Skip to main content

Full text of "Histoire générale de Languedoc avec des notes et les pièces justificatives par Cl. Deciv & J. Vaissete. [Édition accompagnée de dissertations & notes nouvelles contenant le Recueil des inscriptions de la province, continuée jusques en 1790 par Ernest Roschach]"

See other formats


HISTOIRE 


GÉNÉRALE 


DE   LANGUEDOC 


ÉDITION 


ACCOMPAGNEE 


DE  DISSERTATIONS  &  NOTES  NOUVELLES 


CONTENANT 


LE  RECUEIL  DES  INSCRIPTIONS  ANTIQ.UES  DE  LA  PROVINCE 

DES    PLA^NCHES    DE    MÉDAILLES,    DE    SCEAUX,    DES    CARTES    GÉOGRAPHIQUES,    ETC. 


ANNOTEE   PAR 


M.  Charles  ROBERT 

MEMBRE    DE    I.'lNSTITUT 

M.  Paul  MEYER 

PROFESSEUR  AU  COLLEGE  DE  FRANCE 

M.  Anatole  de  BARTHELEMY 

MEMBRE    DU    COMITIC    DES   TRAVAUX    inSTORIOCES 


M.  Auguste  MOLINIER 

ANCIEN      ÉLÈVE     DE     l'ÉCOLE     DES     CHARTES 

M.   GERMER-DURAND 

BIBLIOTHÉCAIRE   DE    LA   VILLE   DE   NIMES 

M.  ZOTENBERG 

BIBLIOTHÉCAIRE   AUX    MANUSCRITS   DE    U    BIBLIOTHÈQUE   NATIONALE 


PUBLIEE    PAR 


M.  EDOUARD  DULAURIER 


KEMBRE    DE    L  INSTITUT 


CONTINUÉE   JUSaUES   EN    1790 

PAR 

M.  Ernest  ROSCHACH 

CORRESrONDANT    DU    MINISTÈRE    DE    l'iNSTRUCTION    PUBLIQUE    POUR    LES  TRAVAUX    HISTORIQUES 


Tous  droits  réservés  pour  ce  qui   concerne   la   nouvelle  rédaction, 

même  partiellement. 


HISTOIRE 

GÉNÉRALE 


DE    LANGUEDOC 

AVEC  DES  NOTES  ET  LES  PIÈCES  JUSTIFICATIVES 


DOM  CL.  DEVIC  &   DOM  J.  VAISSETH 

RELIGIEUX  BÉKÉDICTIKS  DE  LA  CONGRÉGATION   DE  SAINT-MAUR 


TOME   HUITIÈME 


TOULOUSE 
DOUARD    PRIVAT.    LIBRAIRE-ÉDITEUR 


MDCCCLXXIX 


596649 

U .  ii  ,  5^ 


j 


il/ 


PRÉFACE 


LE  tome  VIII  de  la  nouvelle  édition  de  VHlstoire  générale  de  Languedoc 
renferme  les  [Meuves  du  tome  III  de  l'édition  originale.  Composé  sur 
le  même  plan  que  le  tome  V,  sauf  quelques  modifications  de  détail,  il 
contient  quatre  parties  bien  distinctes  :  i»  Chroniques;  2°  Chartes  &i 
Diplômes;  3°  Catalogues  81  Inventaires;  4°  Tables. 

1.  Chroniques.  —  La  seule  chronique  un  peu  étendue  publiée  par  dom 
Vaissete  dans  le  tome  III  de  son  histoire,  était  l'histoire  de  la  guerre  des 
albigeois  en  langue  vulgaire,  que  dans  les  notes  du  tome  VI  nous  désignons 
sous  ce  nom  :  V Anonyme.  Le  savant  bénédictin  avait  cru  cette  chronique 
originale  ou  du  moins  composée  un  peu  plus  d'un  siècle  après  les  événements 
d'après  des  documents  originaux.  Il  est  prouvé,  aujourd'hui,  que  son  auteur 
n'a  fait  que  mettre  en  prose  le  poëme  sur  la  guerre  des  albigeois  qui,  public 
d'abord  par  Fauriel,  dans  la  collection  des  Documents  inédits,  vient  d'être 
réédité  par  M.  .Meyer  pour  la  Société  de  l'histoire  de  France.  Il  ne  semble  pas, 
en  effet,  que  l'Anonyme  ait  employé  d'autres  sources,  sauf  pour  les  dernières 
pages  de  son  œuvre,  qui  ne  sont  qu'une  traduction  peu  exacte  Se  même 
fautive  du  fameux  traité  de  Paris  de  1229.  Aujourd'hui  que  nous  possédons 
la  Chanson  de  la  croisade,  la  chronique  en  prose  a  beaucoup  perdu  de  sa 
valeur;  c'est,  à  tous  égards,  une  œuvre  des  plus  faibles  :  le  style  en  est  terne 
&  la  langue  a  été  fort  altérée  par  les  copistes  modernes;  les  idées  sont  enfan- 

VIII.  « 


V) 


PREFACE. 


tines,  8i  le  récit  souvent  incohérent.  L'auteur,  méconnaissant  les  diitérciiccs 
profondes  qui  existent  entre  Guillem  de  Tudèle  Se  son  continuateur,  a  trans- 
formé les  deux  parties  du  poëme,  &  en  a  tiré  un  récit  uniformément  insipide, 
sans  rien  garder  des  qualités  qui  font  de  l'œuvre  du  poëte  anonyme  une  des 
plus  belles  productions  de  la  littérature  méridionale.  —  Aussi  une  chronique 
aussi  faible,  réimprimée  au  moins  trois  fois  depuis  dom  Vaissete,  méritait-elle 
à  peine  les  honneurs  d'une  réédition;  forcé  par  notre  plan  de  lui  conserver 
sa  place,  nous  avons  du  moins  cherché  à  en  améliorer  le  texte  &c  à  en  donner, 
dans  la  mesure  de  nos  forces,  une  édition  définitive.  Dom  Vaissete  n'avait 
connu  que  deux  manuscrits,  conservés  :  le  premier  à  Paris,  le  second  dans  la 
collection  Peiresc  (aujourd'hui  à  la  Bibliothèque  publique  de  Carpentras); 
ce  dernier  est  la  copie  de  l'autre.  Si  tous  deux  présentent  la  même  lacune 
vers  la  fin  de  la  chronique.  A  ces  deux  manuscrits,  nous  avons  joint  celui  de 
Toulouse,  dont  les  variantes  n'ont  aucune  importance,  dont  le  texte  a  été 
trop  souvent  abrégé  par  le  copiste,  mais  qui  du  moins  est  complet.  Ce  dernier 
manuscrit  avait  été  édité  à  part  par  Duniège,  dans  ses  additions  à  l'ouvrage 
de  dom  Vaissete;  mais  la  collation  attentive  du  manuscrit  nous  a  permis  de 
constater  qu'il  avait  apporté  à  ce  travail  sa  négligence  habituelle,  &  le  nombre 
des  fautes  commises  par  lui  est  tel ,  que  son  édition  peut  être  considérée 
comme  nulle  &  non  avenue.  —  La  comparaison  de  la  chronique  en  prose 
8c  du  poëme  nous  a  permis  de  faire  de  nombreuses  corrections,  surtout  pour 
les  noms  propres,  8i  nous  avons  toujours  renvoyé  le  lecteur  au  poëme,  éta- 
blissant ainsi  à  notre  tour,  après  M.  Meyer,  la  concordance  entre  ces  deux 
ouvrages.  —  Enfin,  nous  avons  refait  le  petit  glossaire  imprimé  jadis  par' 
dom  Vaissete,  sans  chercher  à  donner  un  index  philologique,  que  l'état  du 
texte  rend  inutile;  on  le  trouvera  peut-être  un  peu  court,  mais  il  suffira, 
croyons-nous,  aux  savants,  qui,  ne  connaisssant  pas  la  langue  méridionale, 
auraient  à  consulter  notre  édition. 

A  cette  première  chronique,  dom  Vaissete  avait  joint  trois  autres  morceaux 
de  valeur  bien  inégale.  Le  premier,  emprunté  par  lui  à  dom  Estiennot,  Si 
copié  par  celui-ci  sur  un  manuscrit  de  MM.  Sabathier  de  la  Bourgade,  à 
Toulouse,  n'est  pas  à  proprement  parler  une  chronique;  c'est  une  collection 
d'analyses  d'actes,  dont  la  plupart  nous  sont  connus  par  ailleurs,  rangées 
dans  l'ordre  chronologique  de  1194  à  1454.  Nous  nous  sommes  contenté  de 
collationner  ce  fragment  sur  la  copie  de  dora  Estiennot.  Cette  soi-disant 
chronique  date  au  plus  tôt  du  seizième  siècle. 

La  Chronique  de  l'hôtel  de  ville  de  Montpellier  s'étend  de  l'an  1204  à 
l'an  1253.  Elle  se  compose  d'annales  consulaires,  &.  donne  pour  chaque 
année  les  noms  des  consuls  en  exercice;  de  temps  à  autre  le  scribe  a  ajouté 


PREFACE.  vij 

la  mention  d'un  fait  historique  intéressant  Montpellier.  Cette  chronique 
nous  a  été  conservée  par  deux  manuscrits  :  l'un  à  Paris,  que  nous  avons 
suivi,  du  treizième  siècle j  l'autre  à  Montpellier,  en  tête  du  grand  Tha- 
lamus. Les  noms  des  consuls  n'ayant  aucun  intérêt  pour  l'histoire  générale 
&  se  trouvant  dans  les  histoires  de  Montpellier,  nous  avons  cru  pouvoir  les 
supprimer. 

La  Chronique  de  Berdoue^  se  compose  de  renseignements  annalistiques, 
écrits  probablement  sur  un  livre  de  comput,  par  un  moine  de  l'abbaye  de  ce 
nom,  au  treizième  siècle.  Elle  ne  contient  aucun  fait  que  nous  ne  connais- 
sions paraiileursj  mais  on  a  si  peu  de  chroniques  méridionales  pour  cette 
époque,  que  dom  Vaissete  a  bien  fait  de  l'imprimer  ;  nous  l'avons  revue  sur 
le  manuscrit  moderne  employé  par  le  savant  bénédictin- 

Les  chroniques  que  nous  avons  cru  devoir  ajouter  à  celles  qu'avait  publiées 
notre  prédécesseur,  sont  loin  d'avoir  un  grand  intérêt;  elles  ne  contiennent 
à  peu  près  aucun  fait  qui  se  rapporte  à  l'histoire  générale,  &  beaucoup  des 
personnages  qu'elles  mentionnent  sont  des  clercs,  ou  même  de  simples 
bourgeois  de  Narbonne  Se  de  Béziers.  Pourtant,  les  renseignements  qu'elles 
fournissent  étant  toujours  contemporains  des  faits,  elles  ne  laissent  pas  de 
donner  quelques  dates  sûres  pour  la  suite  des  archevêques  de  Narbonne  8c 
des  évêques  de  Béziers.  Nous  avons  eu  plus  d'une  fois  à  les  employer  dans 
nos  notes  du  tome  VI,  &  les  nouveaux  éditeurs  du  Gallia  christïana  pourront 
les  consulter  avec  profit. 

II.  Chartes  &<  Diplômes.  —  Les  documents  diplomatiques  ajoutés  par  dom 
Vaissete  au  tome  III  de  son  histoire,  ne  le  cédaient  pas  en  intérêt  à  ceux 
dont  il  avait  enrichi  les  volumes  précédents.  Sauf  quelques-unes,  peu  nom- 
breuses, les  chartes  données  par  lui  provenaient  toutes  de  la  collection  Doat 
£c  du  Trésor  des  chartes.  Notre  premier  soin  a  été,  toutes  les  fois  que  la 
chose  nous  a  été  possible,  de  collationner  à  nouveau  les  documents  sur  les 
originaux  ou  les  plus  anciennes  copies.  Ayant  longtemps  pratiqué  les  layettes 
du  Trésor  des  chartes,  nous  avons  pu  y  retrouver  les  originaux  de  beaucoup 
de  pièces  dont  nos  prédécesseurs  n'avaient  connu  que  des  copies  défec- 
tueuses; c'est  ainsi  que  nous  avons  collationné  la  plupart  des  actes  de  Simon 
&  d'Amauri  de  Montfort,  donnés  par  dom  Vaissete,  sur  les  originaux  du 
supplément  du  Trésor  des  chartes. 

Aux  actes  publiés  par  dom  Vaissete,  nous  avons  joint  un  grand  nombre 
de  documents  empruntés  à  des  archives,  qu'il  n'avait  pu  mettre  à  profit.  C'est 
ainsi  que  bon  nombre  d'actes  toulousains  des  douzième  8i  treizième  siècles 
ont  pris  place  dans  notre  recueil.  Dumcge  en  avait,   il   est  vrai,  publié  un 


vîij  PREFACE. 

certain  nombre  dans'  ses  Institutions  de  Toulouse,  mais  ses  textes  étaient  si 
fautifs  que  le  i:)esoin  d'une  nouvelle  édition  se  faisait  sentir.  Nous  avons  aussi 
donné  beaucoup  d'actes  empruntés  aux  registres  d'Alfonse  de  Poitiers.  Dom 
Vaissete,  qui  avait  connu  quelques-uns  de  ces  registres,  avait  négligé  les  plus 
importants  d'entre  eux.  Nous  en  avons  tiré  nombre  de  documents  des  plus 
intéressants.  Ces  actes,  il  est  vrai,  figureront  de  nouveau  dans  la  correspon- 
dance d'Alfonse  de  Poitiers,  dont  le  Comité  des  travaux  historiques  a  décidé 
la  publication  '  ;  mais  ce  travail  ne  paraîtra  pas  avant  plusieurs  années,  & 
nous  n'avons  pas  voulu  priver  plus  longtemps  les  lecteurs  de  YHistoire  de 
Languedoc  d'une  source  précieuse  de  renseignements. 

A  côté  de  ces  actes,  mentionnons  encore  quelques  chartes  empruntées  aux 
archives  du  château  de  Léran,  &  un  certain  nombre  de  documents  tirés  de 
la  collection  Doat.  Autant  que  possible,  nous  avons  donné  tous  ces  actes 
in  extenso  &  complété  ceux  qu'avait  publiés  dom  Vaissete.  Nous  avons  revu 
les  dates  avec  grand  soin,  remanié  la  ponctuation,  qui  généralement  laisse 
beaucoup  à  désirer  dans  l'édition  princeps,  8c  malgré  les  fautes  que  les  érudits 
trouveront  sans  doute  dans  notre  collection,  nous  croyons  pouvoir  dire  dès  à 
présent  qu'il  sera  désormais  impossible  aux  historiens  méridionaux  de  s'en 
tenir  à  la  réédition  de  Dumège  ou  à  l'édition  princeps. 

III.  Inventaires  &  Catalogues.  —  M.  Mabilie,  en  traçant  le  plan  de  la 
nouvelle  édition  de  dom  Vaissete,  avait  annoncé  la  publication  dans  les 
volumes  de  preuves  d'une  série  de  catalogues  d'actes  relatifs  aux  différents 
établissements  ecclésiastiques  de  la  Province.  Nous  avons  pu  dans  le  tome  VIII 
nous  astreindre  encore  au  plan  qu'il  avait  tracé,  mais  nous  craignons  fort  que 
l'abondance  des  matières  ne  nous  force  à  renoncer  pour  l'avenir  à  ce  genre 
d'additions.  Dans  le  tome  III  de  l'édition  originale,  dom  Vaissete  racontait 
l'histoire  des  douzième  St  treizième  siècles.  Aussi  avons-nous  tenu  à  donner 
à  la  suite  de  nos  preuves  la  notice  d'actes  se  rapportant  spécialement  à  cette 
époque,  Si,  laissant  de  côté  les  églises  cathédrales  &  les  anciennes  abbayes 
bénédictines,  nous  avons  choisi  les  deux  plus  grandes  abbayes  cisterciennes 
de  la  Province.  L'abbaye  de  Grandselve,  en  effet,  fut  la  mère  de  toutes  les 
maisons  de  Cîteaux  fondées  dans  le  Midi;  elle  possédait  d'immenses  domaines 
dans  le  Toulousain  depuis  les  environs  de  Castelsarrasin  jusqu'aux  confins 
du  comté  de  Foix,  &.  de  ii5o  à  iiSo  elle  ne  cessa  d'agrandir  ces  possessions. 
Aussi  le  catalogue  très-étendu  que  nous  avons  donné  de  ses  actes  fournira-t-il 
nombre  de  renseignements  pour  la  géographie  du  Languedoc.  En  outre,  la 

•  Confié  d'abord  à  M.  Ed.  Boiitaric,  ce  travail  a  depuis  été  attribué  à  notre  confrère  M.  G.  Saige. 


PREFACE.  ÎX 

plupart  des  auteurs  modernes,  qui  ont  eu  occasion  de  parler  de  cette  célèbre 
abbaye,  ont  cru  que  les  documents  qui  la  concernaient  avaient  entièrement 
disparu;  or,  peu  de  monastères  du  Midi  ont  conservé  des  archives  aussi 
considérables.  Sans  parler  de  deux  collections  de  pièces  originales,  conservées 
aux.  archives  départementales  de  la  Haute-Garonne  &c  aux  archives  de  France 
à  Paris,  cinq  cartulaires  de  Grandselve  existent  encore  aujourd'hui  à  la  Biblio- 
thèque nationale,  &  un  sixième  a  été  transcrit  en  entier  par  les  copistes  de 
Doat'.  De  ces  cartulaires,  le  plus  intéressant  est  certainement  celui  qui 
contient  les  exemptions  de  péage  accordées  à  l'abbaye  par  les  seigneurs  rive- 
rains de  la  Garonne.  Il  renferme  nombre  de  chartes  en  langue  vulgaire.  Si 
mériterait  à  tous  égards  d'être  publié  en  entier. 

Les  actes  que  nous  avons  pu  recueillir  sur  l'abbaye  de  Boulbonne  sont 
moins  nombreux  que  ceux  qui  concernent  Grandselve;  mais  la  plupart  sont 
beaucoup  plus  intéressants  &  se  rapportent  directement  à  l'histoire  politique 
du  Midi.  Les  archives  de  cette  abbaye  ayant  entièrement  disparu,  8<.  n'exis- 
tant à  notre  connaissance  dans  aucun  dépôt  public  soit  de  Paris  soit  du  Midi, 
nous  avons  dû  employer  les  copies  de  la  collection  Doat. 

Un  manuscrit  du  dix-septième  siècle,  appartenant  à  M.  H.  Vaschalde,  de 
Vais  (Ardèche),  nous  a  fourni  l'analyse  d'un  certain  nombre  d'actes  sur  la 
chartreuse  de  Bonnefoy  en  Vivarais,  actes  qui  nous  ont  semblé  d'autant  plus 
utiles  à  indiquer  dans  le  présent  volume,  que  dom  Vaissete  n'avait  publié 
qu'un  petit  nombre  de  documents  sur  cette  partie  de  la  Province,  &  que 
cette  lacune  n'a  pas  encore  été  comblée  d'une  manière  satisfaisante. 

Enfin,  le  dépouillement  des  deux  registres  de  Pv.aimond  VII  nous  a  permis 
de  dresser  une  liste  assez  étendue,  sinon  complète,  des  actes  émanés  des  deux 
derniers  comtes  indépendants  de  Toulouse. 

IV.  Tables.  —  Les  tables  qui  terminent  le  présent  volume  sont  au  nombre 
de  quatre.  Les  deux  premières  [Index  onomasticus  8<.  Index  geographiciis) 
se  rapportent  aux  chartes  &.  chroniques,  qui  forment  la  première  partie  du 
volume.  La  troisième  donne  les  noms  d'hommes  &.  de  lieux  contenus  dans 
les  inventaires  8c  les  catalogues;  la  quatrième  enfin  comprend  la  liste  des 
ouvrages  imprimés  &  manuscrits  cités  dans  le  texte  original  &  dans  les  addi- 
tions des  tomes  VI,  VII  &,  VIII.  De  cette  dernière,  nous  n'avons  rien  à  dire, 
sinon  qu'elle  est  exécutée  sur  le  même  plan  que  celles  qui  accompagnent  les 


■   Les   copies   de    Doat   ont  été    employées    par       in-8°,  donne  (pp.  lâo-zSz)  une  liste  irèt-détailU» 
M.  F.  Moulenq,  qui,  dans  ses  Doeamcnts  h'istorl-       des  abbés  de  Grandselve. 
<iaes   sur  le   Tarn-&-Garonne,  Montauban,    1879, 


t  PREFACE. 

tomes  II  8c  V.  Les  deux  index  des  chartes  &.  diplômes  ont  éto  de  notie  part 
l'objet  de  soins  tout  particuliers.  La  séparation  des  noms  d'hommes  S<  des 
noms  géographiques  n'est  pas  sans  présenter  quelques  inconvénients,  puisque 
dans  certains  cas  elle  force  le  lecteur  à  une  double  recherche;  mais  le  plus 
grand  détaut  de  cette  manière  de  procéder  est  de  laisser  sans  identification 
les  noms  de  seigneuries,  qui  figurent  toujours  en  grand  nombre  dans  un 
index  onomastique.  Pour  obvier  à  cet  inconvénient,  nous  avons  identifié 
la  plupart  des  noms  de  lieux  qui  figuraient  dans  cette  première  table.  Du 
reste,  très-peu  de  noms  (sauf  les  plus  connus),  Si  la  chose  est  facile  à  com- 
prendre pour  quiconque  a  pratiqué  les  actes  du  treizième  siècle,  figurent  à  ia 
fois  dans  les  deux  index.  La  table  géographique  est  accompagnée  d'un  grand 
nombre  de  notes  8c  d'identifications,  8c  nous  croyons  qu'il  n'est  pas  de  lieux 
importants  dont  nous  n'ayons  pu  donner  le  nom  actuel  8c  la  situation.  Ici 
d'ailleurs,  la  tâche  était  plus  aisée  que  pour  notre  table  du  tome  V,  les  docu- 
ments du  treizième  siècle  donnant  presque  toujours  des  indications  assez 
précises  sur  la  situation  des  lieux  qu'ils  citent.  Cet  index  nous  a  forcé  à  de 
longues  recherches  sur  les  cartes  topographiques  du  Languedoc,  8c  dans  la 
plupart  des  cas  où  nous  avons  dû  laisser  le  nom  latin  sans  traduction,  nous 
croyons  pouvoir  affirmer  qu'il  était  difficile  de  pousser  plus  loin  notre  travail, 
à  moins  de  recherches  prolongées  dans  les  archives  locales,  recherches  pour 
lesquelles  le  temps  nous  manquait.  Dans  le  classement  des  articles,  tout  en 
nous  astreignant  à  un  ordre  alphabétique  aussi  rigoureux  que  possible,  nous 
n'avons  pas  tenu  compte  du  cas  auquel  se  trouvait  le  nom  que  nous  avions  à 
placer;  c'est  ainsi  que  Sancti  Prlvati  ecclesia  8c  Sanctus  F  rivât  us,  ecclesia, 
ont  pu  être  réunis  sous  la  même  rubrique;  de  même  Guilhelmi  (Durandus)  &i 
Guillelmus  (Durandus)  ne  forment  qu'un  seul  article;  en  un  mot,  sans  suivre 
absolument  le  système  adopté  dans  la  grande  collection  allemande  des  Mo/!w- 
metita  Germaniae,  nous  avons  pris  un  juste  milieu  entre  ce  système  8c  celui 
des  tables  françaises.  Inutile  d'ajouter  que  toutes  les  fois  que  les  formes  des 
noms  étaient  un  peu  différentes,  nous  avons  multiplié  les  renvois.  Seulement, 
une  fois  les  renvois  faits  à  l'article  général,  nous  avons  conservé  à  chacun  des 
mots  contenus  dans  cet  article  l'orthographe  donnée  par  la  charte  qu'elle 
cite;  c'est  ainsi  que  nous  avons  groupé  à  Tolosa  tout  ce  qui  regardait  Tou- 
louse, que  ce  mot  fût  écrit  Tolosa  ou  Tholosa,  8c  à  l'article  général  on  voit 
se  succéder  ce  nom  avec  ou  sans  h,  sans  que  nous  ayons  cherché  à  rendre 
l'orthographe  uniforme.  —  La  table  alphabétique  des  inventaires  8c  catalo- 
gues étant  en  français,  le  classement  en  était  beaucoup  plus  facile;  mais  il 
nous  a  été  impossible  d'identifier  tous  les  noms  de  lieux  cités  dans  les  actes 
dont  nous  donnons  l'analyse.  Pour  les  actes  des  comtes  de  Toulouse  8c  pour 


PRÉFACE.  i] 

ceux  de  l'abbaye  de  Boulbonne,  nous  avons  pu  généralement  donner  la  déno- 
mination moderne;  mais  il  en  a  été  tout  autrement  pour  ceux  de  l'abbaye  de 
Grandselve.  En  effet,  les  possessions  de  ce  monastère  étaient  extrêmement 
disséminées;  un  grand  nombre,  il  est  vrai,  ont  pu  être  retrouvées  aux  envi- 
rons de  l'abbaye;  beaucoup  sont  de  simples  fermes,  des  écarts  sans  impor- 
tance, situées  dans  la  vallée  du  Lambon  &  dans  l'arrondissement  actuel  de 
Castelsarrasin;  nous  croyons  du  moins  avoir  retrouvé  tous  les  lieux  de  cette 
catégorie  que  les  cartes  de  Cassini  peuvent  indiquer.  Mais  beaucoup  aussi 
doivent  être  chercbés  dans  les  parties  les  plus  éloignées  de  l'ancien  diocèse  de 
Toulouse,  souvent  près  de  Pamiers  &  de  Mirepoix,  8c  l'on  comprend  qu'il 
était  impossible  d'arriver  à  des  résultats  certains,  surtout  en  l'absence  de  tout 
dictionnaire  topographique  de  cette  partie  du  Midi.  Nous  avons  donc  dû 
laisser  à  ces  noms  de  lieux  leur  forme  originale. 

On  remarquera,  sans  doute,  que  nous  ne  publions  pas  dans  le  présent 
volume  de  textes  épigraphiques.  Plusieurs  raisons  nous  ont  déterminé  à  les 
omettre;  en  premier  lieu,  le  peu  d'importance  de  ces  documents  au  point  de 
vue  historique  pour  des  époques  telles  que  le  treizième  siècle.  Il  serait,  en 
effet,  impossible  de  comparer  les  textes  épigraphiques  du  moyen  âge  avec 
ceux  de  l'antiquité;  en  dehors  de  leur  intérêt  paléographique,  ils  ne  peu- 
vent guère  fournir  à  l'histoire  que  quelques  dates  précises  pour  la  suite  des 
évêques  ou  des  abbés.  Nous  sommes  loin  de  dédaigner  de  pareils  renseigne- 
ments; mais  il  nous  était  impossible  d'aller  relever  les  inscriptions  sur  les 
monuments  :  l'épigraphie  du  Languedoc  au  moyen  âge  n'a  encore  élé  l'objet 
que  d'un  petit  nombre  de  publications;  les  textes  imprimés  sont  souvent 
défectueux;  enfin,  dernière  raison,  la  collection  des  Inscriptions  de  la  France 
est  aujourd'hui  en  voie  de  publication,  &  il  eût  été  puéril  de  donner  des 
textes  défectueux  de  documents  qui  seront  bientôt  publiés  d'une  façon  défi- 
nitive. 

A  la  fin  du  volume,  sous  la  rubrique  Additions  £-  corrections,  nous  avons 
réuni  un  certain  nombre  de  corrections,  dont  la  rédaction  de  nos  tables  nous 
avait  fait  reconnaître  la  nécessité;  nous  corrigeons  aussi  quelques  dates  fau- 
tives, quelques  fautes  d'impression,  de  nature  à  modifier  le  sens  des  textes  ou 
à  le  rendre  peu  clair;  enfin  nous  réiinprimons  plusieurs  actes  dont  nous 
avons  découvert  des  textes  meilleurs,  parfois  même  les  originaux. 

Ce  simple  exposé  permettra  au  lecteur  de  se  rendre  un  compte  assez  exact 
du  travail  que  la  préparation  du  présent  volume  a  demandé,  &  nous  réclame- 


xij  PREFACE. 

ions  ei  teininant  riiuUilgencc  des  érudits  pour  les  fautes  qu'ils  y  pourront 
relever.  Nous  sommes  loin  de  considérer  notre  œuvre  comme  parfaite  j  mais 
nous  croyons  qu'elle  marque  un  grand  progrès  sur  les  éditions  antérieures, 
&  que  les  textes  donnés  par  dora  Vaissete  ont  été  améliorés  par  nos  soins. 

A.    MOUNIEH. 


Paiis,  3j  septembre  1879. 


TABLE 


DES    CHRONIQUES    ET    DES    CHARTES 


AJOUTEES    PAR    LES    NOUVEAUX     ÉDITEURS 


N.  B.  —  Nous  rappelons  aux  lecteurs  joe  les  chiffres  arabes  inJi^uent  l'ordre  ies  Chroniques  &  des  Chartes 

dans  notre  édition. 
Tout  document  jui  n'a  qu'un  chiffre  arabe  est  donc  une  addition  des  nouveaux  éditeurs. 


CHRONiaUES 

5.  —  1058-1709.  —  Chronique  de  Saint- 
Just  de  Narbonne. 

6.  —  1 149-1483.  —  Chronique  de  Saint- 
Etienne  de  Narbonne. 

7.  —  Excerpta  ex  veteri  necrologio  ecclesiae 
Sancti  Na'^arii  Biterrensis. 

8.  —  Excerpta  e  veteri  mortuorologio  Sancti 
Afrodisii  Biterrensis. 


CHARTES 

18. —  1174,  août.  —  Bernard,  évêque  de 
Béziers,  donne  le  notariat  de  cette  ville 
à  Bernard  de  Caussiniojouls. 

23. —  1175,  mai.  —  Accord  pour  le  châ- 
teau de  Murasson,  entre  Roger  II,  vi- 
comte de  Béziers,  &  Pons  d'Olargues. 

24.  —  1176,  mars.  —  Sentence  de  divorce, 
rendue  par  les  capitouls  de  Toulouse, 
entre  Forto  de  Mollivernata  &  sa  femme 
Babilonia. 


26.  —  1176,  i5  mai.  —  Reconnaissance 
faite  à  l'évêque  de  Béziers  par  Bérenger 
de  Caux. 

27.  —  1176,  juillet.  —  Inféodation  des 
droits  de  guidage  sur  plusieurs  chemins 
du  Narbonnais. 

35.  —  1179,  17  octobre. —  Inféodations  de 
droits  de  guidage  &  de  leude  par  le 
vicomte  de  Béziers.  (Deux  actes.) 

39.  —  1 180,  avril.  —  Promesse  de  Roger  II, 
vicomte  de  Béziers,  à  l'évêque  de  cette 
ville. 

41. —  1180,  novembre.  —  Règlement  des 
capitouls  de  Toulouse  pour  la  distribu- 
tion des  eaux  dans  l'intérieur  de  cette 
ville. 

42.  —  1 180,  décembre.  —  Promesse  de  Ro- 
ger II,  vicomte  de  Béziers,  à  l'évêque  de 
cette  ville. 

43.  —  1181,  20  janvier.  —  Cession  par 
l'évêque  de  Béziers  de  ses  droits  de  leude 
&  de  tonlieu. 

44.  —  1181,  août.  —  Règlements  divers 
pour  la  ville  de  Toulouse. 


XIV 


TABLE  DES  CHRONIQUES  ET  DES  CHARTES. 


45. —  1182,  .'io  janvier.  —  Serment  de  fidé- 
lité d'Anicls  d'Auriac  à  Roger  II,  vicomte 
de  Béziers. 

/;6.  —  1182,  mars.  —  Règlement  pour  les 
poissonniers  de  la  ville  de  Toulouse. 

48.  —  1182,  mars.  —  Règlement  des  con- 
suls de  Toulouse  pour  les  moulins  du 
Bazacle. 

5o.  —  I184,  janvier.  —  Règlements  du  vi- 
guier  &  des  capitouls  de  Toulouse  pour 
la  corporation  des  bouchers. 

52.  —  1184,  mai.  —  Règlement  consulaire 
sur  les  redevances  que  se  devaient  réci- 
proquement les  habitants  de  la  cité  &c 
du  bourg  de  Toulouse. 

53.  —  1184,  juin.  —  Nouvelle  inféodation 
de  c'roits  de  guidage  sur  les  chemins  du 
N:irbonnais. 

54.  —  1184,  juin.  —  Transaction  entre 
Aimeri  de  Clermont  &  le  vicomte  Ro- 
ger II,  au  sujet  de  quelques  mines  du 
Biterrois. 

59. —  1186,  juin.  —  Donation  d'un  par- 
ticulier à  la  commanderie  de  Campa- 
gnoles. 

64.  —  1189,  6  janvier.  —  Charte  de  Rai- 
nioiid  V,  comte  de  Toulouse,  en  faveur 
des  habitants  de  cette  ville. 

65.  —  1189,  mai.  —  Jugement  rendu  par 
la  cour  jurée  de  Toulouse,  entre  le 
nommé  Toulousain  &  sa  belle-fille  Es- 
clarmonde. 

yo.  —  1 190,  mai.  —  Donation  de  Roger  II, 
vicomte  de  Béziers,  à  la  commanderie  de 
Canipagnoles. 

•76.  —  1 192,  février.  —  Règlement  des  con- 
suls de  Toulouse  sur  les  épaves  prove- 
nant des  inondations  de  la  Garonne. 

77.  —  1 192,  mars.  —  Les  consuls  de  Tou- 
louse défendent  le  séjour  de  cette  ville 
à  quiconque  aura  nui  à  l'un  de  ses  habi- 
tants. 

80, —  1194,  5  janvier.  —  Franchises  &  pri- 
vilèges accordés  aux  habitants  de  la  sal- 
vitas  de  Toulouse. 

02. —  1196,  12  novembre.  —  Confirmation 
des  privilèges  des  habitants  de  Toulouse 
par  Raimond  VI. 

93.  —  ii97î  3  avril.  —  Règlement  sur  les 
poids  &  mesures  publics  de  Toulouse. 

06. —  1197,  novembre.  —  Règlement  des 
consuls  de  Toulouse  sur  les  dettes  & 
sur  les  actions  pour  dettes. 


ICO.  —  i'99,  12  avril.  —  Plaid  entre  Rai- 
mond VI,  comte  de  Toulouse,  &  les  pro- 
priétaires des  moulins  du  Vieux-Pont. 

ICI.  —  1199,  22  août.  —  Accord  entre  le 
vicomte  de  Castelbon  &  les  habitants  du 
val  d'Andorre. 

io3.  —  1200,  22  mars.  —  Règlement  des 
consuls  do  Toulouse  sur  les  cautions  & 
les  otages. 

104.  —  1201,  II  mars.  —  Les  consuls  de 
Toulouse  défendent  do  prêter  de  l'.nr- 
gent  aux  mineurs  &  aux  personnes  en 
tutelle. 

106.  —  1201,  3i  août.  —  Règlement  de 
police  des  consuls  de  Toulouse  au  sujet 
des  courtisanes  de  cette  ville. 

108.  —  1202,  27  avril.  ' —  Règlement  des 
consuls  de  Toulouse  pour  le  commerce 
du  blé  &  du  vin. 

109.  —  1202,  10  juin.  —  Préliminaires  de 

fiaix  entre  la  commune  de  Toulouse  & 
es  seigneurs,  chevaliers  &  habitants  de 
Rabastens, 

111.  —  1202,  5  août.  —  Traité  de  paix 
entre  la  commune  de  Toulouse  &  les 
seigneurs,  chevaliers  &  prud'hommes  de 
Villemur. 

112.  —  1202,  octobre.  —  Privilèges  accor- 
dés par  le  vicomte  de  Béziers,  Raimond- 
Roger,  à  l'ordre  du  Temple. 

114.  —  I203,  i3  février.  —  Renouvelle- 
ment par  les  consuls  de  Toulouse  d'un 
ancien  règlement  sur  le  droit  de  repré- 
sailles &  de  marque. 

116.  —  I203,  19  mars.  —  Traité  de  paix 
entre  Toulouse  8c  Rabastens. 

117.  —  i2o3,  29  mai.  —  Traité  de  paix 
entre  la  commune  de  Toulouse  &  les 
seigneurs,  chevaliers  &  prud'hommes  de 
Save  rd  un. 

1 18.  —  I203,  24  octobre.  —  Paix  entre  les 
consuls  de  Toulouse  &  les  habitants  de 
Gaillac. 

!  20.  —  1204,  i3  avril.  —  Paix  entre  les 
consuls  de  Toulouse  &  les  habitants  de 
l'Islc-Jonrdain. 

121.  —  1204,  16  avril.  —  Paix  entre  les 
consuls  de  Toulouse  &  Bernard  d'Or- 
bessan. 

122.  —  '204)  '4  j"'"i'  —  Traité  de  paix 
eiitio  la  commune  de  Toulouse  &  Vé- 
zias,  vicomte  de  Lomagne,  seigneur  d'Au- 
viliars. 


TABLE  DES  CHKONIQIjES  ET  DES  CHARTÎiS. 


XV 


123.  —  1204}  juin.  —  Enquête  sur  les 
droits  de  leude  perçus  par  le  comte  de 
Toulouse  à  Saint-Jory. 

123.  —  Vers  1204.  —  Règlement  des-con- 
suls  de  Toulouse  pour  l'administration 
de  la  justice. 

126.  —  i2o5,  10  mars.  —  Règlement  des 
consuls  de  Toulouse  pour  les  pèlerins 
&  les  hôteliers. 

127. —  i2o5,  21  mars.  —  Reconnaissances 
faites  aux  consuls  de  Toulouse  par  di- 
vers possesseurs  de  biens-fonds. 

i3o.  —  i2o5,  mars-mai.  —  Enquête  faite 
par  les  consuls  de  Toulouse  sur  les 
péages  perçus  dans  le  Toulousain. 

i32.  —  i2o5,  octobre.  —  Consentement 
donné  par  Marie  de  Montpellier,  reine 
d'Aragon,  au  mariage  de  sa  fille  Sancie 
avec  Raimond,  fils  du  comte  de  Tou- 
louse. 

i35. —  i2o5  (&  non  1207),  juillet.  —  Le 
comte  de  Toulouse  promet  aux  habi- 
tants de  celte  ville  de  ne  point  changer 
la  valeur  de  sa  monnaie. 

i38. —  1207,  décembre,  &  1208,  avril.  — 
Réponses  faites  par  le  roi  Philippe-Au- 
guste au  pape,  touchant  l'affaire  d'Albi- 
geois. (Deux  pièces.) 

142.  —  1208,  mai.  —  Philippe-Auguste 
autorise  des  chevaliers  du  duché  de 
Bourgogne  à  prendre  part  à  la  croisade 
contre  les  albigeois. 

143. —  1208.  —  Procédure  criminelle  par- 
devant  les  consuls  de  Montauban. 

154.  —  1210,  20  juillet.  —  Donation  du 
château  de  Cazouls  à  l'évêquc  de  Béziers 
par  Simon  de  Montfort. 

i56.  —  121 1,  8  février.  —  Charte  pour  les 
hommes  de  Rabastens. 

i63.  —  1212,  3  juin.  —  Règlement  pour  le 
payement  des  impositions  dans  la  ville 
d'Agen. 

164.  —  1212,  14  septembre.  —  Accord 
entre  Simon  de  Montfort  &  l'abbé  de 
Moissac. 

165.  —  121 2,  I"  décembre.  —  Litière  Symo- 
niis ,  comitis  Montisfortis ,  de  ordinatione 
&■  statuio  terre  Albigensis. 

167, —  i2i3,  I"  mai.  —  Engagement  fait 
par  Simon  de  Montfort  à  l'évêque  de 
Uéziers. 


169.  —  1214,  19  février.  —  Vente  par  auto- 
rité de  justice,  faite  par  les  consuls  de 
Toulouse. 

170.  —  1214,  21  février.  — Autre  acte  pour 
la  même  affaire. 

176.  —  1216,  4  juin.  —  Donation  du  châ- 
teau de  Verfeil  à  l'église  de  Toulouse. 

179.  —  1214,  16  novembre.  —  Engagement 
de  plusieurs  châteaux  du  Rouergue  à 
Simon  de  Montfort. 

181.  —  I2i5,  6  mars.  —  Accord  entre  l'évê- 
que d'Uzès  &  Simon  de  Montfort. 

182.  —  I2i5,  16  mars.  —  Donation  de 
Guillem  de  Minerbe  à  la  commanderie 
de  Campagnoles. 

i85.  —  I2i5,  24  août.  —  Accord  entre 
l'abbaye  de  la  Grasse  &  le  seigneur  de 
Lévis. 

190.  —  1216,  juillet  à  i3o4,  i5  juin.  — 
Coutumes  &  libertés  de  Tarascon-sur- 
Ariége.  (Trois  pièces.) 

191.  —  1216,  25  août.  —  Nouvelle  charte 
de  Simon  de  Montfort  en  faveur  des 
habitants  de  Nimes. 

194.  — Vers  1217  (corr.  1216),  11  mai.  — 
Raimond  VII  ordonne  aux  habitants 
d'Agen  d'avoir  à  prendre  les  armes. 

193.  —  1217,  21  mai.  —  Jugement  rendu  à 
Toulouse  par  le  sénéchal  du  comte  de 
Montfort. 

197.  —  1218,  3i  janvier  &  7  juin.  —  Or- 
donnance des  consuls  de  Toulouse  &  du 
comte  Raimond  pour  la  vente  à  l'encan 
des  biens  des  partisans  de  Montfort. 
(Deux  pièces.) 

2o3.  —  1219,  22  février.  —  Accord  entre 
l'abbé  de  la  Grasse  &  Amauri  de  Mont- 
fort. 

2o5. —  1219,  3  septembre.  —  Accord  entre 
l'évêque  d'Agde  &  le  comte  de  Montfort. 

206. —  I2>9,  novembre.  —  Accord  entre 
le  roi  &  Pons  de  Montlaur. 

207. —  1220,  2  janvier.  —  Promesse  d'A- 
mauri  de  Montfort  au  vicomte  de  Nar- 
bonne,  au  sujet  du  château  de  Lézignan. 

210.  —  1220,  28  octobre.  —  Vente  à  l'en- 
can par  les  consuls  de  Toulouse  des 
biens  d'un  partisan  du  comte  de  Mont- 
fort. 

212.  —  «221,  5  février.  —  Promesse  du 
maître  de  la  milice  de  la  Foi  au  comte 
de  Montfort. 


XV) 


TABLE  DES  CHRONIQUES  ET  DES  CHARTES. 


216.  —  1221,  25  août.  —  Amiiislie  accor- 
dée par  le  jeune  comte  tle  Toulouse, 
Raimond,  à  ceux  des  habitants  d'Ageii 
qui  avaient  pris  le  parti  du  comte  de 
Montfort. 

217.  —  1221,  25  août.  —  Confirmation  de 
ses  coutumes  &  octroi  de  divers  privi- 
lèges à  la  ville  d'Agen. 

223.  —  1223,  janvier.  —  Donation  faite  à 
l'hôpital  de  Saint-Jean  de  Narbonne. 

239.  —  1224,  août.  —  Réconciliation  du 
jeune  comte  Raimond  VU  avec  l'Eglise. 

247.  —  1226,  26  janvier.  —  Charte  de  pa- 
riage  pour  les  villages  du  Fousseret  & 
de  Sénarens. 

256.  —  1226,  juin.  —  Soumission  du  châ- 
telain de  Carcassonne. 

264.  —  1227,  27  février.  —  Soumission  des 
habitants  de  Saint-Pons  au  roi  Louis  IX. 

265.  —  1227,  niai.  —  Serment  de  fidélilé 
prêté  par  les  habitants  de  Najac  au 
comte  de  Toulouse  contre  le  roi  de 
France. 

268.  —  1228,  i5  janvier.  —  Privilèges  ac- 
cordés aux  habitants  de  Pamiers  par 
Maurin,  abbé  de  Saint-Antonin. 

284.  —  1229,  4  décembre.  —  Accord  entre 
le  roi  &  î'évêque  d'Albi. 

290.  —  i23o,  10  octobre.  —  Paréage  de 
Bourret. 

293.  —  1201,  mai.  —  Donation  du  roi 
Louis  IX  à  Jean  de  Fricamps. 

294.  —  i23i,  10  août.  —  Accord  entre  le 
comte  de  Toulouse  &  Raimond  de 
Dourgne. 

3oo.  —  1233,  20  avril.  —  Statuts  du  comte 
de  Toulouse  contre  les  hérétiques. 

302.  —  1233,  octobre.  —  Restitution  faite 
à  Bèrenger  de  Caux  &  à  sa  femme. 

303.  —  1234,  5  février.  —  Promesse  de  I'é- 
vêque d'Agen  au  sujet  de  la  monnaie  de 
cette  ville. 

307.  —  1234,  août.  —  Vente  de  biens  con- 
fisqués sur  les  hérétiques  au  monastère 
d'Alet. 

3i2.  —  1235,  5  février.  —  Assise  de  Barbe- 
d'Or,  seigneur  de  Tourbes. 

321. —  1237,  décembre,  &  1289,  28  décem- 
bre. —  Etablissement  d'une  nouvelle 
mine  dans  la  seigneurie  de  Boussagues. 
(Deux  pièces.) 


325.  —  1238,  septembre.  —  Doaaiion  de 
Jean  de  Fricamps,  sénéchal  d'Albigeois, 
à  la  femme  de  Gaillard  d'Estors. 

326.  ,—  1239,  juin.  —  Lettre  de  Louis  IX 
en  faveur  de  Douceline  de  Montpellier. 

327.  —  1239,  29  octobre.  —  Littere  ephcopi 
Agathensis  super  insula  Sete. 

332.  —  1240,  i3  octobre.  —  Rapport  du 
sénéchal  de  Carcassonne,  Guillaume  des 
Ormes,  à  la  reine  Blanche. 

335.  —  1240,  20  décembre.  —  Etablisse- 
ment d'un  nouveau  péage  à  Marmande. 

338_,  —  1241,  18^  &  23  avril.  —  Traité 
d'alliance  entre  le  comte  Raimond  VII 
&  Jacme,  roi  d'Aragon.  (Deux  pièces.) 

844.  —  1241,  décembre.  —  Paréage  entre 
le  comte  de  Foix  &  l'abbé  de  Lézat,  pour 
la  ville  de  ce  nom  &  son  territoire. 

047.  —  1242,  20  janvier.  —  Coutumes  & 
libertés  accordées  parSicard  Alaman  aux 
habitants  de  Montastruc. 

35i.  —  1242,  II  juin.  —  Mandement  de 
Raimond  VII  aux  consuls  &  habitants 
d'Agen. 

36o.  —  1243,  29  mars.  —  Testament  de 
Vidal  Gautier  de  Toulouse. 

362.  —  1243,  1 1  avril.  —  Plaintes  des  habi- 
tants de  Padern  à  l'abbé  de  Lézat,  contre 
les  officiers  du  comte  de  Foix. 

364. —  1243,  23  avril.  —  Nomination  par 
Raimond  VII,  comte  do  Toulouse,  de 
Bèrenger  de  Promilhac,  comme  viguier 
de  Toulouse. 

370. —  1244,  II  mars.  —  Lettre  des  con- 
suls de  Toulouse  aux  consuls  d'Agen. 

375.  —  1244»  3  août.  —  Restitution  de 
biens  à  Ermengarde  du  Moulin. 

379.  —  1245,  14  janvier.  —  Lettre  d'Inno- 
cent IV  à  Louis  IX,  en  faveur  de  plu- 
sieurs marchands  génois. 

380.  —  1245,  14  février.  —  Confirmation 
des  libertés  &  privilèges  de  la  ville  de 
Foix. 

38i.  —  1245,  5  mai.  —  Répartition  de 
l'impôt  à  Agen. 

382.  —  1245,  3o  mai.  —  Abandon  du  con- 
sulat de  Castelsarrasin. 

385.  —  1245,  juillet.  —  Hommage  du  sei- 
gneur de  Mirepoix  pour  le  château  de 
Montségur. 


TABLE  DES  CHRONIQUES  ET  DES  CHARTES. 


xvn 


389.  —  1246,  janvier.  —  Assise  d'Isani  de 
Fanjeaux. 

390.  —  1246,  février,  h  1248,  mars.  — 
Mandements  du  roi  Louis  IX  au  sénéchal 
de  Carcassonne.  (Vingt-cinq  pièces.) 

393.  —  1246,  juillet.  —  Lettres  du  roi 
Louis  IX  pour  les  prisons  de  l'Inquisi- 
tion à  Carcassonne  &  à  Béziers. 

39.5.  —  1246,  12  novembre.  —  Sentence 
des  consuls  de  Toulouse  dans  une  affaire 
de  succession. 

397.  —  1247,  18  m.irs  à  1247,  mai.  —  Pièces 
concernant  la  ville  de  Saint-Antonin,  en 
Rouergue.  (Trois  pièces), 

398.  —  1 247,  mai  à  1 248,  février.  —  Pièces 
concernant  la  ville  de  Clermont  de  Lo- 
dève.  (Cinq  pièces.) 

399.  —  1247,  mai,  à  1248,  février.  —  Diffé- 
rends entre  le  vicomte  &  l'archevêque 
de  Narbonne. 

401.  —  1247,  octobre.  —  Règlement  de 
Louis  IX  touchant  la  charge  de  juge- 
royal  à  Béziers. 

403.  —  1247,  19  novembre.  —  Bulle  du 
pape  Innocent  IV  pour  la  sépulture  du 
comte  Raimond  VI. 

400.  —  1247,  9  décembre,  h  1248,  9  avril. 
—  Bulles  du  pape  Innocent  IV  en  faveur 
de  Raimond  Vll,  (Quatre  pièces.) 

409.  —  1248,  i"  octobre.  —  Quittance  de 
Raimond  VII,  comte  de  Toulouse. 

412.  —  1249,  29  juin.  —  Lettre  de  Rai- 
mond VII  à  Arnaud-Othon,  vicomte  de 
Lomagne.  • 

4i3. —  1249,  23  &  îS  septembre. — Tes- 
tament &  codicille  de  Raimond  VII. 
(Deux  pièces.) 

414.  —  1249,  20  octobre.  —  Vldimus  de 
l'hommage  rendu  par  le  comte  de  Poix 
au  comte  de  Toulouse  pour  Saverdun. 

423.  —  I25l,  5  juin.  —  Littera  Arnaldi, 
vicecomîth  Leomanie,  super  Castro  Altivil- 
laris  sibi  reslîtuto.  (Col.  1291-1292.) 

424.  —  I25i,  28  mai.  —  Consultation  de 
jurisconsultes  sur  la  validité  du  testa- 
ment de  Raimond  VII. 

428.  —  Vers  I  252.  —  Plaintes  du  sénéchal 
de  Carcassonne  contre  l'évêque  &  les 
habitants  d'Albi. 

435.  —  1253,  9  avril.  —  Arbitrage  entre 
le  sénéchal  de  Toulouse  &  les  fermiers 
de  la  monnaie  de  cette  ville". 


436.  —  1253,  16  avril.  —  Résiliation  du 
contrat  entre  le  sénéchal  de  Toulouse 
&  les  fermiers  de  la  monnaie  de  cette 
ville. 

441.  —  1254,  mai  ou  juin.  —  Projet  de 
bulle  contre  les  hérétiques  albigeois. 

446.  —  1254,  décembre Ordonnance  & 

statuts  du  roi  Louis  IX. 

448.  —  1254,  12   octobre,  à  i256,  mai.  

Mandements  du  roi  saint  Louis  au  sé- 
néchal de  Carcassonne.  (Trente -deux 
])ièces.) 

449.  —  1255,  23  avril.  —  Sentence  arbi- 
trale du  juge  de  Pamiers  entre  les  con- 
suls de  Pamiers  &  Sicard  de  Montant. 

451.  —  1255,  10  juin.  —  Attestation  de 
Pierre  de  Voisins  en  faveur  de  Guillem 
de  Roquefort. 

452. —  1255,  avant  le  12  décembre.  —  Mé- 
moire du  comte  Alfonse  contre  les  con- 
suls de  Toulouse. 

455.  —  1255.  —  Tableau  sommaire  des 
griefs  du  comte  Alfonse  contre  les  con- 
suls de  Toulouse. 

456.  —  1255,  12  décembre.  —  Lettre  d'Al- 
fonse  de  Poitiers  aux  consuls  de  Tou- 
louse. 

459. —  1256,  mai.  —  Exemption  du  droit 
de  pezade  accordée  aux  habitants  de 
Gaillac. 

465.  —  1257,  3i  janvier Lettre  de  l'in- 
quisiteur Rainaud  de  Chartres  à  Alfonse 
de  Poitiers. 

470.  —  Vers   1 256-1 257.  —  Mémoire  du 
sénéchal    de   Carcassonne   à   Louis    IX, 
touchant   les  empiétements    des    prélats   ! 
de  la  sénéchaussée  sur  les  droits  du  roi. 

476.  —  1259,  juillet.  —  Instructions  du 
roi  Louis  IX  à  ses  enquêteurs  dans  la 
sénéchaussée  de  Carcassonne. 

480.  —  1259,  II  octobre.  —  Citation  du 
sénéchal  de  Carcassonne  à  l'évêque 
d'Albi. 

481.  —  Vers  1260.  —  Instructions  &  man- 
dements du  comte  Alfonse  à  son  clerc 
Jacques  du  Bois.  (Trois  pièces.) 

483.  —  1262,  octobre. —  Mandement  d'Al- 
foiise  de  Poitiers,  touchant  la  guerre 
entre  l'abbé  de  Gaillac  &  l'évêque 
d'Albi. 

485.  —  1260,  juin.  —  Concession  du  roi 
Louis  IX  à  Pierre  de  Voisins. 


XVU] 


TABLE  DES  CHRONIQUES  ET  DES  CHARTES. 


^89.  —  1260,  10  octobre  au  10  novembre. 
—  Actes  toucbant  Olivier  de  Ternies. 
(Quatre  pièces.) 

^(jo.  —  1261,  18  avril.  —  Contestation 
entre  Gui  de  Mirepoix  ik  Bérenger  de 
Puisserguier  pour  le  château  de  Floren- 
sac. 

492.  —  1261,  7  &  17  septembre.  —  Actes 
de  famille  des  seigneurs  de  Montarnaud. 
(Deux  pièces.) 

493.  —  1261,  3  décembre.  —  Instruction 
pour  la  levée  du  fouage. 

494.  —  1261.  —  Lettres  d'Alfonse  de  Poi- 
tiers pour  la  levée  du  fouage.  (Quatre 
pièces.) 

495.  —  Vers  1261.  —  Instructions  du  comte 
Alfonse  à  ses  sénéchaux  pour  la  levée 
du  fouage. 

497,  —  1262,  8  mai.  —  Pierre,  abbé  de 
Cannes,  confirme  une  transaction  entre 
l'abbaye  &  les  enquêteurs  royaux,  au 
sujet  du  salin  de  Cannes. 

5oo.  —  Vers  1262.  —  Lettre  du  roi  Louis  IX 
au  comte  Alfonse  do  Poitiers,  pour  la 
monnaie  de  Saint-Antoniu. 

5oi.  —  1262,  i5  novembre.  —  Lettre  de 
Louis  IX  en  faveur  de  l'abbaye  de  Cuxa. 

5o2.  —  Vers  1262.  —  Lettre  d'Alfonse  de 
Poitiers  à  Louis  IX  en  faveur  de  Rai- 
mond,  évêque  de  Toulouse. 

5io.  —  1264,  21  octobre.  —  Supplique 
d'Alfonse  de  Poitiers  au  pape  Urbain  IV. 

5i3.  —  1265,  1"  août.  —  Exemption  de 
péage  &  lettres  de  sauvegarde  de  Jacme  I, 
roi  d'Aragon,  pour  les  habitants  de  Poix. 

5l5.  —  Vers  1265.  —  Mémoire  présenté 
par  les  habitants  de  Toulouse  au  comte 
Alfonse. 

517.  —  1266  à  1267,  22  décembre.  —  Paye- 
ment du  fouage  par  la  communauté  de 
Toulouse.  (Cinq  pièces.) 

5i8.  —  1267,  ï8  avril,  à  1270,  i5  mars.  — 
Mandements  d'Alfonse  de  Poitiers  pour 


diverses  affaires  d'administration.  (Qua- 
rante pièces.) 

020.  —  1267,  décembre,  à  1269,  décembre. 

—  Actes  touchant  Roger  de  Bôziers,  fils 
aîné  de  Trencavel,  dernier  vicomte  de 
Carcassonne.  (Trois  pièces.) 

521. —  1267,  du  17  avril  au  21  décembre. 

—  Mandements  divers  d'Alfonse  de  Poi- 
tiers, de  l'an  1267.  (Seize  pièces.) 

5>2.  —  1267,  26  juin  h  1269,  18  juillet.  — 
Mandements  d'Alfonse  de  Poitiers  pour 
les  habitants  de  Toulouse.  (Vingt-deux 
pièces.) 

523.  —  1267,  3i  mai,  à  1270,  29  janvier.  — 
Mandements  d'Alfonse  de  Poitiers  pour 
la  levée  du  fouage.  (Onze  pièces.) 

525. —  1268,  i3  janvier-décembre.  —  Man- 
dements divers  d'Alfonse  de  Poitiers  pour 
l'année  1268.  (Vingt-six  pièces.) 

526.  —  1268,  II  juillet,  à  1269,  3  mars.  — 
Confirmation  des  privilèges  de  Toulouse 
par  Alfonse  de  Poitiers.  (Six  pièces.) 

527.  —  1268,  8  octobre,  à  1269,  19  juillet. 

—  Mandements  d'Alfonse  de  Poitiers 
relatifs  aux  juifs  de  ses  États.  (Sept 
pièces.) 

532.  —  1270,  18  mars,  &  1271,  20  mars.  — 
Restitution  au  seigneur  de  Mirepoix  par 
le  sénéchal  de  Carcassonne  des  osse- 
ments de  plusieurs  hérétiques  de  sa  juri- 
diction. (Deux  pièces.) 

533.  —  1269,  7  janvier-29  décembre.  — 
Mandements  divers  d'Alfonse  de  Poitiers 
pour  l'année   1269.  (Vingt-huit  pièces.) 

539.  —  1270,  du  5  janvier-16  février. — 
Mandements  divers  d'Alfonse  de  Poitiers 
pour  l'année  1270.  (Sept  pièces.) 

340. —  1270,  novembre.  —  Ordonnance  de 
réformation  du  conseil  de  régence  insti- 
tué par  Alfonse  de  Poitiers. 

541.  —  1271,  3o  janvier.  —  Fondation  par 
le  seigneur  de  Mirepoix  de  la  ville 
neuve  de  llibouisse. 


PREUVES 


PREUVES 


DE   L'HISTOIRE 


DE   LANGUEDOC 


.*'t^««i/««t^^t^i¥t/îï^i^««.^?«/ï«.^ç't^^ 


CHRONIQUES 


I. 


I 


Histoire  de  la  guerre  des  albigeois, 
écrite  en  languedocien,  par  un  an- 
cien auteur  anonyme. 

LA  chronique  publiée  par  dom  Vaisscte  dans  le 
tome  III  de  l'édition  princeps,  est  l'une  des 
deux  sources  méridionales  de  l'histoire  de  la  guerre 
des  albigeois;  on  peut  même  dire  que  ces  deux 
sources  se  réduisent  à  une  seule,  puisque  le  poëme, 
publié  par  Fauriel  en  iSSy,  n'est  autre  chose  que 
l'original  employé  par  le  chroniqueur. 

On  sait  aujourd'hui  que  ce  poëme,  attribué  par 
ion  premier  éditeur  à  un  seul  auteur,  —  au  Guil- 
lem  de  Tudele,  qui  se  nomme  dans  les  premiers 
vers,  —  est  l'œuvre  de  deux  personnages  d'idées  8c 
d'opinions  bien  différentes.  Le  premier,  auquel  on 
doit  les  deux  mille  sept  cent  soixante-huit  pre- 
miers vers,  est  catholique  fervent  &  partisan  de 
la  croisade;  le  second,  au  contraire,  dont  l'ceuvre 
est  restée  inachevée,  laissant  de  côté  la  question 
religieuse,  ne  s'occupe  de  la  guerre  qu'au  point  de 
vue  politique,  &  défend  avec  véhémence  les  prin- 
ces du  Midi  dont  il  est  le  partisan  convaincu. 
On  sent  d'un  bout  à  l'autre  de  cet  ouvrage  un 
souffle,  une  vigueur,  qui  en  font  un  véritable 
poëme  national.  L'auteur,  en  outre,  a  été  témoin 
oculaire  de   la    plupart   des   événements  qu'il    ra- 


conte, 8c  son  récit  poétique  est  souvent  fort  utile 
pour  contrôler  les  affirmations  des  historiens  pu- 
rement catholiques. 

C'est  cet  ouvrage  que  l'auteur  du  texte  en  prose 
publié  par  dom  Vaissete  s'est  contenté  d'abréger, 
en  y  ajoutant  quelques  détails  puisés  à  des  sources 
qu'il  est  difficile  de  préciser,  8c  qui  peut-être  ne 
sont  plus  entre  nos  mains.  La  comparaison  mi- 
nutieuse des  deux  textes  prouve  surabondamment 
que  le  manuscrit  du  poëme  employé  par  lui  était 
beaucoup  plus  complet  que  celui  que  nous  possé- 
dons aujourd'hui  ;  mais  les  deux  rédactions  pré- 
sentent de  telles  différences  de  détail,  que  dans  la 
plupart  des  cas  on  ne  peut  que  constater  la  lacune 
sans  la  remplir.  En  effet,  le  prosateur  ne  s'est  pas 
contenté  de  transformer  le  style  du  poëte,  il  en 
a  modifié  complètement  les  idées;  de  l'écrit  d'un 
chaud  partisan  du  comte  de  Toulouse,  il  a  tiré 
une  apologie  exagérée  de  ce  prince  8c  a  trans- 
formé Simon  de  Monifort  en  une  sorte  de  héros 
de  théâtre,  toujours  parlant  8c  disputant,  n'agis- 
sant jamais;  toujours  malheureux  dans  ses  en- 
treprises, contredit  par  ses  barons,  il  voit  tout 
tourner  contre  lui,  8c  quoique  toujours  vain- 
queur, il  est  toujours  sur  le  point  d'être  vaincu. 
C'est  donc  une  œuvre  assez  faible  à  tous  les  points 
de  vue,  8c  écrite  par  un  individu  qui  n'avait  de 
grandes  connaissances  ni  en  histoire,  ni  en  litté- 
rature. 

Aussi  est-ce  surtout  pour  observer  notre  règle 
de  donner  scrupuleusement  tout  ce  qu'avait  insère 


VIII, 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


dom  Vnissete,  que  nous  publions  ce  document. 
Nous  en  donnons  un  texte  aussi  bien  établi  que 
possible  en  renvoyant  au  poëme,  dont  il  vient  de 
paraître  une  édition  définitive  '. 

Cette  chronique  en  prose  fut  certainement  écrite 
par  un  légiste  toulousain  dans  le  courant  du  qua- 
torzième siècle;  en  effet,  certains  passages  du  préam- 
bule montrent  que  l'auteur  connaissait  le  code  de 
Justinien,  &,  d'autre  part,  la  mention  de  l'île  de 
Rhodes  comme  résidence  des  chevaliers  de  Saint- 
Jean  prouve  qu'elle  fut  écrite  assez  longtemps  après 
la  perte  de  la  Palestine  par  les  chrétiens;  l'ordre 
de  Saint- Jean  ne  s'établit  à  Rhodes  qu'en  iSop. 
Quant  aux  autres  raisons  données  par  dom  Vais- 
sete  dans  la  préface  de  son  tome  III',  telles  que 
l'emploi  du  nom  de  Languedoc  Si  la  mention  de 
l'évêché  de  Castres,  la  première  preuve  est  inutile, 
puisque  le  nom  de  Languedoc  (lingua  Occltaniac) 
paraît  avant  iSop;  quant  au  nom  de  Castres, 
c'est  le  résultat  d'une  faute  de  lecture  du  chroni- 
queur qui  a  pris  l'archidiacre  de  Paris,  mentionné 
par  le  poète,  pour  l'évêque  de  Castres.  Ajoutons  à 
cela  que  les  manuscrits  que  nous  possédons  ne  sont 
pas  assez  exacts  pour  permettre  de  reconnaître 
l'époque  du  texte  par  sa  langue,  &  nous  serons 
forcés  de  placer  la  composition  de  cet  ouvrage  entre 
les  années  i35o  &  1460,  &  à  lui  donner  pour 
date  .npproximative  1330-1400,  commencement 
du  (^rnnd  schisme. 

On  connaît  trois  manuscrits  de  cette  chroni- 
que. 

P.  Bibliothèque  nationale,  fonds  français,  4975, 
ancien  9646.  Petit  in-folio,  papier,  grosse  écri- 
ture du  milieu  du  seizième  siècle  (vers  1340).  Les 
formes  grammaticales  prouvent  que  ce  manuscrit, 
probablement  copié  dans  le  Midi  sur  l'original 
ou  un  manuscrit  provenant  de  l'original,  a  été 
transcrit  par  un  Français,  qui  a  sensiblement 
altéré  la  langue  de  l'auteur.  Il  contient  quatre 
cent  quatre-vingt-trois  pages,  numérotées  en  chif- 
fres romain!  jusqu'à  la  page  cxxxix,  en  chiffres 
arabes  d'une  autre  main  de  140  à  483;  les  deux 
numérotages  sont  du  seizième  siècle.  Une  lacune 
de  quarante-huit  pages,  antérieure  au  dix-hui- 
tième siècle,  de  la  page  Syp  à  426;  elle  existait 
avant  dom  l'nissote. 

T.  Bibliothèque  publique  de  Toulouse,  ms.  S-, 
petit  in-4°j  a  appartenu  autrefois  à  Lefranc  de 
Pompignan.  Papier,  cent  soixnnte-un  feuillets; 
écriture  très-grosse  &  très-lisible  de  la  fin  du 
seizième  siècle  ou  du  commencement  du  dix-sep- 
tièine.  Titre  :  Histoire  des  alhigeois^  par  un  auc- 
teur  inccrtatny  en  langage  îholosain.  L'ouvrage  «jt 
entier. 


•  Par  M.  Paul  Meycr,  pour  la  Sociélé  de  l'hiitoire  de 
France,  t.  i,  texte  &  glossaire;  t.  2,  traduction. 
'  \'oir  au  tome  VI  de  I:i  pressente  édition. 


C.  Bibliothèque  publique  de  Cnrpentras,  ms. 
Peiresc,  n.  "jp.  —  Copie  faite  par  dom  Fournier, 
religieux  de  Saint-Victor  de  Marseille,  à  Paris, 
Bibl.  nat.  Collection  de  Languedoc^  vol.  78.  Même 
lacune  que  dans  P. 

Catel  connaissait  deux  autres  manuscrits  incom- 
plets qui  ont  disparu. 

Les  manuscrits  qui  nous  restent  sont  dans  les 
rapports  suivants  : 

N  (orig.  ou  ms.  en  dérivant) 


En  effet,  les  rapports  de  P  &  de  T  sont  certains; 

mais  les  variantes  que  nous  donnons  en  note  prou- 
vent qu'ils  proviennent  seulement  d'un  original 
commun  &  n'ont  pas  été  copiés  l'un  sur  l'autre. 
Quant  aux  rapports  de  P  &  de  C,  ils  sont  prouvés 
par  l'existence  de  la  même  lacune,  qui,  à  l'ori- 
gine, n'existait  pas  dans  P,  dont  la  pagination 
ancienne  est  interrompue,  &  qui  n'existe  pas  dans 
l'autre  manuscrit,  T. 

Notre  texte  est  principalement  établi  sur  P,  le 
plus  ancien  des  manuscrits,  avec  le  passage  de  T 
qui  comble  la  lacune.  Le  copiste  de  T,  probable- 
ment méridional,  semble  avoir  fortement  rajeuni 
la  I.ingue  de  l'original  8c  a  abrégé  un  grand 
nombre  de  passages. 

Cette  chronique  a  été  publiée  depuis  dom  Vais- 
sete,  dans  le  tome  XIX  des  Historiens  Je  France, 
où  dom  Brial  a  reproduit  l'édition  princcps;  dans 
les  additions  à  la  réédition  de  l'Histoire  de  Lan- 
guedoc, par  Dumège  (d'après  le  manuscrit  de  Tou- 
louse), t.  V;  enfin  en  i863,  à  Toulouse,  ^ar  un 
indigène'.  Pour  la  première  fois,  nous  rétablis- 
sons le  texte  sur  le  manuscrit  de  Paris,  que 
dom  Vaissete  &  Fauriel  avaient  pris  pour  une 
copie  de  C, 

La  lettre  G  désigne  la  Chanson  de  la  Croisade 
(Guillaume  de  Tudèle).  Les  numéros  des  vers  étant 
les  mêmes,  on  peut  employer  soit  l'une,  soit  l'au- 
tre des  deux  éditions  de  cï  poème.  [A,  M.| 

COM  entre  toutas  las  causas  que  lo  Crea- 
tor a  formadas,  principalenieu"  a  créât 
&  format  dos  entendemens,  so  es  lo  eii- 
tendemeii  angelic  &  huma,  l'entendemen 
angelic  per  cogita  &  prémédita  las  causas 
diviiias  &  lo  huma  las  humanas',  afin  que 

'  M.  de  Loubens. 

'  P.  premieramen.  Mais  la  leçon  Je  P.  a  été 
ajoutée  depuis  &  a  remplacé  l'ancienne  leçon  qui 
était  conforme  à  T. 

'  Manque  P. 


Ed.ori:; 

t.  m; 

col.  1. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


td.orig. 
t.  111, 

col.  2. 


A.1 

I202 

liJ.orig. 
t.  III, 
col.  3. 


en  se  excercîeii  en  grand  hbor  &  estudy, 
el  iiieymas  conesca  las  causas  iiicognegu- 
das  &  de  lasqualas  jamay  uo  a'  aguda  no- 
tissa,  loqual  entendemen  per  inbecillitat 
de  natura  es  labille,  &  de  aver  de  toiitas 
causas  memoria  es  plus  causa  divina  que 
humana,  counia'  recita  la  L.  de  vet.  Jure 
civiW  C,  A  laquai  fauta  an  volgut  obviar 
&  y*  provesir'  les  bons'  &  sages  doctors, 
tant  del  temps  passât,  que  aussi  volen  ob- 
viar&  y  provesir  los'  del  temps  presen,  que 
per  lor  grand  study  &  labor  an  faict  re- 
degi  &  redigissen  en  escrich  tant  las  bou- 
nas  que  mauvesas  causas  &  obras,  affin  que 
fessa  exemple  alz  mauveses  &  consolation 
alz  bons.  Et  que  belcops  de  gens  &  doctors 
an  mes  los  gestas  ik  obras  de  belcops  de 
rialmes,  monarchias  &  provinces,  villas 
&  cieutatz  de  gran  renom,  sans  far  nien- 
tieu  des  grans  faictz  d'armas  &  guerras 
souffers  per  la  très  granda,  renom mada  & 
nobla  cieutat  de  Tholosa,  &  monarchias 
de  Lengadoc'  &  Provensa,  &  autras  pro- 
vensas  &  monarchias  circuuvesinas  &  ma- 
jormen  so  que  fo  faict  despey  l'an  mil  dous 
cens  &  dot?;e,  régnant  per  aquel  temps  en 
pontificat  Innoceii  III  niestre  d'aquel 
nom,  estai!  aiidict  siège  l'espasy  de  xviii 
ans,  quatre  meses  &  vingt-quatre  jours,  & 
Philip  Dieudonnat  rey  de  Fransa,  &  lo 
conte  Ramon  conte  deldit  Tholosa  &  de 
Provensa,  &  UHg  nebout  deldit  comte'  es- 
tant conte  de  Beziers  &  de  Carcassonna,  & 
ung  noumat  lo  comte  de  Monfort,  &  uug 
frayre  Arnauld,  abat  de  Cisteau-ï,  légat  per 
lodit  Sainct  Payre,  &  lo  glorios  sanct  mos- 
senher  Sainct  Domenge,  premier  fondado 
del  ordre  dos  PredicaJos,  &  fondet  lo  pre- 
mier couveu  dins  lodit  Tholosa,  entre 
losqualz  princes  ac  de  grandas  &  niorfals 
guerras,  ainsin  que  sera  dict  .i  '  <y  après, 
mouyenant  la  grutia  de  Dieu  ik  del  Sanct 


'  T.  nom. 

*  T.  coma. 
'  P.  clyely. 

*  P.  hy. 

'  T.  pervesir. 

'  T.  lous  boii!. 

'  T.  volen...  Jos  manque, 

'  P.  Lenguedoc. 

^  P.  conte...  delUit  comte  manque. 


Sperit,  de  la  verges  Maria,  Sainctz  &  Sau- 
tas de  Paradis. 


CAPITOL   I 

Quant  lo  Sainct  Payre  de  Rouma  mandet  ser- 
car  lo  conseilh  per  donar  ordre  contra  los 
herettc\. 

Et  per  venir  a  la  vraya  ystorla  &  inten- 
tion de  l'actor,  se  troba  que  l'an  que  des- 
sus foret  tant  granda  la  heresia  que  regnava 
en  le  pays  de  Besiers,  Carcasses  &  Laura- 
gues  &  autres'  payses,  de  laquala  heresia 
era  granda  piatat.  Et  lo  Sainct  Payre  de 
Rouma  ne  fouc  advertit  &  certificat,  &  per 
y  donnar  ordre  &  recapte,  mandet  a  touta 
la  Glcysa  militanta,  couma  son  cardinalz, 
evesc(ucs,  archivesques  &  autres  prelatz  ge- 
neralament  per  venir  devers  el'  en'  Roiiia, 
per  tener  sou  conseilh  sur  aquest  cas  & 
veser  corn  s'en  devya  gouvernar  ny  pro- 
cedir,  &  ayso  per  abatre  &  cassar  ladila 
lieresia.  En  loqual  conseilh  se  trobereii 
toutz  losdits  prelatz,  ainsin  que  mandat 
lor  era  per  lodit  Sanct  Payre.  Et  regnava 
eu  Fransa  per  aquel  temps  rey  Philip  II. 

CAPITOL    II 

Quand  l'abat  de  Cisteaux  fouc  faict  léguai 
per  lodict  Sanct  Payre  per  anar  contra  los 
heretges. 

Et  dict  l'istoria  &  libre  que  la  délibé- 
ration deldit  conselh,  tengut  per  lodit 
Sanct  Payre  &  losdits  prelatz  &  ayso  a 
llonia,  fouc  dict  &  apontat  que  lodit  abat 
de  Cisteaux,  que  dessus  es  fâcha  mention, 
loqual  era  ung  grand  clerc,  séria  trames 
en  aquestas  partidas,  loqual  lodit  Sainct 
Payre  fech  son  léguât  en  aquesta  causa, 
aven  autant  de  potestat,  couma  se  lodit 
Sanct  Payre  y  era  en  sa  propra  personna, 
&  ayso  per  venir  reduyre  &  tournar  lodit 
pays  &  poble  d'aquel  a  bon  port  &  bonna 
via*. 


'  P.  T.  mitres  manque. 
'  P.  eh. 
'  P.  a. 
••  p.  vie. 


An 
1204 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


8 


CAPITOL   III 

Et  adoiic  fouc  dict  &  déclarât  lodit  apou- 
tamen  aldit  abat,  &  ly  fouc  baylada  per 
letras  &  poyssansa  de  leguation,  &  agut  que 
aguet  tout  son  delieure  e  despacha,  lodit 
abat  se  partit  de  Koma  au  una  bella  conpa- 
nya,  que  lodit  Sanct  Payre  ly  baylet  de  pre- 
latz  per  le  acompanya  en  tout  &  per  tout, 
so  es  i'archevesque  de  Nerbonaa  &  l'eves- 
que  de  Magaloua  &  lo  de  Barsalona  & 
aquel  de  Lerida  &  lo  de  Tolosa  &  autres 
pluseurs,  losqualz  son  partitz  deldit  Roma 
an  lodit  léguât.  Et  aussi  ly  baylet  lodict 
Sanct  Payre  per  lo  servir  ung  tast  d'autras 
gens,  tant  de  gentilzhomes  que  autrer, 
entre  losquals  era  ung  grand  &  noble 
home,  apelat  Peyre  de  Castelnau,  loqual 
era  son  inestre  d'ostal.  Et  an  tant  faict  per 
lorz  jornadas,  que  de  necfz  que  de  jours, 
que  a  Sanct  Gelis  en  Provensa  son  arri- 
batz,  la  ont  lo  comte  Ramon  se  tenya  per 
aquela  hora. 


tre,  s'en  anet  &  fugit  a  Belcayre  devers  ses 
parens  &  amicz,  car  se  lo  conte  Ramon 
l'aguessa  pogut  ave  ne  prendre,  n'aguera 
faict  far  tala  justccia  &  punicieu,  que  lo- 
dit légat  &  sa  gen  ne  foren  estatz  contens, 
car  lodict  conte  Ramon  era  tant  corrossat 
&  marrit  deldit  murtre  cornes  &  perpétrât 
per  sondit  home,  que  jamais  no  fouc  tant 
corrossat  de  causa  del  monde'. 

Com  h   léguât  mandet  al  Sa'inct  Payre 
la  mort  deldict  Peyre. 

Et  quant  lodict  léguât  vie  ainsin  tuât  8t 
murtrit  sondit  home,  d'encontinen  nian- 
det  aldit  Sainct  Payre  lodit  cas,  couma  era 
estât  faict  ne  sur  quina  querela.  Et  adonc 
quand  lodit  Sainct  Payre  a  ausidas  las  no- 
vellas  deldit  murtre,  es  estât  tant  corrossat 
&  malcontent,  que  tout  encontinen  a  tra- 
nietut  aldit  léguât'  sas  letras  per  mandar  la 
crosada,  affin  de  prendre  vengeansa  deldit 
acte  &  murtre,  &  aussi  per  reduyre  lesdits 
heretges  a  retornar  a  bon  camy. 


An 
1208 


An 
1208 


Kd.orig. 
t.  III, 
col.  4. 


IIII 

Quant  lo  senor  que  se   appellava  Peyre  de 
Castelnau  foc  tuât' , 

Et  quand  lodict  léguât  fouc  arribat  & 
aguet  sejornat  certans  jours,  iing  jour  en- 
tre los  autres  estant  lodit  léguât  aldit 
Sainct  Gely,  lodit  Peyre  de  Castelnau  que 
dessus  es  dit  aguet  aulcunas  paraulas  & 
questieu  an  ung  servito  &  gentilhonie  del 
conte  Ramon  &  ayso  touquan  ladita  here- 
sia,  &  talamen  fouc  lor  questieu,  que  a  la 
fin  lodit  gentilhome,  servito  deldit  conte 
Ramon,  donet  d'ung  spiet  a  travers  lo 
corps  deldit  Peyre  de  Castelnau  &  lo  tuet 
de  faict  8c  murtrit.  Laquala  causa  &  mur- 
tre fouc  causa  d'ung  grand  mal,  ainsin  que 
se  dira  aysi  après,  &  fouc  sebelit  lodit 
Peyre  de  Castelnau  dins  lo  monosters  del- 
dit Sainct  Gely,  delqual  murtre  &  home- 
cida  fouc  fort  marrit  &  corrossat  lodit  lé- 
guât &  touta  sa  conpanya. 

Or  dis  l'istoria  que  quand  lodict  gen- 
tilhome aguet  faict  &  perpétrât  lodit  mur- 

'  Ç,  le  titre  manque, 


Com  lo  papa  mandet  aldit  légat  que  mandessa 
la  crosada. 

Et  quant  lodict  léguât  aguet  resaubudas 
lasditas  letras  &  puyssaiisa  per  mandar  la- 
dita crosada,  ainsin  que  lodit  Sainct  Payre 
ly  mandava,  tout  encontinen,  sans  far 
aulcune  demora  ny  sejor,  s'es  partit  an  sa 
conpanya  deldict  Sainct  Gely,  &  aysso  sans 
prei\dre  aulcun  congiet  deldit  conte  Ra- 
mon, &  dreict  a  son  abadia  de  Cisteaulx 
es  tirât  &  anat.  Et  quant  es  estât  arribat 
aldit  Cisteaulx,  a  mandat  son  capitol  gê- 
nerai &  que  toutz  los  monges,  abatz  & 
princes  que  de  sadita  abadia  dependen, 
veuguessen  (oulz  encontinen  &  sans  delay 
aldit  Capitol,  la  ont  foguen  en  breu  de 
temps  toutz  ajustalz.  Et  adonc  an  tengut 
lodit  capitol,  [&]  lodit  léguât  lor  a  predi- 
cada  &  denonciada  ladita  crosada,  &  mos- 
trat  sa  légation  &  potestat  quel  avia  tou- 
cliant  ladita  crosada  contra  losdits  heretges 
ik  lors  aliatz'. 

'  G.  V.  28-96)   meurtre  de  Pierre  de  Castelnau. 

"  P.  légat  manque. 

'  G.  Y.  97-171  i  prédication  dç  la  croisade, 


An 
1208 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


Et  adonc  la  crosada  es  estada  denon- 
ciada  &  declarada  couma  dit  es  dessus,  es- 
tant tant  grand  lo  monde  que  adonc  s'es 
crosat,  que  no  es  home  que  lo  saubessa 
estima  ny  nonbrar,  &  aysso  a  causa  dels 
grans  pardos&  absolucion  que  lodit  léguât 
avia  donnât  a  totz  loz  que  se  crosarian 
per  anar  contra  losJits  heretges.  Et  adonc 
entre  los  autres  que  se  crosavan,  s'es  crosat 
lo  duc  de  Borgonhya  que  per  aleras  era 
an  toutas  sas  gens,  &  aytanbe  se  croset  lo 
conte  de  Nevers,  &  lo  conte  de  Sainct  Pol, 
lo  conte  d'Ausura,  lo  conte  de  Geneva,  lo 
conte  de  Payties,  &  le  conte  de  Fores  & 
d'autres  grans  seignors;  toutz  aquestes  an 
toutas  lors  gens  se  sont  crosafz,  ben  armalz 
&  niontalz  devers  lodit  léguât,  que  no  es 
home  que  ho  saubcgues  direSc'  declarar. 

Et  adonc  son  vengudas  las  novellas  al 
conte  Ramon  de  ladita  crosada,  de  laqualla 
crosada'  fouc  fort  esbayt  &  non  sans  causa, 
car  se  dobtava  de  se  que  lodict  léguât  volia 
far  a  causa  deldit  murtre  que  dessus  es 
dict.  Ainsin  estan'  advertit,  couma  dict  es, 
[corn]  lodit  léguât  avia  mandat  ung  grand 
conseilh  al  loc  d'Albenas^  en  Vivares,  lodit 
conte  Ranion  va  prendre  una  bêla  &  no- 
bla  conpanya  per  anar  aldit  Albenas,  entre 
losquals  era  son  nebot  lo  visconte  de  Be- 
ziers,  &  ayso  per  demostrar  aldit  conselh, 
com  si  om  lo  volya  chargar  deldit  murtre 
ne  heresia,  couma  el  era  ignossen  en  tout 
&  per  tout  &  non  saben. 

Et  quant  lodict  conte  Ranion  es  estât 
arribat  aldit  Albenas  an  sadita  conpanya, 
couma  dict  es,  a  trobat  ladita  senhorla  & 
lo  conselh.  Et  adonc  lodit  conte  Ranion 
es  anat  devers  lodit  conselh  &  seignoria, 
ont  a  fâcha  sa  demostransa  aldit  conselh 
touchant  lodict  murtre,  que  aussi  de  ladita 
heresia,  &  com  el  era  ignoss«n  en  tout  & 
per  tout,  &  que  touchant  so  dessus,  lodict 
léguât  s'en  devya  inforniar  davant  tôt  obra 
&  inqucrir  avan  que  ly  iar  aulcun  despect, 
haysir  ny  octrage,  &  quel  era  &  se  tenya 
vray  servidor  de  la  Gleysa,  &  per  aqiiella 
volia  vieure  &  mourir,  Se  que   se   sondit 


'  P.  dire  &  mam/ae, 
'  P.  crosnà.i  n.'cnfue. 
'  P.  estre. 
*  P.  Albenoj. 


home  avia  fach  &  perpétrât  lodit  murtre, 
que  non  era  pont  eu  causa  ny  en  colpa, 
ainsin  que  se  trobara. 

Et  quant  lodict  conseilh  aguet  ausit  & 
escoutat  ben  al  long  tout  so  que  lodict 
conte  Ramon  a  volgut  dire  ny  prepaiisar, 
luy  ont  fâcha  responsa,  laqualla  fouc  tala 
qu'el  no  fasia  res  an  lodict  légat  &  conselh, 
mais  que  s'en  ânes  devers  lo  Sant  Payre  en 
Roma,  car  an  lodict  léguât  res  no  fasla  ny 
acordy  an  el  no  aura  autramen. 

Et  quand  lodict  conte  Ramon  [a]  aguda 
ausida  ladita  resposta,  es  estât  tan  mal  con- 
teii  que  no  y  avia  remedi  &  deldit  Albe- 
nas s'es  partit  an  touta  sa  conpanya,  & 
dreict  en  Arles  s'en  es  tirât.  Et  adonc  lo 
visconte  de  Besiers,  couma  dessus  nebot 
deldit  conte  Ramon,  loqual  era  anat  anbel 
aldit  Albenas,  &  comenset  a  dire  aldit  conte 
Ranion  son  honcle,  que  vista  la  responsa 
deldit  léguât  que  avia  fâcha,  qu'el  era  d'o- 
penieu  que  mandessen  lors  amicz,  parens 
&  subjectz  que  tout  encontinen  vengues- 
sen  an  toutas  lors  gens  per  lour  donnar 
secours  &  ajuda  contra  lodit  léguât  &  son 
host,  &  que  metan  per  toutas  lors  terras  & 
plassas  bonnas  garnisos,  &  ayso  per  gar- 
dar&  se  deffendre,  si  cas  es  que  lodit  lé- 
guât &  son  host  volguen  venir  dessus  elz 
lor  far  aulcun  octratge  &  desplaser.  Alc[ual 
visconte  de  Beziers  lodict  conte  Ramon 
disset  totalamen  de  non  de  sa  demanda.  Et 
adonc  lodit  conte  Ramon  s'en  anet  &  se 
départit  de  son  nebot  lo  visconte  &  s'en 
tiret  dreit  en  Arles,  &  lodit  visconte  de- 
moret  fort  corrossat  &  marrit  contra  son 
honcle  lo  conte  Ramon,  per  so  que  no  avia 
volgut  far  so  qu'el  volia,  per  laquala  causa 
lodit  visconte  comenset  de  far  guerra  aldit 
conte  Ramon  son  honcle. 

Et  adonc  que  lodict  conte  Ramon  fouc 
arribat  aldit  Arles,  va  pensar  en  el  per  ve- 
ser  en  quena  fesson  se  pouria  gouvernar 
de  son  faict,  vist  que  sondict  nebot  lo  vis- 
conte de  Beziers  ly  fasia  &  avia  coume- 
sat  ly  far  guerra,  &  d'autra  part  pesan  a  la 
resposta  que  lodit  léguât  &  son  conseilh 
luy  avian  '  faicta.  Per  lasqualas  causas  fouc 
en  grand  pensamen  &  non  sans  causa,  & 
no  sabia  bonamen  coumen  s'en  governes 

'  P.  avoient. 


An 

1208 


Kd.oris, 
t.  111, 
col.  5. 


An 

I203 


I  I 


PREUVES  DE  L'rnSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


t.  m, 

co!.  fl. 


i!y  fesso.  Mais  après  que  aguet  pro  pesât 
&  eiimagenat  eu  sou  cas,  va  se  avisar  & 
deliberar  de  tranictre  devers  l'archevesqiie 
d'Aux  &  aussi  l'abat  de  Coiidom  &  al  L. 
priou  de  l'Ospital,  &  aytanbe  al  seiihor  de 
Rabasteaux  eu  Bigorra,  losqualz  erau  toutz 
SOS  graus  amicz  &  aliatz,  loqual  seiihor  de 
Rabasteaux  se  noumava  Bernad  de  Rabas- 
teaux, alsqualz  traniet.  Et  sos  luesatges  au 
sas  letras  lor  mandau  tout  eucoutiueu  vis- 
tas  lasditas  letras  veguau  devers  el  aldit 
Arles,  lasqualas  letras  vistas  per  losdits 
dessus,  iucontiueu  &  sans  delay  se  sou 
metutz  en  caray  &  devers  lodit  conte  Ra- 
mon  aldit  Arles  sou  anatz,  ainsiii  que  pcr 
lasditas  letras  mandat  lor  era '. 

Or  dit  l'istoria  que  [quaut]  toutz  aques- 
tes  dessus  fogueu  vengutz  &  arribatz  aldit 
Arles  devers  ledit  conte  Ramou,  ledit  coîite 
Raniou  lor  a  dit  &  demostrat  tout  son  afar, 
aiusiu  que  era  estât  faict  uy  dit,  tant  del- 
dit  niurtre  faict  per  son  home  en  la  per- 
sonne deldit  Peyre  de  Castelnau,  servitor 
deldit  léguât,  que  aussi  la  guerra  que  son- 
dit  nebot  le  visconte  de  Beziers  ly  a  comeu- 
sada  de  far,  &  ayso  per  causa  &  razo  quant 
no  s'es  volgut  relhar  ambel  per  far  guerra 
contra  lodit  léguât  &  son  liost,  &  d'autra 
part  lor  a  dita  la  resposta  que  lodit  léguât 
&  sou  couseilh  ly  avia  faicta  aldit  Albenas, 
quant  se  era  volgut  purgar  &'  justificar 
tant  deldit  murtre  que  de  la  hercsia,  que  ly 
metian  dessus,  de  lasqualas  causas  era  pur 
&  iguossen,  mais  ledit  léguât  &  son  con- 
seilh  no  l'an  volgut  ametre  a  se  justificar 
ny  probar  sou  ententa,  mais  lo  avian  re- 
metut  al  papa  8c  sou  conselh,  disen  ly  que 
an  elz  no  faria  res,  mais  que  s'en  ânes  a 
Roma,  ainsiu  que  dit  es.  «  Per  lasqualas 
causas  vous  ay  trametutz  sercar,  &  affin 
que  voly  que  vous  autres  vou  ires  devers 
lo  Sauct  Payre'  ly  reniostrar  tout  mon  cas, 
ainsin  que  dit  vous  ay  !k  contât,  alqual 
portares  mas  letras  8i  ly  remostrares  ain- 
siu que  se  ma  personua  propria  y  era,  eu 
vous  donnan  potestat  &  autoritat  &  ayso 
per  mas  letras  &  sagelz,  lasqualz  vous 
baily  de  far  en  toutas  las  faysos  8c  manye- 

'  G.  V.  172-234;  entrevues  d'AiiBeiias  &  d'Arles. 
"  P.  &  manque^ 
'  P.  T.  Pupa. 


l'as  que  poyres  far  devers  lodit  Sniact 
Payre  8c  sou  conselh,  eu  vous  prometeu 
de  aver  per  agradable  tout  so  que  per  vous 
autres  sera  faict  ny  dit  8c  de  ho  tener  per 
faict  8c  per  agradable  ainsin  que  se  ma  per- 
Eona  propria  y  era,  8c  ieu  demoraray  aysi 
per  resestir  a  la  folia  de  mon  nebot  lo  vis- 
conte  de  Besiers  8c  aussi  per  dounar  ordre 
eu  mou  cas,  si  cas  era  que  lodit  léguât 
volgues  venir  sur  ma  terra  8c  gens'.  » 

Et  adouc  quant  tout  so  dessus  es  estât 
faict  ne  dit  en  la  forma  8c  manyera  que 
dit  es  dessus,  son  se  partitz  lesdits  dessus 
deldit  conte  Ramon  per  anar  8c  tirar  de- 
vers lodit  Sainct  Payre  le  papa  eu  Roma, 
aisso  au  una  bêla  8c  nobla  conpanya,  que 
lodit  conte  Ramon  lor  a  baylada,  tant  de 
geutilzhoiiîcs  que  autres,  8c  dreit  a  Roma 
son  anatz,  8c  [au]  tant  faict  que  aldit  Roma 
son  arribatz  8c  vengutz'.  Et  quant  son  es- 
tatz  arribatz  8c  an  agut  repausaf,  devers 
lodit  Saiuct  Payre  8c  sou  couseilh  se  sou 
retiratz  8c  lors  letras  an  bayladas  aldit 
Sanct  Payre,  8c  lor  légation  8c  mesatge  au 
faict,  ainsiu  que  chargiat  lor  era  de  far  de 
par  lo  conte  Ramou  envers  lodit  papa  8c 
son  couseilh  8c  senhors',  sou  beu  8c  de- 
gudameu  esfatz  escoutatz  per  lodit  Saiuct 
Payre  8c  sou  couseilh  de  tout  so  que  an 
volgut  dire  ny  prepausar.  Et  adonc  lor 
es  estada  faicta  resposta  per  lodit  Sainct 
Payre  Si  sou  couseilh''  touchant  las  letras 
que  avian  portadas  per  lodit  conte  Ramon, 
aussi  sur  so  que  avian  dit  ny  prepausat,  8c 
que  après  l'on  lor  faria  resposta  a  lor  de- 
manda del  tout,  ainsiu  que  se  devria  ny 
apertendria  de  far. 

Coma  dit  es  dessus,  foguet  mesa  la  causa 
en  conselh  per  lodit  Sanct  Payre,  8c  lo 
tout  debatut  8c  beu  palpât  per  lodit  con- 
selh, fouc  dit  8c  déclarât  alsdits  enbayssa- 
dos,  que  el  8c  sou  conselh  erau  contens  de 
prendre  lodict  conte  Ramou  a  marse,  vist 
que  de  sou  bon  voter  s'era  vengut  sobmet- 
irc  a  la  Gleysa  8c  a  l'ordouuansa  d'nquella, 
per   far    tout    so    que    contra    el    séria   dit 


'  G.  V.  2^5-255;    (lép:irt   des   envoyés   du    comte 
Rniinond.  T.  a  interverti  l'ordre  de  la  phrasCé 

'  T.  &  an  tant vengutz  mangue. 

3  T.  de  per  lo  conte senhors  wanijue. 

^  T.  porte  :  quel  metria  la  causa  «n  conseili 


.  An 
1208 


An 

I  2o3 


IJ 


PRKUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


M 


ny  ordcnnt,  &  aiissy  loùit  Saiiict  Payre 
&  son  coiiselh  l'aviau  ametut  &  ametian 
a  probar  &  justificar  son  ignossensa  !k 
ly  doiinar  &  baylar  soiî  absolution,  por- 
veu  qu'el  metria  &  baylaria  entre  las  mas 
de  la  Gleysa  sept  castelz  des  plus  fortz  & 
melhors  que  serian  en  sa  terra,  &  ayso  jus- 
quas  a  ce  que  séria  justificat  ik  deschargat 
deldit  acte  aldif  conte  inpausat  ny  metut 
sus.  So  que  losdits  enbaysados  dessus  dits 
an  acceptât  &  consentit  de  far  en  nom  de 
lor  seignor  lo  conte  Ramon  tout  en  la 
forma  &  manyera  que  per  lodit  Sanct  Payre 
avia  estât  dit  &  ordenat,  &  per  prendre  la 


An 
1 209 


lid.oiig. 
t.  III, 
cul.  7. 


sas  gens  no  aguerau  aguda  la  frebulatieu 
ny  destructicu  que  aguen  après,  ainsin  que 
sera  dit  ayssi  après  en  son  endret. 

Et  adonc  quand  lodit  conte  Ramon  a 
vist  que  lodit  senhor  Milo  era  anat  de 
vida  a  trespas,  a  presas  sas  letras  &  ap- 
pontamen  &  absolution  &  devers  ledit 
léguât  &;  son  bost  s'en  es  anat.  Loqual  lé- 
guât era  per  aquela  bora  dins  la  vila  de 
Montpelier,  oi  aqui  lodit  conte  Ramon 
mostret  aldit  léguât  son  aponctanien  &  ab- 
soliitieu,  dont  lodit  léguât,  al  mins  per 
senblan,  ne  fouc  fort  jouyeux  &  content. 
Et  adouc  a  dit  aldit  conte   Ramon   qu'el 


An 
I  209 


posselieu  &  seignhoria  de  lasditas  plasses  quai  que  lo  condusisque  per  la  terra  del 

8c  castelz  lodit  Sainct  Payre  baylet  alsdits  visconte  de  Beziers,  car  aquela  volian  pren- 

enbaysados  ung  noumat  lo  senhor  Milou',  dre  &  destruire,  per  so  que  era'  plena  de 

loqual  s'en  venguet  an  losdits  enbayssados  eretges    8c   routyers,    laquala    causa    lodit 

per  dessa.  conte  Ramon  a  faicta  per  estre   tousjours 

Et  adonc  quant  losdictz  dessus  anbais-  obedien   a  la  Gleysa,  &  de  faict  d'aquela 

sados  an  agut  faict  tout  so  que  an  volgiit  bora  en  avant  lodit  host  &  léguât  a  tous- 


far  &  aguda  lor  absolution  &  apoiacte- 
ment,  son  se  metutz  a  camy  &  de  Roiiia 
son  partitz,  &  an  tant  faict  per  los  jorna- 
das  que  son  vengutz  &  arribatz  aldit  Arles, 
ou  lodit  conte  los  attendia.  Alqual  conte 
lesdits  enljaissados  son  vengutz  acoupa- 
niatz  deldit  senJior  Milo",  cornes  per  lo- 
dit Sant  Payre  per  prendre  la  possessieu 
desdits  castelz  &  plassas,  ainsin  que  apou- 
tat  era  entre  elz.  Alqual  conte  losdits  en- 
bayssados an  dit  &  demostrat  tout  so  que 
an  lodit  Sainct  Payre  avian  faict  ne  dit. 


jours  conduit  per  ladita  terra  de  Beziers, 
ainsi  que  plus  anpla  sera  dict,  dont  ne 
ac;i!t  a  la  fin  malvat  gasardo  &  recompensa, 
ainsi  que  sera  dit  aysi  après'. 

Ef*  quand  tout  so  dessus  es  estât  faict 
en  la  forma  &  manyera  c[ue  dit  es  dessus, 
lodit  visconte  de  Beziers  a  ausit  quand 
lodit  conte  Ramon  avya  faictz  sos  aponc- 
tamens  &  acordis  an  lodit  Sanct  Payre  lo 
papa,  &  que  lodict  conte  Ramon  era  ik 
anava  &  condusia  lodict  host  &  armada 
per  sa  terra  an  lodit  léguât,  es  vengut  ben 


presant  ledit  senhor  Milo,  &  son  absolu-  aconpagnat  de  gens  devers  lodit  léguât, 
tion  ly  an  baylada  &  apontamen,  couma  &  aysso  aldit  Montpelier,  ont  per  aquela 
dit  es  dessus,  dont  lodit  conte  Ramon  es  hora  era  inqueras  lodit  léguât,  es  vengut 
estât  fort  joious  &  alegre,  &  a  remerciât  &  arribat,  devers  lodit  léguât  &  son  con- 
amay  losdits  enbayssados  de  la  pena  cjue  seilh  s'es  retirât  &;  tout  son  cas  lyaditSc 
avian  presa,  &  aussi  a  faict  ung  grand  re-  remosfrat,  disen  qu'el  n'avya  colpa  ny  tort 
cuelh  8t  chera  aldit  senhor  Milo,  en  lo  envers  la  Gleysa  ny  no  volya  aver,  mais  que 
resseben  8i  tractan  coma  se  fossa  estada' 
la  personna  propria  deldit  Sanct  Payre. 

Et  dit  l'ystoria  c[ue  quand  aquel  senhor 
Milo  aguet  sejornat  ung  temps  aldit  Arles, 
qualque  certana  nialaudia  l'a  près,  don  es 
anat  de  vida  a  trespas.  '.oqual  fouc  fort 
plangut  per  lodit  conte  Ramon  &  sas 
gens,  car  si  aguessa  visent,  lodit  conte  ny 


'  P.  Nicolau. 
'  P.  Nicolnu. 
s  P.  estât. 


'  T.  a  trunsformè  la  première  phrase  de  ce  para- 
S'aphe  de  la  manière  suivante  :  Et  vesen  lodit 
comte  Ramon  que  lo  senior  Milo  era  mort. 

'  P.  es. 

'  T.  comme  vclren  cy  après. 

••  Le  récit  de  l'entrevue  de  Montpellier  manque 
dans  G.  &  présente  dans  T.  de  grandes  différences 
pour  la  forme,  sinon  pour  le  fond  ;  le  texte  de  P. 
semble  d'ailleurs  le  plus  voisin  de  l'original,  & 
plusieurs  variantes  de  T.,  telles  que  vesen  sa  mnos- 
scnlat  (col.  i5)  au  lieu  de  vesen  sa  joventut,  sont 
des  corrections  asscs  malheureuses.  [A,  M.] 


~         i5                            PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  i6  

An  An 
°^  si  sas  gens  &  officiers  aviaii  recaptalz  iiy  mandament  deldit  viscoiite  de  Beziers,  &  '"°' 
sostengutz  aucuns  eretges  ny  autra  gcn  en  es  estât  tan  gran  lo  monde  que  es  veiigut 
sa  terra,  que  d'aquo  era  el  ignossen  &  non  el  secours  aldit  Beziers,  que  quasi  que  les 
copable,  &  aquelz  ho  devyan  paguar  &  sa-  vissa  dissera  que  ny  avia  per  conbatre 
tisfar  &  non  pas  el,  vesen  sa  juventut  &  tout  lo  monde,  &  d'autra  part  la  villa  que 
que  tousjours  lesdits  officiers  avyan  gover-  era  forta,  que  quasi  couma  inprenable. 
iiada  sa  terra,  jusques  en  aquella  hora  pre-  Delqual  secours  &  ge'it  lodit  visconfe 
Senta,  preguan  &  suplican  lodit  léguât  &  fouc  grandamen  joyeulx  &  content,  per 
conseilh,  que  a  marce  lo  volyan  prendre,  laquala  causa  a  metut  bonnas  &  grandas 
car  el  es  servido  de  la  Gleysa  &  aquella  vol  garnisos  per  toutas  sas  plassas  &  castelz 
servir  &  adorar  &  per  aquela  vol  vieure  !k  deldit  viscontat  per  las  deff'endre  &  gar- 
niorir  envers  toutz  &  contre  toufz.  dar.  Et  quajid  agut,  ainsin  que  dit  es,  me- 
Et  quant, lodit  léguât  &  conseilh  an  ben  tudas  lasditas  garnisos  &  donnât  ordre  a 
al  long  escoutat  lodit  visconte  de  tout  so  tout  son  affar,  ainsin  que  deu  far  ung 
que  dire  a  volgut  ny  prepausar  aqui  davant  home  sage  &  valen,  so  nonobstan  que 
clz,  lodict  léguât  luy  respondet",  que  de  fossa  grandamen  jove,  &  a  près  ung  tas  de 
tout  aquo  no  lui  qualya  parlar  ny  aussi  gens  des  plus  valens  que  a  saubutz  tria  ny 
desencusar,  mais  que  fessa  del  melhor  que  causi,  &  a  la  cieutat  de  Carcassonne  s'en 
poyrya  ny  saubria,  car  an  el  no  faria  res,  es  anat  mètre  &  demorar,  car  el  ly  sen- 
car  lodit  léguât  volia  grand  mal  aldit  vis-  blava  la  plus  forta  vila  de  sa  viscontat  & 
conte  de  Beziers.  Et  quand'  lodit  visconte  senhoria,  &  a  layssat  bonna  &  granda  gar- 
EJ.oiig.  gj  53S  gens  que  an  el  eran  an  ausit  ladita  niso  aldit  Beziers.  Et  quant  lasditas  garni- 
col.  s',  resposta,  son  grandamen  corrossatz  &  mal  sos  &  habitans  deldit  Beziers  an  vist  que 
contens,  &  aldit  Beziers  s'en  son  retor-  lor  senhor  los  a  ainsin  laysatz  &  s'en  es 
natz.  Et  quand' lodit  visconte  es  estât  tor-  anat  aldit  Carcassonna,  son  estalz  fort 
nat  aldit  Beziers,  aqui  a  assenblat  tout  son  maritz  &  corrossatz  &  non  sans  caussa,  se 
conseilh,  tant  d'aquelz  de  la  villa  que  de  dobtan  de  so  que  lor  venguet. 
sos  amicz  &  senhors,  que  ambe'l  eran  per  Or  dit  l'istoria  &  libre,  que  mcnfre  que 
aquela  hora,  alsqualz  lodit  visconte  estant  tout  so  dessus  dit  se  fasia,  ainsin  que  dit 
assenblatz  a  dit  &  demostrat  tout  so  que  es  dessus,  que  lodit  léguât  fec  partir  & 
an  lodit  léguât  avia  faict  ny  dit,alqual  desmarchar  ladicta  armada  &  host,  laquala 
conselh  es  estât  conclus  &  dict  per  toulz  l'avia  ajustada  aldit  Montpelicr  que  dessus, 
los  que  y  eran,  que  tout  incontinen  lodit  laquala  armada  &  host  faict  [anar]  drect  al- 
visconte  mande  a  sos  amicz  &  aliatz  &  sub-  dit  Beziers,  per  so  que  fouc  informat  que 
gecfz,  que  vistas  las  presens  cascung  ven-  lodit  visconte  y  avia  metuda  grossa  & 
gua  en  poinct  &  en  armas  an  to\ita  sa  granda  garniso  de  gens  per  la  deffendre 
poyssance,  per  ly  donnar  secours  a  de-  &  gardar.  Et  adonc  quant  l'evesque  del- 
fendre  sa  terra  &c  viscontat,  laqualla  lodit  dit  Beziers,  louqual  era  an  lodit  léguât  8: 
léguât  &  son  host  la  ly  volian  venir  penre,  an  sa  conpanya,  couma  los  autres  prelatz, 
saysir  &  pilhar.  vie"  &  entendet  que  lodit  léguât  venya 
Et  adonc  quand  lodict  conseilh  agut  dit  délibérât  &  aussi  lodict  host,  per  pendre 
&  conclus,  ainsin  que  dict  es  dessus,  lodict  &  destruyre  lodit  Beziers,  delqual  el  era 
visconte  a  faictas  far  sas  letras  &  a  toutz  pastor  &  evesque,  couma  home  sage  & 
sos  amicz  &  aliatz  a  mandat  &  preguaf,  volen  ba  lo  profiech'  delz  habitans  del- 
que  cascung  ly  venha  donnar  secours  &  dit  Beziers,  s'en  es  vengut  drech  aldit  le- 
ajuda  a  deffendre  sa  terra,  losqualz  so  guat,  alc(ual  a  preguat  &  suplicat  que  del 
vengulz  encontinen  que  an  ausit  &  vist  lo  paure  poble  que   dedins   lodit   Beziers  es 

veulha  aver  piatat,  vist,  corne  es  advertit, 

,  D           _   j  .  que   lor  senhor  los  a  lavssatz  S:  desenpa- 

r.  reuponaet.  i                                                    ^                                * 

'  G.  V.  342-420;    piéparntifs  de  défense  du  vi- 
comte de   Beziers.  '  P.  dict. 

'  P.  quand  manque,  '  T.  voiilen  lo  be  &  pro/îst. 


17                             PREUVES   DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  l8  ' 

An  An 

'^'^^     ratz,  &  que  ly  pbssa  ly  doniiar  conget  &  lodit  léguât  &  host  s'en  es  retornat  lor  di-      '^°9 

lyssentia   de   anar  devers  lodit  Beziers,  &  sen  so  que  trobat  au  losdits  habifaiis  del- 

so  affiii  de   deniostrar  alsdits   habitans   &  dit  Beziers,  &  que  el  no  ny  a  pogut  res 

gens   que  dedins   son   le   gran    dangier  &  acabar  per  remostratieu  ny  exortatieu  que 

asart.  Alqual  dit  evesque  lodit  léguât,  per  lor  a  fâchas,  mais  los  avia  trobatz  granda- 

so   que    es    home    sage   &   grand    clerc,   a  men  obstinalz  en  lor  malice  &  pcrversitat. 

consentit  de  donar  congiet  de   anar  aldit  Et  quand  lodit  léguât  aguet  ausida  ladita 

Beziers  8c  de    far  ainsin   qu'el  volya   per  respecta,  fâcha  per  lodit  evesque,  se  per 

amour  del.  Et  quand   lodit'  evesque  agut  avan  era  corrossat  ny  enmalignat  contra 

lodit  congiet,  an   petite  conpanye  devers  ladita  villa,  adonc  on  es  estât  may,  &  a  ju- 

lodit  Beziers  es  vengut,  ont  per  losdits  ha-  rat  que  en  lodit  Beziers  no  layssaria  peyra 

bitans  es  estât  resaubut,  &  adonc  a  faict  subrc  peyra,  que  tout   no   fassa   mètre  a 

Ed.oiit;.  venir   lesdits    habitans    &   autres   dins    la  fuoc   &  sang,  tant  homes   que  femnes   & 

col.  9.     grand  gleysa  de  Sanct  Nazari,  &  aqui  après  petitz  enfants,  que  ung  sol  no  sera  près  a 

plusieurs  paraulas  lor  a  dit  &  demostrat  lo  marce,  laqualla  causa  fech  ainsin  que  sera 

grant  dangier  ont  eran,  &  con  lor  senhor  dict  aisy  après  ben  al  long, 

loqual  los  devya  emparar  &  deffendre,  los  Or  es  el  que  dementre  que  tout  ayso  se 

avia  layssatz  &  se  era  anat  mètre  dins  la  fasia  ny  tractava,  que  una  autra  armada  de 

cieutat  de  Carcassonna,  &  los  avia  layssatz  crosatz   s'era    levada,  &  ayso   en   lo  pays 

a  elz  aqui   en  grand   perilh  &  dangier  de  d'Agenes',  de  laqualla  armada  eran  caps  & 

lors  personnes  &  bas.  Per  que  el  lor  do-  prencipalz  governados  lo  conte  Guy  d'Al- 

nava   per  conseilh   &  lor  conselhava  que  vernha',  &  lo  visconte  de  Torena',  l'aves- 

aldit  léguât   baylessen   &  aredessen   ladita  q^ie   de    Lymotges,   l'avesque  de   Basades, 

vila,  los  asseguran  de  no  perdre  res  que  l'archevcsque  de  Bordeaux  &  l'avesque  de 

agen  non  pas  tan  solamen  la  vallor  d'ung  Cahours   &    l'avesque    d'Agenes*   &    aussi 

denyer,  &  que  de  la  perda  que  elz  farian,  Bertran  de  Cardalhac,  filz  de  Gordo,  &  sei- 

el  lor  promet  de  los  en  relevar  &  satisfar,  gnor  de  Castelnau  de  Montratier,  loqual 

los  ne  preguan  fort  afectuosamen,  car  au-  menava  touiz  los  de  Qucrcy  an  el',  laquala 

tramen  se  no  so  fan,  son  en  gran  dangier  niarchet  &  tiret  vers  lo  Pech-la-Roqua,  la- 

elz  &  lor  vila.  qualla  plassa  fouc  per  ladita  armada  asci- 

Et   quant  lodict  evesque   aguet   dict  &  tuada   &  assajada  &   finablamen  presa   & 

demostrat  tout  so  dessus,  ainsin  que  dict  demoUida  per  los  de  ladita  armada,  car  no 

es     alsdits   habitans,  an   ly  fasen   toutz  a  y  avia  degun  que  la  deffendessa  ny  gardes, 

une  voux  resposta,  que  avan  qu'elz  se  ar-  Et  quand  agueren,  ainsin  que  dit  es,  des- 

randcn    ny    donnen    aldit    léguât    &    son  fruch  Pech-la-Roqua,  son  tiratz  vers  una 

host,  que  plus  leu  manjarian  lors'  enfans,  autra  plassa  forta  &  inprenablc,  appellat 

car  elz  an  bonna  vila  &  forta,  &  d'autra  Casanolh,  ung  fort  castel;  la  ont  avia  jjona 

part  t(uc  son  pro  gens  per  la  deffendre,  &  Se  granda  garniso   de  gen  valenta,  aijisin 

aussi  que  lor  senhor  lor  donara  secours,  que  mostreguen  de  faict,  sans  se  esbayr  de 

se  mestyer  es,  &  que  per  ainsin  elz  n'an  res,  laquala  garniso  era  de  Gascos.  Alqual 

pont  délibérât  de  se  randre,  &  que  d'aquo  castel   &  plassa  ly  venguero  donnar  l'as- 

no  quai  que  s'en  parle  plus  en  res  ny  per  saut,  mais  losdits  Gascos  que  dedins  eran 

fe._  los  ne  fercn  retornar  a  lor  grand  perda  & 

Adonc  quant  lodict  evesque  agut  ausit  domatge,  &  aysso  a  grandz  cops  de  traictz, 
&  entendut  la  resposta  &  lor  volontat,  el  losqualz  losdits  Gascos  se  sabyan  be  aju- 
s'en  salit  deldit  Beziers  ben  dolent  &c  cor- 
rossat, vesen  lo  grand  dangier  en  que  los  .  p  ^   A.ndcs, /.«(.  évihnu. 
layssava  &  la  perda  &  doumatge  que  s'en  ,  p    ^^  d„„|,j._  t.  de  Carmnin. 
cnsegria,  se  per  forsa  son  preses,  ik  devers  3  -^   Tourcne. 

*  P.  Agades,  T.  d'Asades. 

'  P.  T.  Et  quand  lo.  'T.  ajoute  laquala  armada  era  près  de  tan  gronda 

'  P.  T.  los.  1"^  doux  legatz. 


An 
1209 


i;d.orig. 
t.  III, 

cul.  10. 


10 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


20 


tl.ir&  deffendre;  &  fouc  forsa  alsdits  scn- 
Iiors,  speciallamen  aIJict  conte  Guy  f(ue 
dessus,  loqual  era  lo  prencipal  cap  d'a- 
quella  armada,  que  apponctes  an  losdits 
Gascos,  que  teiiian  ladita  plassa  de  Casa- 
nolh,  so  es  que  lo  capitany  d'aquella,  ap- 
pcllat  per  nom  Seguy  de  Bolonha,  &  toulz 
SOS  conpanyos  saliran  de  ladita  plassa, 
lors  vidas  salvas  &  bagas,  &  aysso  per  s'en 
anar  la  ont  lor  playra  ny  voldrian  anar. 
Per  la  causa  toutz  los  autres  senhors,  tau 
prelatz  que  autres,  fbguen  grandamcn  cor- 
rossatz  contre  lodit  conte  Guy  d'Alvanhy, 
per  so  que  no  los  avia  ponh  sonatz  ny  ap- 
pcllatz  a  far'  lodit  apponctamen  ny  pacte, 
ainsin  qu'era  bon  raison. 

Adonc  c[uand  lodict  castel  fouc  près  & 
rendut,  ainsin  que  dit  es,  &  losdits  Gnscos 
s'en  foguen  anatz  &  vuidactz,  losdits  sen- 
hors que  dessus  an  u-na  pariida  de  lor  ar- 
mada son  intratz  dins  ladita  plassa  &  cas- 
tel,  la  ont  an  faict  ardre  &  brullar  maint 
home  &  faine,  per  so  que  no  volian  laysar 
lor  folia  &  error,  per  tan  que  fossen  pre- 
dicafz  &  advertitz.  Et  quant  tout  so  dessus 
fouc  faict,  couma  dit  es  dessus,  ladita  ar- 
mada coumenset  de  prendre  son  camy  cr 
marchar  dreict  aldit  léguât,  per  se  ajustar 
ensemble  &  per  donnar  secours  aldit  lé- 
guât. 

Et  dementre  que  aquesfa  dicta  armada 
tirava  avan  vers  la  deldit  léguât,  couina 
dit  es,  adonc  s'es  metuda  una  autra  granda 
armada,  tant  ho  plus  que  dessus,  ayso  de- 
vers lo  Pey",  dont  era  cap  &  governado  lo 
evesque  deldit  Pey,  laquala  armada  ven- 
guet  per  sas  jornadas  ferir  &  frapara  Cau- 
sada  &  al  bore  Sanct  Anthoni,  dont  lodit 
evesque  aguet  grant  soma  d'argen  de  ranso, 
ii  que  los  layssesso  estar,  so  que  fec,  dont 
ne  fouc  fort  blasmat.  Et  ainsin  que  tout  se 
dessus  se  fasia,  qualque  mauves  garso  anet 
alz  que  tenyan  lo  castel  de  Villamur  dire 
que  an  effet  ton  ta  l'armada  venya  vers  els 
lor  donnar  l'assault  &  prendre,  &  qu'elz 
avian  délibérât  de  far  delz  ainsin  que 
avian  faict  do  las  autras  plassas,  lasqunlz 
avian  mesas  a  foc  &  a  sancg,  sans  pren- 
dre personna  viventa  a  marce.  De  lasqua- 

'  P.  afTnict. 

'  Le  Puy.  [T/ofc  des  Bcncifictins,^ 


las  novelas  losdiis  de  Vilamurs  agueren  si 
très  grand  paour  Jk  fraior,  que  entre  elz 
van  deliberar  de  layssar  ladita  plassa  &  y 
mètre  lo  foc  per  tout,  so  que  fouc  faict.  Et 
de  iaict  un  delus,  a  la  neict,  ainsin  que  la 
luna  comensat  de  rajar,  fouc  metut  lodit 
foc  aldit  castel'  &  plassa  de  Vilanuir,  que 
fouc  gran  pietat  &  doumatge  d'una  tal 
plassa  cramar  &  perdre,  car  ladita  armada 
no  avia  pas  son  ententa  de  anar  aldit  Vi- 
lamur,  car  tiravan  &  passavan  camy  tant 
que  podian,  per  se  ajustar  an  las  autras 
armadas,  per  donnar  secours  &  ajuda  aldit 
léguât  per  prendre  lodit  Beziers'. 

Et  per  continuar  &  venir  a  la  matiera 
ancoumensada  &  per  retornar  parlar  del- 
dit léguât  &  de  lasditas  armadas,  quand  se 
foguen  ajustadas,  fouc  una  causa  la  plus 
granda  ïk  incresable  que  jamais  home  vissa, 
car  de  totas  partidas  del  monde  y  eran 
vengulz  tant  de  gens,  Se  aysso  per  gasanhar 
lo  pardo.  De  laquala  armada  &  host  era 
condutor  &  guyda  lo  conte  Ramon,  couma 
dit  es  dessus,  &  so  a  causa  qu'el  sabya  lo 
pays,  loqual  la  conduisia  per  tractar  la- 
di!a  viscontat  de  Bedarres.  Et  adonc  quand 
toulas  lasditas  armadas  foguen  ajustadas, 
couma  dit  es  dessus,  son  se  metutz  a  camy 
tout  dreict  devers  lodit  Bcziers,  &  arribatz 
cjuc  son  estatz  devers  lodit  Beziers,  an  me- 
tut lo  sety  tout  a  l'entorn.  Si  fouc  tan 
grand  lo  sety,  tant  de  tendas  que  pabalhos, 
que  senblava  que  tout  lo  monde  fossa  aqul 
ajustât,  dont  se  comensaven  grandamen 
esbayr  los  de  la  villa  deldit  Beziers,  car 
pensavan  que  no  fossan  que  truffas'  so 
que  lor  evesque  lor  era  vengut  dire  &  avi- 
sar.  So  que  los  fasia  mais  esbayr,  era  per  so 
que  lor  senhor  los  avia  laissalz,  couma  dict 
es  dessus,  8c  no  avian  cap  ny  senhor,  & 
per  80  eran  esbaitz,  mais  tard  eran  al  re- 
pcnty. 

Et  adonc  vist  que  forsa  lor  era  de  se 
deffcndre  ho  niorir,  an  près  couralge  entre 
els,  &  s'en  son  anatz  armar  al  melhor  que 
cascun  a  pogut.  Et  de  faict,  quant  son  cs- 
tau  armatz,  son  vengutz  sailhir  per  frapar 

'  P.  j^ortc  cli.-iteaii. 

'  G.  V.  3do-3j6;  expéditions  en  Amenais  &  eu 
Querci. 

*  P.  no  foss;;i  que  manjuei 


An 
1209 


HJ.ori!;. 
t.  111,' 

col.  II. 


An 

I20y 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


22 


sur  lodif  sety,  &  aiiisiii  que  son  volgutz  demoiet  causa  vivenla  el  monde,  que  fouc 
sailhir  per  frapar,  couma  dit  es,  sur  lodit  una  criala  vengeance,  vist  qye  lodit  vis- 
sety,  an  rencontrât  ung  desdits  crosatz,  lo-  conte  no  era  erelge,  ny  de  lor'  cepte.  A 
quai  era  vengut  corre  jusquas  sur  lo  ponh  ladita  destruction  era  lo  duc  de  Borgonye, 
deldit  Beziers,  loqual  foret  talamen  ran-  le  conte  de  Sainct  Pol ,  le  conte  Peyre 
contrat  desdits  de  Beziers,  que  del  ponh  d'Ausiera,  lo  conte  de  Gineve  appellat  Guy 
en  l'ayga  l'an  gectat  tout  mort.  Et  quant  le  conte,  le  senhor  d'Anduza  appellat  Peyre 
los  deldit  host  &  sety  an  vist  lodit  cop,  lor  Bemiont,  &  aussi  y  eran  los  Provensals, 
home  ainsin  mort  gitat  del  ponh  en  jos,      los  Alamans,  les  Lonbars,  &  de  totas  las 

nations  del  monde  y  avia  gens,  losqualz 
eran  plus  de  très  cens  mila,  &  ayso  a  causa 
del  pardo,  coma  dit  es  dessus". 

Et  adonc  quand  tout  so  dessus  es  estât 
faict,  ainsin  que  dit  es,  ladita  armada  non 
contenta  de  ladita  destruction  de  Beziers, 
a  marchât  &  tirât  dret  a  Carcassonna,  ont 
per  alara  era  lodit  visconte,  fort  marit  & 
dolent  de   ladita    destruction    de   Beziers, 


adonc  s'es  couniensat  lodit  host  &  sety 
a  meure,  talamen  que  la  terra  fasian  tran- 
blar  &  frémir,  &  dreict  aldit  Beziers  sou 
vengutz  per  frapar  losdits  enemicz  que 
vesian  sailhir  de  foras.  Et  quand  losdits 
de  Beziers  an  vist  lo  grand  monde  que 
contra  els  venia,  son  se  retiralz  dins  la- 
dita vila,  &  lors  portas  an  barradas  &  fer- 
madas,  &  dessus  la  muralha  son  monfatz 


son  vengutz  donnar  talamen  l'assault,  que 
dins  los  valatz  son  intratz,  nonobslan  touta 
deffensa  que  los  susdits  de  la  vila  fasian. 
Et  adonc  los  ungs  se  son  près  a  portar 
scalas,  les  autres  taulas  per  far  taulisses, 
&  autres  a  forsa  de  picz  minar  &  ronpre 
las  muralhas.  Et  talamen  an  faict  les  ungs 
&  les  autres,  que  dins  ladita  vila  de  Beziers 
son  intratz,  nonobstant  touta  defensa  & 
resistensa  faicta  per  losdits  de  la  vila,  ou 
fouc  faict  lo  plus  grand  murtre  de  gens 
que  jamais  fossa  faict  en  fout  lo  monde^ 
car  aqui  no  era  spranyat  viel  ny  joue,  non 


host  venguet  a  banyera  desplegada  devant 
lodit  Carcassona,  ung  dimars  al  vespre.  De 
faict  an  metut  lo  seti  grand  &  estimable, 
&  lendema  de  niati  lodit  visconte  estant 
dins  ladita  cieutat,  es  montât  sur  la  plus 
haulta  tour  an  sos  baros,  que  fossen  en 
ladita  cieutat,  &  d'aqui  s'es  près  a  regardar 
lodit  sety,  dont  son  ebaitz,  vesen  lo  grand 
monde  que  y  era  &  venya  tousjors  per 
donnar  secours  aldit  léguât.  Et  quand  lodit 
visconte  aguet  pro  regardât  lodit  seti  & 
gens  que  en  aquel  era,  volia  salyr  dessus 
per  frapar,   se  sas  gens  l'aguessen  volgut 


solanien  non  scapet,  que  no  fossen  moriz 
&  tuafz,  que  fouc  la  plus  grand  piatat  que 
jamay  despey  se  sia  ausida  &  fâcha,  que 
fouc  ladita  tuaria  &  murtre.  Et  la  vila  pi-' 
liada,  meteguen  le  foc  per  touta  la  vilaj 
talamen  que  touta  es  piliada  Si  arsa,  ainsin 
que  encaras  de  presen  apert,  &  que  no  y 

■  P.  lor. 

'  T.  rtlirtgiiert, 


deffendre  &  lor  niostra  que  nos  no  los  cre-- 
nyan  gayrc,  car  ieu  pens  qu'elz  nos  voirian 
ostar  l'aygua  &  gasaniar^  los  valatz.  Et 
adonc  se  els  fan  aquo,  ieu  soy  d'acort,  que 


'  P.  leur. 

'  G.  V.  42i-53d;  récit  de  la  prise  de  Beziers. 
'  P.  car  manijue. 

■•  P.  gas  amay;  T.  amay.  Nous  mettons  gasaniar 
d'après  une  correction  du  temps  dans  P. 


An 

I  2op 


per  se  deffendre,   &  los  de   l'ost  &   sety      Ayso  era  environ  la  Magdalena  que  lodit 


Kd.orig. 

t.  m, 

col.  13. 


pas  los   enfans   que  popavan  ,  los   tuavan  creyre  ny  seguy,  car' valen  era,  nonobstan 

&  murtrisian,  Laquala  causa  vesen  losdits  que  fossa  jove,  coma  dict  es  dessus. 

de  la  vila,  se  retireguen   los   que   podian  Et  adonc  ly  a  dit  ung  de  sos  homes,  lo- 

dins  la  grand  gleysa  de  Sainct  Nazary,  tant  quai  era  home  sage  &  valen,  appelât  Peyre 

homes  que  famnas,  la  ont  los  capelas  de  Rougie,  seignor   de   Cabaretz,  una  forta 

aquela  se  revestiguen",  fasen  tirar  las  can-  plassa  i    «  Senhor  visconte,   se  me  voleâ 

panas,  quand   tout  lo  monde  fossa  mort,  creyre,  ja  per  mon  conseilh  no  fares  aytal. 

Mais  no  y  aguet  sen,  ny  canpana,  ny  ca-  mas  faren  tout  autramen,  pensen  de  gardar 

pela  revestit,  ny  clerc,  que  tout  no  passes  ben  la  vila  que  no  sian  trayts.  Et  se  cas  es 

per  lo   trinchet  de  l'espasa,  que   ung  tan  que  els  se  aprochen,  pensen  aleras  de  nos 


23                            PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  24  

An  ^        An 

^°^     nous  autres  lor  saliaix  dessus,  &  que  cas-  gens,  quand  vesian  son  cas  8c  portanion,      '^°' 

cuii  se  niostee   tal  que   deu   per   deffendre  lo  plus  coart  prendia  couratge   de   frapar 

nostredrect  &  querella,  laqualla  es  bonna  &  se  mètre  avant,  &  talanien  an  frapat  & 

&  justa.  Nos  aven  bonna  vila  &  forta,  &  conbatut,  que   lors  enneniicz  an  reculialz, 

d'autra   part  aven    bonas    gens,    toutz   los  losqtialz  an  perdut  may  que  gasanyat  aldit 

que  enseins  per  que  no  deveii  dobta  nos-  assault,  en  laquala  escarniussa,  se  no  fos  la 

très  enneniicz  en  res.»  Et  adonc  sont  touiz  nech  que  los  subreprenguet,  les  ungs  ou 

consentitz   en   so    que  a   dit   lodict  Peyre  les  autres  agueren  près  fin,  car  despey  lo 

Rougie,  &  adonc  cascun   en  son  endrech  maty   entre   aldit  vespre,   no   sesseren  de 

s'es  près   acotrar  son  arnes,  &  so  que  ly  conbatre,  per  laqualla  causa  d'ung  cartye 

fasia  beson  ny  lor  era  neccessari,  &  la  neit  &  d'autre  avian    be  niestie  de  repaus.  Et 

an  faict  bon  guet  per  ladita  vila'  &  sur  la  adonc  se  son  retiralz  de  cascun  cartye,  les 

muralha  d'aquclla,  on  lodit  visconte  fouc  uags  devers  lo  seti  &  les  autres  devers  lor 

fout  en  personiMf,  armât  &  acotrat  couma  cieutat,  sans  saber  qui  avia  del  melhor  de 

ung  des  plus  petitz  que  y  fossan,  ladicta  scarmussa  per  aquel  cop. 

Et   quand   se   venguet   lendema   matin,  Et  adonc   quand    los  de   ladita    bost    Si 

touta  ladite  host  &  sety  s'es  près  a  meure,  seti   sont  estatz  retiratz  &  desarmatz,  an 

en  fasen  tal  bruch,  que  senblava  que  tout  trobat  &  conogut  qu'elz  avian  fâcha  una 

lo  monde  deguessa  péri  &  feni,  tant  grand  grand  perda.  Et  adonc   es  estât  délibérât 

era    lo    bruch    que    menaven,    Per    loqual  entre  elz,  que  vist  lo  grand  mal  &  doumage 

bruict  los  de  la  cieutat  sont  montatz  près-  qu'els  avian  près  per  los  de  la  cieutat,  que 

îamen  sur  las  muralhas  ben  armalz  &  aco-  per  prendre  vengeansa  deldit  mal,  qu'elz  Kd.ori9 

tralz',  couma  gens  usitadas  en  tal  mestie,  yrian  lendema  destruire  tout  le  bourc  del-    ^à\'\'3 

&  adonc  an  vistes  los  ennemicz,  losqualz  dit  Carcassonne,  &  mètre  le  fouc  partout, 

venyan  portant  faguolz  &  bagatge  per  en-  &  cramar  jusquas  al  pe  de  ladita  cieutat, 

planar  &  arrasar  los  valatz  de  ladita  cieu-  &  an  aquo  lor  ostar  l'aygue  de  Aude.  La- 

tat,  &  aysso  per  lor  donnar  l'assault.  Los-  qualla   causa  fouc  faicte,  ainsin  que  fouc 

qualz  quand  an  agiit  vist  las  preparatieus  devisada    ne    dicta,    que    fouc    ung   grand 

de  lors  eneniicz  &  conogutz  lor  coratge  &  doumatge   &  destructieu   aldit  bore,  lou- 

voler,   adonc  se  son  metutz  en  bella  or-  quai  fouc  tout  ars  &  denioUit.  Et  falamen 

denansa,  &  do  la  vila   sont  saKtz  sur  los  los  an  acietatz  estreit  dins  ladita  cieutat, 

ennemicz,   non    pas    couma   enfans,   mais  que   no  es  home  que  ho  crescs,  Adonc  an 

couma  gen  valenta   Si   couratjouse  de   se  faict  dressar  peyries '&  calibres,  per  tirar 

défendre    jusquas    a    la   mort;    &    talamen  encontra    ladita    cieutat,  que  grand  piatat 

se  son   recontratz  &  frapats,  que  pro  ne  era  de  so  que  fasian  la  neit  &  le  jour  in- 

tonbavo  de  chascun  cartie  de  moriz  &  de  cessament    an    losdits    engins   dins    ladita 

blassatz.  Et  talanien    tonbavo,  que   jamay  cieutat.    Ayso    era   en    la  fin   del   mes   de 

no  se  levavo  ny  botjavo  del  loc,  car  chas-  aoust'. 

cun  se  niostrava  alhcra  valen,  en  affectan  Et  dementre  que  tout  ayso  se  fasia,  fouc 

do  aver  Victoria  sur  son   enemic,  &   tala-  dit  &  contât  al  rey  d'Araguo    le  faict  que 

men  an  faict  per  aquela  hora,  que  hon  no  ledit  léguât  &  son  host  avian  près  &  des- 

sabya  que  avia  del  melhor,  car  que  aguessa  truit  Beziers,  &  tout  cramât  &  demollit,  & 

vist  per  aquela  hora   los   ungs   les  autres,  tuât  homes  &:  femnas   &  los  enfans,  sans 

aguera   dit  que  tout  lo  monde  dévia  aqui  spranya  creatura  alcuna,  &  de  presen  te- 

prendro  fy.  Car  lodit  visconte  fasia  de  son  iiyan    lo   visconte    deldit    Besiers   assielat 

corps   los    plus   grans  faictz   d'arnias    que  dins   la   cieutat  de  Carcassonna,    talamen 

jamay  home'  poguessa  far,  dont  toutas  sas  que  no  era  possible  de  salhir  défera.  Et 

quant  lodit  rey  d'Arago  aguet  ausit  £i  en- 

'  P.  pour  lad.  villa.  Dans  T.  ce  membre  de  phrase 

manque.  '  P.  peymes. 

'  T.  aqiiipatz.  '  G.  v.  ôSô-Spô;  récit  de  la   prc-ir.ièie  partie  du 

'  P.  T.  home  manque.  siège  de  Carcassonne. 


An 
1109 


2J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


26 


tendut  tout  so  dessus,  es  estât  graudamea      cieutat,  &   que   par   amor   deldit   rey   els 

farian  eu  partidas  so  t[ue  el  voldria.  Et 
adouc  lûdit  rey  s'es  partit  deldit  léguât  & 
sas  gens,  &  devers  locHt  viscoute  en  ladita 
cieutat  es  auat.  Et  quant  ledit  viscoute  a 
saubut  que  lodit  rey  volia  parlar  an  el,  a 
faictz  abaissa  les  pontcz  &  les  portes 
ubrir,  &  al  endavant  deldit  reys  es  vengut 
an  la  pluspart  de  sos  baros  &  cavalhiers. 
Et  adonc  se  son  arreculitz  an  la  plus  grand 
chera  que  jamais  home  vis  far  a  dos  per- 
souatges,  &  dius  ladita  cieutat  s'en  sou 
intratz.  Et  quant  son  estât  dius  lor  re- 
payre,  lodit  rey  a  comensat  de  parlar  an 
lodit  viscoute  de  son  afar,  &  comen  el  avia 
parlât  an  lodit  léguât  &  autres  baros  & 
seignliors  de  son  cac  :  car  era  vengut  per 
ac|uo  tout  exprès,  sen  autra  coyta,  decon- 
tinen  que  a  saubut  las  novellas,  an  loqual 
léguât  &  seignihors  a  parlât  8c  demostrat 
tout  son  cas  &  afar,  ainsin  qu'era,  non- 
obstan  que  non  aguessa  point  parlât  an 
el,  loqual  léguât  &  seignhors  l'avia  trames 
aqui,  per  veser  corn  volia  far  ny  tractar 
d'apontamen  aiibels.  Et  adonc  quant  lodit 
visconte  aguet  ausit  &  entendut  luJ'..  ley 
de  tout  so  que  dire  ly  a  volgut,  a  lo  gran- 
damen  remerciât,  quan  tanta  de  pena  a 
volgut  prendre  per  el  &  per  sas  gens,  que 
de  venir  de  son  pays  jus<[uas  aquy.  Et  après 
toutas  marces  rendudas,  a  li  dit  lodit  vis- 
conte  :  CI  Seignhor,  ieu  no  saubria  que  far 
ny  que  dire,  mais  se  qualque  bon  aponc- 
tamen  se  pot  trobar  an  lodit  léguât  &  sas 
gens,  ieu  vous  en  voldria  fort  pregua,  que 
fossa  vostre  plaser  de  le  tractar,  &  ayso 
en  touta  la  forma  &  manyera  que  a  vosira 
seignioria  playra,  ieu  y  tendray  per  fach, 
sans  aulcune  contradectieu.  Car  ieu  vesi 
be  que  al  long  anar  no  nous  poyren  tener 
ny  compararj  car  dins  ladita  vila  a   tant 


An 
1205 


malenconyos  d'aquest  faict  &  destructieu, 
car  lodit  visconte  era  aucunement  son  aliat 
&  grand  amie.  Per  laquai  causa  tout  en- 
continen  lodit  rey  es  partit  de  son  pays, 
an  una  bêla  &  nobla  conpanya  de  cavalyers 
&  gentilshomes,  per  venir  aldit  Carcassona 
&  sety,  non  pas  an  intention  de  far  guerra 
an  ung  ny  autre,  mais  per  veser  se  poyria 
mètre  qualque  pax  &  bon  acordi  entre 
las  doas  partidas.  Et  a  tant  faict  per  sas 
jornadas,  que  aldit  seti  es  aribat,  &  drect 
a  la  tenta  del  conte  Ramon  es  anat  de- 
cendre  &  descavalguar  an  touta  sa  gen, 
(oqual  fasia  ung  fresque  bel  veser.  Car  le- 
dit rey  &  lo'  conte  Ramon  eran  cunahtz, 
car  lodit  conte  Ramon  avia  per  molhier  la 
sor  deldit  rey  d'Araguo.  Et  quant  ledit  rey 
aguet  repausat  ung  pauc,  devers  ledit  lé- 
guât &  autres  senhors  es  anat,  losquals  ly 
an  faicta  uiia  grant  houor  &  recuel  a  sa 
venguda.  Et  adonc  ledit  rey  lor  a  comen- 
sat a  dire  8c  demostrar  com  el  no  era  pas 
vengut  aqui  per  intention  de  menar  guerra 
contre  les  ungs  ny  les  autres,  8c  que  son 
intention  era  solamen  de  veser  se  poyria 
mefre  pax  8c  bon  acord  entre  els  :  de  la- 
quala  causa  preguet  8c  supliquet  granda- 
nien  lodit  léguât  8c  senhoria  assistenta  an 
lodit  léguât,  que  ledit  visconte  volguessan 
prendre  a  marse  8c  a  bon  aponctament, 
car  be  lor  devya  soffir  lo  grand  doumatgc 
que  luy  aviaiU  faict  aldit  Beziers,  amay 
aldit  Carcassouna,  vista  sa  joveatut  8c  joy- 
ncssa. 

Et  quant  lodit  rey  agut  dit  fout  so  que 
volia  dire  ny  prepausar,  8c  lodit  léguât  8c 
los  seigniors  que  an  el  eran  an  ausit  8c 
entendut  tout  son  parlar  8c  voler,  an  ly 
faicte  responsa,  sy  el  avya  parlât  an  lodit 
visconte,  ny  se  el  ly  avia  donnada  cargua 


Éd.oriff, 
t.  III, 
col.  14, 


de  dire  so  que  el  avia  dit   ny  prepausat      grand  monde  de  homes  del  pays  8c  fennas 


aqui  davan  els.  Loqual  rey  lor  a  respon- 
dut,  que  al  regart  del  non  avia  pon  vist 
ny  parlât  encaras  an  lodit  visconte,  car 
premyeramen  voli.T  sabe  lor  coratge  8c  vo- 
ler. Et  adonc  lis  estât  respondut,  que  pre- 
mieramen  que  els  ly  fassan  responsa,  quai 


8c  enfans,  que  no  es  home  que  sobegues 
nonbrar;  losquals  morre  toutz  los  jours  a 
grans  tropels  per  ladita  vila.  Car  si  no  y 
avia  que  my  8c  mas  gens,  jury  vous,  sei- 
gnhor, que  jamais  aldit  léguât  8c  sas  gens 
no  me   rendria,    que  avans  no  me    layses 


que  els  sacho   lo  voler  del  viscojite  &  sas      ayssi  dedins  morir  de   mala  fan.  Mais  lo 
gens,    8c  que   ane  parlar  an   el  en   ladita      poble  que  es    ayssi   enbarrat,   couma    dit 

vous  ay,  me  costrain  aver  del  piatat,   per 
'  P.  rey  81  lo  mcnjuei  T.  lo  min^juc,  que,   seignor,   VOUS    pregui    que    en   aysso 


An 

1209 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


28 


volias  trebalyar,  ainsi  que  coumensat  aves, 
car  ieu  mety  iny  &  mas  gens  &  mon  afar 
en  vostras  mas,  delc[ual,  senhor,  fases  coiima 
del  vostre  propri,  car  a  vous  ho  remety 
del  tout.  » 

Et  après  que  le  rey  agut  asses  parlât  & 
debatut  be  al  lonc  de  totas  causas  an  lodit 
visconte,  elz  so  salitz  de  ladita  cieutat,  & 
aldit  sety  es  tornat  devers  losdicts  seignors 
&  léguât,  losqualz  eran  toutz  intratz  dins 
la  tenta  ik  paballio  deldit  léguât,  per  aton- 
dre  lodit  rey  &  sa  resposta  deldit  visconte. 
Et  quant  lodit  rey  es  estât  arribat  devers 
elz,  a  lor  coumensat  a  dire  &  demostrar 
com  lodit  viscomte  era  content  de  conde- 
cendre  a  tout  bon  apponctanien,  los  pre- 
guan  que  del  volian  aver  piatat,  vist  que 
es  enfan  jove,  &  que  jamais  a  ladita  here- 
sia  el  no  es  estât  eu  re  ny  per  re  jamays 
consent,  ny  alsdits  heretges  no  avia  don- 
nât aulcun  secors  ny  favor,  ains  se  tenya 
vray  catolic  &  servido  de  la  Gleysa.  Mais 
si  SOS  officiers,  couma  dit  es,  los  avian  sos- 
tengutz  sans  son  congiet  ny  saber,  que 
el  dévia  aulcunamen  estre  dssencusat,  & 
d'autra  part  que  lor  dévia  soffir  de  lu 
grant  destruction  de  Beziers  &  aussi  del- 
dit bore  de  Carcassonna,  &  que  vist  tout 
so  dessus,  lo  devian  prendre  a  marse, 
proveu  qu'el  se  soubmeta.  Que  se  loùit 
léguât  ny  host  a\ian  agut  aulcun  mal  ny 
doumatge  per  el  se  offria  del  satisfa  al'  dit 
desdits  seignors  &  baros. 

Et  adonc  quant  lodict  rey  agut  dit  & 
remostrat  tout  so  dessus  aldit  léguât  & 
baros  ben  al  loncg,  &  enquaras  plus  avant 
que  no  es  dit  ny  cochât  ayssy,  sou  se  re- 
gardatz  les  ungs  les  autres,  &  a  conseilh 
s'en  son  metutz,  sur  so  que  lodit  rey  lor  a 
dit&  remostrat.  Et  après  que  entre  elz  an 
agut  pro  debatut  de  ladite  inatiere,  an 
l'aict  lodit  rey  venir,  alqual  lodit  léguât  a 
faicta  la  resposta  de  sa  légation  &  charge, 
&  a  lydit  que  el   &  los  dictz  seignors  & 


CJ.on:;. 

t.  III, 

coi.  I  5. 


que  au  regart  de  touts  los  autres,  demora- 
ran  per  ne  far  a  tout  lor  plaser  &  volon- 
tat,  &  que  autre  apponctamen  an  els  no 
fara,  &  que  se  aquest  refusa,  d'autre  no 
ne  aura  an  els. 

Et  quant  lodict  rey  aguet  ausida  ladita 
resposta,  ainsin  que  dit  es,  a  lor  dit  que 
avan  que  far  ny  claure  re,  volia  retornar 
devers  lodit  visconte  per  ly  dire  &  remos- 
trar  tout  so  dessus  dit,  affin  que  peys  après 
per  el  no  fossa  res  près,  laqualla  causa  ly 
an  consentida  lodit  léguât  &  seigniors.  Et 
adonc  es  retornat  devers  lodit  visconte  en 
ladita  cieutat,  &  tout  so  que  faict  a  ny  dict 
an  lodit  léguât  &  baros  ly  a  dit  &  remos- 
trat, &  ledit  apponctamen  déclarât,  ly 
disen  que  si  aquel  refuda,  que  jamays  d'au- 
tre no  lui  quai  parlar  ny  sercar.  Et  quant 
ledit  visconte  agut  ausida  ladita  resposta 
&  apponctamen  deldit  léguât,  sans  prendre 
ny  damandar  aultre  conseilh  a  home  del 
monde,  a  dit  &  respondut  aldit  rey,  que 
avans  qu'el  fassa  so  que  ledit  léguât  ik  suy 
seigniors  ly  mandan,  que  plus  Ieu  se  lays- 
saria  tout  vieu  scorgear,  que  el  layses  tan 
solamen  lo  plus  petit  ny  mescin  de  sa 
conpanya,  car  per  el  eran  toutz  en  dan- 
gier,  &  que  jamais  tala  laxetat  no  ly  séria 
reprochada  ny  nietuda  davan,  car  mais 
amnva  niory  en  defenden  son  dreict  ik. 
querella.  Et  quant  lodit  rey  a  ausida  la 
resposta,  a  l'en  may  fort  presat  que  no 
aguera,  si  aguessa  près  lodit  apponctamen 
que  dessus.  Et  adonc  ly  a  dit  que  pensa 
ben  a  se  défendre,  &  aussi  a  toutas  sas 
gens ,  losquals  avian  ausida  la  resposta 
deldit  visconte,  &  aussi  avian  ausit  lodit 
apponctamen,  que  podia  prendre  si  aguessa 
volgut,  &  que  cascun  stassia  ben  avisât  de 
son  Cartier,  car  qui  se  deffen  bonna  marce 
troba  a  la  fin.  Et  aladonc  ledit  rey  es 
salit  de  ladita  cieutat,  &  a  près  congiet 
deldit  visconte,  car  en  son  pays  s'en  vol 
tornar,  pcysque  autre  apponctamen  no  a 


An 
1209 


baros  serian  contens   per  amor  del   &  de  pogut   far  ny  acabar  entre   els,  dont   era 

noblessa,&  per  so  [[ue  a  près  tantade  pena  fort  dolen  &  corrossat.  Et  devers  ledit  le- 

per  ladita  causa,  so  que  ledit  visconte  no  guat  &  baros  es  tornat  lor  rendre  la  res- 

laissaran  salir,  &  an  el  dotze  tan  solamen  ponsa   deldit  visconte,   tala   que   faicfe    la 

que  voldra  prendre  &  menar  an  el,  &  aysso  luy  avia,    &  adonc   a  près  congiet  deldit 

an  toutas  lors  baguas,  armas  Se  chavalz,  &  léguât  &  seigniors  que  an  el  eran,  &  los 

a  fort  remertiat  de   lor  bonna  chera  que 

'  T.  a  la  diia.  faictc  luy  avian.  Losquals   seigniors  &  le- 


An 
1209 


^9 


PREUVES  DE  L'HÎSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3o 


An 


t.  m, 
cul.  iG. 


giKit  l'ail  acoiipanyat  iiiis^  grau  tros  de 
caiiiy,  aius'ui  que  de  ung  tal  seignior  se 
aijei'tenia  '. 

Et  quand   lodit  rey  s'en  es    estât  anat, 


las  tortz  s'enclenet  devers  Charleiiiayue, 
aiusia  que  de  presen  se  pot  vezer.  Et 
adonc  iouc  ladita  cieufat  presa  :  &  per 
aiasin  no  era  possible  aldit  léguât  ny  son 


adonc  los  de  ladita  host  &  sety  se  son  toutz  host  de  la  prendre  per  forsa  ny  per  assault. 

armatz  &  metufz  en  pou  &  ayso  per  anar  Mais  una  causa  grevavaa  fort  los  que  de- 

donar  l'assault  a  ladita  cieutat,  &  ayso  en  dins  eran,  so  es  que  las  ayguas  lor  eran 

menan  ung  tresque  gran  brut,  ainsiu  que  falidas  &  taridas   per  las  grans   calors  & 

aviaii  de  costuma  de  far  per  aquel  temps,  sequiera  que  fasia  adonc,  dont  lo  monde 

Et  adonc  los  de  ladicta  cieutat  ausen  loJit  que  dedins  eran  morian  de  set,  per  que  se 

brut,  encontinen,  sans  estre  esbaitz  de  rcs,  levet  una  tala  infection  dins  ladita  vila  & 


se  son  armatz  &  acotratz,  &  sur  las  murs 
&  tours  s'en  son  metutzuna  partida,  cascun 
ainsin  que  ordenat  Si  mandat  ly  era,  cas- 
cun en  ung  courafge  non  pas  de  home 
mais  de  ung  leu  ;  car  aytan  aniavan  mou- 
rir en  se  deffenden,  corn  se  lodit  léguât  & 
sas  gens  los  prenyan;  &  per  ainsin  no  y 
avia  home  en  aquela  hora  dins  ladita  cieu- 
tat, que  no  vaiguessa  mais  que  très  defora, 
car  mestier  lor  era,  ainsin  que  dit  es 
dcs?us. 

Et  adonc  son  vengutz  los  deldit  sety  an 
grant  quantitat  de  faguotz  &  autras  cau- 
sas ',  per  enplenar  &  arrasar  los  fossatz 
&  per  escaJiar  la  villa  &  cieutat  :  mais 
ainsin  que  son  estatz  arribatz  alsdils  valatz, 
&  an  coumensat  de  donnar  l'assault,  los  de 
la  villa  &  cieutat  16s  an  taiaiiien  arreculitz 
a  lor  venguda,  tant  de  coups  de  traitz  que 
de  grossas  peyras,  que  ausi  d'ayguas  bu- 
li-ntas,  que  dins  lesdits  valatz  ny  so  pro 
demorafz  de  mortz  &  de  nafratz.  Car  los 
de  dedins  se  deffendian  couina  gens  per- 
dudas  &  desesperadas,  car  tan  s'amavan 
mourir  couma  vieure.  Per  que  fouc  forsa 
alz  deldit  seti  &  host  que  s'en  reculesseii, 
a  lor  grand  perta  &  doumatge  per  aquel 
coup,  car  grand  monde  mouric  &  fouc 
blessât  aldit  assault,  car  jamais  plus  no  se 
poguen  ajudar,  car  no  era  possible  aldit 
léguât  ny  host  de  prendre  per  forsa  ladita 
cieutat  ny  per  assault  tant  pauc.  Car,  ain- 
sin que  se  trobava,  Charlemayiie  y  tenguet, 
per  avan  que  aysso  fossa,  lo  sety  sept  ans 


cieutat,  que  gran  piatat  era  de  ho  veser. 

Et  adonc  vesen  lodit  léguât  que  per  as- 
sault ny  aultramen  no  podia  prendre  ladita 
villa,  va  se  pensar  &  ymaginar  una  granda 
cautela  so  loue,  de  trametre  ung  de  sas 
gens  devers  lodit  visconte  a  ladita  cieutat, 
per  parlamentar  an  elz  de  qualque  apponc- 
tamen  &  aussi  per  sentir  com  se  portavan 
dins  ladita  cieutat,  so  que  fouc  faict.  Et 
lodit  personatge  trames  devers  lodit  vis- 
conte,  loqual  era  ben  entendut  &  eapar- 
lat  per  far  toutas  aquelas  causas,  &  dreict 
a  ladita  cieutat  es  vengut  &  arribat,  de- 
mandan  que  on  lo  fessa  parlar  an  lodit 
visconte  per  son  profit,  so  que  fouc  faict. 
Et  d'encontinen  que  lodit  visconte  a  sau- 
btit  &  entendut  que  defforas  &  al  pe  de  la 
porta  avia  aucun  gentilhome  &  senhor, 
aconpaniat  ben  de  autres  trenta  gentilsho- 
mes  a  lor  senblant,  lodit  visconte  es  ven- 
gut &  salit  sur  la  barriera  de  ladita  villa, 
aconpanyat  a  toutas  fins  de  iij'  homes  ben 
a  poinct  &  ben  armatz.  Et  salit  que  es 
estât,  couma  dit  es,  lodict  senhor  trames 
per  lodit  léguât  &  sas  gens  grandamen  l'a 
saludat  &  aculit,  &  après  salutations  faic- 
tas  de  cascun  Cartier,  ledit  senhor  s'es  près 
a  dire  aldit  visconte,  que  grandamen  lo 
planya  de  sa  fortuna  &  cas,  &  que  de  vray 
&  per  cerla,  ly  juran  &  aferman,  ly  va  dire 
qu'el  era  son  propri  parent  &  de  son  sang 
&  ben  prochain,  per  laquala  causa  era 
mal  content  de  son  faict  &  corrossat,  8c 
qu'el  voldria  &  séria  d'oppinion  que  quel- 
sans  y  poder  res  far,  ains  ly  fouc  forsa  de      que  bon  apponcfamen  fossa  faict  &  acordat 


levar  lodit  sety  8c  s'en   anar  :   mais   Dieu 
monstret  aqui  sa  puyssance,  que  uiias  de 

'  G.  T.  597-677;    entrevue  du    roi   d'Aragon    Si 
lu  vicomte  :  très-rcmanié, 
'  P.  autres  carnage. 


entre  ledit  léguât  &  visconte,  mais  totas 
vcclz  ly  donava  per  conseilh,  que  se  sabia 
dont  aver  ajuda  ny  secours,  que  prcstamen 
la  mandessa,  car  ledit  légat  &  baros  eran 
grandamen  malignatz  contra  el,  &  grau 
talan  avian  de  lo  destruire,  totas  vctz  tant 


An 
1209 


3i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3: 


Éd.orig. 
t.  m, 
col.  17. 


que  poyra  a  far  son  apponctamen  &  acordi 
envers  lodit  léguât  &  princes.  Talas  pa- 
raulas  diceptivas  &  cautelosas  foguen  las 
deldit  senhor  &  gentilhome,  en  lasqualas 
lodit  visconte  donet  fe  &  coiiciensa,  counia 
sera  dit  ayssi  al  lonc,  dont  fec  folia. 

Or  dit  l'istoria,  que  en  tala  maniera  ' 
ledit  dessus  persude  &  aplaudit  ledit  vis- 
conte  per  sas  dictas  paraulas  fintas  &  cau- 
telosas, que  ledit  visconte  ly  va  dire,  que 
se  el  volia  prendre  fanta  de  pena  per  el 
ny  far  tant  envers  ledit  léguât  &  princes, 
que  el  ly  metria  &  baylaria  tout  son  cas 
entre  sas  mas,  &  ly  remetria  del  tout,  per 
ne  far  com  ly  senblaria.  Car  lodit  visconte 
se  esbaysia  grandamen,  vesen  so  que  era 
dins  ladita  cieutat,  per  laqualla  causa  era 
costraing  de  far  ainsin  que  disia  aldit  des- 
sus. «  Totas  vetz  se  les  senhors  &  princes 
nievolian  assegurar  que  ieu  poguessa  ana 
parlar  an  el  an  lodit  host  &  sety,  per  de- 
niostrar  mon  cas,  ainsin  que  es,  an  niy  me 
senble  que  serian  trastoutz  d'acort.  »  Et 
ailonc  ly  a  respondut  ledit  dessus  :  «Senhor 
visconte,  d'aquo  no  ajas  crenta  ny  paour, 
que  ieu  vous  promety  &  vous  jury  per  ma 
fe  de  noblessa  &  gentillessa,  que  se  en 
lodit  sety  volia  venir  com  dit  aves,  &  nos 
es  d'acordi,  de  vous  menar  &  tornar  sal  & 
segur,  sans  nul  dangier  de  vostra  personna 
ny  de  vostres  bes.  »  Et  an  aquesta  forma  a 
jurât  &  promes  de  far,  a  laquala  causa 
lodit  visconte  s'es  consentit  de  far,  dont 


saludatz  a  trestoutz  fort  honoran,  ainsin 
que  sabia  ben  far,  &  après  la  salutation 
faicta  &  renduda  per  cascun,  ledict  vis- 
conte comensa  a  prepausar  son  cas  de 
poinct  en  poinct,  &  com  jamais  no  era 
estât  ny  sos  predessessors  de  la  consortia 
desdits  herezes,  ny  jamays  el  ny  los  sens 
no  los  avian  recaptatz,  ny  consentit  en  lor 
cas  &  folia,  mais  avian  tousjours  [estatz] 
obediens  de  la  sancta  Gleysa  &  de  sos 
mandamens,  &  eran  encaras.  Mais  se'  aul- 
cuna  faulta  n'y  avia  per  lo  presen,  que 
d'aquo  eran  en  colpa  sos  officiers,  alsqualz 
son  payre,  quand  era  mort,  avia  laissât  en 
garda  &  governamen,  &  que  el  james  110 
avia  fâcha  ny  comesa  causa  coma  dit  es, 
per  que  om  lo  degues  ainsi  destruire  ny 
deseretar,  ny  far  una  tala  guerra  que  om 
luy  fasia.  Et  que  el  era  contens  de  con- 
sentir &  de  sobmetre  el  &  sa  terra  entre 
las  mas  de  la  Gleysa,  &  que  om  le  volguessa 
ausir  en  sas  deffensas  &  inmunitatz. 

Et  quant  lodit  visconte  agut  iinida  sa 
paraula  &  tôt  so  que  dire  a  volgut,  adonc 
ledit  légat  tiret  a  part  am  lesdits  princes  & 
senhors,  losquals  eran  ignocens  &  non  sa- 
bens  de  ladita  traison.  Et  adonc  es  estât 
dit  &  appunctat  que  lodit  visconte  demo- 
raria  prisonye  jusquas  a  tan  que  ladita 
cieutat  sera  bailada  &  renduda  entre  lors 
mas,  dont  lodit  visconte  &  sas  gens  que  am 
el  eran  son  estatz  grandamen  marritz,  & 
non  sens  causa  :  loqual  visconte  es  estât 


An 
1209 


feit  grand  folia,  &  l'autre  a  [faita]  granda      baylat  en  garda  a  ung  tast  de  gens  deldit 


trahiso  de  ainsin  trahir  ledit  visconte,  com 
sera  dit  aysi  après'. 

Et  adonc  sans  autra  délibération,  ledit 
visconte,  après  que  an  sas  gens  de  la  villa 
agut  parlât,  s'es  metut  a  cami  an  una  bella 
&  nobla  conpanya,  &  an  ledit  dessus  de- 
vers ledit  sety  es  anat,  &  ayso  dins  la  tenta 
deldit  léguât,  ont  per  aquela  hora  eran 
toutz  los  princes  &  senhors'  ajustatz,  ont 
cascun  d'elz  en  son  endreit  es  estât  gran- 
damen esbaitz  &  merveilhatz  de  vezer  lo- 


duc  de  Borgonha,  per  lo  garda  ben  &  se- 
guramen,  so  que  foc  faict.  Et  adonc,  quant 
en  ladita  cieutat  an  ausidas  las  novelas  que 
lor  senhor  era  près  &  detengut  entre  las 
mas  deldit  légat  &  princes,  no  quai  pas 
demanda  si  alcun  es  estât  enbayt  ny  aguet 
paour.  Per  laquala  causa  an  cascun  déli- 
bérât de  s'en  aiiar  &  laissar  ladita  vila  & 
cieutat,  so  que  an  faict.  Quant  s'es  ven- 
gut  sus  la  neyt,  qui  may  a  pogut  fugir  a 
fugit,  les  ungs  vers  Tholosa,  les  autres  en 


dit  visconte.  Et  adonc  ledit  visconte  les  a      Arago,  les  autres  en  Espanha,  &  qui  may 

s'en  es  pogut  anar  s'en  es  anat,  que  sola- 

men  une  home  ny  fenna    no  y  es   demo- 
F.  maniera  manque.  °  i    .  o      i  i     i- 

'  Tou.  cec.  es.  fort  différent  dans  T.,  pour  le,  "f'  ""^^  «"  '°'  '^'"^'^  ^  désemparât  lad. ta 
termes  du  moins,  sinon  pour  le  fond,  qui  est  bien  vila  &  Cieutat,  laissau  CaSCUn  tout  quant 
toujours  le  même. 

'  Lt  Jw-'îf  iiis<iu"a  ignocens  manque  ilans  T,  'P.  sans. 


—;        33                            PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  3a  

An  ^       An 

'*°'     que  aviaii,  sans  ne  porta  res  que  aguesscn  :  dita  vila  &  cieutat,  an  tant  serquat,  que      '^°^ 

Éd.orig.  car  may  amaven   salva  los  cors  &  las  vi-  au  trobat  lo  loc  per  ont  s'en  eran  aualz, 

col.  18.    das,  que   los    bes,  car  p  10   aurian  bes  si  dont  ledit  léguât  &  sas  gens  son  estatz  mal 

Vivian.  Et  an   aquesta  manyera  es  estada  contens,  car  avian  délibérât  de  far  en  la 

laissada  &  desemparada  ladita  vila,  &  lo  forma  que  avian  faict  a  Beziers.  Et  adonc 

visconte  près".  quant  ledit  léguât  a  agut  vist  &  aperceveut 

Et  quant  tout  so  dessus   es   estât   faict,  que  la  villa  cra  eslaJa  pilhada  per  los  pre- 

coma  dit  es  dessus,  qualqun  de  las  gens  niiers   que    eran  intralz   dedins,  adonc   a 

deldit  léguât  s'es  apercegut   lendema,  que  faict  comandement  sus  pena  de  maladec- 

en   touta  ladita  villa    non  avia   home   ny  tieu   a  toutz,  que  cascun  que  auria  près 

famna,  ainsin   que   ly  senblava,   car  toutz  ny  pilhat   delz  bes  de  ladita  vila,   que  los 

s'en  eran  anafz  per  aulcun  condut  que  avia  aguessan  a  portar  dins  la  grand  gleysa  de 

en  ladita  cieutat,  loqual  anava  ferir  a  las  ladita  vila  &  cieutat,  &  aysso  sens  retener 

Tortz  de  Cabardes,  a  très  léguas  de  ladita  la  valor  de  ung  denye.  Laquai  causa  encoii- 

cieutat,  &  en  aquella  forma  &  maniera  se  tinen  que  an  ausit  profferir  ladita  niala- 

eran  salvatz.  Et  adonc  quant   ledit  dessus  dectieu,  cascun  an  portât  &  rendut  so  que 

a  vist  &   regardât  que  sus  las  muralias  &  avian  près  8c  agut  en  ladita  gleysa,  ont  a 

fortz  d'aquela  no  y  a  vista  personna,  per  agut  una  grand  richessa,  quant  tôt  es  estât 

tant  que   aja  faict  ny  rodât  a  l'entorn,  &  coma  dit  es  amassât  &  ajustât, 

adonc  s'en  es  vengut  alsdits  léguât  8c  prin-  Et  quant  tôt  so  dessus  fouc  fayt  en  la 

ces,  8c  lor  a  dit  so  que  era,  8c  com  segon  forma  que  dit  es,  adonc  lodit  légat  a  faict 

son  advis  dins  ladita  cieutat  no  y  avia  de-  levar  8c  plegar  lodit  sety  8c  tendas  8c  pa- 

g\in.  Et  quant  losdits  seigniors  anausit  so  balhos,  8c  dins  ladita  vila  s'en  son  intralz, 

dessus,  an  se  pensat([ue  los  [de]  dedins  los  8c  lo  visconte  am  elz  lo  n'an  menât,  loqual 

volguessen  decebre  Se  afinar.  Et  adonc  an  an  metut  dins  una  tor  de  las  plus  fortas  8c 

faict  armar  ung  grand  tast  de  gens,  alsquals  segura  que  fos  en  tota  ladita  cieutat  ne 

als  uns  an  faict  portar  faguotz  Si  bagalge  vila,  8c  estrectamen  l'an  gardât'.  Et  adonc 

als  autres  faict  far  los  aproches  8c  tandis-  quant  totas  las  autras  plassas   de  l'entour 

sas".  Et  quant  son  estatz  arribalz,  dreit  a  la  an  ausit  8c  saubut  la  presa  deldit  Carcas- 

porta  son  vengutz,  fasen  senblan  de  la  ron-  sona,  s'en  son  enbaytz  8c  dreyt  aldit  légat 

pre  per  intrar  dedins,  mais  ne  la  podian  Se  senhors    son  vengutz   per  se  rendre  8c 

ronpre  al  segueur,  car  no  y  avia  dcgun  de-  mctre  en  lor  subgectieu,  so  es  Montréal  8î 

dins  que  la  deffendessa.  Et  quand  an  vist  Fanjaulx,    8c    aysso    per    lo    moyen    d'ung 

que  degun  no  fasia  senblan  de  deffendre,  apelat   Peyre   Arragones,    loqual    era   del 

son  se  metutz  a  bon  essian  8c  son  dedins  pays,  8t  anava  an  lodit  léguât  8c  sas  gens, 

intralz,  on  n'an  trobat  home  ny  famna  a  dont  lodit  léguât  a  aguda  granda  ranso  de 

qui  parlar,  mes  granda  richessa  an  dedins  denyers  de  lasdictas  plassas  8c  locz. 

trobada.  Et  adonc  son  anatz  dire  al  légat  8c  Et  adonc  quant  ledit  Montréal  8c  Fan- 

senhors  que  la  vila  era  presa,  8c  que  no  y  jaux  son   estatz   metutz  en  las  mas  deldit 

avian  trobada  persona  viventa,  dont  eran  léguât,  el  a  ajustât  son  conselh  dins  ledit 

grandamen  enbaytz  peron  s'en  podian  estre  Carcassona,  la  on  son  estatz  toutz  los  prin-  jrj.ong. 


anatz,  vist  que  lo  seti  era  a  l'entorn  estrait  ces  8c  senhors.  Et  quajit  son  estatz  ajusialz 

8c  assietat,  que  se  no  que  blessan  de  ladita  en  lodit  conseilh,  loJit  léguât  lor  a  dit  8c 

cieutat   non  podia  salhir  home  ny  famna  demostrat  comen  elz  an  près  tout  le  pais 

que  no  fossa  retengut,  mais  a  la  fin  quant  8c  viscontat  de  Beziers,  8c  com  tenent  en 

losdits  senhors  son  estatz  arribatz  dins  la-  lors  prises  lo  visconte,  per  ne  far  a  tout 

lor  plase  8c  voluntat,  8c  que  el  es  de  ne- 

.,      ,    ^                   „  cessitat  que  calcun   dels  ne  preneuan   la 

'  G.  T.  677-748;  fin  du  siegc  de  Carcassonne  &  ^                                                r         a 
prise  de  la  yiIU. 

'  Le  texte   Je  T.   est  ici  meilleur  jue  celui  de  P.  '  G.    v.    749-778;    entrée   des  croisés   à   Carcas- 

tui  port:  :  alsquals  an  faict  portar  faguotz  &.  bn-  sonne;  ar.elques  circonstances  ont  été  ajoutées  par 

patge,  als  autres  an  portât  aproches  &  landissas,  le  réfaciç.ir  de  \:i  chronique  en  prose. 

Vlll.  • 


t.  111, 
col.  19. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


36 


An 

'*°^  charge  per  ne  estre  senlior  &  governado,  aparensa  en  lodit  host  ny  armada.  Et  adonc 
S:  aussi  que  tout  so  que  es  estât  près  dins  l'apresentada  a  ung  que  era  senhor  &coute 
ladita  cieutat  sia  d'aquel  que  ne  prenda  la  de  Monfort,  loqual  avia  estât  d'autras  re- 
charge &  seiihoria,  per  ne  far  &  donar  a  gadas  contra  los  Turcz,  &  an  aquel  la  pre- 
son  plaser  a  qui  ly  senblaria.  Et  adonc  sentet  a  la  fin,  loqual  conte  de  Monfort 
ledit  léguât  adressada  sa  parauUa  alditduc  l'appetet  &  prenguet,  loqual  se  nommaxa 
de  Borgonha,  per  veser  se  ne  voldria  pren-  per  son  nom  Simon,  &  aysso  proveu  que 
dre  ladite  charge;  loqual  duc  a  refusât,  toutz  los  princes  &  senhors  desusditz  ne 
disen  qu'el  avia  pro  terras  &  senhoria,  ses  fossan  contens  &  ly  prometessan  ly  doii- 
prendre  aquela   ny  desheretar  ledict  vis-  nar  ayda  &  secours,  se  mestyer  ne  avia,  na 


An 
1209 


conte,  car  ly  senblava  que  pro  ly  avian 
faict  de  mal,  sans  ly  dostar  sa  heredetat. 
Et  adonc  ledit  léguât  s'es  adressât  al  conte 
de  Nevers,  &  ainsin  que  aldit  duc  avian 
presentada  ladita  terra  &  senhoria,  la  ly 
an  presentada  &  offerla,  ly  preguan  que 
aquela  velha  prendre  &  acceptar;  loqual 
conte  de  Nevers  luy  a  faicta  la  responsa 
niesmas  que  avia  ledit  duc  ds  Borgonha, 
luy  disen  qu'el  avia  asses  terres  &  senhoria, 
sans  occupar  ny  prendre  las  des  autres.  Et 
adonc  l'a  presentada  al  conte  de  Sant  Pol, 
quant  los  dessus  l'agueren  refusada,  loqual 
conte  de  Sanct  Pol  ly  fec  senblabla  res- 


per  el  ne  era  requeritz  ny  sonats,  laqualla 
causa  toutz  losdits  princes  ly  prometeguen 
de  far,  ainsin  que  dit  era'.  Et  adonc  es 
estât  metut  en  possession  ledit  conte  de 
Monfort  de  ladita  terra  &  viscontat,  8c 
cascung  delz  subjectz  que  per  alaras  eran 
ly  feren  homatge.  Et  quant  ledit  conte  de 
Monfort  aguet  presa  sadita  possession  , 
coma  dit  es  dessus,  lesdits  princes  &  sen- 
hors an  près  congiet  deldit  léguât  & 
conte  de  Monfort,  per  s'en  tornar  cascun 
en  sa  terra  an  toutas  lors  gens,  quascuu 
segon  son  endrech.  Et  quant  ledit  léguât 
&   conte  de   Monfort  an  vist   que  lesdiîz 


ponsa,  que  ly  avian  faicta  dessus.  Desqualz      senhors  &  princes  &  touta  l'autra  gen  s'en 


responsa  &  refut  fouc  ledit  léguât  mal 
content  contra  lesdits  senhors,  mais  res 
plus  no  y  podia  far,  car  no  ausava  prendre 
brut  ny  questieu  an  elz  per  ladita  causa, 
car  losdits  senhors  &  princes  cognoisiau 
be  c[ue  aldit  visconte  ly  era  faict  ung  graut 
tort  &  trahison,  &  per  so  eran  cascun 
corrossalz  en  son  coratge  de  ladite  tray- 
son  &  tort  que  ledit  léguât  fasia  aldit  vis- 
conte,  ainsin  que  cascun  delz  mostreren, 
corn  sera  dit  aissi  après,  mais  lodit  léguât 
era  obstinât,  &  volia  grand  mal  aldit  vis- 


anavan  &  los  layssavan,  son  estatz  fort  cor- 
rossalz, specialmen  lodit  conte  de  Mon- 
fort, loqual  s'es  ben  repentit  de  aver  presa 
ladite  charge  ny  seignhora,  ainsin  que 
avia  faict,  vist  que  lesdits  senhors  &  ar- 
mada l'avian  laysat  &  s'en  eran  anatz  & 
cascun  tornatz  en  son  pays  &  terra,  sinon 
aulcuns  gcntilshomes  &  autra  gen,  jusquas 
al  nonbre  de  un  mila  V,  tant  Borgonious  iid  oriR. 
que  Normans  &  autras  gens  de  par  delà,  ço/ju. 
que  demoreguen  agatgatz  an  ledit  conte 
de  Monfort.  Et  quant  ledit  conte  de  Mont- 


comte ',  ainsin  que  es  estât  dit  dessus  &  fort  a  vist  tôt  so  dessus,  a  faict  veny  sasdi- 
mostret  aussi  per  effet.  tas  gens  que  demoratz  eran  an  elz  &  aussi 

d'aquelz  del  pays,  delzqualz  ny  avia  pro 
Aissy  comensa  îo  segont  libre.  ^"  ^°"  servicy  &  an  el,  &  entre  autres  ung 

nommât  Verles  de  Encontre,  home  sage  & 
Et  adonc  quand  lesdictz  dessus  an  agut  valen,  loqual  era  de  sas  partidas  &  terras, 
refusada  ladicta  terra  &  senhoria,  ledict  alqual  a  baylat  ung  gran  tast  de  gens  per 
léguât  n'es  estât  fort  mal  contens,  coma  anar  mètre  bonas  garnisos  per  totas  las 
dit  es  dessus.  Et  adonc  ledit  léguât  vist  so  plassas  &  castels  do  ladita  viscontat  de  Be- 
dessus  non  a  saubut  que  fassa  ny  a  qui  la      ziers,  ainsi  que  si  el  nieteys  y  fossa,  ly  do- 


presentar,  car  el  no  y  avia  plus  home  de 

'  Nous  donnons  ici  la.  lefon  Ae  T.;  celle  de  P.  est 
fautive  :  mais  lodit  léguât  era  obstinât,  alcjual 
volin  grand  mal, 


nan  autant  de  poder  &   senhoria  de  tota 
ladita  viscontat,  de  laquai  lo  fech  gover- 

'  G.  V.  779-821;   élection  de  Simon  de  Mont- 
fortj  moins  de  détails  dans  le  poëme. 


An 

120p 


37 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


38 


nado  &  mestre.  Et  aussi  donet  ordre  a  l'au- 
tre pays  &  terra  de  part  desa,  laquai  s'era 
renduda  &  doiiada  a  el,  coma  Linios,  la 
ont  trameguet  ung  autre  valeii  home  & 
sage  de  sou  cartier,  apelat  Lambert'  de 
Creichi,  loqual  fouc  capitany  &  governado 
de  tota  ladita  terra  &  seuhoria  deldit  Li- 
mos.  Et  parelhamen  a  totas  las  autras  ter- 
ras &  seiihorias  donet  ordre  &  recapte  de 
Louas  garuisos  &  gens,  per  las  gardar  & 
deffendre,  ainsi  que  apertenya  en  tala 
causa  ny  fasia  raestier,  &  al  regard  de  sa 
persona,  el  se  tenguet  per  el  en  la  cieutat 
de  Carcassona,  coma  la  plus  forta  plassa 
&  melhor  de  totas  las  autras,  en  laquai 
cieutat  ly  fouc  laissât  lodit  viscoute  que 
dessus  per  prisonye  per  ne  far  a  tota  sa 
voluntat  &  plaser,  loqual  gardet  ben  segu- 
ramen,  sans  jamais  lo  laissar  salhir  de  ladita 
tor  ny  parlar  am  persona  viventa,  sinon 
aquelz  que  le  gardavan,  coma  dit  esdessus'. 
Or  dit  le  conte  &  historia,  que  quant  se 
veuguet  a  cap  d'ung  temps,  que  ledit  vis- 
conte  fouc  fort  malaud  de  expremesos,  de 
laquala  malaudia  anet  de  vida  a  trespas- 
samen,  &  piorit  coma  dit  es  prisonyer, 
dont  fouc  bruyt  per  tota  la  terra,  que  le- 
dit conte  Monfort  l'avia  faict  morir,  mes 
110  fec  pas,  car  morit  coma  dit  es  de  las- 
ditas  expremesos'.  Et  devant  qu'el  morit 
ny  anessa  a  Dieu,  fec  son  degut  coma  ung 
bon  &  veray  crestia,  &  le  ausit  de  confcs- 
sieu  l'evesque  deldit  Carcassona  que  per 
aleras  era,  &  ly  aministret  totz  los  sanctz 
sagramens  de  sancta  mayre  Gleysa.  Et 
adonc  que  fouc  mort,  lodit  conte  Monfort 
lo  fec  portar  a  la  grand  gleysa  ben  licnes- 
tameu  acotrat,  ainsi  que  apertenya  a  ung 
tal  personatge,  le  visatge  tôt  descovert,  & 
aysso  affiu  que  tôt  le  monde  le  vissa  & 
reconeguessen,  &  mandet  per  tota  la  terra 
dont  solia  estre  senhor,  que  cascun  le  ven- 
guessa  veser  &  ly  far  l'honor  que  ly  aper- 
tenya. Laquala  causa  ausida  per  lodit  poble 
&  SOS  subjectz,  fouc  grandamen  plangut  & 
plorat  de  alcuns,  aldit  Carcassona  son  ven- 

'  T.  porte  Imhert. 

'  G.  V.  822-886)  séparation  de  l'armée  &  ins- 
tallation de  Montfort;  très-abrégé  dans  le  texte  en 
prose. 

'  T.  omet  mes  no...  expremesos. 


gutz  les  alcuns  per  veser  lodit  senhor  mort, 
&  per  ly  far  l'honor  que  ly  eran  tengutz 
cascun  far.  Laquala  causa  fouc  fort  lamen- 
tosa  &  piatadosa  a  veyre',  la  dolor  que 
lodit  poble  menava  ny  fasia  per  lodit  vis- 
conte,  quant  era  mort  ainsi  en  priso  ny  en 
aquela  forma  que  ne  mort  eia'. 

Or  dis  la  veraya  historia,  que  quant  tôt 
so  dessus  fouc  faict  en  la  forma  que  dit  es 
dessus,  que  lodit  conte  de  Montfort  adonc 
vesen  qu'el  era  aras  de  presen,  que  el  es 
paciffic  senhor  de  ladita  terra  &  viscontat, 
se  comensa  a  dcsconnoisse  &  voler  enca- 
ras  may  montar.  Et  de  faict  per  le  conseil 
deldit  légat  mandet  sas  letras  &  messatge 
al  conte  Ramon  a  Tholosa  &  aussi  als  lia- 
bitans  d'aquela,  &  aysso  per  veser  &  saber 
se  an  el  se  volia  accordar,  car  autramen 
avia  délibérât  de  ly  corre  sus  el  &  sa  terra. 
Et  adonc  quant  lodit  conte  Ramond  agut 
ausitz  los  messatges  deldit  conte  de  Mont- 
fort 8c  vistas  las  letras,  a  lor  faicta  res- 
ponsa,  que  al  regard  del  &  sas  gens  ny 
terra  no  an  res  a  far  am  lodit  conte  de 
Montfort,  ny  aytan  pauc  am  lodit  légat, 
car  el  a  ainsin  que  dit  es  aguda  sa  pro- 
vision del  Sainct  Payre,  ainsi  que  sap  be 
&  a  vist  ledit  légat,  8c  qu'el  n'enten  point 
de  far  autre  appunctamen  an  el  ny  an 
ledit  légat  que  aquel  que  avia  faict  per 
avant  an  ledit  Sainct  Payre,  8c  que  per 
ainsin  s'en  poden  ben  tornar  far  aquela 
res]5onsa  a  lor  senhor  8c  légat,  car  el  a  dé- 
libérât de  s'en  torna  a  Roma  devers  ledit 
Sainct  Payre,  peysque  ledit  légat  Ei  conte 
de  Montfort  le  volen,  ainsi  que  mandat  ly 
an,  vexar  8c  prendre  sa  terra.  Car  sovcn 
s'es  dit,  que  de  bon  gasardo  malvat  servicy, 
ainsi  que  fouc  aldit  conte  Ramon,  que 
après  que  aguet  presa  pro  pena  8c  trebalii 
per  el  8c  lodit  host  ny  armada,  car  aquo 
fouc  la  responsa  que  aguet  a  fin  de  causa. 

Et  quant  lodit  légat  8c  conte  de  Mont- 
fort an  aguda  ausida  la  responsa  /ue  lodit 
conte  Ramon  avia  faicta  a  sosdits  messat- 
gies,  s'en  volian  anar,  son  estatz  mal  con- 
tens  8c  devers  lodit  conte  Ramon  an  tor- 
nat  niandar  ung  autre  messatge,  que  per 
so  que  ly  avian  mandat  no  lo  calya  point 

'  La  fin  du  paragraphe  manque  dans  T. 
'  G.  V.  917-931  j  mort  du  vicomte. 


An 
1209 


liJ.orii?. 
t.  111. 

col.  2.'. 


An 
1209 


39 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


40 


nnar  en  Roma  devers  lodit  Sainct  Payrc 
i\y  prendre  tauta  de  peiia,  mais  que  s'en 
venga  devers  els,  que  autant  fara  d'amb- 
els,  coma  si  anava  an  lodit  Roma.  Alqual 
scgond  messatge  lodit  conte  Ramond  a  dit 
&  faicta  responsa ,  qu'el  vol  anar  aldit 
Saiuct  Payre  demostrar  la  grand  destruc- 
tion que  lodit  légat  &  conte  de  Moiitfort 
ly  volen  far,  &  aussi  ho  vol  anar  demostrar 
al  rey  Philip,  que  per  aquela  hora  regnava 
en  Fransa,  &  aytambe  al  enperado  &  a 
totz  los  senhors  vol  anar  demostrar  lodit 
tort  &  greuge.  Et  quant  ledit  légat  &  conte 
de  Monttbrt  an  entendut  &  ausit  tôt  so 
dessus,  ne  son  estatz  grandamen  marri tz  & 
corrossatz'. 

Adonc  quant  ledit  conte  de  Montfort  a 
vist,  ainsin  que  dit  es,  que  ledit  conte 
Ramon  era  délibérât  de  anar  devers  lodit 
Sainct  Payre,  per  complir  son  cas'  &  mau- 
ves voiler  que  avia,  a  fach  ccrtan  appunc- 
tamen  am  lodit  conte  de  Foix,  al(|iial  aussi 
avia  mandat  so  dessus,   loqual  appuncta- 


lamen  que  tota  se  brullet  &  cramef,  que 
non  y  demoret  causa  que  fossa  al  monde, 
que  tôt  no  fossa  ars  &  demollit  per  terra, 
laquala  causa  fouc  grand  domatge  &perda. 
Per  aqiiol  murtre  dessus  dit  ledit  conte  de 
Montfort  avia  fach  prendre  lo  gentilhome, 
que  l'avya  faict  mètre  de  sotz  terra  dins 
una  fossa,  dont  lo  fech  mory  de  mala  &c 
cruela  mort,  nonobstant  que  ledit  gen- 
tilhome fossa  de  granda  aparensa  &  linafge, 
dont  ledit  de  Pépies  s'en  dévia  contenta. 
Et  per  so  que  no  se  era  contentât  de  ladita 
justessia  faicta  per  ledit  conte  de  xMontfort 
de  sondit  home,  ledit  conte  Ramon  no  le 
volguet  point  prendre  ne  aculhir,  mais 
que  fessa  del  melhor  que  poguessa,  car 
ledit  conte  Ramon  non  volya  prendre  ne 
sostenir  sa  querela. 

Et  quant  ledit  conte  de  Montfort  saubtt 
que  ledit  de  Pépies  ly  avia,  ainsi  que  dit 
es,  près  sondit  castel  &  brullat  &  sas  gens 
tuadas,  fouc  ne  tant  corrossat  que  jamay 
no  fouc   tant  irat  ny  corrossat,  que  fouc 


An 


let  ung  de  sos  enfans,  &  aisso  lo  jilus 
joyne  que  aguessa,  an  ostatge,  jusqiias  a 
tant  qu'el  séria  justifficat  de  so  que  lodit 
conte  de  Montfort  &  légat  ly  mctian  sus 
tochant  ladita  heresia,  mais  lodit  appunc- 
tamen  no  duret  gayre,  ainsi  que  sera  dit 
;;yssi  après  '. 

Adonc  avia  ledit  conte  de  Montfort  ung 
valen  lionie,  loqual  era  senhor  de  Pépies, 
&  se  apelava  per  son  nom  Guyral.  Aqucsle 
seiihor  de  Pépies  se  trobet  &  metet  am  lo- 
dit conte  Ramon,  8c  la  causa  si  fouc,  per 
so  que  ung  d'aquelz,  que  ledit  conte  de 
Montfort  avia  amenatz  an  el  en  ac(ueste 
pays,  ly  tuet  &  murtrit  ung  son  oncle,  lo- 
qual ledit  de  Pépies  amevat  fort  granda- 
men, per  loqual  ledit  de  Pépies  anet  penre 
ung  delz  fortz  castelz  &  plassas  que  ledit 
conte  de  Montfort  agutssa  en  tota  la  terra 
de  la  viscontat  de  Besiers,  laquala  pilliet 
8i  tuet  las  gens  que  dedins  eran,  &  après 
nietet  lo  foc  eu  ladita  plassa  &  castel,  ta- 

'  G.  V.  886-916;  négociations  entre  le  comte  de 
Toulouse  &  Montfort;  très-dévcloppé  dans  la  ré- 
daction en  prose. 

*  P.  &  maimcs  voiler. 

'  Q,  V.  çSi-ySj;  accord  avec  le  comte  de  Foix. 


ITJ.orrg. 
t.  m, 
cul.  22. 


len  fouc  que  ledit  conte  de  Foix  ly  bai-      aladonc  contra  ledit  Pépies,  mais  res  non 


y  podia  far  per  aleras,  per  que  laisset  la 
causa  ainsin  en  suspen  jusquas  ung  autre 
cop'. 

Or  dit  l'istoria,  que  ledit  conte  de  Mont- 
fort avia  une  jilassa  forta,  en  laquala  avia 
metuda  grossa  &  granda  garniso  de  sas 
gens,  de  laquai  era  capitany  ung  nommât 
Bocart.  Aquest  Bocard  avia  en  garda  & 
comanda  ladita  plassa,  apelada  Sayssac, 
ont  avia  d'ambel  sieixanta  homes,  totz  de 
las  partidas  do  Fransa.  A'quest  Bocart  era 
home  valen  &  entreprenen,  &'  per  aquel 
temps  ledit  conte  Ramon  avia  une  autia 
plassa  bêla,  plus  forta  que  ledit  Saissac, 
ont  avia  aussi  son  capitany  &  bona  Ik 
grossa  garniso  (car  ledit  conte  Ramon  avia 
provesit  per  totas  sas  plassas  &  castels  de 
bonas  &  grandas  garnisos,  vist  so  que  lodit 
conte  de  Montibrt  &  légat  luy  avian  man- 
dat per  avan),  laquai  plassa  que  dessus 
era  asses  près  deldit  Sayssac,  coma  dit  es, 
&  se  apelava  le  castel  [de]  Cabares,  dont 
era  ca])itani  pour  ledit  conte  Ramond  ung 
ajielat  Peyre  Rougie.  Et  ainsi  que  ung  jour 
entre  los  autres,  &  aisso  sur  le  grand  cap 

■  G.  V.  940-953;  affaire  de  Guiraud  de  Pépieux, 
"  P.  que. 


An 
I  209 


41 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


4^ 


i:d.orig. 

I.  III. 

col.  23. 


de  l'ivern,  ledit  Boucart  an  sas  gens  van 
deliberar  de  ajiar  prendre  ledit  castel  de 
Cabaretz,  pensan  que  degiin  no  s'en  garda- 
ria  an  aquela  hora.  Et  adonc  que  an  agut 
enirepres  &  devisât,  s'en  son  ainiatz  & 
niontatza  cheval  le  plus  couvertenient  que 
an  pogiit.  Mais  ainsin  que  dit  l'istoria,  le- 
dit capitani  de  Cabaretz  era  salhit  deldit 
Cabaretz  per  se  esbatre  aulcunamen,  non 
pensan  aldit  afar  ny  gens  que  sus  els  ve- 
nyan,  losqualz  deldit  Cabaretz  podian  ben 
esire  iiii"''.  ben  arniatz  &  ben  montats, 
ainsin  que  les  autres,  &  ayso,  counia  dit 
es,  sans  pensar  en  aulcun  mal,  mais  tant 
solamcn  per  se  esbatre.  Et  adonc  es  arri- 
bat  lodit  Bocard  sur  losdits  de  Cabaretz  los 
pensan  desfar  &  prendre,  mais  quant  los- 
dits de  Cabaretz  an  vist  lodict  afar,  counia 
gen  valenta,  sans  se  ebayr,  an  frapat  sur 
los  ennemicz,  &  talamen  an  faict,  que 
toutz  les  an  desfaictz,  tuatz  &  blessatz,  que 
se  no  que  ung  so  s'en  es  salvat,  &  ledit 
Bocart  lor  capitani  près  &  menât  prison- 
nier aldit  Cabaretz,  la  ont  es  estât  nietut 
dins  ung  fons  de  tor,  an  ungs  fers  en  las 
canbas.  Aysso  fouc  sur  le  gran  cor  de 
l'ivern.  Et  adonc  lo  que  era  scapat  s'en  es 
aiiat  dreict  aldit  conte  do  Montfort,  lou- 
qual  era  per  aquel  hora  dins  la  cieulat  de 
Carcassoiia,  alqual  a  contât  fout  lo  affar 
corn  es  estât  faict,  &  com  degun"  de  touta 
lor  conpania  non  era  scapat,  synon  que 
el,  car  lor  capitany  y  era  demorat  prison- 
nyer  &  toutz  los  autres  tualz  &  blassafz, 
dont  lodit  conte  de  Monfort  es  cuydat 
mourir  de  dolor,  quant  a  ausit  lodit  faict 
tourna  era  anat,  &  grandamen  ne  es  estât 
corrossat  &  mal  content,  mais  re  no  y  po- 
dia  far  per  aquel  hora,  a  causa  deldit 
ivern,  jusquas  que  fossa  al  printemps.  Et 
penden  lodit  tenps,  lodit  conte  de  Mon- 
fort mandet  sas  letras  &  mesatge  aldit  lé- 
guât de  tout  lodit  afar,  com  era  estât  & 
com  ly  anava,  per  que  fossa  son  plase  de 
mandar  la  crosada  aldit  printenps  per  ve- 
nir prendre  vengeance  deldit  faict,  que  ly 
avian  faictz  los  deldit  Cabaretz,  losqualz 
tenyan  per  lodit  conte  Ramon". 

Or  dit  l'istoria  que  dementres  que  tout 

■  P.  degon. 

'  G.  V.  9J4-973J  prise  de  Bo.icluri. 


ayso  se  fasia  &  ayso  sans  lo  saber  deldit 
conte  Ramon,  loqual  avia  ja  près  son 
camy  per  s'en  anar  en  Roma  devers  ledit 
Sainct  Payre,  ainsin  que  dessus  es  dit,  & 
aysso  an  una  bella  &  nobla  conpanya,  en- 
tre losqualz  avia  ung  des  capitols  deldit 
Tholosa,  per  melhor  certifficar  la  causa, 
ainsin  qu'era  ny  lodit  conte  de  Montfor( 
volia  far  an  lodit  léguât,  mays  premyera- 
men  volguet  ledit  conte  Ramon  anar  pas- 
sar  en  Fransa  devers  lodit  rey  Philip  &  les 
autres  princes,  per  lor  dire  &  demostrar  lo 
grand  tord  &  octratge  que  lodit  conte  de 
Monfort  ly  volia  far  ambel  lodit  léguât. 

Et  tant  a  faict,  que  en  Fransa  es  arribat 
an  touta  sa  conpanya,  on  a  trobat  lodit  rey 
Phelip  aconpanyat  del  duc  de  Borgony.i, 
del  conte  de  Ncvers  &  la  contessa  de  Can- 
panya  &  autres  seignhors  &  princes.  Les 
toutz  ensenble  feguen  bouna  chera  aldit 
conte  Ramon  &  sa  conpanya,  specialamen 
ladita  contessa  de  Canpanya,  alsqualz  toulz 
ensenble  ledit  conte  Ramon  a  dit  &  de- 
moslrat  so  que  lodit  léguât  &  conte  de 
Monfort  ly  volen  far,  dont  cascun  desdils 
seigniôrs  &  princes,  quant  an  agut  ben 
allong  ausit  tout  so  que  ledit  conte  Ramon 
lor  a  volgut  dire,  &  d'autra  part  counia  el 
s'en  anava  d'aqui  estan  en  Roma  per  ain- 
sin se  playnye  &  demostrar  ladita  extor- 
cion  que  ly  volia  far  ledit  léguât  &  conte 
de  Montfort,  nonobstan  fous  les  appoinc- 
teniens  faiclz  &  pasrafz  an  el,  dont  toutz 
lesdifs  seigniôrs  &  prinses  son  estatz  gran- 
damen corrossafz  contra  ledit  léguât  & 
conte  de  Monfort.  Et  adonc  [quant]  lodit 
conte  Ramon  aguct  sejornat  ung  temps  an 
lodit  rey  &  prinses,  a  près  congiet  delz, 
tant  del  rey  que  d'autres,  per  s'en  anar  en 
Roma.  Et  adonc  cascun  desdits  prinses  & 
seigniôrs,  lo  rey  mesmes,  cascun  en  son 
endrech,  an  script  al  Sainct  Payre,  &  so 
en  favor  deldit  conte  Ramon,  com  se  fossa 
lor  causa  propria.  Et  adonc  es  partit  lodit 
conte  Ramon  desdits  princes,  &  a  Roma 
es  tirât  &  anat,  &  tan  a  fach  que  aldit 
Roma  es  intrat.  Et  quant  agut  sejornat 
aulcuns  jours,  devers  lodit  Sainct  Payre 
s'es  tirât,  ont  per  aquel  hora  avia  gran 
cops  de  cardenalz  &  autras  gens,  losqualz 
an  resaubut  fort  hoiiorablamen  ledit  conte 
Ramon.  Asqualz  lodit  conte  a  mostrat  lo 


An 
I  209 


An 
1210 


An 

I2IO 


4J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


44 


grand  tort  que  ledit  léguât  &  conte  de 
Monfort  ly  volian  far  &  se  asajavyan  de 
far',  nonobstan  toutz  apponctaniens  faictz 
&  passatz  entre  elz,  «  Et  que  sya  vertat,  aysi 
es  ung  dels  capitols  de  Tholosa,  que  vous 
en  advertiran  melhor.  »  Et  adonc  ledit 
Sainct  Payre  a  ausida  la  planta  &  rancura 
deldit  conte  Ramon  &  deldit  capitol, 
faicta  deldit  léguât  &  conte  de  Montfort, 
&  so  que  volian  far  aldit  conte  Ramon, 


Éd.orig. 

t.  m, 
toi.  24. 


entendut  tout  so  dessus  &  vistas  lasditas 
letras  &  absolution  de  novel,  an  coumen- 
sat  de  lausar  Dieu  del  tout.  Et  adonc  s'es 
levada  dins  ladita  villa  una  tala  joya  & 
alegretat,  que  jamays  tala  no  fouc  vista, 
car  lor  senblava  que  Dieus  los  avia  delieu- 
ratz  de  toutz  dangiers  &  mais,  laquala  joya 
no  lor  duret  gayre,  ainsi  que  sera  dit  aysl 
après. 

Et  quand  so  dessus  es  estât  faict,  couma 


An 
1210 


lodit  Sainct  Payre  n'es  estât  fort  corrossat      dit  es  dessus,  ledit  conte  Ramon,  après  que 


&  marrit,  vist  qu'el  ly  avia  donada  sa  ab- 
soluttieu  &  sondit  appontamen  per  avant. 
Et  adonc  a  près  ledit  conte  Ramon  per  la 
ma,  &  a  el  ausit  de  confession,  &  quand 
l'a  agut  ausit  de  confession,  a  ly  donnada 
autre  cop  son  absolution,  presens  toutz 
les  cardinalz  &  autres,  &  la  Sancta  Vero- 
niqua  ly  a  fâcha  asorar  &  baysar,  &  sas  le- 
tras de  novel  ly  a  bayladas  de  payx  &  d'ab- 
solution. 

Et  quant  ledict  conte  a  agut  sejornat  ung 
certain  temps  dins  ladita  Roma,  es  s'en 
volgut  partir  &  tornar  en  sas  terras,  &  del 
Sainct  Payre  &  autres  es  anat  penre  con- 
giet.  Et  adonc  ledit  Sainct  Payre  ly  don- 
net  son  congiet,  &  al  despartir  ly  a  donnât 
ung  molt  bel  &  riche  niaiitel,  &  aussi  ung 
anel  que  lodit  Sanct  Payre  portava  en  son 
det,  loqual  anel  era  riche  &  de  grand  val- 
lor.  Et  tant  a  faict  ledit  conte  Ramon  an 
sa  conpanya,  que  a  Tholosa  es  arribat, 
dont  tout  lo  poble  d'aquella  ne  fouc  jouyos 
&  alegre,  &  aussi  tout  le  pays,  quand  sau- 
beguen  que  vengut  era  &  arribat  en  lodit 
Tholosa.  Et  adonc  quand  a  agut  sejornat 
ungs  certans  jours,  a  ajustât  son  conseilh 
&  lodict  poble  de  Tholosa,  &  lor  a  dit  & 
demostrat  tout  so  que  an  lodit  Sainct  Payre 
avia  faict  ne  tractât,  &  de  novel  lor  a  ac[ui 
mostratz  a  toutz  lor  absoluttieu  &  letra  de 
pax,  que  lodit  Sanct  Payre  ly  avia  baylada 
&  confermada  de  novel,  &  aussi  lor  a  mos- 
trat  lodit  niantel  &  anel,  que  lodit  Sainct 
Payre  ly  avia  donnât  a  son  despartir. 

Et  adonc  [quant]  ledit  poble  a  ausit  & 

'  T.  omet  &  se...  de  far.  —  Tout  ce  passage-là 
est  irès-di fièrent  dans  T.;  on  peut  croire  que  l'au- 
teur de  cette  dernière  version  a  remanié  le  style, 
en  supprimant  quelques  détails  &  en  abrégeant 
beaucoup  certains  endroits.  [A.  M.] 


a  agut  sejornat  ung  temps  dins  ladita  villa, 
s'es  partit  d'aquela  per  anar  demostrar  per 
lo  pays  &  vila  ladita  absolution  &  apponc- 
tamen,  que  de  novel  avia  aguda  del  Sanct 
Payre.  Et  quand  a  agut  faict  tout  so  des- 
sus, es  tornat  aldit  Tholosa  &  aqui  a  presa 
una  nobla  conpanya,  en  laquala  es  estât  lo 
Capitol  que  era  anat  a  Roma  an  el,  couma 
dit  es  dessus,  &  dreit  al  léguât  s'en  es  anat, 
per  ly  demostrar  tout  so  que  an  lodit 
Sainct  Payre  faict  avya.  Et  quand  ledit  lé- 
guât &  aiissi  le  conte  de  Monfort,  loqual 
era  anbel,  an  ausit  &  vist  tout  so  dessus, 
son  cstatz  grandamen  marritz  &  ebaytz, 
mais  per  senblan  an  mostrat  qu'elz  n'eran 
ben  jouyox  &  ben  contens,  so  que  era  lo 
contrari,  ainsin  que  nio«treguen,  ainsia 
que  sera  dit.  Ont  lodit  léguât  &  coiite  de 
Monfort  se  demostreguen  estre  bons  amicz 
&  privatz  deldit  conte  Ramon,  ly  prome- 
ten  ly  ajudar  envers  toutz  &  contra  toutz 
doras  en  avant,  dont  lodit  conte  Ramon  & 
SOS  subjectz  ne  foguen  grandamen  jouyo- 
ses  &  ben  contens  '. 

Or  dict  l'istoria,  que  per  aquel  temps, 
quand  tout  so  dessus  era  ne  fasia,  qu'en 
lodit  Tholosa  avia  ung  evesque,  per  nom 
appellat  Folquet,  loqual  era  ung  tresque 
mauves  home,  ainsin  que  mostrec  ben  al- 
dit Tholosa.  Aquest  dict  evesque  anava  an 
lodit  léguât,  &  fec  tan  per  fas  ho  nefas, 
que  ledit  léguât  &  conte  de  Monfort  fec 
venir  ung  jour  aldit  Tholosa,  &  ayso  per 
se  festejar  an  lodit  conte  Ramon.  Et  adonc 
quand  lodit  conte  Ramon  aguet  per  cer- 
tains jours  festejat  lodit  conte  de  Mon- 

'  G.  V,  974-1004;  voyagïj  du  comte  Raimond. 
Ce  tjui  suit  justju^à  adonc  quand  ledit  léguât  est  le 
développement  par  le  chroniijueur  ici  vers  ioo5  1'; 
10  10  du  poiime. 


An 
1  210 


PREUVES  DE  l'histoire  DE  LANGUEDOC. 


46 


|-M.ori| 

III. 

Cul.  2? 


fort  &  léguât  dins  loJict  Tholosa,  lodict 
evesque  pie  de  graiida  trahiso,  ainsin  que 
niostrec  a  la  fin. 

Et  adonc  que  ledict  léguât  aguet  sejor- 
«at  an  lodict  conte  de  Moiifort  en  sa  coii- 
pania  ung  certain  temps  dins  lodict  Tho- 
losa, niostrat  grand  signe  d'amour  aldit 
conte  Ramon,  ledit  evesque  que  dessus  es 
dict,  pensau  toutjour  a  sa  malvastat  &  de- 
ci'ptieu,  per  gran  cautelle  persuadet  tant 
lodit  conte  Ramon  de  bêlas  paraulas,  que 
a  la  fin  va  dire  :  «  Segnor,  vous  vezes  la 
granda  amour  &  amistansa  qu'es  de  presen 
entre  vous,  lodit  léguât  &  conte  de  Mont- 
fort;  car  be  vous  prometi  que  qui  vous 
voldria  en  aquesta  hora  far  mal  ny  despla- 
ser,  qu'elz  y  metrian  corps  &  bens,  tan 
vous  aman,  per  vous  deffendre,  amay  vos- 
tra  terra.  Per  que,  seignior,  a  my  senbla 
que  per  entretener  mielz  l'amicissia  que 
.  de  presen  es,  que  si  vous  baylavas  de  pre- 
sen lo  castel  Narbones  aldit  léguât  per 
demorar  &  se  tenir,  que  vous  &  la  villa 
ne  valdres  may.  »  Et  adonc  lodit  conte  Ra- 
mon, ausen  parlar  [so]  que  dit  es  dessus, 
sans  pensar  a  degun  mal,  ainsin  que  fasia 
le  maldit  evesque,  &  sans  deniandar  aucun 


niera  lodict  castel  aldit  léguât  &  conte  de 
Monfort.  Car  era  tout  le  secours  &  refugi 
ledict  .astel  de  la  villa'  &  del  poble,  & 
couma  cas  e  ledit  conte  Ramon  no  sabya 
que  se  avia  faict  ny  dit,  mais  ledit  evesque 
que  dessus  l'avia  talamen  coUusit  &  abusit 
de  sas  paraulas,  qu'el  avia  faict  aquo  no 
pesan  al  mal  que  luy  advenc  après,  com 
sera  dit  en  son  [en]dreict. 

Et  dis  l'istoria  que  adonc  peraquel  temps 
venguet  lo  rey  d'Araguo  per  deçà  al  loc  de 
Portel,  ont  per  lara  era  lodit  léguât  & 
conte  de  Monfort,  &  ayso  per  tractar  au- 
cunas  causas  an  elz,  ont  parlaguen  ensen- 
ble  longuamen,  mais  res  no  fouc  conclus 
per  elz  en  aquela  vegada,  &  s'en  tornet 
lodict  rey  d'Araguo  en  son  pays  &  terra. 
Et  adonc  eran  an  lodict  léguât  &  conte  de 
Monfort  ledit  evesque  de  Tholosa  &  lo 
[de]  Mazelha',  losqualz  conselhavan  toutz 
les  jours  aldict  léguât  &  conte  de  Monfort 
de  prendre  &  saisir  toutas  las  plassas,  vilas 
ik  castelz  que  poyrian,  &  ayso  per  tener  le 
monde  an  crenfa  &  subjectieu  &  parvenir 
a  lors  atentas  &  intentions,  &  ayso  soubz 
coulor  de  ladita  herezia  pilhavan  &  des- 
truisian  le  paure  monde  &  poble  &  pays, 


An 
1210 


conseilh  ny  advis  a  sas  gens,  a  la  volontat      qu'era  grand  piatat  de  vezer  lo  grand  mal 
deldit  evesque   lodit  castel   Narbonnes   a      &  domatge  que  fasian' 


bailat  &  delieurat  aldit  léguât  &  conte  de 
Monfort,  dont  es  estât  tart  al  repenti. 
Mais  volontiers  se  dis  &  en  comun  len- 
gatge  :  Que  sol  se  conselha,  sol'  so  repent, 
com  fec  lodit  conte  Ramon  :  car  aquella 
baillada  de  castel  a  persuasion  deldit  eve.s- 
que  costet  la  vida  de  may  mila  homes, 
sens  lo  mays,  que  fouc  grand  peccat  faict 
per  ledit  evesque  deldict  Tholosa'. 

Adonc  quand  lodict  léguât  a  aguda  en- 
tre sas  mas  la  scignoria  deldit  castel  Nar- 
bonnes, y  a  metuda  bonna  &  grossa  garniso 
de  sas  gens,  per  le  gardar  &  deffendre  se 
niestyer  era,  dont  lo  poble  deldit  Tholosa, 
tant  grans  que  los  petitz,  ne  son  estatz 
grandamen  corrossatz  &  desplasens,  quand 
lodit  conte  Ramon  avia  bailat  en  tala  ma- 


'  T.  porte  fol  tians  les  deux  cas;  la  leçon  de  P. 
nous  semble  d'ailleurs  préférable, 

'  G,  T.  1010-102.5.  La  rédaction  en  prose  est 
beaucoup  plus  développée  &  plus  défavorable  que 
le  poème  à  l'évêque  Foulques.  [A.  M.] 


Et  adonc  ledit  léguât  &  conte  de  Mon- 
fort an  près  lor  camy  dreit  Agen  &  a  Sancta 
Bazelha  an  toutas  lors  gens,  per  prendre 
qualques  plas.sas  se  podian,  Mas  elz  non 
fougen  gaire  presats  ny  crenhatz  de  las 
gens  deldit  pays  per  aquel  cop,  &  fouc 
forsa  aldit  léguât  &  Monfort  que  s'en  tor- 
nessen  couma  dit  es  sans  far  res  que  vol- 
guessan,  &  en  aquesta  forma  anaven,  tor- 
naven,  manjan  &  destrusen  lodit  paure 
poble.  Et  dreit  a  Carcassona  son  tiratz, 
ont  d'encontinen  que  son  estatz  arribatz 
an  délibérât,  vist  que  de  la  ont  venian 
n'avian  pogut  far  res  a  lor  profîech,  de  anar 
mètre  lo  sety  aldit  castel  de  Minerva,  ung 
fort  &  bel  castel  si  ny  avia  peraquel  temps 


'  La  fin  du  paragraphe  manque  dans  T. 

'  Le  prosateur  a  mal  compris  ici  levers  io2(j 
de  G.,  qui  ne  parle  que  de  Foulques,  <iu'a?i  sur- 
nomme de  Marsfiilc.   [A.  M.J 

'  G.  V.  102(5-1037.  Même  remarque  que  plus 
haut. 


47                            PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  48  ~ — 

An        ~'  '          An 

'*'°      en  toutz  los  portz'  d'Espaiiya,  delqual  cas-  senhor  es  anada  aldit  Fei;aiityer,  ont  per 

tel  &  plassa   era  governado  iing  appellat  ac[uella  hora   era,  &  es   stada  grandanieii 

Guiral'  de  Menerva,  home  sage  &  valeii,  resaubiida  &  honorada  de  iiiig  casciin.  Et 

loqual  castel  era  assiz  hault  sus  una  roqua,  après  que  iadita  coiitessa  a  agut  sejornat 

uua  causa  inprenabla.  Devant  loqual  castel  aucuns    jours  au  sondit  senhor  aldit  Pe- 

lodit  léguât  &  conte  de  Monfort  feguen  nautyer,  s'en  es   tornada  en  la  cieutat  de 

portar  maint  calabre  &  peyrieras  per  tiiar  Carcassonna  an  sadita  conpanya.  Et'  quand 

contra  lodit  castel  &  plassa,  ont  los  dcldit  Iadita  confessa  s'en  es  eslada  tornada  en  la 

castel  se  son  defendutz  ben  &  valenfamen  cieutat,  counia  dit  es,  ledit  conte  &  léguât 

toutjours  ses  perdre  res,  mais  fasian  ung  an  délibérât  de  anar  mètre  le  sety  al  castel 

grand  doumatge   aldit   léguât  &  conte   de  de  Termes,  per  le  prendre  se  poden,  &  tout 

Monfort,  en  lor  tuan  &  blessan  lors  gens  so  que  lor  era  necessari  an  faict  aprestar 

ÉJ.orig.    tout  los  jours,  mais  a  fin   de  causa  los  an  &  aparelhar.  Mais  una  causa  grevava  fort 

col.  20.    tan  streictz,  que  deldit  castel   no  podian  ledit   conte    de  Monfort,   quand    ly  calia 

sailhir  ne  aver  causa  que  lor  fessa  mestyer.  lays.-ar  la  cieutat  de  Carcassonna  sans  au- 

Et  adonc  l'aigua  lor  es  falida'  dins  Iadita  cuna   garda    ny  garniso  per   la  deffendre, 

plassa,    a   causa   de    las    grans    calors    que  per  laquala  causa  fouc  dit  &  déclarât  dey 

fasia,  que  de  grau  set  que  avian  mourian  layssar  gens  per  la  gardar  &  deffendre  si 

toutz  los  jors  en  Iadita  plassa.  Et  adonc  es  niestier  era;  so  que  fouc  faict  &  donnada 

estada  presa  Iadita  plassa,  ont  lodit  léguât  la  charga  &  garda  d'aquela  a  ung  valen  & 

&  conte  de  Monfort  an  faict  maint  home  sage  home,  alqual  ledit  conte  de  Monfort 

&  famna  cramar  &  brular,  car  no  se  volian  se  fisava  fort  &  grandamen,  loqual  s'ape- 

ostar  ny  desistir  de  lor  folia  ik  errour  en  lava  Verles  d'Encontre,  alqual  ledit  conte 

que  eran  per  laras'.  de  Monfort  bailet  una  nobla  conpanya  per 

Adonc'  quand  ledict  conte  de  Monfort  gardar  Iadita  villa  &  cieutat.  Et  adonc  le- 

8i  léguât  an  agut  faict  tout  so  dessus,  s'en  dit  Verles  d'Encontre  es  volgut  partir  del- 

son  vengutz  dreit  a  Penautier,  ont  lodit  dit  conte  per  s'en  anar  en  la  cieutat,  ainsin 

conte  de  Monfort  mandat  a  la  contessa  sa  que  presian  avia  la  charga,  &  adonc  ledit 

molhe,  laqualla  era  dins  la  cieutat  de  Car-  conte  a  dict  aldit  Verles,  que  d'encontinen 

cassonna,  que  vistas  las  présentas  vengues  que   sera   arribat  a   Iadita   cieutat,   que   ly 

aldit  Penautier  devers  el.  Et  adonc  quand  fassa  cargar  tous   les  engins,  couma'  son 

Iadita  contessa  agut  ausit  le  voler  de  son  calabras,  manginalzSc  autres  engins,  &  que 

senhor,  couma  don.a  saja,  tout  incontinen  les  ly  trameta  aldit  sety  de  Termes,  &  an 

a  près  una  bella  &  nobla  conpanya,  tant  aquo  ly  a  baylat  sas  letras  per  portar  a  la 

d'homes  que  de  doumayselles,  devers  son  contessa,  laquala  era  dins  Iadita  cieutat. 

Et  quand  lodict  conte  de  Monfort  a  agut 

dict  &  baylat  sasditas  letras  aldit  Verles,  a 

'  G.  porîf  entro  aïs  portz  d'Espanlia.  —  Le  com-  ii                                   i     r. 

'^                      '^.             '         ,  près  son  camy  ensenble  sas  gens  que  lodit 

pilateur  n'a  pas  compris,   parce  que  de  son  temps  '               i          i        i     i                          i        i     i-          • 

t..           r  ■          >  ,,                  •    j.               r  conte  ly  a  bayladas  per  gardar  Iadita  cieu- 

Minerve  faisait  réellement  partie  d  un  pays  iron-  ■'             •'                in 

,ière,&  était  proche  de  ce  qu'on  appelait  /e5;,ort5  t^t-    ^t    quand    SOU     estatz    arnbatz,     lodu 

&  paa^ges  d'Espagne.    Cette  dernière   expression  Verles  a  baylat  a  Iadita  contessa  sas  letras, 

était  employée  officiellement  dès  le  commencement  &  d'encontinen  a  faict  cargar  forsa  carre- 

du  règne  de  Philippe  le  Bel.  (Voir  notamment  les  tas  per  portar  aldit  Termes  Iadita  artilharia 

pièces  du  carton  J.  388,  aux  Arch.  nat.)  T.  porte  gj  engins,  aiiisin  que  mandat  ly  era  per  son 

partz.  [A.  M.]  senhor  ledit  conte  de  Monfort. 

•Les   actes  &  les    textes    laiins    prouvent   que  Ejj   ^^\ç,nc   démontre  que  aquest  Verles 
c'était    Guillelmus   8c   non    Guiralius    de  Muicrha. 
G.  porte  W  [IVilUlm).  [A.  M.] 

'  P.  falida  manifuc.  '  Tout  ce  passage  est  extrêmement  abrégé  dansT. 

'  G.  y.   io56-i  087  ;  siège  8c  prise  de  Minerve.  '  P.  tout. 

'  G.  V.  1088-1 176  j  séjour  à  Penautier  Se  sicge  de  '  G.  v.    1177-1239;    combat  sous   Carcassonne 

Termes.  Plus  développé  dans  le  poëme;  discours  Se  entre  les  croisés  8c  les  gens  de  Cabaret;  la  rédaction 

détails  omis  par  h  rédaction  en  prose.  [A.  M.]  en  prose  a  changé  certains  détails  du  récit.  [A.  M.] 


An 

I2IO 


49 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5o 


Hi.Oii.- 

I.  m; 

col.  27. 


fasia  cargar  lasditas  carrelas,  counia  dit  es, 
un  spia  loiiqual  era  per  lo  capitaiii  de 
Cabaretz,  vezeii  tout  so  dessus,  prestamen 
s'en  es  partit  d'aqui  &  aldit  capitany  de 
Cabaretz  es  anat  ly  dire  &  coiitar,  com  le- 
dit Verles  avia  faict  cargar  lasditas  carretas 
de  ladita  artilhiaria,  laquala  volian  meuar 
aldit  Termes.  Et  adonc  quand  lodit  capi- 
tany deldit  Cabaretz  aguet  ausit  &  enten- 
dut  so  que  ledit  spia  ly  avia  dit,  a  faict 
armar  ben  iij'-"  homes  des  melhors  que 
aguessan  en  touta  ladita  plassa,  &  quand 
s'es  vengut  sur  la  neit,  affin  que  degun  no 
s'en  preguesa  garda,  deldit  Cabares  s'en 
son  sortitz,  &  ai  camy  per  on  dévia  venir 
ladita  artilharia  &  carretas  s'es  anat  an 
sasditas  gens  enbo?car  &  deniorar,  per  so- 
breprendro  ladita  artilharia  &  [las]  gens 
que  la  menavan.  Et  quand  s'es  vengut  len- 
dcma  bon  matin,  ledit  Verlesa  faict  nietre 


adonc  ledit  Verles  s'es  forlat  dins  la  plus 
granda  prieysa  de  sos  ennemicz  an  sas  gens, 
lousqup.lz  eran  toutz  fresques,  &  taiameu 
an  frapat  de  cascun  cartyer,  que  n'en  so 
pro  demoratz  de  morfz  &  de  blessatz  sur  la 
plassa  &  nafratz  de  toutas  partz.  Mais  a  la 
fin  a  calgut  aldit  Peyre  Rogie  &  sas  gens 
los  que  se  son  pogutz  salvar,  &  aysso  per 
la  grant  fola  de  monde  que  lot  venya  des- 
sus devers  lodit  Carcassona.  Et  adonc 
quand  Peyre  Rogie  capitani  deldit  Caba- 
retz s'es  estât  retirât,  counia  dit  es,  ledict 
Verles  d'Eiicontre  a  faicta  tornar  ladila 
artilharia  dins  la  cieutat  de  Carcassonna, 
&  ayso  [afin]  de  y  trametre  an  melhora  & 
segura  conpanya  '. 

Et  quand  s'es  vengut  al  bout  de  quatre 
ho  cinq  jours  après  tout  so  dessus,  ledict 
Verlesa  faict  arniar&  mètre  en  poinct  uiia 
bonua  conpania   de  gens  valenta,  laquala 


An 

I2IO 


a  camy  ladita  artilharia  per  anar  dreit  aldit      a  baylada  a  conduyre  &  governar  a  ung  va- 
Termes,  &  quand  es  estada  partida,  es  se      len  gentilhome  que  per  aleras  era  an   el 


avisât  couma  home  sage  &  valen  &  usitat 
en  talas  causas,  &  a  faict  anar  un  tast  de 
gens  ben  armatz  &  montatz  davant,  per 
descouvrir. si  cas  era  que  y  agessa  deguna 
enboscada  per  lo  camy,  &  les  autres  a  lais- 
satz  an  ladita  artilharia,  &  el  ts  deniorat  a 
ladita  cieutat.  Et  adonc  les  que  anavan 
devan  son  vengutz  dreit  ont  era  ladila  en- 


dins  ladita  cieutat,  &  lor  a  baylada  ladita 
artilharia  per  la  menar  aldit  Termes,  los- 
qualz  se  son  metulz  a  camy  &  dreict  aMit 
Termes  son  anatz,  &  ladita  artilharia  an 
menada  ben  &  seguramen  sans  tiobar  au- 
cung  desturby  &  encontre  '. 

Adonc  quand  ledit  gentilhome  es  estât 
arribat  aldit  Terme,  devant  son  scnhor  lo 


boscada,  de  laquala  se  son  apercevutz.  Et      conte  de  Monfort  es  vengut,  &  ladita  ar- 


quant losdits  de  ladita  enbosca  an  vist  & 
conogut  que  eran  descouvrilz  &  desolatz, 
s'en  soii  sortitz  de  ladita  enbosca,  &  dreit 
en  aqnelz  son  anatz  frapar,  mais  les  autres 
se  son  tousjours  reculatz  jusquas  c(ue  son 
cs'atz  près  dels  que  condusion  ladita  ar- 
filliaria,  &  adonc  an  coumensat  de  se  reti- 
rar  &  frapar  sur  les  de  ladita  enbosca,  & 
talanien  se  conbatian,  que  si  no  fos  stat 
calcun  que  aldict  Verles  anet  dire  que  los 
de  Cabares  eran  salitz  subre  sas  gens,  & 
que  toutz  los  avian  quasi  luatz,  &  presa 
ladita  artilharia,  &  mes  lo  fouc  en  aquella, 
los  deldit  Cabares  no  ny  aguessan  pas  laisat 
ung,  que  toutz  no  y  fossan  demoratz  mortz 
ho  preses.  Mais  d'encontinen  que  lodit 
Verles  ausit  las  novellas,  a  faict  arribar  qui 
mais  a  pogut  &  el  meteys  s'es  armât  &  al 
secours  de  sas  gens  prestamen  es  anat,  los- 
qualz  a  trobat  que  se  conbatian  an  lors  en- 
nemicz dins  ung  prat  a  la  riba  de  Aud.i.  Et 


tilharia  luy  a  presentada.  Et  adonc  ledict 
conte  de  Monfort  luy  a  près  a  dire  &  de- 
niandar  que  era  la  causa  que  avia  tant 
apunhat  de  la  ly  trametre.  Loqual  gen- 
tilhome a  dit  la  causa  com  era  stada  de  mot 
a  mot,  com  lodit  Peyre  Rogie  les  era  ven- 
gutz assalhir  sur  lo  camy  &  com  lodit  Ver- 
les venguet  devers  [la]  cieutat,  &  les  avian 
desconfitz  &  meses  en  fuita.  De  laquai 
causa  lodit  conte  n'es  estât  may  joyos,  que 
que  ly  aguessa  donnada  la  melhor  plassa 
dcl  monde.  Et  adonc  ledict  conte  a  dit  ik 
demostrat  tout  ledit  faict  aldit  Icguat  &  a 
toutz  les  deldit  sety,  &  ayso  en  collaudaut 
lodit  Verles  d'Encontre,  loqual  avia  faicta 

'  Le  récit  An  cnmbat  e;f  très-différent  dnns  G., 
V.  i2o6-i2.'?9,  surtout  au  corain;ncement.  Les  dé- 
tails sont  plus  prkis  dans  le  poëme. 

'  G.  V.  1240-1 263  j  tr.insport  des  m.uliinis  As 
Ruerre  à  Termes. 


An 

12IO 


Éd.oiig. 
t.  111. 
col.  28. 


;)i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ladifa  valentya,  dont  loiidict  Icguat  &  au- 
tres ne  fouguen  graiidameii  jouyoses.  Al- 
qiial  sety  a  aytaa  de  monde,  que  no  es 
home  que  ho  saubes  dire  ny  pensar,  mais 
au  tout  aquo  los  que  son  dedins  lodict 
Termes  no  los  presen  ny  crenhau  gayre; 
car  dins  lodict  Termes  ade  valeutas  gensik 
bonnas  per  armas,  lousqualz  se  deffeudeu 
ben  &  vaientamen.  Car  no  era  jour  que 
los  del  castel  &  plassa  no  lor  salyssen  des- 
sus scarmussa  &  conbatre,  ont  gasanliavan 
soven  maint  ensenha  &  estendart,  &  tala- 
men  se  mantenyan  &  deffendian,  que  lodict 
conte  de  Monfort  y  perdia  grantz  home.';, 
dont  era  fort  corrossat  quand  ladita  plassa 
no  podia  prendre  ny  aver  a  son  plaser,  la- 
quala  no  agueran  jamais  aguda  ny  presa,  si 
los  que  eran  dedins  no  l'aguessan  desen- 
perada  ny  laisada,  ainsin  que  sera  dit  ayssi 
après'. 

Or  dict  l'istoria  que  dins  ledit  castel  & 
plassa  deUiit  Termes  se  metet  una  granda 
ik  terribla  malaudia,  dont  tous  les  jours  y 
morian  gens  sens  fy,  que  era  grand  piatat 
de  vezer  le  monde  que  y  moria,  laqualla 
malaudia  y  venguet  a  causa  que  las  ayguas 
lor  eran  falhidas  &  sequadas  dins  lodict 
castel,  que  no  ne  aviau  gota,  mais  pro  vy 
avian  be  &  autres  vieures.  Et  ung  jour 
plcguet  tant  &  fouc  tant  granda  l'aygua 
que  toubet,  que  los  de  ladita  plassa  ne 
eiipleneguen  las  sisternas  que  eran  dedins, 
aniay  ung  grand  tast  de  vaissela,  talamen 
que  las  ayguas  se  meteguen  a  corrompre, 
&  qualia  que  ne  fessen  lo  polatge  &  pres- 
tiguessen  le  pa*,  dont  se  va  conprenguar 
dins  lodit  castel  ung  mal  de  expremesos, 
que  no  era  home,  peysque  no  era  tou- 
quat,  que  n'escapessa  janiays,  que  no 
mouris  deldit  mal,  que  ung  tant  solameu 
non  scapava  que  no  mourit,  dont  fouguen 
fort  esbaitz  los  deldit  castel  &  plassa,  & 
non  sans  caussa,  quand  se  vesian  toutz 
les  jours  a  bêla  tira  mourir  sans  sessar. 
Et  adonc  vezen  ladita  mortalitat  &  ma- 
laudia que  dins  lodict  castel  &  plassa  s'era 


mesa,  van  deliberar  los  que  eran  encaras 
alegres  &  sains,  de  layssar  &  abandon- 
nar  ladita  plassa  sans  plus  demorar  de- 
dins ny  estar,  laquala  causa  meteguen  en 
exécution,  car  mais  aniavan  mourir  en  se 
coubaten,  que  non  pas  en  aquela  forma  & 
maniera  que  mouriaii  dins  loudict  castel. 
Et  adonc  una  neit,  laquala  lor  senblava 
ben  convenienta  per  salhir  defora  &  s'en 
anar,  se  van  ben  armar  &  acotrar  cas- 
cun,  &  adonc  son  salitz  de  ladita  plassa  le 
plus  secretamen  &coyamen'  que  an  pogut 
far,  sans  que  los  deldit  sety  110  s'en  son 
ponch  apersegulz  ny  gardatz,  &  lor  camy 
an  près,  quand  an  agut  passât  ledit  sety,  en 
Catalhouia,  car  la  plus  grand  part  d'aquelz 
eran  Catalhas. 

Et  quand  son  estatz  deforas  ladita  plassa, 
[couma]  dict  es,  a  souvengut  al  capitany 
d'aquella,  appellat  per  son  nom  Ramon  de 
Termes,  de  qualques  baguas  que  ly  eran 
dcnioradas  dedins  ladita  plassa,  lasqualas 
volguot  tournar  serquar,  mais  degun  home 
de  sens  no  lo  volguet  aconpanya,  dont  fe- 
gucn  sajamen,  &  lodit  capitany  grand  folia 
de  y  tornar;  car  ly  costet  lo  corps,  amay  la 
vida.  Car  adonc  que  se  botet  a  retoriiar,  los 
deldit  sety  se  fouguen  aulcunamen  aper- 
sevutz  &  senti tz,  que  los  deldit  castel  s'en 
eran  anatz  &  salitz  sans  lor  saber,  dont 
eran  grandamen  corrossatz  &  marritz  de 
los  aver  ainsin  perdutz.  Et  adonc  en  auan 
&  tornan  en  sus  &  jots  per  lodit  sety,  van 
rencontrar  lodit  capitany  tout  soûl,  loqual 
fouc  près  &  saysit  incontinen  Si  menât 
devers  lodict  conte  de  Monfort  &  autres 
senhors  que  an  el  eran,  dont  loudit  conte 
fouc  fort  jouyos,  quand  vie  ainsin  prison- 
nyer  devant  el  lodict  capitany,  que  tant  de 
mal  ly  avya  faict  durant  lodit  sety'. 

Et  adonc  quand  lodict  conte  de  Mon- 
fort a  vist  tout  so  dessus  &  saubut  com 
lodit  castel  &  plassa  era  vuyda  &  sola  de 
touta  defensa,  &  lo  capitany  deldit  casiel 
près  entre  sas  mas,  encontinen  s'en  es  anat 
an  ung  grand  tast  de  gens  ben  arniatz  & 


An 
1 21a 


lld.ortg. 
t.  III, 
col.  2y. 


'  G.  V.   1254-1285;  commencement  du   siège  de  '  P.  porte  cryamen  yai   n'a  pas  Je  sens;  T,  n'j 

Termes.  pas  conservé  ce  mot. 

^  La  îe<^on   de   P.  est  incomprchens'thU ;    la  voici  :  '  G.  v,   1286-1. 3  i  r  ;  abando:!  du  c!î3îeau  de  Ter- 

talamen  que  de  ladita   nygua   se  meteguen  a   cor-  ine.1;  très-développé  pour  la  fin  dans  la   rédaction 

rossar  &  per  potatge  &  prestir  le  pa.  en  prose. 


An 

1210 


53 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


54 


acotrafz  devers  ladita  plassa  &  ccstel,  lo- 
qual  a  trobat  sans  aulcuna  deffensa  uy 
guarda,  ont  es  intrat  a  tout  son  plaser 
sans  aulcuna  contradectieu;  car  110  y  avia 
ung  home  per  aquella  hora,  sinon  ung 
grand  tast  de  fennas  deldit  pays,  que  se 
eran  retiradas  aqui  dedins  an  toutz  lors 
bes,  lasqualas  fennas  lodict  conte  de  Mon- 
fort  fec  prendre  &  mètre  en  loc  segur,  lor 
bailhan  bonas  &  honestas  gardas,  &  aiso 
affin  que  no  lor  fossa  faict  aulcun  octrage 
ny  deshonor,  que  fouc  causa  ben  faicta 
per  ledit  conte  de  Monfort,  que  de  gardar 
ronor  de  lasditas  fennas,  ainsin  que  fouc. 
Et  faict  que  aguet  tout  so  dessus,  fech  mè- 
tre lodit  capitany  Kamon  de  Termes  dius 
le  fons  d'una  tor  an  grans  fers  a  las  can- 
bas  8c  strectamen  gardar  &  pensar.  Et 
quant  tout  le  pays  de  l'entorn  a  saubut  & 
ausit,  que  ledit  Termes  era  près  &  le  ca- 
pitany prisonyer  en  tala  forma  que  dit  es, 
manta  autra  plassa  &  castel  es  slada  lays- 
sada  &  desenparada  per  losdits  routiers  & 
herctges,  desqualz  son  eslatz  preses  una 
grand  partida  en  s'en  fugen,  &  aquelz 
arses  &  bruUatz  sans  aucuna  marce  ne  pia- 
tat.  Et  adonc  dementre  que  tout  so  dessus 
se  fasia,  es  estât  près  ung  fort  castel  & 
plassa  per  las  gens  deldit  conte  de  Mon- 
fort, louqual  s'apellava  d'Albios,  una  forta 
plassa,  car  los  que  eran  dedins  ausen  dire 
que  ledit  Termes  era  stat  près,  ainsin  que 
dit  es,  incontinen  an  layssada  Indita  plassa 
■&  relinquida,  &  s'en  son  anatz,  dont  ledit 
conte  de  Monfort  es  estât  fort  ben  con- 
tens  8c  joyos,  car  adonquas  tout  lo  pays 
s'es  metut  en  son  poder  8c  ma  '. 

Adonc  quand  tout  so  dessus  es  es(at 
faict,  coma  dit  es,  ledit  léguât  a  mandat 
aldit  conte  Ramon,  que  tout  incontinen 
vengua  per  devers  el  8c  son  conseilh,  lou- 
qual se  tenya  a  Sant  Gely  en  Provensa,  la 
ont  lodit  léguât  avia  ajustât  ung  grand 
conselh,  instiguan  ledict  evesque  de  Tho- 
losa,  loqual  no  cessava  jamais  de  serquar 
mal,  8c  aysso  contra  lodit  conte  Ramon,  & 
ly  ostar  sa  terra,  nonobstan  toutz  les  ap- 

'  La  plus  grande  partie  de  ce  paragraphe  &  no- 
tamment la  phrase  relative  à  Raimond  de  Termes 
manque  dans  G.;  M.  Meyer  conjecture  qu'il  y  a 
une  lacune  dans  ce  dernier.  [A.  M.] 


poincteniens  dessus  dits  ny  alleguatz.  La 
ont  ledit  conte  Ramon,  counia  vray  obe- 
dyen  a  ia  Gleisa,  y  es  anat  8c  s'es  trobat,  no 
pensan  so  que  era  ne  que  volian  far.  En 
louqual  conselh  es  estât  ben  debatut  allonc 
de  la  matyera,  per  que  eran  ajustatz,  ont 
les  ungs  an  :repat  8c  chargeât  ledit  conte 
Ramon,  les  autres  l'an  deschargeat,  vesen 
SOS  apponctamens  8c  absolutions  que  avia 
agut  deldit  Sanct  Payre,  8c  aussi  vesen 
com  era  stat  8c  era  encara  de  presen  vray 
obedien  de  la^Gleysa,  8c  que  l'on  no  ly  dé- 
via pas  serquar  so  que  lodict  léguât  ly  ser- 
quava,  qu'era  causa  malfaicta,  vesen  so 
que  ly  costava,  8c  d'autra  part  que  avia 
bayl.it  de  son  bon  grat  8c  volontat  aldit 
léguât  ledit  castel  Narbonnes  de  Tholosa, 
que  era  lo  plus  fort  castel  8c  plassa  de  tout 
le  pays,  8c  que  vist  tout  so  dessus  8c  ben 
considérât,  lodict  léguât  no  avia  causa  ny 
actieu  de  le  molestar  ne  presipitar,  ainsin 
que  fasia  ne  voulia  far.  Per  lasqualas  cau- 
sas dessus  dictas,  tout  ledit  conselh  s'es  de- 
laysat  8c  defaict  per  aquel  cop.  Et  adonc 
ledit  conte  Ramon  es  estât  advertit  de  tout 
so  dessus,  incontinen  a  faict  trossar  8c  car- 
gar  son  cas,  8c  a  camy  s'es  metut  per  s'en 
toniar  vers  ledit  Tholosa,  8c  ayso  per  don- 
nar  ordre  8c  recapte  en  so  que  vesia  que 
lodict  léguât  ly  voulia  far  contra  dreict  8c 
raso  8c  maleciosamen  de  ly  voler  far  pren- 
dre sa  terra,  ainsin  que  deliberava  de  far'. 
Et  ainsin  que  lodict  conte  Ramon  s'en 
tornava  devers  lodict  Tholosa,  8c  fouc  a 
Narbonna,  aqui  trobet  8c  encontret  le  rey 
d'Araguo,  louqual  era  son  cunhat,  louqual 
venia  devers  lodict  conte  per  le  veser,  mais 
quant  aguen  parlât  ensenble  toutz  dos  8c 
festejat  per  certans  jours,  son  se  despar- 
titz,  8c  ledit  rey  s'en  es  tornat  en  son  pays, 
ben  dolent  8c  coussirat  de  so  que  lodict 
son  cunhat  ly  avia  dit  Si  contât  deldit  lé- 
guât 8c  de  so  que  ly  volia  far.  Et  adonc 
quand  ledit  léguât  es  estât  advertit  que  le* 
dit  conte  Ramon  s'en  era  anat,  a  ly  mandat 
autre  messatge  que  tout  incontinen  8c  sans 
demora  se  aia  a  trobar  a  Arles,  la  ont  tout 
lodit  conselh  se  dévia  troubar  8c  ajustar, 
8c  aussi  ledit  léguât  mandet  ledit  rey  d'A- 
raguo que  s'i  aguessa  a  trobar  sans  aucuna 


An 
1210 


An 
1211 

Kd.oria. 

t.  m, 

col.  3o. 


G.  V,  1 


320-1 343  j  assemblée  de  Saint-Gilles. 


55                            PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  56  """" 

An  An 

'^"      coiUradecticii,   &  ayso   per  vezer  &  ausir  Preniieramen,  que  ledit  conte  cassaria  8c 
que  séria  apponctat  &  ordenat  deldit  conle  donnaria  congiet  tout  incontineu  a  toutz 
Ranion.  Et  adonc   quand  ledit  conte  Ra-  los  que   ly  eran  vengutz   donnar  ayda   ny 
mon  a  vist  &  entendut  le  messatge  que  de  secours,  ny  per  donnar  lyn  vendrian,  sans 
novel  era  veiigut  devers   el  de  par  le  le-  ne  retener  ung  tant  solamen. 
guat,  luy  mandan  que  tout  incontinen  &  H.  Item,  que  a  la  Gleysa  séria  obedien, 
sans  deniora  se  agues  a  trobar  aldit  Arles  &  toutz  los  cops  &  doumatges  repararia, 
per  ausir  so  que  séria  dit  contra  el  ne  de-  &  en  aquela  tant  que  vieuria  séria  soub- 
clarat,   louqual   conte    Ranion   s'es   metut  giet  sans  deguna  contradictieu. 
autre  cop  a  caniy  devers   ledit   léguât,  es  III.   Item,  que  en  touta  sa  terra  no  se 
anat  aldit  Arles  couma  vray  obedyen  tous-  minjaria  que  de  doas  cars. 
jours  de  la  Gleysa.  Mais  qualque  obediensa  IV.  Item,  que  ledict  conte  Ramon  cas- 
que el  fessa  ny  mostressa,  toutsjours  le  mal-  sara  Ej  gitara  toutz  les  iretges  &  lors  aliatz 
dict  evesque  de  Tholosa  no  ccssava  de  ser-  de  toutas  sas  terras. 

quar  mal  &  destruction  aldit  conte  Ranion,  V.  Item,  que  lodict  conte  Ramon  baylara 

douant  toutsjours  a  entendre  que  touta  sa  &  delieurara  entre  las  mas  deldit  léguât  & 

terra  era  plena  de  heretges  &  majormen  conte  de  Monfort  toutz  &  cascun  d'aquelz 

Tholosa,  par  lasqualas  causas  &  paraulas  que  per  elz  serian  declaratz  &   dictz,   & 

le  paure  conte  Ramon  era  tant  presepitat  ayso  per  ne  far  a  lor  volontat  &  plazer,  & 

&  malmenât,  couma  dit  es  dessus'.  ayso  dins  lo  terme  de  ung  an. 

Or  dit  l'istoria   que  quand   lodit  conte  VI.  Item,  que  en  toutas  sas  terras  home 

Ramon  fouc  arribat  aldit  Arles,  a  trobat  que  sia,  tant  noble  que  vila,  non  poriara 

lodict  rey  d'Araguo,  louqual  era  desja  yen-  degun   abilhanien  de  pretz,  sinon  que  ca-     . 

gut  &  arribat  aldit  Arles.  Adonc  non  cal  pas  negras'  &  maissantas. 

pas  demandât  s'an  faicta  bonna  chera  toutz  VII.  Item,  que  toutz  los  castelz  &  plas-    . 

dos,  &  quand  an  agut  sejornat  ung  jour  sas  de  sa  terra,  losqualz  so  de  deffensa,   Ed  orig. 

ou  dons,  aldit  léguât  s'en  son  anatz  prcsen-  fara    abatre    &  demollir   jusquas  a  terra,    coi.3i. 

tar  &  nionstrar.  Loqual  léguât  lor  a  co-  sans  layssar  rcs. 

mandat  que  no  se  ajan  a  meure  ne  botjar  VIII.  Item,  que  degun  gentilhome  delz 

deldit  Arles  sans  lo  congiet  del  ou  de  son  sens,  ny  nobles  dins  aulcuna  villa  ho  plassa 

conselh,   tant   aldit   rey   que    aldit   conte  no  dcmouraran  ny  abitaran,  mais  defforas 

Ranion,  &  an  lor  lougis  les  an  faict  re-  per  los  camps,  com  si  eran  vilas  ho  pay- 

trayre  &  retirât,  jusquas  que  on  les  manda  sans. 

venir.  Et  adonc  es  estât  tant  procedit  aldit  IX.  Item,  que  en  touta  sa  terra  piatge  ' 

conselh,  louqual  era  tout  per  ledit  conte  no  se   pagaria,   sinon   les  vielz  &  anticz 

Ramon,  que  per  apponctamen  deldit  con-  usatges,  que  se  solian  pagar  &  levar. 

selh   es  estât  dit  &  apponctat  aysi   dejos,  X.  Item,  que  cascun  cap' d'ostal  pagara 

louqual  appontamen  fouc  portât  &  trame-  per  cascun  an  aldit  léguât  quafte  deniers 

tut  per  ung  députât  per  lodit  conselh  aldit  Tolozas,  ho  an  aquelz  que  pel  el  seran 

conte  Ramon,  car  no  avian  ausit  dire  ny  ordenatz  a  los  levar'. 

declarar   ledit   apponctamen    en   audiensa  XI.  Item,  que  toutz  les  renoviers  de  sa 

publiqua,  pet  paout  del  murmur  &  com-  terra  les  tenovelz'  fera  rendre  &  retour- 

moution  del    poble,  car  vesian   ben  que  nar  &  toutz  les  profitz  que  agutz  n'au- 

lodit  apponctamen  era  contra  Dieu  &  con-  rian. 

ciensa,    louqual    apponctamen    coatenya  XII.  Item,  que  l'on  quand  que  le  conte 

ainsin,  so  es  a  saber  que'  ;  de  Monfort  anata  &  cavalgara  per  sas  ter- 
ras &  P'iys,  ne  aussi  aucuns  de  sas  gens, 

,  „  „    ,             .     .       .  ,    j-    ,                  ,  tant  petit  que  gran,  de  res  que  prenguan 

Cette  longue  tirade  est  le  développement  dans  '             i        o        j                  i         i          a 

nn   sens  favorable  au  comte  de  Toulouse  de  ciuel- 

qiies  vers  du  couplet  Lix  de  G.   [A.  M.]  '  T.  blanclias. 

'  Même  observation  que  ci-dessus;  G.  v.   1344-  '  L'article  X  manque  dans  T. 

|355.  [A.  M.]  •  T.  renovels. 


An 

1211 


^7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


58 


ne   despendaii  ne  lor  deniandaran  res  ny  lor  dit  que  estian  en  Ijonna  garda  &  men- 

contradire  aytaii  pauc.  bratz  de  lor  cas,  que  no  siau  subrepreses, 

XIII.  Item,  que  quand  louJict  coûte  Ra-  en  breu   retornara    devers    elz.   Et   adonc 

mon  aura  tout  so  dessus  faict  &  aconplit,  s'es  partit  deldit  Tholosa,  &  a  Montalba 

couma  dit  es,  de  lay  la  mar  s'en  yra  perfar  s'en  es  tirât  8c  aiiat,  &  quand  devers  los 

guerra  contra  les  Turcz  &  infidelz,  ik  ayso  dessus  dits  es  estât,  a  lor  dict  &  déclarât 

dins  l'ordre  de  Sanct  Jehan,  sans  jamay  de  lodit  apponctamen,  ainsin  que  faict  avia 

perdeça  retornar,  que  per  ledict  léguât  no  alz  de  Tholosa. 

li  sia  mandat.  Et  adonc   quand  ledit   apponctamen  an 

XIIII.  Item,  que  après  que  tout  so  des-  ausit,  cascun   delz   aldit    conte   Ramon  a 


sus  aura  faict  &  aconplit,  counia  dit  es, 
toutas  sas  terras  &  senhorias  ly  serian  ren- 
dudas  &  delieuradas  per  ledit  léguât  & 
conte  de  Monfort,  quand  lor  playra'. 

Et  quant  ledit  conte  Ramon  agut  vist  & 
entendut  lodict  apcnctamen,  el  se  près  a 


dit  &  déclarât,  que  plus  leu  qu'elz  fassan 
aquo,  que  y  consanten,  que  lors  enfans 
nianjarian  plustost,  &  que  bon  coratge  a, 
se  ledit  léguât  ve  ny  sas  gens  per  aquella 
causa,  de  se  deffendre  &  gardar,  mais  que 
tant  ïolamen  ledit  conte  les  veulha  enpa- 


entenaut  lociict  apcnctamen,  ei  se  près  a       lant  îoiamen  leuit  conie  les  veuina  enpa- 
rire   de   grand    joc   que   n'agut,  &  a  son      rar   &    gardar,    dont    ledit   conte   Ramon 

i.^*i-,.i:-*_-,^_.i»A 1' A *    1  —  1„ :*1  — 1„„    ^r,  ^*^  i.  \ : 


cunhat  lodict  rey  d'Araguo  l'a  monstrat,  lou- 
qual  rey  a  dit  aldit  conte  Ramon  :  Pla  vous 
l'an  paguat.  Et  adonc  ledit  conte  Ramon, 
sans  prendre  ny  deniandar  aulcung  congiet 
alJit  léguât  &  conselh,  s'es  partit  deldit 
Arl^s  &  aldit  Tholosa  s'enes  anat  &  tour 


quand  a  ausit  lor  voler,  es  stat  ben  jouycs, 
&  lor  na  saubut  ung  tresque  grand  grat. 

Et  adonc  quand  ledict  conte  Ramon  a 
vist  8c  saubut  le  vouler  de  toutz  ses  sub- 
jetz,  es  s'en  tornat  devers  Tholosa,  &  aqui 
a  scrich  a  toutz  sos  aniicz,  aliatz  8i  sub- 


nat,  &  aussi  lodit  rey  en  sas  terras  s'en  es      jectz,  8c  que  cascun  ly  volya  donna  seccrs 

.        T?  .  ..         _     1      II*.      _  -     _  .  _      Tî _  _  .       .  O-     _!..  .]_ I„  _    O-       ,1  «iX 1-„      „_      * 


anat.  Et  quand  ledit  conte  Ramon  es  estât 
dins  Tholosa  arribat,  tout  incontinen  son 
conselh  delz  de  ladita  villa  a  ajustât,  8c 
ayso  tant  los  petitz  que  los  plus  grans,  8c 
a  toutz  lor  a  dit  8c  demostrat  ledit  apponc- 
tamen, loqual  lor  a  faict  ausir  en  plen  au- 
ditory,  que  tout  lo  monde  l'ausit  8c  enten- 
dut de  mot  en  mot,  ses  layssa  res,  non  pas 
ung  mot  tan  soulamen.  Et  quant  lodict 
apponctamen  es  stat  legit  8c  déclarât,  8c 
que  tout  lodict  poble  l'agut  ben  ausit  8c 


ten  en  aquo,  que  plus  leu  se  layssarian 
toutz  viens  scorgcar,  dont  lodit  conte  Ra- 
mon, quand  los  a  ausitz  parlar  8c  dire,  8c 
d'autra  part  an  vist  lo  voler  que  avian,  es 
estât  grandamen  joyos  8c  conten  delz. 

Et  quant  tout  so  dessus  es  estât  faict, 
couma  dit  es,  ledit  conte  Ramon  lor  sen- 
hor  natural  lor  a  dit  qu'el  s'en  voulya 
anar  jusquas  a  Montalba,  Castelsarraze  8c 


son  vengutz  a  son  mandamen  8c  ajuda  los 
deAlbiges'  &  los  de  Bearu  8c  de  Cumenga, 
8c  le  conte  de  Foys,  8c  d'aquelz  de  Carcas- 
ses, car  inqueras  ny  avia  pro,  8c  aytaiiibo 
es  vengut  Savari  de  Malleo,  toutz  aqu.lz 
son  vengutz  aldit  conte  Ramon  an  grand 
gens  que  an  amenada,  8c  aysso  perajudar 
aldit  conte  Ramon". 

Aysso  era  a  l'intran  de  karesma  que  lodit 
conte  Ramon  fasia  aqueste  amas  de  gens. 


d'autras  plassas  que  del  tenyan  lor  dire  8c      Or  dis  l'istoria  que  dementre  que  lodict 

demostrar  lodit  apponctamen,  per  vezer 

que  luy  dirian  no  que  voldrian  far,  8c  a  •  p.  de  Abeguas. 


•  G.   1376-1407;  articles  proposés  par  le  concile. 


'  G.  i356-i375  8c  i^oS-i^îôj  retour  i\\  comtî 
Uaimond  àToulQi.lsc;  ses  préj-aratifs. 


An 
I  z:  I 


Éd.  cri  5, 
I.  Ili, 
col.  il. 


8c  ajuda,  jier  gardar  8c  deffendre  sa  teria, 
laquala  ledit  léguât  8c  conte  de  Monfort 
ly  volen  ostar  8c  d'aquela  le  gitar,  ainsin 
que  lor  scrieu  del  tou»,  car  se  pensava  be 
en  so  que  ledit  légat  8c  conte  de  Monfort 
farian,  car  tousjours  avian  ledit  evescjuc 
de  Tholosa,  [qui]  los  emaglinava  en  loc 
de  los  appaisa. 

Et  quand  lesdits  senhors,  a  qui  ledict 
conte  Ramon  a  escript,  an  vist  Se  entendut 
so  que  ledit  légat  2i.  conte  de  Monfort  vo- 


cntendut,  no  quai  pas  demanda  se  en  lor  Icn  far  aldit  conte  Ramon,  loqual  era  gran- 
coratges  son  corrossatz  8c  marritz,  disen  damen  amat  per  tout  lo  monde  8c  aliat, 
cascun,  que  avant  qu'elz  fassen  ne  consen- 


"- —  5c)  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  60  " — 

An  '  An 

'^'        conte  fasia  so  dessus,  ledict  léguât  a  tra-  seren  graiidamen   en  la  gratia   &  amistat      '^'' 

metut  ledit  evesque   de  Tholosa  vers  las  del  léguât  &  aussy  del  conte  de  Monfoit, 

partidas  de  Fransa,  &  ayso  per  predicar  la  so  es  que  ieu  vous  rendray  entre  vostras 

crosada  contra  ledit  conte  Ramon,  que  s'eia  mas  la  plassa  &  castel,  &  so  al  nom  del- 

rebelat  contra  la  Gleysa,  &  qu'el  avia  re-  dit   léguât   &  conte   de   Monfort,  proveu 

captatz  en  sa  terra  toutz  les  eretges  de  tout  que  en  elz  vous  me  fares  mon  acord  &  ap- 

lo  pays,  an  losqualz  volia  menar  una  granda  ponctamen,  s:i'  j   perdre   res   del  meu,  & 

guerra  contra  la  Gleysa,  amay  ledit  léguât,  ieu  lor  prometre  de  les  ben  servir  envers 

ainsin  que  ja  avia  coumensat  de  far,  ont  toutz  &  contra  toutz.  »  Per  laquala  causa, 

avia  tuât  &  niurtrit  gran  quantitat  de  las  lodict   Boquard  '  a  promesa   de  far  eu   la 

gens  de  la  Gleysa.  Laquala   causa  ausida  forma  &  manyera  que  lodict  Peyre  Rou- 

per  aucuns    senhors,    encontinen   se   son  gie  avia  dict  nyprepausat,  laqualla  causa 

crosatz  per  venir  contra  lodit  conte  Ra-  &  acordy  toutz  dos  [an]  promes  &  jurât 

mon,  ainsin  que  ledit  evesque  avia  predi-  de  tener  &  observar,  &  incontinen  lodict 

cat  &  donnât  de  per  ledit  léguât  &  Sanct  Peyre  Rougie  a  faict  ostar  los  fers  de  las 

Payre   absolutieu'  de   toutz  pecatz  a  totz  canbas  deldit  Boucart,  losqualz  avia  por- 

los   que  se    crossarian.   Ont   se   croset    le  tatz  tant  que  avia  demorat  prisonyer,  &  la 

conte  d'Ausura  ik  Robert  de  Cortenay  8i  harba  luy  a  faicta  far,  &  aussi  l'a  abilhat 

le  chantre'    de    Parys,   aquestes  s'en    son  1-en  &  honestamen,  &  devers   ledit  légat 

vengutz  an  una  granda  armada  de  gens  que  .  a  trametut  ben  montât  &  acompanhat  de 

an  levada,  &  tant  a  faict,  que  a  la  cieutat  gens  aldit  Carcassonna,  ont  era  an  touta 

de  Carcassonna  son  arribatz  an  lodit  eves-  l'armada.  Et  quand  lo  conte  a  vist  lodict 

que,  que  los  menava  &  los  condusia,  Zi.  Bocard  en  tala   forma   &   manyera,  e*s  ne 

ayso  devers  lodit  léguât  &  conte  de  Mon-  estât  esbayt,  &  a  ly  demandât  coni  era  sor- 

fort,  losqualz  son  estatz  ben  vengutz  per  fit  deldit  Cabares.  Et  adonc  ledit  Boquard 

lodit  conte  de  Monfort'.  a  contât  tout  lo  faict  ainsin   qu'era   aldit 

Et  adonc  quand  Peyre  Rougier,  capitany  conte,  dont  lodit  conte  de  Monfort  ne  es 

de  Cabarez,  loqual- tenya  en  sas  prises  le  nioult   jouyos  &  content,  n'a  saubut  ung 

senhor  Boquart  que  dessus  es  dict,  a  vista  très  grand   grad  aldit  Peyre  Rougier.  Et 

tanta  de  gens  vene  aldit  conte  de  Monfort,  adonc   lodit  Bocard  a  dict  aldit  conte  de 

&  aussi  a  vist  que  lodit  conte  avya  tout  le  Monfort  :  «  Senhor,  ieu  ay  promes  &  jurât    ' 

pays  en  son  poder  &  mas,  adonc  s'es  co-  aldit  capitany  que  res  del  seu  no  ly  séria 

mensat  esbayr  &  aver  paour.  Et  adonc  s'es  dostat,  &  que  en  aquo  tout  jusquas  ayssi 

avisât  com    el   tenya  &  avia   tengut   long  ly  séria  perdonnat,  &  que  en  vostre  ser- 

temps   prisonyer  ledit   Bocquart,  pensant  vicy  sera,  &  aussy  m'a  el  promes  que  toutas 

en  el  que  per  lo  moyen  d'aquest  dit  Boc-  horas  &  quantas  que  vous  voldres,  ladita 

quart  el  faria  sa  pacx  &  apponctamen  an  plassa  &   castel    vous   baylara   &    lieurara 

lodit  légat  &  conte  de  Monfort,  ainsin  que  sans   aucuna  contradectieu,  &  ayso  aven 

faict.  Et  adonc  sans  autre  ajutza  faict  ve-  jurât  de  tener  l'ung  &  l'autre  &  de  esse 

nir  ledit  Bocquart  devant  el,  alqual  lodit  bos  amicz  d'aras   en  avant.  »  De  lasqualas 

Peyre  Rougie  capitany  deldit  Cabarez  a  dict  causas  dessus  ditas,  ledit  léguât  &  conte  de 

per  aquesta  forma  &  manyera  ;  «  Senhor  Monfort  son  estatz  ben  contens  de  far  & 

Bocard,  vous  sabes  ben  que  a  long  temps  passar  en  la  forma  &    manyera  que  ledit 

que  vous  es    prisonnyer,  sans  que   janiay  Bocard  avia  dit  ny  faict  envers  lodict  capi- 

honie  del  mojide  vous  aja  secorrut  ny  aju-  tany,  &  las  letras  n'en  [anj  faictas  far,  si- 

dat  de  res  que  sia,  &  y  poyrias  esta  touta  gnadas  &  sagelladas  del  sagel  &  signet  deldit 

Éd.oriij.   vostra  vita.  Toutas  vechs,  ieu  me  soy  en-  eguat  &  conte  de  Monfort,  &  aldit  Peyrel 

col.  33.    magenat,  que  se  vous  voules,  vous  &  ieu  Rogier  capitany  deldit  Cabares  les  an  fra- 

metudas  per  ung  scudyer,  &  lor  vènguda  ly 

■  p   ay5so  a„_  an  mandada,  dont  ledit  Peyre  Rougie  n'es 
'  P.  le  comte. 
'  G.   1427-14.^5;  prédication  de  la  croisade.  '  T.  £•  P.  p.irtout  Broqiiard. 


An 

1211 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


62 


stat  ben  joyos  &  content,  8i  a  faictas  sas 
préparations  tant  de  viandas  que  d'autras 
causas  neccessarias  en  tala  causa.  Adonc  es 
partit  ledit  léguât  &  conte  de  Monfort  an 
toutz  los  autres  senhors  &  armada,  &  droit 
aldict  Cabares  son  anafz,  par  prendre   la 


talamen  que  del  loc  no  ne  podian  gayres 
aver  aldit  sety,  dont  passaveu  pro  mal  & 
de  fam  adoras,  &  dins  ladita  Lavaur  era  le- 
dit Aymerigat,  couma  dit  es  dessus'. 

Or  dit  l'istoria,  que  dementres  que  ledit 
sety  era   davant  Lavaur,  que    una  granda 


An 
12.1 1 


possession  d'aquel,  dont  ledit  c-apitany  los       armada  de  canpanya  de  Alamans,  losqualz 


t.  m, 
col.  34. 


a  resaubulz  fort  hoaorablamen ,  &  dins  la 
dita  plassa  les  a  metutz,  baylant  las  claus 
de  tout  lodict  castel  aldit  léguât,  counia 
cap  &  senhor  de  tout,  dont  ledit  léguât  & 
conte  l'an  remerciât  très  grandamen.  Et 
adonc  es  stada  niesa  una  bonna  &  grossa 
garniso  aldit  castel  &  plassa,  per  la  gardar 
&  deffendre,  si  mestyer  era'. 

Et  tout  so  dessus  f'aict,  couma  dit  es,  bel- 
cop  d'autras  plassas  se  son  rendudas  &  111e- 
tudas  entre  las  nias  deldit  léguât  &  conte 
de  Monfort,  &  qua'^y  tout  le  pays.  Adonc 
s'en  es  vengut  ledit  léguât  an  touta  son  ar- 
mada devers  Lavaur,  &  ayso  per  la  pren- 
dre, laquala  cieutat  era  per  aquel  hora  & 
temps  de  una  dona  apelada  na  Guirauda, 
laqualia  avia  ung  trayre,  home  valen  &  ar- 
dit,  appellat  Aymeriguat,  senhor  de  Mon- 
real  &  de  Laurac  lo  gran.  Mais  ledit  léguât 
&  conte  de  Monfort  avian  gasanhadas  & 
jiresas  sus  el  lasditas  plassas,  &  ly  avian 
tuatz  &  murtritz  toutz  sos  homes,  sinon 
paucx  que  lin  eran  demoratz.  Per  lasqua- 
las  causas  dessus  dichas,  ledit  Aymerigat  se 
era  retirât  devers  sa  sor  aldit  Lavaur  an 
una  granda  &  'bonna  companya  que  avia 
aguda.  Et  adonc  es  vengut  &  arribat  ledit 
légat  &  conte  de  Monfort  an  toutas  sas 
gens  &  armada  davant  ledit  Lavaur  &  lo 
sety  y  an  botat,  car  ladita  villa  era  forla  & 
granda  &  ben  tornejada  de  valatz  prions, 
per  que  fouc  forsa  de  nietre  lodit  sety  a 
l'entorn.  Mais  dediiis  avia  de  bonna  gen  & 
valenta,  que  se  deffendian  ben  aldit  légat 
&  armada,  loqual  y  tenguet  lo  sety  plus  de 
syeys  meses,  sans  que  y  fassen  causa  que 
fossa  a  lor  profiech,  car  adonc  les  vieures 
eran  tant  cars,  que  per  argen  no  s'en  po- 
dian trobar,  &  aysso  a  causa  que  los  de 
Tholosa  tenyan  toutz  los  pasatges  sarratz, 

'G.  V.  1446-1521;  soumission  du  seigneur  de 
C.'ibnret.  La  rédaction  en  prose  ajoute  quelques 
détails  accessoires;  voir  au  tome  VI  l'annotation 
du  texte  des  Bénédictins.  [A.  M.] 


eran  ben  syeys  mila,  venyan  dona  secours 
aldit  légat  &  conte  de  Monfort,  losqualz  se 
aneren  lotgear  al  loc  de  Montjoyre,  out 
a  l'entorn  per  aqui,  les  ungs  près  delz  au- 
tres; car  anavan  saradamen,  per  so  que 
eran  en  la  terra  delz  ennemicz.  Et  adonc 
qualqun  que  avia  vistas  &  spiatz  lesdits 
Alamans  s'en  venguet  a  Tholosa,  la  ont  era 
peraleras  ledit  conte  Ramon  an  grand  cop 
de  senhoria  de  gens,  la  ont  era  le  conte  do 
Foix,  home  valen  &  entreprenen,  aiiisin 
que  mostret,  alqual  conte  de  Foix  ledit  spia 
s'es  be  adressât,  &  [va]  ly  dire  com  el  avia 
vistes  lesdits  Alamans,  losqualz  s'eran  alot- 
jatz  aldit  Monjoyre.  Et  adonc  quand  le- 
dict  conte  de  Foix  a  ausit  ledit  spia,  en- 
continen  &  sans  far  autre  dilay,  a  faictas 
sas  gens  anar  de  bêla  neit  aldit  Montjoyre 
en  avant,  ont  las  gens  deldit  pays  quand 
an  saubut  le  faict  se  son  metutz  an  ledit 
conte  [de]  Foix,  per  anar  desfar  losditz 
Alamans.  Et  adonc  s'en  son  anatz  enbos- 
cardins  la  fores,  per  ont  qualia  que  lesdits 
Alamans  passessen  per  anar  aldit  Lavaur,  & 
aqui  les  an  atendutz  entro  lendema  mati 
al  solelh  levan,  que  lesdits  Alamans  se  sont 
desalotjatz  &  dreict  aldit  Lavaur  s'en  son 
tiratz,  en  passant  ladita  fores.  Mais  non 
sont  guayres  estatz  avant,  que  ledit  conte 
de  Foix  an  toutas  sas  gens  lor  es  salit  des- 
sus, &  talamen  an  coumensat  a  frapar  sur 
losdits  Alamans,  que  sinon  ung  non  es  sca- 
pat,  que  toutz  no  sian  estatz  mortz  ou 
blassatz  ou  preses,  la  ont  lodit  conte  de 
Foix  &  les  gens  del  pays  an  gasanliat  una 
granda  richessa.  Et  quand  tout  so  dessi»s 
es  estât  faict,  ledit  conte  de  Foix  s'en  ee 


'  G.  V.  i522-i549j  commencement  du  siège  de 
Lavraur.  Le  poëme  a  placé  le  récit  de  la  bataille 
de  Montgey  (alias  Montjoire),  qui  suit,  après  le 
siège  de  Lavaur;  M.  Meyer  conjecture  qu'en  inter- 
vertissant cet  ordre,  le  rédacteur  de  la  chronique 
en  prose  a  suivi  la  chronologie  de  Pierre  de  Vaux- 
Cernai.  [A.  M.] 


A.1 


63 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LAKGUEDOC. 


64 


liJ.Oli. 

t.  m; 

col.  3? 


tirât  dreict  a  Moiitgiscard  an  la  presa  que 
avia  f'aicta,  &  lesdits  gens  del  pays  se 
sont  retiiatz  cascun  en  son  endrech.  Et 
adonc  lo  que  era  scapat  desdits  Alamans, 
que  fouc  granda  causa  que  no  s'en  po- 
guessa  salvar  que  atiuel,  louqual  s'en  anet 
&  tiret  devers  ledit  léguât  &  conte  de 
Monfort  aldit  sety  de  Lavaur,  ont  anet 
dire  8c   coatar  alsdits    senhors   la   granda 


tirar  peyras  &  abatre  las  muralhas,  laqualla 
a  faicta  d'encoiitinen  nicnar  &  tirar  dins 
les  valatz,  &  l'assault  a  faict  coumensar  de 
donar,  louqual  es  estât  fort  aspre.  Et  adonc 
se  son  metutz  les  ungs  a  niinar  las  mu- 
ralhas &  tours,  les  autres  a  escalar  per  in- 
trar  dedins,  &  talamen  an  faict,  que  a  touta 
forsa  dedins  son  intratz  &  la  villa  an  ga- 
sannhada,  nonobstant  touta  deffensa,  la- 


desconfictura  que  lor  era   avenguda  aldit      qualla  fouc  faicta  per  los  [de]  dedins,  car 

Montjoyre   per   lo    conte   de    Foix   &   sas      y  avia   de   boniia    gen   valenta,  on   costet 

gens,  &  que  se  prestamen  110  y  anavan  lor 

donnar  secours,  tout   era  perdut  &  tuât. 

Laqualla  causa  ausida  per  losdits  légat  &: 

conte  de  Monfort,  incontinent  a  faict  ar- 

m:ir  &  nietre  en  poinct  ben  Xliil'".  homes, 

&  dreict  aldit   Montjoyre  a  tirât,  &  qui 

niay  a  pogut  es  anat,  que  ung  no  atendia 

l'autre,  per  secorre   lors  gens.   Mais   lard 

sont  arribatz,  car  ja  lodict  conte  de  F'oix 

s'en  era  anat,  coma  dit  es,  &  las  gens  del 

pays  retiralz,  &   no  trobet  ledit  conte  de 

Monfort,  louqual  y  era  en  personna,  home 

a  qui  parlar,  sinon   que   les  mortz  &  les 

blessalz,  que  era  uiia  grand  piatat  de  vezcr 

ung  tal  murtre  de  gens,  dont  lodict  conte 

Je    Monfort    es    estât    miech    désespérât, 


mant  home  aldit  conte  de  Monfort  avant 
que  intressan  dedins.  Et  adonc  quand  son 
cstatz  dedins,  &  ladita  villa  an  aguda  presa, 
an  faict  talla  tuaria  &  murtre,  tant  d'ho- 
mes que  fennas  &  petitz  enfans,  que  res 
no  y  laissavan  a  nietre  a  mort,  tant  eran 
corrossatz  de  so  de  Montjoyre.  Et  adonc 
ung  noble  home,  ainsin  que  mostret  be, 
anet  devers  ledit  conte  de  iMonfort,  quand 
vi  ladita  tuaria,  &  las  donas  lasquallas  s'e- 
ran  pogudas  salvar  an  lors  petitz  enfans  en 
ung  certain  loc,  las  anet  demandar  aldit 
conte,  que  las  ly  volguessan  donnar,  las- 
quallas ledict  conte  las  ly  donnet  que  ne 
fessa  a  son  plaser  &  volontat.  Et  adonc  le- 
dit senhor,  couma  noble,  va  pendre  toutas 


quand  a  vist  lodit  faict  que  lodict  conte  lasditas  fennas,  tant  vielhas  que  joynas,  & 

de  Foix  avia  faict.  Et  adonc  a  faict  car-  e  garda  las  va  baylar  a  ung  tast  de  sas  gens, 

guar  sus  forsa   carretas   los  qu'eiau  blas-  lor  coumandan  sus  pena  de  la  mort,  que  a 

satz  &  que  no  eran  pont  mortz,  &  aldit  sety  vielha  ny  jone   no  serquen  dcshonor  au- 

les  a  faict  portar,  per  los  far  peiisar  &  ge-  cuna,  mais  las  gardassen  ben  &  honesta- 


rir,  dont  belz  cops  ne  sont  mortz  d'aquelz, 
&  ledit  conte  de  Monfort  es  demorat  aldit 
Montjoyre  per  far  enterrar  los  que  y  eran 
mortz,  affin  que  las  bestias  no  les  man- 
gessan'. 

Et  quand  tout  so  dessus  es  estât  faict, 
couma  dit  es,  ledit  conte  de  Monfort  s'en 
es  tornat  an  sas  gens  aldit  sety,  tant  marrit 
&  corrossat,  que  plus  no  podia.  Et  arribat 


fiien  de  tout  mal  &  domatgé,  so  que  fouc 
faict. 

Et  adonc  ledict  conte  de  Monfort  a  faict 
prendre  ben  IIII'*''  homes  des  plus  aparens 
de  ladita  villa,  losqualz  a  faictz  toutz  brul- 
lar  &  cramar  fora  ladita  villa,  &  aussy  ledit 
Aymerigat,  frayre  de  ladita  dona  Guiraulda, 
dona  deldit  Lavaur,  a  faict  prendre  en  sa 
conpania  ben  iiii""  cavalhies  ou  gentils- 


que  es  estât  aldit  sety,  incontinen  a  faictz  homes,  losqualz  fec  toutz  penjar  &  straa- 

aprestar  sas  gens,  &  aysso  per  donnar  l'as-  g'ar  en   certan   gibet   que   fec   far   devant 

sault  a  ladita  villa,  per  se  vengear  de  so  ledit  Lavaur,  &  sus  toutz  les  autres  ne  fec 

que  lodict  conte  de  F'oys  ly  avia  faict  aldit  far  ung  plus  naut  que  toutz  les  autres,  al- 

Montjoyre.  Ayso  era  enviro  la  festa  de  la  quai  fec  mètre  &  penjar  ledict  Aymerigat, 

sancta  Crox   de  may,   que   so    dessus  fouc  com   le  plus  grand  de  toutz  les  autres.  Et 

faict.  Et  adonc  que  touta  la  gen  es  estada  faict  tout  so  dessus,  a  faicta  prendre  ladita 

presta,  ledit  conte  de  Monfort  a  faict  pre-  dona  &  dama  deldit  Lavaur,  que  dessus  es 

')arar  la  guata,  laquala  era  ung  engin  per  dicta,  &  dins  ung  potz  touta  viva  l'a  faicta 

davalar,  &  quand    es  estada  al  fon   deldit 

'  G,  V.  1.574-1^14;  défiiits  dss  Allemands,  potz,  a  ly  faict  gectar  tant  do  calhaus  des- 


An 
121 1 


An 

121  I 


An 

1211 


65                            PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  66 

sus,  que  touta  la  ne  ha  couveita  &  faicta  raguord,  &  d'autres  jusquas  al  nonbre  de 
mourir  de  niala  mort  diiis  loJict  potz.  Et  quatorze  tau  solamen,  mais  gens  valen- 
quand  tout  so  dessus  es  estât  faict  &  toutz  tas  eran,  aiiisiu  que  beu  mostren  aldict 
los  que  erau  dins  ledit  Lavaur  tuatz  &  conte  de  Monfort  &  sas  gens.  Et  adonc 
murtritz,  que  ung  sol  no  ny  au  laysat  per  ledict  conte  de  Monfort  a  faict  menar  per 
senhal  eu  vida,  que  fouc  ung  plus  grand  donnar  lodit  assault  calabres,  peyrieras  & 
murtre  que  aquel  de  Moutjoyre,  ledit  autres  engins  per  abatre  ledict  castel  & 
senhor  que  avia  lasditas  douas  demandadas  plassa,  &  ledit  assault  au  coumensat  de  don- 
&  bayladas  en  garda  a  sas  gens,  lor  a  donat  nar,  la  ont  eran  plus  de  XIIII'"  homes.  Et 
^tuif  congiet  per  s'en  anar  la  ont  lor  a  plagut  aJonc  se  son  les  de  dedins  talamen'  defen-> 
col.  36.  (le  anar,  sans  lor  far  mal  ny  villanha,  que  dutz,  que  peyrieras,  trabuquetz  tout  lor  au 
fouc  una  grand  noblessa  &  cortesia  faicta  crepuat  &  ronput  eu  tala  faiso  que  lesdits 
per  lodict  senhor  a  lasditas  fennas.  Et  engins  jamais  no  s'en  son  plus  ajudatz.  Si 
adonc  fouc  pilhada  touta  ladita  villa  sans  talamen  les  an  faictz  recular  fora  dels  va- 
layssar  res,  en  laqua'a  fouc  trobada  una  latz,  ont  eran  intratz,  que  pro  ne  son  de- 
granda  ricbessa.  E  adonc  avia  en  la  con-  moratz  d'aquela  premiera  venguda,  tala- 
panya  deldit  conte  de  Monfort  ung  grand  men  que  no  an  agut  plus  cura  de  donnar 
&  riche  home,  loqual  s'apelava  de  son  ledit  assault  ny  les  assalhir.  Et  quand  ledit 
nom  Ramon  de  Salvanhac,  louqual  era  de  conte  de  Monfort  a  vist  que  ainsin  ly  aviau 
Cahours,  louqual  merchant  avia  fornyt  Se  trinquatz  &  ronpufz  ses  engins  &  sas  gens 
fiirnisia  grand  soumas  d'argent,  dont  ledit  murtritz  &  tuatz,  &  faict  recular  ledit  as- 
conte  ly  era  grandamen  tengut  en  grand  sault,  es  estât  grandamen  esbayt,  vesen  & 
so'.imas  d'argen ,  per  lasqualas  causas  Si  considérai!  que  ladita  plassa  no  era  pas  de 
soumas  fouc  baylat  aldit  merchant  en  pa-  las  plus  fortas.  Adonc  s'es  enformat  qu'eran 
giia  touta  la  despolha  deldit  Lavaur,  dont  les  dedins.  Se  dont  ly  es  stat  dit  que  lo 
aguet  una  tresque  granda  ricbessa  &  lues-  frayre  deldit  conte  Ramon  era  lo  capitani 
timabla'.  de    ladita    plassa.   La   ont    ledit    Monfort 

Or  dis  l'istoria,  que  quand  tout  so  des-  cnmagenat  que  no  era  pas  aqui  que  n'a- 
sus  es  estât  faict  en  la  forma  que  dit  es,  guessa  anbel  de  geii  valenta  per  se  def- 
ledit  conte  de  Monfort  a  près  tout  lo  pays,  fendre.  Et  adonc  a  mandat  ledit  conte  de 
plassas,  castelz  d'aqui  a  l'entorn,  dont  a  Monfort  aldit  conte  Baudoy  capitany  de 
aguda  mainta  &  granda  ricbessa.  Et  adonc  ladita  plassa,  que  [a]  asseguransa  8c  a  fe 
es  anat  dreict  aldit  castel  &  plassa  de  de  gentilhessa  venguessa  parlar  an  el,  la- 
Moiiferraiit,  laquala  tenya  le  frayre  deldit  quala  causa  ausida  per  lodict  Baudoy,  es 
conte  Ramon,  apellat  Baudoy,  louqual  era  salhit  deldit  castel  8i  plassa  an  ung  de  sas 
home  valen  &  ardit,  laqualla  plassa  no  era  gens  tant  solamen,  Si  les  autres  a  laysaiz 
pas  de  las  plus  fortas,  &  le  sety  a  faict  de.lins,  &  dreich  aldit  sely  es  vengiit,  Si 
mètre  devant  Si  après  douar  l'assault  per  lo  ayso  al  logis  deldit  conte  de  Monfort.  Et 
pendre  si  poden.  Mais  ledit  conte  Baudoy  adonc  le  a  reculyt  ledit  conte  de  Monfort 
per  lor  assault  ny  sety  de  res  no  s'es  esbayt,  fort  honeslamen  Se  gratieusamen.  Si  après 
ny  los  que  an  el  eran,  mais  se  sont  beu  salutations  faictas  de  cascun  cartyer,  ledit 
garnitz  Si  perparatz  perse  deffendre  dins  conte  de  Monfort  s'es  près  a  dire  aldit  conte 
ladita  plassa  &  castel.  Et  se  noumavan  los  Baudoy,  que  el  a  mes  sas  gens  an  grand 
que  eran  an  lodict  conte  Baudoy  dins  la-  piatat  del,  amay  de  sas  gens  que  an  el  son 
dita  plassa,  so  es  le  visconte  de  Montciar,  dedins  ladita  plassa,  car  ly  senblava  que 
&  ung  autre  gentilhomme  appellat  Pierre,  son  frayre  no  lo  amava  gayre,  vist  la 
Si  Pons  le  Ros  de  Tholosa,  Si  nUc  del  plassa  ont  l'a  faict  mètre,  el  Si  les  autres 
Brelh   Si    Sanct    Spassa',    Ramon    de    Pcy-  que  an  el  sont,  Si  que  be  mostra  que  les    Éd.oric. 

vol  fa  mourir,  vist  que  ladita  plassa  no  es    col.  37. 

■  G.  r.  ,550-. 573,  .6.5-.64.;  siige  &  prise  de  forta  ny  de  deffensa.  Si  que  vist  tout  so 
Ldvaur. 

•  T.  Espassa.  '  T.  valentamen  j  P.  toi;ilamcn, 

vni.  3 


67 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

dessus,  &  que  a  la  fin  no  s'en  jioyraii  tcaer, 
vist  que  tout  l'autre  pays,  plassas  &  castelz 
tout  es  a  sas  mas  &  pouder,  sera  content 
ledit  conte  de  Monfort  que  ledit  conte 
Baudoy  s'en  ane  vidas  &  baguas  salvas,  el 
&  sas  gens  que  an  el  son  dedins  ladita 
plassa  &  castel,  proveu  que  ledit  conte 
Baudoy  prometra  &  jurara  que  jamais  con- 
tra ledit  conte  de  Monfort  no  se  arma- 
ria  ny  ira  directamen  ny  indirectamen.  Et 
aysin  ledit  conte  de  Monfort  ly  promet 
que  se  anbel  se  vol  tener  &  estar,  que  ly 
donnaria  terra  &  senhoria  per  son  estât 
entretenir,  &  que  de  tout  so  que  se  gasan- 
nharia  l'en  fara  participant.  Laquala  causa 
ledit  conte  de  Monfort  fasia,  affin  per 
aver  melhor  colour  de  assalhir  aldit  conte 
Ramon.  Et  adonc  quand  ledit  conte  de 
Monfort  agut  dit  &  demostrat  tout  so  des- 
sus, ledit  conte  Baudoy  es  estât  conten  de 
far  en  touta  la  forma  &  maniera  que  a  dit 
&  devisât  ledit  conte  de  Monfort,  &  de  ly 
baylar  &  delieurar  ladita  plassa  &  castel,  & 
ainsin  ho  an  jurât  &  promes  de  cascun  Car- 
tier. Et  adonc  ledit  conte  Baudoy  a  baylada 
&  delieurada  ladita  plassa  aldit  Monfort, 
&  devers  son  frayre  le  conte  Ramon  es 
vengut  an  toutas  sas  gens,  &  tout  le  faict 
ainsin  qu'era  ly  a  contât  &  dit.  Laqualla 
causa  quand  lodit  conte  Ramon  [a  ausitj, 
es  stat  tan  corrossat,  que  si  aguessa  per- 
duda  touta  sa  terra  no  ne  fora  estât  tan 
marrit  &  corrossat.  Et  adonc  a  lor  donnât 
congiet  que  s'en  anessen  on  voldriau  & 
que  devant  el  se  hosten,  disen  a  sondict 
frayre,  que  jamais  plus  davant  el  no  se 
trobe  ny  venga,  que  jamays  de  res  qu'el 
aia  non  valdra  de  may,  vist  que  en  son 
ennemie  mortal  s'era  ainsin  aliat  &  acor- 
daf,  &  que  pira  no  ly  podia  aver  faict  sa- 
gramen  de  fidelitat.  Lasqualas  causas  vistas 
&  dictas  per  ledit  conte  Ramon  a  sondict 
frayre,  se  es  hosiat  d'aqui  tan  corrossat  & 
mal  contens,  que  no  era  home  que  se  au- 
ses  trobar  davan  el.  Et  adonc  ledit  conte 
Baudoy  s'en  es  anat  devers  ledit  conte  de 
Monfort,  loqual  l'a  reculyt  ainsin  que  pro- 
mes avia.  Et  adonc  ledit  conte  Baudoy 
s'en  es  anat  retirar  dins  lo  loc  de  Bruni- 
qiiel,  louqual  era  de  sondict  frayre.  Et 
adonc  ledit  conte  de  Monfort  es  tirât  vers 
l'sabaslencx,  Galhac,  Montagut,  louqual  so 


68 


son  rendutz  &  donnatz  aldit  de  Monfort,  & 
tanben  se  son  donatz  aldit  conte  de  Mon- 
fort la  Garda,  Puechselsis,  la  Gipuia  & 
Sainct  Anthony,  &  trestout  le  pays  s'es 
melut  en  las  mas  &  subjectieu  deldit  conte 
de  Monfort.  De  laquala  reductieu  de  pays 
l'avesque  de  Albi  es  stat  causa,  car  avia  tre- 
balhat  fort  &  grandamen  per  ledit  Mon- 
fort', car  ledit  pays  era  tout  pie  de  heret- 
ges.  Et  d'aqui  ledit  Monfort  es  volgut  aaar 
'mètre  lo  sety  a  Bruniquet  per  lo  prendre, 
mais  ledit  conte  Baudoy  es  vengut  devers 
lodict  conte  de  Monfort  &  armada,  &  aldit 
de  Monfort  ladita  plassa  a  demandada,  car 
autre  loc  ny  plassa  no  avia  per  se  retirar 
ny  demourar,  laquala  ly  a  dada  &  autrat- 
jada  per  ne  far  a  son  plaser  &  coumanda- 
men'. 

Or  dict  l'istoria  que  dementre  que  tout 
ayso  se  fasia,  couma  dit  es,venguet  &  arri- 
bet  par  deçà  le  conte  de  Bar  an  una  granda 
armada  de  conpania,  que  mena[va]  per  do- 
nar  secours  aldit  léguât  &  conte  de  Mon- 
fort, loqual  conte  de  Bar  es  aribat  &  re- 
payrat  [aj  Mongiscart.  Adonc  ledit  conte 
de  Monfort  es  anat  aldit  conte  de  Bar  aldit 
Mongiscart  an  una  bêla  &  nobla  conpanya, 
&  a  reculit  ledit  conte  de  Bar,  &  après  aver 
sejornat  quatre  ho  cinq  jours  aldit  Mon- 
giscart, son  se  partitz  &  dreict  a  l'autre 
host  son  anatz,  louqual  era,  couma  dit  es, 
per  lo  pays  d'Albigues.  Et  adonc  que  son 
estatz  ajusta tz,  couma  dit  es,  an  tengut 
lor  conseilh%  es  estât  dit  qu'elz  vendrian 
mètre  lo  sety  a  Tholosa  per  prendre  ladita 
villa  &  ne  gitar  le  conte  Ramon.  Car  ledit 
léguât  &  conte  de  Monfort  no  sercavan 
sinon  de  aver  guerra  an  lodit  conte  Ra- 
mon, de  laquala  causa  era  ben  advertit  & 
per  so  se  era  provesit  de  bon  hora  do  gens 
&  [de]  so  que  mestyer  ly  fasia  per  se  def- 
feadre  aldit  léguât  &  conte  de  Monfort'. 


'  P.  Ramon. 

'  G.  V.  1640-1741  ;  trahison  du  comte  Ba\idoiiin 
&  soumission  de  l'Albigeois.  Le  lécit  en  prose, 
quoique  beaucoup  plus  développé,  a  toutefois  sup- 
primé plusieurs  circonstances  accessoires.    [A.  M.! 

'  Ici  P.  ajOutCj  par  une  répétition  fautive  :  loqual 
era  couma  dit  es,  per  lo  pays  d'Albiges. 

'  G.  V.  1742-1750;  marche  des  croisés  sur  Tou- 
louse, 


An 
121 1 


KJ.oi-ig, 
1.  III, 


An 

1211 


69 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


70 


Et  ainsin  que  ledit  léguât  &  conte  de 
Monfort  &  de  Bar  &  d'autres  an  agut  déli- 
bérât Si  lor  couseilh  &  parlamen,  an  faict 
&  sans  aucuna  demora.  Et  adonc  ainsin 
que  aquestas  gens  fasian  lors  preparatieus 
&  se  met[e]guen  a  camy,  un  spia,  loc[ual 
avia  vist  tout  aquest  afar,  prestamen  s'en 
es  vengut  a  Tholosa  devers  ledit  conte  Ra- 
mon,  alqiial  a  dict  8c  déclarât  tout  so  que 


deldit  conte  de  Monfort,  appcllat  Bcrnad', 
es  estât  près  &  menât  dins  lodict  Tholosa 
prisonnher,  ont  n'an  aguda  una  granda 
ranso  Se  lichessa,  &  adonc  faicta  ladita 
presa,  s'en  son  retiratz  dins  ladita  villa  de 
Tholosa.  Et  adonc  quand  ledit  conte  de 
Monfort  a  ausit  dire  que  son  filh  ly  avian 
près  &  menât'  dins  Tholosa,  es  cuydat  en- 
ratja  d'ira  &  de  malenconia,  &  aussi  que 


An 
m  I 


a  vist  ne  ausit,  &  corn  ledict  host  8c  armada      les  de  Tholosa  avian   tuatz  gran  cops  de 


venyan  per  pendre  ledit  Tholosa,  &  que 
ja  podian  ben  estre  près  de  Montaudran, 
car  per  aquel  cartier  venian,  &  ayso  affin 
que  no  fossan  apersevutz.  Et  adonc  quand 
ledit  conte  Kamon  &  le  [conte]  de  Foix  8c 
de  Cumenge,  losqualz  eran  toutz  ensenble 


sas  gens  en  se  retiran,  8c  de  grand  yra  8c 
correux  a  faict  anar  pausar  le  sety  aldit 
Tholosa.  Et  pausat  que  aguet  lodit  sety, 
agut  son  conseilh  an  lodit  léguât  8c  conte 
de  Bar  8c  de  Chalon,  loqual  era  aussi  ven- 
gut aldit  secours,  8c  an  délibérât  de  anar 


dins  ladita  villa  8c  d'autres  pro,  an  ausit  donar  l'assault  aldit  Tholosa  per  vezer  si 
loJit  mesaiger  ainsin  parlar,  an  ne  agut  lo  poyran  pendre  ny  conquestar.  De  la- 
grand  gauch,  car  no  desiravan  que  se  con-  quala  causa  los  de  ladita  villa  no  se  son 
batre  an  lors  ennemicz.  Et  adonc  cascun,  gayre  esbaytz,  mais  an  garnida  ladita  villa, 


ainsin  que  es  stat  ordenat,  s'es  armât  8c 
acotrat,  losqualz  quand  son  estatz  armatz 
8c  acotratz,  son  estatz  ben  cinq  cens  cava- 
liers toutz  gens  de  faict  ben  armatz  8c  en- 
bastonatz  8c  montatz,  8c  aisso  ses  las  autras 
gens  a  pie,  tant  de  fora  que  de  la  comuna 
deldit  Tholosa,  desqualz  y  a  agut  ung  non- 
bre  infinit  la  ont  seiiiblava  que  toutas  Ijis 


ainsin  que  calia  en  tala  causa,  8c  cascun 
delz  s'es  metut  en  deffensaj  car  gen  va- 
leuta  eran  si  ne  avia  en  tout  lo  monde 
l)er  se  deffendre,  ainsin  que  ben  an  mos- 
trat  aldit  conte  de  Monfort  8c  sas  gens, 
car  voîontyers  se  dis,  que  tal  pensa  venja 
son  honta,  que  l'acreys,  ainsin  que  fec 
aquest    conte   de    Monfort   amais    sadicla 


I-'d.orîff. 
t.  III, 

col.  3c. 


gens  del  monde  fossen  ajustatz.  Et  adonc  gen.  Et  adonc  son  vengutz  an  gran  traydi- 

son  salitz  deldit  Tholosa  an  una   bêla   8c  ses  8c  targuas  de  cuer  bulhit,  8c  aspremant 

iiobla  conpanya,  bona  ordenansa,  8c  ben  an  coumensat  de  donar  lodict  assault.  Ses 

arrcngatz  8c  sarratz,    tan    las  gens   de   pe  estre  esbaitz,   mais   couina   lops  enratjatz 

que  de  caval,  8c  dreict  aldit  Montaudran  de  fam,  [los]  de  ladita  villa  son  salitz  ben 

an  tirât,  8c  aisso  a  baniera  desplegada.  Et  armatz  8c  ben  sarratz  an  bonna  ordenansa 


quanu  son  estatz  aldit  Montaudran  arri- 
batz,  aqui  sur  le  poinct  s'en  son  rencon- 
tratz  les  ungs  deçà,  les  autres  delà,  8c  tala- 
men  se  son  assalilz  sur  ledict  poinct  per  le 
gasanhar  les  ungs  ho  les  autres,  que  pro 
ne  sont  passatz  per  le  trincan  de  l'espasa, 
tant  d'ung  cartier  que  d'autre,  que  ou  no 
sabia  qui  avia  del  melhor.Et  adonc  les  del- 
dit conte  Ramon,  quand  an  vist  le  grand 
[monde]  que  tousjours  venya  8c  arribava  per 
ledit  conte  de  Monfort,  son  se  coumensat 
de  retirar  le  plus  sarradanicn  que  an  po- 
gut,  8c  vers  la  vila  an  tirât,  8c  aysso  tous- 
jours  en  "se  conbatan  8c  frapan.  Et  adonc 
quand  s'en  son  vistes  près  de  la  villa,  s'en 
son  reviralz  contra  lors  ennemicz,  8c  tala- 
Rien  an  frapat,  [que]  d'aquela  punta  n'an 
tuatz  8c  murtritz  ben  xxiu,  la  ont  lo  filh 


que  an  aguda,  8c  sus  lors  ennemicz  son 
vengutz  frapar,  talamen  que  la  prima  an  i- 
bada  n'an  tuatz  plus  de  dos  cens  8c  nafrnlz 
autant  ou  plus,  8c  cinq  targuas  dessusditas 
de  cuer  bulhit  an  gasannhadas,  8c  deldit 
sety  les  an  faict  grandamen  recular.  Et 
adonc  fouc  tuât  le  cheval  del  conte  de 
Foix  entre  sas  canbas,  8c  aussi  ly  fouc  tiiat 
ung  valen  8c  ardit  home,  appellat  Ramonet' 
de  Casteibo,  loqual  fouc  fort  plangut  de 
toutz  los  de  ladita  villa,  car  home  sage  8c 
valen  era.  Et  adonc  se  son  retiratz  de  cas- 
cun cartyer  per  aquel  cop  8c  hora,  car  la 

'  G.  donne  Bertrand)   il  s'agit  ici   en  réalité  du 
fils  du  comlc  de  Toulouse.  [A.  M.] 

■  P.  metut  j  T.  a  supprimé  le  membre  de  plirasc. 
'  r.  Riimonat, 


An 

1211 


71 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


V- 


neyt   los    subrepi'enguet.    Et   (jiiand    leJit  que  grau  piatat  era  de  vezer  le  miirtre  que 

conte  do  Monfort  a  vist  que  ainsiii  l'aviaii  fasiaii  de  las  gens  deldit  conte  de  Mon- 

gictat  del   cani  &   sas  gens   tuatz,   es  stat  fort.  Et  quand  ledit  conte  de  Foys  a  vist 

fort  mal  conteu  &  corrossat,  mais  res  plus  que  lor  pays  se  portavan  si  ben  &  valenta- 

110  y  podia  far.  Et  adonc  quand  a  vist  que  men,  a  faicta  armar  tota  sa  gen,  coma  sont 

d'aquelz  de  ladita  villa  no  se  podia  veiijar,  Bernasas',  Navarros'  &  autres,  toutz  gent 

a  faict  armar  ung  grand  tast  de  sas  gens  per  valenta,  &  de  ladita  villa  es  salhit  an  toutas 

anar  abyss'ar  &  dcstruyre  toutas  las  vinhas  sasditas  gens,  &  an  los  autres  que  se  coii- 

&  blatz  que  lara  eran,  laquala  causa  fouc  batian  s'es  anat  ajustar  &  mètre.  Losqualz 

graa  piatat  de  vezer  ledit  mal  que  feguen  quand  son  estatz  toutz  ajustatz,  an  metut 

per  losdits  blatz  &  vinhas,  car  tout  ho  bo-  plus  grau  coratge  que  davant,  &  si  avian 

teguen  a  perdition,  car  feguen  ronprc  &  be  frapat  davant,  quand  an  vist  lodit  se- 

copar  lasditas  vinhas  per  far  fort  faguotz,  cours    deldit    conte    de    Foix,    adonc    an 

&  aisso  per  enplenar  los  valalz  de  ladita  nielhor  faict,    &    talamen   an    fiict    toulz 

villa'.  asenblatz,  que   tuan  ou  blessan  &  les  ne 

Et  adonc  montré  que  tout  so  dessus  se  mcnan,  que  grand  piatat  era  de  ho  vezer. 

fasia,  dins  ladita  villa  era  ung  noumat  nUc  Et  adoncan  coumensat  de  cridar  los  que  lo 

del  Far,  loqual  era  sencschal  de  Agenes,  conte  [de]  Bar  avia  menatz,  quand  an  vista 

&  aussi  y  era  ung  son  frayre  appellat  Peyre  ladita  disconfictura,  tant  que  cridar  an  po- 

Arsis.  Aquestes  avian  gran   cops  de  gens  gnt,  a  Bar,  a  Bar,  &  ayso  afin  qu'on  lor 

valenta  en  lor  conpanya,  &  quand  an  vist  donessa  secours.  Et  adonc  son  coumensats 

so  dessus,  que  lesdits  ennemicz  gastaven  &  de   arribar  los   que  eran   anatz  a  lasditas 

destrusian  ainsin  las  vinhas  &  blatz,  son  vinhas  &  blatz  &  aussi  touta   ladita  host 

s'en  armatz  trastoutz,  &  son  s'en  vengutz  s'es  coumensada  de  meure,  quand  an  ausit 

salhir  sur  los   ennemicz.  Adonc   le    conte  le  brut  &  crit  que  avian  faict  les  deldit 

Ramon  es  stat  advertit  d'aysso,  &  es  ven-  conte  de  Bar.  Et  quand   los  de   ladita  vila 

gut  a  la  porta  per  ont  volhan  sailhir,  &  an  vist  venyr  tant  de  monde,  son  s'en  con- 

aJonc  s'es  près  a  corrossar  quand   losdits  tentatz  de  so  que  avian  faict  per  aquel  cop 

dessus  volian  ainsin  salir  sur  losdits  enne-  &  salhida,  &  so  se  coumensalz  de  retirar 

niiez,  car  paour  avia  d'estre  trayt.  Et  quand  dins    ladita   villa  an  so  que  avian  près   Se 

los  de  la  villa  an  vist  aquo,  son  s'en  armatz  gasauhat.  Et  quand   lodict  conte  de  Mon- 


An 
1211 


Éd.orig, 
I.  m, 
col.  40. 


&  acotratz  8c  ben  montatz,  an  ledict  sencs- 
chal se  son  metutz,  îk  aja  volgut  ho  non 
ledit  conte  Ramon,  de  ladita  villa  son  sa- 
litz  ben  ordenatz  8e  sarratz,  &  sur  ledit  sety 
son  anatz  frapar  per  tala  fayso  &  manyera, 
que  melz  senblavan  diables  salhitz  d'infern, 
que  non  pas  gens,  la  ont  a  lor  venir  au 
rencontrât   ung   de   las   gens  deldit   conte 


fort  a  vist  lo  grand  mal  &  doumatge  que  ly 
avian  faict  &  fasian  toutz  les  jours  lesdils 
da  Tliolosa,  en  ly  tuan  &  blessan  sas  gens, 
es  estât  miech  désespérât,  vist  que  no  y 
podia  mètre  recapte,  &  d'autra  part  la  ca- 
restia  era  tant  granda  aldit  sety,  que  n't  ra 
home  que  la  pogues;a  endura  ny  suppor- 
tar,  car  ung  petit  pa  valia  aldit  sety  dos 


de  Monfort,    loqual  s'apelava   Stachy'  de  solz,  desqualz  pas  ung  home  n'aguera  be 

Canhitz',  ung  valent  home  &  fort  amat  del-  niinjat  a  ung  repas   be   cinq   ou   sies,des- 

dit  conte  de  Monfort,  loqual  au  tuât.  Et  qualz   no  fora  pas  estât  trop  sadol  ne  assa- 

adonc  au  coumensat  de  frapar  de  nielh  en  siat'. 

melh,  talamen  que  res    no   lor  demorava  Et  adonc  vist  tout  aysso  &  que  no  po- 

davan,  que  tout  no  fossa  mort  ou  blessât,  dian  aver  venjansa  d'aquelz  de  la  villa,  an 

délibérât  de  levar  lo  sety  &  de  s'en  anar 

^      „                                  ,      •-       ,  destruire   tota    la  contât   de  Foyx,  sans  y 

'  G.  V.    1751-1812;  cominencement  du  siège  de  j    1               j 

Toulouse.  Quelques  différences   sensibles    pour   les 

noms  propres  81  pour  les  menues  circonstances  du  '  T.  Bearnescs. 

récit.  [A.  M.]  »  T.  Navarrens. 

'  T.  Estaclij.  î  G.  V.  181  3-1 

'  T-  Canitï,  Toulouse. 


8j4j  défaite  de  Montfort  devant 


An 


7- 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


74 


laisar  res  que  sia.  Mais  premîeramen  que 
levar  lodict  sety,  an  aiiat  acabar  de  des- 
truire  toutas  las  vinhas  &  blatz  que  eraii 
denioratz,  &  aysso  af'fin  que  los  de  ladita 
villa  s'en  poguessau  ajudar  ne  servir.  Et 
quand  an  agut  faict,  couma  dit  es,  an  levât 
lodict  sety  &  tout  plegat,  a  lour  granda 
confusion  &  deshonor  &  perta  de  lors 
gens,  &  dreict  aldit  contât  de  Foix  son 
anatz  per  so  que  lodict  conte  de  Foix  era 
dins  ladita  villa  de  Tholosa  an  ledit  conte 
Ranion,  loqual  lor  avia  faict  grand  cop  de 
mal  tant  aldit  sety  que  a  Monjoyre.  Et 
adonc  que  son  estatz  levatz,  couma  dit  es, 
le  conte  de  Chalon  a  près  conglet  deldit 
legiiat  &  autres  per  s'en  tornar  a  son 
pays,  car  vesia  be  que  ledit  légat  &  conte 
de  Monfort  non  avian  bonna  causa  ne  que- 
rella de  ainsin  maiijar  lo  monde  couma 
fasian,  laquala  causa  lor  a  ben  &  degtida- 
men  demostrada,  exorlant  ledict  légat  & 
conte  de  Monfort  que  veulhen  farqualque 
bon  apponctamen  an  losdits  senhors  que 
son  dins  ladita  vila,  &  aussy  n'a  pregat  le- 
dit conte  de  Bar.  Lousqualz  ne  eran  toutz 
qua'{i  d'acourd  de  far  qualque  bon  apponc- 
tamen, car  cascun  so  ennanjava  de  dé- 
molira tan  de  temps  en  aqitela  sorta,  sans 
aver  aucun  repaus,  &  d'autra  part  que  vc- 
sian  tous  les  jours  grandamen  mourir  de 
lors  gens,  &  aussi  que  cognoyssian  les  au- 
cuns que  no  avian  pas  trop  bonna  querella 
ne  bon  dreit,  &  so  que  fasian  de  ainsin 
destruyre  le  pays,  aras  en  sus,  aras  en  jotz. 
Loqual  conte  de  Monfort  &  légat  agiieran 
volontiers  apponctat,  se  no  fossa  le  nialdlt 
evesque  de  Tholosa,  louqual  tousjours  des- 
turbava  lodict  apponctamen  disen  que  tout 
lodit  Tholosa  era  pie  de  eretges,  amay  la 
terra  deldit  conte  Ramon,  louqual  fouc 
causa  d'una  granda  destruction  de  monde, 
&  grand  pecat  &  mal  faict  per  lodit  eves- 
que, car  la  plus  granda  partida  delz  senhors 
&  baros  de  ladita  armada  &  host  ho  volian 
ben  que  se  fessa,  car  lor  grevava  fort  de 
demorar  plus  aytal,  vist  que  ladita  guerra 
no  era  justa  ny  rasonabla.  Et  adonc  a  près 
congiet  ledit  conte  de  Chalon  de  toutz  les 
senhors  &  baros,  &  a  son  pays  s'en  es  re- 
tornat '. 

'  G.  V.  1855-187S;  levée  du  sicge  de  Toulouse. 


Et  adonc  ladita  armada  es  tirada  devers 
ledit  contât  de  Foix,  ont  an  faict  de  grans 
malz  &  destruction,  car  per  tout  ont  pas- 
savan  no  y  layssavan  res  que  fous  sus  la 
terra,  que  tout  no  so  destruisissian  &  gas- 
tessan.  Et  quand  an  agut  sejornat  ung 
temps  an  ledit  contât  de  Foix,  es  estât 
forsa  que  ne  sian  partitz,  car  l'ivern  es 
coumensat  de  venir  &  les  grans  freydors, 
per  que  lor  es  estât  forsa  de  s'en  tornar  & 
ledit  contât  layssar,  car  no  y  podian  plus 
estar  ny  demorar  a  causa  del  grand  frech 
que  y  fasia'. 

Adonc  se  son  retiratz,  couma  dit  es,  so 
es  que  lodit  léguât  s'es  retirât  devers  Ro- 
camado  an  una  partida  de  ladita  armada, 
&  le  conté  de  Monfort  s'es  retirât  vers  [1;\1 
cieutat  de  Carcassonna  an  una  autra  par- 
tida de  ladita  host  &  armada.  Ainsin  que 
ledit  léguât  s'en  anava  aldit  Rocamado,  es 
passât  a  travers  pays  entre'  alz  Cassas,  costa 
Sanct  Félix  de  Caramancg,  ont  es  estât  ad- 
vertit  per  aucuns,  que  alsdits  Cassas  y  avya 
dins  una  tour  ben  iiii'^''oucheretges,  lous- 
qualz los  de  Roquavilla  y  avian  metutz  per 
los  gardar  &  salvar.  Et  adonc  ledit  léguât 
an  sasditas  gens  es  anat  donnar  l'assault  à 
ladita  tour,  laqualla  a  presa  amay  los  que 
eran  dedins,  losqualz  an  faictz  toutz  brulhar 
&  cramar,  &  ladita  tour  a  faicta  abatre  & 
arasar,  amay  tout  le  loc  deldit  Cassas  sans 
y  layssar  res  que  fossa.  Et  quand  a  agut 
faict  ainsin,  es  s'en  tirât  vers  lodit  Roca- 
mado, aqui  tout  l'ivern  y  a  passât  sans  se 
boutjar  ny  meure  '. 

Adonc  quand  s'es  vengut  sur  lo  printems, 
ledit  conte  de  Monfort  s'es  partit  deldit 
Carcassonna,  &  dreict  aldit  Roquamado  es 
tirât  &  anat  per  serquar  lodict  léguât  & 
armada.  Et  quand  es  estât  arribat  &  agut 
sejornat  ung  temps  aldit  Rocamado,  son 
s'en  partitz  &  dreict  [a]  Galhac  son  ven- 
gutz  &  a  Lavaur,  mais  ledit  léguât  s'es 
partit  deldit  conte  de  Monfort  &  es  anat 
passar  a  Alby  &  a  Saycliac,  &  ledit  conte, 
couma  dit  es,  es  anat  passa  aldit  Galhac  & 

'  G.  V.  I  876-1  892;  expédition  dans  le  comté  de 
Foix. 

■  P.  ent. 

'G.  V.  i38o-iS83  &  1893-1897;  destruction 
des  Cassés. 


An 
1211 


Éd.orig. 
t.  III, 

col.  4t. 


An 
1212 


An 

1212 


7^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


76 


i:d.orig. 

t.  III, 

col.  42. 


Lrivaur,  &  d'aqui  alJit  Carcassonna  es  anat 
attendre  ledit  léguât,  car  en  Provensa 
volhaii  auar  &  tirar,  aiiisui  que  avian  déli- 
bérât entre  elz  aldit  Rocamado  de  far'. 

Or  dis  l'istoria  que  dementre  que  tout  SO 
dessus  se  fasia,  &  que  ledit  léguât  &  conte 
de  Monfort  anavan  &  tornavan,  couma  dit 
es,  le  conte  Ramon  fouc  avertit,  &  no  po- 
dia  pas  saber  ont  voulia  anar  frapar,  per 
que  volguet  estre  provesit,  afin  que  on  no 
lo  sobreprengues  al  desprouveu  sans  se- 
cours, va  manda  toutz  ses  amicz,  aliatz  & 
subjeclz,  que  cascun  volguessa  venir  ly 
donnar  secours  &  ajuda,  per  gardar  sa  terra 
&  villa  de  Tholosa,  car  ledict  léguât  & 
conte  de  Monfort  avian  autre  cop  levada 
lor  armada,  &  s'eran  metutz  sur  les  camps, 
sans  saber  ont  volia  anar  frapar,  mais  be 
S2  dobtava  que  sus  el  volia  venir,  ainsin 
que  avian  faict  l'autre  cop,  per  que  lo 
pregava  a  cascun  de  venir  le  plustost  que 
poyrian.  Et  adonc  quand  losdits  dessus  an 
ausit  lo  maudaiiien  deldit  conte  Ramon  & 
vistas  sas  Ictras,  son  se  metutz  a  camy  per 
venir  devers  el  a  Tholosa,  la  ont  lodict 
conte  Ramon  les  attendia  &  demorava. 
Adonc  es  estât  tan  gran  lo  monde  qu'es 
vcngut  et  arribat  per  donnar  secours  aldit 
conte  Ramon,  que  no  era  home  que  los 
saubes  nonbrar,  &  entre  los  autres  ly  es 
veiigut  donuar  secours  ung  appellat  Savary 
de  Mauleo,  home  valen  &  sage,  an  una 
bcla  &  bonna  conpanya  de  Bascos  &  d'au- 
tra  gcn  fort  adestra  &  valenta,  louqual  Sa- 
vary es  estât  fort  ben  reculyt  per  lodict 
conte  Ramon  &  autres  senhors  que  an  el 
eraii,  talanien  que  quand  toutz  son  estatz 
ajustatz  ensenble,  son  estatz  plus  de  dos' 
mila  ben  appoint  &  ben  armatz. 

Et  quand  son  estatz  ajustatz,  ainsin  que 
dit  es,  an  délibérât  entre  elz  de  anar  ase- 
tyar  lodit  conte  de  Monfort  dinslodit  Car- 
cassona,  vist  que  no  venia  poinct  ny  may 
lodit  légat  sus  elz.  Et  adonc  ledit  conte 
Ramon  a  faict  carguar  granda  quantitat  de 
carrelas  &  saumyers  per  portar  vieures  & 
so  que  mestye  lor  fasia  aldit  sety,  &  d'au- 
tra  part  a  faict  carguar  calabrcs,  peyrieras, 
trabuquets  &    touta   sorta   de    engins  per 


'  G.  V.   1898-1914;  reprise  de 
"  T.  detz.  Foir  G,  v.   i^iOÛ. 


hosti 


tirar  contra  lodict  Carcassonna,  se  no 
se  vol  rendre,  &  sur  camy  se  son  metutz, 
&  dreict  aldit  Carcassonna  son  tiratz  ik 
anatz  '. 

Et  adonc  es  estât  advertit  de  tout  so  des- 
sus ledit  conte  de  Monfort,  &  corn  ledit 
conte  Ramon  avia  la  plus  granda  armada 
que  jamays  home  agiiet  vista,  dont  s'es  fort 
esbayt  &  non  sans  causa,  &  d'autra  part  es 
estât  avertit  com  le  conte  Ramon  fa  pour- 
tar  una  grand  quantitat  d'enjins  per  tirar 
&  deroquar  ladita  cieutat  de  Carcassoua. 
Et  adonc  a  mandat  per  tout  lo  pays,  & 
aysso  a  las  garnisos,  que  cascun  se  retire 
devers  el  aldit  Carcassona,  car  grand  coyta 
es  de  o  far,  &  aussi  a  mandat  a  toutz  sos 
amicz  &  aliatz,  losqualz  son  vengutz  devers 
cl.  Et  quand  son  estatz  trastotz  ajustatz 
aldit  Carcassona,  son  se  metutz  en  conselh 
sus  lodit  afar  que  dessus  es  dict,  &  ayso  per 
vezer  se  deu  attendre  dedins  lodit  Carcas- 
sonna ledit  conte  Ramon  &  son  armada 
ou  que  deu  far,  St  que  d'aysso  cascun  lo 
veulha  aconseilha  &  dire  son  avis.  Sus 
ayso  ly  a  respondut  ung  sage  &  valent 
home  appellat  nUc  de  Lascy,  en  ly  disen  : 
«  Senhor,  per  mon  oppinion  vous  no  vous 
tendres  pas  barrât  dedins  ayssi,  mais  se 
creyre  me  voules,  la  fora  vers  Fanjau  les 
yres  attendre  8i  demora  an  toutas  vostras 
gens,  &  aysso  al  plus  sinple  &  feble  castel 
&  plassa  que  vous  ajas  en  aquel  cartyer.  » 
Adonc  a  senblat  ladita  oppinion  bonna 
aldit  conte  de  Monfort  &  a  toutz  les  autres, 
8i  aysso  per  lor  mostrar  que  el  no  los 
creiiha  gayre,  &  ainsin  que  es  estât  dit  per 
ledit  de  Lascy  es  estât  faict.  Et  tout  incon- 
tinen  ledit  conte  de  Monfort  a  faict  mètre 
toutas  sas  gens  en  poinct  &  an  armas,  &  an 
bella  ordeiiansa  les  a  faict  tirar  devers 
ledict  Castelnau, couma  la  plus  feibla  plassa 
qu'el  aguessa  per  aquel  temps  en  touta  sa 
terra  Sk  seinhoria,  &  aqui  a  atendutz  sos 
ennemicz,  entro  que  son  vengutz  an  toutas 
sas  gens  '. 

Et  adonc  es  estât  arribat  aldit  castel  ledit 
conte  Ramon  an  touta  son  armada,  car  era 
advertit  ledit  conte  Ramon  que  ledit  conte 

'  G.  V.   1915-19(59;    préparatifs   du   comte   Rni- 
moiid.  La  rédaction  en  prose  est  fort  abrégée. 
'  G.  V.   1970-2019;  arrivés  à  CiiStelnaiidary, 


An 
1  212 


An 


77 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


78 


de  Monfort  le  atteiidia  aldit  Castelnau  an 
touta  sa  gen.  Et  quand  ledict  conte  Kanion 
es  stat  arribat  aldit  Castelnau,  a  metut  son 
sety  a  la  pradaria  al  tour  deldit  Castelnau, 
la  ont  per  aquela  hora  s'es  desplegat  & 
tendut  maint  ]iabalho  &  tenda,  talamen 
que  semblava  que  tôt  lo  monde  fossa  aqui 
ajustât  tant  grand  era  ledit  sety  &  armada, 
la  ont  fouc  aussi  desplegat  maint  esten- 
dard  &  ensenha  &  metuda  al  vent'.  Et 
quant  ledit  sety  es  estât  pausat  &  cascun 
lotgiat  segon  son  estât,  adonc  ledit  conte 
Ramon  a  faict  tendre  ung  trabuquet  per 
tira  aldit  Castelnau,  &  adonc  l'an  destra- 
pat  contra  ledit  Castelnau,  &  talamen  an 
tirât  aquel  cop,  que  una  tor&tinel  deldit 
Castelnau   au   derroquat,    dont    s'es    fort 


Ed.orii; 

i.  m: 

col.  4?. 


Et  demeutres  que  toutas  aquestas  gens 
venyan  &  se  preparavan  per  venir,  es  ven- 
gut  ung  messatge  al  conte  de  Foix,  louqual 
era  an  lodict  conte  Ramon  aldit  sety,  &  a 
luy  dict  com  grand  quantitat  de  vieures 
venyan  aldict  conte  de  Monfort,  &  aysso 
devers  le  pays  de  Carcasses.  Et  quand  ledit 
conte  de  Foix  agut  entendut  ledit  messatge, 
encontinen  s'es  armât  &  a  faict  armar  la 
plus  grand  partida  de  sas  gens,  sans  dire 
res  a  home  que  sia  del  faict  &  devers  las 
Bordas  es  anat,  &  entre  las  Bordas  &  Cas- 
telnau s'es  enbosquat,  atenden  lesdits 
vieures  que  venguessan.  Et  adonc  es  estât 
saubut  per  lodict  sety  que  ledict  conte  de 
Foix  s'en  era  anat  ostar  lesdits  vieures; 
adonc  la  plus  grand  partida  deldit  sety  s'es 


esbayt  lodit  conte   de  Montfort  aniay  sas      armât,  l'an  segut   &  après   el  son  anatz, 
gens,  losquals  eran  an  el  &  an  lodit  castel.      car  cascun  desirava  d'estre  en  sa  conpanya, 


Adonc  a  ledit  conte  de  Montfort  trametut 
sercar  lodit  senhor  Bocard,  loqual  avia 
laissât  a  Lavaur  per  la  gardar  &  ne  estre 
governado.  Et  adonc  C[uant  ledit  Bocard  a 
ausit  lo  mandamen  de  son  senhor,  presta- 
men  s'es  metut  en  poing,  &  aysso  per  vony 
devers  el  am  dos  cens  homes  que  a  menatz 
an  el,  entre  losquals  y  era  an  el  ung  filh 
del  castela  deldit  Lavaur,  home  valen  & 
ardit,  se  ne  avia  en  tôt  lo  monde  ung  au- 
tre, &  am  ledit  Bocard  s'es  metut  de  son 
bon  grat  sans  estre  mandat  ung  autre  va- 
lent &  ardit  gentilhonie,  loqual  se  apelava 


a  causa  que  era  plus  entreprenen  que  les 
autres  &  le  plus  aventurât,  talament  que 
petita  gen  es  demourada  aldit  sety,  car  no 
y  es  deniourat  sinon  lodict  Savary  de  Mau- 
leo  '. 

Or  dis  l'istoria  que  dementre  que  ledit 
conte  de  Foix  s'era  anat  mètre  en  son  en- 
bosque  an  totas  sas  gens,  le  senhor  Bocart 
venga  devers  ledit  Lavaur  an  toutas  sas 
gens.  Et  quand  es  estât  près  deldit  Castel- 
nau, a  metudas  sasditas  gens  en  bonna  or- 
denansa,  &  a  les  faictz  marchar  ben  ariiiatz 
&  ben  sarratz  &  ajustatz',  car  se  dobtava  de 


Marty  Alguay,  lo((ual  menaCva]  an  el  vingt      so  que  ly  endevenguet,  car  home  sage  & 


homes  ben  montafz  &  ben  armatz  &  gen 
valenta.  Toutz  aquestes  son  vengutz  devers 
ledit  conte  de  Monfort  aldit  Castelnau  & 
ainsin  que  aquelz  que*  dessus  se  assenbla- 
van,  ainsin  que  dit  es,  es  venguda  una  autra 
conpanya  de  gen  ben  armada  &  acotrada 
vers  ledit  conte  de  Monfort,  so  es  l'evcs- 
que   de   Cahors   &    lo    de   Castras',    toulz 


valen  era,  &  a  faict  anar  davant  sos  avant- 
corredos,  per  descouvrir  se  y  avia  deguna 
enbosca  en  loc.  Et  ainsin  que  lesdicts  avans- 
corredos  son  estatz  al  près  de  ladita  en- 
bosca, an  la  sentida  &  aucunamen  vista  & 
son  se  reculatz  devers  la  conpanya  &  capi- 
tany,  &  adonc  an  dict  aldict  Bocart  com 
elz  an  vista    ladicta   enbosca,    laquala   es 


venyan  an  una  bonna  &  granda  armada  de  granda,  &  aussi  luy  ont  dict  la  ont  era. 
aquestes  gens,  per  donnar  secours  aldit  Adonc  ledit  Boucart  quand  a  ausit  so  des- 
conte de  Monfort*.  sus,  a  faict  melhor  encaras  sarrar  sasdictas 

gens,  &  a  lor  dict   &  demostrat  que  aqui 
'  Tout  ce  passage,  dep\ils  le  commencement  du      jio  a   remedi,  sinon  de  ben  lar  cascun  & 

Je  se  deffendre  lo  melhor  que  poyryan,  ik 
que   degun  no   s'en  enbaysqua,   mais  que 


paragraphe,  manque  dans  G.  [A.  M.^ 

'  P.  ses  dessus. 

'  Sic  p.  T.j  G.  parle,  V.  lo^j,  deves  Castras  nnero 
trastotz  cominalment.  —  On  s'explique  l'erreur  du 
rédacteur  de  la  chronique  en  prose.  [A.  M.] 

*  G.  T.  ioii«20i^4)  investissement  d«  Castel- 
naudary. 


'  G.  V.  20^3-200.');  départ  du  comte  de  Foix. 
'  P.    avisati.     Ko;r    dans    G.    les    vers    2061 
206Û. 


An 
1212 


~~ 79                            PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  80   

An        ' ^  An 

cascuii  aja   bon  coratgc.  Et  adonc  quand  los  autres,  que  de  cascini  carlyer  ny  a  agiit      '''* 

ledit  conte  de  Foix  a  vist  &  conogut  qu'el  de  mal  adobat.  Mais  a  la  fin  aldict  Bocart, 

era  descouvert,  es  salit  de  ladifa  enbosqua  loqual    era   capitani    &   governado    deldit 

an  toutas  sasdictas  gens,  &  dreict  sur  ledit  secours,  es  estât  forsa  s'en  fugir,  car  au- 

Boucart  &  sas    gens   son   anatz  frapar  en  tramen  y  fora  mort  &  demorat,  car  !o  fil'n 

tala  sorta  &  manyera,  que   qui   bo  vissa'  del   castcla   que   dessus   es   noumat  y  fouc 

disscra  que  aqui   dévia  prendre  fy  fout  lo  tuât,  &  la  phispart  deldit  secours  '. 

monde,  talamen  tonbavan  les  ungs  mortz.  Et  adonc  quand  Marty  Alguay,  que  des- 

les  autres  blassatz,  que  grand  piatat  era  de  sus  es  dict,  &  l'evesque  de  Cahours,  los- 

ho  vezer.  Car  ledict  conte  de  Foix  no  ces-  qualz  eran  toutz  al  secours  an  vist  ayso, 

savadeabatre  &  tuar  gens,  car  toutz  les  que  son  se  metutz  a  fuyta  sans  frapar  cop,  mais 

le  vesian  venir  ly  fasian  plassa,  car  no  po-  que  may  a  pogut  fugi,  talamen  que  jusquas 

dian  endurar  ny  suportar  las  grans  alarmas  que  son  estatz  dinsFanjaux  no  se  son  arres- 

quo   fasia,  car  era   ung  des  valens  homes  tatz',  &  perainsin  es  demorat  lo  camp  aldit 

que  se  troberen  per  lara  en  tout  lo  monde,  conte   de  Foix.  Et  adonc  quand  las  gens 

per  laquai  causa  cascun  lo  volhia  segre,  &  deldit  conte  de  Foix  anvist  que  lors  enne- 

talamen  an  faict  que  aldit  Eocard  es  estât  micz  s'en  eran  fugitz,  son  volgutz  anar  four- 

forsa  de  se  retirar  lo  melhor  que  a  pogut  regiar  los  que  eran  mortz  &  blessatz  sus  la 

ny  saubut,  an  las  gens  que  a  pogudas  salvar  plassa,  &  de  faict  y  son  anatz  a  lor  grand 

ny  gardar,  nonobstan  que  gran  gen  ly  avian  dan  &  malaventura.  Car  ainsin  que  se  altea- 

tuada  &  blassada  '.  dian  aldit  fouratge,  ledit  Boucart  avia  rcs- 

Et  quant  so  dessus  es  estât  faict,  couma  senblatz  aucuns  d'aquelz  qu'eran  scapafz  8c 

dict  es,  no  se  contenten  de  so  que  avian  fugitz,  &  son  vengutz  frapar  sus  aquelz  que 

faict  aldit  Bocart,  an   toutas   sas   gens  es  fourrejavan,   &   talamen    que   la    phispart 

anat  assaillir  una  granda  conpanya  desdits  d.'aquelz  y  son  denioratz  mortz  a  la  plassa, 

crosatz',  losqualz  eran  en  garniso  a  lasditas  per  (a  conpanya  alz  autres.  Et  adonc  men- 

Bordas,  &  eran  Franceses,  &  talamen  que  tre  que  lodict  Bocart  fasia  ladila  tuaria  de 

de  prima  arribada  Guyraud  de  Pepios,  que  las  gens  deldit  conte   de  Foix,  es  sobre- 

l'M.orig.   dessus  es  noumat,  rencontre  une  desdits  venirut   lodit    conte    de   Monfort  an    un" 

i.  m                                                 .  ^ 

col.  44.    crosatz,  loqual  era  ung  gentilhonie,  home  grand  et  poyssant  secours,  &  qui  agucssa 

valen,  alcal  lodit  de  Pepios  anet  donar  tal  vist  doua  alera   &  prendre,  podia  be  dire 

cop  de   lansa,  que  d'oultra   en  oultra   lo  que  jamays  no  avia  vist  melhor  far,  car  de 

passet.  Et  adonc  quand  agut  donnât  lodit  cascun  cartierse  tuavan  ses  aver  marce  des 

cop,  a  coumensat  de  cridar  :  Fom,  Foix  &  ungs    los   autres,   &    talamen    que   on    no 

Tholosa,  &    talamen  an   frapat,   que  tuât,  sabia    que    avia    del    melhor,    mais    toutas 

blessât  &  los  ne  menât.  Mais  lodict  conte  vetz   y   domoregurn    très   f.lz   del    cast-  la 

de  Monfort   a    ausidas  las   novellas,   com  deldit  Lavaur,  que  plus  no   ne  avia,  Ions- 

ledit  conte  de  Foix  ly  tuava  sas  gens  a  las-  qualz  eran  gen  valenta,  talz  que  on  disia 

ditas  Bordas,  &  adonc  y  a   trametut   ledit  que  en  foula  la  conpanya  deldit  conte  de 

Bocart,  que  y  es  arribat*  an  una  granda  Monfort  no  n'y  avia  de  talz,  couma  cran 

conpanya  per  secourre  lasditas  gens  contra  aquelz  très.  Car  qui  aguesfa  vist  alera  lodict 

ledit  conte  de  Foix.  Et  quand  ledit  conte  conte  de  Foix  frapar,  podia  dire  que  cava- 

de   Foix   a  saubut  &   entendut  que   grand  Ihier  era    sans   reprochy,   car  jamais   Rol- 

sccours   venya    devers    ledit  Castelnau    an  lant    ny  Ollivio    per  u'ig   jour   no    fegUcii 

aquelz  de  lasditas  Bordas,  adonc  les  a  lay-  mais  d'armes,  que  ac[uest  conte  de  Foix  Ibc 

salz   &   contra    lodit   secours    es    anat,   &  per  lara,  car  de  forsa  de  frapar  son  espasa 

aysso  en  fala  faysso  an  frapat  los  ungs  sus  se  ronpet  entre  sa;  mas.  Et  adonc  arribet 

son  filh,  deldit  conte  de  Foix,  iing  vak-nt 

■  p.  dissn.  cavaihier  &   ardit,   autant  ou  plus   que  lo 

"  G.  V.  2037-1097;  comrnencement   du   combat. 

'  T.  carrnssatz.  •  G.  v.  jc98-2i34i  défnlts  dîs  croisés. 

^  Ci-J  moti  que .Trribat  manquent  .ia-is  P.  '  P.  nnnusatzj  T.  revir.iiz. 


An 

1X12 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


8: 


payrc,  an  iiiig  grand  secours  que  se  amenet,  dit  Castelnau.  Et  adonc  aiisias  ciidar  Tho- 

&  se  appellava  person  nom  Roger-Bernad,  losa,   Folx,   Cumenge;  &   talameii   an   faict 

loqual  quand  es  estât  arribat,  ses  demandar  &  resaulnitz  lors  enneniicz,  que  qui  s'en 

„..;   .,..:_    j„i 11 _' »..A   _..    i_  _i...  1!     ._  ■        .  .  .     ..     „ 


Au 

I  21  2 


qui  avia  del  melhor,  s'es  metut  en  la  plus 
grand  pryeysa  que  y  jia  stada  an  toutas 
sas  gens,  losqualz  an  tVapat  de  tala  sorta, 
que  era  de  lors  enneniicz  an  tuatz  &  na- 
fratz,  &  los  an  faictz  tous  recular  ung 
grand  tros  de  camy.  An  louqual  Rougier- 
Bernad  eran  en  sa  conpanya  ung  appellat 
lo  cavalhier  Porrada,  &  Sycard  de  Pech- 
Laurens  &  ung  autre  apelat  la  Grua,  los- 


podia  tornar  s'en  tornava  devers  ledit  Cas- 
telnau ou  de  la  ont  podia,  car  jusquas  a 
las  portas  deldit  Castelnau  les  an  acon- 
paniatz.  Et  quand  an  agut  faict  tout  ayso, 
&  cascun  s'es  estât  retirât,  l'avis  &  conselh 
es  estât  que  tout  incontinen  onplegueten- 
das  &  pavalhos,  &  que  tota  ladita  armada 
anct  tout  drech  aldit  Pech-Laurens  &  au- 
tras  vilas,  per  las  recobrar,  car  si  aras  no 


qualz  eran  gen  valenta  se  ne  avia  en  tout      las  recobran,  no  las  recoubraran  jamays.  Et 


lo  monde,  &  l'on  no  sabia  lors  parelz.  Et 
adonc  la  neit  les  a  subrepreses,  per  que  es 
estât  forsa  de  se  retirar  de  cascun  cartier, 
les  ungs  dins  lodit  Castelnau,  les  autres  a 
lor  sety.  Et  quand  lodict  conte  de  Foix  es 
Kd.orig.  estât  arribat  aldit  sety,  a  trobat  que  on 
col.^S.  plegava  las  tendas  &  pavalhos,  corn  se  fos- 
san  estatz  toutz  tuatz.  Et  adonc  s'es  près  a 
demanda,  per  quina  causa  plegavan  lodit 
sety.  Et  quand  lodict  conte  Ranion  l'a  ausyt 
et  vist,  a  dict  a  Savary  de  Malleo,  que  fassa 
layssar  que  no  destendan  poinct  las  tendas 
ne  pavalhos,  mais  que  cascun  se  sarre  dins 
lodit  sety,  louqual  era  ben  valadat  &  sar- 
rat  de  carretas  &  autre  bagatge,  que  quasi 
valia  una  plassa.  Et  adonc  cascun  deldit 
sety  s'es  armât  &  metut  en  poiiict,  car  se 
an  ben  pensât  so  que  lodict  conte  de  Mon- 
fort  fara  per  se  venjar,  pesan  an  el  que  los 
que  avian  tout  lo  jour  conbatut  serian 
desarmatz  &  se  voldrian  repausar,  &  que 
aldit  sety  no  y  aiiria  poinct  gran  gaict 
aquella  neit.  Mais  el  fouc  ben  frustrât  de 
son  ententa  &  entrepresa,  car  degun  no  se 
era  désarmât,  ains  avian  be  faict  armar  los 
que  y  eran  demoratz  aldict  sety  an  lodict 
conte  Ramon  et  perainsin  fouguen  toutz 
armatz,  grans  &  petitz,  &  en  lor  guarda, 
car  se  dobtavan  be  de  so  que  lodict  [conte] 
de  Monfort  fec,  les  cujan  prendre  al  des- 
proveu.  Et  quand  s'es  vengut  sur  le  pre- 
niyer  son  de  la  neict,  ledict  conte  de  Mon- 
fort es  salhit  deldit  Castelnau  an  toutas 
sas  gens,  sus  lodit  sely  es  vengut  fiapar, 
pcnsan  que  fossan  adurmitz,  et  ayso  cri- 
dan  Monfort,  Monfort,  com  si  aguessan 
desja  tout  près  &  tuât.  Mais  les  deldit  sety 
les  an  si  ben  rcculhilz  a  lor  venir,  que  tal 
y  es  vengut  que  jamays   no  s'en  tornet  al- 


adonc  es  estât  faict  ainsin  qu'es  estât  dit  ny 
coumensat  &  incontinen  sans  far  aucun 
bruyt,  an  trossat  &  plegat  toutz  lors  ba- 
guas, &  dreict  aldit  Pech-Laurens  son 
tiratz,  loqual  loc  &  plassa  s'es  rendut  & 
donat  sans  cop  frapar  aldit  conte  Ramon, 
louqual  es  intrat  dedins,  nonobstan  tota 
deffensa  de  la  garniso  que  y  era.  Et  adonc 
quand  tout  lo  pays  a  ausit  que  lodict  conte 
Ramon  era  dedins  lodict  Pech-Laurens,  se 
son  vengutz  rendre  a  el,  so  es  Galhac, 
Rabastenx,  la  Guipia,  Sainct  Anthony,  la 
Guarda,  Pech-Selsis  8c  toutas  las  autras 
plassas  &  villas  de  l'entorn.  En  aquesta 
forma  fouc  rendut  &  réduit  tout  lo  pays 
aldit  conte  Ramon,  exceptât  Bruniquet; 
car  no  volguet  anar  lodit  conte  Ramon 
aldit  Bruniquet,  per  so  que  son  frayre  lo 
tenya,  louqual  era  del  partit  del  conte  de 
Monfort,  ainsin  que  dit  es  dessus  '. 

Et  quand  tout  le  pays  es  estât  metut  & 
rendut  aldit  conte  Ramon,  las  novellas  son 
vengudas  aldit  conte  de  Monfort,  que  ledit 
conte  Ramon  avia  près  &  recouvrât  tout  lo 
pays,  en  louqual  avia  per  toutas  las  plas- 
sas, tant  grandas  que  petitas,  laissadas  bon- 
nas  &  grossas  garnisos  de  sas  gens,  dont 
lodict  conte  de  Monfort  fouc  ben  dolent 
&  corrossat,  de  aver  ainsin  perdut  lodict 
pays.  Et  adonc  que  agiict  ausit  so  dessus, 
fec  armar  touta  sa  gen  &  mctie  a  camy  per 
venir  recoubrar  ledit  pays  se  pot,  &  dreit 
a  Cahusac  es  vengut,  loqual  a  près  &  rc- 
coubrat  d'encontinen.  Et  aqui  a  mandat  & 
faict  venir  le  conte  Baudoy,    louqual   era 

'  G.  V.  2i3.')-233"i;  coinbntî  Sfiiis  Cnsteln.nudary. 
Lt  réiaciioii  en  proie  a  extre.uemeiit  abrégé  le 
rékit  du  poém«. 


An 

1212 


83 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


84 


tJ.orig. 

t.  111, 

col.  46. 


alora  a  Biuniqiiet,  alqual  a  mandat  que 
sans  delay  vengua  devers  el  aldit  Cahusac, 
an  totas  las  gens  que  poyia  aver  ny  amas- 
«ar,  loqual  conte  Baudoy,  ausit  lodit  cou- 
mandamen,  devers  lodit  conte  de  Monfort 
es  arribat  aUlict  Cahusac.  Et  quand  es  estât 
arribat,  an  sejornat  vij  ou  viij  jours,  aiso 
era  enviro  la  Piphanya.  Et  adonc  son  par- 
titz  deldit  Cahusac  &  dreict  a  Sanct  Marsal 
son  anatz  &  tiratz  per  i  mètre  lo  sety.  Et 
quand  son  estatz  arribatz  aldit  Sanct  Mar- 
sal, lor  sety  an  boutât,  dont  an  faicfa 
granda  folia;  car  a  faicta  lodit  conte  de 
Monfort  una  grand  despensa,  &  no  ly  a 
gayre  aprofitat,  car  an  tengut  lodict  sety 
jusquas  a  las  vespras  de  Pasquas,  que  fouc 
levât  a  lor  grand  perta  &  doumatge.  Car 
dins  lodict  Sanct  Marsal  avia  bona  garniso 
de  gen  valenta,  iosqualz  se  deff'endian  ben, 
ainsin  que  mostreguen  ben  en  aquel  cop, 
&  d'autra  part  la  plassa  qu'era  forta,  &  los 
vieures  eran  fort  cartz  aldit  sety,  per  las- 
quallas  causas  fouc  forsa  aldit  conte  de 
Monfort  levar  lodit  sety'. 

Et  deves  scaber  que  nientre  que  lodict 
conte  de  Monfort  anava  &  tornava  en 
aquesta  forma,  le  conte  Ramon  &  de  Foix 
&  de  Cumenge  &  autra  seignoria  eran  a 
Montalba  &  Mirabel,  &  per  aqui  a  l'en- 
torn.  Et  aladonc  aribet  una  granda  armada 
de  crosalz  devers  lo  pays  d'Alamaignha  & 
aussi  de  Lonbardia  8ide  Aulverny,  &  aysso 
per  donnar  secours  aldict  de  Monfort.  Per 
laquai  armada  la  gen  del  pays  se  coumen- 
seguen  fort  esbayr,  &  talameii  que  les  plu- 
sieurs laysavan  lors  habitatieus  per  s'en  fu- 
gir  aklit  Tiiolosa  ho  Montalba;  car  aquo 
■era  las  doas  prencipalz  vilas  que  lo  conte 
Ramon  aguessa  per  aquel  temps,  &  las  plus 
fortas  &  deffensablas.  Et  adonc  quand  los 
que  eran  dins  las  plassas  &  castclz  en  gar- 
niso an  vist,  que  en  tala  forma  la  gen  del- 
dit pays  s'enfugian  &  laisavan  lors  bes  & 
habitations,  son  se  grandamen  ebaitz.  Et 
de  faict  cascun  layssava  &  desenparava  las- 
dictas  garnisos  &  plassas  per  se  salvar,  qui 
may  podia,  les  ungs,  couma  dit  es,  vers 
Tholosa,  les  autres  a  Montalba.  Et  talamen 
an  faict,  que  ledit  conte  de  Monfort  a  tout 
le  pays   recobrat  autre  cop   en   sa  ma,  & 


ainsin  a  près  ledit  Sanct  Marsal,  que  dict 
es  dessus,  car  ladita  garniso  l'avia  laysat 
&  desenparat,  loqual  Sanct  Marsal  ledit 
conte  de  Monfort  fec  arrasar  &  abatre, 
que  no  y  demoret  peyra  sur  peyra'. 

Et  quand  an  agut  faict  tout  so  dessus, 
son  s'en  tiratz  a  Sanct  Anthony,  ont  son 
intratz,  &  en  intran  dedins  an  tuatz  & 
murtritz  ben  trenta  homes  des  plus  apa- 
rans  de  ladita  villa,  &  trastota  la  villa  an 
pilhada  &  raubada,  lo  mostycr,  capelas  & 
clercs,  tout  ho  an  pilhat  &  raubat,  sans  y 
laysar  res  que  sia,  &  le  capitany  deldit 
Sanct  Anthoni,  appellat  Azemar  Jourda, 
n'an  menât  prisonyer,  amay  lo  visconte 
Pons  &  belz  cops  d'autres  an  elz.  Et  adonc 
a  laysat  lo  conte  de  Monfort  en  garniso 
dins  lodict  Sanct  Anthony  lo  conte  Baudoy 
an  ung  tast  de  gens  que  luy  an  baylada  per 
la  guardar  &  deffendre.  Et  faict  tout  so 
dessus,  touta  ladita  armada  an  lodict  conte 
de  Monfort  es  tirada  vers  Pena,  per  y  mé- 
tro lo  sety.  Et  quand  ne  son  estatz  arribatz 
davant  ladita  Pena,  le  sety  y  an  boutât,  la  y 
ont  faict  adressar  pcyrieras,  calabres  &  au- 
tres engins  per  tirar  contra  ladita  plassa, 
car  forta  era  &  inprenabla.  De  laquala 
plassa  &  castel  era  capitani  ung  appelât 
nUc  del  Far,  louqual  era  ung  home  molt 
valen  &  ardit,  &  era  del  pays  d'Arago,  & 
aussi  era  anbel  dins  ladicta  [plassa]  ung 
apellat  Daussas  le  Maynadyer,  &  Bernad 
Bour,  8c  Gerauld  de  Monsabes,  &  d'autres 
belz  cops,  tout  gen  valenta  &  ardida,  lou- 
qual sety  fouc  metut  a  l'Assention,  ont  l'en 
tegueren  jusquas  a  la  fin  de  septenbre,  & 
ngueran  jusquas  al  jour  del  Jutjamen,  se 
las  ayguas  no  lor  fossan  taridas  ny  secadas 
dins  lodict  castel  &  plassa,  que  lor  fouc 
ung  gran  mal  &  dommatge,  &  d'autra  part 
que  fouc  tant  gran  lo  monde  que  tous  los 
jours  arribava  &  venya  aldict  sety,  que  no 
era  home  que  ho  saubegues  dire  ny  non- 
brar,  car  adonc  y  venguet  lo  frayre  deldit 
conte  de  Monfort  an  una  bonna  &  granda 
conpanya  &  armada,  apelat  lo  conte  Guy, 
&  an  el  le  chantre  de  Parys,  &  Foulcaut 
de  Bressas  &  grand  cop  d'autres  senliors 
&  baros.  Per  lasqualas  causas  fouc  forsa 
aldit  de  Far  capitany,  &  autres  que  an  el 


An 
1212 


t.  m, 

col.  47, 


'  G.  V.  2336-235i  ;  siège  de  Saint-Marcel, 


'  G.  V.  2352-2376;   prise  de  Saint-Marcel, 


An 

1212 


85 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


86 


eran,  de  rendre  ladita  plassa  &  castel,  car  Ranioii  pot  veny  a  sas  attentas,  que   leu 

no  avian  degunas  novellas  del  conte  Ra-  seranviratz.  Et  adonc  ledit  conte  de  Mont- 

mon,  autant  couma  si  fossa  estât  mort  ou  fort  a   tengut   sou    conseilh   per  veser  si 

intiat  ])er  abisme,  &  ayso  feguen  a  vida  aldit  Moyssac  donarian  l'assaut,  que  feren. 


salva  &  niays  lors  baguas,  per  s'en  anar 
la  ont  lor  playra.  Et  adonc  es  intrat  ledit 
conte  de  Monfort  dins  lodict  castel  & 
plassa,  en  laquala  a  mesa  bonna  &  grossa 
garniso  per  la  gardar,  &  le  sety  a  faict 
levar.  Et  quand  ledit  Pena  es  estât  près, 
couma  dit  es,  ledit  conte  de  Monfort  a 
faict  anar  &  marchar  ladita  armada  dreit 
a  ung  castel  près  de  la  niar',  loqual  s'ape- 
lava  lo  castel  de  Biron',  delqual  castel  era 
capilany  ung  noumat  Peyre  Alguay,  loc|ual 
Alguay  s'era  virât  vers  lo  conte  Ramon,  & 
avia  laysat  son  senhor  lo  conte  de  Mon- 
fort. Louqual  castel  a  fin  de  causa  fouc 
près  per  forsa,  amay  lodict  Alguay,  lou- 
qual lodict  conte  de  Monfort  fec  prendre 


espressamen.  Et  adonc  fouc  baylat  ledict 
castel  en  garda  &  coumanda  a  ung  apelat 
Arnauld  de  Monlagut,  valen  home'. 

Quand  tout  so  dessus  es  estât  faict, 
couma  dit  es,  adonc  ledit  conte  de  Mon- 
fort an  touta  son  armada  &  host  s'en  son 
vengutz  mefre  lo  sety  a  Moysac  per  lo 
prendre,  &  quand  ledit  sety  es  estât  mefut, 
couma  dict  es,  adonc  la  contessa  de  Mon- 
fort es  venguda  devers  son  senhor  le  conte 
de  Monfort,  car  gran  temps  avia  que  no  lo 
avia  vist.  Laquala  contessa  a  mcnada  una 
bêla  &  nobla  conpanya  de  gens  ben  a 
poinct  &  ben  armatz,  losqualz  eran  ben 
quinze  mila,  losqualz  menava  &  condusia  le 
conte  Baudoyn  fraire  deldit  conte  Ramon. 
Et  adonc,  quand  les  deldit  Moysac  an  vist 
venir  tan  grand  secours  aldict  conte  de 
Monfort,  son  s'en  grandamen  ebaitz,  los- 
qualz se  volgueran  volontiers  acordar  & 
apontar  an  lodict  conte  de  Monfort  si  po- 
guessan;  mais  las  gens  d'armas  que  dedins 
eran  los  ne  gardavan.  Et  adonc  los  del 
Castelsarrasi    &  de   Agen   an    trobat    ma- 


nycra  de  se  appunctar  am  lodit  conte  de      par,  car  home  valen  era  &  ardit.  Loqual  a 


Montfort,  car  se  fisaven  que  si  lo  conte 


'  T.  Lnvaiir. 

'  T.  d'Aubigon;  P.  d'Airon. 
'  G.  V.  2386-2458;  prise  de  Penne  d'Agenais  & 
d;  Biron. 


comensat  de  far  merevilhas  de  son  corpS, 
la  ont  ly  fouc  tuât  son  chaval  entre  las 
cambas,  &  el  fora  estât  près  &  retengut,  si 
no  fossa  lo  gran  secors  que  a  agut,  alqual 

'  P.  presentavart. 


An 

1212 


Alqual  conseil  os  estât  délibérât  &  concluz 
que  l'assaut  se  dona  tôt  encontinen  aldit 
Moyssac,  &  de  faict  an  comensat  de  far  los 
aproches  per  donar  ledit  assaut.  Et  quant 
les  que  eran  dedins  ledit  Moyssac  an  vist 
venir  lodit  host  per  lor  donar  ledit  assaut, 
son  s'en  anatz  cascun  armar  &  mètre  en 
point.  Et  c[uant  son  estatz  armatz,  son  sa- 
litz  ben  ordenatz  &  sarratz  &  sur  lors  ene- 
mix  son  vengutz  frapar  per  tala  vigor  & 
poyssansa,  que  d'aquela  salhyda  an  tuatz  & 
blassatz  maint  ung  d'aquelz  deldit  sety,  & 
talamen  an  faict,  que  recular  los  an  faictz 
deldit  assault,  ont  fouc  tuât  ung  gentil 
escudie  de  la  companya  deldit  conte  Bau- 
doyn, loqual  fouc  fort  plangut.  Et  adonc 


&  stranglar  a  ung  gibet,  que   ly  fech  far      quant  se  son  estatz  retiratz,  &  ledit  conte 


de  Monfort  a  vist  lo  gran  dornatge  que  los 
deldit  Moyssac  ly  avian  faict,  es  estât  fort 
corrossat,  &  del  gran  corroz  que  a  agut  a 
faict  dressar  peyrieras  &  calabres  &  ung 
bozo,  &  aysso  per  tirar  contra  ledit  Moys- 
sac, per  abatre  las  muralhas  de  aquel,  los- 
quals  engins  a  faictz  tirar  nech  &  jorn 
sans  cessar.  Et  adoncquas  quant  los  de  de- 
dins an  vist  que  en  tala  fayso  les  persecu- 
tavan',  son  se  autre  cop  armatz,  &  deffora 
S011  salitz  sur  lors  enemicx;  car  mels  aiiia- 
van  niorir  en  se  conbaten  valentamcn  la 
fora  sur  los  camps,  que  niorir  dins  ladita 
vila  enbarratz.  Et  adonc  son  anatz  autre 
cop  frapar  sur  lors  enemicx,  Se  talamen  an 
faict  que  grandamen  los  an  faictz  recular, 
&  lesdits  engins  an  arses  8c  brullatz,  que 
ung  solet  no  ne  an  laissât,  que  lotz  no 
sian  estatz  arses  &  brullatz.  Et  quand  lodit 
conte  de  Monfort  a  vist  que  en  tala  faysso 
ly  an  sos  engiens  cramatz  &  sas  gens  tuatz, 
es  estât  mech  désespérât  &  del  gran  corroz 
&  yra  que  a  agut,  en  la  gran  prieyssa  s'es 
mes  contra  losdits  enemicx  [&]  es  anat  fra- 


Kd.oris. 
t.  III, 
col.  ^ii. 


87                           PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  88  

An  An 

'*'*     ly  secorreguen  ben,&  ly  fouc  ben  mestier.  que  se  los  vol  prendre  a  vida  salva  &  lors 

Et  adonc  fouc  près  &  retengut  per  losdits  bagas,  que  luy  rendrian  ladita  vila  &  plassa, 

de  Moyssac  ung  nebot  d'ung  archivesque,  car  no  avian  degunas  novelas  del  conte  Ra- 

loqual  era   en   la  conipanya  del    conte   de  mon,  &  per  so  era  forsa  que  rendessen  la- 

Monfort,  &  après  tuât  &  murtrit,  que  fouc  dita  plassa,  car  no  podiaii  plus  ny  tan  tener 

gran  doniatge,  &  ne  salhit  una  grand  ven-  contra  tan  gran  host  ny  annada,  vist  que 

geansa,  ainsi  que  sera  dit.  Et  adonc  se  sou  no  avian  degun  secors  de  part  del  monde, 

retiratz  de  cascun  quartier,  car  fort  eran  Et  adonc  lor  a  faicta  resposta  lodit  conte 

lasses  &  trebalhatz,  &  an  donat  ordre  de  de  Montfort,  que  fassan  del   melhor  que 

far  enterar  los  que  eran  mortz  en  ladita  poyran,  que  ung  tan  solamen  no  ne  pren- 

scarmussa  &  salyda,  &  aussi  an  donat  ordre  dra  a  marse,  &  que  se  deffendan  ben,  si  se 

de  far  guérir  &  pensar  los  blassatz'.  volen,  &  d'autra  part  a  mandat  als  babilans 

Et  dementre  que  tôt  so  dessus  se  fasia,  deldit  Moyssac,  que  si  els   no  ly  rendeji   tJ.orig. 
ainsin  que  dit  es,  venian   devers  Cahours  totz    los   que    son    dedins   per  ledit    conte    col.  49. 
ung  gran  secors  aldit  conte  de  Monfort.  Ramon,  que  totz  tan  grans  que  petitz  de 
Et   quand    le    conte    de    Foix,   loqual   era  mala  mort  fara  mory. 
dins  Montalba,  a  ausit  dire  que  lodit  se- 
cors venya,   es  salyt  defforas  ledit  Mon-  Comen  la  vîla  de  Moyssac  fouc  presa  a  marce 
talba,  &  es  anat  a  l'endavan  au  ung  tast  de  ^^^  ;^^  ^^^^  j^^  ^^^^^  j^  Montfort,  £-  tuaf^ 
gens,  que  a  aguda  &  faicta  armar,  &  es  lor  ^^^^^^  j^  j^  ganilso. 
anat  corre  dessus,  &  talamen  los  an  co- 

mensatz  de  frapar,  que  forsa  es  estât  que  Et  quant  lesditz  de  Moyssac,  so  es  les 

se  sian  retiratz  en  qualque  loc  fort,  &  al  habitans,  an  ausit  so  que   ledit  conte   de 

conte  de  Monfort  an  mandat  lor  affar  aldit  Montfort   lor  mandava,  son    se   metutz  a 

Moyssac.    Et    adonc    que    ledit    conte    de  conselh  sus  aquest  afar.  Alqual  conselh  es 

Montfort   a   ausit   ledit    affar  dois   que    ly  estât  conclus  que  els  manden  aldit  conte 

venian  donar  secors,  prestamen  a  faict  ar-  de  Montfort,  que  lendema,  ainsi  que  los 

ar  ung  tast  de  gens,  &  al  conte  Baudoyn  de  la  garniso  no  se  darian  de  garda,  que  el 


m 


les  a  baylatz  per  condure  &  anar  donnr  aja  sa  gen  tola  presta,  que  els  les  metan 
secors  als  autres.  Et  quant  ledit  conte  de  dins  la  vila,  &  aysso  sans  point  de  fauta. 
Foix  a  saubut  &  vist  que  tan  gran  secors  Et  quant  s'es  vengut  lendema  a  l'hora  que 
venya  devers  ledit  Moyssac,  es  se  retirât  entre  els  era  assignada,  &  ainsi  que  los  de 
devers  ledit  Montalba,  &  adonc  ledit  conte  la  garniso  no  se  donavan  point  de  garda, 
Baiidoyn  es  anat  la  ont  s'eran  retiratz  les  los  deldit  Moyssac  an  metutz  las  gens  del- 
dessus,  &  a  les  ne  menatz  a  Moyssac'.  dit  conte  de  Montfort  dins  ladita  vila.  Et 
Et  adonc  que  son  estatz  arribatz  aldit  adonc  an  comensat  de  cridar  :  Montfort, 
sety,  ledit  conte  de  Montfort  a  faict  autre  Montfort,  &  de  tuar  gens,  so  es  los  de  la- 
cop  donar  l'assaut  plus  fort  &  plus  aspre  dita  garniso,  que  ung  tan  solamen  no  no 
que  James.  Et  adonc  an  faict  tirar  una  gâta  an  près  a  marce,  losquals  eran  be  très  cens 
&  trabucquefz,  que  ledit  conte  de  Mont-  homes  arditz  &  valens,  que  foug  gran  do- 
fort  avia  faict  far  tôt  de  novel,  &  talamcn  matge  de  far  morir  tala  gen  valenta,  mais 
tiravan  sans  cessar,  que  no  layssavan  tor  aquo  fouc  en  odit  de  so  que  avian  tuât 
ny  muralha  que  no  batan  &  ronpan;  la-  ledit  nebot  de  l'archivesque ,  après  que 
qualla  causa  es  grand  piatat  de  ho  veser,  l-s  l'agueran  faict  prisonyer.  Et  quant  tôt  so 
grans  mais  &  destructions  que  fan  am  lo.-;-  dessus  es  estât  faict,  &  la  vila  niesa  entra 
dits  engiens.  Car  adonc  an  metut  ung  gran  las  mas  del  conte  de  Montibrt,  les  habi- 
pan  de  muralha  per  terra,  dont  les  [de]  tans  d'aquela  se  sont  meses  a  ranson  en- 
dedins  se  son  comensalz  fort  de  esbayr.  Et  vers  ledit  conte  de  Montfort,  so  es  que 
adonc  an  mandat  aldit  conte  de  Monifcrt  ladita  vila  lor  a  donat  cent  marcz  d'or  per 

ladita  ransou  '. 

'  G.v.  2472-2573;  premiers  combats  sous  Moissnc. 

'G.  V.  2574-2087;  arrivée  de  nouveaux  croisés.  '  G.  v.  2S38-261  4  ;  redjiiioii  de  Moissac. 


An 


89 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


90 


Et  adonc  quand  ledit  Moyssnc  es  estât 
ainsia  près,  ledit  conte  de  Montfort  y  a 
mesa  bona  garniso  per  la  gardar  &  dei- 
fendre.  Et  quand  lot  le  pays  a  saubut 
que  ladita  villa  de  Moyssac'  se  era  ren- 
duda,  adonc  s'es  tôt  metut  a  la  obediensa 
deldit  conte  de  Montfoit.  Et  adonc  quant 
ledit  conte  de  Montfort  a  agut  presa  pos- 
session de  totas  las  plassas  que  a  el  se 
son  rendudas  &  donadas,  adonc  a  donnât 
a  Varies  d'Encontre  Castel-Sarrasy,  &  al 
conte  Baudoy  a  donnât  Montault,  &  a 
Peyre  de  Saysy  a  donnât  Verdu  sus  Ga- 
ronna,  &  en  aquesia  sorta  a  devesit  & 
recompensatz  ses  homes,  los  que  l'aviau 
hen  servyt.  Et  adonc  que  tout  so  dessus  es 
estât  fait,  casciin  d'aquelz  que  lodict  conte 
de  Montort  avia  donnadas  plassas,  an  nie- 


An 

1212 


Comen  las  gens  del  conte  de  Moiifort  an  reco~ 
brat  tout  lo  contât  de  Faix  5-  près,  exceptât 
lo  castel  de  la  villa  de  Folx,  la  ont  era  lo 
conte  en  persona. 

Or  dis  l'istoiia  que  ledit  conte  de  Mon- 
fort  aaet  iiietre  le  sety  aldit  Montalba 
per  le  prendre,  ainsin  que  pensava,  mais 
no  ly  era  pas  possible  de  ho  far,  car 
ladita  villa  era  ben  forta  &  tornejada  de 
valatz  &  forta  muralha,  per  que  los  [de] 
dedins  no  los  crenhen  gayre,  car  [t;ra] 
geut  valenta,  &  d'autra  par  que  l'iveru 
venya  &  se  aprochava,  per  que  no  era 
possible  que  ledit  sety  poguessa  tan  durar 
ny  tenyr,  ainsin  que  no  fec.  Car  d'encou- 
tinen   venguet   ung   messatge   aldit   conte 


Éd.oriff. 
col.  5o. 


tut  bonna  garniso  cascun  per  sou  endreict      de  Monfort  que  se  prestamen  n'anava  se- 


en  lasditas  plassas,  &  quand  an  agut  cas- 
cun faict,  ainsin  que  dit  es,  ladita  armada 
&  houst  s'es  partida  d'aqui,  &  dreict  aldict 
Montalba  son  tiratz  per  le  prendre  sy  po- 
den  &  mètre  lo  sety.  La  ont  era  arribat 
per  aquela  hora  lo  filh  del  conte  de  Poix, 
appellat  Kougier-Bernad,  &  an  el  cent  ca- 
valiers, gen  valenta  &  ardida.  Car  adonc 
le  conte  de  Foix  s'en  era  anat  a  Tholosa 
an  le  conte  Ramon  &  aquel  de  Cumenge, 
&  d'aqui  s'en  era  anat  an  ung  tast  de  gens 
entr'al  contât  de  Foix,  loqual  recubret  tout 
sur  las  gens  deldit  conte  de  Monfort,  los- 
qualz  y  avia  laysatz  eu  garnison,  lasqualas 
garnisos  &  gent  d'aquela  fogucn  tualz  & 
murtritz,  tant  per  ledit  conte  de  Foix  que 
per  la  gen  deldit  pays  que  se  rebellavan, 
quant  sabyan  que  lor  senhor  natural  era 
aldit'  pays,  talamen  que  no  y  deinortt  ny 
plassa  ny  castel  que  tout  no  fossa  recobrat 
per  ledit  conte  de  Foix,  Et  adonc  s'es  me- 
tut dins  lo  castel  de  Saverdu,  la  ont  s'es 
tengut  jusques  que  ledit  conte  de  Mon- 
fort es  vengut,  ainsin  que  sera  dict  ayii 
après'. 


'  Au  lieu   Je  que  la   dlta  rcndud;!,  P.  porte 

que  tout  lo  pays  se  era  rendut.  T.  a  vu  la  faute  & 
a  tourné  autrement  :  Lou  briich  estan  per  lo  p.iis 
de  la  presa  de  Moissac  toutz  s;  son  rcndiiiz.  [A.  M.] 

'  P.  deldit. 

•  G.  ».  2615-2620;  arrivée  des  croisés  à  Mon- 
tauban.  La    rédaction  en   prose  est  plus  complète 


courre  sas  gens  aldit  contât  de  Foix,  que 
tout  era  perdut,  car  ledit  conte  de  Foix  y 
era  intrat,  ont  tuavan  &  blessavan  gens  & 
prenyan  vilas  &  castelz,  talamen  que  tout 
era  perdut,  sy  prestamen  non  y  anava.  Et 
quant  ledit  conte  de  Monfort  aguet  ausit 
so  que  lodit  messatgier  li  a  dict,  es  estât 
fort  corrossat,  car  gasanhava  d'ung  cartyer 
&  perdia  d'ung  autre.  Et  adonc  incontineu 
a  (aict  levar  ledit  sety,  &  devers  ledit  con- 
tât de  Foix  es  anat  &  tirât  an  touta  ladita 
oust  &  armada,  &  tan  a  faict  que  dins 
ledit  contât  es  intrat.  Et  adonc  ledit  conte 
de  Foix  estant  advertit  com  lodit  conte  de 
Monfort  venya  an  tout  lodit  oust  &  ar- 
mada, es  se  partit  deldit  Saverdu,  &  al  cas- 
tel  de  Foix  s'en  es  anat  mètre  &  retirar,  la 
ont  a  demorat  ledit  conte  de  Foix'  &  son 
armada.  Et  adonc  ledit  conte  de  Mon- 
fort a  recobrat  tout  ledit  contât  de  Foix, 
exceptât  lodit  castel  &  vila  de  Foix,  loqual 
era  inprenabla,  tant  per  fortaressa  deldit 
loc,  que  per  la  gen  que  dedins  era  an  lo- 
dict conte  de  Foix  per  lo  deffendre,  la  ont 
lodict  conte  de  Monfort  anet  assalir  ledit 
conte  de  Foix,  mais'  los  que  eran  dedins 
ly  mostravan  ben  que  sabian  far.  Et  quand 

que  le  poëme,  où  In  dernière  partie  du  paragraphe 
n'est  plus  représentée,  dans  l'état  actuel  tout  au 
moins. 

'  P.  Montfort. 

'  P.  Cir;  T.  ".us. 


An 

!2I2 


9r 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


T- 


loJict   conte    do    Moiifort   vit    que    autra  condiiyre.  Et  adonc  ledit  Verles  d'Eucoii- 

caiisa    no    podia    far,  va  s'en   tornar  desa  tra  n'es  estât  ung  autre  cop  advertit,  &  de 

en  Pamias',  la  ont  mandet  ung  grau  con-  faict  es  lor  anat  a  l'endavan,  &  talamen 

selh  &  parlanien.  Se  ayso  per  y  nietre  usât-  se  son  rencontratz,  que  pro  ny  a  agutz  de 

ges  &  coustumas,  dont  fouc  faicte  mainte  mortz  &  de  nafratz  de  cascun  cartyer,  la 

carta  &  sagellat  de  ladita  costuma  &  usatge,  ont  fouc  metut  per  terra  ledit  Verles  d'En- 

&  aysso  affin  que   ne  fessa  memoria   per  contre  &  son  rossi   tuât,  &  el  fora  estât 

lo  temps  advenir,  ainsin  que  es  encaras  de  près,  si  no  fossa  ung  appellat  le  seignhor 

presen'.  Moreau",  louqual   prestamen    lo   venguet 

Et  adonc  quand  tout  so  dessus  es  estât  secorre  &  remonfar;  car  autramen  le  n'a- 

faict,    cascun   delz   senhors    &    baros   que  guessan  menât  prisonnyer  aldit  Montalba. 

eran  an  lodit  conte  de   Monfort  an   près  Et  quand  ledit  Verles  es  estât  remontât, 

conget  del   &  cascun  s'es   retirât   en   sou  adonc  qui  l'aguessa  vist  frapar  podya  ben 


An 
1212 


i-'d.orii;. 
t.  III, 
col.  5i. 


repayre  &  terra,  car  l'ivern  se  botava 
sus,  per  que  era  forsa  que  cascun  se  reti- 
res. Et  adonc  quand  ledit  conte  de  Mon- 
fort a  agut  donnât  ordre   en  tout  &  per 


dire  que  home  valen  era,  car  toutz  enne- 
micz  raetet  en  fuyta,  &  talamen  les  a  cas- 
satz,  que  jusquas  a  las  portas  de  Montalba 
les    a  faictz    fugir  &   enclauses,  &  ladita 


tout,  tant  de  garnisos  que  autras  causas,  presa  a  recobrada  sans  perdre  res*. 
s'en  es  tirât  vers  la  cieutat  de  Carcassonna,  Or  dis  l'istoria  que  per  aquel  tems,  & 
la  ont  es  estât  benvengut.  Quand  tout  so  dementre  que  tout  so  dessus  se  fasia,  le  rey 
dessus  es  estât  faict,  couma  dit  es,  &  que  d'Arago  que  per  aquel  temps  era,  &  dont 
cascun  s'es  retirât  en  son  cartyer  &  teria,  es  faicta  dessus  inencion,  ausit  dire  la  per- 
lodict  Verles  d'Eucontre  s'es  retirât  a  Cas-  secution  que  ledit  conte  de  Monfort  aldit 
tel-Sarrazy,  loqual  ly  era  estât  donnât,  conte  Ramon  son  cunhat  [fasia].  Et  adonc 
ainsin  que  dit  es,  per  lodict  conte  de  Mon-  per  ly  venir  donnar  secours  fec  mètre  a 
fort,  &  aussi  cascun  delz  autres  en  lors  poinct  &  armar  milla  cavaliers  des  plus  va- 
plassas  &  castelz,  que  ledit  conte  de  Mon-  lens  &  arditz  que  agues  en  touta  sa  terra, 
fort  lor  avia  donnadas.  Et  adonc  eia  lo  filh  losqualz  foguen  ben  montatz,  &  per  dessa 
del  conte  de  Poix  a  Montalba,  louqual  ung  s'en  es  vengut  an  lesdits  cavalhiers,  ainsin 
journ  deldit  ivern  anet  far  una  coursa  an  armatz  en  poinct,  couma  dit  es', 
ung  tast  de  gens  de  Mojitalba  jusquas  al-  Et  dementre  que  tout  so  dessus  se  fasia, 
dict  Castel-Sarrasy,  &  talamen  explectet,  &  que  ledit  rey  d'Araguo  venia  dessa,  le 
que  una  grand  presa  tant  de  gen  que  de  conte  Ramon  a  demostrat  com  dedins  le 
bestial  anet  far,  laqualas'en  menava  entr'a  Pujol  al  près  de  Tholosa,  avia  una  granda 
Montalba.  Mais  ledit  Verles  d'Eucontre  garniso  de  crosatz,  losquals  tous  les  jours 
ne  fouc  advertit,  &  de  faict  fec  armar  uiig  nnavan  courre  sur  le  pays  &  fasian  belz 
tast  de  gens  per  anar  secourre  ladita  près;;.  cops  de  malx,  &  que  el  era  d'advis  que  on 
Et  quant  son  estatz  armatz,  son  sortitz  del-  les  ne  ânes  ostar  d'aqui,  de  laquai  causa 
dit  Castel-Sarrasy,  &  après  es  anat  &  tala-  toutz  les  habitans  de  la  villa  foguen  d'a- 
men les  a  segutz,  que  après  deldit  Mou-  quelhi  oppenieu.  Et  adonc  ledit  conte  Ra- 
talba  les  a  atengutz,  &  tant  a  faict  que  la  mon  a  faict  armar  touta  sa  gen,  &  dreit 
presa  a  recobrada  ou  la  pluspart  de  toutas  aldit  Pujol  son  anatz,  &  lo  sety  y  an  bou- 
las gens  que  ne  menavan,  &  de  cascun  car-  taf ,  &  grand  coups  de  faguot  y  an  faictz 
tier  se  son  retiratz.  Et  quand  s'es  vengut  portar  per  enplenar  &  renplir  los  fossatz, 
al  bout  de  cinq  ou  six  jours,  ledit  filh  del  &  ayso  per  donnar  l'assault.  Et  ainsin  que 
conte  de  Foix  es  anat  far  una  autra  coursa  sont  estatz  al  pe  des  valatz  per  donnar  lo- 
jusquas  al  plus  près  de  Agen,  ont  fec  uiui  dit  assault,  los  que  eran  dedins  se  son  ben 
tala  presa  que  iio  la  podia  pas  nieuar  ny 

'  T.  Montaiilt;  G.  (v.  2722)  Morens. 

'  G.  V.  2654-2739;  courses  du   fils  du  comte  de 


'  P.  enpyanas. 
°  G.  V.  2621-2663;  expédition  dans  le  comté  de 
Foix. 


Foi 


An 

I2l3 


^  G.  V.  2740-274.J;  arrivée  du  roi  d'Aragon. 


An 
izi3 


93 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


94 


éi  valentameii  Uefendiitz,  car  aqui  eran  casi      Tholosa.  Et  adonc  mandet  lodit  rey  d'Arago 

aldit  conte  Ramoii  a  Tholosa,  que  presta- 
nien  ly  veuya  doua  secors  aldit  Muret,  car 
el  lo  te  assetiat,  amay  totas  las  gens  que 
son  dedins.  Et  quant  lodit  conte  Ramon 
aguet  ausit  so  que  lodit  rey  d'Arago  ly 
&  autres  engiens,  per  tirar  &  deroquar  las  manda,  encontinen  a  mandat  tôt  son  con- 
muralhas  deldit  Pujol.  Et  quand  lesdits  seilh,  la  ont  son  estalz  totz  los  capitols  de 
engiens  son  estatz  vengutz,  les  a  faiotz  ladita  vila,  que  per  aquel  temps  eran,  & 
adressar  &  mètre  en  poinct,  &  contre  ledit  les  contes,  senhors  &  baros,  alsqualz  a  dit 
Pujol  les  a  faictz  tirar,  per  losqualz  cops  &  demostrat  com  lodit  rey  d'Arago  ly  era 
an  deroquat  ung  grant  cartyerde  murallia,      vengut  dona  secors  an  una  bêla  companya 


la  flor  desdits  crosatz,  &  talamen  an  faict 
que  desdits  valatz  les  an  taictz  recular  8c 
salir.  Et  adonc  quand  ledit  conte  Ramon  a 
vist  que  ainsin  se  def'fendian,  a  faict  anar 
sercar  a  Tholosa  les  calabres  &  peyryeras 


tJ  orig. 

t.  111. 
col.  33. 


8c  aladonc  an  donnât  ledit  assault,  loucjual 
es  estât  fort  aspre  8c  dur,  8c  talamen  an 
faict  que  dedins  son  intratz.  Et  quant  son 
estatz  intratz,  coma  dit  es,  adonc  lodit 
conte  Ramon  a  faict  prendre  totz  los  que 
'ledins  eran,  que  ung  tôt  sol  no  n'es  esca- 
pat,  8c  ben  très  vingtz  des  plus  aparens  a 
faictz  davan  la  porta  deldit  Pujol  penjar  8c 
estranglar,  8c  totz  los  autres  a  faictz  tiiar 
8c  murtrir,  que  ung  tan  solamen  no  n'es 
escapat,  8c  ledit  loc  del  Pujol  a  faict  abatre 
8c  arasar,  talamen  que  peyra  subre  ptyra 
110  y  es  demorada,  que  tôt  non  sia  anat  per 


de  gen  que  avia  menada,  talamen  que  lodit 
rey  d'Arago  avia  assetiat  Muret,  amay  la 
gen  que  dedins  era,  8c  que  el  ly  avia  man- 
dat per  son  messatge,  loqual  era  aqui  pre- 
sen,  que  prestamen  ly  anessan  dona  secors 
8c  ajuda.  Et  quant  lodit  conseilh  aguet  au- 
sit tôt  so  que  lodit  conte  Ramon  agut  dit 
8c  demostrat,  cascun  es  estât  d'oppinion 
que  prestamen  anen  dona  secors  aldit  rey, 
vesen  que  de  son  bon  voiler  es  vengut  do- 
nar  ung  tal  secors  aldit  conte  Ramon  8i 
autres  senhors  8c  baros.  Et  adonc  que  lodit 
conte  Ramon  agut  ausida  ladita  responsa 


terra.  Et  adonc  es  vengut  ung  messatge  al-      deldit  conseilh,  a  fayt  armar  tota  sa  gen  8c 


dit  conte  Ramon  que  lo  conte  Guy,  frayra 
deldit  conte  de  Monfort,  venya  am  una 
grossa  8c  granda  armada  per  donar  secors 
als  deldit  Pujol.  Et  adonc  quant  lodit  conte 
Ramon  a  agut  ausit  so  que  lodit  messagie 
ly  a  dit,  el  s'es  metut  a  camy  devers  lodit 
Tholosa,  s'en  es  vengut  fort  alcgrc  8t 
jouyoz  de  so  que  avian  faict'. 


faict  cridar  8c  sonar  a  son  de  trompa,  que 
tôt  home  se  aja  armar  8c  aprestar,  per  anar 
donar  secors  a  Muret  aldit  rey  d'Arago.  Et 
adonc  que  ladita  crida  es  estada  faicta,  vi- 
ratz  armar  8c  aprestar  tôt  lo  monde,  que 
qui  fossa  estât  aleras  dedins  Tolosa,  aguera 
dit  que  tôt  lo  monde  devya  pery  ou  pren- 
die  fy,  tan  gran  era  lo  bruit  que  se  fasia 


Et  quand  lodit  conte  de  Monfort  a  agut      per  aquel  hora.  Et  quant  tôt  home  es  estât 


ausit  so  que  lodit  conte  Ramon  ly  avia 
faict  de  sas  gens  aldit  Pujol,  es  estât  tan 
marrit  8c  corrossat  que  no  y  avia  home  que 
se  auses  devant  el  troba.  Et  de  grand  ira 
que  ne  a  aguda,  s'es  metut  a  plorar,  so  que 
jamay  plus  de  perda  que  agues  aguda  no 
avia  faict,  dont  totas  sas  gens  se  sont  fort 
esbaytz  quand  ainsi  l'an  vist  plorar*. 

Et  dis  l'isturia  que  dementre  que  lodit 
conte  Ramon  fasia  so  dessus,  ledit  rey 
d'Arago  era  arribat  am  tota  sa  gen,  8c 
a  Muret  es  anat  mètre  lo  sety,  loqual  les 
crosatz  teniau  per  aquel  hora;  car  lo  conte 
de  Cumenge  era  am  lodit  conte  Ramon  a 

'  G.  T.  1808-2879;  prise  du  Pujol. 

'  C,  Y.  23Bc-i886j  douleur  de  Moiufort. 


armât  8c  metut  en  poinct,  lodit  conte  Ra- 
mon a  faict  cargar  totz  los  engiens  que 
dins  ladita  vila  eran  per  les  portar  aldit 
Muret.  Et  adonc  se  son  trobatz  a  ladita 
assemblada  le  conte  de  Foix  8c  aquel  de 
Cumenge  am  totas  lors  gens,  8c  era  tan 
gran  lo  monde  que  per  aquela  hora  era  en 
ladita  assemblada,  que  no  era  home  que  la 
saubessa  nombrar  8c  estimar  lo  monde  que 
se  era  assemblât,  8c  dreict  aldit  Muret  son 
anatz.  Et  quant  tota  ladita  armada,  que  lo- 
dit conte  Ramon  menava,  es  estada  arri- 
bada,  adonc  agueras  vista  far  grand  chera 
les  ungs  als  autres,  so  es  los  deldit  rey 
d'Arago  als  de  Tholosa,  Cumenge  8c  Foix, 
8c  aussi  lesdits  senhors  se  son  grandanicii 
areculhitz.  Et  quant  s'en  son  estatz  arre- 


An 
1 21 3 


An 

I2l3 


95  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  96 

culitz  &   festejatz,   adoiic   an   ajustât    lor  [quant]  ledit  conte  de  Montfort  es  estât 

conseilh  par  veser  com  se  devian  governar  arribat,coma  dit  es,  los  que  s'eran  retiratz, 

deldit  aff'ar,  ont  fouc  concluz  que  l'assaut  coma  dit  es  dessus,  son  salitz  deldit  castel 

se  donaria  aldit  Muret.  Et  adonc  an  faict  &  devers  lor  senhor  le  conte  de  Montfort 

adressar  las  perrieras  &  autres  engins,  &  son  vengutz'. 
contra  ledit  Muret  les  an  faict  tirar  neyt 


An 

I  2l3 


&  jour  sans  sessar,  que  gran  pietat  era  de 
veser  io  mal  que  fasian  am  losdits  engins, 
dont  los  que  eran  dedins  lodit  Muret  se 
son  comensatz  de  esbair  &  aver  granda 
paour.  Et  aladonc  son  vengutz  los  deldit 
sety  donar  l'assaut  a  l'una  de  las  portas, 
la  on  los  de  dedins  se  deftendian  ben 
&  valentamen,  mais  nonobstan  tota  def- 
fensa  son  intratz  dins  ladita  vila,  la  ont 
an  comonsat  de  fiapar  &  tuar  tôt  so  ((ue 


Kd.orig. 

t.  m, 

col.  53. 


Comen  îo  sety  deî  conte  Ramon,  que  era  mes 
aldit  loc  de  Muret  fouc  près  &  desfaict  per 
lo  secors  del  conte  de  Montfort  &  mort'^ 
totc^  &  lo  rey  d'Arago. 

Et  adonc  que  ledict  conte  de  Montfort 
es  estât  repausat,  &  que  los  deldit  Muret 
ly  an  agut  dit  &  contât  ledit  sety,  &  com 
lor  son  vengut  donar  l'assaut,  &  la  grand 
tuaria  &  pilharia  que  avian  faicta  en  do- 
podian  recontrar.  Et  adonc  se  son  retiratz  nan  ledit  assault,  es  ne  estât  fort  corrossat 
los  que  se  son  pogutz  salvar  dedins  lo  cas-  &  marrit.  Et  dementre  que  ledit  conte  de 
tel,  loqual  era  fort  &  deffensable,  ainsi  Montfort  era  en  aquest  parlamen  an  sas 
que  om  pot  veser  de  presen '.  ditas    gens    dins    lodit    Muret,    lodit    rey 

Et  adonc  es  vengut  lodit  rey  d'Arago  &  d'Arago  es  estât  d'oppinion,  que  vist  que 
lasditas  gens  a  faictas  recular  &  laissar  le-  ledit  conte  de  Montfort  era  vengut,  ainsi 
dit  assault  &  tuaria,  &  aldit  sety  les  a  faiclz  que  dit  es,  que  l'on  lor  ane  donar  l'assaut, 
retirar,  so   que   per  lodit    rey  fouc  grand       vist  que  ledit  conte  de  Montfort  &  sasdilas 


folya  ;  car  après  s'en  repentit,  coma  sera 
dit  ayssi  après.  La  cau?a  per  Cjue  fec  lays- 
sar  lodit  assault,  fouc  per  so  que  calcun  ly 
venguet  dire  que  lo  conte  de  Montfort  ve- 


gons  deven  esse  lasses  &  trabaliialz,  &  que 
en  aquela  ora  les  deven  aver  ou  janiay  non. 
Et  de  faict  ledit  assault  son  anatz  donar 
aldit  Muret,  la  ont  lodit  conte  de  Mont- 


nia  am  ung  grand  secours  secorje  los  del-  fort  &  sasditas  gens  se  son  ben  &  valenta- 

dit  Muret,  &  que  aqui  poyrian  aver  lodit  men  deffendutz,  sens  estre  en  res  enbaitz, 

conte  de  Montfort  amay  toutas  sas  gens,  &  talamen  an  faict  que  les  an  faictz  recu- 

vist  lo  gran  nombre  qu'elz  eran  aldit  sety,  lar  deldit  assault  &   retirar  en  lor  sety.  Et 

que    se    era    enbarrat   dins    lodit    Muret.  quant  son  estalz  retiratz,  ainsi  que  dit  es, 

Mais  el   anet  tout  autramen   que  so  que  son  estatz  tant  lasses  que  plus  no  podian, 

ledit  rey  pensava  far,  car  si  aguessa  laissât  Se  son  se  metutz  a  manjar  &  beure  sans  far 

far  so  que  era  encomensat,  agueran  près  degun  gait,  .&  sans  se  doubtar  de   re.   Et 

lodit  Muret  amay  los  que  eran  dedins,  so  adonc  lodit  conte  de   Montfort  a  vist  lo 

que  peys  no  poguet  far,  dont  fouc  tard  a  bruict  deldit  sety,  encontinen  a  faict  armar 

repentir,  mais  soven  se  ditz  que  molt  resta  totas   sas   gens   sans   far  degun  bruict,   & 

t/e  jo  çue/o/peiJa.  Et  adonc  dementres  que  quant   son    estatz    armatz   &   acotratz,  an 

estava  en  lo  sety,  ainsi  que  dit  es,  retiratz,  ordenatz  sos  capitanys,  &  son  anatz  salhir 

an  vistas  grandz  cops  d'ensenhas  &  esten-  al  portai  de  Salas,  ben  ordenatz  &  sarratz, 

dartz  desplegatz  al  ven   delà   l'aygua,  los-  &  aysso  al  plus  covert  que  an  pogut,  affin 

quais  estendartz  &  ensenhas  eran  del  conte  que   les  deldit    sety  no    s'en    prenguessan 

de   Montfort,  loqual  venya  am   una  bêla  garda.  Et  avia  faictas   très  bandas  de  sas 

companya  &  armada  de  gen  per  secorre  les  gens,   dont   era   capitany   de    la    premiera 

deldit  Muret,  loqual   conte  de  Montfort  Verles  d'Encontra,  &  de  la  segonda  Bou- 

passct  sur  lo  pon  am  totas  sas  gens,  &  per  card,  &  de  la  tersa  era  capitany  &  gover- 

lo  mcrcadar  dins  la  vila  es  intrat,  sens  de-  nado  lodit  conte   de  Montfort.  Et  ainyin 
guna  contradictieu  d'ome  viven.  Et  adonc 

'  G.  V.  2970-2989;  iurivée  du   comte  de  Mont- 

■  G.  V,  2887-2969;  siïge  &  prise  de  Muret.  fort. 


An 

12l3 


97 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


98 


KJ.orig 
t.  III, 


orJenafz  &  arrengatz,  sur  lodit  sety  [son]  Foix  &  de  Cunienge  sou  estatz  retiratz, 
vengutz  frapar,  &  aysso  en  cridaii  :  Mont-  coma  dit  es,  son  s'en  metutz  a  conseil,  la 
fort,  Montfort,  &  lalamen  an  faict,  que  ont  lodit  conte  Ramon  a  demostrat  la 
lodit  conte  Ramon  &  rey  d'Arago  son  es-  grand  perda  que  aviau  faicta  aldit  sety  de 
tatz  grandamen  esbaitz,  quant  ainsin  an  Muret,  tant  de  gens  que  autras  causas,  per 
vistes  lors  enemicx  venir  sur  els,  car  tôt  lasqualz  es  estât  esbayt,  que  no  sap  que 
quant  que  rencontraven  davant  els,  metian  puesca  far  iiy  dire,  desquais  causas  ly  es 
a  mort  per  terra,  que  mels  sïiiblavan  tigres  forsa,  que  s'en  ane  devers  le  Sainct  Payre 
ho  orses  afamatz,  que  geii  rasonabla.  Et  ly  dire  &  demostrar  so  que  ledit  conte  de 
adonc  que  ledit  rey  d'Arago  a  vist  besonhar  Montfort  ly  fa  totz  les  jorns  a  el  &  als  au- 
en  tala  forma  sos. enemicx,  es  se  prestameu  très  senhors  que  an  el  son.  Et  adonc  lor  a 
armât  &  montât  a  caval  am  totas  sas  gens,  dit  que  garden  ben  ladite  vila,  si  gardar  la 
cridan,  Arago,  les  autres  Tolosa,  Foix,  Cu-  poden,  ou  autramen  que  quand  el  s'en  sia 
menge,  &  sans  tener  ordre  ny  régla,  qui  anat  ny  los  autres  senhors  c[ue  an  el  son, 
may  a  pogut  anar  es  anat  a  l'estorn  &  si  le  conte  de  Montfort  ve  sus  els,  que 
bruit.  Et  adonc  [quand]  ledit  conte  de  fasso  del  melhor  que  poyran  envers  ledit 
Montfort  a  vist  ainsi  sos  enemicx  ses  au-  conte  de  Montfort,  &  aysso  jusquas  que  el 
cun  ordre,  adonc  a  comensat  de  frapar  sia  retornat  de  la  ont  va.  Et  adonc  s'es 
dessus  per  tala  sorta  &  manyera,  que  tuan,  partit  deldit  Tholosa  am  les  autres  senhors 
blessai!  &  los  ne  menan,  que  era.  grand  que  an  el  eran,  Se  a  près  son  camy  dreict 
piatat  de  veser  lo  grand  monde  que  tom-  a  Roma  '. 
bava  per  terra,  les  ungs  mortz,  les  autres 
blessatz.  Et  de  faict  ledit  rey  d'Arago  au 
rencontrât  &  dessus  an  frapat,  locjual  rey 
quand  a  vista  la  grand  tuaria  &  desconfi- 
lura  que  l'on  fasia  de  sas  gens,  s'es  niettit 
a  cridar  tant  que  a  pougut,  Arago,  Arago, 
mais  nonobstant  tôt  son  cridar,  el  nieteys 
y  demoret,  &  fouc  tuât  sur  lo  camp,  aniay 
totas  sas  gens,  sans  ne  esca])ar  alcun,  que 
fouc  grand  doiiialge  de  la  mort  deldit  rey. 
Et  adonc  qiiant  ledit  conte  Ramon,  les 
de  Foix  &  de  Cumenge  an  vista  tota  ladita 


Comen  les  habltans  de  Tolosa  van  mandar 
aldit  conte  de  Montfort  que  era  a  Muret, 
après  que  lo  conte  Ramon  en  era  anat  a 
Roma,  que  els  se  volian  rendre  aldit  conte 
de  Montfort. 

Or  dis  l'istoria,  que  quant  ledit  conte 
Ramoa  es  estât  partit  de  Tholosa,  les  capi- 
tols  &  habltans  de  aquella  se  son  metutz 
en  conseilh,  per  veser  com  se  devian  go- 
vernar   sur    aquesta    causa,   vist    que    lor 


desconfitura,  &  an   saubut  que    ledit  rey  senhor  8c  autres  les  avian  laissatz  ainsin, 

era  mort,  adonc  se  son  metutz  en  fuita,  sans  aucun  cap  &  govern  per  los  gardar  & 

que  may  a  pogut,  tiran  devers  Tholosa,  &  défendre,  vist  que   ledit  conte  de  Moiit- 

lor  seti  an  désemparât,  sens  ne  portar  al-  fort  lor  era  tant  prop.  Et  adonc  es  estât 

cuna    causa,    ont    fouc    faicta    una   grand  concluz  am  lodit  conseilh,  que  vist  que  lor 

perda  per  los  deldit  Tolosa,  la  ont  mori-  senhor  los  avia   ainsi   abandoiiatz   &  s'en 

guen  grand   monde  deldit  Tholosa,  car  si  era  anat,  que  per  lo  profiech  de  ladite  vila 

salvava  que  podia '.  &  habitans  valia    may  qu'elz  tramesessan 

Et  quant  lodit  conte  Ramon   &  autres  devers  ledit   conte  aldit   Muret,  ont  per 

que  an  el  eran  son  estatz  retiratz  dins  lodit  aquela  hora  era  &  se  tenya,  cinq  ou  sies 

Tholosa  an  totas  lors  gens,  ledit  conte  de  des  plus  aparens  de  ladita  vila,  luy  dire  & 

Montfort  après  que  aguet  près  &  plegat  so  denuntiar  com  lodit  conte  Ramon  &  autres 


que  en  lodit  sety  los  deldit  Tholosa  avian 
laissât,  ont  an  trobat  una  grand  richessa, 
laquala  a  presa,  &  dins  ledit  Muret  s'es 
retirât  sans  far  autra  causa  per  ac(uel  cop. 


senhors  les  an  laissatz,  &  son  s'en  anatz 
sens  lor  dire  alcuna  causa,  per  que  ladita 
vila  es  contenta  &  les  habitans  d'aquela  se 
donar  a  el,  &  que  ly  plassa  los  recebre  a 


Et  adonc  que    lodit  conte   Ramon,   de      marce  &  eu  lor  entier  les  tener  &  gardar, 


'  G.  V.  299C-3092  ;  bataille  de  Muret. 
VIII. 


G.  V,  3093-3 109;   départ   du   comte   Raimond. 


An 
1 2 13 


An 

I2l3 


99 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


100 


sens  lor  far  perdre  alcuna  causa  del  lor,  &      qu'els  &  ladita  vila  velha  prendre  a  niarse 
els  ly  prometen  dorasenavan  d'estre  bons      &  aver  piatat  d'aquela,  ly  pregan  &  sup 


KJ.orig. 

t.  m, 

col.  35. 


&leals' 

Et  adonc  quant  lodit  conselh  es  estât 
tengut  &  conclus  en  la  forma  que  dit  es 
dessus,  an  donada  la  carga  a  siex  des  plus 
aparens  que  dins  ladita  vila  sian  estatz, 
per  anar  far  ladita  légation  &  mesatge  al 
dit  conte  de  Montfort  aldit  Muret,  en  la 
forma  &  manyera  que  dit  es  dessus.  Los- 


plicau  que  ly  plassa  de  venir  per  desa,  & 
aysso  [afin]  que  el  aja  l'onor  de  prendre 
ladita  vila,  car  el  dete  losdits  enbaissados 
aldit  Muret,  jusquas  a  tan  que  aja  res- 
ponsa  del. 

Et  adonc  ausidas  lasditas  novelas  par  lo- 
dit filh  del  rey,  sans  autre  demora  ni  con- 
selh, a  faict  aprestar  tôt  son  cas,  an  una 


quais  messatgiers  an  près  lor  camy  ent,  al-      bêla  &  granda  companya  de  pardessa  s'en 


dit  Muret  an  una  bêla  &  nobla  companya, 
la  ont  an  trobat  lodit  conte  de  Montfort 
Et  adonc  que  davant  el  son  estatz,  après  la 
salutation  per  els  faicta  aldit  conte,  ly  an 
dit  &  déclarât  lor  messatge  &  enbayssado, 


es  vengut,  &  aldit  Muret  es  arribat,  la  ont 
es  estât  grandamen  reculhit  &  benvengut 
per  lodit  conte  de  Monfort  &  autres  que 
an  el  eran.  Et  après  que  lodit  filh  agut  re- 
pausat,  son  se  metutz  a  conseil  sur  ladita 


ainsin  que  chargeatz  eran  de  far  de  point      reductieu  de  Tholosa,  &  aysso  per  far  res- 
en  point,  lesquals  ledit  conte  de  Montfort      ponsa  alsdits   enbaissados,  losquals  avian 


a  ben  escotatz  al  long,  so  que  dire  ly  an 
volgut*. 

Et  après  que  an  agut  dit  &  déclarât  tôt 
lordit  cas  &  messatge,  ledit  conte  lor  a 
faict  responsa,  que  el  metria  la  causa  &  so 


estât  longtemps  an  lodit  Muret,  attendeu 
lor  responsa. 

Adonc  quant  ledit  conselh  es  estât  ten- 
gut, es  estada  faicta  responsa  alsdits  em- 
baissados,  que  ledit  conte  de  Montfort  era 


[de]  que  ly  fan   offra  en  conseilh,  &  que  content  per  l'onor  deldit  filh  del  rey  de 

vista  l'oppinion   de   son   conseilh,  el   lor  Fransa,  loqual  se  era  trobat  aldit  Muret, 

fara  responsa.  Et  adonc  a  comandat  als-  prendre  ladita  vila  de  Tholosa  &  habitons 

dits  enbayssados  que  no  se  botgen  point  d'aquela  a  marce  &  venir  devers  els.  La 


deldit    Muret   sans    sa    responsa,   lac^uala 
lor  a  assignada  a  ung  certain  jorn. 

Adonc  que  ledit  conte  de  Montfort  agut 
faict  la  responsa  tala  que  dita  es  alsdits  en- 
baissados, &  les  a  agutz  retengutz,  encon- 
tinen  sos  messatgiers  a  trames  en  Fransa, 
&  aisso  devers  lo  filh  del  rey,  que  per  lara 
era  &  regnava  en  î'ransa,  ly  fasen  saber 


quala  responsa  an  faicta  aldit  messatgier 
&  enbaissados,  &  alsdits  enbaissados  an 
donat  congiet  de  s'en  retornar  aldit  Tho- 
losa, &  le  jorn  que  ledit  conte  vendria 
recebre  ledit  Tholosa  lor  a  assignat  & 
déclarât.  Et  lesdits  enbaissados  s'en  son 
retornatz  aldit  Tolosa,  &  tôt  so  que  aviaii 
faict  an  dit  &  contât,  &  le  jorn  que  ledit 


per  sas  letras  &  messatgiers,  com  le  conte  conte  de  Montfort  devya  veny  devers  els 

Ramon  &  rey   d'Arago  &  autres  senhors  en  sa  companha  le  filh  del  rey  de  Frajisa, 

eran  estatz  desconfits  &  cassafz  per  el  aldit  loqual  lodit  conte  de  Montfort  avia  trame, 

loc  de  Muret,  &  en  effect  tôt  le  faict  ainsi  tut  sercar,   &   aissi   afin   que  fossa   en    la 

que  estât  era  ly  a  mandat,  &  aussi  coma  presa  &  réduction  deldit  Tholosa. 
après  ladita  desconfitura  ledit  conte  Ra-  Et  quant  s'es  vengut  aldit  jorn  assignat 

mon  &  ses  alliatz  s'en  eran  anatz  &  fugitz,  &  déterminât,   que  ledit  conte  de  Mont- 

&  layssada  &  desemparada  la  vila  dcTho-  fort  devya  venir  aldit  Tolosa,  son  se  pre- 

losa  amay  los  habitans  de  aquela,  losquals  parafz  des   plus  aparens,   &    son  anatz  a 

habitans  avian  trametut  lor  enbaissada  de-  l'endavan  deldit  conte  de  Montfort  per  le 


vers  el  aldit  Muret,  ly  pregan  &  supplican 


'  Ce  pnrngrnphe  manque  dans  G. 

°  G.  V.  3 110-3 II 2.  Le  texte  du  poëme  ne  pré- 
sente pas  tous  les  développements  de  la  rédaction 
en  prose  &  le  récit  des  événements  y  est  tout  autre. 

[A.  M.] 


recebre  &  far  honor.  Et  adonc  es  intrat 
lodit  conte  am  tota  sa  poissansa  &  compa- 
nya dins  lodit  Tolosa,  la  ont  es  estât  foi  t 
ben  reculhit,  tant  dez  petitz  coma  d.  r 
grans.  Et  quant  lodit  conte  aguda  presa 
la  possession  deldit  Tolosa,  &  tota  sa  gen 
logeada  dedins  ladita  vila,  &  del  tôt  asai- 


An 
izi3 


An 

1210 


KJ.org. 
I.  III, 

>.i)l.  .10. 


An 
12  i5 


lOI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


102 


gnioritz',  après  que  an  agut  repausat  per  cuns   jonis,  devers    sondit   payre   s'en    es 

alcuns   jorns,   ledit  conte  de  Montfort   a  anat,    la    ont    avia    de   grans    prinses    per 

assemblât   son   conseilh,  alqiial   era    lodit  aquela  hora,   alsquals  a  contât  &  dit  tôt 

filh  del  rey  de  Fransa,  &  légat,  &  l'eves-  l'afar  d«ldit  conte  de  Montfort,  ainsi  que 

que  deldit  Tholosa  apelat  Folquet.  Alqual  era  estât  faict  de  poinct  en  point,  &  coni 


An 

I  2  I  5 


conseilh  es  estât  fort  debatut  tan  d'unas 
causas  que  d'autras,  &  sus  so  que  losdits 
de  Tholosa  aviaa  exceptât,  quant  los  en- 
baissados  aneguen  presentar  la  vila  &  els, 
so  era  que  res  del  lor  no  lor  faria  perdre, 
mes  los  tractaria  humenamen  &  benigna- 
men,  sans  lor  far  alcuna  extorcieu  ny  vio- 
lensa.  A  laquala  causa  ledit  evesque  deldit 
Tholosaa  respondut  &  es  estât  d'oppinyon, 
que  vist  que  ledit  conte  es  niestre  de  la- 
dita  vila  &  dels  habitans,  losquals  ly  an 
taict  tant  de  mais  le  temps  passât,  que 
metan  le  fouc  per  totz  les  coings  de  ladita 
vila,  talamen  que  no  y  demore  peyra  subrc 
peyra,  que  ne  sia  memoria  a  tostemps  & 
jamay.  Et  adonc  la  pluspart  deldit  conselh 
es  estât  d'aquela  oppinion,  exceptât  lodit 
conte  de  Montfort,  loqual  a  dit  que  no 
era  pas  d'aquela  oppinion  de  far  ainsi  que 
lodit  evesque  avia  dit  &  oppinat,  mes  que 
per  son  oppinion  de  far  arrasar  &  enplanar 
les  valatz  de  ladita  vila,  de  far  arrasar  las 
muralhas  d'aquela  &  abatre  jusquas  a 
terra,  &  aussi  totas  las  maisos  de  fortaressa 
que  son  dins  ladita  vila,  talamen  que  en 
tota  ladita  vila  no  aja  causa  de  deffensa, 
exceptât  lo  Castel  Narbones,  en  loqual 
ledit  de  Montfort  se  tendra  &  demorara. 
Laquala  oppinion  fouc  tenguda  &  la  plus 
bona,  so  que  fouc  faict  &  mes  en  exécution 
fout  encontinen.  De  laquala  démolition 
&  destruction  tant  de  muralhas  que  de 
lasditas  maysos  fouc  grand  perda  &  do- 
matge.  Et  après  que  ladita  démolition  fouc 


le  conte  Ramon  s'en  era  anat  &  fugit,  c[ue 
no  sabian  ont  era  anat  ny  tornat,  &  com. 
losdits  de  Tholosa  s'eran  donatz  aldit  conte 
de  Montfort,  &  la  grand  destruction  que 
ledit  conte  de  Montfort  avia  faicta  après 
ladita  donation. 

Et  quant  lo  rey  de  Fransa  agut  ausit 
ainsi  parlarson  filh,&  ladita  demolitieu  Se 
destruction  que  ledit  [conte]  de  Moiitt'ort 
avia  faicta  dins  ledit  Tholosa,  &  que  lodit 
conte  Ramon  s'en  era  ainsin  anat,  graiida- 
nien  n'es  estât  marrit,  dolen  &  corrossat 
de  so  que  sondit  filh  a  dit  &  contât,  &  ma- 
jormen  quant  sondit  filh  se  era  trobat  am 
lodit  faict,  ainsi  que  dit  avia  davan  les  ])riii- 
ces  &  baros,  losquals  la  pluspart  d'aquelz 
eran  parens  ou  aUiatz  deldit  conte  Ra- 
mon. Et  adonc  ledit  rey  s'es  partit  d'aqui, 
&  en  son  lotgis  s'es  retirât  sans  fa  senblan 
de  res,  mais  tant  solamen  a  dit  a  sos  baros 
&  prinses  :  «  Senhors,  ieu  ay  encoras  espe- 
ransa  que  avans  no  tardara  gayre,  que  ledit 
conte  de  Montfort  &  son  frayre  le  conte 
Guy  y  moriran  a  la  poursuyta,  car  Dieu  es 
just,  &  permetra  que  lesdits  contes  y  seran 
tuatz  &  murtrits,  car  non  an  bona  querela 
&  justa.  »  Mais  nonobstant  causa  que  le- 
dit rey  diguessa  ny  demostrassa  a  sesdits 
princes  &  baros,  touchant  ledit  faict,  si 
ne  eran  els  grandamen  corrossatz  &  indi- 
gnatz  contra  lodit  rey,  amay  son  filh.  Dont 
lodit  rey  aguet  alcuna  dottansa  que  s'en 
enseguessa  plus  grand  bruit  8c  mal,  car 
vesia  totz  sos  princes  corrossatz  &  furioses. 


faicta,  ainsi  que  dit  es  dessus,  &  que  ledit      de  so  que  sondit  filh  avia  dit  &  contât  del- 


conte  de  Montfort  aguet  faict  tôt  so  que 
bon  luy  a  semblât  de  far,  lodit  filh  del  rey 
s'en  es  anat  &  retornat  vers  son  pays,  dont 
era  vengut,  prenen  congiet  deldit  conte  de 
Montfort  &  légat  &  autres  senhors  que 
an  els  eran,  ont  luy  foguen  donadas  de 
grand  richessas  del  piliage,  que  era  estât 
faict  dins  lodit  Tholosa.  Et  quant  es  estât 
en  Fransa  &  repausat  &  sejornat  per  al- 

'  Sic  P.;  rien   dans  T.;  peut-être  faut-il  corriger 
assegurau. 


dit  conte  Ramon  &  dels  habitans  de  Tho- 
losa '. 

Or  dis  l'istoria  que  dementre  que  tôt  so 
dessus  se  fasia,  que  ledit  conte  Ramon 
s'en  era  anat  a  Roma,  &  en  sa  compajiya 
era  lo  conte  de  Foys  &  aquel  de  Cumengo 
8c  autres  senhors.  Et  quant  es  estât  sejor- 

'  G.  V.  3ii3-.3i47;  voyage  du  prince  Louis  8c 
reddition  de  Toulonse.  Très-remanié  dans  le  texte 
en  prose.  L'histoire  du  concile  de  Latrnn  qui  suit 
est  un  abrégé  des  vers  Si-jS-SJpS  du  poème,  [A.  M.[ 


ùl.orîg. 

I.  m. 
col.  J7« 


io3                        PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC,  104  "" — 

An  -       '       An 

'^         liât  &  repausat  per  alcuns  jorns  dins  loclit  Si  le  grand  tort  que  ledit  légat  &c  conte  de      '^'"^ 

Renia,  devers  lodit  Sauct  Payre  son  anatz  Montfort  ly  fasiaii,  nonobstant  tout  ap- 

se  presentar.  Et  adonc    es  arribat  d'autre  punctamen    ou    accordis    que    ledit    conte 

Cartier   dins    lodit    Ronia    ung   filh    deldit  Ramon  aguessa  faictz  ny  passatz  per  avant 

conte  Ramon,  loqual  lo  rey  d'Anglaterra  am  lodit  Sanct  Payre.  Et  quant  lodit  conte 

avia    noyrit    ung    temps    de    sa    joynessa.  Ramon  agut  dit  &  demostrat  ben  al  long 

Loc[ual   iilh  auseu   &  estant  vengut  a  sa  tôt   son    cas,   ainsi    que  era,  aldit  Saiact 

iiotissa    la   vexation   que    ledit   conte    de  Payre   &   a   son    conseilh    aqui    présent, 

Montfort  donava  &  fasia  a  sondit  payre,  &  adonc  a  presa  la  paraula  per  son  cartier  lo 

estant  advertit  corn  sondit  payre  s'era  reti-  conte  de  Foix,  &  aldit  Sanct  Payre  a  co- 

rat  devers  lodit  Sainct  Payre  en  Roma  am  mensat  de  dire  &  deniostrar  le  grand  mal 

los  autres  senhors  &  princes  en  sa  com-  que  lesdits  légat  &  conte  de  Montfort  ly  an 

panya,  a  demandât  congiet  aldit  rey  d'An-  faictz  &  ly  fan  totz  los  jorns,  en  ly  pilhaii 

glaterra  per  anar  devers  sondit  payre  en  &  obstan  sa  terra  deldit  contât  de  Foix, 

Roma,  loqual  rey  d'Anglaterra  era  granda-  laquala  causa  era  grand  piatat  de  veser  ny 

men  son  paren  &  de  son  sang.  Loc[ual  rey  ausir,  so  que  fouc  faict  de  jour  en  jour, 

ausen  la  voluntat  deldit  filh  del  conte  Ra-  lasqualas  causas  son  melhorobras  de  tiraiis 

mon,  &  aussi  ausen  lo  gran   tort  &  vexa-  que  autras.  Et  après  le  conte  de  Cumenge 

lion  que  ledit  conte  de  Montfort  ly  fasia,  a  faicta  sa  plaincta,  ainsi  que  les  dessus 

n'es  estât  srandameii  corrossat  &  niarrit.  avian  faicta,  disen  &  demostran  aldit  Sainct  i^J.orig 

t  m 

Et  adonc  a  donat  congiet  aldit  filh  deldit  Payre  que  so  que  sondit  légat  &  conte  de    coi.5S. 

conte  Ramon  per  anar  devers  sondit  payre  Montfort  fan  totz  los  jorns  son  melhs 
en  Roma,  &  aysso  am  una  bêla  &  nobla  obras  de  diables  que  de  gen  rasonabla,  car 
companya  que  ly  a  baylada  per  le  acompa-  110  fan  que  murtrir  &  pilhar  tôt  lo  monde, 
nhar,  &  grand  trésor  luy  a  donat  &  baillât,  so  que  la  sancta  Eglisa  no  devya  payrar  ny 
&  aldit  Sainct  Payre  a  escript,  ainsi  que  sufertar,  vist  &  considérât  qu'elz  son  estatz 
per  son  afar  propri,  en  ly  reconiandant  totz  jorns  vrays  obediens  a  ladita  Eglisa^ 
fort  grandamen  ledit  enfan  &  le  faict  del-  ainsi  que  pot  apare  per  los  appunctamens 
dit  conte  Ramon  autant  ou  plus  que  [se]  sus  aysso  fachs  &  passatz  lo  temps  passât, 
fossa  estât  son  faict  propry.  Et  tôt  so  des-  ainsi  que  d'aquelz  pot  apare.  Et  adonc  qii« 
sus  faict,  ledit  filh  deldit  conte  Ramon  a  lodit  Sainct  Payre  agut  entendut  la  plaincta 
près  conget  deldit  rey  &  [de]  to(a  sa  corf,  d'ung  chescun  desdits  princes  &  senhors, 
&  a  camy  s'es  metut,  &  tant  a  fayct  per  &  aussi  agut  vistas  las  letras  que  ledit  rey 
mar  &  per  terra,  que  dins  lodit  Roma  es  d'Anglaterra  ly  avia  scriptas  en  favor  del- 
arribat.  La  ont  a  trobat  sondit  payre,  lo-  dit  conte  Ramon,  es  estât  grandamen  cor- 
quai  ly  a  faict  ung  grand  arreculhenient,  rossât  8i  mal  content  contra  lodit  légat  Si 
quant  a  saubuda  sa  venguda,  car  long  temps  conte  de  Montfort,  vist  &  considérât  Ks 
avia  estât  que  no  lo  avia  vist.  Et  adonc  que  appunctamens  faiclz  &  passatz  entre  cl  & 
se  son  estatz  festegeatz  &  repausatz,  son  lesdits  senhors,  desquais  appunctamens  fa- 
s'en  anatz  totz  devers  lodit  Sanct  Payre,  sia  aqui  fe  &  proiiipta  exibitieu,  ly  disen 
loqual  Sainct  Payre  tenya  per  lara  son  &  demostran  que  fotas  causas  ny  extor- 
conseilh,  la  ont  eran  totz  sos  cardinalz  &  cieus  no  dévia  mantene  ny  suffertar'. 
autres  prelatz.  Et  quant  son  estatz  arribatz  Adonc  a  presa  la  paraula  ung  dez  cardi- 
devant  lodit  Sainct  Payre,  son  se  metutz  nais  que  aldit  conselh  eran,  loqual  a  dit  8c 
cascun  dels  dos  genolz  en  terra,  &  adonc  demostrat  aldit  Sainct  Payre  lo  papa  & 
le  filh  deldit  conte  Ramon  a  presentadas  conselh,  que  r'es  que  losdits  senhors  ik 
sasditas  letras  de  par  lo  rey  d'Anglaterra  princes  ajan  dit  ny  demostrat,  que  de  res 
aldit  Sainct  Payre,  lasqualas  ledit  Sainct  no  an  falhit,  ny  dicta  messonja,  car  cascun 
Payre  fec  legir.  Et  adonc  a  faict  levar  de- 
bout ledit  conte  Ramon  &  autres  senhors  .  Tout  ceci  est  extrêmement  aluégé  dans  T. 
que  an  el  eran,  &  ledit  conte  Ramon  luy  Même  remarque  pour  la  suite  du  concile  d«  La- 
a  comensat  a  dire  8c  demostrar  tôt  son  cas  tian.  TA.  M.l 


An 
I  2  I  :"i 


100 


PREUVFS  DE  L'HISTOIRE  DE  lANGUEDOC. 


106 


ciels  aviaii  hailladas  &  lieuraclas  las  melliors  dlta  sor,  que  ne  fossa  dona  &  seiihoressa, 
plassas  que  cascuii  aguessa  en  lors  senho-  &  c[ue  si  aldit  loc  de  Pechsegur  avia  agutz 
rias  entre  las  mas  de  laGleysa,en  signe  de      alciins  heretges  ny  avia  de  presen,  que  a 


obediensa  &  subgectieu.  «  Per  que,  senhor, 
no  deves  suftcrtar  lor  estre  faict  tort  ny 
otratge,  peysque  vers  tu  se  retiran  a  re- 
fuge, ainsi  que  podes  veser  &  cognoysse, 
car  si  autranieu  era,  no  se  voldrian  pas 
vers  tu  rendre  ny  retirar,  »  Et  quant  lodit 
cardinal  a  aguda  finida  sa  paraula,  aqui  es 
estât  l'abat  de  Sanct  Ubery,  loqual  a  dit 
îk  demostrat  aldit  Sainct  Payre,  com  tôt  so 
que  losdits  princes  8c  senhors  avian  dit  ny 
demostrat  ny  lo  cardinal  avia  dit,  era  tôt 
vertat,  &  que  grand  tort  lor  fasia  lodit  lé- 
gat &  conte  de  Montfort,  ainsi  que  dit 
era  dessus  ny  demostrat,  &  que  el  ne  sabia 
bfu  la  vertat. 

Et  adonc  s'es  levât  l'evesque  de  Tolosa, 
que  dessus  es  noumat  Folquet,  &  la  pa- 
raula a  presa  contra  lodit  cardinal  &  abat, 
loqual  era  aldit  conseilh,  &  de  faict  tôt  al 
contrary  a  demostrat  8c  douât  a  entendre 
aldit  Sauct  Payre,  disen  que  le  conte  de 
Foix  que  aqui  era  presen  no  se  podia 
excusar,  ny  dire  que  tota  sa  terra  no  fos 
plena  de  hereses,  &  que  aquo  sia  vertat,  lo 
pech  de  Montsegur  ne  es  estât  près  &  aba- 
tut  &  arrasat,  8c  les  habitans  d'aquel  arses 
8c  brullatz.  Plus  era,  la  sor  deldit  conte 
de  Foix  avia  faict  mourir  son  marit  de 
mala  mort,  a  causa  delsdils  heretges.  Per 
laquala  causa  avia  demorat  dedins  Pamyas 


el  no  era  pas  la  colpa,  8c  que  el  no  devya 
pas  portar  ny  pagar  la  pena  de  sadita  sor. 
«  Et  en  tant  que  dis  que  ieu  8c  mou  senhor 
lo  conte  Ramon  vos  avem  aussitz  8c  mur- 
tritz  vostras  gens  8c  servidos,  no  se  troba- 
ria  jamais  per  vertat,  que  nos  ajan  jamais 
tualz  alcuns  servitos  de  la  saincta  Gleisa, 
ny  faict  alcun  octrage,  car  los  que  foguen 
tuatz  al  loc  de  Montjoyre  non  eran  pas 
servidos  de  la  Gleysa,  mais  iing  tast  de  ri- 
bautz  layros,  que  pilhavan  8c  raubavan  lo 
paure  monde,  ainsi  que  se  trobara  per 
vertat.  Per  que,  senhor,  en  so  que  lodit 
evesquo  de  Tholosa  vos  dis,  es  grandamen 
dessebut  8c  trufat,  car  soubz  umbra  de 
bona  fe  8c  amistat,  no  fa  que  traisir  lo 
paure  monde  am  sas  paraulas  fictas  8c  cau- 
thelosas,  car  sas  obras  8c  sos  faictz  so 
melhor  obras  diabolicquas  que  autras,  ainsi 
que  se  pot  troba  per  vertat.  Car  per  son 
prochas  8c  malissa,  a  faict  destruire,  pilhar 
8c  raubar  lodit  Tholosa,  8c  plus  de  detz 
mila  personas  faictas  morir  de  mala  mort; 
car  el  8c  vostre  dit  légat  8c  conte  de  Mont- 
fort  es  tôt  uug  faict  8c  tota  una  causa.  » 

Et  quant  lodit  conte  de  Foix  a  aguda 
finida  sa  paraula,  laquala  es  estada  ben 
cscotada  per  lodit  Sainct  Payre  8c  son  con- 
seil, es  se  metut  avan  ung  grand  senhor 
8c  baro,  apolat  Arnaud  de  Villomur",  lo- 


An 

I  2l5 


Êd.ori:; 

t.  m; 

col.  5 a. 


quatre  ans  sans  ne  auser  salhir,  la  ont  la-      quai  a  dit  8c  demostrat  aldit  Sanct  Payre, 

difa   heresia   es   crescuda    8c    multiplicada 

grandamen,  a  causa  de  sadita  sorre.  «Et 

d'autra    part   lodit   conte    de    Foix    no    se 

saubria  desencusar,  que  el,  ensemble  lodit 

conte  Ramoii  non  ajan  aussitz  8c  tualz  tos 

servidos,  loS(|ual3  te  anavan  servir  8c  donar 

secors  a  ton  légat  al  seti  de  Lavaur,  loq\ial 

niurtre  8c  occision  de  gens  fouc  faict  al 


com  ledit  légat  8c  conte  de  Montfort  ly 
avian  presa  Si  ostada  tota  sa  terra,  sans 
saber  per  que  ny  per  que  no,  8c  que 
granda  pietat  es  del  mal  &c  destruction  que 
lodit  légat  8c  conte  de  Montfort  fan  totz 
les  jorns  a  ungs  8c  autres,  8c  que  so  que  els 
fan  no  son  pas  faictz  de  ung  légat  8c  conte 
de  Montfort,  mais  obras  8c  faictz  de  ung 


loc  de  Monjoyre,   la   ont  foren   tuatz  8c      layro  8t  murtrie  de  monde.  Car  gran  piatat 

es  del  monde  que  tuan  8c  fan  tuar  totz  los 
jorns  per  lo  pays,  la  ont  son,  per  laquai 
causa  es  inpossible  de  endurar  talas  gens 
ny  lors  faictz,  si  autre  recapte  no  y  es  me- 
tut Si  donat.  Et  après  aquest  dict  de  Vila- 
mur,  loqual  a  parlât  ben  sajamen  demos- 
tran  son  greugc,  s'es  nietut  a  l'avan  ung 


murtritz  ben  VI  milla  homes,  sans  ne  sca- 
par  cap.  » 

Adonc  a  respondut  lodit  conte  de  Foix 
eu  so  que  lodit  evcsque  avia  dict  &  pre- 
pausat  contra  el,  disen  que  tant  que  to- 
cava  so  que  lodit  evesque  avia  dit  ny  me- 
tut avan,  touchant  lodit  Pechsegur,  que 
janiay  el  no  ne  era  estât  mestre  ny  senhor, 
car  son  payre  quand  niorut  le  donct  a  sa- 


'  Le  nom  manciiie  dans  P. 


An 

1213 


107 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


108 


An 


Éd.orif!, 
t    III, 
col.  ôo. 


autre  baro  apelat  Ramon  de  Roquafuclh, 
loqual  a  dit  &  demostrat  la  granda  traiso 
&  destruction  del  deffunct  visconte  de  Be- 
siers,  &  la  manyera  com  l'avian  faict  morir, 
&  sa  terra  pilhada  &  destruicta,  de  laquai 
causa  era  ung  grand  domatge  &  perta  per 
tôt  lo  monde,  car  jamais  ledit  visconte  no 
era  estât  heretge  ny  receptado  d'aquelz, 
ainsi  que  se  trobara  per  vertat,  mais  ledit 
légat  per  grand  malessia  &  enveja  avia 
faicf,  ainsi  que  dit  es  dessus'. 

Et  quant  lodit  Sainct  Payre  agut  enten- 
dut  tôt  so  que  les  ungs  &  les  autres  ly  an 
volgut  dire,  a  gitat  ung  grand  sospir,  & 
adonc  s'es  retirât  en  son  secrect  &  repayre 
an  sondit  conseilh,  &  lesdits  senhors  se 
sont  aussi  retiratz  en  lor  lotgis,  en  atten- 
den  la  resposta  que  lodit  Sainct  Payre  lor 
volia  far. 

Et  adonc  que  lodit  Sainct  Payre  es  estât 
retirât,  son  vengutz  devers  el  totz  los  pré- 
lats, losquals  eran  del  partit  &  familha 
deldit  légat  &  conte  de  Montfort,  &  aldit 
Sanct  Payre  an  dit  &  demostrat,  que  se  el 
torna  las  terras  &  senhorias  als  que  se  son 
vengutz  rancurar  a  el,  ny  les  vol  creyre  de 
so  que  ly  an  dit,  que  no  quai  plus  que 
home  per  la  Gleysa  se  meille  plus  ny  fassa 
res.  Et  quant  totz  losditz  prelatz  an  agut 
dit,  ledit  Sainct  Payre  a  près  ung  libre,  &  a 
totz  a  demostrat  com  s'il  no  retornava  lasdi- 
tas  terras  &  senhorias  als  en  que  son  esta- 
das  dostadas,  que  grand  tort  lor  sera  faict. 
Car  el  troba,  &  a  trobat  ledit  conte  Ramon 
fort  obedien  a  la  Gleisa  &  a  totz  sos  man- 
daniens,  &  aussi  totz  les  autres  que  an  el 
eran.  «  Per  laquai  causa  ieu  lor  dony  con- 
giet  &  Jiccnsa  de  recobrar  lors  terras  & 
senhorias  sus  aquelz  que  las  lor  tenen  in- 
justamen.  «  Adonc  que  aguesso  vistes  los- 
dits  prelatz  murmurar  contre  lodit  Sainct 
Payre  &  prinses,  aguera  l'on  dit  que  niyelz 
semblaven  gens  desesperada  que  autre, 
dont  lodit  Sanct  Payre  es  estât  tôt  esbayt, 
de  veser  ung  tal  cas  com  era  aquel,  de 
deffar  losdits  prelatz  excomcgutz  de  la 
sorta,  que  eran  excomegutz  encontre  el. 

Et  quant  le  chantre  de  Lyon,  que  per 
aquel  temps  era,  lo([ual  era  ung  dels  grans 

'  Tout  ceci  est  fort  abrégé  dans  T.  £<  il  y  règne 
une  certaine  confusion,  [A.  M.] 


clercz  que  l'on  saubes  en  tôt  lo  monde,  a 
vist  &  ausit  losdits  prelatz  en  tala  forma 
murmurar  contra  lodit  Sainct  Payre  & 
princes,  &  es  se  levât,  &  la  paraula  a 
presa  contra  losdits  prelatz,  en  disen  & 
demostran  aldit  Sanct  Payre,  que  tôt  so 
que  ledit  prélat  disia  ny  avia  dit,  no  era 
que  una  grand  malecia  8c  malvaistat,  cons- 
perada  contra  lesdits  princes  &  senhors 
contra  tota  vertat.  «  Car,  senhor,  tu  sabes 
be  en  tant  que  toca  lodit  conte  Ramon,  que 
totz  jorns  el  t'es  estât  obedien,  &  que  sia 
vertat,  el  fouc  dels  premies  que  te  baylet 
sas  plassas  en  tas  mas  &  podor  ho  de  ton 
légat,  &  aussi  fouc  dez  premies  que  se  cro- 
set,  &  aysso  al  sety  de  Carcassona  contra 
son  nebot  lo  visconte  de  Besiers,  laquala 
causa  fec  per  te  mostrar  com  el  te  era  obe- 
dien, nonobstan  que  ledit  visconte  foussa 
son  nebot,  &  dont  aussi  t'es  estada  faicta 
rancura  &  plaincta.  Per  lasqualas  causas 
dessus  dichas  me  sembla,  senhor,  que  al- 
dit conte  Ramon  faras  grand  tort,  si  sasdi- 
tas  terras  no  ly  retornas  8f  fas  retorna,  & 
ne  seras  reprochât  de  Dieu  &  del  monde, 
ny  no  sera  home  que  d'aras  en  avan  se  fise 
de  tu,  senhor,  ny  de  tas  letras,  ny  que  y 
done  fe  ny  cresensa,  dont  tota  la  Gleisa 
militanta  ne  poyria  estre  deffamada  &  re- 
prochada.  Per  que  ieu  die  que  vos,  senhor 
evesque  de  Tholosa,  aves  ung  gran  tort,  8c 
mostras  ben  per  vostras  paraulas  com  vos 
no  amas  pas  lodit  conte  Ramon,  ny  may  lo 
poble  dont  es  pastor.  Car  vos  avez  alucat 
ung  tal  fouc  en  Tolosa,  que  jamay  no  se 
escantira,  car  vos  es  cap  &  causa  de  aver 
faict  morir  plus  de  detz  mila  homes,  &  fa- 
res  encaras  autans,  ainsi  que  vesi  que  per- 
sévéras, per  vostre  fais  donar  entendre. 
Car  per  vos  &  vostres  faictz  avez  talamen 
diffamada  la  cort  de  Roma,  que  per  tôt  lo 
monde  n'es  bruit  &  fama.  Per  que,  senhor, 
me  sembla  que  per  l'appétit  d'ung  home, 
tanta  de  gen  no  deu  esse  destruita  ne  de- 
seretada.  » 

Adonc  ledit  Sainct  Payre  a  pensât  ung 
pauc  en  son  affar,  &  quant  agut  pensât,  a 
dit  :  «  Ion  vesi  ben  &  cognoissi  que  grand 
tort  es  faict  alsdits  senhors  S:  princes,  que 
ainsi  son  vengutz  devers  nous,  mais  totas 
vetz  ieu  ne  soy  innocen,  &  non  sabe  res, 
ny  de  mon  mandamen  lodit  tort  no  lor  es 


An 

I21Ô 


109 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


110 


Ed.orig. 

t.  III, 

col.  61. 


estât  faict,  iiy  110  ne  sabe  degiin  grat  als 
que  faict  ho  an.  Car  ledit  conte  Raiiion  tôt 
jors  s'es  vengut  rendre  a  my,  coma  vray 
obedien,  aniay  los  princes  que  an  el  son.  « 

Et  adonc  s'es  levât  debout  l'archivesque 
de  Narbona,  &  a  presa  la  paraula,  &  al 
Sanct  Payre  [a]  dit  &  demostrat  com  lesdits 
princes  dessus  non  eran  en  deguna  colpa, 
par  que  cm  los  deguessa  ainsin  deseretar, 
ny  far  ainsi  que  ledit  evesque  de  Tholosa 
volia.  «  Loqual  toutjours  vos  a  donat  ung 
tresque  dannable  conseilh,  &  fa  enquaras 
de  presen.  Car  vos  jury  la  fe  que  devy  a 
sancta  Gleysa,  que  le  conte  Ramon  es 
estât  îoutjors  obedien  a  tu,  senhor,  &  a  la 
Gleysa,  amays  totz  los  autres  senhors  que 
ani  el  son.  Et  si  se  son  rebellatz  contra  ton 
légat  &  conte  de  Montfort,  no  n'an  pas 
tort,  car  ledit  legat  &  conte  de  Montfort 
lor  an  ostada  tota  lor  terra,  &  tuatz  & 
nuirtritz  de  lors  gens  sans  nombre,  & 
l'evesque  de  Tholosa  que  ayssi  es,  ne  es 
en  causa  de  tôt  lo  mal  que  se  y  fa.  Per 
que,  senhor,  podes  be  cognoisse  que  so 
que  lodit  evesque  te  dis,  no  es  pas  vray- 
semblable  de  vertat,  car  si  fossa  coma  el 
dis  &  dona  a  entendre,  ledit  conte  Ramoii 
&  senhors  que  an  el  sont,  no  foran  pas 
aras  vengutz  ayssi  devers  te,  coma  an  faict, 
ainsi  que  vezes.  » 

Et  quand  lodit  arcevesque  agut  dit,  adonc 
es  vengut  ung  grand  clerc,  loqual  s'apelava 
mestre  Tessis,  loqual  a  dit  &  demostrat 
aldit  Sanct  Payre  tôt  lo  contrary  de  so  que 
lodit  arcevesque  de  Narbona  avia  dit,  en  ly 
disen  :  «  Tu  sabes  be,  senhor,  &  es  avertit, 
com  lo  conte  de  Montfort  &  ton  legat  an 
presa  una  grandissima  pena  neit  &  jorn, 
&  grand  dangier  de  lors  personas  a  reduyre 
&  retornar  lo  pays  dels  princes  que  des- 
sus, loqual  era  tôt  plein  de  iretges,  ainsi, 
senhor,  que  tu  sabes  be.  Et  aras  quant  lodit 
conte  de  Montfort  &  ton  legat  an  nete- 
jat  &  cassatz  lesdits  heretges,  &  près  ledit 
pays  en  lor  ma,  so  que  an  faict  en  grand 
trebailh  &  pena,  ainsi  que  cascun  pot  ben 
veser,  &  que  aras  aquestes  vcngan  ayssi  a 
tu,  quant  no  podcn  res  far  &  demandar  a 
ta  justecia  contra  ton  dit  legat  &  conte  de 
Montfort  per  recobra  lors  terras  a  bon 
dreict  &  bona  causa.  Et  si  tu  las  ly  ostavas 
aras,   ly  farias  gran   tort,  car  neyt  &  joru 


ledit  conte  de  Montfort  frebalha  &  se 
pena  per  la  Gleisa  &  per  lo  dreit  d'aquela, 
ainsi  que  dit  es.  « 

Et  adonc  que  ledit  Sanct  Payre  agut  ausit 
&  escotat  ung  cascun  de  cascuna  partida, 
alor  a  respondut  aldit  mestre  Tessi  &  au- 
tres de  sa  consortia,  que  el  es  be  avertit 
de  tôt  lo  contrary.  Car  a  el  ly  esta  ben 
enformat,  com  ledit  legat  cassa  les  bons  & 
justes,  &  laissa  les  malvatz  a  punir,  car 
grandas  son  las  plantas  &  rancuras  que 
cascun  jorn  ly  venen  de  cascuna  part  con- 
tre ledit  legat  &  conte  de  Montfort.  Et 
adonc  se  son  ajustatz  totz  les  que  tenyan 
le  partit  deldit  legat  &  conte  de  Montfort, 
&  davant  ledit  Sainct  Payre  son  vengutz  ly 
dire  &  pregar  que  le  pays  de  Bedarres, 
Carcasses,  Tholousa,  Agen,  Quercy,  Albi- 
ges,  Foix  &  Cumenge  velha  laissât  aldit 
conte  de  Monfort,  peysque  l'a  conques- 
tat.  «  Et  si  cas  es,  que  tu,  senhor,  ly  velhas 
ostar  ledit  pays  &  terra,  nos  te  prometeii 
&  juran  totz  que  envers  totz  &  contra  totz 
nos  ly  ajudarem  &  secourrem.  » 

Et  quant  lesdits  dessus  an  agut  ainsi 
parlât,  ledit  Sanct  Payre  lor  a  dit  8c  res- 
pondut que  per  els  ny  causa  que  ajan 
dicta,  no  fara  tort  a  degun,  ny  home  que 
sia  no  sera  deseretat  per  el.  Car  prenen 
que  la  causa  fossa  ainsi  que  dicta,  &  que 
ledit  conte  Ramon  aguessa  faict  tôt  so  que 
an  dit  ny  prepausat",  que  per  so  no  devria 
pas  perdre  sa  terra  &  heretatj  car  Dious  a 
dit  de  sa  boca,  que  lo  payre  no  pagara 
pas  la  iniquitat  del  filh,  ny  lo  filh  la  del 
payre,  car  no  es  home  que  ause  sostenir 
ny  mantener  lo  contrary  d'aysso.  Et  d'autra 
part  el  s'es  ben  informat  que  ledit  conte 
de  Montfort  a  faict  morir  a  tort  &  sans 
causa  le  visconte  de  Besiers,  &  aysso  per 
aver  sa  terra.  «  Car  ainsi  que  ieu  troby,  ja- 
may  lodit  visconte  no  fouc  causa  de  ladita 
heresia,  car  era  per  aquel  temps  trop  jove, 
car  ne  se  parlava  pas  per  aquel  temps  de 
talas  causas,  dont  ieu  volria  ben  saber  am 
vous  autres,  qui  es  aquel  que  la  velga  car- 
gar  ny    encolpar,   peysque   tant   fort   per 

'  T.  a  la  place  des  mots  car  prenen  prepnii- 

iax,  porte  :  car  comben  que  ainsi  fossa,  que  lodit 
comte  de  Foix  aguessa  una  sorre  liyreigia,  &  lo 
comte  Ramon  son  nebot,  per  so. .. 


An 
I  21  j 


An 


An 


1 1 1                         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1 1  2 

ledit  conte  de  Monlfort  preiies  las  causas,  iiiia  partida  de  sas  genj,  las  aiifras  a  lais-      '^'^ 

iiy  per  que  a  faict  ainsi  morir  ny  destruyre  sadas  a  sondit  filh,  &  entre  los  autres  que 

sa  terra  ny  la  y  ostar.  >>  Et  adonc  c[ue  ledit  es  demorat  lo  conte  do  Foix,  per  deman- 

Sanct  Payre  agut  parlât  ainsi  que  dit  es,  dar  sa  terra  ny  veser  si  la  poyria  cobrar. 

adonc  ly  an  respondut  totz  lesdits  prelatz,  Et  adonc  lodit  conte  Ramon  s'en  es  anat 

que  velha  ho   no  velha,   sia  ben  ho  mal,  droict  a  Viterba,  per  demourar  sondit  filh 

ledit    conte  de  Montfort   tendria   lasditas  &  autres  que  an  el  eran,  coma  dit  es  dcs- 

liJ.orig.    terras  &  senhorias,  car  els  ly  aiudaran  en-  sus'. 
.III                                                           -'     ' 

cu'l.6:,    vers  totz  &  contra  totz  per  las  deffendre,  Et  quant  tout  so  dessus  es  estât  faict, 

car  ben  &  lealmen  las  a  conquistadas.  ledit  conte  de  Foix  s'es  retirât  devers  lodit 

Et  quant  l'evesque  d'Osma  a  vist  aquo,  a  Sainct  Payre,  per  saber  si  sa  terra  ly  tor- 
dit aldit  Sainct  Payre  :  «  Senhor,  no  te  sia'  naria  ho  non.  Et  aladonc  que  lodit  Sainct 
de  lors  menassas,  car  be  te  die  en  vertat,  Payre  a  vist  ledit  conte  de  Foix,  sas  terras 
que  l'evesque  de  Tholofa  es  ung  grand  fla-  &  senhorias  ly  a  rendudas  &  tornadas,  ly 
tayre;  car  ja  per  lors  menassas  no  démo-  en  baillan  sas  letras,  que  en  tal  cas  son 
rara  que  lo  filh  del  conte  Ramon  no  re-  apertenens,  dont  ledit  conte  de  Foix  es 
cobre  sa  terra  sus  le  conte  de  Montfort,  estât  grandamen  joyos  &  alegre,  &  ledit 
car  pro  trobara  ajuda  &  secors,  car  nebot  Sainct  Payre  grandamen  a  remerciât,  lo- 
cs  del  rey  de  Fransa,  amay  d'aquel  de  An-  quai  Sainct  Payre  ly  a  donada  sa  benedic- 
glaterra,  &  d'autres  grans  senhors  &  prin-  tieu  8f  absolutieu  jusquas  al  jorn  presen 
ces.  Per  que  son  drect  saubra  ben  deffen-  de  toutas  causas.  Et  quant  ledit  conte  de 
dre,  nonobstant  que  sia  jove.  »  Foix  es  estât  despachat,  el  s'es  partit  del- 

Adonc  a  respondut  lodit  Sainct   Payre:  dit   Roma,    &    drect   aldit    Viterbas    tirât 

(I  Senhors,  no  vos  sia  de  l'enfant,  car  si  le  devers  ledit  conte  Ramon,  &  tôt  son  cas 

conte  de  Montfort  ly  te  sas  terras  &  senho-  ly  a  contât,  coin  avia  aguda  son  absolutieu, 

lias,  ieu  l'en  dare   d'autras,  en  que  con-  &   aussi    com    ledit  Sainct    Payre    ly   avia 

qiiistera   Tholosa,  Agen,   amay   Belcayre.  relaxada  sa   terra  &   senhoria,  &   lasditas 

Car  ieu  ly  dare  la  contât   de  Venecy,  la-  letras  ly  mostret,  dont  lodit  conte  Ramon 

quala  es  estât  de  l'emperado,  am  totas  sas  fouc  grandamen  joyos  &  alegre.  Et  adonc 

pertenensas,  &   que    s'il    ama  Dieu  &  la  son   se   partitz  deldit  Viterba,  &  drect  à 

Gleysa,  &  que  no  tassa  tort  a  persona  del  Genua   son  vengutz,   la    ont   an    demorat 

monde,   pro   aura    terra    &    senhoria.   Et  lodit  filh  deldit  conte  Ramon'. 

adonc  es  vengut  devers  ledit  Sainct  Payre  Or  dis  l'istoria  que  après  tôt  so  dessus, 

ledit  conte  Ramon  am  totz  sos  princes  Si  8c  c(ue   le   filh  deldit  conte  Ramon  aguet 

senhors,  &  aysso  per  aver  responsa  de  lor  demorat   l'espasy  de  quaranta  jorns  aldit 

cas  &  requesta,  que  cascun  avia  faicta  aldit  Roma,  devers  ledit  Sainct  Payre  ung  jorn 

Sainct  Payre.  Alqual  ledit  conte  Ramon  a  s'es  retirât  am  sos  baros  &  senhors  que  am 

dit  &  demostrat,  com  els  an  demorat  aqui  sa  conipanya  eran.  Et  quant  es  estât  arri- 

ung  grand   temps,  en  attenden  alcuna  rcs-  bat,  après  salutation  faicta  per  lodit  enfant 

ponsa  de  lor  faict  &  requesta,  que  cascun  aldit  Sainct  Payre,  ainsi  que  sabia  ben  far, 

ly  avia  faicta.  Et  adonc  ledit  Sanct  Payre  car  sage  &  ben  morigénât' era  ledit  enfant, 

a  dit  aldit  conte  Ramon,  que  per  aras  no  congiet  a  demandât  aldit  Sainct  Payre  per 

lor  pot  a  rcs  far,  mais  que  s'en  retorne,  &  s'en    tornar,   peysque    autra    responsa    no 

son  filh  ly  a  faict   laissar.  Et  quant  ledit  pot  aver.  Et  quant  ledit  Sainct  Payre  agut 

conte  Ramon  agut  ausit  la  responsa  deldit  ausit  8c  escotat  tout  so  que  ledit  enfant  ly 

Sanct   Payre,  a  près    congiet   del    &    son  a  volgut  dire  ne  demostrar,  a  lo  près  per  jr-j.ori^. 

iilh  ly  a  laissât,  &  adonc  lodit  Sainct  Payra  la  ma,  &  costa  el   l'a   faict  assetiar,  &  a  ly      '•  '!'• 

ly  a  donada  sa  bencdictieu.  Et  adonc  lodit  près  a  dire  :  «  Filh,  escota  que  te  dise,  & 


conte   Ramon    es   salhit   deldit   Roma   am 

'  S:c  T.    &    P.;    il  faut  peut-être  corriger  Soucia 
)U  sia  cura.  î  p.  morig.it 


'  G.  V.  3:')94-?)ûS4  ;  dcp.irt  Au  comte  Raimond. 
S:c  T.   &   P.;   il  faut  peut-être  corriger  Soucia  '  G.  v.  365")-3666i  départ  du  comte  de  Foi>;. 


An 


i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


114 


de  aysso  que  ayssi  te  voly  dire,  que  se  tu 
ho  fas,  jamay  an  res  110  falhiras.  Premie- 
ranien  que  tu  âmes  Dieu  &  lo  serviscas, 
&  res  de  l'autry  no  prengas,  lo  teu,  se 
degiin  lo  te  vol  hosta,  deffendas,  &  en 
so  fasen  auras  pro  terra  &  senhoria.  Et 
affiu  que  tu  no  demores  ses  terra  ny 
senhoria,  ieu  te  dony  la  contât  de  Venecy 
am  totas  sas  apartenensas,  Argensa'  &  Bel- 
cayre,  en  que  te  entretengas  jusquas  a 
tant  que  la  sancfa  Gleysa  aja  assemblât  son 


sejornat  per  alcuns  jorns,  les  habitans  de 
Avinho  an  trametutz  lors  messatgies  &  en- 
bassados  devers  ledit  conte  Ramon,  ly  of- 
fran  ladita  vila  &  habitans,  &  d'aquela  son 
comandamen,  &  que  ladita  vila  de  Avinho 
de  très  bon  cor  se  donavan  a  el  &  a  son 
enfan,  si  ly  platz  les  venir  recebre  &  pren- 
dre. Et  adonc  [quandj  ledit  conte  Ramon  & 
son  filh  an  ausit  ainsin  parlar  lesdits  mes- 
satgiers  &  embaissados  deldit  Avinho,  an 
los  grandamen  remerciât  de  lor  bon  voler. 


An 

1 21Ô 


conseilh,&  aladonc  poyras  torna  pardesa.  Et  adonc  ses  far  autra  demora  ny  dilatieu, 

per  aver  dreict  &  raso  de  so  que  demandas  lodit  conte  Ramon,  sondit  iilh  &  tota  sa 

contra  lo  conte  de  Monfort.  »  compaiiya  drech  aldit  Avinhon  son  tiratz 

Ef  adonc  ledit  enfanta  remerciât  ledit  &  anatz,  la  ont  son  estatz  grandamen  res- 

Sainct  Payre,  de  so  que  ly  a  douât,  &  a  ly  saubutz  per  losdits  de  Avinhon,  car  no  y 

dit  :  «  Senhor,  se  pody  ma  terra  recobrar  es  estât  ny  petit  ny  gran,  que  no  lor  sian 

sus  lo  conte  de  Montfort  &  aquelz  que  la  anatz  a  l'endavan,  &  las  claus  deldit  Avinho 

me   tenen,  preguy  te,  senhor,  que  no  te  ly  an  preseiitadas  &  bayladas,  en  se  donan 

sapia  mal,  ny  contra  my  no  sias  corrossat.  »  del  tôt  a  el  per  lo  servy  envers  totz  &  con- 

Adonc  ly  a  respondut  ledit  Sainct  Payre  :  tra  totz'. 
i(  Queque    te    fassas.    Dieu    te    laisse   ben  Et  adonc  que  lodit  conte  Ramon  a  vist 

coumensar  &   melhor  acabar.   »  Et  adonc  lo  bon  voler  deldit  poble,  &  la  grand  ho- 

ly  a  donada  sa  benedictieu  &  sas  cartas  de  nor  que  ly  fasian,  es  decendut  &  metut  pe 


donatieu  de  ladita  contât  de  Venecy  & 
autras  terras  lasqualas  ly  a  bayladas,  & 
coiigiet  ly  a  donat '. 

Et  adonc  ledit  enfant  a  près  congiet  del- 
dit Sainct  Payre,  &  devers  sondit  payre 
s'en  es  aiiat  &  tirât,  loqual  lo  atteiidia  a 
Gêna.  Et  quant  es  estât  arribat,  a  ly  dit  & 
contât  tôt  so  que  an  lodit  Sainct  Payre  a 
besonhat,  &  corn  lodit  Sanct  Payre  ly  a 
donat  a  son  partimen  la  contât  de  Venecy 
&  autras  senhorias,  ainsi  que  per  ladita 
carta  aparia,  laquala  a  mostrada  a  sondit 
payre  &  autres  senhors  que  an  el  cran 
per  aquela  hora,  dont  lodit  conte  Ramon 
&  autres  son  estatz  grandamen  joyoses. 
Et  adonc  que  an  agut  sejornat  per  alcuns 
jorns,  son  s'en  partitz  deldit  Gêna,  &  dreict 

a  Marselha  son  vengutz  am  gran  hoiiorS: 

^"  joya,  &  aldit  conte  Ramon  se  son  donatz 
&  las  claus  de  la  vila  ly  an  presentadas, 
lasqualas  lodit  conte  Ramon  a  presas  & 
ressaubudas,  les  remercian  fort  granda- 
men. Et  adonc  que  aldit  Marcelha  an  agut 

'  P.  Proens.i  j  G.  tienne  Argensa  (y.  3714). 
*  Ici  T.  établit   «ne    nouvelle  division    :  lo   ters 
hkfc,  ("  87  b. 

'  G.  T.  3667-3737;   départ  du   jeune   Raimond. 


a  terra,  aniay  totz  los  c(uc  an  el  eran,  & 
ledit  poble  a  ressaubut  fort  amorosamên 
an  gran  honor,  los  remercian  de  lor  bon 
voler  &  de  l'amor  quelz  ly  fan.  Et  adonc 
ly  a  dit  ung  noble  &  poyssan  home,  loqual 
cra  estât  per  los  de  Avinho  per  fa  legatieu 
apclat  per  son  nom  Arnauld  d'Anguyers'  : 
«  Senhor  comte  Ramon,  la  vila  d'Avinho  no 
se  dona  pas  tant  solamen  a  vos,  mais  les 
habitans  &  lors  bes,  losquals  vos  supplican 
que  les  velhas  recebre  per  vos  servir  en- 
vers tolz  &  contra  totz,  ainsi  que  vosire 
plaser  sera  de  comandar.  Et  aussi  après 
vous  se  donan  a  vostre  noble  filh,  que 
aissi  es  presen,  &  no  vos  enbaysquas  de 
res,  car  la  vila  a  per  vos  ajudar  Jk  secorre 
îk  conquestar  vostra  terra  &  pays  mila 
bons  cavalies  ben  armatz  &  montatz,  & 
d'autra  part  cent  mila  de  cor  &  de  coratgc.  » 
Adonc  quant  lodit  conte  Ramon  &  son 
filh  an  ausit  ladita  offra  &  le  bon  voiler 
de  ladita  vila,  grandamen  les  an  remerciatz 
dtr  lor  voler,  &  dins  ladita  vila  son  intralz, 
la  ont  son  cslalz  grandamen  &  joyosamen 

'  G.  V.  3738-3751  ;   soumission    de   Marseille  Si. 
d'Avignon, 

'  T.  d'Angers  j  G.  Ar.  Audegers  (v.  Jyôa). 


l'iu.orîc. 
t.  III. 
col.  0  |. 


An 
I2iâ 


rtS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ii6 


del  poble  resaubutz.  Car  no  era  pas  filh  de 
bona  mayre  que  no  baysava  cambas  ou  rau- 
bas  deldit  conte  Ramon  &  de  sondit  iilh, 
que  era  una  fort  bêla  causa,  de  veser  la 
joya  &  alegretat  que  aleras  fouc  faicta, 
cridans  grans  &  petitz  :  Viva  Tholosa,  &  lo 
conte  Ramon  &  son  filh.  Et  adonc  aven  se- 
jornat  per  alcuns  jorns  en  lodit  Avinhon, 
adonc  ledit  conte  Ramoi\  a  près  lo  sagra- 
men  &  oniages  deldit  Avinhon,  ainsi  que 
en  tal  cas  aperte  de  far,  &  en  tôt  &  per  tôt 
a  metut  bon  ordre,  tal  que  totz  los  de 
Avinhon  se  son  contsntatz  de  lor  faict  & 
bon  ordre  '. 

Et  quant  ledit  conte  Ramon  a  agut  do- 
nat  ordre,  ainsin  que  dit  es,  a  volgut  anar 
&  tornar  jusquas  a  Marcelha,  losquals  s'c- 
ran  aytanbe  donatz  a  el  &  a  sondit  filh.  Et 
adonc  a  près  congiet  dels  habitans,  &  dels 
plus  aparens  a  menatz  am  el  aldit  Mar- 
cilha,  &  sondit  filh  a  laissât  dins  lodit 
Avinhon  ain  los  autres,  jusquas  a  tant  que 
sian  tornatz.  Et  adonc  que  ledit  conte 
Ramon  es  estât  partit  deldit  Avinhon  per 
anar  aldit  Marcilha,  adonc  es  vengut  ung 
valen  home  apelat  Puy'  de  Cabalho,  &  aldit 
filh  del  cûnte  Ramon  a  dit  &  demostrat  : 
«  Senhor,  aras  es  venguda  l'hora  que  vos 
cal  mostrar  home  valen  &  coratgios,  aysso 
per  recobra  vostra  terra  &  hereditat,  que 
le  conte  de  Montfort  vos  te  a  grand  tort  & 
pecat'.  » 

Adonc  a  cap  de  pauc  de  temps,  ledit 
conte  Ramon  es  arribat  deldit  Marcilha 
aldit  Avinhon,  ont  es  estât  grandamen  ben- 
vengut  Si  ressaubut,  tôt  jorn  cridan  :  Fii'a 
Tholosa,  Avinhon,  Provensa,  Et  adonc  que 
ledit  conte  Ramon  a  agut  sejornat  ung 
temps  dins  lodit  Avinhon,  &  a  assemblât 
son  conseilh,  tant  de  sas  gens  privadas 
que  deldit  Avinhon,  &  aysso  per  donar 
ordre  &  recapte  a  sos  affayres,  &  per  veser 
&  saber  com  se  deu  governar  sus  aquelz. 
Alqual  conseilh  après  plusors  anadas  & 
vengudas,  es  estât  déterminât  que  ledit 
conte  Ramon  &  sondit  filh  le  conte  jovc, 
alqual  lodit  Sainct  Payre  avia  donat- & 
baylat  la  contât  de  Venecy  am  sas  aparto- 


An 
12  j6 


nensas,  —  car  per  so  fouc  en  après  apelat 
conte,  coma  sondit  payre;  —  alqual  conscih 
fouc  dit  &  déclarât,  qu'elz  recobrarian  lors 
terras  &  heretatz  contra  totz  &  envers  totz, 
que  contra  lor  vole  lors  occuparian  ny 
tendrian,  specialmen  contra  ledit  conte  de 
Montfort,  loqual  las  tenya.  Et  adonc  ten- 
gut  lodit  conseilh,  fouc  dit  &  avisât,  que 
devant  que  om  comenses  la  guerra,  que  lo- 
dit conte  jove  anaria  prendre  la  possesieu 
de  ladita  contât  de  Venecy,  &  aysso  per  y 
mètre  ordre  &  garnisos,  ainsi  que  calya  far 
en  tala  causa,  &  speciallamen  a  Palerna  & 
a  Lausena'  &  a  Balma.  Et  quant  tôt  so 
dessus  es  estât  dit  &  avisât,  ledit  conte  jove 
es  partit  deldit  Avinhon  an  una  bêla  & 
nobla  companha,  tant  d'aquelz  de  Avinhon 
que  d'autres,  &  aldit  contât  s'es  transpor- 
tât, ont  es  estât  grandamen  &  noblamcn 
ressaubut,  ainsi  que  en  tal  cas  apertenya 
de  far.  Et  adonc  a  presa  la  possessieu  de 
ladita  contât,  ont  es  estât  ressaubut  sans 
deguna  contraditieu,  la  ont  a  près  lo  sa- 
gramen  de  totz  sos  subgectz,  &  aussi  les 
oniatges  de  ung  cascun,  ainsi  que  apar- 
tenya  de  far.  Et  adonc  a  metudas  bonas  & 
grandas  garnisos,  &  quand  a  agud  donat 
ordre  en  tôt  &  per  tôt,  devers  sondit  payre  Éd.orig, 
es  tornal  aldit  Avinhon'. 

Or  dis  l'istoria  que  dementres  que  ledit 
conte  jove  era  anat  en  lodit  contât  de  Ve- 
necy, ledit  conte  Ramon  estan  en  Avinhon 
mandet  a  totz  sos  amicx  &  alliatz,  que  cas- 
cun se  volguessa  prépara  per  ly  veny  dona 
secors,  car  el  avia  délibérât  de  recobrar  sa 
terra  &  heretat.  Et  adonc  es  arribat  lodit 
conte  jove  aldit  Avinhon  am  una  granda 
companya,  que  amenet  deldit  contât  de  Ve- 
necy, &  aussi  son  vengutz  totz  los  que  s'en 
ensegucn  ayssi,  so  es  Ramon  Pellet  senhor 
de  Nemusa  am  totas  sas  gens  ben  en  poing 
&  acotratz,  &  aussi  de  Aurenqua  &  Corte- 
sos  Ranbaut  de  Calm,  Jehan  de  Semuc, 
Lambert  de  Montelhs  &  en  Lambert  de  Li- 
mos,  totz  aquelz  son  vengutz  am  totas  lors 
gens,  losquals  eran  gens  valentas  &  arditz. 
Et  d'autra  part  son  vengutz  devers  Mar- 
celha, de  la  Ilha%  Peyralada,  una  granda 


t.  m. 

col.  65. 


'  G.  V.  SySz-Sygî;  entrée  à  Avignon. 
'  G.  V.  3789,  Guis;  T.  ne -Jonnc  rien. 
'  G.  Vi  3784-3810;  discours  de  Gui  de  Cavaillon. 


'  T.  Lnnsernn;  Vtse^  Mnlniicena. 

'  G.  V.  38  J  0-3844;  voyage  en  Provence. 

'  P,  Deliba;  G.  v.  38 J4,  donne  la  Bonne  /tfort. 


An 
1216 


117 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 1 


8 


armada  &  companya  beii  en  ponh.  Item 
d'autre  cartie  sou  vengutz  una  autra  granJa 
companya  de  gens  ben  armatz  &  montatz, 
la  ont  era  ung  apelat  Guy  de  Cabalhos  & 
Guilhem  Arnauld  Daudye,  loqual  era  ung 
gran  rie  home  &  valen,  &  Bernard  de 
Murens,  &  Guyrauld  Azemar,  Ramond  de 
Montalba,  &  en  Dragonet  le  pros,  &  nAl- 
ciard  d'Uzes',  &  Bertrand  Porcelet,  & 
Pons  de  Mondrago  &  Rigauld  de  Cayro,  & 
Pons  de  Sainct  Just,  totz  aquestes  son  ven- 
gutz per  donar  secors  aldit  conte  Ramon 
&  a  son  filh  le  conte  jove'. 

Or  dis  l'istoria  que  dementres  que  lodit 
conte  Ramon  besonhava,  ainsi  que  dit  es 
dessus,  lo  conte  de  Montfort  ne  dormia 
pas  de  son  cartie,  mas  prenya  vilas  &  cas- 
tels,  plassas  taiitas  que  luy  en  veiiian  davan 
ny  trobava,  las  unas  metia  per  terra,  las 
autras  ransonava,  que  grau  pietat  era  de 
ho  vezer.  Et  adonc  ledit  conte  Ramon  a 
ausit  tôt  so  que  ledit  conte  de  Montfort 
fasta,  dont  es  estât  grandamen  marrit,  cor- 
rossat  &  mal  content,  sens  ne  far  alcun 
semblant.  Et  adonc  a  assemblât  tout  son 
conseilh,  &  a  lor  dit  &  déclarât  que  el  s'en 
vol  anar  en  Spanha,  per  aver  alcun  secors 
de  gens.  «  Et  mon  filh  demorara  ayssi  am 
vos  autres,  alqual  dcmorares  ajudar  con- 
seil &  secors,  se  mestier  es,  &  si  degun 
vos  ve  assalhyr,  que  vos  deffendas  ben  & 
valentamen  '.  » 

Quant  ledit  conte  Ramon  agut  ainsin 
parlât  a  totas  sas  gens,  a  sonat  &  tirât  son 
filh  a  part,  &  a  ly  dit  &  demostrat  corn  el 
s'en  va  en  Espanha,  &  qu'el  ly  laissa  la 
garda  &  la  charga  &  tôt  le  pays  &  sas  gens, 
8c  que  la  ou  quant  el  voldria  far  alcuna 
causa,  qu'el  no  fassa  res  ses  le  conseilh  dez 
senhors  &  baros,  que  an  el  son  &  seran,  & 
que  totalamen  per  lor  conselh  se  governc 
&  fassa,  car  ainsi  vol  que  sia  faict  &  dit, 
&  a  près  congiet  de  totas  sasditas  gens,  ik 
son  camy  a  près  per  tirar  en  Espanha. 
Losquals  senhors  &  baros  &  totz  en  gê- 
nerai ly  an  promes  de  ben  &  loyalmen 
servir,  conselhar  sondit  filh,  8c  de  ly  aju- 


'  P.  Diffest;  G.  V.  38(5o. 

'  G.  V.   3845-3866;   arrivée   des   seigneurs   pro- 
vençaux. 

•  G.  V.  3867-3878  j  départ  du  comte  Rairaond  VI. 


An 
1216 


Hd.oriff 
t.  111, 


dar  envers  totz  8c  contra  totz,  sans   point 
falhir. 

Et  quant  ledit  conte  Ramon  s'en  es  estât 
anat,  es  vengut  ung  messatgie  aldit  conte 
jove  en  Avinho,  la  ont  era  per  alleras  am 
tota  sa  gen,  loqual  messatgie  era  trametut 
per  los  habitans  de  Belcayre  al  conte  jove. 
Loqual  messatgie  es  vengut  dire  8c  deiiun- 
ciar  com  la  vila  de  Belcayre  era  delibe- 
rada  de  se  dona  a  el,  si  ly  plasia  de  los 
prendre  8c  recebre  8c  venir  devers  els  ho 
de  y  trametie  home  per  el,  per  veny  pren- 
dre la  possessieu  d'aquela,  nonobstant  que 
las  gens  del  conte  de  Montfort  tenguessan 
lo  castel  d'aquela,  elz  ly  rendrian  la  vila. 
Quant  ledit  conte  jove  a  ausit  8c  entendut 
lo  voler  8c  offra  delsdits  de  Belcayre,  a 
apelat  son  conseilh  per  saber  8c  veser  quala  col.  eà. 
responsa  dévia  far  sus  aysso'. 

Et  adonc  que  a  agut  le  conseilh  de  sas- 
ditas gens,  ledit  conte  jove  a  faict  res- 
ponsa aldit  messatgier  que  s'en  torne  devers 
lesdits  de  Belcayre,  8c  qu'el  diga  als  senhors 
8:  habitans  d'aquela,  que  los  remercya 
grandamen  de  lor  bon  vole,  8c  que  d'ayssi 
a  très  jorns,  el  les  ira  veser  sens  point  de 
faulta.  Aguda  faicta  la  responsa,  lo  mes- 
satgie s'en  es  retornat  devers  losdits  de 
Belcayre  8c  sa  resposta  lor  a  faicta,  dont 
totz  son  estaiz  grandamen  jouyoses  8c  ben 
contens,  quant  an  ausit  dire  que  lor  senhor 
natural  les  devya  venir  prendre  8c  recebre, 
Se  adonc  se  son  preparatz  cascun  en  son 
endrech  per  lo  recebre  de  son  poder. 

Et  adonc  ledit  conte  jove  a  faict  prépara 
8c  aprestar  sas  gens  le  plus  breu  que  a 
pogut,  8c  an  bêla  ordenansa  que  y  a  per 
intraren  batalha,  deldit  Avinhon  es  partit 
a  banyeras  8c  estendars  estendutz  8c  des- 
plegatz  al  ven,  se  son  metutz  a  camy,  8c 
drect  aldit  Belcayre  es  vengut  8c  arribat. 
Et  quand  los  deldit  Belcayre  an  saubut 
8c  vist  que  ledit  conte  jove  venya  en  tal 
trionfe  Se  companya,  devers  ri  se  son  me- 
tulz  en  poing,  la  pluspart  d'aquelz  de  la 
vila  8c  a  l'endavan  son  anatz  8c  salitz,  la- 
quala  causa  era  una  molt  bêla  causa  a 
veser.  Et  adonc  que  son  estniz  devers  ledit 
conte  jove,  l'an  ressaubut  am  tota  honor 

'G.  V.  3879-3915}  préparatifs  du  jeune  Rai- 

mond. 


-;         un  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  120  T^ 

An  '  An 

&  joya,  &   las  clans  de  ladita  vila   ly  an  biilheiitas,  que  iiiaintz  n'au  tiiatz,  per  que 

bayladas  &  prcsentadas,  en   signe   de  se-  lor  es  estât  forsa  de  se  retirar  dins  lodit 

nhoria,  lasqualas  ledit   conte   jove  a  res-  castel,   loqual  cra  fort  &    inprenable.    Et 

saubudas,  les  reiiiercian  grandanien  de  lor  quant  son  estalz  inclaus  dins  lodit  castel, 

bon  vole.  Et  adonc  devers  ladita  vila   son  son   se  nietulz  en   grand    deffensa,    &   an 

anatz  &  tornatz,  la  ont  grandanien  &  ho-  garnidas  las  tors  &  les  auvantz,  &  talamen 

norablamen  son  es'atz  ressaubutz  de  totz,  se    son    fourtificatz,   ciue    no    crenben  as-    i^d.orig, 

auta^nt  grandz  c[ue  petitz,  &  aysso  en  cri-  sault  ny  sety  aulcun,car  pro  vieures  avian    col.  67. 

dan  :  Fiva  Tholosa,  Avinhon,  Belcayre.  Per  dins  ledit  castel.  Et  fjuant  ledit  conte  jove 

laquai  causa  los  del  castel,  losquals  eran  a  vist  ledit  affar,  &  que  talamen  eran  for- 

per  le  conte  de  Montfort,  son  estatz  gran-  tif'ficatz  dins  lodit  castel,  &  que  per  assault 

damen  esbaitz.  Et  quant  ledit  conte  jove  que  saubessa  far  ny  donar   no   los  podia 

es  estât  intrat  &  repayrat  dins  lodit  Bel-  aver  ny  prendre,  a  faict  far  de  grandz  lissas 

cayre,  es  vengut  a  son  secors  urig  gran  tast  &  barrieras  tôt  a  l'entorn  deldit  castel,  \'ii] 

de  gen  allong  del  Rose,  a  forsa  de  vaysels,  talamen  a  faict  que  iing  tant  solanien  non 

losquals  venian  devers  Tarasco,  &  aysso  pot  sortir  ny  issir  deldit  castel,  &  totas  lors 

en  cridan  :  Viva  Tholosa,  Belcayre,  Tarasco.  naux  &  vayfscls  a  faictas  enclaure  &  fermar 

Losquals  son  intratz  per  los  camps  deldit  dins  la  roqua,  aysso  afin  que  degun  no  lor 

Belcayre,  &  adonc  s'es  allogiat  cascun  en  y  fassa  mal  ny  domatge.  Et  quand  tout  so 

son  endreict,  lo  melhor  que   an  pogut'.  dessus  es  estât  faict,  adonc  talamen  a  faict 

Et  quant  son   estalz  lotgialz,  tant  dins  mètre  lo  sety  &  tant  estreict,  que  no  era 

ladita  vila  que  defforas,   los  que  eran  an  possible  de  salhir,  senon  que  voleguessen. 

lodit  castel  per  lodit  conte  de  Montfort,  Et  de  continen  l'assaut  a  faict  anar  donar 

adonc  que  an  vist  ladita  vila  tant  dedins  aldit  castel,  loqual  es  estât  aspre  &  dolen, 

que    defforas    plena    de    lors    enemicx,  &  talamen  que  lo  fouc  an  jiietut  al  pe  deldit 

d'autra  part  an  saubutque  ledit  conte  jove  castel,  talamen  que  los  effogava  dins  lodit 

y  era  en  persona,  son  estatz  ben  cnbaylz  castel,  que  grand  pictat  era  de  lor  cas.  Et 

deldit   affar.   Delf(ual  castel  era  capitany  adonc  ledit  capitany  a  dit  &  demostrat  a 

ung  noumat  Lambert  de  Linios,  home  valcn  sos    conipanhos    com   no   es  possible   que 

&  sage,  ainsi   ((ue  demostret  ben  a   la  lin  posquan  longamen  tenir  ny  se  deffendre, 

de  causa,  ainsi  que  sera  dit  après'.  vist  que  no  podem  aver  secors  ny  ajiida  de 

Et  quand  les  deldit  castel  an  vist  tant  part  del  monde,  ny  aussi  els  110  podian 
grand  nombre  a  l'encontre  dels,  son  se  in-  salhir  deldit  castel  que  no  sian  prescs  ho 
continen  armatz,  deffores  ledit  castel  se  niortz,  lor  disen  que  lo  melhor  qn'elz  pcs- 
son  nietulz  &  salitz,  &  dins  ladita  vila  son  can  far,  si  es  de  se  rendre  a  vidas  salvas,  si 
intratz,  cridant  Montfort;  &  an  conieiisât  lo  conte  jove  los  y  vol  prendre,  alqual 
a  frapar  sur  los  que  an  trobalz,  talamen  conseilh  &  oppinion  se  son  trastotz  con- 
que niiez  semblaven  gens  enratgiatz  que  sentilz,  &  ainsi  an  concludz  entre  elz'. 
autramen.  Et  quant  las  gens  del  conte  jove  Adonc  ledit  capitani  es  salit  en  les  car- 
an  vist  ainsi  frapar  &  tuar  lors  gens,  son  nclz  deldit  castel,  &  senhal  a  faict  als  del- 
se  armatz  le  plustoust  que  an  pogut,  &  a  dit  sety,  qu'el  volya  parlaram  calcun  deldit 
rencontre  de  lors  ennemies  s'en  son  me-  sety.  Adonc  se  son  metutz  a  l'avan  alcun3 
tutz,  &  talamen  an  faict  que  prestamcn  deldit  sety  8f  am  lodit  capitany  an  parlât, 
los  an  faitz  recular  &  retirar  dins  lodit  Alsqualz  lodit  capitany  a  dit, que  si  lo  conte 
castel,  mais  premieramen  ne  son  pro  de-  jove  &  sos  baros  les  ne  volian  laissar  anar 
moratz  de  mortz  &  blassatz  d'aquclz  deldit  a  vidas  salvas,  que  els  ly  baylarian  &  de- 
castel,  car  de  las  fencstras  de  las  maisos  lieurarian  ladita  plassa  &  castel.  Alsqualz 
lor  an   rousat  tant  de  calhaiigs  &  d'aygas  los  deldit  sety  que  an  en  parlât  am  lo  confe 

jove  ny   a  sos   baros,  an   faicta   responsa 

'  G.  V.  Spiû-SpzS;  entrée  à  Beaiicaiic. 

'Ce   paragraphe    n'est   pas    représenté  dans    le  '  G.  v.  Z<)\ù-j()-jj,;   cominenccinent  du   siège  de 


pocm 


c.  Beaucaire. 


~         12  1  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  122   

An  An 

'"'        que  d'aquo  no  lor  calya  parlar,  car  iiiig  sol  ausidas  lasditas  novelas,  es  estât  tan  manit     '^"^ 

tant  solamen  a  vida  salva  no  ne  séria  près,  &  corossat,  que  no  n'es  home  c(ue  ho   po- 

nias  que  se  deft'enden  lo  melhor  que  poy-  gués  pensar,  &  talamen  que   una  granda 

ran  ny  saubran.  pessa  es  estât  ses  parlar  ny  sonar  mot,  del 

Et  adonc    quant    lodit  capilany   &    sos  grand  corros  que  avia  de  aver  perdut  ainsi 

companhos  an  ausida  ladita  responsa,  son  lodit  Belcayre.  Et    adonc  a  faict  prépara 

se  dcliberatz  de  se    deffendre,  &  de  ven-  fotas  sas  gens,  las  que  per  lara  a  pogudas 

dre  lors  vidas  al  trinquan  de  l'espasa,  car  aver  ny  assemblar,  per  anar  aldit  Belcayre 

mais   amavan   niorir  valentamen,   que   se  secorre  sas  gens,  &  a  camy  s'es  metut  am 

laissar  ainsin  laschement  a  lors  enemic.x,  granda  diligensa.  Et  quant  son  frayro  lo 

visfa  lor  responsa  &  furor,  car  gen  de  co-  conte  Guy  a  saubut  que  sondit  frayre  lo 

ratge  eran  coma  dit  es,  &  adonc  se  son  conte  de  Montfort  era  ainsi  partit,  coma 

fortificatz  dedins  lodit  castel  &  plassa  fort  dit  es,  adonc  a  assemblât  tant  de  gen  que 

graiulamen  '.  a  pogut  aver  ny  assemblar,  tant  de  las  gar- 

Et  quant  ledit  conte  jove  a  vist  que  los  nisos  que  autres,  &  an  grand  diligensa 
deldit  castel  se  reforsaven,  ainsi  que  dit  après  sondit  frayre  lo  conte  de  Montfort 
es,  adonc  a  faict  far  grans  escadafals  a  es  anat,  &  tant  a  faict  que  am  lodit  conte 
doble  solier,  &  aysso  per  los  combatre  ma  de  Montfort  s'es  ajustât  &  assemblât,  [&] 
a  ma,  &  en  otra  a  cada  portai  deldit  caslel  aldit  Belcayre  son  anatz  &  tiratz.  Et  quant 
a  faict  adressar  quatre  peyrieras  per  tira  son  estatz  près  deldit  Belcayre,  lors  gens  au 
contra  ledit  castel,  &^  talamen  les  a  res-  metudas  en  ordenansa,  ainsi  que  per  inirar 
treclz  8i  sarralz,  que  no  sabeii  plus  que  en  batalha,  car  prop  de  lors  eueniicx  eran, 
far  ny  dire,  tau  son  esbaytz,  tan  de  la  res-  Et  quant  lodit  conte  jove  &  les  deldit  sety 
posta  que  lor  avian  faicta,  que  del  monde  an  saubut  que  ledit  conte  de  Montfort  lor 
que  vesian  aqui  ajustatz,  &  y  venya  tciz  cnemic  venya  an  uiig  tal  secours  &  compa- 
les  jorns  inservir  per  donar  secors  aldit  "y^)  per  donar  secors  a  sas  gens,  losquals 
conte  jove.  Totas  vegadas  los  deldit  castel  eran  dins  lo  castel  assetiatz,  cascun  dels 
se  son  estatz  afortilz  &  donatz  ordre  en  deldit  sety  s'es  préparât  &  abilhat  per  aten- 
lor  affar,  an  vist  corn  lor  venian  donar  dre  son  enemic,  car  autra  causa  no  demo- 
l'assaut,  son  se  nietutz  en  dcffensa,  ses  es-  ravan  ny  demandavan.  Et  quant  dementre 
tre  csbaitz  en  res,  ainsin  que  mostreguen  que  lasditas  gens  deldit  conte  jove  se  .-ina- 
Len,  &  talamen  se  son  deffendulz  en  a((uel  relhavan  Si  mctian  en  point,  ledit  conte  de 
assault,  que  faictz  les  an  recular.  Et  adonc  Montfort  aiu  totas  sas  gens  a  banyera  des- 
los  deldit  sety  [lesj  an  encaras  plus  fort  ])legada  es  vengut  ben  sarrat  &  ordenat  sus 
estrectz  &  sarralz,  &  l'ayga  del  Rose  lor  an  las  gens  deldit  conte  jove,  losquals  eran 
ostada  &  gardada,  &  talamen  les  an  sarratz,  defforas  ladita  vila,  tenen  lodit  sety.  Et 
que  si  non  que  volen  ung  solamen  no  ne  adonc  que  les  deldit  sety  an  visles  ainsi 
saubria  salhi  ny  intra,  &  los  vicures  lor  son  venir  lors  enemicx  &  corre  vers  els,  adonc 
coniensatz  a  falhir,  car  de  part  del  monde  dos  valens  homes  deldit  conte  jove  se  ;on 
no  ne  poden  aver.  Et  dementre  que  tôt  so  partit/  deldit  sety  ben  monlalz  &  arniatz, 
dessus  se  fasia,  coma  dit  es,  adonc  son  &  d'autra  part  eran  los  dos  plus  valens  ho- 
IJ.orig.  vengudas  las  novelas  deldit  sety  aldit  conte  mes  &  ardilz  que  fossan  en  la  companya 
col. 68.  de  Montfort,  &  com  le  comte  jove  filh  deldit  conte  jove,  l'ung  apelat  Raiiion  de 
deldit  conte  Ramon  ly  avia  presa  sa  vila  Belaroz,  Se  l'autre  Aymeric  de  Cayro,  & 
de  Belcayre,  &  era  dedins  am  ung  grand  contra  los  corredos  deldit  conte  de  Mont- 
nombre  de  gens,  &  grand  monde  ho  tenya  fort  sou  veiigutz,  &  talamen  les  an  recon- 
assetiatz  sas  gens  dins  lodit  castel,  en  tala  tratz,  que  cascun  an  botat  lor  enemic  per 
forma  que  ung  sol  ne  pot  salhir  ne  intrar'.  terra.  Et  adonc  trastostz  deldit  sety  se  son 

Adonc  quant  ledit  conte  de  Montfort  a  metutz  avan,  &   contra   lors   eneiiiix  son 

anatz,  la  ont  an  comensat  de  frapar  per 

'Cesdei.xdernl«rsparagraphesmnnq.,e.udansG.  '^1»  vertut  &  maniera,  que  Se  no  fossa  cs- 

'  G.  V.  3y8 1-4033;  détresse  des  assUgcs.  tada  la  neyt  que  les  fec  despartir,  trastota 


i:3                          PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  124  "~ 

An  ^        An 

'^  la  geii  deldit  conte  de  Montfort  y  foran  aldit  Belagarda,  a  assemblât  son  conseil, 
demoratz.  Per  laquai  causa  es  estât  forsa  a  alqual  a  demostrat  &  dit,  com  sesdits 
totz  de  se  desparti  &  retirar  cascun  de  homes  &  dels  plus  valens  qu'el  aja  son  as- 
son  Cartier,  al  melhor  que  an  poguf.  setiatz  dins  lodit  castet,  ainsi  que  cascun 
Et  adonc  ledit  conte  de  Montfort  s'es  pot  veser,  alsquals  no  pot  donar  alcun 
retirât  a  Belagarda,  la  ont  tota  la  neit  a  secours.  Per  laquai  causa  es  délibérât  de 
faict  far  grand  gueit,  car  se  dobtava,  vesen  anar  frapar  sur  ledit  sety,  ho  per  mort  ho 
que  tôt  lo  pays  ara  per  lodit  conte  jove.  per  vida  veser  si  sesdits  homes  poyra  aver 
Adonc  &  quant  lo  capitany  del  castel  a  vist  ny  recobrar.  Et  adonc  cascun  es  estât  de 
ainsin  lodit  affar,  &  que  lordit  senhor  le  son  oppinion  de  far  ainsi  qu'el  a  dit  &  de- 
conte  de  Montfort  ne  les  pot  secorre  ne  visât,  &  adonc  cascun  s'es.anat  mètre  en 
ajudar  &  delieurar  ledit  sety,  vesen  le  point  lo  melhor  qu'el  an  pogut.  Et  quant 
grand  monde,  que  y  ve  totz  les  jorns  inces-  son  estatz  totz  acotratz  &  en  point,  davant 
sammen  en  favor  &  ajuda  deldit  conte  lor  senhor  cascun  se  son  vengutz  presentar. 
jove,  que  no  es  home  que  saubessa  nom-  Et  quant  lodit  conte  de  Montfort  los  a 
brar  ne  extimar  le  grand  monde  que  totz  vistes  ainsin  ajustatz,  encontinen  los  a 
los  jours  y  venyan  a  son  secours  de  totas  metutz  en  ordenansa,  cascun  segon  son 
parts,  adonc  a  dict  a  sos  companhos  que  endreict,  car  home  sage  &  valent  era  per 
an  el  eran  dins  lodit  castel  :  «  Vos  autres,  far  talas  causas,  &  doas  partidas  a  faictas 
senhors,vesetz  com  sem  asseliatz  ayssi  dins  de  sasditas  gens,  dont  a  baillada  la  pre- 
lo  castel  &  le  grand  monde  que  avem  da-  niiera  a  son  frayre  &  a  son  filh  nAmalric. 
vaut  per  nos  ave  se  poden,  &  d'autra  part  Et  adonc  an  marchât  &  son  tiratz  lodit 
que  no  poden  aver  secors  ny  no  poden  conte  Guy  &  nAmalric  am  losdits  gens 
anar,  &  aussi  vista  la  resposta  que  nos  an  devers  lodit  Belcayre,  &  al  grau  so  vengutz 
faicta  quanta  els  nos  sem  volgutz  donar  &  arribar,  an  gran  so  de  trompetas  &  bruit 
Éd.crig.  baillar,  per  que  nos  es  besoing  que  nos  que  an  menât  a  lor  veny,  &  d'autra  part  es 
co'i.CÔ.  sian  fiselz  les  ungs  als  autres,  tant  per  arribat  aldit  grau  lodit  conte  de  Montfort 
vieure  que  per  mory,  car  nos  avem  bona  &  an  totas  sas  gens  ben  sarrajz  &  ordenalz, 
forta  plassa  per  nos  tene  &  deffendre,  &  ainsi  coma  gen  usitada  a  tal  mestie.  Et  • 
d'autra  part  avem  pro  vieures  encaras  per  quant  es  estât  arribat  aldit  gravier,  a  vistas 
dos  meses  seans,  &  en  pro  gen  per  nos  sasditas  gens  del  castel,  que  an  agut  metut 
deffendre,  per  que  ieu  soy  d'oppinion  que  son  estendard  a  la  plus  nauta  torque  fossa 
nos  vendam  nostras  vidas  ben  &  valenta-  en  tôt  lodit  castel,  la  ont  era  pint  lo  leon '. 
nien,  car  si  lodit  conte  jove  ny  sas  gens  Mais  los  de  ladita  vila  no  s'en  curaven 
nos  poden  aver  ny  prendre,  nostras  ransos  gayre,  ny  may  los  deldit  sety,  ny  per  so  no 
son  ja  pagadas.  Per  que  vos  preguy  a  ung  s'en  son  excomangutz,  car  ja  eran  cascun 
cascun,  que  ajas  bon  coratge  sens  estre  dels  prest  de  las  recebre  &  frapar,  si  mes- 
latches  ny  coars,  ny  falhir  l'ung  a  l'autre  tier  era.  Et  adonc  quant  lodit  conte  de 
per  mort  ny  per  vida,  &  fassam  ainsi  que  Montfort  a  vista  la  contenensa  de  los  del- 
fec  Guilhem  al  Cornas  al  sety  de  Aurenca,  dit  sety  &  de  ladita  vila,  a  faict  descargar 
la  ont  souffrit  tan  de  pena  &  tormen  per  granda  quantitat  de  saumiers  &  carretas 
deffendre  &  gardar  la  plassa  contra  sos  que  menavan,  &  sas  tendas  &  pabalhos  a 
enemicx.  »  En  aquesta  forma  &  maniera  faictas  tendre  &  desplegar  per  lodit  grau, 
advertitz  ledit  capitany  totas  sasditas  gens  &  ung  autre  seti  a  metut  contra  los  de 
que  ambel  eran  dins  lodit  castel,  losquals  ladita  vila.  Et  adonc  es  estât  lodit  seti  per 
se  son  deliberatz  de  se  deffendre  jusquas  a  les  ungs  de  deffora,  &  per  les  autres  de 
la  mort  inclusa,  davan  que  se  laissar  pren-  dedins'.  Et  adonc  quant  ledit  conte  de 
dre  per  assaut  ny  autramen. 
Adonc  lodit  conte  de  Montfort,  estant  ,  ^-^^^  ^e   Montfort   portait   un   lion  pour 

armes.  [Note  des  Bt'ncjictins.] 

'  G.  V.  4034-40J7;   premier  combat  sous  Beau-  "  G.  v.  4058-41 33;   arrivée  de  5imon   de  Mont- 

caire,  fort  sous  Beaucaire. 


An 
1216 


125 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


î;6 


Montfort  a  vist  que  no  podia  far  ainsi  que 

volya,  a  apelat  dins  son  pabalho  ben  trenta 

homes  dels  plus  aparens  que  fossan  en  sa 

companya,  alsquals  a  dit  &  deniostrat  coin 

el  es  fort  malcontent,  quant  en  tal  forma 

ung  enfant  de  quinze  ans  ly  a  ostat  la  Pro- 

vensa,  Avinhon,   Tarasco  &    Belcayre,   & 

d'autra  part  ly  te   ses    homes  assetiatz  !k 

enclauses  dins  ledit  castel  de  Belcayre,  los- 

quals  no  pot  aver  ny  lor  doua   secours. 

«  Per  laquai  causa  cascun  de  vos  se  deu  ben 

deliberar  de  venjar  aquel  otratge,  vist  que 

Éd  orig.  bafalham  per  la  Gleysa  &  dreit  d'aquela, 
t.  III,  ,'  •'         ,  1 

col.  7c.    per  laquai  causa  cascun  y  deu  enplegar  son 

corps  &  vida.  »  Adonc  ly  a  respondut  ung 

fort  sage  &  valen  home,  apelat  per  son 

nom  nAlatz'  :  «  Seiihor  conte,  sapias  que 

ton  malvat  coratge,  &  d'autra  part  ta  mal- 

vada  querela  nos  fara  ayssi  trastofz  mory. 

Car  tu  podes  tene  segur  que  avan  que  tu 

no  cobraras  Belcayre  ny  niay  tas  gens  que 

dins  lo  castel  son,  seras  vielh  &  caduc,  car 

Dieu  no  vol  pas  sostenir  deguna  malvastat 

ny  deceptieu.  Car  be  te  die,  senhor,  que 

encaras   que   lo   conte  jove   sia    enfan  de 

quinze  ans,  que  el  es  be  per  te  contrastar 

&  sas  terras  recobrar,  car  el  a  bon  conseilh 

&  bon  secors,  ^  ainsi,  coma  sabes,  es  de 

granda  parentat,  que  no  lo  laissaran  point 

deseretar.  Car,  senhor,  tu  sabes  ben  que 

ncbot  es  del  rey  de  Fransa,  d'aquel  d'An- 

glaterra,   &  aussi    es   cozy   de   Ricard    do 

Normandia,  de  Rollant  &  autres  que  no  lo 

laissaran  pas  deseretar.  Et  por  so,  senhor, 

que  tu  demandas  conseilh,  ieu  lo  te  voly 

donar  segon  mon  avis,  loqual  conseilh  es 

que  tôt  incontinen  trametas  de  tos  homes 

dels  plus  aparens  devers  lodit  conte  jove, 

que  sia  son  plaser  de  te  rendre   totz  tos 

homes  que  te  te  assetiatz  dins  lodit  castel, 

a  vidas  salvas  8c  lors  bagas  &  arnes,  &  que 

si  aysso  vol  fa,  tu  ly  laissaras  estar  Pro- 

vensa, Tarasco,  Aviniio,  Belcayre,  ses  jamay 

y  demandar  res  plus.  Et  sapias,  senhor,  que 

si  tu  no  fas  en  aquesta  faisso  &  maiiyera, 

janiays  tos  homes  no  recobraras,  que  sera 

unggrand  pecat,  si  ainsi  ios  laissasperdre.» 

Et  quant  lodit  nAlatz  agut  dit,  lo  conte  de 

Montfort  ly  respondet  :  «  Senhor  nAlatz, 

mal  me  conselhalz,  se  m'es  aviz,  car  davan 

'  Ici  &  partout  P.  &  T.  portent  Valatz. 


An 
1216 


que  ieu  fessa  coma  dises,  plus  Ieu  me  lais- 
sariaostarung  menbredel  corps  l'ung  après 
l'autre,  ains  demorare  plustost  aqueste  sept 
ans  en  lo  sety.  »  Et  adonc  de  grand  malecia 
que  a  aguda,  a  faictz  rompre  trastotzs  Ios 
albres  que  a  pogutz  trobar,  &  aysso  per 
far  lissas  a  l'entorn  de  sondit  sety'.  Et 
quanta  agudas  faictas  lasditas  lissas,  a  faict 
sonar  l'assault  per  prendre  ladita  vila,  car 
se  pensava  les  prendre  al  desproveu,  coma 
gen  ignoranta,  mais  el  fouc  tard  al  repeiity. 
Adonc  sas  gens  son  estatz  prestes  inconti- 
nen, ben  armatz  &  acotratz,  &  a  camy  se 
son  metutz,  tirant  vers  ladita  vila.  Et  quant 
Ios  de  ladita  vila  Ios  an  vistes  venir,  ne  se 
son  de  res  esbailz,  mais  s'es  aprestat  cas- 
cun per  frapar  dessus.  Et  adonc  es  vengut 
lodit  conte  de  Montfort,  ainsin  que  ung 
home  enratgiat,  cridan  8c  menan  bruict  lo 
plus  gran  que  jamais  home  ausis  per  ung 
coup,  mais  les  de  ladite  vila  les  an  talanien 
ressaubutz,  que  tuan  8c  blessan  les  ne  fan 
tornar.  Et  ung  dels  cavalies  deldit  conte  de 
Montfort  es  estât  près  &  retengut  per  Ios 
de  la  vila,  loqual  cavalie  ledit  conte  de 
Montfort  amava  grandamen,  loqual  se 
noumava  Guillaumes  de  Bolic,  home  valen 
8c  ardit,  8c  tôt  incontinen  lodit  conte  de 
Montfort  vesen,  l'an  faict  pendre  8c  estran- 
glar  en  iing  olevye,  dont  lodit  conte  de 
Montfort  cujet  enratgiar  de  ira.  Et  adonc 
s'es  reculât  ledit  conte  de  Montfort  amay 
sas  gens,  8c  adonc  a  assemblât  son  conseil, 
la  ont  a  agut  cinq  ou  sieys  evesques,  8c 
grans  cops  de  senhors  8c  baros,  alsquals  a 
tôt  demostrat  son  affar,  corn  lodit  conte 
jove  am  sas  gens  l'an  gectat  vilenamen  del 
camy,  8c  que  ly  avian  tuât  8c  pendu t  son 
home,  Si  d'autra  part  ly  te  dins  lodit  castel 
sas  gens  assetiatz,  losquals  ne  pot  aver  en 
deguna  faisso  ne  manyera,  per  que  no  sap 
que  pcsca  far  ny  dire.  Adonc  ly  a  dit  l'eves- 
que  de  Nemse  :  «  Senhor,  ieu  te  dise  que  el 
te  cal  prendre  passiensa  8c  lausarDieu  del 
tôt,  8c  aquel  qu'es  mort  es  salvat,  car  es 
mort  al  servicy  de  Dieu  8c  al  servicy  de  la 
sancta  gleysa,  8c  es  mort  coma  ung  martyr. 

Per  so,  senhor,  no  te  cal  esbayr  de  res,  car   i-J.ori§ 

t  111 
Dieu  te  ajudara.  »  Et  adonc  ly  a  respondut   coi.  71'. 

'  G.  V.  4135-4201  ;  conseil  tenu  par  le  comte  de 
Montfort. 


127                         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  i:8  "" — 

An  '  An 

'^         iing  sage  &  valeii  home,  apelat  Folcaud  de  venir  tant   de    secors,   son   se    esbaitz,   & 

Bressi,  &  a  ly  dit  :  "  Digas,  senhor  evesque,  adonc  an  nietiit  iing  drap  nègre  a  la  pointa 

ont  aves  vos  trobat,  ny  trobas,  que  home  de  una  lansa,  &  sus  una  tor  auta  l'an  nie- 

sans  confessieu  quant   mor,  sia  salvat,  si  tuda,  en  demostran  a  lor  senhor  que  no  se 

niessonja  era  vertat,  vos  aurias  bon  dreit  poden  plus   tener  &  deffendre.  Et  ainsin 

&  bona  raso  de  dire  so  que  vos  dises,  mais  que   le  conte  de  Montfort    regardava  sos 

aqiio  no  es  que  ung  abuz.  »  Adonc  la  plus-  homes,  losquals  eran  assetiatz,  a  vist  venir 

part  deldit  conseilh  es  estât  de  l'oppinieu  al  long  del  Roze  una  grand   quantitat  de 

deldit  Folcaut.  Et  adonc  ledit  conte  a  faict  vayssels  totz  pies  de  monde  &  de  chavals, 

retirar  cascun  en  son  cartier,  &  que  per  menant   le    plus    grand    bruit   que   jamais 

aquela  neit  iassan  bon  gueyt,  &  en  aquesta  home  aguessa  vist  ne  ausit,  losquals  ve- 

sorta  s'en  son  despartilz,  ses  far  ny  con-  nian    devers    Marcelha    per   donar   secors 

dure  aldit  conseilh  causa  que  sia  de  proffit  aldit  conte  jove,  filh  deldit  conte  Ramon'. 

ny  de  valor'.  Et  quant  ledit  conte  de  Montfort  a  vist 

Et  quant  s'esvengut  Icndema,  lodit  conte  vonir  tanlas  de  gens  al  secors  deldit  conte 

jove  a   iaict  dressar  sas  peyrieras  dreif  al  jove,  no    quai  pas   demandar   si    es    estât 

sety  deldit  conte  de  Montfort,  &  sur  ledit  niarrit  &  esbait.  Et  adonc  a  faict  far  ung 

sety  a  faict  frapar  lesdits  engins,  que  aba-  boso,  so  es  ung  engin,  loqual  a  faict  apro- 

ten  &  roiipen  tolas  las  barrieras  &  lissas.  priar  de  la  muralha  de  la  vila,  am  locjual  a 

Dont  ledit  conte  de  Montfort  es  fort  esbait,  derroquat    &   metut  per  terra  ung  grand 

mais  non  fa  degtin  semblan  a  sas  gens,  &  quartier  de  muralha.  Mais  ja  per  tant  no 

es  talamen  esbayt,  que  no  sap  que  fassa  ne  se  son  enbaitz  los  de  ladita  vila,  mais  in- 

que  diga,  vist  que  sasditas  gens  se  enbais-  continen  an  faict  ung  certan  engin,  an  que 

sian  de  ladi(a  guorra,  &  que  entre  els  no  an  près  ledit  boso,  &  dins  ladita  vila  l'an 

son  point  d'accord.  Et  quant  lodit  conte  tirât,  bon  grat  ho  mal  grat  que  lodit  conte 

de  Montfort  a  vist  abissar  &  rompre  sos  de  Montfort  n'aja  agut. 

pabalhos  ik  tendas,  incontinena  faict  venir  Et  dementres  que  tôt  aysso  se  fasia,  au- 

ïes  melhors  fusties  &  mestres  que  fossan  cuns  de  ladita  vila  se  son  apersevutz  que 

en  aquel  pays,  &  una  gâta  lor  a  devisada  &  dins  la  roqua  deldit  Belcayre  y  avia  de  gens 

faicta  far,  per  tirar  contra    los    de  ladita  deldit  conte   de  Montfort,  per  far  minar 

vila.  Et  quant  los  de  ladita  vila  an  vistes  las  muralhas.  Et  adonc  ses  far  aucun  sen- 

far  ladita  gâta,  incontinen  an  tirât  de  lors  blan,  an  préparât  certana  mixtion  de  sul- 

peyrieras  contra  los  que  la  fasian,  talamen  pre  en'  podra  an  forsa  estopas,  &  quant  es 

que  tôt  ho  pessigan  ho  tuan,  talamen  que  estât  préparât  tôt  lor  cas,  an  metut  lo  fouc 

totz  los   que  le    fasian,  que    no    es  home  an  lasditas  estopas,  &  la  ont  eran  los  que   KJ.orig, 

que  se  ause  trobar  en  aquel  endreit,  dont  minavan  ho  an  gitat  tôt  alumat,  &  talamen    col.  71. 

lodit  conte  de  Montfort  ne   es  plus   fort  los  an  subrepreses,  que  ung  tôt  sol  no  es 

marrit  que  jamais.  Et  dementre  que  tôt  so  escapat   que  no   sia   mort   ho   brullat.   Et 

dessus  se  fasia,  ainsi  que  dit  es,  venguet  adonc  an  faict  tirar  &  destrapar  lors  pey- 

ung  grand  secors  aldit  conte   jove,  so   es  rieras,  les  ungs  dreit  aldit  sety  deldit  conte 

ung  apelat  Ramond  de  Montalba,  &  Sicard  de  Montfort,  les  autres  contre  lo  castel, 

d'Aydia,  Guilhem  de  Belafar,  Peyre  Bon-  que  gran  piatat  era  de  ho  veser,  car  no 

ayze,  Peyre  Lanbet  &  Guyo  de  Galabert.  es  home  que  se  anses  trobar  aldit  seti  del- 

Trastotz  aquestes,  cascun  per  son  endrect,  dit  Montfort.  Et   talamen  an  fait,  que  lo 

an  menada  una  bcla  companya  de  gen  ben  fouc  an  metut  al  plus  ault  del   castel,   &: 

armada  &  montada,  &  dins  ladita  vila  de  tant  son  estatz  constraintz  los  deldit  castel, 

Belcayre  son  infratz  am  grand  bruyt  que  an  que   an  cridat  a  lor  senhor    le    cojito   de 

faict  a  lor  intrada.  Talamen  que  quant  los  Montfort,  que  no  lor  es  possible  de  plus 


que  eran  dins  lodit  castel  assetiatz  an  vist 

'  G.  V.  4101-4363  ;   nouvelle  bataille  &  conseil 
tenu  par  Montfort.  l"  chronique  en  prose  a  hé  tente 


'  G.  V.  4354-4473;  arrivée  de  nouveaux  secours. 
'  G.  V.  4101-4363  ;    nouvelle  bataille  &  conseil  °  P.  T.   &;   ce  jui  indiijue  tien  a  quelle  r'fojue 


An 
izi6 


I2( 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[3o 


I 


tenir  &  se  deffendre,  &  que  forsa  lorcs  de 
se  rendre,  car  n'an  plus  de  vieures,  &  au- 
tre cop  an  traicla  lor  ensenha  negra.  Et 
quant  lodit  conte  de  Montfort  a  vista  ladita 
ensenha  &  a  ausit  so  que  disian,  es  estât 
niiech  désespérât,  &  de  grand  ira  que  a 
aguda  per  terra  es  tombât,  coma  si  fossa 
mort,  &  una  grand  pausa  a  demorat  tôt 
pasmat.  Et  quant  es  estât  retornat,  incon- 
tinen  a  sas  gens  a  cridat  que  cascun  presla- 
men  se  ane  armar,  car  per  vieure  ho  per 
niory  sos  homes' vol  ana  secorre,  &  que 
contra  los  de  la  vila  vol  ana  dona  l'assaut, 
&  que  y  morira  ho  vieura,  ho  sas  gens  re- 
cobrara.  Et  adonc  quant  son  estatz  prestes, 
dreit  al  pech  dez  Pendutz  les  a  faictz  tirar, 
&  aqui  les  a  totz  amonestatz  &  pregatz,  que 
caccun  a(|ui  se  velha  portar  valen.  Et  adonc 
iinida  ladita  paraula,  se  son  metutz  a  camy, 
&  ben  sarratz  &  ordenatz  dreit  a  ladita  vila 
son  vengutz.  Et  adonc  quand  los  deldit 
castel  an  vist  venir  lor  senhor,  an  teng\it 
prepaus  de  donar  l'assaut,  son  se  arir.atz  & 
metutz  en  poingt,  &  entre  els  se  son  me- 
tutz en  conseilh,  que  ainsi  que  lors  gens 
donarian  lodit  assaut,  que  adonc  els  poy- 
rian  salhir  fores  lodit  castel,  &  a  lors  gens 
Iran  donar  secors,  &  adonc  ainsi  que  an 
agut  délibérai,  an  fayt,  q-uant  es  estât  hoia 
de  ho  far.  Et  adonc  ledit  conte  de  Mont- 
fort  ani  totas  sasditas  gens  es  vengut  assa- 
Ihir  &  donar  l'assaut,  desquais  assaultz  no 


castel  quant  an  vistes  ainsin  lors  enemicx, 
son  se  retiratz  dins  lodit  castel,  &  tan  se 
son  combatulz  de  l'autre  cartie,  que  la  neit 
les  a  faictz  despartir  &  laissar,  &  adonc  se 
son  retiratz  de  cascun  cartier'. 

Et  quant  son  estatz  retiratz  coma  dit  es, 
&  lodit  conte  de  Monfort  es  estât  désarmât, 
es  vengut  devers  el  lodit  nAlatz,  que  dessus 
es  dict,  &  aldit  conte  a  dit  &  déclarât  com 
els  avian  perdudas  grans  gens  a  ladita  es- 
carmussa  &  assaut.  Et  adonc  ledit  conte  de 
Montfort  es  estât  tant  trist  &  marrit,  que 
ung  sol  mot  no  a  pogut  dire  ny  sonar,  & 
en  aquela  hora  denioret  ben  dos  ho  très 
jorns,  que  non  era  home  que  ausessa  venir 
ny  se  frobar  davant  el  ny  sas  gens,  aytant 
pauc  no  se  son  botgiatz'. 

Et  adonc  quant  los  de  ladita  vila  an  vist 
que  lors  enemicx  no  se  botgiavau,  adonc 
an  fach  adressar  peyrieras  &  calabres  & 
autres  engins,  &  talamen  y  tiran,  que  no  es 
possible  als  [de]  dedins  de  endurar  lodit  as- 
saut &  rompenien  de  muralhas  que  lor  fan, 
car  no  ne  saben  tanta  sarrar  ny  fermar, 
com  los  defforas  lor  ne  rompen.  Et  quant 
lodit  capitany  a  vist  so  que  los  de  la  vila 
lor  fasian,  a  cridat  als  del  sety  del  conte 
de  Montfort,  que  no  era  plus  remedy  de 
tenir,  car  no  an  res  plus  per  vieure,  &  an 
minjat  desja  la  plus  grand  partida  de  lors 
chavals.  Et  quant  los  deldit  sety  an  alisit 
plange  &  cridar  los  deldit  castel,  a  ly  res- 


An 

IZIÛ 


Ëd.oni', 
t.  111, 

col.  -ji. 


se  son  gayre  esbaitz,  an  los  ressaubutz  ben  pondut  ung  apelat  nAlbert,  ly  disen,  que 
&  valeatamen,  ainsi  que  en  tal  cas^aperte-  no  y  a  remedy  de  lor  donar  secors,  car  los 
nya  de  far,  &  no  an  pas  demorat  que  ledit      de  la  vila  lor  donaven  tant  d'affayres,  que 


conte  de  Montfort  les  venguet  assalhir, 
mais  son  sorti tz  déferas  ben  acotratz  &  ar- 
niatz,  &  lors  enemicx  an  demoratz  de  pe 
ferme,  losquals  son  vengutz  frapar  dessus 
per  tala  faysso  &  manyera,  que  semblava 


no  saben  que  far,  car  neit  &  jorn  les  com- 
baten  sens  cessar  ny  averalcun  repaus,  mes 
que  fassen  del  melhor  que  lor  sera  possi- 
ble, &  que  se  deffendan  ben,  car  no  poden 
an  lodit  conte  jove  trobar  alcun  bon  ac- 


que  tôt  le  monde  deguessa  prendre  fy.  En  cord  ny  appunctamen.  Et  ausida  ladita  res- 

aquela  hora  talamen  se  tuavan  les  ungs  les  ponsa,  ung  apelat  Ramon  de  Roquamaura; 

autres,  que   no    era  possible  de   saber  qui  «   Et  las  be  me  aperte  a  my  aysso,  car  ay 

avia  del  melhor  per  aquela  hora.  Et  adonc  laissât  mon  mestre  per  veny  ayssi,  la  ont 

quant  los  deldit  castel,  que  dessus  es  dit,  an  me  calra  meyssantamen  finy  mes  jorns.  » 

vistes  lors  gens  se  combatre,  son  vengutz  Et  aussi  les  autres  que  an  el  eran  se  son 

salhir  ansin  que  avian  enpres,  &  ainsi  que  metutz  a  menar  tal   dol  &  marrimen,  quo 

son  volgutz  salhir,  an   les  cujatz  prendre  grand  pietat  era  de  ho  veser  ny  ausir. 
totz,  car  los  que  tenian  assetiat  lodit  castel 

no  se  eran  poinct  botgiatz  per  lodit  assault  ■  g.  y.  4476-4394;  nouveau  combat  sous  I  i">  } 

ne  escarmussa  que  per  lara  era,  car  se  do-  caire. 

tavan  de  so  que  fouc.  Et  adonc  los  deldit  '  G.  v.  4595-4605,  tristesse  de  Montfort. 


VIII. 


' ~   i3i                         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  i3î  ' 

An  An 
'■^'  Et  adonc  que  ledit  capitany  deldit  castel  ly  aja  passada  la  lansa  tôt  a  travers  del  '^' 
a  vist  ainsi  sas  gens  desconfortatz,  a  lor  corps,  îk  en  terra  lo  a  gitat  tôt  mort,  dont 
dit  :  «  Senhors,  no  y  aja  degun  que  se  donc  ledit  conte  de  Montfort  es  cujat  enratgiar  IlJ.oiIs. 
malenconya,  mais  aja  casciin  bon  coratge.  de  ira  &  dol  que  a  agut,  quant  ainsin  a  vist  <;ol.  -ji. 
Car  ieu  soy  d'oppinion  que  nos  tengam  tombar  sondit  home,  loqual  amava  fort 
tant  que  sera  possible  &  jusquas  a  tan  grandamen.  Et  adonc  se  son  mesclatz  les 
que  ajam  minjatz  nostres  chavals,  &  adonc  ungs  am  les  autres,  que  gran  pietat  era  de 
quant  non  aurem  res  plus  per  manjar,  ieu  veser  tombar  les  ungs  mortz,  les  autres 
soy  d'oppinion  que  nos  totz  nos  armen  &  blessatz,  que  om  no  podia  cognoisse  ny  sa- 
que nos  salhian  defforas,  &  si  nos  podem  ber  qui  avia  del  melhor,  que  podia  cascun. 
salvar  que  nos  salvem,  car  may  val  morir  Et  especialmen  lo  conte  jove,  loqual  y  cra 
valentamen,  que  non  pas  si  nos  donaven  a  en  persona,  que  qui  l'aguessa  vist,  adonc 
nostres  enemicx  per  ne  far  a  lor  voluntat'.  »  n'aguessa  pas  dit  que  fossa  estât  enfant, 
Et  dementre  que  eran  en  aqueste  parla-  tan  valentamen  combatia.  An  loqual  conte 
men,  an  vistes  venir  los  de  la  vila  per  lor  jove  era  tousjors  a  son  costat  ung  valen  8c 
donar  l'assaut,  adonc  cascun  dels  s'es  anat  ardit  home,  apelat  Dragonet,  loqual  a  cri- 
acotrar  per  se  deffendre,  &  cascun  s'es  mes  dat  a  ses  gens  :  «  Avant,  avant,  francz  cava- 
en  son  loc.  Et  adonc  son  veugutz  los  de  lies,  frapas  cascun  de  bon  coratge,  que  al 
la  vila  ain  ung  engin  apelat  la  mostela  &  jorn  d'huey  totz  nostres  enemicx  moriran 
l'an  luetiida  contra  lo  mur  deldit  castel.  Et  &  seran  desconficx.  »  Et  adonc  es  entrât 
adonc  quant  los  de  dedins  an  vista  ladita  en  la  batalha  ung  valen  cavalie  am  totas  sas 
mostela  ainsi  déjà  dins  ledit  mur,  an  faict  gens, apelat  Ramond  de  Rabastencx,  loqual 
venir  lo  que  avia  la  chargia  de  lor  artilha-  a  comensat  de  cridar  :  «  Tholosa,  Provensa, 
ria,  &  an  ly  mostrada  ladita  mostela.  Et  Tarasco,  Avinho,  £•  Belcayre.  »  Et  adonc  a 
adonc  a  presa  una  granda  ola  de  terra  plena  comensat  le  cop  le  plus  fort  que  no  avia 
de  podra,  &  lo  foc  a  metut  dins  ladita  ola,  de  tôt  le  jour,  &  si  no  fossa  estada  la  neyt 
&  la  ont  €ra  ladita  mostela  l'a  gilada,  &  ta-  que  les  a  faictz  despartir  &  retirar,  les 
laiuen  a  faict  que  ladita  mostela  a  alacuda  ungs  ho  les  autres  aguessan  adonc  presa 
eu  ledit  fouc,  laquala  s'es  cramada  la  plus-  fy.  Et  adonc  en  se  retiran,  las  gens  deldit 
part,  talamen  que  pro  an  agut  a  far  los  do  conte  de  Montfort  an  rccobrat  lo  corps 
ladita  vila  a  la  amortir.  Et  adonc  quant  deldit  Philipot,  que  dessus  es  dit,  per  lo 
los  deldit  castel  an  vista  ainsi  ardre  &  cra-  far  ensebelUr  &  entcrrar,  ainsi  que  aper- 
mar  ladita  mostela,  son  se  comensatz  a  tenya  a  ung  ta!  personatge'. 
deffendre  contra  los  que  lor  donavan  l'as-  Et  quant  son  estalz  retiratz  de  cascun 
saut,  talamen  que  pro  ne  son  demoratz  de  cartie,  ainsi  que  dit  es,  lo  conte  de  Mont- 
mortz  &  de  blessatz  d'aquelz  de  ladita  vila,  fort  a  faict  venir  devers  el  ben  trenta  cinq 
Jk  tal  bruit  fan,  que  los  del  conte  de  Mont-  ho  trenta  sieys  dels  plus  privatzque  aguessa, 
fort  les  an  ausitz,  &  adonc  an  regardât  de-  &  adonc  lor  a  dit  &  demostrat  la  grand 
vers  ledit  castel,  &  an  vistes  ses  homes  cjue  perda  que  a  faicta,  tant  de  lors  gens  que 
se  deffendian  ben  &  valentamen.  Adonc  a.  autras  causas,  &  aussi  com  no  es  possible 
fayt  sonar  trompetas,  &  sas  gens  a  faictas  de  aver  ladita  vila  de  Belcayre  ny  de  re- 
aniiar  per  anar  secorir  los  deldit  castel,  &  cobrar  sos  homes,  losquals  son  asseliatz 
quant  son  estatz  armatz,  dreit  a  ladita  vila  dins  loditcastel,  &  que  cascun  ne  diga  son; 
son  anatz.  Et  adonc  s'es  avansat  ung  valen  aviz,  com  se  deu  governar.  Et  adonc  ly  a' 
home  d'aquelz  del  conte  de  Montfort,  ape-  respondut  ung  apelat  Folcaud  :  «  Senhor, 
lat  Philipot,  a  l'encontra  delqual  es  sortit  ieu  vos  dire  que  farem  per  mon  conseilh. 
ung  autre  valen  home  apelat  Geiauld  de  Nos  estarem  quatre  ho  cinq  jorns  ben  sar- 
Belafar,  ik  talamen  se  son  recontratz,  que  rats  &  menbrats,  sens  nos  botjar  ny  far 
per  aubert  ny  armadura  que  ledit  Philipot  senblan  de  res,  com  si  n'ausavan  plus  nos 
portes,  no  a  restât  que  lodit  de  Belafar  uo 

'  G.  V.  4674-4727;'noiiveavi  cornbnt  sous  Beau- 

'  G.  V.  45CÛ-4673;  plaintes  des  assiégés,  cnire. 


An 
1216 


i33 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ï34 


Éd.orig. 
t.  III. 

col.  75. 


meure   ny  botjar.   Et   quant   aurem   estât      Moiitfort  es  estât  retirât,  &  agiida  vista  sa 


coma  dit  es,  ung  jorn  qu'elz  no  se  dobta 
ran  de  res,  nos  farem  mètre  cent  homes 
davan  jorn,  dels  plus  valens  homes  que 
l'om  poyra  triar  ne  causir,  entre  lo  castel 
&  lo  portai,  &  peys  quant  se  vendra  sus 
que  lo  jorn  s'esclairara,  nos  los  irem  as- 
salhir  &  donar  l'assaut  &  aisso  per  lo  portai 
de  las  lissas.  Et  adonc  cascuu  dels  voldran 
anar  aldit  portai  per  lo  gardar  &  deffendre, 
&  no  se  gardaran  point  de  la  enbosca  que 
dessus,  &  adoncquas  nos  nos  conbatrem 
an  elz,  nous  faran  senblan  de  recular  en 
arrier,  par  los  attirar  eutr'a  nous.  Et  ainsi 
que  els  seran  salitz  per  frapar  subre  nos, 
ladila  eubosqua  sortira  de  son  loc,  &  per 
darre  dins  ladita  vila  se  metran,  &  en 
aquesta  faysso  nos  los  enclaurem,  &  la- 
dita vila  gasanharem.  Et  si  cas  es  que  nos 
no  pescam  veny  a  nostra  ententa,  ieu  soy 
d'oppinion  que  après  tachem  de  far  ([ual- 
que  appunctamen  am  lodit  conte  jove  & 
sas  gens.  »  Et  so  dit,  totz  son  estatz  de  son 
oppinion.  Et  adonc  a  dit  lo  frayre  deldit 
conte  de  Moutfort  :  «  Senhor,  ieu  soy  d'op- 
pinion que  sens  plus  prohmgar  ny  atten- 
dre, que  om  meta  a  neyt  ladita  enbosca,  & 
que  al  plus  mati  l'om  les  assalha,  &  que 
om  fassa  ainsi  que  a  dit  lodit  Folcaut.  »  Et 
adonc  encontinen  son  estatz  elegitz  los 
cent  homes  que  dessus  es  dit  per  ladita  en- 
bosca, &  la  ont  era  estât  déterminât  se  son 
anatz  mètre  &  demora  jusquas  que  l'hora 
assigiiada  fossa  venguda.  Et  quant  s'es  ven- 
gut  le  mati  que  es  estât  jorn,  ledit  conte 
de  Monf'ort  es  estât  armât  &  sas  gens  drect 


granda  perda  de  gens,  es  estât  fort  malen- 
coiiyos  &  corrossat,  &  adonc  a  assemblât 
son  conselh,  per  veser  que  dévia  far,  vist 
son  grand  nialeur,  &  que  a  son  entrepresa 
avia  falhit,  &  que  avia  perduda  sa  gen, 
speciallamen  de  la  melhora,  car  avia  per- 
dutz  los  cent  cavalies  que  avian  faictz  en- 
boscar.  Adonc  ly  a  respondut  &  dit  sondit 
frayre  :  «  Ieu  no  vesi  autre  remedy,  mes  que 
vos  trametas  devers  lodit  conte  jove,  que 
si  el  vos  vol  rendre  vostres  homes  que  el 
te  assetiatz,  que  vos  ly  laissares  Provensa, 
Avinho,  Tarasco  &  Belcayre.  Et  adonc  si 
vostras  gens  vos  vol  rendre,  vos  levares 
vostre  sety,  &  drect  aldit  Tholosa  von  ires, 
&  tout  quant  que  y  poyres  troba  que  ho 
prengas,  sans  y  laissar  causa  que  sia,  & 
aysso  per  avergen  per  vos  donar  secors.  Et 
adonc  poyres  veny  per  desa,  &  poyres  re- 
cobra tôt  lo  pays  que  lodit  conte  jove  vos 
te,  so  es  Provensa,  Marcelha,  Avinho,  Ta- 
rasco &  Belcayre,  &  totz  aquelz  que  vos 
son  estatz  traydos,  ny  lodit  conte  jove  an 
metut  dins  lodit  Belcayre,  adonc  poyres 
far  penjar  &  stranglar.  »  Et  adonc  a  res- 
pondut ung  autre  aldit  conte,  frayre  deldit 
conte  de  Montfort,  &  a  dit  :  «  Senhor,  vos 
devisas  fort  be,  ieu  me  dobti  que  anara  tôt 
autramen  que  vos  disetz,  car  los  de  la  vila 
no  vos  an  en  res  offendut  ny  faict  tort,  si 
els  an  metut  lor  senhor  natural  dins  lodit 
Belcayre,  carsagramen  faict  per  forsa  jamay. 
no  se  poga  tenir.  Per  laquala  causa  els  son 
&  deven  estre  desencusatz,  car  promessa 
faicta  per  forsa  no  deu  point  aver  de  loc, 


aldit  portai  son  anatz  assalhir,  ainsi   que      car  qui   autra   terra   pren  &  conquesta  a 


enpres  era,  la  ont  de  prima  arribada  lodit 
portai  an  gasanhat.  Et  adonc  se  son  metutz 
a  cridar,  Montfort,  Montfort,  &  dins  ladita 
vila  son  volgutz  intrar,  &  valentamen  re- 
boutatz,  &  talamen  an  faict  que  de  ladita 
vila  les  au  gitatz  &  reculatz,  car  be  se  dob- 
tavan  de  so  que  fouc,  mais  estan  ben  avi- 
satz  &  fasian  bon  gait,  &  talamen  les  an 
cassatz,  que  tuan,  blessan,&  les  ne  menan, 
car  qui  aguessa  vist  frapar  &  batre  los 
deldit  Belcayre,  no  vit  jamais  plus  valenta 


tort  &  sens  dreit,  no  vol  Dieu  que  se  man- 
tenha.  Car  be  ho  podes  cognoisse,  que 
Dieu  es  contra  vos,  car  los  dedins  fan  bona 
chera,  &  nos  al  contrary.  Per  que  me  sem- 
bla, senhor,  que  am  lodit  conte  jove  qual- 
que  appunctamen  deves  far.  » 

Et  quant  lodit  conte  de  Montfort  aguet 
escolat  so  que  aquest  Huguet  deLassi  agut 
dit,  ly  a  respondut  :  i'  Vous  avez  faictas  de 
glandas  demostratieus,  mais  ieu  vos  jury 
Dieu  &  totz  los  sainctz,  que  no  sera  pas 


gen.  Et  al  regard  d'aquelz  que  eran  en  la-  tôt  so  que  vos  pensatz,  que  davant  que  me 

dita  eubosqua,  foren  talamen  sobrepreses,  vejatz  a  Castelnau  ny  may  [a]  Montréal, 

que  ung  tôt  sol  no  ne  scapet,  que  no  fossa  ieu  cobraray  Belcayre,  amay  totas  mas  gens 

près  ho  tuât.  Et  adonc  que  lodit  conte  de  que  son  dedins  lo  caslel.  «  Et  adonc  ly  a 


An 

\2l6 


An 
1216 


i3; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i36 


respondut  nAlatz,  que  dessus  es  noumat  :  lasditas   letras,  a  ausit  quant   lodit  conte 

«  Senhor,  aras   pot   be   cascun  dire,  que  de  Moutfort  se  recomandava  a  el,  ainsin 

fort  avez  noble  coratge,  quant  ainsi  deli-  que  lodit  messatgier  ly  a  dit,  &  adouc  lodit 

beras  de  recobra  la  vila,  amay  tas  gsns  que  Dragonet  s'es   retirât    devers    lodit   conte 


dedins  so.  Per  que,  senhor,  ieu  soy  d'op- 
pinion  que  ajam  prou  vy  &  vitalha,  car  be 
vos  promety  ieu,  que  avans  que  vos  ajas 
faict  tout  so  que  dises,  que  nos  tendram 
ayssi  Pascas,  Pantacosta,  aniay  Nadal,  »  Et 
adonc  a  respondut  sus  aysso  lodit  frayre 
deldit  conte  de  Montfort,  &  a  ly  dit  :  c  Mon 
frayre,  ieu  cognoissi  ben  que  totaaquesta 
gen  se  onanjan,  per  que  ieu  soy  d'oppi- 
nion,  que  si  vos  podes  troba  qualque  bon 
appunctamen  am  lodit  conte  jove,  que  vos 
lo  prengas,  &  que  vos  recobres  vostras 
gens,  si  possible  es.  » 

Et  ainsi  que  tenian   lodit  conseilh,  es 


jove  &  SOS  baros  &  senhors,  alsquals  a  dit 
&  deniostrat  com  lodit  conte  de  Montfort 
ly  a  trametudas  sas  letras  &  messatge,  de- 
niandan  per  aquelas,  que  lo  bon  plaser  sia 
deldit  conte  jove  &  sos  baros,  ly  rendre  & 
delieurar  sasditas  gens  que  dins  lo  castel 
son  assetiatz,  &  aysso  a  vida  salva  &  lors 
bagas.  Et  si  l'on  les  ly  rend  &  bayla  incon- 
tinen,  fara  levar  ledit  sety  que  te,  &  s'en 
ira  am  totas  sas  gens,  &  aussi  ly  laissara 
totas  las  plassas,  vilas  &  senhorias  dessus 
declaradas  &  dictas. 

Et  adonc  es  estada  faicta  resposta  aldit 
messatgier,  que  s'en  torne  devers  son  sen- 


vengut  &  arribat  ung  d'aquelz   que    eran      hor  lo  conte  de  Montfort,  ly  dire  que  si  el 


EJ.orig, 
t.  III, 
col,  7Û. 


dins  lodit  castel  enbaratz,  ioqual  era  esca- 
pat  per  qualque  manyera,  loqual  a  dit  & 
demostrat  aldit  conte  de  Montfort,  com 
M  los  que  eran  dins  lodit  castel  te  manden 
qu'els  no  poden  plus  tener  ny  enparar.  Car 
très  jorns  a  que  no  an  manjat  causa  que 
sia,  car  no  au  pa  ny  carn,  car  an  manjntz 
totz  lors  chavals,  car  ung  sol  no  ne  an  lais- 
sât que  no  lo  ajeu  minjat,  losquals  son 
niay  mortz  que  vieus,  car  amen  may  morir 
de  fam  que  rendre  la  plassa  ses  ton  voler. 
Car  no  a  pas  enquara  una  hora  que  ieu  ne 
soy  salhit,  &  qui  me  donaria  aras  tôt  lo 
monde,  ieu  no  voldra  pas  estre  dedins.  » 

Et  adonc  que  ledit  conte  &  son  conseilli 
an  ausit  so  que  le  dessus  lor  a  dit  &  con- 
tât, ne  y  a  agut  home  que  no  aja  sospirat. 
Et  adonc  cascun  s'es  près  a  dire  :  «  Senhor, 
cascun  de  nos  te  prega  que  no  velhas  ainsi 
laissa  perdre  tas  gens,  mas  que  prestamen 
fay  escrieure  tas  letras,  &  trametre  las  al- 


vol  far  en  la  forma  &  manyera  qu'el  a  tra- 
nietut  per  sas  letras,  &  que  lodit  sety  fassa 
levar,  lodit  conte  jove  sera  content  per 
honorde  noblessa,  de  laissar  salhir  &anar 
los  deldit  castel,  lors  vidas  salvas  tant  sola- 
men,sens  res  ne  trayre  ne  emportar  sinon 
lors  corps  tant  solamen. 

Adonc  lodit  raessatgie,  ausida  la  responsa 
deldit  conte  jove  &  de  son  conseilh,  s'en 
es  tornat,  &  ladifa  resposta  a  dicta  &  de— 
clarada  a  son  senhor.  Et  adonc  lodit  conte 
de  Montfort  a  faict  anar  abatre  tendas  & 
pabalhos,  &  ledit  sety  a  faict  levar  &  sas 
gens  deslotgiar,  &  son  camy  a  près  devers 
ledit  Tolosa.  Et  adonc  a  faict  ensenha  de 
pax  alz  deldit  castel,  dont  ne  son  estatz 
fort  joyoses,  car  paour  avian  de  mourir 
lay  de  fam. 

Adonc  lo  conte  de  Montfort  a  faict 
aprestar  cinq  ou  sieys  des  plus  aparens 
de   sa  companya,  entre    losquals   era  son 


dit  conte  jove,  que  sia  son  plaser  de  te  ren-      frayre,  &  aldit  conte  jove  les  a  trametutz 


dre  &  baillar  tasditas  gens,  ainsi  que  autre 
cop  per  nos  es  estât  dit.  » 

Adonc  lodit  conte  de  Montfort  ausen 
ainsi  sasditas  gens,  a  faict  scrieure  sasditas 
letras  aldit  conte  jove,  contenen  ainsi  que 
dessus  es  estât  dit  &  délibérât,  &  a  ung 
valen  &  sage  home  las  an  bailladas  per  las 
portar  aldit  conte  jove  dins  laditavila.  Lo- 
qual s'es  adressât  a  ung  appellat  Dragonet, 
loqual  governava  lodit  conte  jove  per  lara. 


per  assegurar  sasditas  gens,  ainsi  que  ap- 
punctat  era  &  dit.  Et  quant  losdits  mes- 
satgiers  son  estatz  arribatz  devers  lodit 
conte  jove  &  sos  baros,  après  salutation 
faicta  per  losdictz  messatgiers,  an  dit  &  de- 
mostrat la  causa  per  laquala  venian  aqui, 
&  com  lor  senhor  le  conte  de  Montfort 
avia  faict  levar  son  sety,  &  sasditas  gens 
comensadas  a  anar,  justa  lodit  accordy  & 
appunctamen,  per  el  &  sos  baros  accordât, 


An 


Et  adonc  quant   lodit   Dragonet   a  vistas      &  aysso  en  lor  mostran  la  poyssansa  per 


An 
iîi6 


LJ.orig. 
t.  111, 
col.  77. 


107 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i38 


lodit  conte  de  Montfort  a  els  donada  & 
concedida  en  aquela  causa,  ainsi  que  si  el 
meteys  y  era  en  persona,  &  que  son  plaser 
fossa  justa  lodit  appunctamen  de  rendre 
&  baillar  sasditas  gens,  ainsi  que  dit  era  & 
appunctat.  Et  tôt  so  dit,  adonc  son  estatz 
grandaraen  arreculitz  per  ledit  conte  jove 
&  SOS  baros.  Et  après  lor  réception,  lodit 
conte  iove  a  trametut  am   losdits  messat- 


causa  lor  venya  far.  Et  adonc  an  assemblât 
lor  conseilh,  la  ont  es  estât  délibérât  & 
concluz,  que  la  pluspart  de  la  gen  de  be  & 
d'aparensa  ly  salyan  davant  per  le  arre- 
cuillir,  &  per  veser  qu'es  la  causa  que  ainsi 
ve  armât  &  ordenat  contra  ladita  vila.  So 
que  fouc  faict,  &  aladonc  se  son  nietutz  a 
caniy  per  anar  recebre  lodit  senhor,  &. 
après  la  salutation  faicta,  l'ung  duls  plus 


giers  ung  grand  tast  de  gens  per  prendre  aparens  &  le  plus  grand  de  totz  ly  a  dich  : 

ledit   castel,  &  ne   traire    les  que   dedins  «  Senhor,  nos  estan  fort  esbaitz  per  quala 

eran  &  aussi  per  gardar  que  no  ne  porten  causa  venes  ainsin  armât  a  banyera  desple- 

rès   que   sia.   Et   adonc   son  vengutz  dins  gada  vei-s  nos  autres.  Car,  senhor,  vos  po- 

lodit  castel,  &  al  capitany  an  dit  que  salhi-  des  ben  pensar  &  saber  que  la  vila  vostra 

guessa  fora  am   totas  sas  gens,  &  que  res  es,  de  laquala,  amay  de  nos,  podes  far  a 

que  sia  no  ne  porten  sinon  lors  abilha-  vostrc  plaser  &  voluntat.  Per  que  vos  no 

mens  tant  solamen.  So  que  an  faict,  &  son  quai  mena  tala  armada  per  intrar  dins  la- 


estalz  fort  joyoses,  &  son  se  arreculitz  les 
ungs  les  autres,  &  adonc  son  anatz  devers 
lodit  conte  jove,  &  coiigiet  an  près  del, 
en  lo  remercian  for  grandamen,  &  adonc 
son  anatz  devers  lor  senhor,  la  ont  son 
estatz  grandamen  reculitz  &  ben  vengutz 
de  ung  casciin  '. 

Et  adonc  ledit  conte  de  Montfort  a  faict 
trossar  &  cargar  tôt  son  bagatge,  &  dreit 
aldit  Tholosa  son  vengulz,  &  a  Montgis- 
card  es  arribat,  la  ont  a  sejornat  ung  gran 
temps,  car  grandamen  era  las,  amay  sas 
gens,  tant  que  plus  no  podia  estre.  Ledit 


dita  vila,  car  a  vos  métis  fares  mal  &  do- 
matge,  quant  la  vila  gastares  ny  folarcs, 
car  vos  nos  devrias  gardar  8c  deffendre  en- 
vers totz  &  contra  totz'.  >> 

Adonc  a  respondut  lodit  conte  de  Mont- 
fort alsdits  de  Tholosa  :  «  Senhors,  plas- 
sia  ho  no  plassia  als  de  Tholosa,  ieu  in- 
trare  an  armada  ho  ses  armada  dins  ladita 
vila,  &  ainsi  que  me  playra  de  far.  Car  no 
me  fisi  point  de  la  vila,  ny  may  de  la  gen 
que  y  es.  Car  totz  avez  intelligensa  am  los 
de  Belcayre,  car  jamay  110  me  aves  amat, 
car  totz  avez  sagramen  al  conte  Ramon, 


conte  jove  a  prcsa  la  possession  deldit  cas-  amay  a  son  filh  lo  conte  jove.  Per  que  vos 
tel  de  Belcayre,  ont  a  trobada  granda  ar-  jury  que  jamay  l'arnes  de  dessus  no  me 
tilharia  8c  autras  causas,  dont  grandamen      partira,  que  ieu  no  aja  ostafges  de  la  vila, 


es  estât  joyos  de  so  que  dins  lodit  castel  a 
trobat.  Et  adonc  son  estatz  averti tz  los  ha- 
bitans  deldit  Tholosa  comen  lodit  conte  de 
Montfort  era  a  Monfgiscard,  8c  venya  de- 
vers els". 

Et  adonc  ledit  conte  de  Montfort,  quant 
an  agut  sejornat  per  alcun  temps  aldit 
Montgiscard,  es  s'en  partit  ung  bon  matin, 
8c  devers  lodit  Tholosa  sasditas  gens  a  faic- 
tas  marchar  ben  armatz  8c  en  bêla  orde- 
nansa,  ainsi  que  si  volian  intrar  on  batalha 
a  banyera  desplegada.  De  laquai  causa  los 
deldit  Tholosa  son  estatz  incontinen  aver- 
titz,  8c  se   son   fort   dottatz,  que  qualque 


8c  aysso  dels  melhors  8c  plus  grans  que  y 
sian  '.  » 

Et  adonc  quant  losdits  habitans,  que  eran 
anatz  a  l'endavan,  an  ausit  ainsi  parla  lodit 
conte,  son  estatz  ben  esbaytz,  8c  non  sans 
causa,  8c  aladonc  ly  a  respondut  l'ung  de 
aquels  :  «  Senhor,  si  vos  platz,ajatz  piatat 
de  la  vila  8c  dels  habitans  que  en  aquela 
son,  8c  no  los  volhialz  point  destruire, 
ainsin  que  s'es  délibérât  de  far.  Car  no 
avcm  tort  ny  colpa  de  so  que  dises  deldit 
Belcayre,  ny  despuey  que  a  tu  avem  faict 
sagramen,  nos  no  avem  sagramen  autre  que 
a  tu,  ny  vokm  aver.  Et  per  ainsi,  senhor, 


An 

I  ZIÛ 


h'd.orig, 
t. 111, 

col.  -'■. 


'  G.  ▼.  4728-4964;  fin  du  siège  de  Beaucniie. 

'  Peut-élre  cette  dernière  plirnse  est-elle  tout 
simplement  un  titre  inséré  par  le  copiste  dans  le 
corps  du  texte.   [A.  M.] 


'  G.  V.  4965-5oo3;  retour  de  Montfort  i  Tou- 
louse. 

'G.  V.  5oo4-5oi7j  apostrophe  du  comte  de 
Montfort. 


An 

1216 


189 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


140 


auras  piatat  de  la  paura  vila,  car  quant 
l'auras  destruita,  tu  meteys  te  destruyras.  » 
Et  adonc  lor  a  respondut  qu'el  sabia  be 
tôt  lo  contrary '. 

Adonc  s'es  metut  avan  &  a  presa  la  pa- 
raula  ung  vallent  home  d'aquelz  deldit 
conte  de  Montfort,  apelat  per  son  nom 
nAlatz,  loqual  es  dessus  iiouniat,  &  aldit 
conte   de    Montfort   a   dit   &   demostrat  : 


losa,  en  ly  diseji  que  tant  pauc  no  lo  aiiia- 
van,  sinon  que  per  forsa,  &  que  no  ly  laisse 
res  si  ung  cop  es  dedins  la  vila,  mais  que 
prenga  &  bes  &  gens  tant  que  ne  poyra 
aver  ne  atcner,  car  el  es  d'aquela  oppinioii. 
Car  sapchas,  senhor,  que  si  no  fases  ainsi, 
que  tart  seres  al  repentir. 

Et  adonc  lodit  conte  de  Monffort  es  de- 
niorat  &  arrestat  al  conseil  deldit  evesque, 


An 

■  2l6 


«  Senhor,  si  vos  platz,  vos  amitigaretz  vos-      &  aysso  entre  els  dos  tant  solamen,  que 


tre  coratge,  car  si  vos  fasias  so  que  vos  di- 
ses, vos  farias  mal,  &  tôt  lo  monde  vos  en 
sauria  mal  grad ,  &  vos  ne  sérias  granda- 
men  blasniat.  Car  vos  sabes  be,  senhor,  que 
quant  vos  aurias  perduda  tota  la  terra  au- 
tra,  an  ladita  vila  sérias  bastant"  de  la  re- 
cobrar,  &  d'autra  part,  vos  veses  ben  com 
losdits  habitans  vos  son  vengutz  recuUir  a 
l'endavan,  c(ue  no  es  pas  sinhal  que  vos 
velhan  mal.  Per  que,  senhor,  vos  les  devez 
gardar  &  preservnr  de  tôt  mal  &  dangier 
envers  totz  &  contra  totz'.  » 

Et   adonc  a    respondut   lodit   conte   de 


home  del  monde  plus  no  y  saubet  en  lodit 
conseilh.  Et  adonc  s'es  partit  lodit  evesque 
deldit  conte  de  Montfort,  &  a  ly  dit  quel 
s'en  anava  davant  aldit  Tholosa  per  far 
salhir  tôt  lo  poble  al  davant  del.  «  Et  aysso 
affin,  senhor,  que  vos  les  posquas  pren- 
dre &  saysir,  que  no  farias  dins  la  vila  '.  » 
Et  adonc  s'es  partit  lodit  evesque  deldit 
conte,  &  dreit  a  ladita  vila  es  vengut  & 
arribat.  Et  quant  es  estât  repausat,  a  faict 
venir  la  pluspart  dels  habitans  devers  el, 
alsquals  a  dit  &  demostrat  com  lodit  conte 
de  Montfort  es  fort  corrossat  contra  els. 


Montfort,  que    d'aquo    no    ne   calya    plus      &  aysso  a  causa  d'alcuns  lengatges  &  faix 


parla,  car  el  era  délibérât  ho  far  aiiisin 
que  dit  ho  avia.  Et  adonc  fec  prendre  & 
esfacar  totz  los  que  eran  salitz  de  la  vila 
a  son  davant,  losqualz  fec  lyar  &  stacar 
&  menar  al  castel  Narbones.  Et  adonc  ly 
a  dit  son  frayre  le  conte  Guy  :  h  Mon 
frayre,  vos  no  fares  pas  aytal,  si  creyre  me 
voles,  mais  vec  vos  ayssi  que  poyres  far,  & 
aysso  ses  grevar  ny  far  domatge  a  la  vila 
que  grand  sia.  Vos  prendres  dels  habitans 
d'aquela  de  lors  bes  la  quarta  partida  ho 
la  quiiita,  &  aysso  ses  le  prendre  ny  mal 
tracfar,  &  per  ainsi  me  sembla  que  ne  les 
greveres  point,  tant  com  voles  far,  per 
aver  gen  d'armas.  Dont  aures  pro  aur  & 
argen  per  anar  recobrar  Belcayre  &  les 
autras  terras,  que  los  enemicz  vos  an  osta- 
das  '.  » 

Et  adonc  a  parlât  l'evesque  de  Tholosa, 
que  dessus  es  noumat,  &  aysso  a  ly  dit  & 
faict  entendre,  que  el  fassa  &  acabe  de  far 
en  ayssi  qu'el  a  délibérât  de  far  deldit  Tho- 

'  G.  V.  5oi8-5o2(5)  réponse  des  Toulousains. 
°  T.  pro  fort. 

'  G.  V.  5o3o-5o34j  paroles  de  Alain  de  Rouci, 
^  G.  V.  5o34-5o59j  réponse  du  comte  à  Alain  & 
paroles  de  Gui  de  Montfort. 


reporlz  que  ly  son  estatz  faictz.  Totas  ve- 
gadas,  el  &  d'autres  ly  an  demostrat  lo  con- 
trary, &  que  per  ainsi  el  séria  d'oppinion 
per  melhor  gasanhar  sa  grassia,  que  cascun 
ly  ane  a  l'endavan,  &  salhan  defforas  ladita 
vila  per  le  anar  arrecullir.  Laquala  causa 
&  persuasion  fasia  lodit  evesque  pergranda 
trahiso,  ainsi  que  entrepres  avia  am  lodit 
conte  de  Montfort,  coma  dit  es  dessus.  Et 
adonc  lodit  paure  poble  se  fisan  de  las  pa- 
raulas  de  lor  evesque,  se  son  preses  grans 
&  petitz  qui  may  podiau  anar  a  l'endavan 
deldit  conte  de  Montfort,  &  talamen  que 
tota  ladita  vila  no  y  avia  ny  y  demoret 
coma  res  de  poble.  Et  adonc,  ainsi  que 
ledit  poble  salhia  per  anar  a  l'endevan  del- 
dit conte,  sas  gens  intravan  filla  a  fiUa,  & 
ainsin  que  ledit  poble  venya  ny  arribava 
devers  ledit  conte,  les  fasia  prendre  &  liar, 
ainsi  que  enpres  era  entre  ledit  conte  & 
evesque.  Et  adonc  ny  a  agut  alcuns,  que 
quant  an  vist  le  faict  qu'om  los  fasia  pren- 
dre &  estacar,  son  se  metutz  a  retour  de- 

'  Ces  deux  paragraphes  ne  sont  pas  représentés 
dans  la  rédaction  en  vers,  qui  contient  en  plus  un 
discours  de  Maître  Robert  (v.  5o6o-5o68),  que 
l'abréviateur  n'a  pas  employé.  [A.  M.] 


Éd.orig, 

t.  m, 

col.  79. 


An 
I2iâ 


141 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


142 


vers  lodit  Tholosa,  &  a  totz  los  que  ra- 
contravan  disan  lodit  cas  com  era,  &  que 
cascuii  penses  de  s'en  retornar,  car  trahitz 
&  vendutz  eran.  Et  adonc  qui  aguessa  vist 
retornar  &  retrayre  ledit  poble,  &  vista  la 
furor  d'aquel,  fora  estât  enbayt". 

Et  adonc  quant  lodit  poble  es  estât  reti- 
rât dins  ladita  vila,  an  trobat  que  lodit 
evesque  an  las  gens  que  intratz  eran  del- 
dit  conte,  avian  déjà  pilhada  &  raubada  la 
plus  gran  partida  de  ladita  vila,  violadas 
feranas  &  filhas  tantas,  que  gran  pietat  era 
de  bo  veser,  lo  mal  que  lodit  evesque  fec 
iar  en  pauqua  hora  dins  lodit  Tholosa.  Et 
quant  lodit  poble  a  vist  &  conogut  lagranda 
trahiso  &  mal  que  om  lor  a  faict,  son  se 
dcliberatz  de  rebellar  &  se  delïendre  aldit 
conte  de  Monttore,  vist  tôt  so  dessus.  Et 
de  faict  se  son  armatz  al  melhor  que  an 
pogut  8c  lotz  ajustatz,  la  ont  son  estatz 
ung  fresque  grand  monde.  Et  adonc  que 
sou  estatz  arnialz,  coma  dit  es,  an  faict.TS 
grandas  8t  fortas  barrieras  per  las  carrieras 
&  quautos  de' ladita  vila,  &  aysso  de  gros- 
sas  (listas  &  pipas  &  aulras  causas  en  so 
apertenen.  Et  quant  las  gens  del  conte  de 
Montfort  an  vist  ainsin  armar  las  gens 
de  ladita  vila,  &  vistas  las  graiis  barrieras 
que  an  faictas,  so  lor  vol;:;utz  anar  donar 
&  l'rapar  dessus.  Adonc  quant  los  de  ladita 
vila  an  vistes  venir  lors  enemicx  contra 
els,  so  lor  vengutz  a  l'endavan,  non  pas 
coma  gen  rasonabla,  mais  coma  lyons  afa- 
malz  &  ravijoses,  car  mais  amavau  morir 
que  vieure  en  tala  oppressa,  Si  talamen  an 
irapat  sur  lors  enemicx,  que  tuan  &  blas- 
san  les  an  faictz  recular.  Car  no  era  possi- 
ble als  de  Montfort  de  supportar  las  grans 
armas  que  ledit  poble  fasia,  &  lalamen  an 
faict  que  an  fiiita  les  an  metiitz  vers  le 
caslel  Narbones,  ont  se  son  retiratz'. 

Et  adonc  es  arribat  dins  lodit  Tholousa 
le  conte  Guy,  frayre  del  conte  de  Mont- 
fort, am  una  granda  companya  per  prendre 
lotgis.  Et  ainsi  que  es  estât  intrat  &  a  visia 
ladita  escarmussa,  a  volgut  ajudar  &  se- 
corre  sas  gens  ho  de  sondit  frayre,  mais 
a  el  es  estât  forsa  de  fugir  coma  les  autres 
devant  dictz,  ont  ne  so  pro  demoratz  aqui 


que  mortz,  que  nafratzd'aquelz  deldit  conte 
&  de  sondit  frayre,  &  talamen  les  an  cas- 
satz  que  no  saben  que  far  ny  ontse  rettrar, 
aytal  les  tuavan  que  pausses  ne  escapavan, 
&  y  fossa  demorat  ledit  evesque,  si  no  fos 
que  se  retiret  dins  lodit  castel  Narbones'. 

Et  dementre  que  tout  so  dessus  se  fasia, 
ledit  conte  de  Montfort  es  arribat  &  re- 
paiisat  dins  ladita  vila  am  totz  les  priso- 
nyes  que  preses  avia,  &  dins  ledit  castel 
Narbones  s'es  retirât,  &  lesdiclz  prisonyers 
y  a  nietutz  &  tengutz.  Adonc  ly  es  estât  dit 
&  contât  tôt  so  dessus,  8c  com  los  de  la 
vila  se  son  rcbellatz,  8c  grans  cops  de  sas 
gens  tuatz  8c  blessats,  talamen  an  faict, 
que  ny  a  home  que  se  ause  trobar  per  la 
vila  ny  anar.  Et  quant  lodit  conte  a  ausit 
tôt  so  dessus,  es  se  pensât  enratgiar  de 
despiech  que  ne  a  agut.  Et  adonc  a  mandat 
a  sas  gens  que  cascun  se  arme  tôt  presta- 
nien,  que  on  ane  mettre  le  foc  per  tota  la 
vila,  talamen  que  tôt  sia  mes  a  foc  8c  sang, 
que  no  y  demore  res  que  sia,  que  tôt  no 
sia  tuât  ho  bruUat. 

Et  adonc  quant  lasdilas  gens  deldit  conte 
de  Montfort  an  ausit  le  mandamen  deldit 
senhor,  tout  incoiUinen  les  ungs  son  imatz 
mètre  le  fouc  a  Sainct  Remesy,  les  autres 
a  Jotz-Aygas,  les  autres  a  la  plassa  de  Sainct 
Estephe,  la  ont  a  aguda  granda  bataria  en- 
tre las  gens  de  ladita  vila  8c  las  gens  deldit 
conte,  talamen  que  les  an  faictz  retirar 
dins  la  gleysa  de  Sainct  Estefe  8c  a  la  tor 
Mascaro%  dins  la  niaiso  deldit  evesque, 
8c  aldit  foc  an  donat  ordre  de  l'escantir  8c 
amortir.  Et  quant  ledit  fouc  es  estât  escan- 
tit,  adonc  les  de  la  vila  an  faictas  grandas 
trincadas  8c  barradas  per  contrastar  am 
lors  enemicx,  &:  talamen  se  son  afbrtitz  8c 
reforsatz  8c  près  coratge,  que  una  partida 
de  lors  enemicx  an  faictz  retirar  dins  la 
mayso  dcl  conte  de  Cumenge,  la  ont  les  de 
la  vila  les  son  anatz  sercar  8c  gitar  de  la- 
dita maiso,  mal  a  lor  profiech.  Et  adonc 
quant  ledit  conte  a  vist  8c  ausit  que  en  tala 
forma  los  de  la  vila  ly  tractavan  sas  gens, 
es  salit  deldit  castel  Narbones  am  ung  tast 
de  gens,  8c  drect  al  long  dî  Sanctas  Car- 
bas  es  vengut,  la  ont  son  vengutz  al  secors 


An 

J2l6 


t.lil, 
cul.  Ho. 


'  G.  V.  5069-5094)  trahison  de  Folquet. 

'  G.  Y.  5095  &  Juiv.  i  combnt  dans  Toulouse. 


'  Ce  paragraphe  manque  dans  G. 
"  P.  Mascazo. 


An 
1216 


143 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


144 


deldit  conte  los  que  eraii  dins  ladifa  gleysa 
de  Sanct  Estephe  &  tor  de  Mascaro  & 
dins  la  maiso  deldit  evesque,  &  aussi  es 
vengut  a  secors  ais  de  ladita  vila  devers 
la  Croix  Garanho,  &  talamen  se  son  aqui 
mesclatz  &  rencontratz,  que  gran  piatat 
era  de  veser  los  que  tombavan  mortz  & 
blassatz.  Et  talamen  an  faict  los  de  ladita 
vila,  que  forsa  es  estât  aldit  conte  de 
Montfort  &  a  sas  gens  de  se  retirar  dins 
ladita  gleysa  de  Sanct  Estephe,  car  no  es 
home  que  creguessa  so  que  los  de  la  vila 
fasian,  peys  que  ung  cop  foguen  acarnatz 
&  amalatz.  Car  aytant  amavan  morir  coma 
vieure,  vist  so  que  lodit  conte  lor  fasia  & 
avia  faict  per  davan  sans  causa. 

Et  adonc  que  ledit  conte  es  estât  retirât 
dins  ladita  gleysa,  es  estât  tant  corrossat 
quant  aytal  l'avian  desconfit  &  faict  retirar 
doas  vegadas  per  aquel  jorn,  &  adonc  es 
estât  délibérât  per  els  de  anar  assalhir  los 
qu'eran  a  la  porta  Sardana,  &  que  laisse» 
estar  les  autres,  &  son  se  tiratz  drect  a  la 
porta  Sardana.  Mais  s'elz  eran  estafz  ben 
ressaubutz  per  los  de  Sanctas  Carbas,  enca- 
ras  foren  melhor  ressaubutz  per  los  de  la- 
dita porta  Sardana,  &  talamen  les  an  re- 
culitz  a  lor  venir,  que  pro  ne  son  demoratz 
tan  de  mortz  que  de  blassatz,  dont  es  es- 
tât forsa  aldit  conte  de  s'en  torna  de  la 
ont  era  partit,  a  sa  grand  confusion. 

Et  après  tôt  so  dessus  &  que  ledit  conte 
s'es  estât  retirât  dins  lo  castel  Narbones, 
a  faictz  venir  fotz  los  que  dins  lodit  castel 
eran  prisonyes,  lor  disen  que  si  els  no  ly 
renden  la  vila,  que  totz  sans  n'espranhar 
cap,  fara  morir  &  ostar  lors  caps.  Dont 
grandamen  se  son  esbaitz  entre  els,  car  no 
era  pas  en  lor  poyssansa  de  far  so  que  lo- 
dit conte  volia,  car  la  vila  era  tant  enma- 
lignada',  que  no  era  home  que  ne  pog\ies 
estre  mestre  ny  senhor,  car  ledit  conte  les 
avia  tan  &  tariblamen  enmalitz,  que  au- 
tant volian  morir  en  se  deffenden  que 
vieure,  ainsi  que  ledit  conte  de  Montfort 
les  tractava  ny  avia  tractatz". 


'  P.  malida.  —  La  fin  Au  paragraphe  manque 
dans  T.  [A.  M.] 

'  Le  récit  du  combat  dans  les  rues  de  Toulouse 
est  assez  différent  dans  G  &  remplit  les  vers  5oç)5 
à  5io3> 


Et  adonc  que  ledit  evesque,  [que]  dessus 
es  dit,  s'es  avisât  d'une  granda  &  perversa 
trahiso,  per  decebre  les  habitans  de  ladita 
vila.  Et  adonc  s'es  partit  &  yssit  del  castel 
Narbones,  &  dreit  a  l'abat  de  Sanct  Sarny 
s'en  es  anat,  loqual  abat  era  de  la  septa  & 
consorssia  deldit  conte  de  Montfort.  Et 
quant  fotz  dos  son  estafz  ajustatz,  son  se 
niefutz  a  anar  per  la  vila,  &  an  comensat  a 
dire  als  ungs  &c  als  autres,  coni  le  conselh  a 
dit  &  demostrat  aldit  conte  de  Montfort, 
comen  el  no  fasia  pas  ben  de  ainsin  preci- 
pitar  la  vila,  ny  la  pilhar,  ny  raubar,  ny 
aussi  de  tene  les  habitans  prisonyers,  ain- 
sin que  fasia,  dont  ledit  conte  se  repenfia 
grandamen  de  aver  faict.  Mais  tant  y  avia, 
que  si  la  comuna  vol  laissar  aquel  bruyt  & 
se  retornar  aldit  conte,  el  es  content  de 
los  perdona,  &  quictar  tôt  so  que  es  estât 
faict  entre  en  aquela  hora.  Et  aussi  si  els 
volen  haylar  tôt  l'arnes  &  armadura  que 
els  an  dins  ladita  vila  aldit  conte,  &  aussi 
totas  las  tors,  el  sera  conten  de  laissar  anar 
los  que  te  prisonyers  dins  lodit  castel  Nar- 
bones, ses  prendre  res  de  home  ny  famna, 
ains  fara  retornar  tôt  so  que  es  estât  près 
jusquas  a  una  malha,  &  que  d'aras  en  avan 
viscan  totz  en  bona  pax  ik  union.  Et  que  si 
aysso  volen  far,  el  &  lodit  abat  lor  seran 
tengutz  de  so  que  d'icy  en  avan  els  per- 
dran'.  Et  autramen  si  no  fan  aquo,  lodit 
conte  &  conseil  a  délibérât  de  far  morir  de 
mala  mort  totz  los  que  tenen  prisonyers 
dins  lodit  castel,  desquais  la  major  parfida 
cran  dez  mazors  &  dez  plus  grans,  losqiials 
eran  ben  cent  ho  quatrevingtz  homes  pri- 
sonyers, ben  aparentatz  en  ladita  vila.  Per 
laquala  causa  eran  plus  marrilz  que  per 
autra,  que  paour  avian  que  ledit  conte 
fessa  morir  losdits  dessus  per  sa  malessia, 
si  refudavan  lodit  appunctamen. 

Et  adonc  se  son  mes  en  conseilh  sus 
aysso,  per  veser  que  devian  far,  les  ungs 
refudavan'  lodit  appunctamen,  les  autres 
no,  car  se  dottavan  de  so  que  après  lor 
avenguet,  car  totz  jorns  ledit  evesque  les 
avia  dessebutz  &  trahitz,  ainsi  que  fec  aquel 
cop.  Mais  après  contradition  &  plusors 
anadas  &  vengudas,  &  aysso  a  causa  dels- 

'  P.  prendran. 
"  P.  laissavan. 


An 


Kd.orlg 
t.  III, 
col.  81. 


An 
1216 


143 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


146 


dits  prisoiiyers,  fouc  dit  &  concluz,  qu'elz  a  camy  am  totz  sos  barons  &  gens,  &  de- 

eran   contens   de   far   de   point   en   point  vers  ladita  mayso  es  tirât  &  anat,  la  ont 

ainsi  que  lodit  evesque  &  abat  aviaii  dit  &  son  vengutz  d'autre  Cartier  los  habitans  de 

tractât,  proveu  que  lodit  conte  alargaria  ladita  vila,  tant  grans  que  petitz.  Et  quant 

losdifs  prisonyers,  &  laissaria  anar  saufz,  son  estatz  ajustatz  d'ung  cartie  &  d'autre, 

condufz  &  segurs,  coma  dit  era.  Et  adonc  adonc  a  presa  1*  paraula  l'abat  de  Sainct 

es  estada  tornada   la  resposta  per  losdits  Sarny,  &  alsdits  habitans  a  comensat  a  dire  : 

habitans  alsdits  evesque  &  abat,  en  la  forma  «  Senhors  habitans  deTholosa,  monsenhor 

&  manyera  que  dit  es  dessus.  lo  conte  que  ayssi  es  vos  a  fach  ayssi  ajus- 

Et  quant  lodit  evesque  &  abat  an  ausida  far  totz  ensemble,  &  aysso  per  aver  pax 

la  responsa  delsdits  habitans,  lor  a  dit  que  &  union  d'aras  en  avant  ensemble,  ainsi 

may  valria  melhor  anar  assegurar  lodit  ap-  que    monsenhor   l'evesque   Folquet  vos  a 

punc'amen  am  lodit  conte  de  Montfort  &  dit  &  déclarât,  loqual  a  presa  una  gran- 

son  conseilh,  &  aysso  per  lo  be  de  la  vila  dissima   pena   de   far    lodit   appunctamen. 

&  dels,  &  que  peys  lor  retornarian  la  res-  Et  per  ainsi  quai  que  vos  autres  déclares  & 

posta  de  tôt  so  que  faict  aura.  Et  adonc  es  digas,  si  voles  tene  per  faict  tôt  so  que  n'es 

partit  dels,  &  dreict  aldit  conte  de  Mont-  estât  dit  &  déclarât.  »  Et  quant  lodit  abat 

fort  s'en  es  anat,  loqual  era  dins  lodit  cas-  aguda  finida  la  paraula,  totz  les  habitans 


tel  Narbones,  &  tôt  so  que  a  agut  faict  ne 
tractât  am  losdits  habitans  a  dit  &  referit 
aldit  conte  de  Montfort  de  point  en  point, 
dont  lodit  conte  es  estât  grandamen  joyos, 
&  n'a  saubut  ung  fresque  bon  grat  aldit 


an  cridat  a  una  vox,  qu'elz  erau  contens  de 
tene  per  faict  &  volian  que  valguessa  & 
tenguessa  en  ladita  forma  que  dit  era,  ny 
ledit  evesque  avia  faict  &  dit,  sans  falhir  de 
res.  Et  adonc  lor  a  respondut  lodit  abat, 


evesque,  &  l'en  a  fort  amat,  car  home  sub-  que  monsenhor  lo  conte  ly  fasia  dire,  que 

til  era  quant  se  volia.  Et  adonc  es  estât  si  ny  avia  degun  que  no  se  volguessa  fisar 

entrepres  entre  els  dos,  qu'el  s'en  retor-  del  ny  de  son  appunctamen,  qu'el  ly  dona- 

nara  devers  ladita  comuna  &  habitans,  lor  ria  congiet  &  salconduict,  per  s'en  ana  la 

dire  &  declarar  corn  lodit  conte,  amay  totz  ont  bon  luy  semblaria  ny  voldria,  &  als 

sos  baros  son  contens  deldit  appunctamen  que  demorarian  no  lor  sera  ostat  ny  presa 

en  la  forma  &  manyera  qu'es  estât  dit  en-  causa   que  sia,   non   pas    la  valor  de  ung 

tre  els  de  lo  passar,  &  que  per  plus  graiida  denye.  «  Et  quant  lodit  conte  ho  voldra  far, 

affermetat  &   asseguransa,    vol   que    ledit  trastotz  nos  autres  ly  serian  a  l'encontra 

appunctamen  sia  passât  &  déclarât  dins  la  per  vos  gardar  &  deffendre,  car  aytal  nos 

mayso  comunal,  ausen  tôt  lo  inonde.  «  Et  a  promes  &  jurât,  exceptât  ung  que  n'y  a, 

per  ainsin  dema   de    maty   monsenhor  lo  qu'es  gran  apparentât,  loqual  a  faict  alcu- 


contc  am  sos  baros  se  trobara  en  ladita 
maiso  comunal,  la  ont  totz  les  habitans  vos 
trobares,  &  vostres  arnezes,  ainsin  que  es 
estât  dit,  y  portares,  8t  la  sera  passât  de  tôt 
en  tôt  lodit  appunctamen.  »  Adonc  cascun 
dels  habitans  son  estatz  ben  joyoses,  spe- 
ran  de  aver  pax,  &  aussi  de  recobrar  lors 
aniicx  &  parens  c[ue  ledit  conte  de  Mont- 
fort tcnya  prisonyers.  Et  adonc  quant  s'es 
vcngut  que   lodit   evesque  a  agut,  ainsin 


nas  causas  contra  lodit  conte,  a([ucl  a 
exceptât  deldit  appunctamen,  mais  se  s'en 
vol  anar,  aura  son  salconduict  per  s'en 
anar,  la  ont  bon  luy  sembiara  ny  voldra.  » 
Et  adonc  a  respondut  ung  apelat  nAyme- 
ric  :  «  Senhors,  ieu  vesi  ben  que  ieu  soy 
aquel  que  es  exceptât  ;  totas  velz  m'en  amy 
may  anar,  que  demorar  ayssi.  n  Et  adonc 
ly  a  dit  ung  de  las  gens  deldit  conte,  que 
fara  que  sage  de  s'en  anar,  &   vuydar  le 


liJ.orin. 

\.  m 

col.  82. 


que  dit  es,  persuadifz  &  dessebufz  losdits  plustost  que  poyra  sans  ponhar  plus,  & 

habitans,  es  s'en  retornat  devers  lodit  conte  adonc  s'en  es  partit  d'encontinen.  Et  quant 

aldit  castcl  Narbones.  Et  quant  s'es  vengut  tout  so  dessus  es  estât  faict,  8c  lodit  ap- 

al  plus   niati,  ledit  conte  a  faict  mètre  en  punctamen  passât,  adonc  lodit  conte  a  faict 

point  &  armar  totas  sas  gens,  &  aysso  le  prendre  &    saysir   tôt  l'arnes    que  losdits 

plus  sccretament  que  a  pogut,  &  quant  son  habitans  avian  portatz,  ainsi  que  era  estât 

estatz  totz  prestes,  ledit  conte  s'es  metut  dit  &  déclarât,  &:  aussi  lasditas  tors  de  for- 


An 
I  216 


An 
1216 


147 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


148' 


Éd.orig. 
t.  III. 
col.  83. 


taressns  de  ladita  vlla,8£  per  tôt  a  faict  mè- 
tre bonas  ganiisos  de  sas  gens.  Et  adonc 
que  a  agut  lodit  ariies  &  fortarcssas,  no 
vie  jamais  home  la  plus  grand  trahiso  que 
fouc  adonc  faicta,  car  no  layssavan  home 
que  no  fossa  lyat  &  près  &  metut  en  priso, 


autramen,  de  Dieu  &  del  monde  gansaras 
aver  reproche.  Car  si  tu,  senhor,  destru- 
sisses  &  perdes  Tholosa,  jamais  tala  perda 
no  fec  home  al  monde,  coma  tu  faras,  dont 
seras  tard  al  repenti.  « 

Et  adonc  es  vengut  ung  autre,  per  loqual 


An 
\ii6 


grand  pietat  era  de  veser  lo  mal  que  adonc  lodit  conte  se  governava,  loqual  s'apelava 

fasian  las  gens  deldit  conte  de  Montfort.  per  son  nom  Luquas,    loqual   a   dit  aldit 

Et  en  aquesta  faysso  foren  trahi  tz  &  des-  conte  :  «  Senhor  conte,  tu  devez  far  so  que 

saubutz  per  lodit  eves([ue  &  abat    losdits  as  délibérât  de  far,  car  per  home  ny  fama 

habitans  de  Tholosa'.  que  te  diga  lo  contrary,  no  devez  arrestar 

Et  quant  lodit  conte  de  Montfort  agut  de  far  ton  vole,  mais  deves  aquel  far  sens 


ainsin  preses  les  paubres  habitans  &  ten- 
gutz  en  son  poder,  a  faict  assemblar  son 
conseilh,  per  veser  coin  se  deu  governar 
sus  aqueste  afar,  car  son  intencieu  es  que 
ladita  vila  sia  tota  pilhada  &  destruita,  & 
las  fortaressas  d'aquela  abatudas  &  mcsas 
per  terra  jusquas  als  fundamens,  sans  n'y 
laissar  una  tant  solamen.  Et  adonc  ly  a 
respondut  son  frayre,  lo  conte  Guy,  &  a  ly 
dit  :  «  Senhor,  vos  no  fares  pas  aytal  per 
mon  conseilh,  car  si  vos  ho  fasiatz  vos  ne 
fariaii  grandamen  blasmar  &  diffamar,  vist 
que  los  habitans  an  faict  &  fan  tôt  so 
que  vos  voles,  &  vos  so  obediens  en  tôt 
so  que  vos  mandas.  Car  quant  vos  lor  fares 
so  que  vos  dises,  a  vos  métis  fares  mal. 
Car  pey  que  els  vos  so  obediens,  vos  lor 
devez  estar  de  bon  voler  &  les  tractar 
ben  &  pacifficamen,  &  aysso  sans  lor  far 
alcuna  extorcion  ne  greuge,  &  les  def- 
fendre  envers  totz  &  contra  totz,  que 
lor  voldrian  far  mal  ny  domatge.  Et  eu  so 
fasen,  totjorn  los  attiraretz  a  vos  araar  & 
servir,  » 

Et  adonc  a  parlât  ung  autre  baro  apelat 
nAlatz,  &  aldit  conte  a  dit  ;  «  Senhor,  ton 
frayre  te  dona  bon  conseil,  &  si  creyre  me 
vos,  tu  faras  ainsin  qu'el  t'a  dit  ik  demos- 
trat.  Car,  senhor,  be  sabes  que  la  pluspart 
son  gentilshomes,  &  per  honor  de  noblessa 
no  deves  pas  far  so  que  as  délibérât  de  far.  « 
Et  adonc  s'es  levât  ung  autre  grand  baro 
&  senhor,  &  aldit  conte  a  dit  :  «  Senhor, 
le  conte  Guy  ton  frayre  &.  aussi  le  senhor 
nAlatz  te  doneii  ung  bon  conseilh,  per  que 
senhor,  ieu  soy  d'oppinieu  que  fassas  ain- 
sin qu'elz  te  aconselhen  &  disen,  car  si  fas 


aver  piatat  ny  marce  d'home  ny  de  fama, 
enfant  ni  filha  que  sia  en  tota  la  vila. 
Mais  tôt  incontinen  deves  trametre  tas 
gens  per  prendre  8c  pilhar  tôt  quant  que  y 
sia,  peysque  aras  tu  n'as  la  poyssansa,  & 
no  te  attendas  point  al  conseilh  de  ton 
frayre  ny  de  nAlatz'.  » 

Et  adonc  lodit  conte  a  apelat  a  conseilh 
lodit  Lucas  &  ledit  evesqiie  de  Tholosa, 
loqual  menava  tôt  aquest  afar,  &  d'autres 
de  lor  consortia  &  voluntat.  Et  adonc  lodit 
Lucas  a  comensat  tôt  premier  de  parlar  & 
a  dit  :  «  Senhor,  sapias  que  jamay  on  no  se 
deu  fisar  en  aquol  que  t'a  faict  mal.  Per  tal, 
senhor,  te  die,  car  tu  lor  as  mortz  &  tuafz 
lors  payres,  pareus  &  amicx,  &  de  preseij 
los  as  preses  &  enprisonatz,  laquala  causa 
jamay  no  la  enbludaran,  que  tôt  jour  no  la 
ajan  sur  lo  cor,  ny  janjais  bonamen  no  te 
amaran.  Et  tôt  aquo  que  fan,  no  fan  que 
per  forsa  &  per  fiction,  car  be  podes  pen- 
sar,  car  naturalamen  els  desiran  lor  senhor 
natural,  lo  conte  Ramon  ho  son  filh  lo 
conte  jove.  »  Et  adonc  a  respondut  lodit 
evesque  de  Tholosa  :  «  Senhor,  sapias  que 
ja  longtemps  no  los  gardares  ny  lor  senhor 
no  seres,  ainsi  que  vos  dis  lo  senhor  Lucas. 
Car  malvaisa  gens  son  &  delialz.  Et  de  mon 
conseilh,  ainsi  que  avez  délibérât  de  far, 
&  coma  vos  a  dit  lo  senhor  Lucas,  vos  fa- 
res, sans  lor  laissar  causa  que  sia,  ny  aver 
piatat  de  ung  delz  tant  solamen.  Et  al  re- 
gard dels  que  tenes  prisonyes,  ieu  soy 
d'oppinyon  que  vos  los  fassas  trayre  de 
Tholosa,  &  que  les  ne  fassas  menar  en  vos- 
tras  autras  plassas  &  fortaressas,  les  ungs 
sa  &  les  autres  la,  jusquas  a  tant  que  vos 


■  Tout  ce  récit  de  la  soumission  de  Toulouse  est 
fort  différent  dans  G.,  v.  52oijrj344. 


'  G.  V.  53/).^-,'i4C2)  conseil  tenu  par  le  comte  de 

Montfort. 


An 

12(6 


49 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Ed.nriK. 

t.  III, 

col.  84. 


An 
1217 


vejalz   que  sera   que    los  gardes   ho   fassas  faict  q\ie  la  prenguet  &  pilhet  &  d'aquit' 

garda  ben  &   estrectamen.   »  Alqual  cou-  dreict  aldit   Fosquieyras,   laquala  era  uiia 

seilh  8c  oppiniou  totz  los  que  eraii  se  son  forta  plassa,   laquala  fouc  aussi  presa,  & 

arrestatz,  an  lausat  &  approbat  '.  ne  fec  a  sa  voluntat,  ainsi  que  volguet.  Et 

Et  adonc  ledit  conte  de   Montfort    tôt  peys  anet  &  tiret  a  Bernis,  ont  fouc  tuât 

incontinen  &  parten  deldit  conseilh,  a  faict  per  el  maint  home  &  fenna,  &  pueys  anet 

estacar  &  lyar  lesdits  prisonyes,  &  de  ladita  prendre  la  Bastida  &  trastout  lo  pays,  lo- 

vila  les  a  faictz  gitar,  frapan  &  baten,  que  quai  tenya  ung  apelat  Dragonet,  loqual  es 


An 
1217 


grand  pietat  de  ho  veser,  lo  mal  que  fasian 
en  los  ne  menan,  talamen  que  de  mala  trac- 
fatieu  ho  de  angoyssa  &  malenconya  que 
avian,  quant  se  vesian  ainsin  bajulatz  & 
trahitz,  plusieurs  d'aquelz  ne  sont  mortz 
per  los  camys,  &  talamen  les  an  separatz 
les  ungs  sa,  les  autres  la,  que  jamay  plus 
no  se  son  vistes,  ny  en  ladita  vila  plus  re- 
tornatz,  car  les  feguen  totz  morir  de  mala 
mort'. 


dessus  noumat,  loqual  Dragonet  era  ung 
de  la  companya  &  principal  del  conte  jove, 
mais  el  se  caraviret  &  fouc  traydo,  &  se 
metet  de  la  companya  &  partit  del  conte 
de  Montfort'. 

Or  dis  l'istoria  que  dementre  que  tôt 
aysso  sefasia,  l'evesque  de  Nevers  trametct 
ung  grand  secors  al  conte  de  Montfort,  & 
aysso  perlo  Roze,  loqual  secors  menava  & 
conduysia  ung  apelat  Azeraar,  am  loqual 


Et  quant  aysso  es  estât  faict,  ledit  conte      Azemar  amay  sas   gens   se  fora   volonties 


de  Montfort  a  mandat  ung  autre  conseilh 
a  Sanct  Peyre  de  Cosinas,  la  ont  Cquant]  es 
estât  &  amassât  lodit  conte  adit  &  déclarât, 
que  si  les  habitaiis  que  son  demoratz  no  vo- 
len  totz  morir,  ((ue  es  forsa  que  una  grand 
soma,  laquala  lodit  conte  lor  declaret,  ly 
baylen  &  ly  finen,  d'aqui  a  la  festa  de  Totz 
Saiiictz,  laquala  era  ben  probdana,  so  que 
fouc  forsa  alsdils  habifans  de  far,  afiin  de 
aver  pax  &  bon  accord.  Et  quant  lodit 
conte  a  aguda  ladita  soma,  coma  dit  es, 
adonc  s'en  es  partit,  &  drect  a  Sanct  Gau- 
dens  s'en  es  anat  &  tirât,  d'aqui  en  Bigorra, 
&  dreit  a  Lourda  es  tirât,  la  ont  avia  ung 
filh  maridat,  alqual  avia  donat  tôt  lo  pays 
de  Bigorra,  exceptât  lodit  castel  de  Lourda, 
delqual  no  poguet  jamays  joyr  ny  intrar 
dedins.  Carlos  que  tenyan  lodir  castel  lo 
deffendeguen  be,  talamen  que  jamay  lodit 
conte  no  ne  poguet  aver  la  senhoria  ny 
dominacieu,  dont  grandamen  era  corrossat. 
Per  laquala  causa  s'en  retornet  devers  lodit 
Tholosa,  la  fec  mes  de  mal  que  jamais  no 
avia  faict,  car  alora  acabet  de  pilhar  & 
destruire  ladita  vila  &  derroquar  las  tors 
&  fortaressas  d'aquela,  sans  n'y  laissar  una 
tant  solamen  per  senhal,  que  fouc  una 
grand  perda  &  destruction.  Et  adonc  que 
aguet  faict  tôt  so  dessus,  deldit  Tholosa 
s'en  partit,  anet  assetia  Monfgraner  &  tant 

'  G.  T.  5403-.Î468J  nouvelle  délibération. 
'  G.  V.  5469-5480;  départ  des  prisonniers. 


combatut  lodit  conte  jove,  qui  l'aguessa 
layssat  far.  Et  quant  ledit  secors,  coma  dit 
es,  fouc  venguf,  ledit  conte  de  Montfort 
es  anat  mettre  lo  sety  al  Crest-Arnaut,  una 
forta  plassa  &  imprenabla,  qui  l'aguessa 
deffenduda,  dont  era  capitany  ung  noumat 
Arnauld  Doudya,  loqual  avia  pro  gen  am  el 
per  la  dcffendre  &  gardar,  &  d'autra  part 
avia  pro  vitallia,  mais  d'encontinen  la  ren- 
det  &  baylet  aldit  conte  de  Montfort,  que 
fouc  una  grand  laxetat  a  el  faicta'. 

Et  dementre  que  le  conte  de  Montfort 
fasia  tôt  so  dessus,  le  conte  Ramon  arribet 
devers  son  nebot  le  conte  de  Cumenge, 
loqual  conte  Ramon  era  arribat  am  una 
bêla  &  granda  companya  de  gen  que  me- 
nava d'Espanha,  &  aysso  a  causa  que  les 
habitans  de  Tholosa  l'avian  trametut  ser- 
car  per  certains  messatgiers  en  lodit  Spa- 
nha,  la  ont  ledit  conte  era  per  lara, 
despueys  son  partimen  deldit  Tholosa.  Et 
adonc  ledit  conte  Ramon  a  dit  &  déclarât 
aldit  conte  de  Cumenge  tôt  le  faict,  ainsi 
que  era,  &  lesdits  messatgiers  ly  a  mos- 
tratz.  Et  quant  ledit  conte  de  Cumenge  a 
saubut  tôt  lo  faict,  es  estât  d'oppinion  que 

'  Ce%  derniers  mots  depuis  anet  manquent  dans  P. 

"  G.  V.  5481-S530  &  5652-568ri;  nouveau  con- 
seil tenu  par  le  comte  &  voyage  en  Gascogne.  Les 
vers  r)">3i-565i  ne  sont  point  représentés  dans  la 
réJnction  en  prose.  [A.  M.] 

'  G.  V.  5686-5099;  prise  de  Cresto. 


An 


101 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


i5: 


lid.orif; 
t.  111, 
fol.  85. 


sans  plus  far  dcguii  delay,  -ctue  totas  lors 
gens  siaii  armadas  prestamen,  &  que  de- 
mentres  que  degun  no  sap  sa  venguda,  que 
dreict  aldit  Tholosa  s'en  anen,  ainsin  que 
an  mandat  les  habitans  d'aquela.  Et  adonc 
a  dit  ledit  nAymeric,  que  dessus  es  noumat, 
loqual  era  salhit  deldit  Tholosa,  quant 
ledit  conte  de  Montfort  precipitava  lodit 
Tholosa  :  «  Senhor,  ieu  soy  d'oppinion 
que  vos  trametas  qualcun  devers  lodit  Tho- 
losa, per  les  avertir  de  vostra  venguda  & 
de  l'ora  que  vos  arribares,  affin  de  sur- 
prendre ben  vostres  enemicx.  »  Et  adonc 
an  respondut  les  messatgiers  que  dessus  : 
«  Senhor,  ja  no  vos  y  cal  trametre,  car  cas- 
cun  ne  es  ben  avertit  d'aquesta  hora,  & 
vos  demoraran  an  graiida  speransa  que  an 
de  vos  veser  &  aver  devers  els,  mais  pen- 
sera de  prestamen  anar  &  tirar  de  pardela. 
Car  si  una  vetz  vos  &  vostras  gens  etz  de- 
dins  ladita  vila,  jamay  no  viguetz  mielz 
combatre  gens  que  faran  los  de  la  vila,  car 
quant  vos  no  aurias  autra  gen  que  los  de 
la  vila,  poyrias  combatre  tôt  le  monde.  »  Et 
adonc  se  so  metutz  a  camy  en  bêla  &  bona 
Ordenansa,  &  ledit  conte  de  Cumcnge  s'es 
mefut  davan  am  sas  gens,  &  aysso  per  des- 
covrir  le  pays,  si  cas  era  que  y  agues  de- 
guna  enbosca,  car  paour  avian  d'estre 
traytz.  Et  adonc  quant  ledit  conte  de  Cu- 
nienge  es  estât  près  de  la  Salvetat  près  de 
Tholosa,  aqui  a  recontrat  uiig  de  las  gens 
dïldit  conte  de  Montfort  am  ung  tast  de 
gens  que  menava,  losquals  eran  vengulz 
corre  juscjuas  aqui,  sens  se  dobtar  de  rcs. 
Et  decontinen  que  se  son  vistes,  sens  res 
plus  dire  ny  demandar,  son  corrutz  les 
ungs  sur  les  autres,  &  talamen  se  son  fra- 
patz  &  an  coniensat,  que  las  gens  deldit 
conte  de  Cumenge  comensavan  a  recular 
&  perdre.  Et  de  faict  y  fossan  totz  demo- 
ratz  en  la  plassa,  si  no  fossa  estât  ung  va- 
len  &  ardit  home,  apelat  per  son  nom  Ro- 
gier  de  Monthault,  loqual  venya  après 
lodit  conte  de  Cumenge  am  ung  tast  de 
gen  ben  en  point,  se  dobtant  de  so  que 
era,  &  adonc  sans  dire  qui  l'a  perdut  ny 
pensan,  s'es  metnt  &  mesclat  an  totas  sas 
gens  am  sos  enemicx,  &  talamen  a  frapat  a 
son  venir,  que  la  plassa  a  faicta  laissar  als 
deldit  conte  de  Montfort,  desquais  n'y  sou 
pro  demoralz  en  àquela  hora.  Et  adonc  es 


arribat  aldit  bruyt  ung  autre  valen  home 
del  conte  Ramon,  apelat  Rogier  d'Aspel, 
an  uiig  autre  grand  tast  de  gens,  loqual 
d'Aspel  a  rencontrât  a  son  venir  ung  de  las 
gens  deldit  conte  de  Montfort,  apelat  Ar- 
taud de  la  Brua',  &  tal  cop  ly  a  donat,  que 
per  terra  l'a  metut,  dont  jamay  no  s'en  le- 
vet  plus.  Et  adonc  Rogier-Bernard  a  re- 
contrat ung  autre  de  lasditas  gens  de  Mont- 
fort, apelat  Sicard  de  Tornados,  &  talamen 
l'a  frapat,  que  tôt  a  travers  del  coi'ps  l'a 
trassat  &  traversât,  &  a  terra  l'a  metut  tôt 
mort.  Et  talamen  an  fayt  las  gens  del  conte 
Ramon,  que  an  comensat  a  desconfir  las 
gens  deldit  conte  de  Montfort.  Et  adonc 
que  lo  capitany  que  menava  los  del  conte 
de  Montfort,  apelat  per  son  nom  Joris,  a 
vist  ainsin  desconfir  &  tuar  sas  gens,  es  se 
metut  a  fuglr,  &  adonc  es  arribat  lodit 
conte  Ramon  am  tota  sa  companya,  & 
quant  a  vista  tanta  gen  morta  &  ablaisada, 
es  estât  grandamen  esbayt,  que  era  estât 
aquo. 

Adonc  a  dit  Bernard  de  Cumenge  aldit 
conte  Ramon,  quant  l'a  vist  ainsin  esbayt 
deldit  cas  :  «  Senhor,  be  podes  cognoisse 
que  Dieu  vos  ama,  &  que  vos  mostra  signe 
de  bona  fortuna,  car  vostres  enemicx  avem 
ainsi  recontratz,  losquals  avem,  com  podes 
vese,  ainsi  descofitz  &  metutz  en  fuyta.  Et 
me  ditz,  senhor,  lo  cor,  que  aytal  farem  de 
tofz  los  autres,  car  Dieu  vos  ajudara.  »  Et 
adonc  es  venguda  la  ney  t,  per  que  es  estada 
forsa  que  se  sian  lotjatz  sus  camps,  &  aysso 
al  plus  près  que  an  pogut  de  la  vila'. 

Adonc'  ledit  conte  Ramon  a  trametut  ung 
messafgie  als  de  ladita  vila,  lor  fasen  assa- 
ber  com  el  era  arribat,  &  q\ie  vengan  de- 
vers el  per  lo  mefre  dins  ladita  vila.  Quant 
es  vengut  sur  lo  mati,  es  se  levadas  unas 
brumas  tant  grandas  &  spessas,  que  no  era 
home  que  poguessa  veser  le  long  de  si 
métis.  Adonc  sou  vengutz  los  de  ladita  vila 
devers  lodit  conte  Ramon,  so  es  Jehan  & 
Ramond  Belenguyer  &  d'autres  dels  plus 
aparens   que    per  lara  fossan   dins    ladita 

■  T.  Bori.i;  G.  de  la  Beclia. 

'G.  V.  5700-5821;  retour  du  comte  Raiir.tnd 
&  défaite  de  Joris. 

'  Ici  T.  établit  une  nouvelle  division  :  ïissi  CO- 
mensa  lo  IIII  libre. 


An 
1217 


Éd.orii!. 
t.  III, 
col.  Si. 


An 
IÎI7 


i53 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


vila,  losquals  lodit  conte  Ramon  a  ressau- 
butz  fort  joyosamen,  &  lor  a  faicta  una 
granda  chera,  &  adonc  après  totas  saluta- 
tieus  faictas,  tant  d'ung  cartier  que  d'autre, 
se  son  metutz  a  camy  vers  lodit  Tholosa. 
Et  adonc  agueras  vistas  desplegar  maintz 
estendars  &  ensenhas  al  vent  &  trompetas 
sonar,  falamen  que  tout  retonteria,  tant 
del  bruyt  de  lasditas  trompetas,  que  del 
bruit  de  las  gens.  Et  quant  las  gens  de  la- 
dita  vila  an  ausit  lo  brut  de  lasditas  trom- 
petas &  gen,  no  vit  jamais  home  le  grand 
monde  que  salia  defforas  per  ressebre  lor 
seuhor  natural.  Et  adonc  es  intrat  lodit 
conte  Ramon  am  sas  gens,  la  ont  es  estât 
ressaubut  de  grans  &  de  petitz,  menan  & 
fasen  la  plus  grand  joya  que  janiays  home 
que  sia  n'a  ausis  far,  car  les  ungs  ly  baysa- 
■van  la  rauba,  los  autres  las  cambas  &  les 
pes.  Et  fouc  tan  granda  la  joya  que  per      a  grand  paour  que  jamay  no  la  veja,  ny 


i54 

Adonc  a  demandât  la  contessa  de  Mont- 
fort,  laquala  era  per  aquela  hora  dins  lo 
castel  Narbones  am  granda  garniso,  que 
avia  an  ela  per  la  garda  &  deffendre,  com 
brut  era  aquo  que  se  fasia  per  la  vila,  que 
tan  grand  era.  Et  adonc  ly  es  estât  dit  que 
aquo  eran  les  habitans,  «  que  tuan  &  blas- 
san  tant  de  vostras  gens  que  ne  poden  at- 
tenger,  car  le  conte  Ramon  es  intrat  & 
arribat  dins  ladita  vila.  Et  sera  perilh  que 
vengan  aysi  donar  l'assaut,  si  n'avem  pres- 
tamen  secours,  per  que  séria  be  de  ly  o 
mandar  a  monsenhor  lo  conte,  que  y 
venga  prestamen.  »  Et  adonc  quant  ladita 
contessa  a  ausit  so  que  om  luy  a  dit,  es  se 
fort  esbayda,  &  d'encontinen  a  faict  es- 
crieure  unas  letras  per  trametre  a  son  se- 
nhor  le  conte  de  Montfort,  contenen  tôt 
so  dessus,  &  que  se  no  ve  prestamen,  qu'ela 


An 
IZI7 


lara  fouc  faicta  dins  lodit  Tholosa,  les  ungs 
per  le  conte  &  les  autres  per  lors  pareils 
&  aniicx,  losquals  eran  tornatz  &  vengulz 
an  lodit  conté,  que  grand  causa  era  de  ho 
veser  ladita  joya'. 

Et  quant  ledit  conte  Ramon  es  estât  re- 
payrat  dins  lodit  Tholosa,  coma  dit  es, 
adonc  viras  cascun  dels  habitans,  tant 
grandz  que  petitz,  cascun  armarSc  prendre 
arnes,  le  ung  guisarma,  l'autre  una  lansa 
ho  basto  ho  frissena,  que  jamais  tal  bruit 
no  fouc  vist  ny  ausit  en  tan  pauc  d'hora. 
Et  adonc  se  son  metutz  los  de  ladita  vila 
anar  per  las  carrieras,  cridan  Fiva  lo  conte 
Ramon,  &  tan  que  trobaven  de  las  gens 
del  conte  de  Montfort,  metian  a  mort, 
grandz  8c  petitz,  sans  sparnhar  cap,  mais 
que  le  poguessa  aver.  Et  tal  murtre  an 
faict  en  pauc  d'hora,  que  las  gens  deldit 
conte  de  Montfort  no  saben  ont  anar  ny 
se  retrayre,  car  vesian  tota  la  vila  plena 
de  la  gen  deldit  conte  Ramon,  &  talamea 
son  esbaylz,  que  no  saben  que  far  ny  dire, 
car  losdits  de  la  vila  eran  tan  enmalitjatz 
contra  losdits  de  Montfort,  a  causa  dels 
grandz  mais  que  lor  avian  faictz  peravan, 
que  110  se  podian  pas  pro  venjar,  quant  ne 
podian  attenge  ung". 


may  sos  enfans,  &  que  lo  conte  Ramon  ja- 
may no  cessa  ny  may  sas  gens  de  tuar  sas 
gens.  Et  adonc  son  estadas  bayladas  lasdi- 
tas letras  a  ung  escudie  d'aquelz  de  la 
contessa,  per  las  porta  aldit  conte  de 
Montfort,  loqual  conte  era  retornat  à  Bel- 
cayre'. 

Et  dementre  que  ladita  contessa  a  tra- 
nietut  son  messafgie  aldit  [conte]  de  Mont- 
fort, losdits  de  Tholosa  an  faytes  far  grandz 
fossalz  batalhiersik  aussi  grans  halloars  per 
se  deffendre.  Et  quant  losdits  valatz  &  bal- 
loras  son  estatz  faictz,  ledit  conte  Ramon 
a  assemblât  son  conseilh,  tan  dels  habitans 
que  autres,  per  veser  com  se  deven  gover- 
nar  per  donar  ordre  a  ladita  vila,  &  tant 
an  parlamentat,  que  per  deliberatieu  del- 
dit conseilh  fouc  arresfat,  que  en  ladita 
vila  se  faria  &  crearia  ung  viguyer,  &  aysso 
per  aver  la  governatieu  de  ladita  vila  & 
donar  ordre  en  so  que  calria  far,  so  que 
fouc  faict  &  créât  le  premier  viguyer  t(iie 
jamays  foguessa  en  Tholosa.  Et  so  faict, 
adonc  es  arribat  le  frayre  deldit  conte  do 
Montfort,  an  ung  grand  tast  de  gens  que  a 
amenatz,  cuydan  prendre  los  de  Tholosa 
al  despourveu,  &  aussi  y  son  arribatz 
nAlatz  &  Folcaut,  am  granda  companya  de 
gen  que   an   menada,  &  aysso  a  banyera 


Ld.orig. 

t.  III, 

col.  87. 


5321-3 


entrée  du  comte  Raimond  k 


•  G.   T. 

Toulouse, 

•  G.  V.  âSSd-ôpoyj  soulèvement  des  Toulousains, 


■  G.  V 

mari. 


5908-69^5  ;  la   tomlcssc  fait  avertir  son 


An 

1217 


IDI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l52 


KJ.oriy 
t.  III, 

col.  85. 


sans  plus  far  dcgiin  delay,  que  totas  lors 
gens  sian  armadas  prestamen,  &  que  de- 
mentres  que  degun  no  sap  sa  venguda,  que 
dreict  aldit  Tholosa  s'en  anen,  ainsin  que 
an  mandat  les  habitans  d'aquela.  Et  adonc 
a  dit  ledit  nAymeric,  que  dessus  es  noumat, 
loqual  era  salhit  deldit  Tholosa,  quant 
ledit  conte  de  Montfort  precipitava  lodit 
Tholosa  :  «  Senhor,  ieu  soy  d'oppinion 
que  vos  trametas  qualcun  devers  lodit  Tho- 
losa, per  les  avertir  de  vostra  venguda  & 
de  l'ora  que  vos  arribares,  affin  de  sur- 
prendre ben  vostres  enemicx.  »  Et  adonc 
an  respondut  les  messatgiers  que  dessus  : 
«  Senhor,  ja  no  vos  y  cal  trametre,  car  cas- 
cun  ne  es  ben  avertit  d'aquesta  hora,  & 
vos  demoraran  an  granda  speransa  que  an 
de  vos  veser  &  aver  devers  els,  mais  pen- 
sem  de  prestamen  anar  &  tirar  de  pardela. 
Car  si  una  vetz  vos  &  vostras  gens  etz  de- 
dins  ladita  vila,  jamay  no  viguetz  niielz 
combatre  gens  que  faran  los  de  la  vila,  car 
quant  vos  no  aurias  autra  gen  que  los  de 
la  vila,  poyrias  combatre  tôt  le  monde.  »  Et 
adonc  se  so  metutz  a  caniy  en  bêla  &  bona 
ordenansa,  &  ledit  conte  de  Cumcnge  s'es 
metut  davan  ani  sas  gens,  &  aysso  per  des- 
covrir  le  pays,  si  cas  era  que  y  agues  de- 
guna  enbosca,  car  paour  avian  d'estre 
traytz.  Et  adonc  quant  ledit  conte  de  Cu- 
menge  es  estât  près  de  la  Salvetat  près  de 
Tholosa,  aqui  a  recontrat  ung  de  las  gens 
dïldit  conte  de  Montfort  am  ung  tast  de 
gens  que  menava,  losquals  eran  vengulz 
corre  jusquas  aqui,  sens  se  dobfar  de  rcs. 
Et  decontinen  que  se  son  vistes,  sens  res 
plus  dire  ny  demandar,  son  corrutz  les 
ungs  sur  les  autres,  &  talamen  se  son  fra- 
patz  &  an  coniensat,  que  las  gens  deldit 
conte  de  Cumenge  comensavan  a  recular 
&  perdre.  Et  de  faict  y  fossan  totz  demo- 
ratz  en  la  plassa,  si  no  fossa  estât  ung  va- 
len  &  ardit  home,  apelat  per  son  nom  Ro- 
gier  de  Monthault,  loqual  venya  après 
lodit  conte  de  Cumenge  am  ung  tast  de 
gen  ben  en  point,  se  dobtant  de  so  que 
era,  &  adonc  sans  dire  qui  l'a  perdut  ny 
pensan,  s'es  metut  &  mesclat  an  totas  sas 
gens  am  ses  enemicx,  &  talamen  a  frapat  a 
son  venir,  que  la  plassa  a  faicta  laissar  als 
deldit  conte  de  Montfort,  desquais  n'y  son 
pro  demoratz  en  aquela  hora.  Et  adonc  es 


arribat  aldit  bruyt  ung  autre  valen  home 
del  conte  Ramon,  apelat  Rogier  d'Aspel, 
an  ung  autre  grand  tast  de  gens,  loqual 
d'Aspel  a  rencontrât  a  son  venir  ung  de  las 
gens  deldit  conte  de  Montfort,  apelat  Ar- 
taud de  la  Brua',  &  tal  cop  ly  a  donat,  que 
per  terra  l'a  metut,  dont  jamay  no  s'en  le- 
vet  plus.  Et  adonc  Rogier-Bernard  a  re- 
coiitrat  ung  autre  de  lasditas  gens  de  Mont- 
fort, apelat  Sicard  de  Tornados,  &  talamen 
l'a  frapat,  que  tôt  a  travers  del  coi'ps  l'a 
trassat  &  traversât,  &  a  terra  l'a  metut  tôt 
mort.  Et  talamen  an  fayt  las  gens  del  conte 
Ramon,  que  an  comensat  a  desconlir  las 
gens  deldit  conte  de  Montfort.  Et  adonc 
que  lo  capitany  que  menava  los  del  conte 
de  Montfort,  apelat  per  son  nom  Joris,  a 
vist  ainsin  desconfir  &  tuar  sas  gens,  es  se 
metut  a  fugir,  &  adonc  es  arribat  lodit 
conte  Ramon  am  tota  sa  companya,  8c 
quant  a  vista  tanta  gen  morta  &  ablaisada, 
es  estât  grandamen  esbayt,  que  era  estât 
aquo. 

Adonc  a  dit  Bernard  de  Cumenge  aldit 
conte  Ramon,  quant  l'a  vist  ainsin  esbayt 
deldit  cas  :  «  Senhor,  be  podes  cognoisse 
que  Dieu  vos  ama,  &  que  vos  mostra  signe 
de  bona  fortuna,  car  vostres  enemicx  avem 
ainsi  recontratz,  losquals  avem,  corn  podes 
vese,  ainsi  descofitz  &  metutz  en  fuyta.  Et 
me  ditz,  senhor,  lo  cor,  que  ayfal  farem  de 
totz  los  autres,  car  Dieu  vos  ajudara.  »  Et 
adonc  es  venguda  la  neyt,  perque  es  estada 
forsa  que  se  sian  lotjatz  sus  camps,  &  aysso 
al  plus  près  que  an  pogut  de  la  vila'. 

Adonc'  ledit  conte  Ramon  a  trametut  ung 
messatgie  als  de  ladita  vila,  lor  fasen  assa- 
ber  com  el  era  arribat,  &  que  vengan  de- 
vers el  per  lo  mètre  dins  ladita  vila.  Quant 
es  vengut  sur  lo  mati,  es  se  levadas  unas 
brumas  tant  grandas  &  spessas,  que  no  era 
home  que  poguessa  veser  le  long  de  si 
métis.  Adonc  son  vengutz  los  de  ladita  vila 
devers  lodit  conte  Ramon,  so  es  Jehan  & 
Ramond  Belenguyer  &  d'autres  dels  plus 
aparens    que    per  lara  fossan   dins    ladita 

■  T.  Borin;  G.  de  I.i  Bêcha. 

'  G.  V.  5700-582  1;  retour  du  comte  Raiîiitnd 
&  défaite  de  Joris. 

^  Ici  T.  ctahVtt  une  nouvelle  division  :  aissi  co- 
mensa  lo  IIII  libre. 


An 
1217 


Ed.orin. 

t.  Ili, 

col.  SS. 


i53 


An 

'^'7  vila,  lojquals  lodit  conte  Ramon  a  ressaii- 
butz  fort  joyosamen,  &  lor  a  faicta  una 
granda  chera,  &  adonc  après  totas  saluta- 
tieus  faictas,  faut  d'ung  cartier  que  d'autre, 
se  son  metutz  a  camy  vers  lodit  Tholosa. 
Et  adonc  agueras  vistas  desplegar  mainfz 
estendars  &  ensenhas  al  vent  &  trompetas 
sonar,  talamen  que  tout  retonteria,  tant 
del  bruyt  de  lasditas  trompetas,  que  del 
bruit  de  las  gens.  Et  quant  las  gens  de  la- 
dita  vila  an  ausit  lo  brut  de  lasditas  trom- 
petas &  gen,  no  vit  jamais  home  le  grand 
inonde  que  salia  defforas  per  ressebre  lor 
senhor  nntural.  Et  adonc  es  intrat  lodit 
conte  Ramon  am  sas  gens,  la  ont  es  estât 
ressaubut  de  grans  &  de  petitz,  menan  & 
fasen  la  plus  grand  joya  que  jamays  home 
que  sia  n'a  ausis  far,  car  les  ungs  ly  baysa- 
^■an  la  rauba,  los  autres  las  cambas  &  los 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i54 


Adonc  a  demandât  la  confessa  de  Mont- 
fort,  laquala  era  per  aquela  hora  dins  lo 
castel  Narbones  am  granda  garniso,  que 
avia  an  ela  per  la  garda  &  deffendro,  com 
brut  era  aquo  que  se  fasia  per  la  vila,  que 
tan  grand  era.  Et  adonc  ly  es  estât  dit  que 
aquo  eran  les  habitans,  «  que  tuan  &  blas- 
san  tant  de  vostras  gens  que  ne  poden  at- 
tenger,  car  le  conte  Ramon  es  intrat  & 
arribat  dins  ladita  vila.  Et  sera  perilh  que 
vengan  aysi  donar  l'assaut,  si  n'avem  pres- 
tamen  secours,  per  que  séria  be  de  ly  o 
mandar  a  monsenhor  lo  conte,  que  y 
venga  prestamen.  »  Et  adonc  quant  ladita 
contessa  a  ausit  so  que  om  luy  a  dit,  es  se 
fort  esbayda,  &  d'encontinen  a  faict  es- 
crieure  unas  lefras  per  trametre  a  son  se- 
nhor le  conte  de  Montfort,  contenen  tôt 
so  dessus,  &  que  se  no  ve  prestamen,  qu'ela 
pes.  Et  fouc  tan  granda   la  joya  que  per      a  grand  paour  que  jamay  no  la  veja,  ny 


An 
1Î17 


iara  fouc  faicta  dins  lodit  Tholosa,  les  ungs 
per  le  conte  &  les  autres  per  lors  parens 
&  amicx,  losquals  eran  tornatz  &  vengulz 
an  lodit  conte,  que  grand  causa  era  de  ho 
veser  ladita  joya'. 

Et  quant  ledit  conte  Ramon  es  estât  re- 
payrat  dins  lodit  Tholosa,  coma  dit  es, 
adonc  viras  cascun  dels  habitans,  tant 
grandz  que  petitz,  cascun  armar&  prendre 
arnes,  le  ung  guisarma,  l'autre  una  lansa 
ho  basto  ho  frissena,  que  jamais  tal  bruit 
no  fouc  vist  ny  ausit  en  tan  pauc  d'hora. 
Et  adonc  se  son  metutz  los  de  ladita  vila 
anar  per  las  carrieras,  cridan  Flva  lo  conte 
Ramon,  &  tan  que  trobaven  de  las  gens 
del  conte  de    Montfort,  metian  a  mort, 


niay  sos  enfans,  &  que  lo  conte  Ramon  ja- 
may no  cessa  ny  may  sas  gens  de  tuar  sas 
gens.  Et  adonc  son  estadas  bayladas  lasdi- 
tas letras  a  ung  escudie  d'aquelz  de  la 
contessa ,  per  las  porta  aldit  conte  de 
Montfort,  loqual  conte  era  retornat  à  Bel- 
cayre'. 

Et  dementre  que  ladita  contessa  a  tra- 
metut  son  messafgie  aldit  [conte]  de  Mont- 
fort, losdits  de  Tholosa  an  faytcs  far  grandz 
fossalz  batalhiers  &  aussi  grans  balloars  per 
se  deffendre.  Et  quant  losdits  valatz  &  bal- 
loras  son  cstatz  faiclz,  ledit  conte  Ramon 
a  assemblât  son  conseilh,  tan  dels  habitans 
que  autres,  per  veser  com  se  deven  gover- 
nar  per  donar  ordre  a  ladita  vila,  &  tant 


grandz  &  petitz,  sans  sparnhar  cap,  mais  an  parlamentat,  que  per  deliberatieu  del- 

que  le  poguessa  aver.  Et    tal   murtre   an  dit  conseilh  fouc  arrestat,  que  en   ladita 

faict  en   pauc  d'iiora,  que  las  gens  deldit  vila  se  faria  &  crearia  ung  viguyer,  &  aysso 

conte  de  Montfort  no  saben  ont  anar  ny  per  aver  la  governatieu  de   ladita  vila  & 

se  retrayre,  car  vesian  tota  la  vila  plena  donar  ordre  en  so  (îjue  calria  far,  so  que 

de  la  gen  deldit  conte  Ramon,  &  talamen  fouc  faict  &  créât  le  premier  viguyer  qiia 

son  esbaytz,  que  no  saben  que  far  ny  dire,  jamays  foguessa  en  Tholosa.  Et  so   faict, 

car  losdits  de  la  vila  eran  tan  enmalitjaiz  adonc  es  arribat  le  frayre  deldit  conte  do 

conlra   losdits  de   Montfort,  a  causa  dels  Montfort,  an  ung  grand  tast  de  gens  que  a 


grandz  mais  que  lor  avian  faictz  per  avan, 
que  110  se  podian  pas  pro  venjar,  quant  ne 
podiau  attenge  ung'. 

'  G.  T.  5821-5885)  entrée  du  comte  Raimond  i 
Toulouse. 

•  G.  V.  J886-5907}  soulèvement  dcsTouIoujains, 


amenatz,  cuydan  prendre  los  de  Tholosa 
al  despourveu,  &  aussi  y  son  arribatz 
nAlatz  &  Folcauf,  am  granda  companya  de 
gen  que    an   nienada,  &  aysso  a   banyera 

'  G.  V.  5908-69^5;  la  comtesse  fait  avertir  son 
mari. 


EJ.  orig. 

t.  III, 

col.  87. 


An 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


ib( 


desplegada,  &  tout  dreit  al  pla  de  Monto-  nhac  &  Salto,  que  presfaiiieii  &  sans  dilay, 

lieu  aqui  se  sou  ajustatz.  Et  quant  se  son  que    cascun    dels    ly  vengan  donar  secors 

trastotz  assemblatz  aldit  pla,  adonc  lodit  am  totas  lors  gens,  &  aysso  sans  alcun  di- 

coate  Guy  a  faict  douar  l'assaut  per  intrar  lay.  Et  adonc  es  partit  le  messatgier  par 

dins  ladita  vila.  Et  de  ladita  vila  son  salitz  anar  devers  les  dessusdits.  Et  ainsi  que  le- 


An 
1217 


a  l'endavan  per  lor  deffendre  ladita  in- 
trada,  &  talamen  an  faict,  que  quant  ledit 
conte  Ramon  &  le  de  Cumenge  an  vist  lor 
portamen  &  valentisa,  an  faict  armar  totas 
lors  gens,  &  al  secours  delsdits  habitans 
son  anatz,  &  an  frapat  en  tala  sorta,  que 
lodit  conte  Guy,  frayre  deldit  conte  de 
Montfort,  &  losdits  Folcaut  &  nAlatz  an 
faictz  recullar,  &  grand  partida  de  lors 
gens  lor  an  tuada  &  blassada.  Et  quant  lo- 
dit conte  Guy  a  vista  la  grand  perta  que 
an  faicta  en  aquela  hora  de  sas  gens,  es 
estât  corrossat  &  dolen,  vesen  que  ansi  los 


dit  messatgier  n'es  estât  anat  &  partit,  le 
conte  Ramon  &  les  que  an  el  eran  no  n'an 
pas  dormit,  mais  an  faictas  escrieure  sas 
letras,  &  a  son  filh  les  a  trametudas,  ly 
mandan  que  prestamen  venha  devers  el 
aldit  Tholosa,  car  el  es  dedins  am  belcop 
de  gens  '. 

Or  dis  l'istoria  que  dementres  que  totz 
aquelz  messatges,  tant  del  conte  Guy  que 
del  conte  Ramon,  son  estatz  partitz,  es 
vengut  ung  grand  &  poyssant  secors  aldit 
conte  Ramon,  &  aysso  devers  Gasconha 
que  aussi  de  Caramans.  Et  premieramen  es 


an  desconfitz.  Et  adonc  lodit  conte  Guy  a      vengut  deldit  Gasconha  ung  apelat  Gaspar 


Éd.  orie 
t.  HT, 

col.  sa. 


ressembladas  sas  gens,  &  dreit  a  l'ort  de 
Sainct  Jaume  son  drectement  anatz  autre 
cop  assallir  los  de  ladita  vila,  mais  res  no 
y  avanseren,  mais  maint  ung  n'y  demoret, 
que  jamais  no  s'en  tornet,  &  talamen  los 
an  combatutz  los  de  ladita  vila,  que  forsa 
es  estât  aldit  conte  Guy  &  sas  gens  s'en  re- 
tornarent  aldit  pla  de  Montolieu.  Et  quant 
son  estatz  retiratz,  le  conte  Guy  a  dit  a  sas 
gens  :  «  Senhors,  a  my  me  semble  que  Dieu 
nos  a  preses  azir,  &  aysso  a  causa  que 
quant  mon  fraire  venguet  prendre  los  ha- 
bitans de  Tholosa,  els  ly  eran  vengutz  a 
l'endavan,  &  aysso  en  se  humilian  a  el,  en 
ly  presentan  lors  corps  &  bes,  per  ne  far  a 
tôt  son  plase.  Mais  mondit  frayre  lor  fouc 
tan  crusel,  &  lor  fec  tan  de  mal,  ainsi 
que  cascun  de  vos  autres  sabes  be,  que 
jamay  home  no  ne  fec  tant  a  autre.  Per 
que  non  es  de  merevilhas  si  aras  els  se  def- 
fenden  be  contra  nos,  car  be  pensas  que 
mais  aman  morir  que  tornar  en  nostras 
mas,  rjinsi  que  be  podes  veser&  cognoisse. 
Car  tôt  so  que  avian  gasanhat  en  detz  ans, 
avem  perdut  en  ung  cop,  car  els  amen  be 
lor  senhor  natural  lo  conte  Ramon,  per 
laquala  causa  els  ne  son  plus  fiers  8c  arditz 
que  no  serian.  »  Et  adonc  lor  a  dich  ;  «  Se- 
nhors, ieu  no  say  quin  conseilh  prendre 
sus  aqueste  afar.  «  Et  adonc  ly  a  respondut 
ledit  Folcautz  &  nAlatz,  que  els  no  vesen 
pas  raelhor  conseilh,  mas  que  el  mande  al 
archivesque   d'Aux  &   a  Guiraud    d'Arma- 


de  la  Barta,  Rogier  de  Cumenge,  aquestes 
dos  an  menada  una  granda  companya  ben 
armada  &  acotrada.  Et  d'autra  part  son 
vengutz  Bertrand  Jorda,  &  en  Guyraud  de 
Gordo,  senhor  de  Caraman,  &  Arnauld  de 
Montagut,  &  son  frayre  Bertrand,  &  en 
Gilhalt  de  Marmant,  &  Estephe  de  la  Va- 
leta,  nAzemar  &  son  frayre,  &  Guyrauld 
Amaneutz  &  nAmalbis  &  Guyrauld  de  la 
Mota,  &  Bertrand  de  Pestilhac,  &  Guirauld 
Arnaudos.  Totz  aquestes,  losquals  eran  gen 
valenta  &  ardida,  son  vengutz  donar  se- 
cors am  una  granda  companya  que  an  me- 
nada aldit  conte  Ramon  en  lodit  Tholosa, 
Et  quant  son  estatz  al  près  de  Tholosa,  an 
faictz  desplegar  lors  estendars  &  ensenhas, 
&  an  faictz  sonar  lors  trompetas,  &  dreit 
aldit  Tholosa  son  vengutz,  dont  lodit  conte 
Ramon  &  lo  de  Cumenge  son  estatz  gran- 
dament  joyoses  de  lors  vengudas,  tant  dels 
ungs  que  dels  autres.  Alsquals  lodit  conte 
Ramon  a  faicta  una  tresque  granda  chera, 
car  totz  eran  grandz  gens  &;  senhors.  Et 
tala  joya  s'es  levada  dins  ladita  vila  per 
lor  venguda,  que  jamays  tala  no  fouc  vista 
per  ung  cop,  talamen  que  del  bruit  que 
menavan  los  de  la  vila,  ladita  contessa  de 
Montfort,  ausen  lodit  brut,  a  demandât 
que  podia  estre  aquo  que  tal  bruit  fasian 
los  de  la  vila.  Et  adonc  ly  es  estât  dit  que 


'  G. 

To  u  1  o  '. 


V.  5946-6109;  échec  du  comte  Gui  devant 


An 
1217 


107 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l58 


lo  bruit,  que  la  gen  de  la  villa  fasia,  era 
a  causa  del  grand  secors  que  lor  es  veii- 
gut  deldit  pays  de  Gasconha  &  devers  Albi- 
ges  &  Caramanhes.  Et  adonc  quant  ladita 
confessa  a  ausit  so  dessus,  es  estada  tant 
esbayda,  que  del  grand  esbaynien  que  a 
agut  es  tonibada  tota  pasmada  en  terra.  Et 
adonc  l'an  retornada  prestanieu  les  que 
aqui  eran  presens,  &  quant  es  estada  re- 
tornada, es  se  presa  fortmen  a  plorar  & 
sospira,  que  no  era  persona  que  la  po- 
guessa  reconfortar  ny  assegurar,  tant  de 
paour  a  que  ledit  conte  Ranion  prenga  lo 
castel  Narbones,  &  que  les  fassa  totz  mory 
de  mala  mort'. 

Et  dementre  que  tout  so  dessus  se  fasia, 
lo  messatgie,  que  ladita  contessa  avia  tra- 
metut  devers  son  senhorlo  conte  de  Mont- 
fort,  es  arribat  devers  el,  &  sas  letras  de 
par  la  contessa  ly  a  bayladas.  Alqual  ledit 
conte  de  Montfort  a  demandât  secretameii 
quinas'  novelas  ly  porta,  loqual  ly  a  res- 
pondut  :  «  Senhor,  no  gayre  bonas,  car 
perdut  avez  Tholosa,  car  lo  conte  Kamon 
es  dedins  am  una  granda  armada,  loqual 
vos  a  tuatz  &  murtritz  gran  quantitat  de 
vostras  gens.  Totas  vetz  per  las  letras  que 
la  contessa  vos  manda  ne  poyres  melhor 
veser  la  vertat.  »  Et  adonc  s'es  retirât  lodit 
conte  de  Montfort  en  son  secret,  &  lasdi- 
tas  letras  es  anat  desplegar  &  legir,  & 
quant  las  a  agudas  legidas  &  vistas,  adonc 
a  deffendut  aldit  messatgier,  que  causa  que 
sia  de  so  que  a  portât  a  degun  de  sas  gens 
no  diga  re  per  tan  que  sia  interrogat,  nias 
que  lor  diga  si  ly  demanden  res,  que  lo 
conte  Guy  no  troba  home  que  ly  contraste 
en  res  ny  per  res,  &  que  tôt  jorn  con- 
questa  sur  totz  sos  enemicx,  &  que  lo  conte 
Ramon  s'en  es  fugit,  que  no  saben  ont  es 
anat,  &  que  lo  rey  d'Anglaterra  se  vol  am 
luy  accorda'  &  appuncta*. 

Et  adonc  quant  las  gens  deldit  conte  de 
Montfort  an  saubut  que  messatgier  era 
vengut  devers  Tholosa,  &  que  avia  porta- 


'  G.  V.  6 1  io-(5 1 39  j  arrivée  de  nouveaux  secours 
au  comte  Raimond. 

'  P.  cunhas. 

*  P,  T.  my,  trace  du  discours  direct ^  ^ut  se  trouve 
lian.  G.  V.  6188. 

■*  G.  V.  <)i/,o-6i72j  récit  du  messager. 


das  qualque  novelas,  cascun  désirât  de  ne 
saber  alcuna  causa,  &  devers  lodit  de 
Montfort  se  son  retiratz,  per  saber  lasditas 
novellas.  Et  quant  son  estatz  arribatz  de- 
vant lodit  conte,  an  ly  près  a  demandar  las 
novellas  de  par  desa,  &  adonc  ledit  conte 
de  Montfort  a  dit  a  sas  gens  :  «  Senhors, 
ieu  soy  ben  tengut  de  lausar  Dieu,  quant 
ainsin  nos  ajuda,  car  mon  frayre  le  conte 
Guy  me  manda,  que  ne  troba  home  viven 
que  contra  el  se  ause  rebellar,  &  que 
grand  terra  a  conquestada,  &  d'autra  part 
que  le  conte  Ramon  s'en  es  fugit,  talamen 
que  degunas  novelas  no  s'en  saben.  »  Tôt  so 
dessus  disia  lodit  conte  de  Montfort  a  sas 
gens,  fasen  per  semblant  la  plus  grand 
chera  que  jamay  home  fessa,  mais  dins  son 
cors  era  be  autramen.  Et  adonc  quant  lodit 
conte  agut  dit  tout  so  dessus  a  sas  gens, 
ung  de  SOS  baros  a  dit  a  totz  los  autres  : 
«  Senhors,  ieu  soy  en  dotte  que  tôt  ane 
ben  autramen  que  le  conte  no  dis,  car  a 
son  semblan  el  fa  chera  per  forsa.  »  Et 
adonc  ledit  conte  de  Montfort  a  trobat 
moyen  &  manyera  de  aver  trevas  am  lodit 
conte  jove,  affin  de  s'en  venir  vers  Tho- 
losa donar  secors  a  sasditas  gens.  Et  quant 
lasditas  trevas  sou  estadas  donadas  &  au- 
trejadas,  ledit  conte  de  Montfort  a  faict 
incontincn  plegar  tendas  [&]  pabalhos,  &' 
sasditas  gens  mesas  a  camy  per  tira  vers  lo- 
dit Tholosa.  Et  quant  sasditas  gens  an  vist 
que  tôt  sobdanamen  les  a  faictz  levar  & 
mètre  a  camy,  son  se  plusors  dobtatz  de  so 
que  era,  dont  les  plusieurs  l'an  laissât  & 
s'en  son  retornatz  de  la  ont  eran  vengufz, 
&  les  autres  l'an  segut,  &  tant  a  faict  ledit 
conte  de  Montfort,  que  en  Tholosa  es  ar- 
ribat &  vengut.  Et  quant  es  estât  a  Vas- 
sicga,  sas  gens  a  faictas  mètre  en  orde- 
nansa  &  batalha,  car  se  dobtava  fort,  vist 
que  lodit  conte  Ramon  era  dins  Tholosa, 
&  que  tout  le  pays  se  tenya  per  el,  [&] 
vers  ledit  Tholosa  son  vengutz,  estendartz 
&  ensenhas  desplcgadas.  Et  adonc  a  dit 
ledit  conte  de  Montfort  a  sasditas  gens  : 
«  Senhors,  grand  gauch  vos  devez  donar, 
car  aras  es  venguda  l'hora,  que  de  nostres 
enemicx  nos  dcvem  venjar,  &  lo  conte  Ra- 
mon prendre  &  vieu  lo  scorgar'.  * 

'G.  V.  6\]i-6z!ii}  retour  du  comte  de  Monifort. 


An 
1217 


Cd-oriff. 
t.  111, 
col.  bg. 


An 
1217 


i5g 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


160 


Kd.orig. 
t.  III, 

col.  90. 


Or  dis  l'istoria  que  demeutre  que  ledit 
conte  de  Moatfort  parlava  ainsin  a  sasditas 
gens,  es  vengut  devers  el  sondit  frayre  le 
conte  Guy,  &  encontinen  que  se  son  vis- 
tes,  se  son  recullitz.  Et  adonc  le  conte  de 
Montfort  a  demandât  a  sondit  frayre  le 
conte  Guy,  com  es  estât  aquo,  que  ledit 
conte  Ramon  aguessa  ainsin  cobrada  ny 
presa  ladita  vila,  ny  ly  tuatz  ainsin  sasdi- 
tas gens. 

Et  adonc  ly  a  respondut  ledit  conte  Guy 
son  frayre  :  «  leu  no  say  coin  ledit  conte 
Ramon  es  intrat,  ny  com  no,  ny  sas  gens 
diiis  ladita  vila,  mais  be  vos  die,  que  jamais 
no  vigues  gens  plus  valentas  en  tout  lo 
monde,  com  so  los  de  ladita  vila,  que  dos 
cops  me  combateguy  per  ung  jorn  am  els, 
que  totz  les  dos  cops  foguy  desconfit  & 
cassât,  car  dirias  que  so  nielhor  diables 
que  gen  rasonabla,  aytal  se  deffendian.  »  Et 
adonc  lodit  conte  de  Montfort,  quant  a 
ausit  ainsi  parla  sondit  frayre,  ly  a  dit  & 
respondut  que  jamais  per  el  no  y  sera  des- 
chargiat  saumyer  ny  tendut  pabalho  u  que 
ieu  no  sia  am  totas  mas  gens  dins  Tholosa 
al  miech  del  Mercadial.  Ho  totz  y  moriran, 
ho  totz  y  vieuran,  ho  ieu  venjaray  la  honta 
que  m'es  estada  faicta  per  los  de  ladita 
vila.  »  Et  adonc  ly  a  respondut  nAlalz,  que 
dessus  es  noumat  :  «  Senhor,  no  fassas  pas 
tal  sagramen,  que  ieu  vos  prometi  que 
avan  no  sera  longtemps  dires  tôt  autra- 
men.  Car  si  demoras  de  descargar  vostres 
saumyers  &  tendre  vostres  pabalhos,  jus- 
quas  que  sias  coma  dises  dedins  la  vila,  be 
vos  prometi  que  sera  vengut  Nadal.  Que 
be  vos  jury,  senhor,  que  jamay  no  vigues 
gens  per  armas  plus  valentas  ny  adestras, 
que  son  los  de  ladita  vila.  Car  be  podes 
dise  que  si  vos  los  aguessatz  entretengutz, 
ny  els  vos  aguessan  volgut  servy,  ainsin 
que  fan  al  conte  Ramon,  que  podias  com- 
batre  &  tôt  lo  monde  vos  fossa  estât  a 
l'encontra,  am  los  de  ladita  vila  tant  so- 
lamen  los  agueratz  combatutz  &  conques- 
tatz.  » 

Adonc  a  presa  la  paraula  ung  cardinal, 
loqual  era  en  la  companya  deldit  conte  de 
Montfort  :  «  Senhors,  no  sia  home  que  aja 
paour  ny  se  enbaysca  de  res,  mais  que  cas- 
cun  pensa  &  sia  prest  de  anar  assalhir  la 
vila.  Car  ieu  vous  assegury  que  nos  la  pren- 


drem  aras,  amay  totz  los  que  son  dedins  an 
aquest  cop,  car  Dieu  ho  vol.  Per  que  cascuii 
aja  bon  coratge,  car  bon  gasardo  n'aures 
de  Dieu,  amay  de  la  Gleysa.  Per  laquala 
causa  cascun  devez  aver  bon  coratge  de 
assalhir  ladita  vila,  &  prendre  venjansa 
del  mal  que  nos  an  faict.  »  Et  adonc  cas- 
cun s'es  préparât  &  metut  en  point  per 
anardonar  ledit  assault,  &  an  faicta  granda 
provision  de  escalas,  &  d'autras  causas,  en 
so  neccessarias  &  apertenentas.  Et  quant 
los  de  ladita  vila  an  vistes  venir  ainsi  lors 
enemicx&  la  granda  préparation  que  aviai» 
faicta  per  lor  donar  lodit  assault,  cascun 
dels  s'es  armât  &  préparât  al  melhor  que 
an  pogut  ny  saubut,  &  lors  enemicx  an  dc- 
moralz  ses  estre  de  res  esbaitz.  Et  adonc  es 
vengut  ledit  conte  Guy,  frayre  d'aquel  de 
Montfort,  jusquas  dins  los  valatz  que  les 
de  ladita  vila  avian  faictz,  &  aussi  es  ven- 
gut ledit  comte  de  Montfort  am  totas  sas 
gens.  Mais  los  de  la  vila  los  an  laissatz  ve- 
nir, &  quant  son  estatz  près,  le  conte  de 
Cumenge  a  presa  una  balesta,  &  ung  cop  a 
trach  aldit  conte  Guy,  &  a  lo  attench  per 
lo  miech  de  las  doas  queyssas,  talamen  que 
totas  doas  las  ly  a  traversadas  de  part  a 
part,  dont  es  tombât  per  terra  ledit  conte 
Guy,  mas  sas  gens  l'an  relevât  incontinen. 
Et  adonc  agueras  ausit  cridar  :  Tholosa,  Cu- 
menge &■  Foix,  talamen  que  om  no  aguera 
pas  ausit  tonibar'  Dieu  de  paradis,  tant 
grand  era  lo  bruytque  aladonc  se  levet.  Et 
aladonc  se  son  mesclatz  les  ungs  am  los 
autres,  &  talamen  se  batian  &  tuan,  que 
grand  piatat  era  de  ho  vese,  car  no  vesian 
que  gens  tombar  de  cascun  cartier.  Et  tala- 
men an  faict  los  de  Tholosa,  que'  forsa  es 
estât  aldit  conte  de  Montfort  de  se  recular 
&  retirar  lo  melhor  que  a  pogut,  car  au- 
tramen  y  fossan  demoratz  totz.  Et  quant 
son  estatz  retiratz,  es  vengut  ung  dels  plus 
grans  que  fossan  en  tota  la  companya  del- 
dit conte  de  Montfort,  &a  ly  dit  :  «  Senhor, 
tan  mal  nos  es  près  d'aqueste  assaut,  &  tan 
mal  avem  vista  Tholosa  per  aquest  cop, 
car  vostre  frayre  es  mort,  &  vostre  filh  es 
blassat  &  malaut  nafrat,  &   tant   d'autres 

'  C'eit  la  U(;on  de  P.  5-  de  T.  Nous  avions  d'ahcri 
corrige  toiiar.  [A.  M.] 
'  P.  &. 


An 
1217 


An 
1217 


161 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


161 


niorlz  &  blassatz,  que  no  es  home  que  ho 
creses  '.  » 

Et  adoiic  a  respondut  ledit  conte  de 
Montfort  :  «  Senhors,  ieu  vesi  ben  que 
nostre  faict  va  inalament,  mais  ieu  vos  jury- 
Dieu  que  totz  y  morirem  ho  ieu  seray 
venjat  d'aquelz  traydos  de  la  vila,  que 
ainsin  me  an  trahit.  »  Et  adonc  ly  a  res- 
pondut nUc  de  Lassis  :  «  Senhor,  tan  mal 
s'apresta  aysso,  per  que  ajas  venjausa  d'a- 
quelz de  ladita  vila,  car  grand  gens  vos 
an  tuada,  may  que  no  pensas,  &,  la  fin 
ieu  me  dobti  que  trastotz  y  morirem,  car 
ieu  vesi  que  nostres  enemicx  an  tôt  jorn 
del  melhor.  » 

Et  adonc  arribava  lo  secors  que  lo  conte 
Guy  avia  tranietut  serca  devers  l'archives- 


truras,  que  no  y  laissaras  peyra  sur  peyra 
que  tout  no  sia  demollit  ik  destruit.  Et  si 
degun  dels  teus  y  mor,  sias  segur  que 
s'en  ira  en  paradis,  corn  si  era  ung  mar- 
tir;  d'aysso  podes  estre  cascun  segurs.  «  Et 
adonc  a  respondut  nAlalz  &  aldit  cardinal 
a  dit  :  «  Senhor,  vos  parlas  be  assegurada- 
men,  &  si  le  conte  crey  vostre  conseilh  no 
fara  gayre  ben  son  proffiech.  Car  vos  &  les 
autres  de  Gleysa  es  causa  de  tôt  aqueste 
mal  &  perda,  &  seres  enqueras  may  qui 
vos  creyra.  «  Et  adonc  s'es  levât  ung  autre 
baro  d'aquelz  deldit  conto  de  Montfort,  ap- 
pelât Gervays  &  aldit  conte  a  dit  :  «  Senhor, 
lo  cardenal  8i  sos  consors  parlan  ainsin 
que  lor  platz,  car  be  podes  cognoisse  que 
per  combatre  les  de  la  vila,  res  no  podes 


qued'Aux  &  los  autres;  &  quant  son  estalz      gasanhar  ny  proffitar.  Car  a  els  lor  creys 


al  près  de  Tholosn,  an  ausit  dire  com  lo 
conte  de  Montfort  era  estât  desconfit,  amay 
lo  conte  Guy  son  frayre  grandameu  blas- 
sat,  dont  son  estatz  grandamen  joyoses,  & 
de  faict  s'en  son  retornatz  de  la  ont  eran 
vengutz.  Et  quant  s'es  vengut  al  bot  de 
cinq  ho  sieys  jorns,  le  conte  de  Montfort 
a  faict  ajustât  son  conseilh  dius  lo  cas- 
tel  Narbones,  8c  quant  son  estalz  ajustatz 
ainsin  que  dit  es,  lodit  conte  de  Montfort 
lor  a  dit  :  «.Senhors,  ieu  soy  for  marri t  de 
mas  gens,  f[ue  ainsin  m'an  tuatz  los  de  la 


lo  coratge  &  le  secors,  &  a  nos  se  bayssa, 
car  nos  perdem  de  jorn  en  jorn  nostras 
gens.  Et  per  ainsi  ieu  soy  d'oppinion  que 
om  no  los  ane  plus  assalhir,  mes  que  om 
meta  ung  autre  seti  devers  Gasconha,  & 
aysso  affin  que  res  que  sia,  vieures  ny  se- 
cors, no  lor  puesca  advenir  de  part  del 
monde.»  Et  adonc  ledit  conte  de  Montfort 
a  dit  que  grandamen  troba  bo  lodit  con- 
seilh, &  que  aytal  sera  faict  com  el  a  dit, 
&  aussi  totz  aquelz  que  eran  aldit  conseilh 
an  approbat  lodit  conseil  deldit  Gervays. 
Et  adonc  lodit  conte  de  Montfort  a  faict 


vila,  ik  encaras  may  de  mon  frayre  &  mon 
td.orig.   filh,  losquals  son  grandamen  blassatz,  dont      passar   la  Garona   Ta]   una    partida   de  sas 
col. 91.    an  grand  paour  que  les  calra  morir.  Per      gens,  &  ledit  seti  son  anatz  mètre  devers 

lasquals  causas  soy  tant  esbayt,  que  ieu  no      Sanct  Subra.  Et  ainsin  que  an  agut  metut 

se  que  far  ne  que  dire,  &  d'autra  part  que       lodit  seti,  ung  de  las  gens  deldit  conte  de 

ay  perduda   Provensa,  Avinho,  Tarasco,       Montfort  s'en  es  vengut  al  gravier  deldit 

Belcayre,  &  aras  ay  perduda  Tholosa,  dont 

soy  tant   niarrit,   que   plus  no  pody.  Per 

lasqualas  causas  vous  ay  faict  ajustar  ainsi 

per  veser  com  me  devy  governa  sus  aqueste 

afar,  ny  com  no.  Per  que  cascun  me  velha 

dire  son  aviz  &  intencion'.  » 

Adonc  ly  a  dit  lo  cardinal,  que  dessus  es 

faicta  mencion  :  «  Senhor  conte,  no  sias 

esbait  de  res,  car  Dieu  te  ajudara,  que  be 

cobraras  Tholosa  en  breu  de  temps,  &  totz 

los  que  son  dédias  métras  a  mort  &  des- 


'  G.  V.  6i53-â442;  premier  combat  sous  Tou- 
louse. 

*  G.  T.  <5443-â473;  nouveau  conseil  tenu  p;ir  le 
comte  de  Monifort. 


Sanct  Subra,  a  la  riba  de  l'ayga,  &  aladonc 
ly  es  estât  tirât  ung  coup  de  trait  per 
aquelz  de  la  vila,  &  talamen  l'an  atench, 
que  ert  terra  es  tombât  tôt  mort,  que  ja- 
niay  a  sos  companhos  no  es  tornat.  Et  quant 
es  estât  tombât,  adonc  son  salilz  los  de  la 
vila  per  dessus  lo  ponh  sus  lodit  sety,  & 
talamen  an  frapat,  que  deldit  sety  los  an 
faictz  recular  &  no  fouc  despueys  jour 
d'aquela  hora  en  avan  que  no  se  batessan 
&  tuessan.  Et  dementre  que  tôt  so  dessus 
se  fasia,  es  arribat  lo  conte  de  Foix  am 
una  granda  companya  de  gens,  tan  Na- 
varros  que  Catalas  &c  autras  gens,  &  dins 
la  vila  es  intrat  per  donar  secors  aldit 
conte  Kamon,  dont  tott  do  ladita  vila  son 


An 
1217 


vni. 


• i63                         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  164  

An  '        An 

'*'7      estalz  fort  joyoses  deldit  secors,  que  lodit  tre  seti,  loqual  era  al  pla  de  Montolieu,      '^'^ 

conte  de  Foyx  avia  menât'.  ont  lodit  conte  de  Montfort  era  tant  cor- 

Per  laquala  causa  lo  conte  de  Montfort,  rossât  &  marrit,  que  no  es  home  que  ho 

quant  ho  saubut,  es  estât  fort  corrossat  &  saubessa  dire    ny  pensar,  &  aysso    quant 

mal  contens.  Et  quant  lodit  conte  de  Foix  tant  vilenamen   l'an  gitat  &  cassât  deldit 

es  estât  repayrat  en  lodit  Tholosa,  adonc  seti". 

se  son  armatz  totz  los  habitans  de  ladita  Et  quant   ledit  conte  de  Montfort  s'es 

vila,  tan  grans  que  petitz,  los  ungs  por-  estât  salvat,  les  de  la  vila  se  son  retiratz 

tans  gasarmas,  les  autres  massas  &  bastos,  dins  ladita  vila.  Et  quant  son  estatz  reti- 

car  autre  arnes   no  avian  par  lara,  ainsi  ratz  dins  ladita  vila,  &  ledit  conte  Ramon 

que  dit  es  dessus,  &  sus  lodit  seti  se  sou  agues  saubut  qu'on  avia  fach,  el  n'es  estât 

metutz  &  anafz  am  lodit  conte  de  Foix,  &  fort  joyos  &  ben  content.  Et  adonc  a  man- 

talamen  an  frapat  sus   lo  seti  8c  conte  de  dat  son  consel  gênerai,  tant  d'aquels  de  la 

Montfort,  que  tôt  ho  metian  a  mort,  sens  vila  que  de  sas  gens,  &  a  Sainct  Serny  los 

espranha    viala    ny    gcntilhome,   car    tau  a  fachs  adjustar,  &  aqui  an  tengut  lor  dict 

les  an  en  odit,  a  causa  dels  grans  mais  que  conselh,  ont  lodict  conte  Ramond  a  dich  & 

lor  avian  faictz  le  temps  passât,  que  pro  no  remonstrat  a  sasditas  gens,  comment  els  de- 

,     se  poden  venjar.  Et  talamen  los  precipitan,  vian  be  lausar  Dieu  &  lo  remerciar,  quant 

Éd.oiig.    que  no  saben  ont  anar  ny  se  retirar,  dont  ainsin    lor    avia   ajudat,    &   lors    enemycz 

col.  92.    en  a([uela  hora  fouc  faict  ung  tal  murtre  ainsin  cassatz  &  gectatz  deldit  sety.  Per  la- 

de  las  gens  deldit  conte  de  Montforî,  que  qiiala  causa  son  voler  es,  que  no  sia  home 

no  es  home  que  ho  creses,  si  no  ho  avia  dels   seus,   tant   gran    que  petit,  que   sus 

vist,  ny  saubessa  extimar  le  grand  murtre  pena  de  la  mort  aja  a  far  degung  outratge 

que  adonc  fouc  faict  per  los  de  la  vila,  car  ny  mal  a  degun   home  de  Tholose,   tant 

pauques  s'en  son  pogutz  salvar  ny  gardar,  gian  que  petit,  mais  vol  que  lor  sia  fâcha 

Et  quant  lodit  conte  de  Montfort  a  vist  autant  de  honor  &  reverensa,  la  on  s'eran 

que  ainsin  ly  tuaven  sas  gens,  ledit  seti  an  trobatz,  coma  a  sa  persona  propria', 

laissât,  &c  que  qui  s'es  pogut  salvar  &  fugir  Et  quant  lodict  conte  Ramon  a  dict  & 

an  aquela  hora  es  estât  benuros.  Et  adonc  demostrat  so  dessus    a    sasditas   gens,  lor 

lodit    conte  de  Montfort,    loqual   era  en  a  dich  &  mandat  :  «  Senhors,  ieu  vous  ay 

aquel  seti    per  aquela  hora,  es  estât  tôt  fachs  ayssi  totz  adjustar,  affin  de  saber  am 

esbayt,  &  no  sabia  que  far  ny  que  dire,  totz  vos  autres  si  cascun  avefz  bon  voler 

mes  que  s'es  metut  a  fugir  coma  los  autres,  &   voluntat   de   me   secourra    &  ajudar  a 

&  dreit  a  Muret  es  tirât,  la  ont  avia  lais-  gardar  &  deffendre  ma  terra  &  heretat.  » 

satz  totz   SOS  vaissels  quant    avia  passada  Alqual  lo  conte  de  Foyx,  per  totz  los  au- 

l'ayga  per  veny  mètre  lo  sety,  &  talamen  très  senhors  &  baros,  a  fâcha  responsa,  que 

se  coytavan  per   intrar  dins   los  vayssels,  cascun  dels  an  délibérât  de  vieure  &  morir 

que  l'ung  bouta  l'autre  dins  l'ayga,  dont  am  el  &  lo  secourra  envers  totz  &  contra 

pro  s'en  son  negatz  per  aquela  hora,  car  totz,  jusquas  a  tant  que  sia  finida  ladicha 

lodit  conte  de  Foix  am  los  de  la  vila  los  guerra,   ho    totz  y  moririan    ho    vieurian 

perseguen  de  tant  près,  que  lodit  conte  am  el,  que  jamay  no  lo  layssarian,  ho  tôt 

de  Montfort  es  donat  tôt  armât,  home  &  sera  perdut  ho  tôt  sera  ganhat.  Et  adonc 

chaval,  dins  l'ayga,  ont  fora  negat,  si  no  s'es    mes    avant    ung   gran   &   sage   home 

fossen  sas  gens  que  prestamen  lo  tireguen,  d'aquels  de  la  vila,  loqual  era  capitol  per 

totas  vetz  sou  cheval  y  demoret  &  se  ne-  aleras,  &  aldit  conte  Ramon  a  dich  de  par 

guet.   Et  quant    lodit   conte    de   Montfort  vila,  St   en    nom    d'aquela  &  per   totz  los 

aguda  passada   l'ayga   an    los  que  se  cran  habitans,   ly   offrian  lors  bes  &  totz  lors 
pogutz  salvar,  es  s'en  anat&  retirât  a  l'au- 

'  G.  V.  6669-6726;   défaite  du  comte  de  Mont- 

'  G.  V.  6474-6668;  discours  du  cardinal  &  des  fort;  son  retour  à  Muret. 

barons;   nouveau   siège  sur  la    riye  gauche,   sous  '  G.  v.  6727-6770;   réunion  des  seigneurs  Tou- 

Saint-Cyprien.  lousains  à  Saini-Sernin. 


An 
1217 


i65 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


166 


Éd.orig. 
t.  III, 

col.  g'i. 


corps,  Si  tôt  quant  au  a  lo  servir  &  niaii- 
teny  envers  totz  &  contra  totz,  &  que 
d'aras  &  desja  els  abandonen  totz  lors  bas 
&  tôt  quant  an  aldit  conte  Kamon  &  sas 
gens,  a  ne  tara  lor  p'.aser  &  volontat.  Et 
aussi  a  remerciât  grandameii  losdits  senhors 
&  haros  de  so  que  an  délibérât,  cascun  en 
son  endrech,  de  ajudar  aldit  senhor  le  conte 
Ramon,  de  lo  garda  &  deffendre  son  drech 
&  aussi  la  vila.  Et  quant  tôt  so  dessus  es 
estât  fait  &  dich,  adonc  lodit  conte  Ramon 
am  totas  sâsdictas  gens,  se  so  metutz  a  con- 
seilh,  &  an  délibérât  aldit  conselh  qu'els 
fassan  far  forsa  trabucquelz  &  peyrieras, 
&  so  per  abatre  lo  castel  Narbones,  la  ont 
adonc  se  ténia  ledit  conte  de  Montfort, 
&  aussi  fassan  far  forsa  valatz  pregnons 
entre  la  vila  &  lodict  castel  Narbones,  & 
que  l'on  fassa  refar  &  acoiitrar  las  mu- 
ralhas  que  lodict  conte  de  Montfort  avia 
fayt  demollir,  &  aussi  que  fassan  fargrandz 
escadafals,  losquals  sian  totz  dobles  a  tota 
forssa.  Et  adonc  es  estât  faict  &  mesa  la 
ma  en  l'obra,  ainsi  que  per  lodict  conseil 
era  estât  dich  &  déclarât,  la  ont  jamay 
home  que  sia  vieu  no  vit  tanta  gen  a  tre- 
balh,  car  aqui  no  se  cspargnhava  home 
ny  fenna,  que  aqui  cascun  no  y  fessa  en 
son  endreif,  &  fouc  faicta  tanta  d'obra  en 
pauc  de  jorns,  que  no  es  home  viven  que 
ho  cresessa. 

Et  adonc  mentre  que  besonhavian  a  far 
losdictz  valatz,  engins  &  murallias,  lor  a 
dich  ung  valent  home  &  sage,  apelat  Ar- 
nauld  de  Montagut  :  «  Senhors,  ieu  soy 
d'oppignion  que  dementre  que  l'on  beso- 
nha  ayssi,  que  ieu  m'en  ane  serca  de  gens 
per  nos  donar  secours  &  ajuda.  )>  Et  adonc 
es  estât  délibérât  que  lodit  de  Montagut 
anaria  serca  gens  &  secors,  so  que  a  faict'. 

Et  quant  tôt  so  dessus  es  estât  faict,  tant 
muralhas,  trabuquetz  que  fossatz,  lodict 
conte  Ramon  tant  per  conselh  que  sans 
plus  actendre,  fassa  losdits  engins  anar 
dressar  devant  lodit  castel  Narbones,  per 
lo  abatre  &  mectre  per  terra,  so  que  fouc 
faict  incontinen.  Et  quant  losdits  engins 
so  estatz  dressât/  &  aprestatz,  an  les  faictz 
tirar  contra  lodit  castel  Narbones,  &  tala- 

'  G.  V.  ,6717-6863  j  conseil  tenu  par  le  conit,: 
Raimond. 


men  tyran,  que  nos  layssan  en  tôt  lodit 
castel  tor  ny  muralha,  que  tôt  no  ho  metaii 
per  terra,  &  talamen  l'abatent  que  lodit 
conte  de  Montfort  s'es  près  a  se  esbayr, 
car  no  sap  ont  tirar  ny  se  tenir  dins  lodict 
castel.  Et  adonc  s'en  es  salit,  &  al  seti  del 
p!a  de  Montolieu  es  anat,  la  ont  a  assem- 
blât son  conselh,  alqual  a  dict  &  demostrat 
la  grand  destruction  que  lodit  conte  Kamon 
ly  a  layta  de  abatre  lodit  castel  Narbones, 
&  d'autra  part  ly  a  tuadas  &  destruydas  sas 
gens,  per  lasqualas  causas  no  sap  que  far 
ny  que  dire.  Et  adonc  ly  a  dich  &  respon- 
dut  lodit  evesque  de  Tholosa  :  «  Senhor, 
no  te  ebaiscas  de  res  que  sia,  car  ve  te 
ayssi  monsenhor  lo  cardinal,  que  a  trame- 
tut  sas  letras  &  messatgcs  per  tôt  lo  monde, 
&  aysso  affin  que  cascun  te  venga  donar 
ajuda  &  secors,  que  jamay  tal  no  lo  a  vist 
ny  agut.  Et  adonc  poyras  cobrar  la  vila  & 
poyras  penre  venjansa  d'aquels  que  te 
semblara.  »  Et  quant  lodit  evesque  agut 
ainsin  que  dit  es  parlât,  adonc  s'es  levât 
ung  des  valens  homes  que  lodit  conte  de 
Montfort  aguessa',  apelat  Robert  de  Pi  ■ 
pin",  loqual  era  vengut  en  aquest  pays  an 
lodit  conte  de  Montfort  a  dit  aldit  eves- 
que :  «  Senior  evesque,  vous  parlas  a  vostre 
aize,  &  si  lo  comte  no  vous  aguessa  point 
cresut  ny  a  vostres  consortz,  110  fora  en  la 
malenconia  que  es,  &  ains  fora  senior  pa- 
cifie de  Tolosa,  aniay  dels  habitans.  Car 
vous  es  causa  de  tout  aisso  &  d'ave  faitz 
morir  mille  homes  sans  le  plus,  &  jamay 
terra  mal  conc[uirida  no  se  pot  mantene 
longamen,  &  vous  die  que  quand  tout  le 
monde  séria  aissi  ajustât,  no  lor  saurias 
noze  ny  fa  mal,  car  elz  [an]  lor  senior  na- 
tural  &  d'autre  part  lo  secours  que  lor  ve 
de  cascun  cartier,  el  que  ne  vous  amen 
point  per  los  malz  que  lor  avez  faitz,  los- 

qualz' conseilha  l'evesque  auran  pire 

dont  ay  paour  que  a  la  fin  von  trobares 
mal  &   ja  vesetz  com  vous  en  ba.  » 


'  Il  y  a  ici  une  lacune  de  48  pages  dans  le  ma- 
nuscrit du  Roy  depuis  la  page  878  jusqu'à  la  page 
417.  On  trouve  la  même  lacune  dans  le  manuscrit 
de  Peyresc.  [Nous  la  comblons  au  moyen  du  ma- 
nuscrit de  Toulouse,  {"  i  29  '"  Sî.  suivants.] 

'  Corrige^  de  Pequeni. 

'  Ici  une  lacune  dans  T. 


An 
1217 


Lacune 
de 

l'cdition 
priii- 
ccps. 


A.i 
1217 


167 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


168 


AJoiic  a  parlât  lo  comte  Guy  &  a  dit  : 
H  Senhor  mou  fraire,  Robert  de  Piguin  & 
les  autres  barons  vous  ho  audit  tant  souveii 
que  no  es  per  dire  mais.  Vous  no  voules 
fa  autre  causa,  per  que  laissen  tout  aqueste 
murmur  esta,  &  que  dévia  trestoutz  nous 
armen  &  metten  en  point,  ho  per  morirho 
per  vieure.  Et  que  on  fassa  mettre  en  em- 
boscada  de  nostras  gens  delz  mielz  montatz 
de  toutz,  aisso  per  los  ortz  que  son  defo- 
ras,  ainsin  que  le  jour  primier  nous  faren 
ana  de  nostras  gens  delz  plus  mielz  armatz 
que  nous  auren  intra  dins  las  trincadas  & 
terries  &  aladonc  s'en  iutraran  dedius  la 
vila,  dementre  que  los  de  la  vila  no  s'en 
dobtaran.  Et  si  cas  es  que  los  de  la  vila  les 
cassen  &  geten  deforas,  elz  recularan  fins 
que  aian  passada  ladita  emboscada,  &  los 
de  la  vila  se  metran  entre  elz  &c  nous  au- 
tres, talamen  que  degun  no  ne  escapara 
que  toutz  ne  sian  mortz  ho  preses.  Et  adonc 
vous  poires  venjar  dels.  »  Alqual  comte 
Guy  a  respondut  nAIatz  &  ly  a  dit  :  «  Senior 
conte,  aras  conoissy  que  be  conselias  vostre 
fraire,  per  que  ieu  vous  promety,  que  si  se 
pot  fa  ainsi  que  disetz,  vous  intraretz  pre- 
mier &  peis  vostre  fraire  &  ieu  le  troi- 
sième, &  adonc  veires  com  nous  porta- 
ren.  » 

Adonc  lo  comte  de  Montfort  a  dit  que 
laissen  aquela  questieu,  qu'el  no  se  faria 
pas  ainsin  qu'elz  disen,  car  el  vol  que  dema 
quand  sera  jour,  que  sas  gens  anen  courre 
jusquas  al  plus  près  de  la  vila,  fasen  sem- 
blan  de  voler  intra  dedins.  «  Et  ainsi  ([uo 
los  de  la  vila  saliran  per  lor  dona  dessus, 
nous  seren  toutz  prestes  &  nous  mesclarem 
danibelz,  &  nous  intraren  pelle  melle  dara- 
belz,  &  que  so  que  Dieus  nous  volria  dona 
que  nous  doue.  »  Laquala  opinieu  semblet 
bona  a  cascuns  delz  &  se  son  appareillatz 
touta  la  neit". 

Et  quand  s'es  vengut  le  mati  sus  l'auba, 
an  fait  ainsi  que  era  estât  dict  &  an  faitas 
ana  lors  gens  courre  jusques  al  plus  près  de 
las  portas  de  la  vila  fasen  semblan  de  intra 
dedins.  Et  adonc  son  salitz  los  de  la  vila 
contre  los  que  eran  auatz  ainsi  courre,  los- 
qualz  se  son  reculatz.  Et  adonc  es  vengut 

'  G.  V.  6863-6990;  nouvelle  délibéiation  dos 
îeigneurs  croisés. 


lo  conte  de  Montfort,  Se  talamen  an  frapat 
que  grandz  cops  n'y  son  demouratz. Toutes 
fes  los  de  la  vila  n'avian  aleras  del  pire,  so 
que  vesen,  Bernard  de  Cumenge  lor  es 
vengut  al  secours  an  totas  sas  gens,  &  tala- 
men an  frapatz  los  del  conte  de  Montfort, 
que  faitz  les  an  recula,  &  talamen  an  sob- 
datz  que  forsa  lor  es  estât  de  fugir  ainsi 
que  an  pogut. 

Or  dis  l'historia  que  ainsin  que  tout  so 
dessus  se  fasia,  es  arribat  dins  Tolosa  un 
grand  secours  devers  Gasconia,  loqual  me- 
nava  un  valent  home  &  senior,  per  son  nom 
nArcis  de  Montesquieu.  De  que  foguen 
ben  joiouses  les  de  la  vila  &  lo  conte  de 
Montfort  al  contrary  fort  marrit,  car  en 
los  de  Gasconia  toutjour  perdia.  Et  adonc 
es  vengut  devers  lo  conte  de  Montfort  lo 
cardinal  que  dessus  es  dit,  amay  l'evesquo 
de  Tolosa,  loqual  a  dit  al  conte  de  Mon- 
fort  :  «  Senhor,  a  nous  autres  sembla  que 
de  long  tems  nos  prendres  la  vila  ny  may 
los  que  son  dedins,  car  toutz  les  jours  lor 
ve  secours  ho  d'una  part  ho  d'autre.  » 

Adonc  lor  a  respondut  lodit  conte  de 
Montfort  &  lor  a  dit  :  «  Senior,  d'aisso  n'es 
vous  autres  causa,  car  se  vous  autres  no 
fosses,  ieu  foussa  senior  pacifie  de  la  villa 
amay  dels  habitans  &  crezy  fermamen  que 
vous  autres  me  aiatz  trahit.  »  Et  adonc  ly 
a  respondut  lodit  evesque  :  «  Senior,  no 
siatz  corroussat  contre  nous  autres,  que 
si  un  cop  le  printems  es  vengut,  cognois- 
seres  si  vous  aven  trahit,  car  be  vous  pro- 
mety ieu  que  veires  veni  un  tal  secours 
de  gens  que  la  terra  sera  empachada  de 
lo  sostenir,  »  Et  quand  lodit  comte  de 
Montfort  a  vist  que  per  lors  no  podia 
fa  res  plus,  de  consentimen  de  toufas  sas 
gens  ledit  sety  an  levât  &  cascun  s'es  re- 
tirât lo  melior  que  a  pogut  a  causa  de 
river,  8j  a  passât  lodit  hiver  de  cascun 
Cartier  ses  fa  aucuna  causa,  sinon  que  los 
de  la  vila  an  faitas  qualques  petitas  forte- 
ressas'. 

L'iver  estant  passât  &  lo  Pasco  vengut,   ' 
lo  comte  de  Montfort  a  dit  aldit  evesque  & 
cardinal,  quand  no  a  vist  lo  secors  que  li 
avian  prometut,  qu'era  la  causa  que  lodit 
secours  punhavo  tant  a  venir,  &  adonc  ly 

'  G.  Y.  6p9i-7i58j  fin  de  la  campagne  de  1217, 


An 
1217 


An 
1218 


An 

.12l8 


169 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


170 


a  respondiit  lodit  cardinal  :  «  Senior,  no 
vous  embahisquas  de  res,  car  en  breii  lo 
veires  &  aures  an  loqual  poires  prendre 
Tolosa  &  ne  fares  a  vostre  plaser.  » 

Or  dis  le  conte  que  quand  lo  bon  tems  es 
vengut,  lo  comte  de  Montfort  a  fait  autre 
cop  mètre  le  sety  aldit  pla  de  Montolieu 
devant  Tolosa.  Vezen  loqual,  los  de  la  vila 
son  salitz  &  sus  lodit  sety  son  vengutzfrapa 
de  tala  poissansa,  que  no  laissaven  res, 
que  tout  ho  metessen  a  mort.  Et  lo  conte 
vezen  aquo,  s'es  mes  a  crida  :  Montfort, 
Montfort,  &  a  sas  gens  es  anat  dona  secours 
an  tala  forma  que  forsa  es  estât  alz  de  la 
vila  de  se  retira,  car  le  milho  no  fouc  pas 
per  elz,  car  pro  n'y  an  laissafz.  Et  quand  los 
de  la  vila  an  vist  recular  &  tua  lors  gens, 
son  salitz  que  may  a  pogut  per  les  secorre 
les  uns  per  las  portas,  les  autres  per  las 
trincadas,  en  cridan  :  Tolosa,  Belcaire, 
Avignon,  &  les  autres  al  contrary  cridan  : 
Montfort,  Et  tant  fan  de  cascun  Cartier  que 
no  sabian  quai  n'abia  del  milho,  &  no  se 
son  laissatz  d'entre  que  la  neit  les  a  des- 
partifz.  Et  quand  son  estatz  retiratz,  los  de 
la  vila,  an  trobat  que  avian  perdut  belcop 
de  gens  &  entre  los  autres  ung  valent 
home  appelât  Guiraud  de  Moros,  &  tambe 
an  trobat  fort  blassat  le  Lop  de  Foix,  un 
autre  valen  home,  &  belcop  d'autres,  que 
le  nom  no  n'es  point  aissy.  Mais  de  la  part 
del  comte  de  Montfort  n'y  avia  atambe 
forsa  de  blassatz  &  de  mortz,  dont  se  cujet 
désespéra,  &  forsa  ara  que  n'y  fossan  demo- 
ratz  que  tout  le  jour  avian  combatut.  Or 
dis  l'historia  que  trop  mal  era  anat  per  los 
deldit  comte  que  per  los  de  la  vila,  no- 
nobstant que  près  avia  mal  de  cascun  car- 
tie.  Et  quand  se  venguet  lendema,  le  comte 
de  Montfort  fec  veni  grand  cop  de  fusties 
per  fa  una  guata  per  rompre  &  abaissa  los 
engins  que  avian  los  de  ladita  vila.  Et  de- 
mentre  que  ledit  comte  de  Montfort  devi- 
sava  sa  guata,  es  ly  venguet  un  messatgier 
ly  dire  :  «  Senior,  anas  reciilir  le  grand 
secours  que  le  evesque  de  Tolosa  vous 
amena,  alqual  son  may  de  cent  mille  ho- 
mes. » 

Et  laisset  esta  so  que  fasia,  &  an  una 
grand  partida  de  sas  gens  les  plus  appa- 
reils lor  es  anat  a  l'endavan  &  los  a  re- 
culitz  an  grand  joia  &  honor,  &e.  al  sety 


les  a  menatz.  Los  de  la  vila  estaiis  adver- 
titz  que  lodit  secours  era  arribat,  se  son 
aprestatz  &  mes  als  lors  necessaris  per 
sostene  l'assault,  si  cas  era  que  le  lor 
donessen. 

Et  qunnd  loJit  secours  es  estât  repairat 
&  repausat  aucunamen,  après  que  les  uns 
son  anatz  veze  ledit  sety,  les  autres  la  dis- 
positieu  de  la  vila,  &  de  quin  mestier  era 
plus  flaca.  Et  après  ave  tout  vist,  an  dit  les 
uns  als  autres  que  no  lor  sembla  pas  que 
los  de  la  vila  aien  grand  paour.  Et  après 
tout  so  dessus,  le  comte  de  Montfort  a 
assemblât  son  conseil,  la  ont  son  estatz 
toutz  les  seniors  &  barons,  losqualz  ly  eran 
vengutz  dona  secours,  alsquals  a  dit  & 
demonstrat  com  elz  son  vengutz  per  ly 
dona  secors  &  prendre  venjansa  del  comte 
Ramon,  loqual  te  les  iretges  dins  Tolosa 
contra  lo  voler  de  touta  la  Gleisa.  Et  que 
per  aquela  causa  cascun  deu  ave  bon  [co- 
ratge]  per  fa  so  per  que  son  vengutz  sans 
plus  dilaia.  Et  que  qualia  mètre  un  autre 
sety  al  fons  de  la  vila,  vist  lo  grand  monde 
que  son,  afin  que  degun  no  pesca  salir  ny 
intra  dins  ladita  vila,  per  los  fa  morir  de 
fam.  Que  si  el  lo  poden  prendre,  el  vol  que 
touta  la  richessa  que  dedins  sera  trobada 
sia  lor,  car  el  non  vol  res  sinon  prendre 
venjansa  d'aquelz  que  dedins  son  &  per 
arrasa  &  mettre  per  terra  tout  quand  y  es, 
afin  que  jamay  plus  no  sia  memoria  de 
Tolosa.  Adonc  l'un  desdits  barons  ly  a  res- 
pondut  per  toutz  les  autres,  loqual  so 
nommava  nAmalric  de  Crio  :  «  Senhior,  be 
vous  deven  cascun  ama  &  servir,  quand  an 
tant  pauc  de  hora  nous  donas  tota  la  ri- 
chessa que  sia  dins  Tholosa.  Mais  be  vous 
die,  senior,  que  si  no  n'es  vertat  que  qui 
trop  se  coita  es  tard  al  repenti,  car  de  ana 
mètre  autre  sety,  vous  vezez  be  com  nous 
en  grandamen  lasses  &  aussy  nostros  che- 
valz.  Per  que  si  autre  sety  voles  mètre,  ieu 
soy  d'advis  que  vous  métis  so  fasatz  an  vos- 
tras  gens,  car  scabes  le  pais  &  vila  &  co- 
noisses  le  cartier,  &  nous  autres  demorarem 
aissy  &  nous  repausarem  entretant.  Et  me 
sembla,  senior,  que  los  de  la  vila  n'an  pas 
grand  paour.  » 

Et  quand  lodit  comte  de  Montfort  a 
ausit  so  dessus,  es  estât  miech  désespérât, 
vezen  que  no  so  volian  desempartir  &  el 


An 

I2l3 


An 
1118 


171 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC 

sas  gens  en 


172 


nicfis  es  anat  mètre  lo  sety  am 
la  forma  qu'el  avia  devisât'. 

Or  dis  lo  conte,  que  so  dessus  fait  los 
de  la  vila  fouren  estonatz  d'aquela  nove- 
letat  &  se  son  metutz  en  conseil.  Loqual  a 
parlât  premie  Rogier  Bernard,  fil  del 
comte  de  Foix  :  «  Senhors,  aissi  no  y  a 
causa  de  se  esbahir,  car  be  sabes  an  quina 
gen  aven  afa,  si  nous  poden  ave  ni  pren 


de  Sant  Subra,  adonc  es  salit  sus  el  ledit 
comte  de  Cumenge  an  sasditas  gens,  &  ta- 
lamen  an  frapat  que  l'on  novesia  que  gens 
tomba  per  terra,  mais  a  la  fin  forsa  foret  al- 
dit  comte  de  Monfort  de  recula  &  ana  mè- 
tre le  sety  may  de  meia  légua  deldit  Sant 
Subra,  de  que  son  estatz  ben  joiouses  los 
de  la  vila.  Et  quand  son  estatz  retiratz,  an 
fait  venir  un   nommât  Bernard  Paraire  8c 


An 

I2l3 


dre.  Mais  que  cascun  aia  bon  coratge  &      un  autre  apelat  mestre  Granier,  &  lor  an 

comandat  de  ana  prestamen  tendre  los  tra- 
buquetz  &  peirieras  per  abatre  so  que  res- 
tava  del  castel  Narbones,  so  que  los  susditz 
feran,  car  eran  les  plus  subtilz  mestres  que 
foussan  el  monde  per  aquela  causa,  &  ta- 
lamen  an  tirât  que  de  la  tour  Ferranda  n'an 
abatiit  un  grand  cartie,  dont  se  son  fort  es- 
bahitz  los  que  eran  dedins.  Et  dementre 
tout  aquo,  es  arribat  le  comte  jouve  a  To- 
losa  an  un  grand  secours,  loqual  es  estât 
ressaubut  en  tala  joia,  que  jaraay  tala  no 
fouc  vista  dins  la  vila. 

Apres  que  lodit  comte  jouve  es  estât  ar- 
ribat aTolosa,  lo  tems  s'emmalignet  tant  a 
pleure  que  de  très  jours  &  de  très  neitz 
no  fcc  res  plus,  &  l'aigua  fouret  tant  tarri- 
bla,  que  no  fouret  moly  que  no  n'emenes 
ni  paissiera,  &  al  pou  de  Sant  Subra  no  de- 
moreguo  que  las  duas  tours  en  lasqualas 
avia  bona  garniso  de  los  de  la  vila.  Et  quand 
l'aigua  foret  rabaissada  &  tornada  en  son 
repaire,  lo  conte  de  Monfort  an  totas  sas 
gens  le  sety  es  vengut  mètre  al  fous  deldit 
pon  dins  l'hospital,  delqual  an  tiratz  tant 
de  cops  de  balestas  &  engins  alz  que  eran 
dedins  la  tour  devers  lodit  hospital,  &  tant 
de  cops  de  calabres  &  peirieras  del  gra- 
vier, que  la  plus  grand  parfida  de  la  tour 
an  abntuda  S:  contreintz  los  que  eran  de- 
dins de  se  retira  a  l'autra  le  milho  que  an 
pog\it.  Et  adonc  y  son  intratz  les  deldit 
conte  de  Monfort,  y  an  metuda  &  desple- 
gada  lor  ensenba,  &  los  de  l'autre  tour  cri- 
dan  Tolosa  &  se  combaten  de  l'un  a  l'autra 
tant  que  poJen.  Et  adonc  es  arribat  un 
valent  home  &  grand  senior  dins  lodit  To- 
losa appellat  Bernard  de  Cahusac  &  un  au- 
tre nommât  Ramon  delz  Valz,  son  parent, 
losqualz  an  menât  un  grand  secours.  Et 
quand  lo  comte  Monfort  a  saubut  que  lo- 
dit secours  era  vengut,  a  mesa  bona  garniso 
a  ludita  tour  8c  a  l'hospital,  &  a  l'autre  sety 


pense  de  se  ben  défendre,  car  nous  aven 
forta  vila  per  aquo  fa,  8c  d'autre  part  que 
en  bona  compania  de  gens,  per  que  deven 
ave  milho  coratge.  Et  afin  que  nostres  enne- 
mies conoscan  que  nous  no  los  crenian  de 
rcz,  ieu  soy  d'opinieu  que  nous  crescan  la 
vila  de  tout  lo  viel  bastimen.  »  Et  quand 
ledit  Bernard  a  agut  acabat,  toutz  les  autres 
an  lausada  son  opinieu  Se  an  aquela  se  son 
arrestatz. 

Et  après  que  son  estatz  fora  deldit  con- 
seil, cascun  a  mesa  la  ma  a  l'obre  8c  tala- 
men  que  ny  vialo  ny  gentilhome  ny  grand 
ny  petit  no  era  espargnat,  que  toutz  ne 
fessen,  que  fouc  causa  que  s'acabec  en 
paouc  de  jors,  8c  fouret  una  bêla  causa. 
Et  adonc  es  arribat  un  grand  &  valent  se- 
nior dins  la  vila,  apelat  Arnaud  de'Vilemur, 
an  un  grand  8c  bel  secours  que  menava  al- 
dit  comte  Ramon.  Et  lo  comte  de  Montfort 
a  vist  8c  monstrat  a  sas  gens  lo  grand  basti- 
men que  los  de  la  vila  avian  fait,  8c  com 
avian  crescuda  la  vila,  dont  era  corrossat. 
Et  adonc  per  conseil  es  estât  dict,  qu'elz 
anarian  mètre  un  autre  sety  delà  l'aigua 
ainsi  que  avian  fait  per  avant  devers  Sant 
Subra.  Et  a  laissât  lodit  sety  que  avia  pan- 
sât, 8c  el  métis  en  persona  anet  passa  l'ai- 
gua a  Muret  per  ana  aldit  Sant  Subra.  So 
que  los  de  la  vila  conoissen  se  son  presta- 
men armatz  8c  acotrafz,  8c  [a]  toutz  les  pas- 
satges  8c  locs  an  establitz  de  gens.  Et  quand 
tout  es  estât  establit,  lo  comte  de  Cumenge 
es  sortit  de  la  vila  an  una  bêla  compania 
de  gcn  valenta  8c  ben  equipada  per  ana  al 
devant  de  lors  ennemies  8c  les  garda  de 
mètre  ledit  sety  ainsi  que  volian  fa.  Et 
quand  lo  comte  de  Monfort  es  estât  près 

'  G.  V.  7159-7415;  retour  du  printemps;  arri- 
vée de  nouveaux  croisés  &  conseil  tenu  par  le 
comte  <.le  MoiiUort. 


An 

I2l3 


lyj 


PREUVES  DE  L'PIISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


174 


es  tournât  &  a  dit  a  sas  gens  :  «  Senhors, 
nous  deven  ave  bon  coratge  8c  conibatre 
nostres  ennemies,  car  ja  aven  ganiada  una 
de  las  tours  &  coniensat  de  gania  l'autre, 
&  cresi  que  si  nous  voulen,  auren  la  vila 


Et  quand  lodit  conte  de  Sancho  a  ausit 
aquo,  s'es  mes  a  rire  &  ly  a  dit  :  «  Senhor 
conte  de  Monfort,  ieu  vous  remerci  del 
plaser  que  me  aves  fait,  car  en  pauca 
d'hora  m'aves  grandamen   récompensât  si 


An 
1218 


&  ieu  cresi  que  los  de  dedins  s'en  volhen  poden  ave  ny  prendre  lodit  Tolosa.  Mais  a 

fugir.  »  Adonc  ly  a   respondut  un  de  sos  my  me  sembla  que  ne  sera  presa  d'aquest 

barons  ;  «  Senhor,  el  no  m'es  point  averaire  an,  car  selon  que  ieu  entendy,  elz  no  vous 

que  s'en  velhen  ana  ny  fugir,  car  Bernard  dobtan  gaire,  car  elz  an  toutz  so  que  lor 


de  Cahusac  8c  son  paren  Ramon  de  las 
Valz  y  son  intratz  an  un  grand  secors.  » 
Et  adonc  a  dit  lodit  comte  :  «  Elz  an  faita 
grand  folia  de  se  embarra  lasins,  car  jamay 
no  s'en  tornaran  a  lors  maisons,  que  non 
sian  preses  ho  mortz.  »  Lodit  comte  de 
Montfort  per  fa  creire  so  que  disia  en  gra- 
van  may  los  de  la  vila,  a  délibérât  per  con- 
seil de  ana  destruire  toutas  las  vignas  & 
blaJz,  losqualz  eran  a  l'entour  d'aquela,  ses 
y  laissa  causa  que  sia.  Laquala  causa  [fouc] 
faicta  le  jour  de  Pentecosta.  Et  quand  los 
de  la  vila  ho  an  saubut,  son  salitzSc  a  la 
plasso  de  Sant  Salvado  se  son  ajustatz  &  ta- 
iamen  an  frapat  d'un  costat  St  d'autre  que 
a  calgut  als  uns  &  alz  autres  se  retira,  es- 
tans  toutz  lasses.  Toutes  fes  alz  de  la  vila 
anava  plus  mal  que  alz  autres,  &  agueran 


fa  mestier  &  que  son  bonas  gens  per  la 
défendre  &  lor  senior  natural.  » 

Et  dementres  que  lesdits  comtes  devisa- 
von,  coma  dit  es,  los  de  la  vila  son  salifz 
ben  armatz  &  acoustratz  &  l'aigua  an  pas- 
sada  an  grands  cops  de  vaisselz  &  al  gravier 
de  l'ospital  son  venj*utz  per  frapa  ledit  sety 
que  y  era.  Et  quand  le  conte  de  Montfort 
a  vist  aquo,  ses  fa  autre  demora,a  aytambe 
passada  l'aigua  per  secorre  sas  gens. 

Estant  passât  &  ajustât  an  sasditas  gens, 
sonprestamen  anatz  frapa  sur  los  de  ladila 
villa,  &  talameu  au  frapat  que  toutz  les 
an  meses  en  fuita,  mais  premiers  n'y  ro 
pro  demoratz  de  mortz  &  la  pluspart  de 
lors  vaisselz.  Et  quand  se  son  estatz  fugitz, 
lo  comte  de  Montfort  an  los  vaisselz  me- 
tens  es  anat  dona  l'assault  a  l'autre  tour 


agut  inqueras  pire,  si  no  toc  estât  Kogier      del  pon  de  Sant  Subra,  laquala  ténia  los 
Bernard,  que  lor  venguet  al  secours  &  sos-      de  la  vila  coma  dessus  es  dit,  &  talameu 


tenguet  jusques  que  los  premiers  foussan 
dins  la  vila.  Losqualz  lodit  conte  de  Mon- 
fort seguet  &  portan  lenha  &c  fagotz  per 
mètre  foc  a  las  portas  de  la  vila,  mais  son 
estatz  ben  ressaubutz,  que  maint  un  n'y 
denioret. 

Et  dementre  tout  aquo,  es  vengut  un 
messatge  aldit  conte  de  Monfort  &  ly  a  dit 
que  prestamen  aue  ressebre  le  comte  de 
Sancho  lo([ual  ly  menava  un  bel  &  gr:ind 
secors.  So  que  es  estât  fait  &  a  dit  loJ.t 
comte  de  Monfort  al  conte  de  Sancho  : 
«  Senhor  conte,  grand  joya  ay  quand  ses 
aissy  vengut  a  point,  car  ieu  volia  fa  dona 
l'assault  a  la  vila  quand  m'an  dict  que  vous 
arribavias,  &  n'ay  pas  volgut  procedi  outre, 
desiran  que  aias  l'honor  de  l'ave  presa,  car 
tout  so  que  sera  dedins  trobat,  voli  que  sia 
vostre'.  » 


'  G.  ▼.  7416-7886)  nouveaux  combats;  prise  des 
tours  An  pont  de  Saint  Cyprienj  arrirée  du  comte 
de  SaKc. 


an  fait  que  les  n'an  faitz  salir,  8c  elz  son 
intratz  dedins  8c  an  metut  a  bas  lo  reste 
del  pont  que  anava  vers  la  vila  8c  per  ainsi 
an  agudas  las  duas  tours  a  lor  poder. 

Los  de  la  vila  per  recohra  ladita  tour  an 
faict  dressa  una  peyrieira  8c  falamen  an  ti- 
rât que  l'an  faicta  quita  als  de  dedins,  mais 
y  an  mes  le  foc  davant  ne  partir.  Et  quant 
los  de  la  vila  an  vist  ainsin  crama  ladite 
four,  son  se  armatz  ben  cent  cinquante  dels 
plus  harditz,  8c  se  son  mefutz  dedins  cer- 
tains vaisselz,  8c  dreit  a  ladite  tour  son 
anatz  per  escantir  ledit  foc.  Et  adonc  se 
son  armatz  los  del  comte  8c  se  son  metut/ 
dins  los  vaisselz,  8c  contra  los  de  la  vila  son 
vengutz  per  se  combatre,  8c  talamen  se  son 
rencontra tz  que  de  cascun  cartier  ne  tom- 
bai! pro  dins  l'algue.  Mais  los  de  la  vila 
eron  belcop  plus  fort  8c  adexfres  dins  l'ai- 
gua, per  laquala  causa  les  ne  menavnn, 
tuavan  8c  maint  ensenha  s'en  devalada  per 
l'aiguë.  Et  adonc  los  que  son  pogufs  cscapa 
son  escapatz  &  retornatz  vers  lor  senior  le 


An 
1218 


175 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


176 


conte  de  Montfort,  loqual  lor  a  dich  pcr 
maniera  de  reprochi  :  «  Senhors,  be  deveii 
estre  marritz  de  vostra  vengiuln,  car  gran- 
damen  vous  es  portatz  valentamen  contre 
los  de  la  vila,  &  crezy  que  les  aia  toutz 


d'aquo  no  me  parles  plus,  car  ieu  non 
faray  res,  car  a  my  me  semble  que  pey  que 
ieu  [ay]  conquistat  &  gazaniat  Albigcs, 
Quercy,  Ajanez,  Cumenge,  Bigorra,  &  si 
podi  recouvra  Tolosa,  la  Gleisa  &  ieu  se- 


preses  que  degun  non  sia  escapaf.  »  De  las-  ren  egalz  &  parieus.  Per  laquala  causa  voly 

qualas  paraulas  son  estatz  grandamen  indi-  que  dama  al  plus  maty  que  nous  menen  la 

gnatz.  guatha  per  le  mur  Sarazines  diiis  la  vila, 

Adonc  a  passada  l'aigua  ledit  comte  de  &  quand  l'auren  dedins,  meten  le  foc  per 

Montfort  &  dreit   al   castel  Narbones   es  las  lissas  &  ho  bruiaren  tout.  Et  en  aquela 

vengut,  &  aquis  a  sonatz  sos  plus  privatz  maniera  prendren  la  vila  ho  janiay  no.   » 
amies,  so  es  le  conte  de  Sancho  &  le  cardi-  Adonc    ly   a    dit    nAmalric,    delqual    es 

nal  8c  evesque  de  Tolosa  &  autres  grans  dessus  faita  mentieu  :  «  Senhor,  a  my  me 


baros  &  lor  a  dict  :  «  Senhors,  ieu  no  sabi 
que  pot  estre  mon  mal  astre  &  infortuna, 
car  lo  Sant  Paire  &  la  Gleisa  m'avia  donat 
lo  pais  de  Carcasses  &  autras  terras,  & 
aussi  avia  un  cop  gazaniada  Tolosa,  que 
home  del  monde  no  y  contradisia,  mais 
aras  me  vezy  tant  mal  fortiinat  que  de 
ladita  vila  m'an  cassât  &  gitat,  &  que  pis 
es  toutz  les  jours  me  tuan  &  occizen  mas 
gens,  talamen  que  ieu  no  scay  que  fa  ny 
quin  conseil  prendre.  Car  si   ieu  demori 


semble  que  dins  la  vila  no  an  souffrefa  de 
res,  de  sorte  que  jamay  no  los  anires  assail- 
ler  que  no  los  trobes  toutz  prestes  per  se 
défendre.  Et  vous  die  que  tant  que  los  c[ue 
so  dedins  y  seran,  no  los  aures,  car  no  son 
point  gens  pcr  se  laissa  ainsin  perdre  coma 
disetz,  car  dedins  es  la  flour  de  tout  le 
monde,  &  me  dobty  que  a  la  fin  y  aures 
may  perdut  que  gazaniat.  Per  que,  senhor, 
vous  preguy  de  me  cre'ire  &  vous  aponfa.  » 
Alqual  nAmalric  a  respondut  le  cardi- 


enqueras  un  mes  ses  prendre  Tolosa,  mais      nal  que  d'aquo  no  velha  plus  parla  ny  le 


amy  mourir  que  vieure  en  aquest  estât.  » 
Adolic  ly  a  respondut  lo  conte  de  Saicho 
&  ly  a  dit  :  «  Senior,  si  lo  mal  foussa  be, 
Tolosa  séria  vostre  &  ne  sérias  senior  pa- 
cifie. Mais  vous  les  aves  tant  maltractatz, 
que  plus  les  volrian  morir  que  retorna  en 
vostres  mas  &  poder.  Car  els  an  an  els  le 
comte  Ramon,  loqual  es  duc  &  marquis,  & 
d'autre  part  son  fil  le  conte  jouve,  loqual 
es  nebot  del  rei  d'Anglaterra,  &  aussi  y 
sont  Rogier  Bernard  &  le  conte  de  Cu- 
menge &  autres  senhors,  losqualz  son 
vengutz  secorre  le  comte  Ramon,  8c  d'auti'a 
part  les  habitans  de  la  vila,  que,  coma  vous 
ay  dit,  ne  vos  amen  gaire  per  los  malz  que 
lor  aves  faitz.  Per  que,  senhor  conte,  ieu 
séria  d'opinieu  8c  content  que  entre  vous  8c 
les  de  la  vila  aguessa  bona  union,  tala  que 
vous  no  volguessatz  pas  ave  las  terras  8c 
seniorias  delz  autres,  8c  que  vous  laissetz 
al  conte  Ramon  8c  son  fil  so  que  lor  aperte 
&  aussi  alz  autres  que  an  el  son,  si  res  lor 
tenes,  8c  que  daras  en  avan  sias  bons  amies 
sans  plus  fa  guerra  les  uns  alz  autres,  8c  en 


conte  Ramon  8c  sas  gens  aital  lausa  ny 
rasona  ny  le  conte  de  Saicho  an  el,  car  la 
Gleisa  lor  ne  sauria  un  tresque  grand  mal 
grat,  8c  dont  lor  poiria  veny  domafge.  Et  a 
replicat  lodit  nAmalric  disen  :  «  Senhor 
cardinal,  ont  aves  vous  trobat  que  lo  dreit 
velha  que  a  tort  8c  sans  causa  vous  deias 
deshereta  le  comte  Ramon  ny  son  fil  ny  les 
autres  barons  de  sa  compania.  Pensas  que 
Dieu  no  permeta  qu'elz  recobren  lors  ter- 
ras 8c  senhorias  peis  après,  81  vous  juri  que 
si  ieu  aguessy  saubuda  la  querela  tala  que 
es,  jamay  no  soy  fossa  passât  ny  may  mas 
gens,  ny  de  mas  terras  no  fossa  salit  per 
aisso.  » 

Adonc  a  dit  le  conte  de  Montfort  aldit 
nAmalric  8c  cardinal  que  laissen  aquel 
parla  en  questieu,  car  el  avia  paour  que 
ledit  nAmalric  le  laissessa  8c  s'en  ânes, 
car  era  un  des  principalz  que  el  aguessa, 
per  laquai  causa  l'a  comensat  de  flata  8: 
apaisa  al  raillio  que  a  pogut.  Et  fouc  con- 
clus an  aquel  conseil  de  pausa  la  guatha 
lendema  entre  le  mur  8c  ledit  castel  Nar- 


fasen,  may  ne  valra  tout  lo  monde  que  no  bones,  dcmentre  que  no  s'en  gardarian,  so 
fa.  »  Et  li  a  respondut  lodit  conte  de  que  fouc  fait,  8c  coma  menavan  ladita 
Montfort  :   «  Senhor   conte   [de]   Saicho,      guatha,  los  de  la  vila  no  dormian  pas,  mais 


An 
1218 


An 
iziS 


177 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


178 


aviaii  [faitas]  toufz  las  preparatives,  &  an 
teiidut  &  aisinat  un  trabiiquet  per  tira 
contra  ladita  guatha  quand  vendria.  Loqual 
a  debarrat  quand  ladita  guatha  es  venguda 
&  [tal]  cop  de  peyra  ly  a  donat  que  un 
grand  cartier  n'a  roniput  &  portât,  &  forsa 
d'aquelz  que  la  menavan  mortz  &  blassatz, 
dont  ledit  conte  es  estât  niiech  désespérât. 
Et  sas  gens  le  vesen  ainsi  corrossat,  un 
do  SOS  baros  ly  a  dit  :  «  Senior,  ja  per  so 
no  sias  corrossat,  car  si  viras  la  guatha,  la 
gandires  del  trabuquet.  »  Et  per  lor  l'an 
virada  &  l'an  botada  autre  cop  plus  haut. 
Et  quand  los  de  la  vila  an  conoguda  lor 
iiitentieu,  sans  mena  degun  bruch,  an  virât 
le  trabuquet  &  autre  cop  l'an  destrapat  & 
tal  cop  an  donat  a  ladita  guatha  que  la  plus- 
part  d'aquela  an  rompuda  &  niesa  en  pes- 
sas,  &  si  le  premier  cop  avian  tuatz  gens, 
adonc  n'an  may  tuatz  &  blassatz.  Et  adonc 
los  que  eran  aqui,  vesen  lor  guatha  rom- 
puda, se  son  meses  a  fugir  &  le  conte  de 
Montfort  es  demorat  tout  sol,  loqual  s'cs 
mes  a  crida  a  sas  gens  per  los  fa  retorna, 
mais  avia  bel  crida  que  degun  no  y  retor- 
nava. 

Adonc  lo  conte  Ramon  a  ajustât  son  con- 
seil, ont  eran  les  capitolz  de  la  vila  &  aussy 
la  pluspart  delz  habifans.  Alqual  a  dit  un 
saige  &  valent  home  apelat  nEstor  del 
Mas  :  «  Senhors,  ieu  soy  d'opinieu  que 
nous  fasquan  prcstamen  dins  aquestas  lis- 
sas grandas  paretz  an  les  dentilz,  talas  & 
ferramens  los  valatz,  &  d'aqui  estan  nous 
defendan  &  per  tant  d'assautz  que  nous 
donen  ne  les  creindren  de  res,  aiiis  los 
teiidren  en  subjecticu.  »  Et  es  estât  tcn- 
gut  ledit  advis  per  bon  &  an  aquel  se  son 
arrestatz  toutz  &  parten  deldit  conseil  an 
metuda  la  ma  a  l'obre.Et  vezen  le  conte  de 
Montfort  que  les  de  la  vila  se  fortificavan, 
n'es  estât  fort  marrit  8i  la  guatha  a  faita 
mena.  Laquala  quant  an  vista  los  de  la  vila, 
an  tendudas  las  frondas  &  grandas  pciras 
que  y  an  metudas,  &  quand  la  guatha  es  es- 
tada  venguda,  elz  an  alargadas  las  cordes  de 
las  frondas  &  talamen  an  frapat  ladita  gua- 
tha, que  tota  l'an  en  aquel  cop  rompuda, 
&  del  cop  que  les  frondas  donavon,  las  as- 
clas  de  la  guatha  anaven  say&lay&  tuavan 
grans  gens  deldit  conte  de  Montfort  8c  se 
son  mes  a  criJa  le,s  de  la  vila  :  «  Arre  de  la 


falsa  guatha,  que  jamay  plus  no  preiidres 
rat.  »  Adonc  a  dit  a  sas  gens  ledit  conte  de 
Montfort  :  «  Senhors,  ieu  no  saby  que 
pesqua  fa,  car  vezy  que  la  Gleisa  ny  causa 
que  sia  ne  me  pot  valer,  &  crezy  que  Dieus 
m'a  hasirat  8i  près  en  odit.  Car  me  ténia 
per  segur  de  prendre  en  aqueste  cop  la 
vila,  moienan  la  guata,  laquala  me  an  rom- 
puda &  brisada.  »  Adonc  ly  a  dit  Foucault, 
un  de  SOS  principalz  baros  :  Senhor,  ieu 
vous  avia  dit  que  de  vostre  guatha  ne  vous 
douaria  un  denier,  car  jamay  per  guatha 
vous  no  prendres  los  de  la  villa,  mais  y 
perdres  may  que  no  y  gazaniarcz.  »  Et  ly  a 
respondut  ledit  conte  :  «  Senhor  Foucault, 
ieu  vous  promety  que  ho  toulzy  moriren  ho 
ieu  auray  la  vila  presa  devant  que  sian  huit 
jours,  amay  toutz  los  que  dedins  son.  »  Et 
dementre  que  lo  conte  de  Montfort  devi- 
sava  ainsi  an  sas  gens,  les  de  la  vila  an 
tengut  lor  conseil  de  s'arma  &  ana  frapar 
sur  SOS  ennemies  aldit  sety,  car  mais  aima- 
van  mory  valentamen  que  esta  embarratz. 

Adonc  se  son  armalz  &  de  ladita  vila  son 
salitz  frapa,  &  aisso  en  cridan  Tolosa, 
Belcaire,  Avignon,  8j  talamen  an  comensat 
que  grand  piatat  era  de  ho  veser.  Adonc 
lor  a  cridat  Arnal  de  Lomaigne,  loqual 
era  d'aquelz  de  la  vila  :  «  Francs  cavalies, 
frapatz  &  membre  vous  del  mal  que  vous 
an  fait.  «  Et  adonc  an  frapat  plus  fort  que 
jamay,  car  cascun  voulia  aqui  veiija  son 
mal,  &  talamen  an  fait  que  tous  tant  que 
renconfran  tuan  &  meten  a  mort,  car  no 
era  home  que  lor  pogue  résista  davr.n. 
Adonc  es  fugit  un  d'aquelz  que  eran  ;  11 
aquel  assaut  &  escarmoussa,  &  al  conte  de 
Monfort  es  anat  dire,  coni  les  de  la  vila 
son  salitz  sur  lors  gens,  &  que  granda  e 
l'occisieu  Si  murtrs  que  fan,  que  piatat  rs 
de  ho  veser  &  que  prestamen  les  veiiia  a 
secorre.  Et  quand  lo  conte  a  ausit  aquo,  a 
fait  arma  sas  gens  jusques  al  nombre  do 
soixante  mila  homes,  &  quand  son  estât/, 
toutz  armatz  &  aprestatz,  lodit  comte  es 
montât  sur  un  fort  8c  poissait  chaval,  Si 
s'es  metut  tout  premier  per  ana  secourro 
sasditas  gens.  Et  quand  les  que  eran  de- 
moratz  dins  la  vila  per  la  gardar  an  vist 
veni  lo  conte  an  grands  forsas  sur  lors 
gens,  adonc  an  comensat  de  destrapar  lors 
peirieras  &:  Irabuquetz  8c  frondas  contre 


An 

I2l3 


An 
1218 


179 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


180 


lodit  conte  de   Montfort   &    sas  gens,    &  seilh,  que  prestanien  cascun  se  ane  armar, 

d'autre    part    son    salitz   un  grand   fast  de  &  que  anen  frapar  sur  lo  seti  que  era  delà 

gens  par  las  lissas  an  balestas  &  arcs,  los-  l'aiga  aldit  hospital  de  Sainct   Subra.    Et 

qualz  tiran  talamen  que  de  traitz  &  peiras  adouc  que  sou  estafz  armatz  &   acotratz, 

tiravan  los  de  la  vila,  no  vezian  gaire  be  son  salitz  8c  an  passada  l'ayga,  &  sus  lodit 

Taire  tant  espessamen  tiravan,  ont  feguen  seti  son  anatz  frapar,  &  talamen  an  faict 

grand  murtre    de  gens  &  fouc  blassat   !o  que  lodit  seti  lor  an  faict  laissar  8c  desem- 

chaval  deldit  conte  de  Montfort  d'un  cop  parar,  sens  ne  portar  causa  que  fessa  ea 

de  trect  per  la  testa,  talamen  que  le  por-  lodit  seti,  car  cascun  avia  grand  gauch  de 

tava  ca  8c  la  que  non  podia  estre  mestre.  Et  se  salvar,  qui  may  podia.  La  ont  demoret 

adonc  que  lodit  chaval   ne   menava   lodit  grand  richessa,  tant  de  pabalhos,  tendas, 

conte,  un  d'aquelz  de  la  vila  a  tirât  un  cop  que  autras   causas,  dont  los  de  la  vila  se 

de   trait  aldit  conte  8c  a  ly  douât  per  la  emendeguen  grandamen  de  la  pilharia  que 

queissa  esquerre,  que  d'outre  en  outre  la  lor  avia  faicta  lodit  conte  de  Montfort', 

ly  a  traversada,  dont  perdet  grand  sang.  Et  de    la    richessa    que    aldit    seti     fouc    ga- 

adonc  a  dit  a  son  fraire  le  comte  Guy  que  sanhada   8c    trobada,    8c   aussi    y   demortt 

prestamen  le  gete  de  la  preissa,  que  tout  maint  ung  prisonyer,  dont  aguerau  mainta 

lo  sang  perd  del  cop  que  ly  an  donat.  ranso  8c  finanso'. 

Or  dis  l'istoria  que  dementre  que  ledit  Adonc  que  tôt  so  dessus  es  estât  faict, 

conte  parlava  an  sondit  fraire,  una  don,a  los  que  tenian  lo  seti  al  camp  de  Monto- 

anet  destendre  un  peirier,  loqual  era  ten-  lieu  an  agut  per  conseilh,  que  vist  que  lor 

dut,  no  lo  pensan  destendre,  talamen  que  senlior  era  ainsin  mort,  que  el  era  de  ne- 

una  peira  parten  deldit  peirier  anet  frapa  cessitat  que  l'on  crcessa  per  conte  lo  filh 

lodit  conte  de  Montfort,  que  le  cap  in-  deldit  conte  de  Montfort,  apelat  per  son 

portet  de  dessus  las  espallas  8c  tombet  lo  nom  nAmalric.  Et  adonc  lo  cardinal  a  presa 

corps  a  terra,  laquala  causa  fouc  be  mer-  la  pnraula,  8c  a  dit  8c  demostrat  corn   lo 


Éd.orlg. 

i.  m, 

ccm.  t)3 
(suite). 


veliosa.  Et  estant  tombât  en  terra,  inconti- 
nen  foguet  cubert  d'una  capa  blanca',  afftn 
que  ora  no  le  vissa  mort,  8c  tôt  incontiaen 
sondit  frayre  fec   prendre  lodit  corps   8c 


delieuratz  de  lor  adversary  8c   enemic   lo 
conte  de  Montfort. 

Et  quant   tôt   so   dessus   es   estât   faict, 
coma  dit  es,  los  de  la  vila  an  agut  per  coa- 

'  Ici  P.  reprend  à  la  p^ge  4^7. 
'  G.  V.  7887-8470J  suite   du   siège   de  Toulouse 
jusqu'à  la  mort  de  Simon  de  Monil'ort. 


An 
1218 

Kd.onn, 
t.  111, 
col.  (>4. 


conle  de  Montfort  lor  senhor  era  mort, 
8c  (jue  es  de  nécessitât  que  aguessa  ung 
senhor  Se  cap  per  régir  8c  governar,  ainsi 
que  avia  faict  lodit  conte  en  son  viven,  8c 


portar   devers   lo   cardinal  8c    evesque  de      que  de  sou  oppinion  el  era  d'avys  que  l'on 
Tholosa,  losquals  foguen  fort  marritz  8c      fessa  conte  ledit  nAmalric,  8c  lodit  eves- 


dolens  quant  viguen    lodit  corps,   8c  am 
grans  plors  8c  lagremas  l'an  ressaubut'. 

Et  adonc  ung  messatgie  es  vengut  als  de 
la  vila  lor  dire  8c  denunciar  la  mort  deldit 
conte  de  Montfort,  joyoses  de  las  novelas, 
talamen  que  jamais  tala  joya  no  fouc  vista 
ne  ausida.  Car  adonc  aguera  om  ausit  los 
sens  8c  campanas  sonar  al  repiquet,  8c 
aussi  grans  menestries  per  ladita  vila  to- 
car,  81  d'autra  part  las    gens   de    la  vila, 

grans  8c  petitz,  anar  rendre  gratias  a  Dieu      mandat  son  conseilh,  car  sage  cavalie  8c 
dins  las  gleysas,  8c  aysso  quant  los  avia      valen  era.  Et  quant  son  estatz  ajustatz  aldit 


que  es  estât  d'aquela  oppinion,  8c  autres 
senhors  8c  baros  aussi  generalamen  an 
créât  lodit  nAmalric  conte,  en  ly  baylau' 
totas  8c  chascuns  las  terras  8c  senhorias, 
que  son  payre  solia  ténor  quant  vivia. 

Et  adonc  qu'es  estât  metut  al  loc  de  son- 
dit payre,  cascun  delsdits  senhors  ly  apres- 
tat  sagramen  8c  homatge,  les  que  tenian 
del.  Et  adonc  que  lodit  nAmalric  es  estât 
per  lodit  cardinal  bencsit  en  conte,  adcnc  a 


conseilh,  lodit  nAmalric  conte  novel  a 
dit  8c  demostrat,  com  los  de  la  vila  ly  au 
tuât  sondit  payre,  8c  aussi  de  sas  gens  una 

'  Ces  derniers  mots  depuis  de  la  pilharia  mctn- 
ijuent  dans  P. 

'  G.  V.  8483-8502)  joie  des  Toulousains;  levée 
du  siige  de  la  rive  gauche. 


An 
1218 


181 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


18: 


Éd.OIlg. 
t.  111. 

col.  9?. 


grand  légion,  per  laquala  causa  a  délibérât 
de  prendre  &  aver  venjansa  dels  de  ladita 
vila,  ses  plus  attendre  ny  prolongar.  Per 
laquai  causa  vol  que  om  aiie  dona  l'assaut 
a  ladita  vila,  ho  que  totz  y  moriscan,  ho 
que  el  preiiga  ladita  vila,  aniay  los  que  son 
dediiis'. 

Et  adonc  cascun  es  estât  de  son  oppinion, 
&  tôt  incontinen  an  faict  venir  una  grand 
quantitat  de  carretas,  &  an  las  cargadas 
de  palha,  yssirmen,  &  autre  bagatge,  & 
quant  sou  estadas  cargadas,  an  las  faictas 
menar  al  plus  près  de  las  portas  de  ladita 
vila,  &  lo  foc  y  an  nietut,  &  aysso  per  far 
craniar  lasditas  portas.  Et  quant  los  de  la 
vila  an  vist  so  dessus,  prestamen  se  son 
armatz,  tant  grans  que  petitz,  &  les  ungs 
son  salhitzsur  lors  enemicx,  les  autres  per 
scantir  lodic  foc,  &  talamen  an  faict  que 
uiig  sol  d'aquels  que  menavan  las  carretas 
no  es  escapaf,  que  totz  no  sian  estatz  mortz. 
Et. so  faict,  son  aiiatz  frapar  sur  los  deldit 
seti  deldit  camp  de  Montolieu,  &  talamen 
an  faict,  que  non  es  home  que  lor  demore 
davant,  que  tôt  no  ho  meten  a  mort,  car 
jamais  no  y  avia  agut  ung  tal  chaple  ny 
tuaria,  coma  aguet  a  l'hora,  &  fouc  tant 
granda,  que  forsa  foc  als  delJit  seti  de  fu- 
gir  &  desemparar  lodit  seti,  la  ont  fouc  ga- 
taiihat  una  granda  &  inestimabla  richessa 
per  los  de  la  vila.  Et  adonc  se  son  retiralz 
los  de  la  vila  am  lodit  gasanh  que  avian 
faict,  ben  joyoses  de  ladita  victoria  que 
avian  aguda.  Et  adonc  an  demorat  de  cas- 
cun cartie  ung  long  temps  sens  se  meure 
ne  botgiar  ne  demandar  res  les  ungs  als  au- 
tres. Et  adonc  quant  s'es  vengut  al  cap  de 
ung  temps,  le  conte  Guy  a  dit  ik  demos- 
trat  als  baros  &  senhors  deldit  seti,  coin 
aquel  seti  no  es  gayre  profitable,  &  que 
may  y  perdiaii  de  jorn  en  jorn  que  no 
y  gasanhavan,  ainsi  que  cascun  pot  be  veser 
&  cognoisse.  «  Per  que  ieu  soy  d'avys  & 
d'oppinion  que  nos  levessan  aquest  seti  per 
aras,  jusquas  ung  autre  cop,  que  poyrem 
torna  am  plus  granda  armada  que  non 
avem  aras,  car  be  veses  que  nostres  ene- 
micx no  nos  presan  ny  dobtan  de  res.  Car 
mort  es  lo  que  los  fasia  estar  en  crenta,  & 
d'autra   part  nos    perdem   ayssi   los   corps 

'  G.  V.  85o3-854i  ;  éloction  du  comlt  Amauri. 


aniay  los  bes,  car  déjà  no  avem  chavals  ny  '" 
res.  Per  que  me  sembla  que  nos  devem 
levar  lodit  seti.  «  Et  adonc  que  lodit  conte 
Guy  agut  dit  so  dessus,  cascun  es  estât  de 
son  oppinion  de  levar  lodit  seti  &  s'en 
anar. 

Et  quant  lodit  nAmalric  conte  novel  a 
ausit  &  entendut  lo  voler  de  sas  gens,  & 
[so  que]  son  oncle  le  conte  Guy  avia  dit, 
es  estât  fort  marri  t  &  corrossat,  &  adonc 
lor  a  dit  :  «  Senhors,  grand  desonor  me 
fares,  si  ainsin  que  aves  dit,  levas  lodit 
seti,  &  me  layssas  estar,  car  be  poyran  dire 
los  que  ho  saubran,  que  pauc  me  soy  curât 
de  venjar  la  mort  de  mon  payre.  Per  que 
vos  preguy  que  no  me  velhas  ainsi  laissar 
ny  lodit  seti  levar,  que  premieraraen  ieu 
no  aja  presa  venjansa  de  la  mort  de  mon- 
dit  payre.  » 

Adoiic  ly  a  respondut  nAlatz,  que  dessus 
es  noumat  :  «  Senhor  conte,  vos  veses  be 
que  nos  no  fasem  que  perdre  de  jorn  en 
jorn  de  nostras  gens  &  nostres  bes,  car  si 
ieu  ve.sia  que  bonainen  nos  poguessam  tene 
lodit  seti,  plus  contens  serian  nos  totz  de 
lo  tenir,  que  non  pas  de  lo  levar  ny  non 
anar.  Car  coma  vos  podes  ben  veser,  nos 
em  ayssi  al  vent  8d  a  la  pleia,  &  nostres 
enemicz  son  en  la  vila  al  couvert  repayre, 
&  an  pro  pa,  vy,  carn  &  autras  causas 
neccessarias  a  lor  besoing,  d'autra  part 
que  totz  les  jours  lor  ve  secors  d'una  part 
ho  d'autra.  Et  per  ainsin  a  my  me  sembla 
que  per  aras  110  seran  de  bon  conquérir 
ny  aver,  per  que  ieu  soy  d'oppinion  que 
nos  levem  lo  seti,  ainsi  que  per  lodit  conte 
Guy  es  estât  dit,  &  ayssso  jusquas  que  lo 
prim  temps  &  novcl  sia  vengut.  » 

Et  adonc  a  dit  lodit  evesque  de  Tholosa 
aldit  cardinal  :  «  Senhor,  fort  soy  ieu  dolen 
8c  corrossat,  quant  ainsi  nos  cal  leva  lo 
sety  &  non  anar,  &  aysso  sans  prendre 
venjansa  de  la  mort  del  conte  Simon  de 
Montfort.   » 

Adonc  lodit  cardinal  a  dit  tout  corrossat 
&  irat,  peys  que  cascun  era  délibérât  de 
leva  lodit  sety,  que  le  leven,  &  que  cascun 
s'en  ane  &  s'en  torne  en  son  pays  &  terraê 
Et  adonc  an  plegat  &  trossat  tôt  lor  cas,  & 
metut  lo  foc  als  bastimens  que  avian  faictz 
aldit  sety,  &  aytambe  al  castel  Narboiies,  & 
d'encontinen  s'en  son  anatz,   qui    niay    a 


An 
1218 


An 

|2|8 


i83 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i8., 


l'.d.orli;. 

i.Ill, 

col.  96. 


pogut  que  l'iing  no  demorava  l'autre.  Et 
quant  n'aii  agut  anat,  los  de  la  vila  an  es- 
cantit  le  fouc  del  castel  Narbones  le  melhar 
que  an  pogut  ny  saubut. 

Et  adonc  lodit  conte  novel,  cardinal,  & 
evesque  de  Tholosa  son  s'en  anatz  a  Car- 
cassona,  mais  el  a  laissât  bon  gatge  avant 
que  s'en  sia  anat,  car  sondit  payre  y  era 
demorat,  &  maint  ung  autre  mort,  que 
no  se  sabia  lo  nombre.  Mais  lodit  conte 
novel  a  portât  lo  corps  de  sondit  payre 
à  Carcassona,  loqual  a  faict  sebellir  dins 
la  gleysa  de  Sanct  Nazary,  &  a  dit  als 
scnhors  que  an  el  eran,  que  pey  que  no 
podia  prendre  venjansa  d'aquels  de  Tho- 
losa, los  prega  que  ly  velhan  ajudar  a  gar- 
dar  &  deffendre  las  terras  que  ly  eran  de- 
nioradas". 

Et  adonc  ly  a  rcspondut  lodit  cardenal  : 
«  Aysso  no  y  a  autra  causa,  mas  que  vos 
metas  bonas  &  grossas  gardas  &  garnisos 
per  totas  vostras  plassas  &  senhorias, 
talas  que  degun  no  las  vos  puesqua  hostar 
ne  vos  far  otratge.  » 

Adonc  a  dit  lodit  cardinal  aldit  evesque 
de  Tholosa  :  «  Senhor  evesque,  vos  von  ires 
devers  lo  roy  do  Fransa  ly  dise  C[ue  la  sancta 
Gleysa  ly  manda,  que  no  falha  pas  de  se 
trobar  per  tôt  lo  mes  de  may  de  pardesa 
am  tôt  son  poder,  &  aysso  per  prendre 
venjansa  de  la  mort  del  nol)le  conte  Simon, 
que  los  de  Tholosa  an  tuât  &  murtrit.  Et 
ieu  trametre  al  Sanct  Payre  en  Roma,  que 
aiissi  mande  per  tôt  lo  monde  la  crosada 
per  nos  venir  donar  ajuda  &  socors.u  Et  so 
faict  le  conte  de  Saicho  s'en  es  anat,  &  a 
pregat  los  senhors,  que  am  los  de  Tholosa 
velhian  far  accordy  &  bona  pax.  Alqual 
conte  lodit  cardinal  a  respondut,  que  davan 
que  am  los  de  Tholosa  fassan  pax  ne  ac- 
cord, que  plus  Ieu  se  layssarian  escorgar 
totz  viens,  que  la  mort  deldit  conte  de 
Montfort  no  sia  venjada  premieramen.  Et 
adonc  lodit  conte  de  Saicho  s'en  es  anat  en 
son  pays'. 

Et  quant  fout  so  dessus  es  estât  faict  & 
dit,  lo  conte  jove,  filh  del  conte  Ramon, 
se  partie  deldit  Tholosa  am  iina  granda  ar- 
mada, &    tout  dreict   a    Condom   s'en    es 


tirât,  &  d'aqui  a  Marnianda,  la  ont  es  estât 
per  tôt  obesit  &  ressaubut. 

Et  adonc  se  son  rendudas  aldit  conte 
jove  Agulho  &  autras  plassas,  que  le  def- 
funct  conte  de  Montfort  avia  presas  & 
nietudas  bonas  8c  grossas  garnisos,  mais 
totas  las  an  tuadas.  Et  d'autra  part  s'es 
metut  sus  los  camps  le  conte  de  Cumenge 
am  una  autra  armada  &  companya,  &  so 
per  recobrar  sa  terra  &  senhoria,  laquala 
ly  ténia  ung  apelat  Joris,  per  lodit  conte 
de  Montfort.  Loqual  conte  de  Cumenge 
conquestet  tota  sa  terra  &  senhorias  sus 
lodit  Joris,  la  ont  lodit  Joris  fouc  près  & 
tuât,  amais  la  pluspart  de  sas  gens,  ont 
gasanhet  lodit  conte  de  Cumenge  grandas 
richessas  sus  lodit  Joris  &  sas  gens  '. 

Or  dis  le  conte,  que  après  que  tout  so 
dessus  fouc  faict,  &  le  primtcmps  fouc 
vengut,  que  ledit  nAmalric  assemblet  una 
granda  armada,  per  anar  recobrar  las  plas- 
sas que  lodit  conte  jove  avia  presas  en 
Ajanes  &  autres  locx,  &  dreict  a  Mar- 
nianda es  anat  &  tirât,  &  lo  seti  lor  a  metut 
&  pausat,  mais  los  deldit  Marmanda,  los- 
quals  lodit  conte  jove  y  avia  layssafz  en 
garniso,  se  deffendian  ben  &  valeniamen, 
talamen  que  lodit  Amalric  no  y  gasanhava 
gayre.  Et  adonc  son  vengudas  las  novelas 
aldit  conte  jove,  loqual  a  prestamen  assem- 
blât una  granda  armada  &  secors,  per  anar 
secorre  los  deldit  Marmanda,  &  ainsi  que 
lodit  conte  jove  y  volguet  partir,  es  ven- 
gut ung  messatge,  que  prestamen  &  sans 
delay  ane  donar  secors  al  conte  de  Foix, 
loqual  era  intrat  al  Lauragues  am  petita 
companya.  Loqual  conte  de  Foix  avia  faicfa 
la  plus  bêla  presa  de  bestial  &  de  gens, 
que  jamais  home  aguessa  faicta  en  aquel 
temps,  car  tôt  lo  bestial  deldit  Lauragues 
avia  près  &  assemblât,  tant  buous,  vacas, 
jumentas,  ovelhas  que  autre  bestial,  loqual 
menava  dins  lodit  Tholosa.  Et  adonc  quant 
los  que  nAlmalric  avia  laissatz  en  garniso, 
tant  per  lodit  pays  de  Lauragues  que  de 
Carcasses,  son  se  ajustatz,  &  al  davant  del- 
dit conte  de  Foix  son  vengutz,  per  ly  ostar 
ladita  presa.  Et  adonc  quant  lodit  conte  de 
Foix  a  vist  lo   gran  monde  que  contra  cl 


An 
izi3 


An 
1219 


'  G.  T.  8555-8702;  levée  du  siège  de  Toulouse. 
'  G.  V.  8703-8780;  départ  des  croisés. 


'  G.  V.  8781-8940;  expédition  du  jeune  comte 
Raimondj  défaite  &.  mort  de  Joris. 


An 
IÎI9 


i8a 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


186 


ÉJ.orig. 
t.  BII, 
col.  97. 


venya,   es  se  retirât   dedlns  Vassieja,  en  Rogier   Bernard'    fares    l'avant   garda    am 

attenden  lo  secors  deldit  conte  jove,  ainsi  tofas  vostras  gens  de  vostre  pays    en  qui 

que  mandat  ly  avia.  Loqual  conte  jove  es  miels    vos   fisas   &   amas,    &    ieu    &    mon 

arribat  am  totas  sas  gens,  dont  lodit  conte  frayre  Bertrand  am   les  de  Tholosa  farem 

de  Foix  ne  es  estât  fort  joyos.  En  après  se  l'arieregarda  per  vos  secorre  si  mestier  es, 

son  metutz  a  conseilh  que  era  de  far,  vist  &    le   conte   de  Cumenge  am   l'autra  geii 

que  lors  eneniicx  lor  eran  aqui  dessus,  &  fara    la    batalha.    »   Et   adonc    ung   valent 

adonc  lodit  conte  jove  a  dit  aldit  conte  de  home,  apelat  le  Lop  de  Foix,  a  cridat  ; 

Foix   :    «   Seiihor,   aras   veyren    qui    sera  «  Senhors,  cascun  pense  de  se  deffendre.  * 

valen  ho  coard,  car  ayssi  avem  la  flor  de  Et  adonc  cascun  s'es  metut  a  camy,  los  es- 

to(z  nosfres  enemicx,  ainsi  que  be  podes  tendars  desplegatz.  Et  adonc  quant  losdi(s 

veser  a  lors  ensenhas  desplegadas;  car  Fol-  Folcautz  &  nAlatz  an  vistes  venir  lors  ene- 


caud  &  nAlatz  y  son,  los  dos  plus  valens  & 
ardifz  que  le  conte  nAmalric  aja  en  sa 
companya.  »  Et  adonc  a  dit  Rogier-Ber- 
nard  :  «  Aras  se  veyra  qui  sera  pros  & 
valent,  ayssi  no  a  que  de  se  anar  mes- 
clar  anibels,  qui  may  poyra,  ses  plus  tar- 
da r.  * 
Et  adonc  a  dit  lo  conte  jove  aldit  Ro- 


micx,  an  dich  a  lors  gens  ;  «  Cascun  pense 
de  se  deffendre  &  aver  bon  coratge,  car 
ayssi  avem  nostres  enemicx,  losquals  nos 
venen  lieura  la  batalha,  Per  que  cascun  sia 
délibérât,  car  a  my  sembla,  que  nos  deveni 
ave  la  victoria  dels,  car  nos  batalhani  per 
la  Gleysa  &  per  le  dreit  de  aquela,  per  que 
cascun  deu   aver  melhor  coratge  &  voler 


gier-Bernard  ;  «  Senhors,  si  tôt  lo  poder  de  se  portar  valentamen,  sens  aver  neguna 

de  Fransa  era  ayssi  aras  ajustât,  si  auraa  paour.  Senhors,  ayssi  avem  lo  conte  jovo 

els  la  batalha  am  nos,  ho  totz  y  demora-  &  le  conte  de  Foix,  amay  son  filh  Rogier 

rem,  ho  ne  salhirem.  »  Et  adonc  lor  a  cri-  Bernard,  &  aytanbe  le  conte  de  Cumengd 

dat  •  «  Francx  cavalyes,  a  las  armas,  cascun  que  mena  la  batalha'.  » 


Et  adonc  a  dit  le  visconte  de  Lautrec  : 
(I  Senhors,  a  my  sembla,  que  nos  farem  fc 
lia,  si  ayssi  los  speran,  vist  la  grand  geii 
qu'elz  son.  »  Et  adonc  a   respondut  lodit 
Folcaut  :  «  Senhor  visconte,  si  vos  avez 
paour,  ieu  vos  conselhi  que  vos  enfugiscas, 
car  nos  attendrem  ayssi  nostres  enemicx, 
ho  per  vieure  ho  per  morir.  «  Et  adonc  las 
gens  deldit  conte  de  Foix,  loqual  fasia  la- 
dita  avangarda,  se  son  lalamen  avan£a(z,quo 
aver  ny  de  terra,  per  que  ieu  soy  d'oppi-      entre  els  S:  lors  enemicx  no  avia  que  ung 
nion  que   vos  demoretz.  Totas  vetz  si  la      vaiat  al    miech.  Et  donc  an  comensaf  de 
batalha  vos  va  a  plaser  &  voluntat,  ieu  soy      frapar  les  ungs  sur  les  autres,  talamen  que 


se  ane  aprestar  &  abilhar,  car  huey  pren- 
dran  fin  els  ho  nos.  »  Et  quant  Arnauld  de 
Vilamur,  ung  valent  &  sage  home,  ausit 
parlar  ainsin  lo  conte  jove,  a  ly  dit  :  «  Se- 
nhor, ja  n'aperte  a  vos  de  anar  ny  intrar 
en  batalha  contra  aquesfas  gens,  car  vos 
no  y  aurias  pont  d'onor.  Car,  senhor,  vos 
sabes  ben  que  Folcaut  ny  nAlatz  no  son 
pas  parieus  a  vous,  car  si  vos  los  avias  pre- 
ses,  de  res  no  von  saubrias  emendar  ny  de 


d'accourd  que  vos  y  nietas,  pourveu  que 
nos  autres  vos  sian  tôt  jorn  de  costa.  »  Et 
adonc  a  respondut  lodit  conte  jove  aldit 
de  Vilamur  :  «  Senhor,  aqui  sapia  bo  ho 
mal,  ieu  intrare  en  la  batalha,  &  qui  me 
falhira  aras  de  my,  sera  tôt  jorn  mespresat, 
car  no  se  deu  alcuu  &  fossa  rey  espra- 
nhar  a  cobrar  son  hereditat  &  confondre 
SOS  enemicx,  se  pot.  »  Et  adonc  quant  lo- 
dit conte  de  Foix  agut  ausit  so  dessus, 
a  demandada  aldit  conte  jove  la  premiera 
batalha,  que  fossa  son  plase  de  la  ly  do- 
nar.  Alcal  lodit  conte  jove  a  dit  &  res- 
pondut ;  «  Senhor  conte  de  Foix,  vos  & 


de  prima  srribada  se  son  frapatz,  que  pia- 
fat  era  de  ho  veser,  &  adonc  aguera  om 
ausit  cridar  :  Tholosa,  Fo/x,  Cumenge,  Se 
d'autra  part,  Montfort.  Et  adonc  es  arribat 
le  conte  jove  en  la  batalha,  &  eji  la  plus 
grand  prieyssa  que  fossa  s'es  anat  mefre, 
coma  ung  Ieu  ravios,  &  talamen  a  frapaf, 
quo  no  y  avia  home  que  davan  el  se  auses 
trobar,  &  que  no  ly  fessa  plassa  quant  lo 
vesia  venir.  Et  adonc  s'es  mes  a  cridar  ung 


'  P.  Bertrand. 

'  G.  V.  8940-90965  préparatifs  de  la  bataille  de 
Baziî'ge. 


An 
1219 


An 
1219 

Éd.orig. 
1. 111, 
col.  98. 


187 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


188 


de  las  gens  deldit  iiAmalric,  apelat  Peyre 
Giiirauld  do  Segiiret,  quant  a  vist  aytal 
frapar  &  tuar  gens  aldit  conte  jove  :  «  Se- 
nhors,  cascun  pense  de  tirar  aldit  conte 
jove,  car  si  aquel  aven,  tôt  lo  demoran  es 
nostre,  car  autramen  em  totz  mortz  &  des- 
faictz.  »  Et  c(uant  lodit  conte  joveausit  ainsi 


garniso  aldit  Lauragues  &  Carcasses,  & 
que  piech  era,  tenian  prisonye  lodit  Fol- 
caut  &  autres  prisonyers  &  ledit  de  Segu- 
ret  avian  faict  penjar,  &  aussi  ne  avian 
menât  tôt  lo  bestial  que  avian  trobat  en 
tôt  lodit  Lauragues  dins  Tholosa. 

Et   adonc   que   lodit   conte    nAmalric  a 


parla  lodit  de  Seguret,  a  se  faicta  baylar      ausit   lodit  messatgier,   es  cujat  morir  de 


una  lansa  forta  &  corta,  &  ainsi  que  ung 
leupart  coratgios,  s'es  metut  plus  fort  en 
la  prieyssa.  Et  adonc  a  recontrat  ung  ape- 
lat Johan  de  Bersi,  &  tal  cop  ly  a  donat  de 
ladita  lansa,  que  tôt  otra  l'a  passât,  que  no 
restet  per  arraadura  ny  arnes  que  portes, 
&  a  terra  es  tombât,  &  quant  agut  faict 
aquel  cop  a  cridat  :  «  Francx  cavalies,  fra- 
pas  que  aras  es  venguda  l'ora  que  nostres 
enemicx  son  desconfitz'.  » 

Et  adonc  que  lodit  conte  jove  disia  so 
dessus  a  sasditas  gens,  adonc  es  vengut  per 
la  preissa  lodit  de  Seguret,  &  ung  grand 
cop  de  lansa  a  donat  aldit  conte  jove,  tala- 
men  que  la  lansa  deldit  Seguret  s'es  rom- 
puda.  Mais  lodit  conte  jove  per  so  no 
aguet  degun  mal  ny  dangier,  ny  de  son 
chaval  no  se  botget,  &  adonc  lodit  conte 
jove  s'es  tengut  per  otratgiat,  &  tout  incon- 
tinen  an  le  conte  de  Poix  a  rompuda  la  ba- 
talha,  &  talanien  frapan,  que  tolz  lors  ene- 


tot  de  dol[or],  &  majormen  quant  a  en- 
tendu! que  lodit  Folcaut  &  autres  eran 
prisonyers,  &  lodit  de  Seguret  pendut  & 
stranglat.  Et  adonc  de  grand  ira  &  corros 
que  a  agut,  tôt  incontinen  a  fait  donar 
l'assaut  aldit  Marmanda.  Mais  los  deldit 
Marmanda  no  los  presan  gayre,  niais  son 
yssitz  de  ladita  vila,  &  sos  enemicx  son 
vengutz  frapar,  desquais  era  capifany  ung 
valent  home,  apelat  Guiraut  de  Sametas, 
&  talamen  an  faict  &  combatut,  que  de 
cascun  cartier  ne  son  pro  demoratz,  tala- 
men que  om  no  sabia  qui  en  avia  del 
melhor,  &  an  continuât  aysso  plusors  jorns 
de  se  combatre,  que  jaraay  on  no  sabia  qui 
avia  del  melhor'. 

Et  aladonc,  dementre  que  los  de  la  vila 
se  combatian,  es  arribat  lo  filh  del  rey  de 
Fransa  an  ung  gran  secors  que  a  amenât. 
Et  adonc  quant  los  de  Marmanda  ho  an 
saubut,  se  son   fort  esbaitz,  car  totz   los 


micx  tuan  &  desconfissen,  que  ung  sol  no.     jorns   y   venian   secors.   Et   aladonc  lodit 


ne  restava.  Et  adonc  lodit  visconte  de  Lau- 
trec,  quant  a  vista  ladita  desconfitura,  es 
se  metut  am  sas  gens  a  fuita  per  se  salvar. 
Et  adonc  son  esfatz  preses  &  retengutz  los- 
dits  Folcaut,  Jehan  &  Tibaut,  &  lodit  do 
Seguret,  loqual  lodit  conte  jove  a  faict  pen- 
jar &  stranglar  tôt  incontinen,  &  talamen 
a  faict  lodit  conte  jove  &  sas  gens,  que  lo 
camp  lor  es  demorat,  ont  fouc  gasanhada 
granda  richesa,  outra  la  presa  de  bestial 
que  dessus  es  dicta.  Et  adonc  qu'es  eslaÇ 
faict,  son  se  retiratz  &  ladita  presa  n'an 
amenada  vers  lodit  Tholosa  !k  prisonyes, 
desquais  ny  aven  belcops'. 

Et  adonc  es  partit  ung  de  las  gens  deldit 
nAmalric,  &  tout  dreict  es  anat  devers 
Marmanda  portar  las  novelas  aldit  nAmal- 
ric, com  lo  conte  jove  ly  avia  desfaictz  8c 
desconfitz  sas  gens,   que  avia   laissatz  en 

■  G.  V.  9097-9160;  commencement  du  combat. 
'  G.  V.  91Û1-9212;  combat  de  Baziége. 


filh  del  rey  tout  incontinen  a  faict  aaar 
donar  l'assaut,  &  talamen  an  faict,  que  de 
prima  arribada  an  gasanadas  las  lissas  & 
barrieras.  Et  quant  lo  capitany  deldit  Mar-- 
manda  a  vist  aysso,  &  que  no  y  avia  re- 
medy  de  se  tenir,  grandamen  an  agut  con- 
seilh  entre  els,que  trame  tan  ung  messatgier 
aldit  filh  del  rey,  per  veyre  si  los  vol 
prendre  a  vida  salva  &  lors  bagas,  qu'els 
ly  rendran  &  baylaran  la  vila.  Et  adonc  le 
messatgie  es  estât  trametut  per  lo  seti  & 
al  filh  del  rey  a  faict  sondit  messatge.  Lo 
filh  del  rey  ly  a  faicta  responsa  per  lo 
voler  de  totz  deldit  seti,  que  si  els  ly  volen 
baylar  la  vila,  ainsin  qu'els  disen,  qu'els 
son  contens  de  les  prendre  a  marce,  &  los 
ne  hiissaran  anar  sans  ne  portar  causa  c|ue 
sia,  sinon  lors  corps  tant  solamen.  Et  adonc 
quant  ledit  messatgier  aguda  ausida  la  res- 
ponsa deldit  filh  del  rey,  es  s'en  retornat 

'  G.  V.  911  3-9238  j  combats  sous  Marmande, 


An 
1219 


hd.oria 

t.  m; 

ml.  ij.j. 


An 
1219 


189 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[90 


vers  ladita  vila,  &  a  sas  gens  a  dit  &  contât 
tôt  so  que  faict  avia  am  los  ileldit  seti. 

Et  adonc  quant  ledit  capitany  &  autres 
an  ausida  ladita  resposta,  d'econtinem  son 
salitz  de  ladita  vila,  &  a  la  tenda  deldit  filh 
del  rey  son  vengutz  se  rendre  &  an  salu- 
dat  lodit  filh  del  rcySc  los  que  an  el  eran, 
&  a  sa  marce  se  son  botatz.  Et  quant  l'eves- 
que  de  Sanctas  a  vist  lodit  capitany  &  sas- 
ditas  gens,  a  dit  aldit  filh  del  rey  :  «  Se- 
nhor,  ieu  soy  d'avis  que  tôt  incontinen 
vos  fassas  morir  &  brullar  totas  aquestas 
gens,  coma  iretges  &  fementitz,  &  cap 
no  ne  sia  près  a  vida  salva,  &  peys  fares 
d'aquels  de  la  vila  ne  plus  ne  mens.  Car 
tant  de  mais  an  faictz  al  senhor  conte 
nAmalric,  que  no  es  home  que  ho  creses. 
Car  melhor  obra  no  saubrias  far,  que  far 
lôs  morir  fotz  de  mala  mort.  » 

Et  quand  lodit  evesque  agut  ausi  par- 
lar,  lo  conte  de  Sainct  Pol  ly  a  respondut  : 
«  Senhor  evesque,  vos  parlas  mal  a  pre- 
paus,  car  si  monsenhor  lo  filh  del  rey  fa- 
sia  ainsin  que  vos  dises,  a  tostemps  & 
jamais  ne  séria  Fransa  reprochada  &  diffa- 
mada,  se  aquo  se  fasia  ayfal.  » 

Et  adonc  a  presa  la  paraula  lo  conte  de 
Bretanya  &  a  dit  que  so  que  lodit  evesque 
disia  no  se  dévia  pas  far,  &  que  al  regard 
del,  el  no  y  consentiria  pas. 

Et  quant  lodit  filh  del  rey  agut  scofat 
d'ung  cartierSc  d'autre,  a  lor  dit  :  i<  Senhors, 
ieu  no  sny  pas  ayssi  per  far  tort  a  la  Gleysa, 
ny  ay  tan  pauc  per  ne  far  tort  al  conte  jove 
ny  a  sas  gens.  »  Adonc  ly  a  respondut  l'ar- 
chivesque  d'Aux  :  «  Senhor,  he  vos  proiiicty 
ieu  8i  vos  jure,  que  lo  conte  jove  &  sas 
gens  no  so  pont  d'iretges  ny  contra  la  fe, 
&  nie  sembla  que  la  Gleysa  lor  fa  ung  grand 
tort,  &  le  devria  ressebre  a  marce,  quant 
el  se  vol  retorna  a  ela.  Et  d'autra  part  son 
preses  a  Tholosa  Folcaut  &  d'autres  grans 
senhors  &  baros,  &  si  cas  es  que  vos  fassas 
morir  aquestas  gens,  jamays,  senhor,  no 
fouc  ung  tant  gran  mal,  com  sera  aquest. 
Car  encontinen  que  lo  conte  jove  saubra 
que  om  luy  aura  fach  morir  sos  homes  on 
tala  sorta,  el  fara  pendre  &  stranglar  totz 
los  que  ol  te,  que  séria  una  grand  pcrda.  » 
Et  so  dit,  cascun  a  lausat  fort  son  dire'. 

'  Lç  discours   de   l'archevètiue   d'Auch   dans   G. 


Et  adonc  ly  a  respondut  lodit  filh  del 
rey,  que  son  conseilh  &  oppinion  sera 
tenguda,  &  que  lo  capitany  &  sasditas  gens 
no  aurian  point  de  mal.  Et  quant  los  deldit 
conte  nAmalric  an  ausit  so  dessus,  son 
s'en  anafz  dins  la  vila,  &  tant  que  an  tro- 
bat  d'homes  &  de  fennas,  tôt  ho  an  mes  a 
la  mort,  que  grand  piatat  era  de  ho  veser, 
so  que  an  faict  dins  lodit  Marmanda.  Dont 
lodit  filh  del  rey  ne  fouc  graudamen  cor- 
rossat  &  malcontent,  quant  ho  a  saubuf,  & 
aysso  contra  lodit  nAmalric,  &  del  grand 
corros  que  ne  a  agut,  deldit  Marmanda  s'es 
partit,  &  dreict  a  Tholosa  a  près  son  camy. 
am  totas  sas  gens,  &  lodit  capitany  8f  sas- 
ditas gens  n'a  laissatz  anar,  la  ont  lor  a 
plagut  de  anar'. 

Et  quant  los  de  Tholosa  an  saubut  que 
lodit  filh  del  rey  venia  devers  els  an  tan 
grand  armada,  &  aussi  an  saubut  la  grand 
destruction  deldit  Marmanda,  tôt  inconti- 
nen lodit  conte  jove  a  mandat  per  totz  sos 
alliafz  &  amicx,  que  cascun  ly  venha  do- 
nar  ajuda  &  secors,  per  gardar  ladita  vila, 
car  lo  filh  del  rey  de  Fransa  ve  sus  el  am 
una  granda  armada.  Et  adonc  quant  los  an 
qui  avia  trametut  lodit  conte  jove  sos 
messatgiers  an  ausit  l'afar  &  mandamen, 
son  se  metutz  a  camy  per  lor  veny  secorre 
&  ajudar,  losquals  son  estatz  ben  mila  ca- 
valies  ho  plus,  totz  gens  valentas,  ben  ar- 
matz  &  montatz  a  l'avantatge  per  se  def- 
fendre,  &  aussi  y  son  vengutz  grand  nom- 
bre d'autra  gen,  talamen  qu'els  no  dobtavan 
lodit  filh  del  rey  ny  son  armada,  mais  an 
establida  ladita  vila  ben  &  seguramen  per 
attendre  lors  enemicx.  Et  adonc  a  dit  ung 
valent  &  sage  home  aldit  conte  jove,  ape- 
lat  per  nom  Peyre  Fors  :  «  Senhor,  ieu 
séria  d'avis  &  d'oppinion  que  yos  trametes- 
sas  devers  lodit  filh  del  rey  vostra  enbays- 
sada  &  messatgiers  ly  dire  &  demostrar 
com  el,  qu'es  vostre  propry  paren  &  de 
vostre  sang,  fa  mal  de  ainsin  vos  venir 
destruire,  &  que  el  vos  en  devria  plus  Ieu 
gardar,  quant  ung  autre  ho  voldria  far.  Et 
me  sembla  que  si  vos  y  trametes,  que  el  y 

V.  9291  &  suivants  est  exactement  le  contraire  de 
celui  que  le  rédacteur  en  prose  lui  prête.  Ce  der- 
nier a  fait  un  contre-sens.  [A.  M.] 

'  G.  V.  9239-9322  j  prise  de  Marmande. 


An 
I  2  J9 


Kd.orîff. 

t.  111, 
col.  100. 


ICI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

'^'^  aura  alcun  regard,  n  Et  adonc  a  respondiit 
lodit  conte  jove  ;  «  Seahor,  vostre  conseilh 
&  aviz  es  bon,  mais  non  pourtant  nos  fa- 
ren  tout  autramen,  car  nos  avem  bona  vila 
&  forta,  &  que  eni  bona  gen  &  companya 
fisela.  Per  que  ieu  soy  d'oppinion  de  no  y 
trametre  point,  mas  que  los  laissem  venir 
ayssi,  per  veser  que  voldran  far,  mais  que 
nos  garniscam  &  preparem  entretant  tôt 
nostre  afar,  &  si  els  nos  assalhen,  que  nos 
nos  deffendam  ben  tôt  jorns,  mais  ne  se- 
rem  crenhatz.  » 

Et  adonc  que  ledit  conte  jove  aguet  dit 
&  parlât  ainsin,  cascun  es  estât  de  son  aviz 
&  oppinion,  &  adonc  son  vengutz  los  ca- 
pitols  de  ladita  vila  davant  lo  conte  jove 
&  sas  gens,  qu'els  abandonan  d'aras  &  desja 
a  totz  aquelz  que  demoraran  per  défendre 
&  gardar  ladita  vila  tout  quant  qu'els  an, 
tant  los  corses  que  los  bes,  que  no  spar- 
nhen  res  que  sia  ny  ajan  mestier,  tant  los 
estraiigies  que  los  privatz  &  amicx,  &  d'au- 
tra  part  les  prometen  de  paga  lors  gatges 
a  lor  voluntat,  tais  qu'els  voldran  aver  ne 
demandar,  &  que  cascun  fassa  son  deve  de 
ladita  vila  deffendre  &  gardar.  Et  quant 
losdits  capitols  an  agut  ainsi  que  dit  es 
parlât,  ledit  conte  jove  &  autres  senhors 
&  baros  lor  n'an  saubut  bon  grat,  quant 
ainsin  de  lor  bona  voluntat  avian  offert 
els  &  lors  bes;  adonc  cascun  agut  melhor 
coratge  de  la  gardar  &  deffendre. 

Et  adonc  quant  tôt  so  dessus  es  estât 
faict,  an  prestamen  mandatz  totz  los  fus- 
tiers  &  carpantiers  de  ladita  vila,  &  aysso 
per  mettre  a  point  les  calabres  &  jîeyriers, 
&  tan  be  an  mandat  a  Bernard  Parayre  8c 
Garnier,  que  prestamen  anen  tendre  & 
aprestar  los  trabucquetz,  ainsin  qu'elz  sa- 
bian,  &  que  l'on  garnisca  las  tors  &:  mu- 
ralhas  &  portais  d'aquelas,  que  semblara 
estre  bo  de  far  ny  apertenya  en  tal  causa. 
Adonc  an  metudas  lors  garnisos  pertout 
la  ont  era  neccessary  ny  fasia  mestier,  & 
aysso  per  totas  las  barbacanas  &  portas  de 
ladita  vila  '. 

Et  premieramen  an  mefut  a  la  barbacana 
&  porta  del  Basagle  en  Daudie  de  Barast", 

•  G.  V.  9323-9466;  préparatifs  de  défense  de  la 
ville  de  Toulouse, 
'  P.  dcnbiiiast. 


192 


An 
1219 


Arnaud  de  Montagut,  Bernard  de  Roqua- 
fort,  Guilhem  de  Barast,  am  totas  lors 
gens. 

II.  Item  a  la  porta  &  barbacana  de 
Sainct  Subra,  Guyraud  de  Minerva,  &  Gui- 
raud  de  Belafar,  Arnaud  Feda,  am  totas 
lors  gens. 

III.  Item  Bernard  de  Pena,  Bertrand  de 
Monesties,  am  totas  lors  gens,  an  aguda  la 
chargia  de  la  tor  Bausagua". 

IV.  Item  Rogier-Bernard,  filb  del  conte 
de  Foix,  &  Bernard-Jorda,  &  nEnieric  de 
Roquanegada,  an  tolas  lors  gens  a  la  porta 
&  barbacana  de  las  Crosas. 

V.  Item  Arnauld  de  Vilamur  &  son  ne-  i^Jorij. 
bot  Guirauld  Mantz,  &  Guirauld  Bernard,  coi.  loi. 
&  Guyrauld  Arnauld,  valenta  gen  an  totas 

lors  gens,  a  la  porta  &  barbacana  de  Ar- 
nauld-Bernard. 

VI.  Item  nAspes  de  Lomanha  &  totas 
sas  gens,  a  la  ])orta  de  Posanvilla. 

[VI  bis.']  Item  nAmabis  &  nUc  de  la 
Mota  &  Bertrand  de  Pestilhac,  aquestes 
an  aguda  la  chargia  am  lors  gens  de  la 
porta  &  barbacana,  ont  venia  tout  lo  bruit 
&  turment. 

VII.  Item  Peyre  Fortz  &  en  Ratier  de 
Caussada  &  en  Raynier  de  Bona  &;  Johan 
Marti,  an  totas  lors  gens  an  metutz  a  la 
porta  &  barbacana  de  Matabuou. 

VIII.  Item  los  baros  de  Tholosa  &  le 
conte  jove  an  aguda  charga  de  la  porta  & 
barbacana  de  Vilanova. 

IX.  Item  Arnauld   de   Cumenge  &   son' 
cosy  Arnauld    Ramond   d'Aspeilh,  ambels 
los    cavalies    de    Montagut,   an    aguda    la 
charja  de  la  porta  &  barbacana  faicta  no- 
velamen. 

X.  Item  Arnauld  de  Ponctis  qu'estz  prest 
&  valen  &  Marestanh  son  oncle  &  Rogier 
de  Noe,  totz  aquestes  am  lor  gens  tenen 
la  porta  &  barbacana  dels  Partus. 

XI.  Item  Guirauld  Maulx  &  son  frayre 
Guyrauld  Maulx  &  Jorda  de  Lantar,  de  la 
porta  &  barbacana  de  Saint  Estephe. 

[XI  bis.^  Item  Sicard  de  Pech  Laurens  & 
Amie  de  Montels,  a  la  porta  &  barbacana 
de  Montolieu. 

XII.  Item  Bernard  Mercie,  an  sas  gens, 
a  la  porta  &  barbacana  de  Montgalhin!. 

'  T.  Bausergiia. 


An 
1219 


193 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


194 


XIII.  Item  le  vlsconte  Bertrand,  frayre  denioUit  &  derroquat.  Et  quant  los  de  la 
del  conte  jove,  &  en  Artus  son  com-  vila  an  saubut  lor  vole,  son  se  melhor  en- 
panhon,  a  la  porta  &  barbacana  del  castel      caras  garnitz  &  reforsatz  dins  ladita  vila, 


Narbones. 

XIV.  Item  Bernard  de  Montant  &  en 
Giiilhabert  de  Labat  &  Fresol,  a  la  porta 
&  barbacana  del  Pon  Vielh. 

XV.  Item  Bernard  Jorda  senhor  de  la 
Ylla  &  Guirauld  de  Gordo  senhor  de  Ca- 
ramang  &  Bernard  de  Boyssa  an  totas  lors 
gens,  an  la  charga  del  ponh  nau  del  Baza- 
cle,  locjual   era  estât  faict  novelamen,  & 


&  lors  enemicx  an  attendiitz  an  bon  co- 
ratge  que  an  de  les  y  ressebre,  ainsin  que 
aperte.  Et  adonc  es  arribat  lodit  filh  del 
rey  davant  lodit  Tholosa ,  la  ont  a  nietut 
lor  seti,  mais  los  de  la  vila  no  los  presen 
gayre,  ainsi  que  ben  lor  an  monstrat,  ny 
crehen  res,  car  els  son  fornitz  de  tôt  so 
que  mestier  lor  es. 

Adonc  quant  lodit  sety  es  estât  pausat  & 


An 

I  2ip 


Iid.orig. 

t.  III, 

col.  10], 


aysso  per  deffendre   l'abeurado  &  ribage,      volian  pausar,  maint  ung  cop  de  peyrier  & 
que  deguna  nau  ne  vayssel  no  y  vengua  ny      autres  engins  lor  an  tirât  de  la  vila,  estant 


los  enemicx  '. 

Et  après  que  a  cascun  es  estât  assignat 
lor  loc,  an  faict  cascun  sagramen  de  ben  & 
degudamen  deffendre  lasditas  barbacanas 
&  portas  envers  totz  &  contra  totz,  tant 
per  morir  que  per  vieure,  sans  botgiar 
ny  layssar  aquelas,  despueys  que  ung  cop 
y  seran  assetiatz  &  intratz  entr'a  fin  de 
causa. 

Et  so  faict,  après  los  de  la  vila  an  agudas" 


talamen  que  bonamen  no  se  ausavan  troba 
aldit  seti.  Et  adonc  lor  son  vengutz  donar 
l'assaut  ou  faict  semblant  de  lo  doiiar,  mais 
los  de  la  vila  los  an  reculitz  am  tala  forma 
&  manyera,  que  grand  gauch  an  agut  de 
s'en  retorna.  Et  talamen  se  son  deffendutz 
d'aquela  hora  en  la,  que  a  fin  de  causa  es 
estât  forsa  de  levar  lo  seti  &  de  s'en  anar 
ainsi  que  vengulz  eran,  a  lor  grand  con- 
fusion &  domatge,  la  ont  se   portet  fort 


graud   cop  de  gens  valentas  per  anar  als      valentamen   lodit   conte   jove,  filh    deldit 


autres,  si  mestier  era  ny  fasia  besoing.  En 
aquesta  forma  an  garnida  ladita  vila  & 
establida  de  gen  valenta  &  de  grans  engins, 
talamen  que  no  dobtan  ne  crenhan  ladita 
armada  que  ve  sus  els,  &  d'autre  part  que 
an  los  corps  sainctz  dins  ladita  vila,  en  que 
se  fisian  aytambe,  per  lor  estre  interces- 
sors  envers  Dieu  '. 

Or  dis  l'istoria,  que  dementre  que  tôt 
so  dessus  se  fasia,  que  lodit  filh  del  rey 
venya  devers    lodit  Tholosa,  acompanhat      pas,  &  aysso  excumeniat,  &  aysso  l'an  mil 


conte  Ranion,  apelat  aussi  per  son  nom 
Ramon  coma  son  payre,  &  aussi  totz  los 
autres  baros  &  senhors,  que  dins  ladita 
vila  eran  an  lodit  conte  jove. 

Coma  lo  conte  Ramon  jove  volguel  fayre 
l'appunctamen  de  son  payre, 

Ordis  l'istoria,  que  après  que  lodit  conte 
Ramon  fouc  mort  &  aiiat  de  vida  a  tres- 


de  trenta  &  très  contes,  &  d'autra  part 
lo  léguât  de  Roma,  losquals  an  jurât  que 
en  tôt  lodit  Tholosa  no  demorara  home  ne 
fenna  ne  enfan  ne  filha,  que  tôt  no  sia 
ntetut  a  mort,  sans  spranhar  alcun,  tant  sia 
vielh  ny  jove,  ny  en  tota  ladita  vila  no  de- 
morara peyra  subre  peyra,  que  tôt  no  sia 


ii''  xxviij,  per  lara  régnant  Loys  per  la 
gratia  de  Dieu  rey  de  Fransa,  &  aisso  en 
lo  mes  d'abrial,  se  troba  que  lodit  conte 
jove  volguet  pacifficar  &  accordar  totz  84 
cascuns  dels  debatz  &  questieus,  qu'el  ny 
sondit  payre  avian  agut  lo  temps  passât  ani 
la  Gleysa  &  autres.  Per  loqual  appuncla- 
men  far,  fouc  assignat  de  se  trobar  a  Lyon 
sur  le  Rose,  la  ont  se  dévia  trobar  lo  car- 
dinal Sainct  Angel,  per  lara  légat  per  lo 
sanct  Payre  &  députât  en  aquela  causa,  & 
aussi  s'i  dévia  trobar  lodit  rey  que  dessus, 
alqual  loc  se  trobeguen  totz  los  que  des- 
sus, tant  lodit  conte  jove  que  autres,  lo- 

IÎ28,  qui  termine  "la  chronique,  elle  semble  prise       quai  appunctamen  fouc  tal  que  s'ensec. 

»ur  l'original  latin  de  cet  acte.  Et  premierament  que    ledit  conte   jove 


'  G.  T.  8457-9545;  énumération  dei  défenseurs 
de  Toulouse. 

'  T.  agatiatz. 

'  G.  V.  <)^t^6-e)rijS  ;  derniers  préparatifs  des  assié- 
gés. La  suite  manque  dans  le  manuscrit  de  la  ré- 
daction  en  vers.    Quant   à  l'analyse  du    traité  de 


An 

I22li 


VllI. 


An 

1223 


19: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


196 


demanda  perdo  &  absolutieu  de  tôt  so  que 
avia  faict  contra  la  Gleysa  am  sas  gens,  en 
présence  de  totz  les  princes  &  senhors  que 
per  lara  eran  aldit  Lyon. 

II.  Item  que  prometria  daras  en  avan 
estre  bon  &  leal  crestia  &  de  mantener  la  fe 
envers  totz  &  contra  totz  &  de  cassar  totz 
los  iretges  &  fauctors  d'aquela  septa  &  los 
convertir  a  la  fe  tant  que  poyra. 

III.  Item  que  pagaria  a  la  Gleysa  &  do- 
naria  tant  que  vieuria  per  cascun  an  très 
marcz  d'argen  annuallamen. 

IIII.  Item  fouc  condampnat  en  la  soma 
de  detz  mila  marcx  d'argen  &  aysso  per  las 
reparatieus  de  las  vilas,  castels  &  maysos, 
que  durant  ladita  guerra  avian  destruitas 
&  derruydas  el  ny  sondit  payre  ny  sas  gens, 
laquala  soma  baillaria  tôt  incontinen,  la- 
quala  séria  mesa  entre  bonas  &  sufficien- 
tas  mas  per  la  distribuy  quant  besoing 
séria. 

V.  Item  fouc  condannat  a  l'abadia  de 
Cisteaulx  &  aysso  tant  per  la  reparatieu 
del  mostie  que  per  la  reffectieu  dels  mon- 
ges  en  la  soma  de  dos  mila  marcz  d'argen. 

VI.  Item  fouc  condampnat  als  frayres  & 
monges  de  Clarvaulx  per  lor  reffectieu  en 
la  soma  de  cinq  cens  marcz  d'argen, 

VII.  Item  fouc  condampnat  envers  les 
frayres  monges  de  Grandselva  per  lordita 
reffectieu  &  reparatieu  de  lor  monestier 
en  la  soma  de  mila  marcx  d'argen. 

VIII.  Item  fouc  condampnat  envers  l'a- 
badia de  Belaperja  per  reparatieu  de  lor 
monestier  &  reffectieu  dels  monges  en  la 
soma  de  très  cens  marcx  d'argen. 

IX.  Item  envers  l'abadia  de  Candelhs 
tant  per  la  réparation  que  reffection  en  la 
soma  de  dos  cens  marcx  d'argen. 

X.  Item  plus  en  VI  mila  marcz  d'argen 


jorns  als  scolies  que  anaran  &  vendran 
en  ledit  Tholosa,  per  laquai  causa  auran 
de  gatges  quatre  mila  marcx  d'argen,  so  es 
assabe  les  mestres  en  teologia  cascun  dels 
per  cascun  an  XXV  marcx  d'argen  &  aysso 
per  lo  terme  de  detz  ans  complitz.  Item 
les  doctors  en  decrect  cascun  dels  per  an 
quinze  marcx  d'argen  per  lodit  temps  des- 
susdit. Item  les  mestres  en  artz  cascun  dels 
per  cascun  an  la  soma  de  detz  marcx  d'ar- 
gen, &  aysso  per  lodit  terme  &  temps  que 
dessus. 

XII.  Item  après  tout  so  dessus  es  estât 
comdampnat,  que  dins  lo  terme  de  dos  ans 
après  venens,  lodit  conte  jove  prendra  per 
maniera  de  penitensa  &  absolutieu  de  la 
ma  deldit  cardinal  &  légat  la  crotz,  & 
aysso  per  anar  contra  los  Turcx  delà  la 
mar  en  Rodas,  la  ont  demorara  cinq  ans 
complitz,  &  d'aysso  portara  quand  s'en  ven- 
dra certifiicatoria  del  gran  mestre  deldit 
Rodas. 

XIII.  Item  promet  que  jamais  plus  con- 
tra la  Gleysa  no  yra  ny  grevara  aquela, 
mais  la  servira  &  deffendra  envers  totz  8c 
contra  totz,  ny  aussi  contra  lodit  rey  ny 
conte  de  Monfort  ny  sos  hereties  no  gre- 
vara ny  fara  causa  alcuna,  que  lor  puesca 
torna  a  domatge  &  perda. 

XIIII.  Item  aussi  promet  que  d'aquela 
hora  en  avan  fara  &  fara  far  una  bona 
guerra  al  conte  de  Foix  &  sos  alliatz,  & 
aysso  sans  jamay  far  pax  ny  acord  sens 
congiet  deldit  légat  &  rey  de  Fransa. 

XV.  Item  que  après  que  tout  so  dessus 
sera  tengut,  fera  lodit  conte  jove  desfar, 
abatre  &  demollir  totz  los  murs,  tors,  for- 
taressas  de  ladita  vila,  &  aysso  al  dit  deldil 
cardinal  &  légat. 

XVI.  Item  outra  so  dessus  fara  abatre  & 


An 
1228 


per  la  reparatieu  del  castel  Narbones,  lo-      demollir  les  fortz'  de  trenta  vilas  ho  cas- 


quai  ledit  légat  en  nom  de  la  Gleysa  ten- 
dria  per  detz  ans  après  venens,  lasquals 
somas  lodit  conte  jove  pagara  &  baylara 
dins  lo  terme  de  quatre  ans  après  venens. 
XI.  Item  fouc  condannat  outra  tôt  so 
dessus  en  la  soma  de  quatre  mila  marcz 
d'argen  &  aysso  per  tener  quatre  mestres 
en  teologia,  dos  doctors  en  drech,  sieys 
mestres  en  artz,  dos  mestres  gramatieus, 
losqualz  totz  chascun  en  son  endreict  legi- 
ran  &:  seran  tengutz  de  legir  trastotz  les 


tels,  &  aysso  a  la  voluntat  deldit  légat. 

Et  premierament  fara  abatre  &  derro- 
quar  Fanjaulx,  Castelnaudary,  la  Bessoda, 
Avinhonet,  Pech-Laurens,  Sainct  Papoul, 
Lavaur,  Rabastenx,  Galhac,  Monfagutj 
Haultpech,  Verdu,  Castel-Sarrasy,  Moys- 
sac,  Montalba,  Montagut,  Agen,  Coiidom, 
Saverdu,  Autariba,  Cassanel,  Pechsalsis, 
Auvila,  Villaperros,  Laurac.  Et  otra  aques- 

'  P.  fontz. 


An 

1228 


197 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


tas  desusditas,  ne  fara  abatre  &  desmollir 
a  la  voluntat  deldit  légat  cinq  autras,  que 
par  el  ne  seran  noumadas  &  declaradas, 
sans  jamais  redifficar  sens  le  congiet  & 
voler  deldit  légat  &  rey  de  Fransa. 

XVII.  Item  plus  sera  tengut  lodit  conte 
jove  que  si  a  aulcun  de  sos  habitans  que 
tenga  fortaressa,  la  ly  fara  abatre  &  derro- 
quar,  ho  ly  fara  bona  guerra  a  sos  despenis 
&  costz,  &  aytal  ho  a  jurât  &  promes  en- 
tre las  mas  deldit  légat. 

XVIII.  Item  sera  tengut  lodit  conte  jove 
de  bailar  Pena  d'Albiges  &  aysso  dins  las 
calendas  de  aoust  après  venen,  &  aysso  am 
totas  las  autras  plassas  dessus  nommadas 
Si  declaradas  sans  alcuna  confradictieu,  & 
aysso  jusquas  al  terme  que  dessus,  delsdits 
detz  ans  après  venens. 

XIX.  Item  &  si  cas  era  que  lodit  conte 
jove  no  pogues  aver  lodit  Pena  dins  las  ca- 
lendas de  aoust,  promet  &  jura  de  far  bona 
&  viva  guerra  an  aquels  que  seran  contradi- 
sens,  sans  fa  jamay  pax  ny  accordy,  &  aysso 
jusquas  per  tant  l'aura  presa  &  conques- 
tada.  Et  si  cas  era  que  no  la  poguessa  aver      quar  los  murs  de  la  vila  que  son  près  deldit 


198 

que  lodit  rey  de  Fransa  la  conqueste  & 
que  sia  si  tenir  la  vol  sinon  d'encontinen 
que  l'aura  presa  la  fassa  abatre  &  demollir 
jusquas  als  fondamens  que  no  y  demore 
peyra  subre  peyra,  que  tôt  no  sia  mes  per 
terra  sans  jamay  plus  estre  redifficada'  ny 
bastida. 

XX.  Item  après  tôt  so  dessus  &  per  ho 
acompli,  lodit  conte  se  rendra  prisonier 
dins  lo  castel  de  Lovre,  &  aysso  entre  las 
mas  &  poder  deldit  rey,  &  aysso  avant 
qu'el  sortisca  deldit  castel,  baylara  &  de- 
lieurara  entre  las  mas  deldit  rey  una  filha 
que  lodit  conte  a,  ho  en  aquelz  que  per 
el  seran  cometutz  en  aquo,  &  aysso  dins 
la  cieutat  de  Carcassona,  la  ont  la  fara 
menar. 

XXI.  Item  aussi  baillara  avant  que  sortir 
&  delieurara  lodit  castel  Narboues,  coma 
dit  es,  entre  las  mas  deldit  légat  ho  rey,  & 
aussi  Pena  de  Ajanes,  la  Roqua  de  Bedas, 
Verdu,  ho  als  que  per  lodit  rey  y  seran 
depputatz  ny  trametutz. 

XXII.  Item   fara  aussi  abatre  &  derro- 


An 
1228 


Hd.orig, 
t.  III. 

col.  io3. 


dins  lo  terme  prefix  de  dos  ans,  per  so  no 
restara  pas  ny  demorara  que  non  ane  far 
son  viatge  delà  la  mar,  ainsin  que  dit  es 
dessus,  mais  de  lara  s'en  deffara  &  dcmetra 
&  de  tôt  son  dreict  ne  fara  cessieu  &  s'en 
devestira  &  als  templiers  &  religieuses  de 
Sanct  Johan  ne  fara  transpourt  &  cessieu 


castel  Narbones,  jusquas  a  cinq  cens  canas 
a  tout  l'entorn.  Et  aussi  fara  arasar  los  va- 
latz  que  avian  fach  contra  lodit  castel  Nar- 
bones, &  aysso  affin  que  l'om  y  pesca  anar 
a  son  plaser  &  ses  crenfa  de  res.  Et  tôt 
aysso  fara  &  acomplira  avan  que  jamay 
sortisca  deldit  castel  de  Lovre,  &  lodit  le- 


per  la  conquistar  &  aver,  sauf  los  heretat-  gat  de  tôt  ne  certifficara  quant  faict  ho 
ges  que  se  tenen  de  la  Gleysa.  Sens  aussi  aura  &  avertira,  affin  que  lodit  légat  ne 
que  losdits  Templiers  no  la  poyran  baylar      avertisca  lodit  rey  de  Fransa. 


ny  transportar  en  autra  ma  que  la  lor,  & 
aussi  losdits  templiers  no  faran  guerra  ny 
alcuna  molestacieu  aldit  conte  per  alcun 
temps  a  l'advenir,  sino  que  sia  per  manda- 
men  deldit  légat  ho  Sainct  Payre.  Et  si  cas 
era  que  losdits  Templiers  ny  religieuses  110 
la  volguessan  conquesfar  sur  les  que  la 
tendrian   ne   deffendrian,   vol  lodit   légat 


Et  ambaisso  fasen  &  acomplissen,  lodit 
légat  lo  a  absold  de  tôt  quant  que  lodit 
conte  jove  ny  sondit  payre  ny  sas  gens  au- 
rian  ho  poyrian  aver  faict  jusquas  al  jorn 
preseii,  &  son  absolutieu  ly  a  baylada  per 
script. 

'  P.  redifficatieUi 


En  composant  le  petit  Vocabulaire  qui  suit,  nous  n'avons  pas  tu  la  prétention  de  donner 
l'Index  complet  de  la  chronique  en  prose.  Encore  moins  avons-nous  pensé  à  rédiger  un 
Glossaire  scientljique  &  philologique.  Notre  seul  désir  a  été  de  faciliter  la  lecture  du  texte  aux 
personnes  qui,  ne  connaissant  pas  le  provençal,  voudraient  consulter  notre  auteur.  Nous 
avons  fait  notre  travail  sur  le  modèle  de  celui  de  dom  Vaissete,  sans  nous  astreindre  à  donner 
tous  les  mots  relevés  par  lui,  ou  à  ne  donner  que  ceux-là,  [A.  M.] 


199 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


:oo 


*'ae*"^#"?!2iS;a*"»2«'»i*î;a»aa)Jî;a*^*5i2«^«-se#^ 


GLOSSAIRE 


POUR  L'INTELUGEXCE   DE   L'HISTORIEN   ANONYME   DE   L.\   GUERRE   DES   ALBIGEOIS 


Abeurado,  aireuvoir. 

Abissar,  abyssar,  ruiner,  ravager, 
abîmer, 

Acabar,  achever, 

Acarnat,  acharné, 

Acietar,  assiéger, 

Acort,  accord,  avis,  conseil, 

Adestre,  adextre,  adroit. 

Adobar,  adouber,  arranger,  pré- 
parer, 

Adormit,  endormi, 

Afar,  affaire, 

Affectan,  désirant,  dans  le  sens  du 
latin  affectare, 

Affermetat,  fermeté. 

Agatgar,  gager,  prendre  a  solde, 

Aisinar,  disposer,  installer, 

Ajudar,  aider. 

Ajustar,  réunir,  rassembler, 

Albres,  arbres, 

Aleras,  alhera,  alors, 

AUong,  tout  du  long, 

Alucar,  allumer, 

Amay,  bien  plus, 

Amb'els,  avec  eux, 

Araistansa,  amistat,  amitié, 

Amitigar,  adoucir,  amender. 

An,  avec, 

Anada,  allée, 

Anar,  aller, 

Apontar,  appointer,  décider;  terme 
juridique  fort  employé  par  no- 
tre auteur. 

Appeler,  désirer,  convoiter, 

Apropriar,  approcher, 

Apunhar,  retarder, 

Aqui,  aquis,  ici. 

Aras,  ores,  maintenant, 

Arasar,  arrasar,  raser,  combler  (^un 
fossé), 

Armadura,  armure. 

Ames,  harnais,  équipement  mili- 
taire, 

Arreculir,  accueillir. 

Arser,  brûler, 

Ascla,  éclats,  morceaux,  débris. 

Asetyar,  assiéger, 

Asorar,  adorer. 

Assegura,  donner  un  sauf-conduit. 

Asseguradamen,  assurément,  avec 
assurance. 

Asseguransa,  assurance, 

Atenta,  but. 


Attendre  (se),  s'occuper  a,  de, 

Attenger,  atteindre. 

Attenta,  attente,  désir,  but. 

Aur,  or, 

Auser,  oser, 

Autratjar,  octroyer, 

Ayga,  eau. 

Aytnl,  ainsi,  tellement, 

Azir,  haïr, 

B 

Baillada,  action  de  bailler,  aban- 
don, délivrance, 

Ballearou  ballora,  boulevard,  for- 
tification, 

Bajular,  commander,  maltraiter, 

Balesta,  arbalète. 

Barrât,  barré,  enfermé. 

Batalhier,  belliqueux,  fortifié  en 
parlant  d'un  mur. 

Bataria,  batterie,  lutte, 

Belcop,  beaucoup, 

Besonhar,  besogner,  travailler. 

Bestial,  bétail, 

Beure,  boire, 

Boca,  bouche, 

Botar,  bouter,  mettre,  asseoir. 

Botjar,  bouger. 

Bozo,  crapaud,  machine   ie  guerre. 

Buous,  baufs. 


Calabre,  machine  de  guerre  servant 
à  lancer  des  pierres, 

Calhaugs,  calhaus,  cailloux,  pier- 
res, 

Camba,  canba,  jambe. 

Garni,  chemin. 

Canpana,  cloche. 

Cap,  chef. 

Cap  d'ostal,  chef  de  maison,  de 
famille. 

Capela,  prêtre. 

Car,  carn,  chair. 

Car,  cher, 

Ca  restia ,  /àm  i«e. 

Carevirar  (se),  se  retourner. 

Cargua,  charge, 

Carnel,  créneau. 

Cartier,  quartier,  côté. 

Cas,  affaire;  cas  e,  peut-être. 

Cassar,  chasser, 

Castela,  châtelain. 


Causa,  chose, 

Causir,  choisir, 

Cautela,  fourberie, 

Caval,  cheval. 

Cepte  pour  secte,  secte. 

Certifficatoria  ,  attestation,  lettre 
d'attestation. 

Certifica,  certifier. 

Chaple,  mêlée,  tumulte, 

Chaval,  cheval, 

Cieut.at,  cité. 

Clan,  clef. 

Claure,  clore,  conclure. 

Coard,  coart,  couard,  lâche. 

Cocha,  coucher  f^par  écrit),  racon- 
ter. 

Cogita,  penser,  connaître, 

Colpa,  faute. 

Condut,  canal,  souterrain, 

Conescer,  connaître, 

Congiet,  congé,  permission, 

Conquestar,  conquérir. 

Consentir,   remettre,  abandonner. 

Comonia,  compagnie, cabale, parti 

Contrastar,  contrarier, 

Coratge,  courage,  intention ,  vo- 
lonté, désir,  disposition  d'esprit, 
conduite. 

Coratgios,  courageux, 

Corredos,  coureurs. 

Correux,  courroux. 

Cossirats,  soucieux,  inquiet. 

Costz,  coûts. 

Coyta ,  besoin  pressant,  nécessité, 
presse,  hâte, 

Cramar,  brûler, 

Crenta,  crainte, 

Cre-puàt,  fracassé,  brisé, 

Cresensa,  créance, 

Creyre,  croire. 

Criala,  cruelle. 

Crida,  criée,  proclamation, 

Cridar,  crier. 

Crusel,  cruel, 

Cuer,  cuir, 

Cunhat,  parent  par  alliance,  allié, 
latin  cognatus. 

Cura,  souci,  désir, 

Curar  (se),  se  soucier,  s'inquiéter. 


Davalar,  précipiter, 
Degun,  aucun. 
Déliai,  déloyal. 


201 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


202 


Delieurar,  délivrer. 

Demandar,  remettre,  confier. 

Dementre,  dementres,  tandis  (jue. 

Demorar,  attendre. 

Deroquar,  derroquar,  démolir,  dé- 
manteler. 

Descavalguar,  mettre  pied  à  terre. 

Desencusar,  excuser. 

Desenparar,  abandonner, 

Desereiar,  déshériter. 

Desfar,  défaire,  battre. 

Deslotglar,  déloger. 

Despei,  depuis. 

Despendre,  dépenser. 

Desplegar,  déployer. 

Despolha,  dépouille,  butin. 

Destrapar,  action  de  faire  jouer 
an  pierrier,  une  machine  de 
guerre. 

Desturby,  dérangement,  empêche- 
ment. 

Detz,  dix. 

Devesir,  diviser. 

DiceptiTa,  trompeuse. 

Dimars,  mardi. 

Dobtar,  craindre,  se  défier, 

Dosiar,  oter,  enlever. 

Dottansn,  doutance,  crainte. 

Dotze,  dou\e. 

Dressar,  adresser, 

E 

EfTogar,  étouffer. 

Emalignar,  envenimer. 

Emendar  ($«),«  récompenser,  s'in- 
demniser. 

Empachada,  empêchée^  incapable. 

Einperado,  empereur. 

Emprendre,  décider,  arrêter. 

Enanjar,  ennajar  (se),  s'ennuyer. 

Enbaissador,  ambassadeur. 

Enbarrat,  embarrassé. 

Enbliidar,  oublier. 

Enbosca,  enbosque,  embûche, 

Encaras,  encore. 

Enclaure,  enclore,  enfermer. 

Encontre,  opposition,  empêche- 
ment. 

Encrepar,  accuser. 

Endrech,  endroit. 

Eninagenar,  imaginer, 

Enparar,  fortifier. 

Enplegar,  employer. 

Enpienar,  combler,  remplir,  apla- 
nir. 

Enratja,  enrager, 

Enscins,  ensemble. 

Entendcmen,  intelligence. 

Enveja,  envie. 

Escadafal,  échafaud. 

Ecala,  échelle. 

Eîcalar,  mettre  des  échelles,  mon- 
ter sur  des  échelles,  escalader. 

Escantir  (se),  s'éteindre,  en  par- 
lant du  feu. 

Escudie,  écuyer, 

Espalla,  épaule. 


Espasa,  épéc. 
Espasy,  espace. 
Espranhar,  épargner, 
Establir,  fortifier. 
Estacar,  arrêter,  emprisonner, 
Estrectamen,  étroitement, 
Excercien,  exer<;ant. 
Excomegut,  irrité,  échauffé. 
ExciiîTieniar,  excommunier, 
Expremesos  (mal  de),  dyssenterie. 


Falhir,  falir,  manquer,  échouer, 
faillir,  pécher. 

Famna,  {smn3,  femme. 

Fe,/o;. 

Fementitï,  déloyaux. 

Festejar,  festoyer. 

Finar,  compter,  financer, 

Fisar  (se),  se  fier, 

Fisel, fidèle. 

Fiaca,  fiastjue,  lâche,  facile  d'ap- 
proche [en  parlant  d'une  ville 
forte). 

Flatayre,  Jlatteur. 

Folar,  ybuZrr,  écraser, 

Fondado,  fondateur. 

Fora,  hors  de. 

Fores,  forêt. 

Forlar  (se),  5e  mettre,  se  placer, 

Fouc,  feu. 

Frech,  fro'iA. 

Freydor,  fraîcheur^  froidure, 

Fus-ta,  poutre^ 

Fustie,  charpentier, 

0 

Gait,  guet. 
Cnndir,  garantir. 
Garda,  empêcher, 
Gasanh,  gain, 
Gasanyar,  gagner, 
G.isardo,  guerdon.  récompense, 
Ca%arm3,guisarme,  hache  d'armes, 
Gauch,  joie. 
Gcctar,  gitar,  jetter. 
Genolz,  genoux. 
Gerir,  guérir. 
Gesta,  actions, 
Gnar,  jeter. 
Gleysa,  église. 
Govcrn,  gouverne,  direction. 
Grad,  grat,  gré. 
Gravier,  grève,  bord. 
Grau,  grève,  rivage. 
Greiige,  grief,  tort,  dommage, 
Grcra,  grever. 

Guata,    chatte,    nom    d'une    ma- 
chine de  guerre. 
Guisarma,  hache  d'armes, 

H 

H^si  rar,  détester, 
Hçrctatz,  héritages, 
Host,  ost,  armée. 


Huey,  huy,  aujourd'hui. 
Huma,  humain, 

I 

Incognegudo,  inconnu. 
Infern,  enfer. 
Inqueras,  encore. 
Ira,  colère. 
Iretges,  hérétiques, 

j 

Jotz  :  en  sus  &  jotz,  fi  &  l'a,  en 

haut  &  en  bas, 
Jove,  jeune. 
Jutjamen,  jugement. 


hahûle,  glissant ,  faible  ;  latin  la- 
bilis. 

Lagrema,  larme, 

Laisar,  laisser, 

Lasins,  Va-dedans, 

La  usa  r,  louer. 

Laxetat,  lâcheté. 

Légua,  lieue, 

Lenha,  bois  h  brûler, 

Leu,  facilement,  aisément,  volon- 
tiers, 

Lieurar,  livrer. 

Lis,  pour  lui  ej. 

Loc,  lieu, 

Lop,  loup. 

M 

Maissante,  méchant,  mesquin, 

Majormen,  principalement, 

Malaud,  malade, 

Malenconia,  mélancolie, 

Malenconyos,  triste,  affligé. 

Malessia,  malice. 

Mclhor,  adverbe  :  mieux. 

Mnnginalz,  mangonncaux. 

IVlarce,  merci. 

Meia,  mie,  demie. 

Meilhar  (se),  se  mêler,  s'occuper, 

Mcmbrar,  menbrar,  se  souvenir, 

Memoria,  souvenir. 

Meniieu,  mention, 

Merevilha,  merveille. 

Mes,  mois, 

Mesclar  (se),  se  mêler,  se  confon- 
dre, 

Messonja,  mensonge. 

Mesiier,  mestyer,  besoin,  néces- 
sité. 

Meure,  mouvoir. 

Meyssantamen,  méchamment, 

Meyscin,  mesquin,  misérable, 

Miech,  milieu,  'a  demi, 

Miclz,  mieux. 

Minjar,  inanjar,  manger, 

Molhier,  yêmmc,  épouse, 

Monges,  moines. 

Morigénât,  élevé,  instruit, 


2o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


304 


Mostela  ,     lehtte ,     mxchlne     de 

guerre, 
Mostier,  monastère, 

N 

Nadal,  noil. 
N;ifratz,  blessés. 
Nau,  hâteaUf  navire, 
Nebot,  neboiit,  nevea, 
Negar  (se),  se  noyer. 
Nègre,  noir. 
Netejar,  nettoyer, 
Notissa,  connaissance, 
Noze,  nuire. 

o 

Obcsir,  ohlir. 
Obra,  auvre,  action, 
Occisieu,  massacre, 
Odit,  haine. 
Ola,  vase,  marmite, 
Olevye,  olivier, 
Oises,  ours. 
Oust,  ost,  armée, 
Ovelha,  brebis. 


Paballio,  pavillon. 
-Paissiera,  barrage, 
Paraula,  parole, 
Parelz,  pareils, 
Paretz,  murs, 
Parieus,  pareils. 
Partimen,  départ, 
Paucx,  peu  (^pauci). 
Pausa,  pose,  espace  de  temps. 
Peirier,     pierrier ,     machine     de 

guerre. 
Penjar,  pendre. 
Pensar,  panser. 
PerSLider,  persuader, 
Pe3Sa,  pièce. 

Pe.siar,  mettre  en  pièces,  rompre, 
Peys,  puis. 
Peysque,  puisque. 
Piatadosa,  piteuse,  digne  de  pitié, 
Piatat,  pitié. 
Piatge,  péage, 
Piech,  pis. 
Pipa,  tonneau^  pipe, 
Pla,  endroit  uni,  plateau,  plaine, 
Plange  (se),  se  plaindre, 
Playnye,  plaindre, 
Plegar,  plier. 
Pleia,  pluie. 
Pleure,  pleuvoir. 
Poder,  pouder,  pouvoir, 
Poinct,  pont. 
Ponliar,  tarder. 

Poriz,   passage    dans    les    monta- 
gnes. 
Potz,  puits. 

Poyssansa  ,  puissance,  plein-pou- 
voir. 
Pradaria,  prairie, 


Preclpitar,  détruire,  ruiner. 

Pregnons,  profonds, 

Pregiia,  prier. 

Preissa,  presse. 

Prémédita,  prévoir, 

Prepaus,  proposition,  projet,  pro- 
pos. 

Prepausar,  proposer,  exposer, 

Presa,  prise. 

Pretz,  prix,  valeur, 

Prieysa,  presse. 

Prions,  profonds. 

Priso,  prison. 

Pro,  suffisamment. 

Probdajia,  prochaine. 

Prochas, pourchas,  recherche,  pour- 
suite. 

Proiiech,  profit. 

Prop,  proche,  rapproché,  près, 

Provesir,  pourvoir. 

Provision,  accord. 

Punhar,  tarder.  Voir  apunhar  & 
ponhar. 


Quantors,  cantons,  (Quartiers. 
Querela,  ijuerelle,  cause. 
Queyssa,  cuisse, 

R 

Ranciira,  grief,  sujet  de  plainte, 

Rancurar  (se),  se  plaindre, 

Ravijoses,  ravios,  enragés, 

Rehoutar,  repousser. 

Recaptar  pour  receptar,  recevoir. 

Recapte,  rachat,  arrangement,  ré- 
paration, 

Recuel,  accueil, 

RecuUir  (se),  se  retirer,  aller  à 
l'écart, 

Refudar,  refuser, 

Remedy,  remède,  moyen, 

Renovels,  usures, 

Renoviers,  usuriers, 

Repaus,  repos, 

Repayrar,  séjourner,  loger,  de- 
meurer, 

Repayre,  demeure,  maison,  cham- 
bre intérieure, 

Repiqiiet,  sonnerie. 

Report,  rapport, 

Restregner,  resserrer, 

Reiornar,  retourner,  ranimer,  rap- 
peler à  la  vie, 

Rialme,  royaume. 

Roqua,  roche,  rocher, 

Rossi,  roncin,  cheval  de  charge, 


Saber,  savoir, 
Sadol,  soûl. 
Sa  gel,  sceau. 
Sagramen,  serment, 
Saje,  saja,  sage. 
Salconduict,  sauf-conduit. 


Salbyda,  saillie,  attacjue. 
Salir,  sortir. 
Sarrar,  serrer,  fermer. 
Saumyer,  léte  de  somme. 
Scapar,  échapper, 
Scarmussa,  escarmoucher, 
Scorgear,  écorcher. 
Scrieure,  écrire. 
"Scudyer,  écuyer. 
-Sebellir,  ensevelir,  enterrer. 
Segon,  selon, 
Segre,  suivre, 
Sen,  cloche;  latin  signum, 
Septa,  secte,  parti, 
Sequar,  sécher. 
Sequiera,  sécheresse, 
Servido,  serviteur, 
Sercar,  chercher, 
Sessar,  cesser. 
Set,  soif, 

Sety,  siège,  camp  des  assiégeants, 
Sieys,  six. 

Signet,  signature,  cachet  (i*). 
Sisterna,  citerne, 
So,  son, 
Soffir,  suffire. 
Sol,  seul, 
Solier,  plancher, 
Solir,  avoir  coutume  de  (^solcre). 
Sonar,  sonner,  dire,  appeler,  pro- 
noncer, faire  entendre, 
Sor,  sœur, 

Souffreta,  manque,  besoin, 
Sperar,  attendre, 
Sperit,  esprit, 
Spia,  espion, 
Spranya,  épargner, 
Stranglar,  étrangler, 
Streinher,     étreindre ,     serrer     de 

près, 
Subreprenre,  surprendre, 
Suffertar,  supporter. 


Talan,  désir, 

Tambe,  également. 

Targua,  targe,  bouclier  de  s'ége. 

Tariblamen,  terriblement, 

Teus,  tiens, 

Tinel,   cour,  salle,  {V,  Ducangs, 

y"  tinellum.) 
Tocar,  toucher  [de  la  vielle). 
Torneiar,  entourer. 
T 1  abalha  r,  fatiguer. 
Traire,  emporter,  extraire. 
Trametre,  transmettre,  envoyer, 
Traydo,  traître. 
Trebalhar,  travailler. 
Trincada,  tranchée. 
Trincan,  trinchet,  tranchant. 
Tnnquar,  trancher,  briser. 
Troba,  trouver. 
Trop,  plus, 

Tros,  morceau,  bout,  espace. 
Tiossar,  trousser,  préparer  pour  le 

voyage,  rassembler, 
Trufar,  tromper. 


200 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


206 


U 

Vsitat,  accoutumé. 


V^îladat,  entouré  de  fossés. 
Valentya,  action  vaillante. 
Vaysel,  iâteau,  vaisseau. 


Vegada,  fois, 
Venguda,  venue, 
Vertat,  vérité. 
Veser,  voir, 
Vespras,  vèpre^  soir. 
V'etz,  fois. 
Viala,  vilain. 
Vieil,  vif. 
Vieures,  vivres. 


Virar  (se),   se  tourner,  se  déclarer 

pour. 
Vitalha,  victuaille. 


Yssirmen  (lat.  eximentum),  revenus, 
ce  qui  provient,  ce  qui  reste  d'une 
chose;  par  extension  débris. 


2.  —II 

Chronique  tirée  d'un  manuscrit  de 
MM.  de  Sahbathier  de  la  Bour- 
gade,  de  Toulouse  \ 


ÊJ  orîc 

I.  III, 

col.  107 


A' 


NNO  Mcxcrv,  Philippus  Francorum 
rex  (ledit  domino  comifi  Sancti  iEgidii 
consangiiineo  suo,  custodiam  villae  Fi- 
giaci,  pro  qua  idem  cornes  domino  Fran- 
corum régi  fecit  homagium. 

Anno  Mccxxv  Jordanus  filius  Jordani 
de  Insula  uxorem  duxit  N.  filiam  Bernard! 
de  Maristagno,  &  habuit  pro  dote  Lisu- 
lani,  Launiacum,  &  alia. 

Anno  MCCXXVII,  suum  condidit  iihi- 
mum  testamentum  doniinus  Bernardus  Jor- 
dani de  Insiila  miles,  &  instituit  haeredem 
universalem  bonorum  suorum  Jordaiium 
filium  suum. 

Anno  Mccxxx,  Fredericus  H  imperator 
rex  Siciliae&  Jherusalem,  dédit  in  feudum 
domino  Raymundo,  comifi  Tolosae,  terras 
de  Lisula  ik  urbes  Carpentorateiisem  & 
Petraelatae,  comitatus  Forcalquerii  &  Cis- 
taricensem,  quos  abstulit  propter  rebel- 
lionem  Raymundo  comiti  Provinciae,  qui 
civitatem  Arelatcnsem  ab  obedientia  &  do- 
minatioiie  imperatoris  discedere  fecerat. 

Anno  MCCXXXII,  Godefredus  de  Mars 
miles,  cessit  omne  jus,  quod  habebat  & 
adquisierat  a  Rogerio  de  Mars  in  ipso  cas- 
tre de  Mars,  domino  Jordano  de  Insula. 

Anno  MCCXXXV,  Fredericus  II  impera- 
tor cessit  domino  Raymundo  comiti  To- 
losae civitatem  Arelatensem  cum  omnibus 
suis  pertinentiis  &  comitatum  Venaissini, 
pro  quibus  dictus  cornes  praestitit  domino 
imperatori  iîdem  &  hominium. 

'  Manuscrit  de  D.  Esticnnot.  [Collatioilné  siu 
le  ms.  Idt.  12774  de  la  Bibliothèque  nat.,  p.  353. J 


Hoc  ipso  anno  Pilifortîs  de  Rapislagno 
miles  vendidit  &  cessit  domino  Raymundo, 
comiti  Tolosae,  medietatem  villae  de  Bu- 
zeto. 

Hoc  eodem  anno  praefatus  dominus  lîay- 
mundus  cornes  Tolosae  adquisivit  a  domi- 
nis  Aymerico  de  Rocaforti  milite,  Ayme- 
rico  de  Castronovo  milite  &  uxore  ejus 
Marcella  dominium  villae  Sancti  Romani 
in  pago  Tolosano. 

Anno  Mccxxxvr,  dominus  Raymundus 
de  Torena  fidem  fecit  domino  Raymundo, 
comiti  Tolosae,  pro  vicecomitatu  de  Bras- 
saco  &  aliis  castris  quae  habebat  in  comi- 
tatu  Caturcensi. 

Anno  Mccxxxviii,  dominus  Joannes 
episcopus  Magalonensis  abstulit  domino 
régi  Arragonensi,  ob  fidem  fractam,  civita- 
tes  Montispessulani  &  de  Latis,  dedifque 
eas  domino  Raymundo  comiti  Tolosae; 
ipse  vero  cornes  cessit  dicto  episcopo  cas- 
trum  de  Mirabeilo  &  villas  Frontiniani  & 
Balaruci.  Ab  aquis  autem  balnearibus  no- 
men  habet  &  faniam  oppidum  de  Balaruc. 

Anno  Mccxxxix,  dominus  Ademarius 
de  Pictavia  fidem  fecit  domino  Raymundo, 
comifi  Tolosae,  pro  castris  suis  de  Tor- 
none  &  aliis. 

Anno  MCCXl,,  dominus  Petrus,  viceco- 
mes  Laufrici,  fidem  juravit  domino  Ray- 
mundo, comifi  Tolosae,  pro  Castro  suo  de 
Brugeria  &  aliis. 

Hoc  item  anno,  Bernardus  Jordani  de 
Insula  suum  condidit  testamentum,  in  quo 
instituit  haeredem  bonorum  suorum  Jor-* 
danum  filium  suum  eique  assignavit  Insu-' 
lam  cum  suis  pertinentiis. 

Anno  MCCXLIII,  dominus  Raymundus 
comes  Tolosae  adquisivit  a  domino  Odone 
de  Leomania  totum  comitatum  Fidenciaci, 
cum  omnibus  suis  pertinentiis. 

Anno  MCCXLIV,  dominus   Arnaldus  da 


Éd.orîjî. 

t.iiir 

col.  108, 


207 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


208 


Convenis  juravit  oninem  fidelitateni  do- 
mino Raymuiido,  comitiTolosae,  pro  villa 
&  terra  de  Daumasan. 

Hoc  item  aiino  Sicardus  de  Miromonte 
miles  promisit  fidelitatem  dicto  domino 
Raymundo  comiti  Tolosae,  eiqiie  vendidit 


liJ.oric. 

t. 111, 
col.  109. 


comitis  Tolosae,  &  pro  dote  accepit  a  ina- 
tre  sua  Béatrice  comitatuni  de  Malgouvc- 
rio  cum  omnibus  suis  pertinentiis  &  alla 
plura, 

Anno  MCCLXXV,  Jordanus  cornes  Insu- 
lae  Jordani  &  Anglesia  de  Maristagno  ac 


totura  jus  &  dominium,  quod  habebat  vel      Michael    d'Arros    filius    ejus   commutave- 


habere  debebat  in  Castro  Sanctae  Gavellae 
super  Aregiam  &  in  pertinentiis  suis. 

Anno  MCCXLV,  dominus  Fredericus  II 
imperator  dédit  domino  Raymundo,  comiti 
Tolosae,  omne  jus  &  dominium  civitatis 
Avenionensis,  propter  rebellionem  civium. 


runt   inter   se  castra  &    terras,  pro   pace 
inter  eos  firmanda. 

Anno  vero  sequenti  (1171),  domina  Bea- 
trix  comitissa  de  Malgouverio  suum  con- 
didit  testamentum,  &  instituit  haeredeni 
bonorum  suorum  dominam  Hermessendim 


Hoc  item  anno  dominus  Gerardus  de  Ar-      filiam  suam,uxorem  doniini  Rayniundi,f)lii 


meniaco  miles  juravit  fidelitatem  ut  homo 
domini  comitis  Raymundi  pro  suo  Castro 
de  Malovicino. 

Anno  MCCXLVIII,  dominus  Ludovicus  de 
Fuxo  promisit  fideni  domino  Raymundo, 
comiti  Tolosae,  pro  suo  Castro  de  Fano- 
jovis  &  pertinentiis  ejus. 

Anno  MCCXLIX,  dominus  Bernardus  de 
Convenis  juravit  fidem  domino  Raymundo, 
comiti  Tholosae,  pro  castris  suis  &  terris, 
in  comitatibus  Convenarum  &  Tolosano 
sitis. 

Anno  MCCLVI,  dominus  Bertrandus  epi- 
scopus  Tolosae  dédit  in  feudum  domino 
comiti  Insulae  Jordani  villam  de  Monte- 
ferrando  &  pertinentias  ejus,  pro  qua 
juravit  fidem  dicto  domino  episcopo  prae- 
fatus  cornes. 

Anno  MCCLXIII,  dominus  Bernardus, 
abbas  Sancti  Saturnini  Tolosae,  de  con- 
fcnsu  capituli  sui,  dédit  in  feudum  nobili 
domino  Bertrandode  Maristanno  militi  nie- 
dietatem  villae  &  castri  de  Luberville,  pro 
qua  dictus  dominus  Bertrandus  juravitfide- 
litatem  praefato  abbati  &  ecclesiae  Sancti 
Saturnini. 

Anno  MCCLXV,  dominus  Alfonsus  comes 
Tolosae,  de  consensu  dominae  Blauchae 
Francorum  reginae  &  pro  remedio  animae 
Raymundi  patris  (sic)  sui,  dédit  Deo  & 
monasterio  monialium  Pruliensi  villam  de 
Saucenet,  juxta  Villam  Pictam  in  pago  To- 
losano. 

Anno   MCLXX",    domina    Hermessindis 

de  Malgouerio,  filia  Bcatricis nupsit 

domino  Raymundo,  filio  domini  Raymundi 

'  Le  texte  porte  par  erreur  mcclxx. 


domini  Raymundi  quondam  comitis  Tolo- 
sae, &c. 

Anno  MCCLXXIX,  dominus  Bertrandus 
episcopus  Tolosae,  in  aegritudine  positus, 
facto  testamento,  divisit  ecclesiis  bona  sua 
mobilia  &  immobilia  &  assignavit  mmd  li- 
bras  pro  sustentatione  v  militum  ad  expe- 
ditionem  Terrae  Sanctae. 

Anno  MCCLXXXViii,  dominus  Jordanus 
comes  Insulae  Jordani  vocavit  fratres  mi- 
nores ad  Insulam  &  eis  dédit  locum  ad 
construendum  conventum. 

Anno  Mccxciii,  Arnaldus  de  Insula, 
frater  Jordani  comitis,  factus  est  senescal- 
lus  comitatus  de  Insula. 

Anno  MCCXCVII,  rex  Francorum  cum 
exercitu  suo  obsedit  civitatem  Ausciorum. 

Hoc  eodem  anno  Jordanus,  comes  de 
Insula,  dédit  Arnaldo  de  Insula  fratri  suo 
in  feodum  terram  Sanctae  Liberatae  cum 
suis  pertinentiis. 

Anno  Mccxcix,  dominus  Jordanus  de 
Insula  uxorem  duxit  dominam  Cathari- 
nam  ,  filiam  domini  Joannis  de  Gralliaco 
militis. 

Anno  MCCCIII,  dominus  Johannes  de 
Gralliaco  miles,  in  aegritudine  positus, 
facto  codicillo,  instituit  Catharinam  filiam 
suam,  uxorem  domini  Jordani  de  Insula, 
haeredem  bonorum  suorum. 

Hoc  item  anno  dominus  Jordanus  de 
Insula  dédit  Bernardo  Jordani  filio  suo 
vicecomitatum  Gimontis  praecepitque  mi- 
litibus  suis  in  tota  praedicta  terra  sua,  ut 
eum  tanquam  dominum  susciperent. 

Anno  MCCCIV,  domina  Guillelma  de 
Duroforti,  relicta  domini  Jordani  comitis 
Insulae,  in  morbo  constituta,  fecit  haere- 


209 


PPxEUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


2IO 


(lem  bonorum  suorum  Beniarduni  Jordani  Dominus  Oliverius  de  Montcla,  pro  vi- 

iîlium  suum,  cecomitatu  suo  de  Montcla. 

Anno  M  CGC,  dominus  Ermengaudus  co-  Dominus  Rogerius  de  Ispania,  pro  cas- 

mes  Orgelii  uxorem  duxit  dominam  Faydi-  tris  &  terris  suis  d'Auraigne  aut  Aurignac 

tam,  filiam  domini  Jordani  comitis  Insulae  &  de  Monte  Yspano. 


L-J.oiig. 

t.  m, 

col.  IIO. 


&  dominae  Guillelmae  de  Duroforti,  & 
accepit  pro  ea  in  dotem  quinquaginta  mil- 
lia  regalium  Tolosanorum. 

Anno  MCCCIX,  Bernardus  filius  Ber- 
nardi  comitis  Astarici  uxorem  duxit  domi- 
nam Augustam,  filiam  Gaiterii  de  Fossato 
militis  domini  de  Bramebac  &  dominae 
Jamburgae  de  Insula,  &  habuit  pro  dote 
D  marchas  argenti. 

Anno  M  CCCLXXV,  dominus  Petrus  Ray- 
mundi  cornes  Convenarum,  in  morbo  cou- 
stitutus,  facto  testamento  obiit. 

Anno  MCCCLXXXix.  Isti  juraverunt  fi- 
delitatem  domino  Francorum  régi ',  videli- 
cet  nobilis  domina  Alpais  d'Espalais,  do- 
mina de  Noë,pro  villis  suis  de  Noë,Dodars, 
&  aliis. 

Dominus  Philippus  vicecomes  Lautrici, 
pro  suo  vicecomitatu, 

Dominus  Guillelmus  de  Rapistagno,  mi- 
les, pro  terris  suis  de  Villanova,  de  Mau- 
riac &  aliis. 

Dominus  Fortenarius  de  Durbano,  mi- 
les, pro  Castro  suo  &  villa  Darbon  & 
aliis. 

Dominus  Joannes  Jordani  de  Insula,  pro 
villis  suis  de  Launaco,  de  Gallaubranno 
&  aliis. 

Dominus  Ugo  de  Arpajou,  vicecomes 
Lautrici,  pro  Castro  suo  de  Bellagarda,  &c. 

Dominus  Joannes  de  Bartha  miles,  pro 
terra  sua  de  Maloleone,  &c. 

Dominus  Guillelmus  de  Altopullo  miles, 
pro  suo  Castro  de  Altopullo  &  pertinentiis 
cjus. 

Dominus  Bertrandus  de  Maurens  miles, 
pro  Castro  suo  &  villa  de  Maurens. 

Dominus  Arnaldus  de  Caramanno  miles, 
pro  castris  suis  &  villis  de  Belloloco  &  de 
Pauliaco. 

Dominus  Ugo  vicecomes  de  Caramanno, 
pro  Castro  &  terra  sua  de  Caramanno. 

'  La  plupirt  de  ces  hommages  se  retrouvent 
mijoiird'hui  .Tiix  Archives  nationales,  série  P. 
D'autres  ont  été  copiés  à  Carcassonne   par  Doat. 

[A.  M.] 


Dominus  Archimbaldus  de  Gralliaco,  co- 
mes  Fuxi  &  vicecomes  Neboziani,  pro  suo 
vicecomitatu  &  aliis  terris  suis,  de  con- 
sensu  Isabellae  uxoris  suae. 

Anno  Mcccxcix,  facta  fuit  pax  inter 
doniinum  Francorum  regem  &  dominum 
Archimbaldum  comitem  Fuxi  ac  Isabellam 
ejus  uxorem,  super  comitatu  suo  &  vice- 
comitatu Neboziani,  per  médium  domini 
de  Sancello  constabularii  Franciae. 

Anno  MCCCC,  juraverunt  fidem  domino 
Francorum  régi  dominus  Joannes  de  Fuxo, 
pro  castris  &  villis  de  Montcla,  de  Gar- 
della,  de  Sancto  Vito  &  aliis. 

Dominus  Johannes  du  Barry  miles,  pro 
Castro  suo  &  terra  de  Gourvilla  &  aliis. 

Anno  MCCCCII,  promiserunt  &  jurave- 
runt fidelitatem  domino  Francorum  régi 
dominus  Hugo  de  Caramanno,  vicecomes 
Lautrici,  pro  suo  vicecomitatu,  pro  Saxiaco 
S^  aliis  terris  suis. 

Dominus  Bernardus  de  Noë,  pro  baronia 
sua  de  Noë,  aliis  castris  &  terris  suis. 

Dominus  Joannes  de  Rocaforti  miles, 
pro  suo  Castro  de  Montastruc  &  aliis. 

Dominus  Antonius  de-Lautrico  miles, 
pro  baronia  sua  de  Ferrais,  Castro  suo 
Verduni  &  aliis. 

Dominus  Petrus  de  Duroforti  miles,  pro 
Castro  suo  &  villa  de  Romiac  &  aliis. 

Dominus  Joannes  Bernardi  de  Gavarrcto 
miles,  pro  terris  suis  de  Sancto  Leone,  de 
Caussidieres,  &c. 

Dominus  Petrus  d'Espalais  miles,  pro 
Castro  &  villa  sua  de  Montesquivo. 

Dominus  Julianus  de  Rocaforti  miles, 
pro  terra  sua  de  Nogareto  &  pertinentiis 
ejus,  &c. 

Dominus  Joannes  de  Caramanno,  pro 
suo  vicecomitatu  de  Caramanno  &  perti- 
nentiis ejus. 

Dominus  Filio  de  Monteregali  miles, 
pro  terra  sua  de  Montelauro. 

Anno  Mcccci.iv,  juraverunt  fidelitatem 
domino  Francorum  régi  milites,  vidclicet 
dominus  Joannes  de  Foix,  dominus  de  Ra- 
bat, pro  terra  sua  de  Montesquivo. 


211 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


21  2 


Éd.orig. 

t.  111, 
col.  1 1 1 , 


Dominus  Mathaeus  de  Spania  miles,  pro 
terra  sua  de  Cazeriis,  &c. 

Dominus  Bertrandus  de  Lanouz,  domi- 
nus ejusdem  loci,  pro  loco  suo  de  Fousse- 
ret,  &c. 

Dominus  Pontius  de  Villamuro  miles, 
dominus  de  Palus  &  de  Montebruno,  pro 
Castro  suo  de  Marcafava  &  pertinentiis 
ejus  &  pro  villa  sua  de  Rivis  aliisque  ter- 
ris suis. 

Dominus  Hugo  Hunaldi  de  l,anta  miles, 
pro  terris  suis  de  laHilte,  de  Sancto  Foe- 
lice,  &c. 

Dominus  Bertrandus  de  Monte  Alto,  pro 
Castro  suo  de  Podio  Danielis,  &c. 

Dominus  Jacobus  Alquerii  miles,  pro 
Castro  suo  de  Aspersaco  &  pertinentiis 
ejus. 

Dominus  Mahaldus  de  Insula  miles,  pro 
Castro  suo  &  terra  de  Coladero. 

Dominus  Arnaldus  de  Monte  Alto,  domi- 
nus de  Renaco,  pro  suo  Castro  de  Mira- 
monte  &  pertinentiis  ejus. 

Haeredes  domini  Arnaldi  de  Yspania  mi- 
litis,  domini  de  Duroforti,  pro  Castro  de 
Marliaco  &  aliis. 

Dominus  Rogerius  de  Lyssaco  miles,  pro 
villa  sua  de  Galliaco  juxta  Calertium. 

Dominus  Rogerius  de  Lordato  miles, 
dominus  de  Castagniaco,  pro  Castro  îk  terra 
sua  de  Casiagniaco. 

Dominus  Petronius  Issalguerii  domicel- 
lu,'!,  pro  Castro  suo  de  Bellomoute  &  aliis. 

Dominus  Stephanus  de  Nogareto  miles, 
pro  Castro  suo  de  Marcafava  &  pertinen- 
tiis ejus. 

Dominus  Hugo  de  Tersaco  miles,  domi- 
nus de  Monte  Beraldi,  pro  Castro  suo  de 
Rivis  &  pertinentiis  ejus. 

Dominus  Arnaldus  Guillelmi  de  Orbes- 
sano,  pro  Castro  de  Monte  acuto  &  aliis. 

Dominus  Theobaldus  &  dominus  Joan- 
nes  de  Barrault  milites,  pro  Castro  &  villa 
de  Montesquivo  &  aliis. 

Rogerius  de  Ispania  miles,  pro  villa  sua 
de  Marmagasso. 

Dominus  Savaricus  de  Maloleone  miles, 
pro  castris  suis  de  Maloleone  8i  de  Dur- 
bano  &  pertinentiis  eorum. 


3.  —  m 

Chronique   de  l'hôtel  de  ville 
de  Montpellier^ 


tN    nomine 
-l  Anno  ejus 


le   domini    nostri   Jhesu   Xristi. 
sjusdem  Incarnationis  MCCiv  fue- 
runt  consules  Austorgus  de  Orlhaco,  &c. 

Anno  Domini  MCCXVII,  fuerunt  xiv  con- 
sules, &c.  in  quorum  consulatu  fuit  cap- 
tum  castrum  de  Maderiis,  in  festo  sancti 
Vincentii. 

Anno  Domini  M  CCXXI,  fuerunt  consules 
Guillelnuis  Folcrandi,  &c.  qui  consules 
supradicti  proxime  fecerunt  incoare  8c 
scribi  hoc  registrum. 

Anno  Mccxxii,  fuerunt  consules,  &c.  In 
quorum  consulatu  fuit  captuni  castrum  de 
Boisazone  xvi°  kal.  junii. 

Aniîo  dominice  [IncarnationisJ  Mccxxv, 
fuerunt  consules,  &c.  In  quorum  consulatu 
pax  facta  est  cum  Januensibus,  Pisanis,Ni- 
ciensibus,  Tolonensibus  &  cum  doniiiiis 
Arenarum  &  cum  Antiboli'. 

Anno  Domini  Mccxxxi,  fuerunt  consu- 
les, &c.  In  quorum  consulatu  fuit  pax  facta 
cum  domino  Nunone  Sancii,  eodemque 
anno,  scilicet  in  festo  beati  Sixti,  venit  do- 
minus rex  Aragonum  in  Montepessulano. 

Anno  Domini  MCCXXXIX,  dominus  rex 
venit  in  Montepessulano. 

Anno  dominice  Incarnationis  MCCXLIII, 
fuerunt  consules  P.  de  Murlis,  8cc.  quo 
eciam  anno  dominus  rex  Jacobus  &  regina 
ejus  uxor  fuerunt  in  Montepessulano,  & 
fuit  natus  Jacobus  filius  eorumdem  in  vi- 
gilia  Penthecosten. 

Item  eodem  anno,  in  festo  beatorum 
Pétri  &  Pauli,  dicti  consules  &  populus 

'  Trésor  des  Chartes,  Maguelonne,  1,  n.  23. 
—  [J.  339;  ms.  gr.  in-f  de  vingt  &  un  feuillets, 
contenant  outre  la  chronique  suivante  les  coutu- 
mes de  Montpellier  ce  1204  &  différents  actes 
relatifs  à  la  même  ville.  —  Cette  chronique  se  re- 
trouve aux  archives  municipales  de  Montpellier, 
Grani  Thalamus,  {'"  84  &  suiv.J 

'  Voyez  ces  actes  dans  le  tome  II  de  VHhiolre 
de  la  commune  de  Montpellier,  de  M,  Germain, 
pièces  justificatives,  pp.  j,z6-J^i>o. 


2l3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


214 


Kd.orig. 
t.  III, 

col.  113. 


hujus  ville,  mandato  dicti  domini  régis, 
juraveiunt  Petro,  filio  ipsius  domini  régis 
&  domine  regine  Yoles,  secundum  quod 
inferius  continetur  : 

Ego  homo,  jure  vobis  domino  Jacobo, 
Dei  gratia  régi  Aragonum  &  regnorum 
Mayoricarum  &  Valencie,  comiti  Barchi- 
none  &  Urgelli  &  domino  Montispes- 
suli,  quod  ego  salvabo  &  custodiam  vitam 
vestram  &  membra  vestra  &  dominatio- 
nem  vestram,  &  semper  ero  fidelis  vobis 
in  tota  vita  vestra,  &  post  vos  domine  re- 
gine Yoles,  uxori  vestra,  qiiandiu  vixerit 
&  viduitatem  légitime  observabit  &  non 
ingredietur  domum  religiosam.  Et  post  at- 
tendam  ad  Petrum  filium  vestrum  semper, 
&  post  obitum  vestrum  habebo  ipsum  in 
dominum  meum  &  Montispessulani,  vel 
aliura  filium  vestrum  &  dicte  domine  re- 
gine, de  quo  vos  hoc  mihi  mandaveritis 
verbo  vel  testamento.  Nec  admittam  vel 
recipiam  alium  in  dominum  Montispessu- 
lani, nisi  hoc  faciam  de  voluntate  vestra 
vel  filii  vestri  &  dicte  domine  regine  Yoles, 
qui  esset  dominus  Montispessulani,  &  cui 
tenerer  obedire  de  voluntate  vestra,  ut 
dictum  est,  salvis  consuetudinibus  &  liber- 
tatibus  Montispessulani  a  vobis  laudatis. 

Anno  dominice  Incarnat.  M"cc°XL»viii», 
fuit  electus  in  episcopum  P.  de  Conchis, 
&  eodem  anno  tranfrefavit  de  portu  Aqua- 
rum  Mortuarum  dominus  Ludovicus,  Dei 
gratia  rex  Francorum,  In  quo  etiam  anno 
dictas  rex,  ad  preces  &  postulationem 
coiisulum,  concessit  &c  donavit  ipsis  con 


rex  in  dicto  loco,  scilicet  in  Aquis  Mortuis, 
8c  precepit  ore  proprio  senescallis  suis 
Bellicadri  &  Carcassone,  ut  predicta  ser- 
varent  &  facerent  ab   omnibus  custodiri. 

Anno  M"  ce  L°  1°,  obiit  domina  Yoles 
regina  Aragonie. 

Anno  dominice  Incarnationis  M.°CC°L°lir 
fuerunt  consules,  &c. 


4.  —  IV 

Chronique  tirée  d'un,  ancien  manuscrit 
de  l'abbaye  de  Berdoùe"^,  au  diocèse 
d'Auch  ' . 

ANNO  M  ccxxvi,  in  die  Pentecostls,  vil 
idus  junii,  rex  Ludovicus  obsedit  civi- 
tatem  Avenionis,  &  v  kalendas  septembris 
capta  fuit  ab  eodem;  ipse  vero  mortuus 
est  eodem  anno. 

Anno  M  cc[xxx]i  obiit  dominus  Fulco 
Cisterciensis  ordinis  episcopus  Tolosae,  in 
die  natalis  Domini. 

Anno  MCCXLI,  in  festo  sancti  Andrée 
aposloli,  obiit  dominus  Bernardus  comes 
Convenarum  &  sepultus  est  in  monasterio 
Bonifontis. 

Anno  Domini  M  ccxLii,  interfecti  sunt 
ab  inimicis  fidei  apud  civitatem  [Avinio- 
netij,  Tolosane  diocesis,  Fr.  Guillelmus 
Anialdi,  Fr.  Stephanus,  inquisitores  fidei, 
Jk  Fr.  Raymundus  Carbonerii  de  ordine 
sulibus  &  populo  Montispessulani,  quod  Minorum,  &  Fr.  Bernardus  de  Rupeforti, 
scilicet  nullus  Montispessulani  mercafor  &  Fr.  Garsias  de  ordine  Praedicatorum,  & 
vel  alius,  solvendo  débita  pedatica,  possit  Raymundus  de  Coslirano,  canonicus  Sancti 
in  terra  sua  aliquo  facto  alieno  marchari  Stephani  Tolosae,  &  quidam  prior  de  Avi- 
seu  impediri.  Item  quod  de  cetero  non  fiât  nione  &  quatuor  alii.  Hoc  fuit  factum  iiii 
in  terra  sua  interdictum  aliquod  vel  pro-  kalendas  junii,  in  nocte  ascensionis  Do- 
hibifio  de  non  portandis  &  introducendis      mini. 

victualibus  de  terra  sua  ad  Montempessu-  Anno   MCCXLIIII,   mense   martii,   fuit 

lanum,  nisi  forte  ex  magna  caristia  &  ur-  captum  castrum  Montissecuri,  &  fuerunt 
genti  necessitate.  Item  quod  nullus  Januen-  ibidem  inveiiti  CCV  haeretici  utriusque 
sis  vel  alius   non  habeatur  seu   recipiatur      sexus,  atque  ibidem  juxta  pedem  praedicti 


pro  cive  sive  burgense  Aquarum  Mortua- 
rum, nec  sit  verus  habitator  ejusdem  loci 
Aquarum  Mortuarum,  secundum  ordinatio- 
nem  &  statutum  datum  &  concessum  ab 
ipso  domino  rege  habitatoribus  veris  ejus- 
dem loci.  Et  hoc  concessit  dictas  dominus 


Hd.orig. 

t.  III. 

col.  ii3. 


niontis  combusti. 

Anno  M  ccXLViiii,  dominus  Raymundus 
comes  Tolosanus  mortuus  est. 

'  [Bibliothèque  nationale, ms.  lat.  12773, p.  171J 
manuscrit  <!«  D.  Ettiennot.] 


2l5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


2l6 


Ed.oiig. 

t.  m, 

col .  II). 


Anno  MCCM,  doniinus  Ildefousus  co- 
rnes, frater  domiiii  régis  Franciae,  intravit 
civitatem  Tolosae  ciim  domina  Johanna 
uxore  sua,  filia  quoiidam  domini  Ray- 
mundi  comitis  Tholosae,  x  kalendas  junii, 
die  martis. 

Anno  MCCLXVI,  in  festo  beatae  Aga- 
thae,  electus  est  in  papam  dominus  Guido 
Fulcodii. 

Anno  MCCLXIII,  VI  kalendas  martii,  iu 
die  sancti  Mathiae  apostoli,  obiit  Roge- 
rius  cornes  Fiixi  &  vicecomes  Castri  Boni, 
in  monasterio  Bolbonae,  in  caméra  abba- 
tis,  in  praesentia  ipsius  &  prioris,  &  ab- 
batum,  scilicet  Berdonis,  Calercii,  Mansi 
Asili,  Lezatensis  &  multorum  monacho- 
rum,  conversoriim  &  aliorum  bonorum  vi- 
rorum,  qui  testamentum  optimum  &  con- 
fc'ssionem  integram  cum  emendatione  & 
cleemosinas  multas  fecit.  Sepultus  vcro  est 
in  eodem  monasterio,  iu  basilica,  quam  ipso 
construxerat  propriis  sumptibus  in  hono- 
rem  apostolorum  Philippi  &  Jacobi.  Cujus 
exequiis  fuere  archiepiscopus  Auxitanus, 
dominus  R.  episcopus  Tolosanus,  &  Con- 
venarum  dominus  Guillelmus,  Robbertus 
abbas  praedicti  monasterii  cum  abbatibus 
superius  nominatis,  niulti  monachi,  cano- 
nici,  Minores,  Praedicatores ,  clerici  & 
la'ici,  multis  populis  astantibus,  flentibus 
&  plangentibus  suum  pium  dominum  & 
benignum. 

Anno  MCCLXXII,  Fr,  Raymundus  de 
Miramont  episcopus  Tolosanus  decessit, 
ik  eodem  anno  dominus  Bertrandus  de  In- 
sula  electus  est  in  episcopum  Tolosanum 
&  consecratus. 

Eodem  anno,  I  die  junii,  in  vigilia  ascen- 
sionis,  &  in  crastina  die,  Philippus  rex 
Franciae  &  P.  frater  ejus,  &  Jacobus  rex 
Arragoniae  &  Jacobus  filius  ejus  cum  mul- 
tis ducibus  &  praelatis  &  magno  exercitu 
fuerunt  apud  domum  Bolbonae,  tractan- 
tes pacem  comitis  Fuxi ,  &  die  dominica 
proxima,  praedictus  comes  consilio  régis 
Arragonum  &  Gastonis  &  plurium  mag- 
natorum,  tradidit  seipsum,  &  terram  suam 
&  valitores  suos  consilio  régis  Aragonum. 

Anno  M  CCLXXXV,  obiit  circa  festum 
sancti  Martini  Pefrus  rex  Arragonum,  & 
fuit  sepultus  in  ecclesia  beatae  Mariae 
Sanctarum  Crucum,  ordinis  Cisterciensis. 


Anno  IMCCLXXX,  obiit  Geraldus  comes 
d'Armagnac. 

D'une  autre  main  : 

Anno  MCLIX,  cepit  Verdunum  rex  An- 
gliae. 

Anno  MCXXXVIII,  V  nouas  maii,  fuit 
constructum  monasterium  Berdouarum. 

Anno  M  CCCCLXXII,  in  niense  januario, 
fuerunt  visae  duae  cometae  in  comitatu 
Astaracensi,  &  post  comes  Armaniaci  fuit 
occisus  in  civitate  Lacturensi,  quae  post 
fuit  destructa. 


5. 


Chronique   de   Sa'tnt-Jiist  de  Nar- 
bonne' . 

ANNO  MLVill  dominus  Guifredus,  Nar- 
bonae  episcopus,  detulit  Narbonam  de 
Perdinaco  corpora  SS.  Justi  &  Pastoris 
fratrum. 


'  La  clivoniqiie  de  Sainf-Just  de  Narbonne  que 
nous  publions  ici  n'a  pas  été  écrite  en  une  seule 
fois  &  par  un  incme  auteurj  c'est  la  réunion  fac- 
tice des  renseignements  annalistiquss  conservés 
dans  les  anciens  manuscrits  liturgiques  de  cette 
église.  Nous  avons  naturellement  rangé  dans 
l'ordre  chronologique  tous  ces  fragments,  qui  sont 
d'autant  plus  précieux  qu'ils  ont  été  écrits  au  fur 
&  à  mesure  des  événements,  &  qui  complètent 
heureusement  plus  d'une  indication  de  la  chro- 
nique de  Saint-Paul  de  Narbonne,  publiée  au 
tome  V  de  la  présente  édition. 

Nous  avons  employé  les  sources  suivantes  ; 

a  Manuscrit  de  la  Bibliothèque  de  Toulouse, 
n.  8i,  copie  du  P.  Lapone,  milieu  du  dix-hui- 
tième siècle;  il  dit  avoir  employé  deux  nécrologes, 
l'un  du  quatorzième  siècle,  copié  d'après  un  autre 
plus  ancien,  &  contenant  des  additions  posté- 
rieures; l'autre,  dont  le  commencement  manquait, 
mais  qui  était  beaucoup  plus  ancien  (douzième 
siècle?). 

i  Bibliothèque  nationale,  latin  12771,  f^"  101- 
107;  copie  de  D.  Esti.ennot;  a  connu  les  mêmes 
m.anuscrits  que  le  précédent,  &  de  plus  un  troi- 
sième nécrolog^,  qui  semble  avoir  échappé  au 
P.  Laporte. 

Tout  fragment  qui  ne  porte  pas  d'indication  is 
source,  a  ou  è^  se  trouve  dans  les  deux  manuscrits. 


217 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


21 


8 


Aniio  Mcxxi,  XVI  kal.  martii  obiit  do- 
minas Richardus,  Narbonae  archiepisco- 
pus. 

Anno  dominice  Incariiationis  MCXLVIII, 
III  idus  marcii,  coiisecratio  altaris  l)eati 
Michaelis,  quod  est  fundatum  in  ecclesia 
Saiictorum  Justi  &  Pastoris,  facta  a  do- 
mino Artaldo  Elenensi  episcopo,  prési- 
dente domno  Arnaldo,  Narbone  archiepi- 
scopo. 

Anno  MCXLViiil,  il  kal.  octobris.  Obiit 
dominas  Arnaldus  de  Leveso  Narbone"  ar- 
chiepiscopus,  in  cujus  anniversario  com- 
mnnitas  débet  procarare  omnes  clericos 
istias  civitatis  &  hujus  ecclesie,  iinum  ses- 
tarium  frumenti  in  helemosinis  pauperum 
&  debemus  ire  ad  sanclnm  Paulam  &  ibi 
missam  pro  ipsius  anima  celebrare. 

VI  idus  februarii.  Obiit  Guillermns  Al- 
marici  sacerdos  &  canonicus,  anno  Domini 
millesimo  centesimo  septuagesimo  quarto, 
in  cujus  anniversario  débet  communitas 
dare  unum  sestarium  frumenti  ad  helemo- 
sinam  &  duas  sarcinatas  vini  primi  &  puri 
&  unum  coxiam  vaccae  (a). 

VII  idus  junii.  Obiit  Ugo  Margalionis 
precentor  anno  M  ce.  In  cujus  anniversa- 
rio communitas  débet  dare  unicuique  cle- 
ricorum  hujus  ecclesie  un  den.  Narbo- 
nenses  prêter  consuetum  victum  &  unam 
eminam  bladii  mitadenchi  ad  helemosinam 
pauperum.  Et  propter  hoc  habet  dicta 
communitas  octavam  partem  pro  deciiuis 
de  Fleixo  in  uno  anno  &  in  alia  xvi  (a). 

VI  idus  junii.  Obiit  Ermengardis  uxor 
quondam  Berengarii  de  Porta  Regia ,  in 
cujus  anniversario  helemosinarius  débet 
dare  omnibus  clericis  istius  ecclesie  cuique 
VI  den.  Narbonenses  &  in  helemosinis 
pauperum  II  sestaria  arraonis,  anno  Do- 
mini M  ce  (a). 

VII  idus  januarii.  Obiit  Petrus  Berenga- 
rius  Mortati,  anno  millesimo  ducentesimo 
quarto. 

Obiit  Joannes  de  Maluas,  in  cujus  anni- 
versario helemosinarius  débet  dare  omni- 
bus canonicis  &  clericis  intitulatis  &  om- 
nibus presbiteris  civitatis  sex  denarios 
Turonenses.  Et  habet  missam  (a). 

'  Ces  mots  Je  Leveso  Narbone  sont  d'une  main 
plu»  récente.  {Remarque  du  P.  Laporte.) 


III  idas  augusti.  Obiit  domîni's  Beren- 
garius  Narboaensis  archiepiscopus,  anno 
MCCXIII.  In  cujus  anniversario  communi- 
tas débet  facere  annuatim  procurationem 
omnibus  clericis  istius  ecclesie  &  totius 
civitatis  &  ad  helemosinam  pauperum  I 
sestarium  frumenti. 

xiri  kal.  julii.  Obiit  P.  Fructuosi  subdia- 
coni  (i/c),  pro  cujus  anniversario  commu- 
nitas débet  dare  annuatim  il  sestaria  fru- 
menti ad  helemosinam  pauperum,  &  unam 
libram  panis,  &  unam  cupam  vini  paupe- 
ribus,  &  omnibus  clericis  istius  ecclesie  iiil 
den.  prêter  consuetum  victum  &  unicuique 
clericorum  istius  civitatis  similiter  ini.  Et 
pro  hoc  habuit  dicta  communitas  D  soli- 
des Melgor.  anno  Domini  mccxvii  (a). 

Anno  MCCXXVl,vi  idus  novembris,  obiit 
dominas  Ludovicus  illustrissimus  rex  Fran- 
corum  (6). 

Anno  a  Nativitate  Christi  M  ccxxxix, 
paschali  tempore,  fuit  primo  inccptum 
opus  ecclesiae  novae  Sancti  Pauli  presen- 
tis  villae  Narbonae,  &  dominus  abbas  dic- 
tae  ecclesiae  cum  processione  clericorum 
ejusdem  ecclesiae  posuit  in  dicto  opère 
primam  lapidem,  presentibus  consulibus 
burgi  ejusdem  villae  (i). 

xvii  kal.  aprilis.  Obiit  G.  de  Pomars 
sacerdos  Sancti  Justi,  qui  dimisit  commu- 
nitati  mansum  suum,  qui  est  in  parrochia 
ejusdem  ecclesie.  In  cujus  anniversario 
dicta  communitas  débet  dare  unicuique 
clericorum  istius  ecclesie  &  omnibus  sa- 
cerdotibus  istius  civitatis,  cuique  vi  dena- 
rios Narbonenses  8c  amplius  in  helemosinis 
pauperum  I  sestarium  arraonis,  anno  Do- 
iiiini  MCCXXXIV  &  habet  missam  (a). 

IIII  kalendas  martii.  Revelatio  sive  ma- 
nifestatio  beatissimorum  martirum  Justi 
&  Pastoris,  facta  a  domino  P.  Amelii 
Narbonensi  archiepiscopo,  anno  Domini 
MCCXXXVI,  presentibus  &  videntibus  qui- 
busdam  canonicis  &  clericis  &  aliis  bonis 
viris,  ad  hoc  specialiter  vocafis. 

Anno  MCCXLV,  xiii  kal.  junii.  Obiit  de- 
minus  Petrus  Amelii  Narbonensis  archie- 
piscopus. In  cujus  anniversario  helemosi- 
narius débet  dare  clericis  istius  ecclesie 
xn  den.  Narbonenses,  &  aliis  frequentan- 
tibus  ecclesiam  Vlli  den.  Narbonenses,  & 
scolaribus  Ilil  den.  N«rbonenses. 


2T9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Î20 


Piidie  nonas  jaiiuarii.  Obiit  G.  de  Cos- 
toia,  capt'llamis  de  Bethléem,  anno  Doniini 
niillesimo  ducentesimo  quinquagesimo  ter- 
tio, in  cujiis  anniversario  helemosinariiis 
débet  dare  cuique  clericorum  istius  eccle- 
sie  sex  deaarios  Narbonenses,  &  habet 
missam  (a). 

XIV  kal.  februarii  [izSy].  Obiit  domimis 
Guillermus  de  Broa,  archiepiscopus  Nar- 
bone,  in  ciijiis  obitii  commuuitas  débet 
dare  omnibus  intitulatis  duodecim  dena- 
rios  Narboiienses,  &  frequentaatibus  octo 
denarios  Narbonenses,  &  scholaribus  qua- 
tuor deaarios  Narbonenses.  Et  habet  mis- 
sam. 

Anno  MCCLXV,  XXV  julii,  fuit  translatas 
tumulus  saacti  Pauli  Narbonae  de  rota 
chori  ad  columnas  altaris  majoris  per  vir- 
tutem  Dei  &  magnum  miraculum".  {Haec 
fuse  narrât  Guîllelmus  Hulardi  presbyter,  con. 
ducherius  ejusJem  urhis  Narbonae,  qui  vitam 
sancti  Pauli  tribus  Ubris  scripsit.  Exiant  mss. 
in  tabulario  Sancti  Pauli  £•  tumulus  hactenus 
columnis  innixus  videtur.) 

Anno  MCCLXX,  XVII  kal.  aprilis.  Obiit 
reverendus  pater  dominas  Pe.  Raymandi 
Fabri  episcopus  Agathensis  (J). 

Anno  MCCi.xxii  &  IV  non.  aprilis,  domi- 
nica  qua  fit  &  cantatur  in  ecclesia  laetare 
Jérusalem,  àomhwis  Maurinus,  archiepisco. 
pus  Narbonensis,  primo  posuit  primum 
lapidem  ia  fundameatis  novae  ecclesiae 
Saacti  Justi,  qui  quidam  lapis  erat  cum 
cruce  auri  crucesigaatus ,  a  reverendo  in 
Christo  pâtre  domno  Clémente  papa  IV° 
ibi  missus,  eo  quia  idem  domnus  Clemens 
fuit  archiepiscopus  Narbonensis  &  voca- 
batur  Guido.  Et  dictus  lapis  fuit  positus  in 
capite  dictae  ecclesiae  in  capella  ubi  est 
altare  Sancti  Pétri  aedificatum  (i)'. 

Anno  Domini  millesimo  ducentesim.o 
septuagesimo  octavo,  tertio  idus  januarii, 
obiit  Guillermus  Magistri,  presbiter  &  he- 
leniosinarius  ecclesie  Narbonensis.  In  cu- 
jus  anniversario  helemosinarius  débet  dare 

'  Voir  le  même  article,  t.  V,  c.  41,  chronique 
de  Saint-Paul  de  Narbonne;  les  lignes  qui  sui- 
vent semblent  être  une  addition  de  D.  Estien- 
not. 

'  Voir  cet  article  avec  quelques  variantes,  t.  V, 
e.  42. 


omnibus  canonicis  &  clericis,  quoquo 
modo  in  dicta  ecclesia  intitulatis,  duode- 
cim denarios  Narbonenses,  &  omnibus 
presbiteris  civitatis,  &  quatuor  presbiteris 
helemosine,  &  duobus  presbiteris,  qui  cum 
capellano  de  Bethléem  morantur,  sex  de- 
narios Narbonenses  cuilibet  eorumdem. 
Et  habet  missam  (a). 

Aano  MCCLXXIX,  obiit  Bernardus  de 
Olarguis  bonae  memoriae,  abbas  ecclesiae 
Sancti  Pauli  Narbonensis,  xi  kal.  maii  (A). 

Anno  MCCLXXXIII  obiit  dominas  Ray- 
mundus  Gras  bonae  memoriae,  abbas  Saacti 
Paali  Narbonensis,  IX  kal.  janaarii  (i). 

Aano  MCCLXXXV,  kalead.  maii,  domi- 
nus  Philippus  rex  Francorura  cum  domino 
Philippe  primogenito  suo  &  domino  Lu- 
dovico  filio  suo  secundo,  cui  domnus  papa 
Martinus  IV*  dederat  regnum  Aragoniae, 
postquam  deposuit  domnum  P.,  qui  fueraf 
rex  Aragoniae,  &  domnus  Gris,  Sanctae 
Ceciliae  cardinalis  &  legatus  Apostolicae 
sedis,  &  cum  eis  plus  quam  CGC  millia  tuiii 
pedibus  ac  caballis,  qui  crucem  assumpsc- 
rant  contra  domnum  P.  Arragonum  supra- 
dictum,  intraverunt  per  villam  Narbonae, 
tandem  intraverunt  Rossilionem  &  des- 
truxerunt  civitatem  Helenensem,  quia  re- 
sistebat  eis;  postmodum  per  montanam  de 
Canicone,  videlicet  per  la  Messana  intra- 
verunt Cathaloniam  &  ceperunt  civitatem 
Gerundensem  &  comitatum  Limpardanum. 
Et  in  adventa  domnus  Philippus  rex  Fraa- 
ciae  supradictus  migravit  ad  Christum,  in, 
villa  Perpiniani,  in  crastinum  sancti  Fran- 
cisci,  &  corpus  suum  deportatum  fuit  Nar- 
bonae &  carnes  suae  fuerunt  ibidem  sepul- 
tae  infra  ecclesiam  Sancti  Justi,  &  caput  & 
ossa  deportata  fuerunt  in  sepulturam  in 
Francia,  in  monasterio  Sancti  Dyonisii  cum 
aliis  regibus  &  parentibas  suis  (i). 

XVI  kal.  marcii  [1286].  Obierunt  domi- 
nus  P.  de  Montebruno  archiepiscopus 
Narbonensis,  &  dominas  P.  Ber.  frater 
ejus,  episcopus  Agatensis.  In  quorum  anni- 
versario helemosinarius  tenetur  dare  om- 
nibus intitulatis  quoquo  modo  IV  denar. 
Taronenses,  &  habent  missam, 

IIII  non.  julii,  anno  Domini  MCCLXXXVI. 
Obiit  Petrus  Raimundi  de  Montepessu- 
lano,  archidiaconus  major  in  ecclesia  Nar- 
boncasi.  In  cujus  anniversario  commuuitas 


221 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


222 


débet  dare  omnibus  clericis  istius  ecclesie 
X  den.  Turonenses,  &  habet  missam  (a). 

XIII  kaleiid.  aprilis  [1293].  Obiit  dom- 
nus  Pontius  de  Sancto  Justo,  episcopus  Bi- 
terrensis  (i). 

iiil  kal.  aprilis,  anno  Domini  iMCCXCiir, 
obiit  niagister  Poncius  de  Alsona  caaoni- 
ciis  &  levita.  In  cujus  anniversario  coni- 
munitas  débet  dare  omnibus  intitulatis 
istius  ecclesie  &  IV  presbiteris  helemosine 
&  duobus  presbiteris  de  Bethléem  &  illis 
presbiteris  qui  sunt  pro  dicto  magistro 
Poncio  de  Alzona  constituti,  cuique  VIII 
den.  Turonen.,  &  habet  missam  (a). 

[1295].  Confirmatio  altaris  Sancti  Mi- 
chaelis  novae  ecclesiae  per  G.  episcopum 
Mimatensem,  11  kal.  maii  (i). 

VII  idus  septemb.  anno  Domini  MCCXCV, 
in  vigilia  nativitatis  gloriosissime  Virginis 
fuit  consecratum  altare  beati  Christophori 
martiris  per  dorainum  Pentium,  Dei  gratia 
Majoricarura  episcopum,  tune  vices  geren- 
tem  domini  archiepiscopi  Narbonensis,  ad 
preces  supplices  Ramundi  de  Ccrcto,  per- 
petui  presbiteri  Narbonensis  ecclesie,  qui 
ipsum  altare  edificavit  ad  honorem  Altis- 
sinii  &  dicti  martiris  ac  dotavit  (a). 

XVIII  kal.  februarii  [1296J.  Obiit  P.  de 
Montebruno,<(Uondam  episcopus  Agathen- 
sis.  In  cujus  anniversario  communitas  dé- 
bet dare  omnibus  clericis  intitulatis  istius 
ecclesie,  cuique  duodecim  denarios  Nar- 
bonenses.  Et  habet  missam. 

Anno  Mccxcvi,  ix  kal.  februarii.  Obiit 
reverendus  pater  domnus  Petrus  Berenga- 
rii,  bonae  memoriae  Agathensis  episco- 
pus (A). 

Kalendis  januarii,  anno  Domini  miUe- 
simo  trecentesimo  primo,  obiit  dominus 
Bernardus  de  Olargiis,  canonicus  ecclesie 
sanctae  Narbonensis.  In  cujus  anniversa- 
rio communitas  débet  dare  cuique  intitu- 
latorum  istius  ecclesie  sex  denarios  Turo- 
nenses (a). 

XIII  kal.  novemb.  anno  Domini  MCCCV, 
obiit  magister  Martinus  de  Ripa,  magister 
in  Sacra  Scriptura,  canonicus  &  archidia- 
conus  Corbariensis,  pro  cujus  anniversario 
communitas  débet  dare  omnibus  clericis 
istius  ecclesie  &  IIII  presbiteris  helemo- 
sine &  duobus  presbiteris  de  Bethléem, 
cuique  VI  den.  Turon.  Et  habet  missam  (a). 


VIII  kal.  augusti,  anno  Domini  M  cccvi, 
obiit  Guillelmus  Normand!  helemosina- 
rius  &  jacet  coram  capella  Sancti  Pétri.  In 
cujus  anniversario  helemosinarius  débet 
dare  beneficiatis  istius  ecclesie  VI  den. 
&  habet  missam  (a). 

II  kal.  septembris  anno  Domini  MCCCVI, 
obiit  P.  Hugueti  presbiter  helemosine.  In 
cujus  anniversario  helemosinarius  débet 
dare  omnibus  canonicis  &  clericis  istius 
ecclesie  &  v  capellanis  helemosine  &  duo- 
bus de  Bethléem  cuique  VI  den.  Turon.,  & 
habet  missam  (a). 

Nonis  maii,  anno  Domini  m  cccvii, 
obiit  P.  Datberti  precentor  ecclesie  Nar- 
bonensis. In  cujus  anniversario  communi- 
tas débet  dare  cuique  clericorum  istius 
ecclesie  &  quatuor  presbiteris  helemosine 
&  duobus  de  Bethléem  vi  den.  Turon.,  & 
habet  missam  (a). 

VII  kal.  decembris  anno  Domini  mcccx, 
obiit  dominus  Jacobus  de  Normannis,  ar- 
chidiaconus  major  ecclesie  Narbonensis 
&  notarius  Apostolice  sedis.  In  cujus  an- 
niversario communitas  débet  dare  omnibus 
intitulatis  quoquo  modo  in  ecclesia  Nar- 
bonensi  VI  den.  Turonenses,  &  habet 
missam  (a).  / 

Idibus  januarii,  anno  Domini  millesinio 
trecentesimo  duodecimo,  reverendus  pater 
dominus  Egidius  Aycelini,  olim  archiepi- 
scopus  Narbonensis,  ii.ttituit  missam  beatc 
Marie  virginis  in  ecclesia  Narbonensi  per- 
pétue celebrari  prout  in  instrumentis  & 
processibus  factis  intcr  ipsum  dominum 
Egidium  8c  venerabile  ipsius  ecclesie  capi- 
tulum  plenius  continetur.  Et  débet  dare 
idem  capitulum  diebus  singulis,  quibus  in 
jaindicta  ecclesia  missa  celebrabitur  sepe- 
dicta  cuilibet  canonicorum,  qui  solemniis 
curaverint  interesse,  très  denarios  Turo- 
nenses, beneficiatis  vero  &  vicariis  modo 
predicto  duos  denarios  Turonenses.  Item 
idem  dominus  Egidius  instituit  in  eadem 
ecclesia  Narbonensi  quatuor  anniversaria 
pro  animabus  parentum  ac  benefactorum 
suorum.  Et  pro  quolibet  anniversariorum 
predictorum  assignavit  dicto  capitulo  Nar- 
bonensi in  redditibus  annuis  centum  soli- 
dos  Turonenses.  Et  habet  missam  (a). 

Anno  MCCCXII,  idibus  januarii,  obiit 
benedictus  pater  domnus  ^Egidius  Aicelinj 


Î2: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


234 


archiepiscopus  Narboiieiisis  (fartasse  Rai- 
mundus  pater  domini  E!;idn)  '  (.b). 

IX  kal.  jauuarii,  aniio  Domini  MCCCXlir, 
Berengarius  Ayguini  clericus  conviva  ec- 
clesie  Narboneiisis,  ad  honorem  onmipo- 
tentis  Dei  &  omnium\ivium  supernorum, 
ut  deceiitius  &  honorabilius  celebretur  & 
fiât  diviiium  officium  iii  festivitatibus  iii- 
frascriptis  in  ecclesia  antedicta,  assedit  & 
assignavit  heleniosinario  ipsius  ecclesie  in 
locis  franchis  &  liberis  allodialibus  certes 
&  siifficientes  redditus,  pro  quibus  idem 
helemosinariiis  tenelur  perpetuo  annis 
singulis  habere  &  tenere  xii  cereos,  quem- 
libet  ponderis  trium  cartonuni  cere,  qui 
ardeant  super  altare  majori  beatorum  mar- 
tirum  Justi  &  Pastoris  in  IIII  festivitatibus 
anni  &  eanim  qualibet,  Natalis  Domini, 
Pasche,  Pentecostes  &  martyrum  predicto- 
rum,  videlicet  in  primis  &  secundis  vespe- 
ris,  matutinis  &  missa  majori  sicut  &  prout 
est  de  aliis  cereis  seu  candelis  aliaruni  fes- 
tivitatum  institutis  hactenus  in  sepedicta 
ecclesia  consuetum  (a). 

V  kal.  januarii,  anno  Domini  IMCCCXVII, 
Obiit  Guilermus  Gauterii,  clericus  istius 
ecclesie,  in  cujus  anniversario  capitulum 
débet  dare  omnibus  intitulatis  istius  eccle- 
sie &  V  presbiteris  helemosiue  &  duobus 
de  Bethléem,  cuilibet  VI  den.  Turon.  Et 
habet  missam  (a). 

IX  kal.  julii,  anno  Domini  MCCCXVIII, 
in  vigilia  beati  Johannis  Baptiste,  obiit 
dominus  Egidius  Aycelini  quondam  archie- 
piscopus Narboncnsis,  qui  in  ecclesia  Nar- 
bonensi  instituit  missam  beafe  Marie  & 
duas  prebendas  sacerdotales  &  fundavit 
duas  capellas  in  ecclesia  nova  Narbo- 
nensi  &  instituit  IIII  anniversaria.  Et  de 
quolibet  débet  dare  communitas  clericis 
istius  ecclesie  X  den.  Turon.  &  de  dicta 
missa  canonicis  Illl  den.  &  aliis  clericis 
Iiujus  ecclesie  11  den.  Turonen. 

Item  idem  instituit  in  ecclesia  Sancti 
Pauli  Narbone  unam  capellaniam  Se  duo 
anniversaria. 

Item  in  ecclesia  coUegîata  de  Capite- 
stagno  instituit  missam  béate  Marie  con- 
ventualem  sicut  in  ecclesia  Narbonensi  & 
duo  anniversaria.  Quibus  predictis  omni- 

'  Ces  derniers  mots  sont  de  D,  Estlennot. 


bus  institutis  fuit,  perpapam  Clementem  V 
translafus  in  archiepiscop[at]um  Rothoma- 
genscm. 

Anno  quoque  M  CCCXXII  fuenint  die 
jovis  in  cœna  Domini  institula,  vi  idibus 
aprilis,  mortui  in  monasterio  Fontisfri- 
gidi  circa  ccxxx  personae,  qui  ibi  véné- 
rant ad  charitatem,  quae  ibi  dari  consue- 
verat  ibidem  anno  quolibet,  die  prae- 
dicto  '  (.b). 

XIII  kal.  aprilis.  Obiit  dominus  Bernar- 
dus  Maynardi  canonicus  Narbonensis  Si 
Sancti  Pauli  Narbone,  cujus  corpus  est  se- 
pultum  in  choro  novo.  Qui  statuit  in  hac 
ecclesia  Narbonensi  pro  anima  sua  unum 
anniversarium  perpetuo  annis  singulis  ce- 
lebrandiim,  die  XX  mensis  marcii  intitulata 
XIII  kal.  aprilis,  qua  die  ipse  obiit  anr.o 
Domini  M  cccxxiii.  Pro  quo  anniversario 
débet  dare  capitulum  Narbonense  singulis 
dominis  canonicis  &  intitulatis  in  eadem 
ecclesia  Narbonensi  &  V  capellanis  hele- 
mosine  &  il  de  Bethléem  VI  denarios  Tu- 
ronenses.  Et  habet  missam  (a). 

III  idus  junii  obiit  Berengarius  Fredoli 
episcopus  Bilerrensis. 

Anno  Domini  MCCCXXIII,  tertio  idus 
junii,  reverendissimus  in  Christo  pater 
dominus  Berengarius  Fredoli,  qui  fuit  ar- 
chidiaconus  Corbariensis  &  canonicus  in 
ecclesia  Narbonensi,  postea  vero  fuit  epi- 
scopus Bitterensis,  deinde  episcopus  Tus- 
culanus  &  sanctae  Romanae  ecclesiae  car- 
dinalis,  instituit  in  dicta  Narbonensi  ec- 
clesia unum  presbiterum  perpetuum,  qui 
perpetuo  débet  celebrare  in  eadem  eccle- 
sia pro  anima  ejusdem.  Et  capitulum  tene- 
tur  dare  eidem  singulis  annis  XXVI  libras 
Turonenses. 

Item  assignavit  dicto  venerabili  capi- 
tulo  VI  libras  Turonen.  pro  uno  anniver- 
sario annis  singulis  pro  anima  ejusdem  in 
die  obitus  sui  celebrando.  Pro  cujus  anni- 
versarii  &  misse  celebratione  prefatum 
capitulum  tenefur  dare  singulis  dominis 
canonicis  &  intitulatis  prefate  ecclesie 
Narbonensis  &  helemosine  &  de  Bethléem 
presbiteris  Xll  den.  Turonen. 

'  Même  fait,  t.  V,  c.  ^6  (chronique  de  Snint- 
Paul!;  sur  cet  événement,  voir  Cauvet,  Etiije  sur 
fontfroidej  pp.  .(çS  &  siuv. 


22'J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


226 


X  kal.  aprilis.  Obiit  domimis  Hugo  de 
Chalencoiie  succentor  istius  ecclesie,  anno 
Pomini  MCCCXXVI,  iii  crastiiio  saiicti  Be- 
nedicti.  In  cujus  anniversario  débet  date 
comnuinitas  omnibus  intitulatis  istius  ec- 
clesie VllI  den.Turon.  &  habet  missam  (a). 

VI  idus  dec.  aniio  Domini  MCCCXXVII 
dominus  Berengarius  Maiiiardi  canonicus 
ecclesie  Narbonensis  constifuit  celebrarl 
festum  conceptionis  béate  Marie  virginis, 
pro  quo  quidam  communitas  débet  dare 
omnibus  dericis  intitulatis  ejusdeni  eccle- 
sie &  quinque  presbiteris  helemosine  & 
duobus  de  Ëethleeni,  cuique  VI  den.  Tu- 
ron.  (a). 

XVII  kal.  aug.  Anno  Domini  MCCCXXIX 
&  die  iiititulata  xvii  kal.  augusti  fuit 
iundatum  unum  solempne  anniversarium 
in  ecclesia  sancta  Narbonensi  pro  anima- 
bus  Bcrnardi  Cararie,  R.  Amali,  Guillelmi 
Cyroni  &  Johannis  de  Scalis.  Pio  quo  hc- 
Icmosinarius  tenetur  solvere  omnibus  ca- 
nonicis  &  clericis  intitulatis  in  dicta  sancta 
ecclesia,  qui  tune  eruut  rccepti  per  capi- 
tulum,  &  ini  presbiteris  helemosine  & 
duobus  de  Bethléem,  cuique  videlicet  XII 
den.  Turon.  Et  habet  missam  (a). 

XII  kalendas  novembris,  anno  Domini 
Mcccxxx,  istud  festum  Undecim  Milium 
Virginum  instituit  dominus  Petrus  de  Vi- 
ridario,  quondam  archidiacouus  Majorica- 
rum  &  canonicus  Narbonensis.  Et  débet 
dare  communitas  omnibus  clericis  intitu- 
latis istius  ecclesie  VIII  den.  Turon.  (a). 

VIII  idus  nov.  Anno  Domini  mcccxxx, 
videlicet  pridie  nonas  novembris,  nove- 
rint  universi  quod  reverendus  in  Christo 
pater  dominus  Andréas,  divina  miseratione 
abbas  ecclesie  secularis  Sancti  Affrodisii 
Biterris  canonicusque  in  ecclesia  Narbo- 
nensi, constituit  in  eadem  ecclesia  ad  di- 
vini  cultus  augmenfum  &  ad  hoiiorem  Dei, 
virginis  Marie  &  gloriosissimorum  marti- 
rum  Justi  8c  Pastoris  duo  torticia  cere, 
ponderis  quodlibet  XV  librarum  cere,  que 
quidem  torticia  ardebunt  quolibet  die  ad 
elevationem  corporis  Christi  in  missa  ma- 
jori,  simili  modo  ad  elevationem  corporis 
Christi  in  missa  béate  Marie,  que  cele- 
bratur  iufra  chorum  dicte  ecclesie  Narbo- 
nensis. 

Pretorca  quod   etiam   dicta  torticia  ar- 


dere  debeant  in  festivitatibus  Natalis  Do- 
mini, Pasche,  Ascensionis,  Penthacostes  & 
Corporis  Christi,  &  in  IIII  festivitatibus 
virginis  Marie,  &  in  festo  sanctorum  Justi 
&  Pastoris,  sanctorum  Nazarii  &  Celsi  & 
sancti  Affrodisii  ad  elevationem  corporis 
Christi  misse  majoris,  quousque  presbitcr 
cclebrans  ipsam  missam  majorem  suscepe- 
rit  corpus  &  sanguinem  Jesu  Christi.  Pro 
cjuibus  quidem  duobus  torticiis  cere  dic- 
tus  dominus  Andréas  assignavit  perpetuo 
venerabili  capituio  Narbonensi  vi  libms 
Turon.  censuales  super  quibusdam  hospi- 
ciis  infra  villam  Narbone  sitiiatis,  prout 
apparet  per  quoddam  instrumentum  inde 
reccptum  per  manum  magistri  Johannis 
Timberga  notnrium  Narbone,  &  in  libio 
usaticorum  dicti  capituli.  Et  dictum  capi- 
tulum  se  obligavit  ad  prcdicta  duo  torti- 
cia quolibet  anno  per  imperpetuum  (_sic) 
facicnda  (a). 

II  kal.  decemb.  anno  Domini  M  cccxxx, 
obiit  dominus  P.  de  Viridario,  quondam 
archidiachonus  Majoricarum  &  canonicus 
Narbonensis.  Pro  cujus  anniversario  com- 
munitas débet  dare  omnibus  clericis  inti- 
tulatis viii  denarios  Turonenses.  Et  habet 
missam  (a). 

XIX  kalendas  januarii.  Anno  Domini 
MCCCXXXIII,  kalendis  madii,  fuerunt  as- 
signate  venerabili  capituio  Narbonensi  scx 
librae  Turonenses  censuales  pro  uno  anni- 
versario, annis  singiilis  in  ecclesia  Narbo- 
nensi pro  anniversario  reverendi  patris  in 
Chrislo  domini  Galhardi,  Dei  gratia  sancte 
Lucie  in  Silice  diaconi  cardinalis,  in  die 
sui  obitus  faciendum  (sic').  Quamdiu  vero 
in  humanis  fucrit,  ordinatum  extltit  [ut] 
cum  missa  soUcmpni  de  Sancto  Spiritu  in 
crastinum  festi  sancte  Lucie  in  dicla  eccle- 
sia Narbonensi  celebretur.  Pro  cujus  anni- 
versarii  vel  misse  celebratione,  prefatura 
capitulum  tenetur  dare  singulis  dominis 
canonicis  &  intitulatis  prefate  Narbonen- 
sis ecclesie  &  elemosine  &  de  Bethléem 
presbiteris  XII  denarios  Turonenses  (a), 

Pridie  idus  februarii,  anno  Domini 
Mcccxxxiv,  obiit  dominus  B.  Tardivi 
quondam  canonicus  Narbonensis,  in  cujus 
anniversario  communitas  débet  dare  omni- 
bus intitulatis  istius  ecclesiae  VI  den.  Tu- 
ron. &c  habet  missam  (,a). 


Vill. 


8 


::; 


PREUVES  DE  L'fliSTOniE  DE  LAKGUEDOC. 


28 


X  k:il.  maicii.  Aauo  Domini  mcccxxkv, 
XI  kaleiul.  marcii,  corpora  sauctorum  r.iar- 
tyr.uni  Justi  &  Pastoris  fuerunt  translata 
de  ecclesia  veteri  Narboiieusi  in  ecclesiam 
novaiii  &  reposita  ïii  loco  in  quo  siiut 
modo.  In  qiia  repositione  fuit  convocatus 
populus  Na'rboneusis  per  veaerabile  capi- 
tulum  iNarbonense,  quod  cum  toto  cleio 
dicte  ecclesie  interfiiit  sollenipnizanclo  ci 
processionem  devotam  faciendo,  ut  dece- 
bat,  présidente  tune  sed  absente  domino  B. 
de  Fargis  arcliiepiscopo  Narbonensi,  ci 
gubernante  Komanani  ecclesian'i  donru:o 
Bénédicte  papa  xn,  in  qua  die  erat  doiui- 
nica  in  sexagesinia. 

vidus  marcii,  anno  Domini  MCCCXXXVI, 
obiit  dominus  Petrus  Borrelli  sacrista  ma- 
jor Si  canonicus  ecclesie  Narbonensis.  la 
cujus  anniversario  communitas  débet  dare 
omnibus  intitulatis  istius  ecclesie  cuique 
octo  denarios  Turonenses.  Et  habet  mis- 
sam  (a). 

un  nonas  aprilis,  obiit  dominus  P.  En- 
galberti  archipresbiter  Narbonesii,  Si  G. 
Borrelli  &  Rixendis  ejus  uxor,  pro  quo- 
rum animabus  venerabilis  vir  dominus 
P.  Borrelli  sacrista  &  canonicus  ecclesie 
Narbonensis  constituit  anniversarium.  Pro 
quo  communitas  débet  dare  omnibus  inti- 
tulatis istius  ecclesie  sex  den.  Turonen.  8i 
habet  missam,  anno  Dom.  Mcccxxxvi  {a). 

VIII  kalendas  madii,  anno  Domini 
M  cccxxxvii  obiit  dominus  Geraldus  de 
Languicello  quondam  arcbidiaconus  Coiba- 
rlensis  in  ecclesia  Narbonensi,  sed  postea 
episcopus  Nemawsensis.  In  cujus  anniver- 
sario débet  dare  helemosinarius  omnibus 
intitulatis  istius  ecclesie  &  duobus  sacer- 
dotibus  de  Bethléem  &  un  de  helemosina 
VI  den.  Turonen.  Et  habet  missam  (a). 

III  kal.  martii,  anno  Domini  MCCCXI.II, 
obiit  dominus  Marquesius  de  Mostuejolis, 
canonicus  ecclesie  Narbonensis,  in  cujus 
anniversario  communitas  débet  dare  omni- 
bus inlitulatis  istius  ecclesie  VI  denarios 
Tui'onenses,  Et  habet  missam  (a), 

II  kalendas  decembris,  anno  Domini 
MCi:cxLil,  obiit  Berengarius  Johannis,  ca- 
pellanus  altaris  béate  Marie  de  Bethléem. 
In  cujus  anniversario  communitas  débet 
dare  aunuatim  vi  denarios  Turon.  Et  ha- 
bet missam  [a). 


VII  kalendas  marcii,  obiit  dominus  Etr- 
tiandus  de  Fargis,  arcbidiaconus  Fenolieîi. 
In  cujus  anniversario  communitas  dchct 
dare  omnibus  intitulatis  istius  ecclesie 
VI  denar.  Turonen.  &  habet  missam.  Anno 
Domini  MCCCXLVii  (a). 

vu  kal.  junii,  anno  Domini  MCCCXLVii, 
obiit  dominus  Guido  Radulphi,  archidia- 
chonus  Agathensis  &  canonicus  Narbonen- 
sis. In  cujus  anniversario  communitas  dé- 
bet dare  omnibus  intitulatis  istius  ecclesie 
8i  V  presbiteris  elemosine  &  duobus  de 
Bethléem,  cuique  VI  den.  Turon.,  &  habet 
missam  (a). 

III  kal.  maii.  Anno  Domini  MCCCXLViir, 
die  XXIX  aprilis,  obiit  magister  Bernardus 
Stephani  notarius  venerabilis  capituli  Nar- 
bonensis, qui  instituit  pro  anima  sua  Si 
Raimunde  uxoris  sue  &  aliorum  parentuni 
ac  benefactorum  suorum  unura  anniversa- 
rium LXX  solidorum  Turonen.,  celebran- 
dum  perpetuo  anno  quolibet  in  Narbo- 
nensi ecclesia  Si  per  clerum  ejusdem.Pro 
quo  débet  dare  capitulum  Narbonense 
sinqulis  dominis  canonicis  presentibus  in 
celebratione  anniversarii  Si  infitulalis  in 
ecclesia  predicta  necnon  V  capellanis  ele- 
mosine &  duobus  de  Bethléem,  cuilibet 
eorumdem  prcsei;tibus  VIII  den.  Turonen- 
ses, &  habet  missam.  Et  fuit  instilutum 
anno  Domini  mccclxvi,  die  xxvi  maii  (a). 

XI  kal.  juiii,  anno  Domini  MCCCXLViii, 
obiit  dominus  Joannes  Sepcie  fisicus  Nar- 
bone.  In  cujus  anniversario  communitas 
débet  dare  omnibus  canonicis  &  intitulatis 
istius  ecclesie  VI  den.  Turonen,  Si  v  capel- 
lanis elemosine  8i  11  de  Bethléem  vi  den. 
Turon.  Si  liabet  missam  (a). 

Iiii  kal.  octobris  anno  Domini  mccci.i, 
venerabile  capitulum  ecclesie  Narbonensis 
instituit  missam  de  Spiritu  Sancto  pro 
anima  venerabilis  Si  circumspecti  viri  do- 
mini Michaclis  de  Brachia,  magistri  in 
thcologia,  elemosinarii  domini  nostri  Frai'.- 
corum  régis  in  vita.  Pro  quo  communitas 
débet  dare  omnibus  intitulatis  istius  eccle- 
sie VI  den.  Turon.  &  post  ejus  mortem  Mat 
missa  do  mortuis  pro  anima  sua  (a). 

Uii  idus  novemb.  anno  Domini  Mccci.i, 
obiit  Bern.  de  Asparaco  presbiter  Si  cleri- 
cus  istius  ecclesie,  in  cujus  anniversario 
helemosinarius  débet  dare  cuique  clerico- 


129 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


!3o 


rum  istius  ecclesie,  &  quatuor  presbitcris 
Iiclemosiue  &  duobus  presbiteris  béate 
Marie  de  Bethléem  VI  den.  Melgoreii.  Et 
habct  missani  (a). 

XIIII  kalendas  januarii,  anno  Domini 
MCCCLVI,  obiit  reverendus  in  Christo  pa- 
tir  doniiiuis  Galhardus  Dci  gratia  Saiicte 
Lucie  in  Silice  diachonus  cardiiialis  &  ar- 
chidiaconus  major  istius  ecclesie.  In  cujus 
anniversario  capitulum  débet  dare  singu- 
lis  canonicis  XX  den.  Turon.  Et  habet 
niissam  (a). 

XVIII  kal.  februarii.  Anno  Domini  mille- 
finio  treceiittsinio  quinquagesinio  septimo 
&  die  décima  quinta  januarii  fuit  sepultus 
in  présent!  ecclesia  reverendus  in  Christo 
pater  dominus  Gaillardus,  Dei  gratia  Sancti 
Lucie  in  Silice  diachonus  cardinalis  &  ar- 
chidiaconus  major  in  ista  ecclesia,  in  qua 
consliluit  unura  auuiversarium.  Pro  quo 
capitulum  débet  dare  canonicis  istius  ec- 
clesie viginti  denarios  Turoneiises,  bene- 
ficiatis  &  vicariis  cuique  decem  denarios 
Turonenses.  Et  habet  niissam. 

VII  kal.  novemb.  anno  Domini  MCCCLXI, 
dominus  Raimundus  Sicardi,quondam  dia- 
conus  altaris  majoris  ecclesie  Narbonen- 
sis,  instituit  anniversarium  perpetuuni  pro 
anima  domini  Bertrandi  Mathei,  avunculi 
sui,  quondam  canonici  Narbonensis.  Pro 
quo  anniversario  communitas  débet  dare 
omnibus  clericis  intitulatis  &  Iiii  capella- 
nis  elemosine  &  duobus  presbitcris  de 
Bethkem  cuique  sex  den.  Turon -ii.  Et 
habet  missam  (a). 

VII  kal.  aprilis.  Anno  Domini  mccclxit, 
XXII  die  marcii,  obiit  venerabilis  vir  do- 
minus Hugo  Barroti,  legum  professer, 
precentor  quondam  istius  ecclesie.  In 
cujus  anniversario  capitulum  débet  dare 
dominis  canonicis  XX  den.  Turon.  &  be- 
neficiatis,  vicariis,  cappellanis  elemosine 
&  de  Bethléem,  cuique  X  den.  Turonen.  8i 
habet  missam  (a). 

XII  kalendas  januarii.  Anno  Domini 
MCCCI,XIX,XV  kal.  januarii,  obiit  dominus 
Johannes  de  Vilario,  archidiachoiuis  Aga- 
thensis  &  canonicus  presentis  ecclesie.  In 
cujus  anniversario  communitas  débet  dare 
omnibus  intitulatis  istius  ecclesie  VI  den. 
Turonen.  Et  liabet  missam  'a). 

Idus  junii.  Anno  Domini  mccclxx,  die 


xril  junii,  obiit  domin.us  B'.  Erniengardi, 
s\ibdiaconus  altaris  majoris  ecclesie  Nar- 
bonensis, qui  instituit  heredem  helemosi- 
nam.  Pro  cujus  anima  fuit  iiistitutuin 
unum  anniversarium,  pro  quo  fundando 
sunt  empti  C  solidi  censuales,  quos  capi- 
tulum percipit  in  terminio  de  Mala  Sanc, 
Pro  quo  anniversario  capitulum  debtt 
dare  dominis  canonicis  xvi  den.  &  intitu- 
latis ecclesie  &  v  capellanis  dicte  elemo- 
sine &  duobus  de  Bethléem  intercssenti- 
bus  in  agenda  &  missa  Vlll  den.  Turon., 
&  marsellario  ecclesie  (a). 

IV  idus  febr.  anno  Domini  imccclxxvi, 
dominus  Petrus  de  Nolio  canonicus  Nar- 
bonensis assignavit  capitule  Vii  libras  ren- 
ditus(Jic)  ad  gasanhagium  Den.  Faurel  pro 
uno  anniversario  perpetuo  in  presenti  ec- 
clesia celcbrando.  Pro  quo  quidem  anni- 
versario communitas  débet  dare  singulis 
dominis  canonicis  XX  denar.  Turonen.  & 
aliis  intitulatis  &  capitulariis,  helemosi- 
nario  &  do  Bethlem  ac  vicariis,  cuique  x 
denarios  Turonenses  &  habet  missam  (a). 

Anno  Domini  MCCCLXxxi,  die  intitulaia 
XV  mensis  augusti,  que  fuit  dies  Assunip- 
tioiiis  béate  Marie  fucrunt  consecrata  qua- 
tuor altaria,  videlicet  altare  sancte  Trini- 
tatis,  altare  béate  Marie  de  Bethléem, 
allare  bcatonim  Johaniiis  Baptiste  &  Evan- 
geliste  &  altare  beati  Martini,  infra  ecclc- 
siam  Narbonenscm  existentia,  perrevercn- 
dum  in  Christo  patrem  dominum  Johanncm 
cpiscopum  Cerviciensem,  vices  gerentem 
reverendissimi  in  Christo  patris  &  domini 
Johannis,  divina  providenlia  Narbonensis 
archiepiscopi  ik  primatis.  Et  concessit  om- 
nibus in  dicta  consecratione  presenlibus 
XI.  dies  indulgentiarum  8c  etiam  omnibus 
prcdiclas  capellas  in  die  dicte  consecratio- 
nis  visitantibus,  pro  quolibet  altari  singulis 
annis  XL  dies  indulgentiarum.  Et  fuerunt 
reposife  infra  altare  diclo  béate  Marie  de 
Bethléem  multe  reliquie  (a). 

II  kal.  augusti.  Anno  Domini  mcccxc, 
die  XXVIII  junii,  dominus  Matheus  Por- 
celli  presbiter  loci  de  Sijano,  rector  eccle- 
sie de  Cruscadis,  Narbonensis  diocesis,  fun- 
davit  missam  Sancti  Spiritus  in  presenti 
ecclesia,  anno    quolibet   &  die   trigesînia 

'  Jn  retenti  Guillclmus.  (Note  du  P.  Lnporte.) 


23l 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


.3: 


prima  mensis  jiilii  celebrandam  in  perpe- 
tuuni,  &  post  ejus  obitum  aiiiiiversariuni 
pro  anima  sua,  parentum  ac  benetacto- 
rum  suoriun  ei  fit  unum  anniversarium 
solemne  perpctuo  telebrandum.  Pro  quo 
anniversario  communitas  tenetur  dare 
sexaginta  solidos  Turonenses,  quos  idem 
dominus  Matheus  distribui  voluit  inter 
dominos  canonicos  &  alios  intitulâtes  ac 
vicarios  doniinorum  canonicorum,  capel- 
lanos  helemosine  &  capelle  béate  Marie 
de  Bethléem,  qui  celebrationi  hujusmodi 
intereruntj  sed  domini  canonici  duplum, 
alii  vero  medietatem  dupli  récipient.  Et 
habet  missam  (a). 

XIIII  kalendas  decembris.  Anno  Domini 
MCCCXC,  die  XI  aprilis,  Guillclnuis  Alrici, 
macellator  Narbone,  fundavit  quoddam  an- 
niversarium solempne  pro  anima  sua,  pa- 
rentum 8c  benefactorum  suorum  &  aliorum, 
quos  in  animo  suo  intendit.  Pro  quo  voluit 
dari  tam  dominis  canonicis  infra  sacrum 
existentibus  vel  non  existentibus,  vicariis 
&  intitulatis  ipsius  ecclesie,  in  sacerdotio 
constitutis  &  non  aliter,  Lxv  solidos,  de 
quibus  domini  canoiiici  duplum,  alii  vero 
siniplum  habebunt.  Et  modo  simili  capel- 
lani  elemosine  &  de  Bethléem  admittenfur 
&  celebrabitur  xiv  kal.  decembris.  Et  ha- 
bet missam  (a). 

IX  kal.  novembris,  obiit  dominus  Pon- 
cius  de  Viridisicco  canonicus  Narbonen- 
sis  die  XXIV  octob.  anno  Domini  mcccxci. 
Pro  cujus  anniversario  debent  Johannes 
de  Viridisicco  &  Geraldus  ejus  filius  sol- 
vere  communifati  m  libras  Turon.  distii- 
buendas  inter  intitulâtes  ecclesie,  vicarios, 
capellanos  elemosine  &  de  Bethléem,  ita 
quod  domini  canonici  recipiant  duplum, 
alii  vero  simplum  (a). 

VIII  kalendas  maii.  Anno  Domini 
MCCCLXXXXVI  &  die  XXIIIl  mensis  ajjrilis, 
obiit  venerabilis  vir  dominus  Michael  An- 
drée, hujus  sancte  ecclesia  canonicus,  qui 
fundavit  in  dicta  ecclesie  unum  anniver- 
sarium, anno  quolibet  in  crastinuin  icsti 
revelationis  Sancti  Michaelis  celebranduni. 
Pro  quo  capilulum  solvit  très  libras  Tu- 
ronenses inter  présentes  dividendas,  scd 
domini  habebunt  duplum,  ceteri  simplum. 
Et  iiabet  missam  (a). 

}iii    nouas   aprilis,   item    obiit   incHte 


memorie  domina  Blanqua  regina  Francie. 
Cujus  exequtores  fundaverunt  unum  so- 
lempne anniversarium  celebrandum  singu- 
lis  annis,  hac  die,  anno  Domini  JMCCCXCIX 
pro  animabus  illustrissimi  principis  do- 
mini Philippi  Francie  régis  &  ejusdem 
domine  regine  consortis,  ac  domini  Jo- 
hannis  eorum  filii.  Pro  quibus  débet  distri- 
buere  universitas  omni])us  interessentibus 
XI  libras  Turonenses  dividendas  inter  do- 
minos canonicos,  bénéficiâtes,  intitulâtes, 
vicarios  doniinorum  canonicorum,  capel- 
lanos helemosine  &  duos  capellanos  hele- 
mosine &  dues  capellanos  de  Bethléem, 
ita  videlicet  quod  domini  canonici  reci- 
piant duplum,  ceteri  vero  simplum. 

Item  dicti  exequtores  fundaverunt  pro 
animabus  predictorum  unani  inissam  per- 
pctuo celebrandam  submissavoce  pro  mor- 
tuis,  singulis  diebus  sabbatis  tanfum,  infra 
chorum  in  altare  béate  Katherine.  Et  débet 
dare  dicta  communitas  tam  pro  dicta  missa 
quam  expensis  pre  querendis  dictis  XX  li- 
bris  Carquassone  constitutis  &  ordinatis 
pre  premissis.  Que  XX  libre  debent  solvi 
per  homines  de  Rivello,  diocesis  Mirapi- 
censis,  in  dicto  loco  de  Carquasenna  (a). 

un  nonas  octobris,  anno  a  Nativitate 
Domini  ]\icccciii,  venerabilis  vir  dominus 
Johannes  de  Puginace,  licenciatus  in  legi- 
bus,  vicarius  &  canonicus  Narbonensis, 
fundavit  unum  anniversarium  solemne, 
perpétue  in  ecclesia  Narbonensi  celebran- 
dum. Pro  quo  elemosinarius  débet  dare 
&  solvere  quolibet  anno  quatuor  libras  Tu- 
ronenses equaliter  dividendas  inter  pie- 
sentes  canonicos  &  bénéficiâtes  seu  inti- 
tulâtes quevis  modo  in  dicta  ecclesia,  & 
liabet  missam  (a). 

Viii  kal.  aprilis.  Anno  Domini  mcccciit, 
pridie  idus  novembris,  exequtores  testa- 
nionti  domini  Johannis  de  Puginiace,  licen- 
tiati  in  legibus,  vicarii  &  canonici  Narbo- 
nensis ac  rectoris  parrochialis  ecclesie  de 
Gruissauo,  fundaverunt  unum  anniversa- 
rium solemne,  quod  dictus  dominus  Johan- 
nes legaverat  in  suo  testamente,  perpetuo 
in  ecclesia  Narbonensi  dicta  pridie  idus 
novembris  annuatim  pre  anima  ipsius  do- 
mini Johannis  &  suorum  celebrandum. 
Pro  quo  anniversario  débet  dare  &  solvere 
çlemosina    quolibet   anno    in   perpetuum 


1  *! 
2JJ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


no4 


iiii  libins  iii  perpeluura  dividendas  inter 
présentes  canoiiicos,  conducherios,  vica- 
rios  &  intitulatos  quoquo  modo  in  dicta 
ecclesia  Naibone  (a). 

VIII  idus  sept.  Anno  Domini  MCCCCIII, 
die  XXIX  decembris,  venerabilis  vir  domi- 
mis  BernarJus  Lacosta,  succentor  &  cano- 
niciis  Narbonensis,  fundavit  in  présent! 
ecclesia  Narbonensi  imam  missani  Sancti 
Spiritus  annuatim  die  quam  ipse  nialueiit, 
pro  conservatione  persone  ac  status  ipsius 
domini  Bernardi  celebrandam,  quamdiu  vi- 
vcit  in  choro  dicte  ecclesie  a  dicto  domino 
Bernardo  celebrandam.  Post  vero  obitum 
ipsius  loco  dicte  misse,  pro  anima  sua  pa- 
rentunique  ac  benefactorum  suorum  annis 
singulis  débet  celebrari  unum  anniversa- 
riura  sollemne  perpetuo  in  eadem  ecclesia 
&  choro  predicto  simile  die,  que  ipse  do- 
minus  Bernardus  ab  hoc  seculo  migraverit. 
Pro  c[ua  missa  &  anniversario  communitas 
tenetur  dare  sexaginta  solidos  Turonenses, 
qui  distribui  debent  inter  dominos  cano- 
nicos  &  alios  intitulatos  &  vicarios  domi- 
noriim  canonicorum,  capellanos  clemosine 
&  de  Bethléem,  présentes  taraen  &  iiiteres- 
sentes  celebrationi  capituli.  Sed  domini 
canonici  duplum,  alii  vero  medietatem  du- 
pli  récipient.  Et  obiit  dominus  Bernar- 
dus [die]  sexta  septembris,  anno  Domini 
MCCCCVI  (a). 

Anno  Domini  MCCCCV,  in  die  xix  moi- 
sis januarii,  in  vigilia  beati  Sebastiani,  de 
nocte  fuit  combustus  igné  fulguris  campa- 
narius  prescntis  ecclesie  SS.  Justi  8c  Pasto- 
ris  Narbonae  cum  omnibus  campanis  & 
trabibus  ipsius  campanarii,  cum  majori 
tenipestate  dicti  fulguris  &  tonitrui  ac  ni- 
vis  &  terrae  motus,  quae  numquam  vira 
fuit  partibus  istis,  ita  ut  tota  civitas  una 
cum  burgo  videbatur  destrui  ab  ultioue 
divina  (i)'. 

VI  idus  augusti,  anno  Domini  MCCCCV, 
dio  octava  augusti,  obiit  Johannes  Sicardi, 
niorcator  Narbone,  qui  fundavit  unum  an- 
niversarium  perpetuo  celebrandum.  Pro 
que  communitas  débet  annuatim  solverc 
trcs  libras  Turon.  dividendas  equaliter  in- 
ter dominos  canonicos  ceterosquc  intilu- 

'  La  chronique  de  Saint-Paul,  t.  V,  c.  47,  place 
cj  Tnit  ail   ip  janvier  1415. 


latos  &  vicarios,  quinque  capellanos  helc- 
niosine  &  duos  de  Bethléem,  agende  & 
misse  présentes  (a). 

XI  kal.  septemb.  Anno  Domini  Mccccvii 
&  die  XXII  mensis  augusti,  venerabilis  vir 
dominus  Petrus  [de]  Pomayrolis,  canonicus 
ecclesie  sancte  Narbonensis  &  rector  do 
Bugazag,  in  utroque  jure  baccalarius  fa- 
mosus,  fundavit  unum  anniversarium  so- 
lempne  perpetuo  celebrandum  in  dicta 
présent!  ecclesia  Narbonensi  pro  anima- 
bus  sua,  parentum  ac  benefactorum  suo- 
rum. Pro  quo  capituhim  tenetur  dare  très 
libras  Turonenses,  dividendas  inter  domi- 
nos canonicos,  beneficiatos,  vicarios,  V  ca- 
pellanos helemosine.  Il  de  Bethléem  &  vi 
fréquentantes  présentes  agende  &  misse. 
Sed  domini  canonici  habebunt  duplum, 
cetcri  vero  simplum.  Et  hahet  missam  (a), 

II  nouas  aprilis,  anno  Domini  mccccx. 
Dominus  Guillermus  Ruffi,  conducherius 
ecclesie  Narbonensis,  fundavit  unam  mis- 
sam de  Spiritu  Sancto  in  presenti  ecclesia 
quamdiu  vixerit,  post  vero  ejus  obitum 
unum  anniversarium  solemne  pro  anima 
ipsius  &  benefactorum  suorum.  Et  com- 
munitas débet  dare  iiii  libras  Turonenses, 
dividendas  inter  dominos  canonicos  &  in- 
titulatos ac  vicarios  dominorum  canoni- 
corum, Illl  capellanos  elemosine  &  de 
Bethléem  présentes  &  intercssentes,  sed 
domini  canonici  habebunt  duplum.  Et  ha- 
het missam  (o). 

Xiiii  kalendas  augusti.  Anno  Domini 
MCCCCXIII  &  die  XXIII  mensis  mardi,  do- 
minus Raimundus  Pastorelli,  presbiter  eb- 
doniadarius  altaris  majoris  sancte  ecclesie 
Narbonensis,  motu  suo  proprio,pro  salule 
anime  reverendi  patris  domini  Sicardi  do 
Burgayrcsio,  quondam  canonici  hujus  ec- 
clesie &  demum  episcopi  Coseranensis, 
fundavit  in  presenti  ecclesia  unum  quod- 
dam  anniversarium  perpetuum  celebran- 
dum annuatim,  usque  ad  summam  quin- 
quaginta  solidorum  dividendorum  inter 
présentes  die  xix  mensis  julii  anno  quoli- 
bet. Et  habet  missam  (a). 

xvii  kal.  maii.  Anno  Domini  MCCCCXV, 
dio  XXIII  novembris,  obiit  nobilis  Mar- 
garita  de  Andusia,  relicta  nobilis  Bernardi 
de  Fissio,  [domini]  quondam  loci  de  Podio 
Surigario,  qui  instituit  &  fundavit  in  pre- 


235                          PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  236 

senti  occlesia  Narboacasi  duo  aiiiiiversaria  biarj    duplex  festum    Septem    Gaudiorum 

solenipnia  perpetuo  in  choro  dicte  ecclesie  geiiitricis  Dei  Marie.  Pro  quo  communitas 

aniio  quolibet  celebranda,  viJelicet  unum  tenctur  dare  de  bonis  capituli  dominis  ca- 

pro  salute  aniniaruin  dicte  iiobilis  Marga-  nouicis.xii   dcn.  Turon.,  &   beneficiatis, 

rite    parentumque    &    benefactorum    suo-  intiîulatis,  vicnriis  dominorum   canonico- 

rum,  &  aliud  pro  salute  anime  dicti  quon-  runi,  iiii  presbitcris  elemosiiie  &   duobus 

dam  viri  sui  &  etiani    animarum    illorum,  de  Bethléem,  ac  niarrolario,  cuique  VI  den. 

quibiis  ipse  quondara  maritus  suus  tene-  Turonen.  Item  dicta  communitas  tenetur 

batur  &  erat  obligatus.  Pro  quibus  hele-  dare  subsacriste  pro   pulsatioue   timbalo- 

niosina  Narbonensis  débet  dare  omnibus  ruin   8:   luminari   aitaris  majoris   quinque 

iatitulatis    dicte    ecclesie    presentibus    in  solidos  Turon.  (a). 

eorum  celebratione  i  solidura  Turonen.  &  vi  nonas   julii,  anno   nativitatis  Cbristi 

domini  habebunt  duplum;  quorum  unum  Mccccxxxni,    nobilis    Bernardus    Troc, 

celebratur  die  predicta  &  aliud  ini'ra  quin-  doniinus    loci    de    Ornationibus,    dioceris 

denam  ante  Pascha  aut  infra  quindenam  Narbonensis,  cupiens  fieri  particeps  suf- 

post  Pascha.  Pro  quibus  dédit  helemosine  fragiorum    sancte    Narbonensis    ecclesie, 

predicte  certos  annuos  &  perpefuos,  reddi-  in   salvalionem   animarum   sui  ac   nobilis 

tus  &  ccnsus  ac  omnia  bona  immobilia  fjue  Johannc   de  Vaurs   corijugis,  suorum   pa- 

possidebat  in   locis  &   terminis  de  Sallcla  rentum,&  aliorum,   pro   quibus   inleudit, 

&  de  Ampara.  Et  habet  niissam.  furidavit  missam   de   Sanclo    Spiritu   annis 

IIII  idus  marcii.  Anno  Dom.  MCCCCXVIII,  singulis  ista  die  celebrandam.  Pro  c(ua  dis- 

die   X  mensis    novembris,   venerabilis  vir  triliui  voluit  très  libras  fortis  monete  inter 

dominus  Johannes  Festa,  licenciatus  in  le-  preseiites,  sed  domini  canonici  habebunt 

gibus   baccalariusque   in  decretis,  canoni-  duplum  &  ceteri  simpluni  (a), 

eus  Narbonensis,  acquisivit  &  émit  de  suis  V  idus  dec.  anno  Domini  i\i  ccccxxxiiT, 

bonis  &  pecuniis  propriis  in  loco  de  Ca-  obiit   venerabilis  vir  dominus    Guillelmus 

pitestagno  ini  libras  Turonenses  cen.sua-  Capitulane  quondam  cauoaicus  Narboneii- 

les  &  perpetuo  reddituales,  pro  vencrabili  sis-.  In  cujus  anniversario  communitas  de- 

capitulo  Narbonensi  perpetuis  temporibus  bct  dare  quatuor  libras  Turon.  dividendas 

eidem    capitule    exsolvendas.    Pro    quibus  intcr  dominos  canonicos,  conducherios  Si 

diclum  capitulum  Narbonense  fundavit  in  benelîciatos,  V  capellanos  elemosine  &c  11 

presenti  ecclesia  unam  missam  Sancti  Spi-  do  Bethléem.  Et  habet  missam  (a). 

ritus,  qiiandiu    dictus    dominus  Johannes  xri  kal.  maii  anno  Domini  Mccccxxxvr, 

vivet  in  humanis,  &  post  ejus  obitum  pro  ol)iit  venerabilis   vir   dominus    Benianlus 

anima  sua  &  parentum  ac  an.icorum  &  be-  Calveti,  magister  in  theologia  ac  canoni- 

nefactorum  suorum  unum   anniversarium  eus  &  succentor  ecclesie  Narbonensis.   In 

soUempniter  celebrandum  perpetuo  annis  cujus  anniversario  communitas  débet  dare 

singulis,  quarta  die  mensis   marcii.  Et  si  très  libras  Turonen.  dividendas  inter  do- 

dicta  die  fieri  non  possit,  fiât  alla  die  im-  minos   canonicos,   beneficiatos,   vicarios, 

médiate    scquonti.    Pro   quo    anniversario  IIII    capellanos    helemosine    &   duos   de 

dictum  venerabile  capitulum  teiiebitur  an-  Bethléem,  agende  &  misse  presentesj  sed 

nis  singulis  distribucre   très  libras  Turc-  domirii  canonici  habebunt  duplum,  ceteri 

nensos  inter  présentes  dominos  canonicos,  vero  simplum.  Et  habet  missam  (a). 

beneficiatos,  vicarios,  capellanos  helcmo-  No;ns  marcii.  AnnoDominiMCCCCXXXVl 

sine  Si  de   Bethléem,  &  domini  canonici  die  XVIII  mensis  febroarii,  venerabilis  vir 

habebunt   duplum.   Et   dictum    anniversa-  dominus  Petrus  [de]  Pomayrolis  de  Eittcris, 

rium  habet  missam  (a).  canonicus  Narbonensis,  ad  laudem  &  g'o- 

II  kal.  sept.  Anno  Domini  MCCCCXXVI  riam  Dei,  beatissimc  virginis  Matiis  ejus  ac 

Si  die  IX  mensis  augusti,  dominus  Bernar-  sancîorum   &   specialiter  seraphici   docto- 

dus  Paschalis,  beneficiatus  in  presenti  ce-  lis  basis  ecclesie  beati  Thonie  de  Aq\iii;o, 

clesia    Zc    canon.icus     ecclesie    collegiate  sacri  ordinis  Predicatorum  confcssoris,  cu- 

Sancti  Stepliaui  Narboae,  coustituit  celé-  picns  eflici  particeps  sufïragioruni,  que  as- 


^^^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  ItANGUEDOC. 


ùWl 


li-.iuo  fiunt  iii  sancta  ecclesia  Narbonensi, 
pro  sainte  animarum  sue,  parentiini,  bene- 
factoriim  suorum  &  aliorum  pro  quibus 
iiitendit,  instifuit  celebrari  festiim  duplex 
dicti  sancti  in  predicta  ecclesia,  die  septinia 
niensis  marcii,  qua  die  in  libro  describitur. 
Pro  quo  communitas  débet  dare  singulis 
annis  dominis  canonicis,  conducheriis,  be- 
neficiatis  ac  aliis  in  eadem  ecclesia  intitu- 
latis,  presentibus  &  in  dicta  ecclesia  in 
solempnisatione  dicti  fcsti  duplicis  interes- 
sentibus  vel  qui  présentes  debebunt  repu- 
tari,  très  librns  Turonen.  inter  predictos 
dividendas  temporibus  aliarum  distributio- 
nuni  similium;  &  domini  canonici  habe- 
bunt  duplum,  alii  vero  simplum,  ut  pre- 
dicta constant  publico  instrumento  per 
inagistruni  Joiiannem  Guillelmi  notaiium 
rcc.ptum,  anno  ik  die  predictis  (a). 

II  kal.  jan.  Anno  Domini  mccccxxxvii 
&:  die  ultima  mensis  decembri?,  obiit  pro- 
vidus  vir  doniinus  Raimundus  Pastorcili, 
ebdomedarius  altaris  niajorls  sanctc  eccle- 
sia Narbonensis,  qui  fiindavit  unum  anni- 
versarium  perpetuum  in  dicta  ecclesia  pro 
omnibus  animabus,  sua,  patris  &  matris  & 
benefactorum  suorum.  Pro  quo  communi- 
tas débet  dare  très  libras  Turon.,  equaliter 
dividendas  inter  présentes  agende  &  misse. 
Et  habet  miss'am. 

Ex  cujus  dispositionis  seu  testamcnfi 
ordinatione  tenetur  helemosina  per  qua- 
tuor capellanoj  ejusdem  helemosine  sin- 
gulis septimanis  celebrari  facere  quatuor 
missas  pro  anima  ejusdem  &  beaefac(on;m 
suorum  &  aliorum  pro  quibus  tenetur, 
necnon  in  festo  apostolorum  Pétri  &  Pauli 
in  utrisque  vesperis,  matutinis  8c  missa 
débet  helemosinarius  in  altare  majore  pc- 
nere  duodecim  candelas  que  .ardeant,  ut 
in  aliis  festis  &  fieri  consuetum  est  in 
festo  transfigurationis  Domini,  eodcm 
modo  scilicet  in  festo  apostolorum  Pétri 
&  Pauli  (.a). 

X  kal.  oct.  Anno  Domini  MCCCCXXXVIII 
&  die  penultima  mensis  augusfi,  veiierabi- 
lis  vir  dominus  Johnnnes  Guitardi,  canoni- 
cus  ecclesia  Sancti  PauU  Narbone  &  capcl- 
lanus  régis,  iil  prcrenti  ecclesia  sancla 
Narbonensi  fundavit  uiuim  solempne  an- 
niversarium  perpefuo  celcbrandum  X"  ka- 
Icndas  octobris  in  dicta  présent!  ecclesia 


Narbonensi  pro  anima  sua  &  j^arcnfum  ac 
benefactorum  suorum.  Pro  quo  quidem 
anniversario  communitas  tenetur  dare  très 
libras  Turonenses,  equaliter  dividendas  in- 
ter dominos  canonicos,  conducherios,  bé- 
néficiâtes ac  vicarios  dominorum,  quinque 
capellanos  elemosine  ac  duos  de  Bethléem. 
Et  habet  missam  (a). 

XVI  kal.  aug.  Anno  Domini  MCCCCXXXIX 
Zi  die  penultima  mensis  marcii,  obiitvene- 
rabilis  vir  dominus  Raimundus  Gayraudi, 
bencficiatus  hujus  sancte  ecclesie.  In  cu- 
jus anniversario  communiias  débet  solvere 
inter  présentes,  inter  dominos  canonicos, 
conducherios  &  bénéficiâtes,  V  capellanos 
elemosine  &  Il  de  Bethléem  vicariosque 
equaliter  dividendas  très  libras  Turonen. 
Et  habet  missam  (a). 

Idus  novemb.  Anno  Domini  MCCCCXLT, 
&  die  XIIII  mensis  julii,  obiit  venerabilis 
vir  dominus  Petrus  Fabri,  baccallarius  in 
decretis  &  liccntialus  in  legibus,  quondam 
canonicus  ecclesie  sancte  Narbonensis  ac 
rector  ecclesie  parrochialis  de  Davejano, 
qui  fundavit  unum  anniversarium  so- 
lempne in  dicta  ecclesia  sancta  Narbo- 
nensi pro  animabus  sua,  patris  &  matris  ac 
sui  avunculi,  providi  viri  domini  Pétri  Fa- 
bri, quondam  in  dicta  ecclesia  beneficiati, 
necnon  omnium  parentum  ac  benefacto- 
rum suorum.  Pro  quo  communitas  débet 
dare  iiii  libras  equaliter  dividendas.  Et 
habet  missam  (j). 

xiikal.aprilis.AnnoDomini  MCCCCXi.Vil 
8i  die  XVII  mensis  marcii  obiit  venerabilis 
vir  demi  nus  Petrus  Gaytani,  quondam  bac- 
calarius  in  decretis,  canonicus  &  precentor 
sancte  ecclesie  Narbonensis,  qui  fundavit 
duo  anniversaria  solempnia  perpetuo  in 
ecclesia  predicta  celebranda.  Pro  quibus 
capitulum  débet  dare  très  libras  Turonen- 
ses pro  quolibet,  dividendas  inter  dominos 
canonicos,  beneficiatos  seu  quovis  modo 
ir.titulatos  in  dicta  ecclesia.  Et  habet  mis- 
sam (n). 

Il  kal.  nov.  Anno  Domini  IM  CCCCXLVIT, 
Zi  pridie  kalendas  novembris,  venerabilis 
vir  dominus  Johannes  de  Geio,  canonicus 
cccksie  sancte  Narbonensis  &  rector  eccle- 
sie parrochialis  de  Aquisvivis,  fundavit  in 
prcsenli  ecclesia  duo  anniversaria  solemp-» 
jiia  porpctuo  celebranda,  pro  quibus  capi-> 


239                         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  240 

tuhini  (eiietur  dare  pro  quolibet  freslihra-  firum  Dyonisii,  Rustici  &  Elcuthcrii  aiino 

tiiioneii.  equaliter  dividendas  (a).  Domiiii  MCCCCHX,  obiit  doiiiimis   Peirus 

XII  kal.  nov.  Anao  Domini  Miiiri.i,  Coiirserii,  vir  uti(|ue  recolende  memorie, 
XII  kaleiidas  octobris,  obiit  veiierabilis  vir  sciciitiis  &  virfutibus  clams,  utriiisque  ju- 
domuuis  Johaiines  de  Ponte,  inagister  ia  ris  professer  exiniius,  aiiditor  apostolicus, 

,  artibus  ik  baccalarius  in  legibus,  canonicus  &  hujus  sancte  ecclesie  Narbonensis  cano- 

ecclesiarum    sancte   Narbonensis  &  colle-  nicus,  qui  multa  bona  fecit  hiiic  ecclesie, 

giate  Sancti   Pauli   Narbone,  qui  fundavit  inter  que,  &c. 

quatuor  anuiversaria  in  prescnti  ecclesia  Idus  julii.  Anno  Domini  MCCCCI.X  &  die 

annuatim  celebranda,  pro  quibus  dédit  ve-  xv  julii,  intitulata  idus  julii,  obiit  venera- 

nerabili  capitule  mille  scuta  Tholose.  Pro  bilis  vir  Arnaudus  de  Villa,  magister  in  ar- 

quibus  anniversariis  venerabile  capitulum  tibus,   in   utroque  jure  baccalarius  &  ec- 

tenetur  pro  îjuolibet  annivcrsario  distri-  clesie    sancte  Narbonensis  canonicuî,  qui 

buere  c  solidos  turon.,  equaliter  dividen-  fundavit  in  présent!  ecclesia  untim  aniii- 

dos  inter  présentes,  inter  dominos  canoni-  versarium,  perpetuo  anno   quolibet  pre- 

cos,   conducberios ,  bénéficiâtes,  vicarios  dicta  die  celebrandum  ;  pro  que  conimuni- 

dominerum,  v   capellanes   helcmosine    &  tas  débet  dare  très  libras  turenenses  inter 

duos  de  Bethléem.  Qui  jacet  in  chero  ce-  agende  &   misse  présentes.  Et  babet  niis- 

clesie  sancte  Narbonensis  ante  cathcdram  sani  (a). 

domini  precentoris.  Et  babet  niissam  (a).  K:;l.  marcii.  Anno  Domini  MCCCCLXVI 

xiil  kalendas  februarii  [cca.  1452].  Rc-  &  die  xxiii  mensis  novembris,  christianis- 

verendissimus  in  Christo  pater  &  dominus  simus  dominus  noster  Ludovicus,  rex  Fran- 

Johannes   de   Harcuria,   quoiidam   N'arbo-  cie,  fundavit  &  instituit  celebrari  selemni- 

nensis  archiepiscopus,  fundavit  &  instituit  ter  &  cum  solcmni  pulsatione  campanarum 

processionem  sancti   Sebastiani.  Pro    qua  in  ecclesia  sancta  Narbonensi  &  altari  ma- 

capituluni   Sanctorum  Stepbani  &  Sebas-  jori  ejusdem,  annis  singulis,  die  prima  meu- 

tiani  Narbonne  tenetur  selvere  anne  quo-  sis    martii,  unum  anniversarium  solemne 

libet    dominis    canonicis,    conducheriis ,  cum  vesperis,  matutinis  &  missa  mortue- 

beneficiatis,   vicariis  dominorum    canoni-  rum  pro  sua  sueriim((ue  anima  predeccs- 

cerum    cetcrisque    intitulatis    in    ecclesia  sorum  celebrandum.  Pro  ciijus  fiindatiene 

sancta   Narbone,  videlicet   c|uatuor  libras  dédit  &  donavit  dicte  ecclesie  &  servito- 

turonenses  equaliter  dividendas  inter  pre-  ribus  ejusdem  quinquaginta  quintalia  salis 

sentes  in  primis  vesperis  &  missa  majori  ex  granario  sue  salis  Narbone  stabilito,  in 

dicti  festi  sancti  Sebastiani,  pcrpetuum  annis  singulis  recipienda,  inter 

XIII  kal.  julii.  Istud  festum  sanctorum  présentes  dividenda.  Et  domini  canonici 
martirum  Gcrvasii  &  Pretasii  in  bac  sancta  habebunt  duplum,  alii  vero  simplum  (a). 
ecclesia  Narbonensi  institutum  est  de  ce-  xvi  kalendas  februarii,  anne  Domini 
tero  celebrari  duplex,  ad  supplicationem  &  ]\l  CCCCLXVII,  &  die  tertia  mensis  decem- 
requestam  egregii  &  spectabilis  viri  domini  bris,  venerabilis  vir  dominus  Raymundus 
Pétri  Courserii,  utriusque  juris  docteris  Malrosii,  licentiatus  in  legibus  &  baccalla- 
eximii,  queudam  auditoris  sacri  palatii  rius  in  decretis,  fundavit  in  présent!  eccle- 
apostolici,  hujus  ecclesie  canonici.  Et  de-  sia  Narbonensi  unum  anniversarium  so- 
bet  dare  capitulum  quolibet  anno  iiii  libras  lempne,  dicta  die,  anne  quolibet  celebran- 
turonen.,  de  c[uibus  domini  canonici  du-  dum,  pro  animabus  venerabilis  viri  domini 
plum  récipient.  Et  quicumque  fuerit  rec-  Pétri  [do]  Poaiayrolis,  qiiendam  utriusque 
ter  ecclesie  SS.  Cosme  &  Damiani  Narbone,  juris  baccallarii  &  canonici  dicte  ecclesie 
sive  fuerit  intitulatus  in  ista  ecclesia,  sive  Narbonensis,  domine  Urbane  quondam 
non,  habebit  sicut  unus  de  simplicibus  in-  dicti  Pomayrolis  filio  &  uxoris  quondam 
titiilatis.  Sic  cnim  voluit  &  ordinavit  pro-  dicti  Malressii,  8c  pro  se  ipso,  pafris  & 
fatus  dominus  Pctrus  qui  obiit  anno  Do-  matris  &  uxoris  sue  neciion  omnium  pa- 
mini  mcgcclix,  die  x  mensis  octobris  (a).  rentum  &  benefactorum  suorum.  Pro  quo 

VII  idus  octobris.  Ista  die  festi  SS.  mar-  annivcrsario  distribui  voluit  anno  quoli- 


241                          PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  242 

bet  per  cnpltulum   très  libras  tiironenscs,  ecclesie  Narbonensis  &  vadant  ad  Sanctiim 

eqiialiter  dividendas  iuter  dominos  caiio-  Paiiluni  ad  primas  vesperas  &  niissam  dicti 

nicos,  couducherios,  beneficiatos,  vicarios  festi,  proiit  iii  alto  festo  mensis  decembris 

dominoriim  canonicorum ,  liii  capellanos  est  consuetum  facere.  Pro  quibus  commii- 

elhemosine  &  H  capellanos  de  Bethléem.  nitas  débet  dare  centum  solidos  turonen- 

Sed  domini  canonici  habebunt  diiplum,  alii  ses    eqiialiter    dividendes    inter    dominos 

vero  simplum.  Et  habet  missam  (a).  canonicos,  conducherios,  beneficiatos,  vi- 

III  idus  niarcii.  Anno  nativitatis  Cbristi  carios  dominorum   canonicorum,  v,  capel- 

MCCCCLXIIII  &  die   xiil  mensis  marcii,  lanos  helemosine  &  duos  de  Bethléem,  pre- 

obiit  venerabilis   &  egrcgius  vir  dominus  sentes   tamen   in   dictis  vesperis,  missa  & 

Egidius  Laqueatoris,  olim  sancte  Narbo-  processione.    Pro   qua    fundatione    dictus 

nensis  ecclesie  canonicus,  consiliarius  do-  dominus  dédit  &  assignavit  venerabili  ca^ 

mini   nostri  régis    in   sua   suprema  parla-  pitulo  dicte  sancte  ecclesie  in  perpetuurn 

menti  Tholose  curia,  qui  fundavit  in  pre-  medietatem    unius    partis    molendinorum 

senti    ecclesia    unum    anniversarium    pro  de  Vado  (j). 

animabus  sua,  parentum  8c  omnium  bene-  V  idus  julii.  Anno  Domini  MCCCCI.XXII 

factorum    suorum    pcrpetuis    temporibus  &  die  XI  mensis  julii,  obiit  venerabilis  vir 

dicta  die  celebrandum.  Pro  quo  anniver-  dominus  Jacobus  Vincro,  in  utroque  jure 

sario    capii;ilum    débet    dare    très    libras  licentiatus,  ecclesie  sancte  presentis  Nar- 

Turonenses  equaliter  dividendas  inter  pre-  bone  canonicus,  qui  fundavit  in  predicla 

sentes,  inter  dominos  canonicos,  condu-  ecclesia  unum  annive/sarium  solempne  pro 

chéries,  beneficiatos,  vicarios  dominorum  animabus  sua,  patris,  matris  &  omnium  be- 

canenicorum,  quinque  capellanos  helemo-  nefncterum  suorum.  Pro  quo  anniversario 

sine  &  II  de  Bethléem.  Et  habet  missam  (a).  capitulum  débet  dare  très  libras  turoncn- 

XVI  kalendas  februarii.  Anno  Domini  mil-  £es   dividendas    inter  dominos  canonicos, 

loiimo  quadringentesimo  sexagesimo  sep-  conducherios,  beneficiatos,  vicarios  domi- 

timo  S:  die  deçima  quarla  mensis  januarii,  norum   canonicorum,  capellanos  helenio- 

venerabilis  vir  dominus  Raymundus  Mal-  sine  &  de  Bethléem  &  marcellarium  ;  seJ 

rosii,   licentiatus  in  legibus  &  baccalarius  domini    canonici    habebunt    dupluni,    alii 

in  decretis,  fundavit  in  presenli    ecclesia  vero  simplum.  Et  habet  missam  (a), 

Narbonensi  unum  anniversarium  solemnc  Kal.   sept.  Anno   Domini  Mcccci.xxxi 

dicta  die  anno  quolibet  celebrandum,  qua  &  die  prima  mensis  septembris,  venerabi- 

die  fit  festum    solemne  omnium  fidelium  lis  vir  dominus  Briandus  le  Poulcre,  cano- 

defunctorum,    pro    animabus    venerabilis  nicus    istius    ecclesie,   cupiens   fieri   par-" 

viri  domini  Pétri  [de]  Pomayrolis,  quon-  ticeps    suffragiorum    sancte    Narbonensis 

dam  utriusque  juris  baccalarii  &  canonici  ecclesie,   fundavit  8c  instituit  festum  du- 

dicte    ecclesie   Narbonensis,   domine    Ur-  plex  sancti  Egidii  abbatis,  in  eadem  cccle- 

bane   quondam    dicti    Pomayrolis   filie   8c  sia  Narbonensi  perpetuis  temporibus  ce- 

uxoris  quondam   dicti  Malrosii,  8c  pro  se  lebrandum.    Pro    quo    coinmunitas    dcbet 

ipso,  patris  8c  matris  8c  uxoris  sue  nccnon  dare  IIII  libras  turon.  equaliter  dividendns 

8c  omnium  parentum  8c  benefactoruni  suo-  inter   domines    canonicos,    conducherios, 

runi.  Pro  quo  anniversario  distribui  voluit  beneficiatos,  vicarios  dominorum  canoni- 

anno  quolibet  per  capitulum    très   libras  corum  ;  sed  domini  canonici  habebunt  du- 

turonenses  dividendas  inter  présentes;  scd  pluni.  Se  subsacrista  sicut  unus  de  dominis 

domini    canonici    habebunt   diiplum,    alii  canonicis,  ceteri  vero  simplum.  Pro  qua 

vero  simplum.  Et  habet  missam  (a),  fundatione   dictus   dominus   dédit  8c  assi- 

VI  kal.  aug.  Anno  Domini  r.icccct.xvin  gnavit  venerabili  capitule  dicte  sancte  ec- 

8c  die  XXIII  mensis   junii,  venerabilis  vir  clesie  per  imperpetuum,  videlicet  quartam 

dominus  Durandiis  de  Chausenors,  ecclesie  partem   unius   novene    partis   molendino- 

Narbonensis  canonicus,  fundavit  8c  insti-  rum  de  Vado  Narbone.  Keliqnani  ((uartani 

tuit,  quod  in  die  translationis  sancti  Pauli  partem  dicte  novene  partis  etiam  assigna- 

Narbone  fiât  processio  per  capitulum  dicte  vit  dicte  capitule  pro  quodam  aiiniversa- 


MO 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


244 


riô,  t[iiod  celebratur  in  dicta  ecclcsia  pro 
anininbus  sua,  pareiitum  &  beuef'actoriim 
suonini  quarta  [die]  meiisis  febriiarii,  pioiit 
constat  instrumento  siinipto  8j  recepto  per 
magistrum  G,  Graciili  notariiim  8{  bene- 
ficiaîum  in  dicta  ecclesia  anno  predicto, 
die  XIII  mensis  septembris  (a). 

II  nonas  dcc.  Anno  Doni.  iMCCCCi.xxxii 
&  die  Iiii  mensis  decembris,  venerabilis  vir 
dominus  Chatardus  Galterii,  presentis  ec- 
clesie  canonicus,  fundavit  in  eadcm  eccle- 
sia festum  béate  Barbare  virgiiiis  duplex 
cum  processione  solempni  ante  missani 
cum  capis  solempnibus,  ut  In  festo  aposto- 
lorum  Pétri  &  Pauli.  Pro  qua  fundatione 
distribui  voluit  per  capitulum  c[uiuque  li- 
bras  turonenses  presentibus  in  proces- 
sione &  missa  inter  dominos  canonicos, 
conducherios,  bénéficiâtes,  vicarios  doini- 
norum  canonicorum,  IIII  capellanos  hele- 
mosine  &  duos  de  Bethléem  dividendas; 
sed  doniiiii  habebunt  duplum,  alii  vero 
simplum. 

Item  in  crastinum  dicte  festivitatis  fun- 
davit unum  anniversarium  pro  animabus 
sua,  patris,  matris,  parentum  ac  omnium 
benefactorum  suorum,  specialiter  &  ex- 
presse pro  anima  reverendissimi  inChristo 
patris  &  domini,  domini  Reginaldi  de  Bor- 
bonio,  quondam  Narbone  archiepiscopi. 
Pro  quo  anniversario  distribui  voluit  ])er 
capitulum  inter  dominos  canonicos,  con- 
ducherios, beneficiatos,  capellanos  hele- 
.  niosine  &  de  Bethléem  &  vicarios  domi- 
norum  canonicorum,  présentes  agende  & 
misse,  videlicet  très  libras  turon.;  sed  do- 
mini canonici  habebunt  duplum,  alii  vero 
simplum.  Et  habet  missam. 

Pro  qiiibus  fundationibus  legavit  &  re- 
misit  eidem  capitiilo  pro  remedio  anime 
sue  &  aliorum  hic  prescriptorum  quinque 
partes  usaticorum,  tascarum,  foriscapio- 
rum  &  aliorum  reddituum  in  torminali 
Burgi  Narbone  vocato  Vilarium  Fargarum, 
in  puro,  franco  &  libero  allodioj  quos  red- 
ditus  acquisierat  ab  heredibus  nobilis  Pé- 
tri Genciani,  quondam  burgensis  Narbone, 
tit  constat  instrumento  recepto  per  magis- 
trum Stephanum  Loyselcur  jiotarium  Nar- 
bone, anno  nativ.  Christi  MCCCCLXXXIir, 
&  die  XXIIII  nieiisis  jnnuarii. 

Pro  qua  auniversarii  fundaliojic  assigna- 


vit  eidem  venerabili  capitulo  ultra  pre- 
missa  in  dicta  fundatione  contenta,  vide- 
licet duas  libras  turon,  censuales  ac  per 
imperpetuum  reddituales  cum  directo  do- 
minio  super  domo,  viridario  &  aliis  per- 
tinentiis,  ubi  solebat  esse  monasterium 
Sancte  Clare  que  idem  dominus  acquisiit  in 
puro  &  franco  allodio,  ut  latins  in  instru- 
mento dicte  acquisitionis  continetur  (a). 

VII  idus  niarcii.  Anno  nativitatis  Domini 
M  cccc  nonagesimo  &  die  nona  mensis 
mardi,  obiit  nobilis  Guillelmus  Sapte 
Narbonensis,  dominus  loci  de  Scalis.  Fuit 
sepultus  iutra  capellam  béate  Marie  de 
Bethléem  ecclesie  sancte  Narbonensis.  Qui 
fundavit  in  eadem  ecclesia  qualibet  die 
sabathi  per  in  perpetuura  unam  missam 
de  beata  virgine  Maria,  submissa  voce  di- 
cendam  ante  vel  post  missam  dictam  de 
Bethléem,  &  dicta  missa  finita,  fiât  ibidem 
absolutio  pro  defunctis  per  presbiterum 
qui  celebraverit  eandem  &  quod  dentur 
XV  denarii  turonenses  presbitero  pro  qua- 
libet missa. 

Item  plus  fundavit  tria  tortitia  cere, 
quodlibet  ponderis  quatuor  librarum,  que 
accendantur  quolibet  annq  per  imperpe- 
tuum in  matulinis  festi  natalis  Dominj 
antequam  incipiatur  Domine,  labîa  mea  & 
ponantur  in  choro  ecclesie  predicte  super 
tribus  candelabris  usque  in  fineni  niatuti- 
naium  predictarum. 

Item  plus  fundavit  quolibet  anno  per 
imperpetuum  quatuordecim  cereos  cere 
pastadisse,  quilibet  cereus  média  libra^ 
qui  accendantur  ante  corpus  Christi  in  die 
festi  sacri  corporis  Christi  in  modum  qui 
sequitur  : 

Primo,  célébra  ta  missa  majore  dicte  festi- 
vitatis, accendantur  duo  cerei  &  ponantur 
ante  altare  ubi  tenetur  corpus  Christi  in 
duobus  parvis  candelabris; 

Deinde  qualibet  die  octavarum,  pariter 
accendantur  duo  cerei.  Constat  de  premis- 
sis  instrumento  sumpto  per  magistrum 
Johannem  Catalani  notarium  Narbone  sub 
anno  predicto  &  die  xxil  febroarii  (a). 

VI  id.  marcii.  Anno  Dom.  HCCCCLXXXXIII 
&  die  X  iiiaiij  obiit  dominus  Petrus  Albi 
quondam  canonicus,  Cjui  dimisit  medicta- 
tem  omnium  bonorum  suorum  htlemosine 
ecclesie  sancte  Narbonensis  (a). 


2  45                        PREUVES  DE  L'HISTOiRE  DE  LANGUEDOC.  246 

IV  kalendas  februarii,  aniio  Domini  mil-  domiiiiis  Maiiricius  Celles,  quondam  bene- 

lesimo  quadringentesimo  iionagesinio  se-  iiciatus  ac  granaterius  ecclcsie  sancte  Nar- 

cundo,  dominus   Radolphus    Boisseli,   ar-  boneiisis,  iii  bonis  ciijiis  successit  capitu- 

tiiim    &    théologie    magister,    canonicus  lum  ecclesie  sancte  Narboneiisis  (a). 

Narbonensis,  magister  major,  fiuidavit  in  iiii  idiis  augiisti.  Aaiio  Domini  M  V^III  & 

presenti  ecclesia  festum   sancte  Genovefe  die  IX  mensis  augusli,  obiit  dominus  Giiil- 

virginis  duplex,  celebrandum  quarto  no-  lelmus  Gonelli,  quondani  conducherius  ec- 

nas    februarii.    Pro   que    capitulum    débet  clesie  sancte  Narbonensis,  c[ui  oinnia  bona 

solvere  quatuor  libras  turoncnses  dividen-  sua  dédit  ecclesie  (a), 

das  dominis  canonicis,  conducheriis,  be-  Xiv  kalendas  aprilis.  Anno  Domini  MV'^V 

neficiatis,    vicariis    dominorura,    quinque  &  die  xix  niarcii,  obiit  dominus  Alquerius 

capellanis  belemosine  &  duobus  de  Bcth-  Maze  beneficiatus,  c|ui  constituit  heredem 

leem.  Sed  domini  canonici  habebunt  du-  capitulum  omnium  bonorum  suonim   (a). 

plum,  alii  vero  simplum  (a),  Idus    marcii.    Anno    nativitatis   Domini 

vidusaprilis.AnnoDom.MCCCCLXXXXV  imVviii  &  die  xv  marcii,  venerabilis  do- 

&  die  xxilil   mensis   aprilis,  discretus  vir  minus    Renatus    Belleteau,    hujus    sancte 

dominus  Johannes  de  Cadro,  presbiter  hu-  ecclesie  canonicus,  fundavit  pro  salule  sui, 

jus  sancte    ecclesie  beneficiatus,  fundavit  parentum  ac  benefactorum  suorum,  unum 

in  eadem  çfclesia  commemorationem  ani-  anniversarium   die   predicta  celebrandum. 

marum     omnium     fidelium     defunctorujn  Pro  quo  capitulum  solvere   débet  très  li- 

anno  quolibet  celebrandam,  feria  secunda  bras  turonenses,  dividendas  inter  prcsen- 

post  dominicam  in  Albis.  Pro  qua  commu-  tes;  sed  domini  canonici  habebunt  duplura 

nitas  débet  solvere  très  libras  turonenses  &  ceteri  simplum.  Et  habet  missam  (a). 

equaliter  dividendas  inter  présentes  in  ma-  XV  kalendas  aprilis.  Anno  Domini  ?.iv'X 

lutinis,  missa  &  absolutione.   Constat   de  &  die  XVIII  marcii,  fuerunt  consecrata  IIII 

predicta    fundatione  instrumento   sumpto  altaria,  videlicet  Saiicti  Pauli,  Sancti  Ste- 

per  magistrum  Johanncm  Contadis  nota-  phani,  Sancti  Blasii  &  Sancti  Bernardi,  in- 

rium  capituli  sub  anno  &  die  predictis  (a).  fra  ecclesiam  Narbonensem  existentia,  per 

IIII  idusdcc.  Anno  Domini  Mccccxcvil,  ■   reverendum    in  Chrislo  ]iatrem  dominum 

&  die  octava  mensis  decembris,  obiit  do-  Jo.  Columbi  episcopnm  Troiajsensem.  Et 

minus  Guillermus  de  Dirusaye',  ebdome-  fuerunt  reposite   multe  reliquie  in   diclis 

darius  quondam  presentis  ecclesie  qui  fe-  altaribus  (n). 

cit  heredes  bonorum  suorum  capitulum  &  xtx  kal.  januarii.  Anno  Domini  MVXim, 

fabricam  ecclesie  sancte  Narbonensis  (a).  die  vero  quarta  décima  mensis  decembris, 

m  nouas  juuii.  Anno  Domini  Mvni  &  obiit  Narbone  reverendissimus  in  Christo' 

die  m  mensis  junii,  obiit  discretus  vir  do-  Pater  &  Dominus,  dominus  bone  mémo,  ie 

minus    Blasius    Racolis,    presbiter    hujus  Guilhermus  Briconnet,  cardinalis  &  archi- 

sancte  ecclesie  beneficiatus  ac  canonicus  episcopus   Narbonensis,   qui    fundavit   in 

Sancti  Stephani  Narbone,  qui  fecit  pro  me-  presenti  ecclesia  unum  anniversarium  so- 

dia  parte  omnium  bonorum  suorum  herc-  lemne  anno  quolibet  cum  solemni  caiiij^a- 

deni  venerabile  capitulum  presentis  ecclo-  iiarum   pulsatione,  cum  vesperis,  vigiliis 

siae  (a).  mortuorum  &  missa  in  altari  majore  cum 

un  idus  julii.  Anno  Domini  :\iv''ll  &  die  luminaribus  &  aliis  solemnitafibus  in  tali- 

XTi  julii,obiitdominiisAnthoniusPexiauJi,  bus  fieri  consuctis.  Pro  quibus  capitulum 

quondam  rcctor  de  Bethléem  &  subsacrisla  tenetur   darc    &    solvere    inter   présentés 

ecclesie,  cujus  omnia  bona  fuerunt  eccle-  quindecim   libras  turonen.  quolibet  anno 

sic  (a).  distribuendas.  Sed  domini  canonici  habe- 

VI   idus  augusti,  Anno  Domini  MVee-  bunt  du];Uim  &  ebdomadarius  qui  missnm 

cundo    &    die    Vill    mensis    augusti,  obiit  celebrabif,  secundum  illius  quaiitatcni,  re- 

cipiet  ctiam  dupluiu;  ceteri  vero  intitulati 

'  Le  P.  Lapone  indique  un»  autre  leçon  ;  Pieu-  ^  habifuati  simplum. 

la^e  Item    idem   dominus    fundavit   in    dicta 


247 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


248 


ecclcfia  perpetuo  unam  niissam  bassam, 
quolibet  die  celebrandam  in  ahari  béate 
Katherine,  nisi  fiierit  impedimentum  ;  quo 
adveniente,  celebrabitur  in  altari  sanctis- 
sime  Trinitatis  hora  per  dictum  capitulum 
assignanda,  pro  anima  ipsius  domini  cardi- 
nalis,  parentunique  siiorum  &  aliorum.  Et 
comniunilas  tenetur  dictam  missam  solvere 
illam  celebrantibus  ad  nutum  &  volunta- 
teni  dicti  capituli. 

Anno  MDXVII,  VII  kalendas  aprilis,  die 
XXVI  martii,  reverendus  pater  dominus 
Joannes  Columbi,  ordinis  minorum,  thco- 
logiae  magister,  episcopus  Trojanus,  de 
liceufia  venerandi  domini  archiepiscopi 
Narbonensis  VIII  altaria  consecravit  in 
ecclesia  Sancti  Pauli  Narbonae  (è). 

XVIII  kalendas  januarii.  Anno  Domini 
MV'XVII,  die  vero  nona  mensis  octobris, 
obiit  venerabilis  vir  dominus  Ysarnus  de 
Malarippa,  quondam  canonicus  presentis 
ecclesio  sancte  Narbonensis,  qui  dédit  om- 
jiia  boiia  sua  dicte  ecclesie.  Et  propter  hoc 
v()Iuit  fundari  unum  anniversarium  in  dicta 
ecclesia  pro  anima  sua  parentumque  suo- 
rum  per  capitulum  XVIII  kalendas  januarii. 
Pro  quo  quidem  anniversario  distribui  vo- 
luit  très  libras  turon.  inter  présentes,  tam 
dominis  canonicis  quam  ceteris  intitulatis 
&  vicariis  dominorum.  Scd  domini  canonici 
habebunt  duplum,  ceteri  vero  simplum.  Et 
habet  missam  (a), 

VI  idus  decenib.  Anno  Domini  MV^XVIII, 
XXV  mensis  augusti,  obiit  venerabilis  do- 
minas Petrus  Mercerii,  in  sacra  thoologia 
professor,  canonicus  &  magister  major  in 
sancta  presenti  ecclesia,  qui  fundavit  so- 
lempnem  processionem  cum  capis  ad  qua- 
tuor cursus  cum  gremiali,  in  die  concep- 
tionis  béate  Marie.  Pro  qua  distribui 
voluit  per  capitulum  interessentibus  in 
dicta  processione  &  missa  centum  solides 
turonen.  tam  dominis  canonicis,  conduche- 
riis  ceterisque  intitulatis  &  vicariis  domi- 
norum. Sed  domini  canonici  habebunt  du- 
plum, ceteri  vero  simplum. 

Item  in  crastinum  ejusdem  festi,  funda- 
vit unum  anniversarium  anno  quolibet  ce- 
lebrandum  tali  die.  Pro  quo  solvit  capitu- 
lum très  libras  Turonenses  distribueiulas 
inter  présentes,  tam  dominis  canonicis 
quam    conduchcriis   ceterisque   intitulatis 


&  vicariis  dominorum.  Scd  domini  cano- 
nici habebunt  duplum,  ceteri  vero  sim- 
plum. Et  habet  missam  (a). 

IV  nonas  januarii.  Anno  Domini  mille- 
simo  quingentesimo  vigesimo  &  die  vige- 
sima  mensis  decembris,  obiit  venerabilis 
vir  dominus  An  thonius  Berla,  quondam  ar- 
chidiaconus  Corbarie  &  presentis  ecclesie 
canonicus,  qui  dcdit  prefate  ecclesie  de 
bonis  suis  in  suo  ultimo  testamento  qua- 
driiigentas  libras  turonenses  (a). 

VI  idus  septemb.  Anno  Domini  MVXXir, 
&  die  septima  septembris,  obiit  reverendus 
pater,  dominus  Petrus  Raynoardus,S.D.N. 
pape  Leonis  X  cubicularius,  succentor  & 
canonicus  Narbonensis,  qui  reliquit  dicte 
ecclesie  Narbonensi  pro  anima  sua  &  suo- 
rum  parentum  ung  fis  noble  in  loco  de 
Cuciaco.  Et  post  omnium  bonorum  dictam 
ecclesiam  instituit  heredem  (a). 

XVili  kal.  maii.  Anno  Domini  mVxxiii 
&  die  XIV  mensis  aprilis,  olnit  dominus 
Johannes  [de]  Eitteris,  sacerdos  de  Olon- 
saco,  qui  fundavit  unum  anniversarium  in 
presenti  ecclesia  anno  quolibet  celebran- 
dam. Pro  quo  capitulum  tenetur  dare  très 
libras  turon.  inter  présentes  dividendas. 
Et  habet  missam  (a). 

Anno  M  Dl.ii  fuit  in  mcnse  decembri 
cclebratum  concilium  provinciale  apud 
Narbonani,  &  eodem  anno  fuit  magna  ste- 
rilitas  per  totam  patriam  Narbonenscm 
pro  bladiis  &c.  (i). 

XVIII  kal.  maii.  Anno  Domini  M  V  Llill 
&  die  XIIII  aprilis,  obiit  venerabilis  vir 
Michael  Balisterii,  ecclesiae  sanctae  Nar- 
bonensis canonicus  hebdomadarius  &  rec- 
tor  Beatae  Marine  Majoris,  cui  capitulum 
ab  intestato  in  omnibus  bonis  cjus  suc- 
cessit  (a). 

Anno  MDI.XIX,  christianissimo  Carolo 
rcge,  pius  ac  strenuus  adolescens  dux 
d'Anjou  illum  omnium  insanissimum  prin- 
cipein  do  ConJe,  nominis  ac  illustrissimi 
generis  sui  oblitum,  sceleratissimorum  Hu- 
ganaeorum  factum  ducem,  precipuosque 
illius  milites  in  rem  divinam  regemque 
bellum  armatos  cecidit  ac  profligavit  idque 
dio  divo  Gregorio  dicato,  quod  coelitus 
lactuni  videtur,  cum  quoscumque  sacri  ve- 
neratores  coutuneliose  norainarent  les 
Gregoriaus, 


249 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


25o 


Eodem  anno  giassatores  Hiiganaei,  iiis- 
tructi  equis,  ducibus  Sancougat  &  Joaires, 
in  nundinas  decollationis  saiicti  Joaiiuis 
dinierunt  aniio  MDLXIX  Narbonam,  &  iu- 
genti  ex  omnibus  praeda  facta  crudelique 
strage  édita,  protinus  Castras  funestorum 
domicilium  diverteruiit  (i). 

VII  idiis  jamiarii,  revereiidus  dominus 
Johannes  de  Chambert',  decretorum  doc- 
tor,  archidiacouus  major  Narbonensis,  ab- 
bas  Villemagne  Argenterie,  in  diocesi  Bit- 
terensi,  legavit  ecclesie  mille  quiiigentas 
libras  turonenses,  ut  in  vigiliis  festivitatuiu 
Purificationis  ,  Annunciationis ,  Assump- 
tionis,  Nativitatis  ac  Conceptionis  béate 
Marie,  peracto  officie  completorii,  decan- 
tetur  in  capella  béate  Marie  de  Bethléem 
antiphona  inviolata,  cum  pulsatione  magne 
campane.  Et  mox,  choro  redeunfe  ad  sepul- 
chrum  ipsius,  dicetur  psalnuis  Z>e  profunJis, 
cum  orationibus  consuetis  pro  defunctis; 
assignans  singulis  diebus  predictis  sexa- 
ginta  solidos  turonenses,  distribuenJos 
interessentibus  huic  officio,  ita  ut  domini 
canonici  percipiant  duplicem  portionem. 
Qui  obiit  die  octava  niensis  januarii,  anno 
a  nativitate  Domini  millesimo  quingente- 
simo  septuagesinio  quinto. 

XVII  kal.  julii.  Anno  Domini  MV^LXXXVII 
die  XIIII  junii,  dedicata  fuit  presens  cccle- 
sia  sancta  Narbonensis  ab  illustrissimo  8: 
reverendissimo  pâtre  domino  Francisco 
de  Joyeuse,  S.  R.  E.  cardinale  &  ejusdem 
Narbonensis  ecclesie  archiepiscopo.  Qua 
die  decrevit  capitulum  hujus  dedicationis 
festum  quofannis  instar  fcstum  SS.  Justi 
&  Pastoris  perpetuis  temporibus  celebran- 
d  u  ni . 

V  idus  marcii.  Anno  Domini  i6o3,  die 
10  martii,  obiit  magister  Fetrus  Vitalis 
presbiter  &  diaconus  altaris  majoris,  qui 
unuMi  anniversarium  singulis  annis  cele- 
braiidum,  tamen  per  centum  solum  annos 
duraturum,  testamento  fundavit.  Pro  quo 
ecclesiac  sanctae  jam  dictae  trecentas  li- 
bras turonenses  anno  quolibet  distribuen- 
das  legavit.  Et  quia  solutio  predicte  pe- 
cunie  anno  1623  facta  est,  ideo  hoc  ipso 
incoeptuni  pari  tempore  peracto,  isto  se- 
culo  terminandum  (a). 

■  Chambaret  (A), 


VI  idus  februarii.  Anno  Domini  millesimo 
scxcentesimo  vigesimo  octavo  &  die  oc- 
tava februarii,  obiit  reverendissimus  domi- 
nus Ludovicus  de  Vervins,  archiepiscopus 
Narbonensis,  qui  fundavit  pro  defunctis 
quinque  missas  in  majori  altari  diebus  oc- 
tava februarii,  secunda  mait,  secunda  au- 
gusti,  tertia  novembris  &  quarta  ibidem 
februarii,  vel  commodioribus  dicendas 
cura  absolutione;  in  qua  celebrans  dicet 
oratiouem  pro  Ludovico  pontifice  ad  ip- 
sius sepulchruni,  a  parte  epistolae  altaris 
Sanctae  Catharinae  posituin,  dictis  pridie 
vesperis  mortuorum  ac  vigilis  cum  pulsa- 
tione campanarum  majoribus  anniversariis 
solita.  Praeterea  instituit  unum  inviolata 
&  psalmum  Miserere  in  festo  sancti  Do- 
minici,  ut  infra  tali  die  habetur.  Et  ad 
haec  stabilienda  sex  mille  libras  tradidit 
turonenses  hac  conditione,  ut  ex  redditu 
illarum  inter  présentes  singulis  sex  his 
vicibus  quadraginta  libras  distribuantur, 
dominis  canonicis  semper  duplam  portio- 
nem habentibus. 

XIII  kal.  aprilis.  Anno  Domini  1709,  die 
vigesima  martii,  obiit  venerabilis  vir  do- 
minus Stephanus  Lefranc,  sacrae  faculla- 
tis  Parisiensis  doctor,  abbas  ecclesiae  col- 
legiatae  Sancti  Pauli  Narbonae,  antea 
Corbariensis  archidiacouus,  &  cauonicus 
theologus  hujus  sanctae  ecclesiae,  ac  vi- 
carius  generalis  &  metropolitanus  offi- 
cialis,  qui  capitule  decem  mille  libras  tu- 
ronenses legavit.  Cujus  beneficii  memor, 
capitulum  unum  anniversarium  singulis 
annis  celebrari  psalmumque  De  profundis 
in  vigilia/  recitari  instituit,  &  triginta 
libras  inter  présentes  distribuendas  assig- 
navit. 

Versus  de  conslrudione  ecclesiae  SS.  Justl 
£•  Pastoris  Narbonnensis  ex  veteri  necro- 
logio'. 

Anno  MCCLXXII,  nonis  aprilis,  reveren- 
dus  in  Christo  pater  dominus  Maurinus, 
Narbonnensis  archiepiscopus,  posuit  pri- 
mam  lapidem  in  fundamentis  hujus  sanclae 
ecclesiae. 

'  Bibliothèque  nationale,  lat.  12771,  p.  jd; 
copie  de  D.  Estiennot. 


:5i 


PREUVES  DE  L'HÎSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


20: 


Ilcclssine  piimam  petr.înn  signatus  es  i:";!n'!; 
Hujus  fulgentis  aun  crux  piilchra  (1ec:ntiD, 
Jiissu  Guidonis,  divinis  postea  donis 
Papae  Cleiiientis  quarii,  domini  sapiep.tis. 
Maurinus,  morinn  lux  archiepiscopus  horiiin, 
Haiic  fundamentis  praeniisit,  mille  ducentis 
Et  decies  senis  lapsis  semel  &  duodenis 
Annis  a  nato  Christo,  siib  mense  vocato 
Aprilis,  vernis  nonis  lux  laeta  modernis 
Sex  decies  latis  semel  uno  sic  numeratis 
In  Paschae  festo  priiis  omnis  clerus  lione^tj 
Intravitque  chorum  divina  laude  sonoruin, 

Anno  Domini  m  ccccxvil,  die  morcv.i-ii 
II  junii,  fuit  incepta  coiitinuatio  operis 
claustri  ecclesiae  Narbouensis  &  posait 
primiim  lapidem  venerabilis  vir  doniinus 
Petrus  de  Trithia,  canonicus  &  succeiitor 
Narbouensis. 


6. 

Chronique  de  Saint-Etienne 
de  Narbonne  ' , 

PniDiE  lialcn.das  octobris  [1149].  O.  Ar- 
naudus    do    Levesoii,    archiepiscopus, 
pro  quo  facimus  auniversarium  &  vadinuis 


'  Le  manuscrit  latin  S  255,  d'où  nous  tirons  ces 
notes  historiques,  ancien  Colbert  244r,  petit  in- 
folio, contient  les  fragments  suivants  :  1°  f.  1, 
fragment  de  livre  liturgit[ue  noté,  du  douzième 
siècle;    2"  f.    2,   testament  de    Gu'tUelnius  Moncta^ 

ius,  àe  Narbonne,  du  20  mars  1210,  principa- 
lement en  faveur  de  l'église  Saint-Etienne  de  la 
ville  neuve  de  Narbonne;  3°  ff.  4-9,  le  récit  de 
la  Passion  selon  saint  Jean  (Evang.  c.  xin  & 
suiv.);  4°  ff.  10-37,  martyrologe  à  l'usage  de  l'é- 
glise Saint-Etienne  de  Narbonne;  ce  martyrologe 
a  été  recopié  au  commencement  du  quatorzième 
siècle  sur  un  manuscrit  plus  ancien,  car  toutes  les 
indications    annalistiques    antérieures    à    l'année 

i3io  ou  environ,  sont  de  la  même  main  que  la 
corps  du  texte.  Plus  tard  le  manuscrit  servit  au 
même  usage  jusques  au  commencement  du  seizième 
siècle;  5"  ff.  38-42  r",  rubriques  des  évangiles 
pour  les  dimanches  &  les  principales  fêtes  de 
l'année;  6°  ff.  42-46  r",  traité  latin  :  «  incipiunt 
graius  sacratissime  scale;  »  7°  f.  46  v°,  renseigne- 
ments sur  les  offices  pour  chaque  fête  de  l'année; 
noms   des  apôtres,  &c.  ;   8°   ff.  47-49,  calendrier 


ad  Sauctum  Justuin,  &  babemus  inde  pro- 
curaùoneni  vel  ratioues,  XII  d.  &  viiium 

(32    fi). 

iir  idus  augusti  [v,  I2i3]'.  O.  dominus 
Berengarius  archiepiscopus,  pro  quo  faci- 
mus aniiiversarium  &  vadimus  ad  Sanctum 
Justum  &  habemus  inde  procurationem 
vel  rationem  (alla  manu  :  pro  quo  habe- 
mus XII  d.)  (28  a). 

xiii°  kalendas  junii  [1245].  O.  P.  Aniil, 
archiepiscopus  Narbonensis,  &  vadimus 
ad  Sanctum  Justuin  &  helemosinarius  dé- 
bet dare  XVI  solides  mclgorienses  pro  tri- 
bus clericis  (21  b). 

xiii"  kalendas  ju'ii  [1257].  Obiit  domi- 
nus G.  de  Broa,  archiepiscopus,  in  cujus 
anniversario  conninitas  Sancti  Justi  débet 
dare  pro  tribus  clericis  istius  ecclesie 
XII  d.  melgorienses  (23  b)". 

Idus  marcii  [1270]'.  O.  P.  R.,  episcopus 
Agathensis,  in  cujus  anniversario  elemosi- 
narius  Sancti  Justi  débet  dare  presbitcris 
istius  civitatis  cuicumque  VI  d.  tornenses 
(16  a). 

Viii°  kalendas  septeinbris  [1270].  O.  do- 
mini Ludovici  régis  Francoruni,  in  cujus 
anniversario  archiepiscopus  Narbone  dé- 
bet dare  omnibus  clericis  civitatis,  tam 
ecclesiarum  quam  aliis,  11  d.  (29  b). 

Vir  kalendas  augusti.  O.  domini  G.  Nar- 
bouensis archiepiscopi,  in  cujus  anniver- 
sario comunitas  Sancti  Justi  débet  dare 
pro  tribus  clericis  istius  ecclesie  XVlll  d. 
melgorienses  (26  b)\ 

à  l'usage  de  l'église  de  Narbonne.  Le  manuscrit 
depuis  le  folio  4  jusqu'à  la  fin  est  d'une  seule 
main.  Ce  sont  les  marges  du  martyrologe  qui  nous 
ont  fourni  les  renseignements  que  nous  publions 
ci-dessous;  nous  avons  rétabli  aussi  exactement 
que  possible  l'ordre  chronologique. 

'  Il  s'agit  ici  de  Bérenger,  deuxième  du  nom, 
archevêque  de  Narbonne;  il  ne  peut  s'agir  de  Bé- 
renger I,  mort  le  7  avril  1 1Û2  (Voyez  t.  IV,  pp.  200- 

25l). 

"  Par  erreur,  la  liste  des  archevêques,  t.  IV, 
p.  202,  porte  le  20  juillet,  au  lieu  du   19  juin. 

'  Obit  de  Pierre  Raimond,  évêque  d'Agde;  le 
tome  IV,  p.  3o8,  donne  le  16  mars,  d'après  d'au- 
tres nécrologes  de  Narbonne. 

"*  Nous  ne  savons  quel  est  cet  archevêque,  à 
moins  de  supposer  deux  obits  pour  Guillaume  de 
la  Brous;  voir  plus  haut. 


253 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DS  LANGUEDOC. 


.54 


Vi°  ydus  janiiarii',  O,  G.  de  Costoia,  iii 
ciijus  aiiniversario  helemosirarius  Sar.cti 
Jiisti  débet  dare  omnibus  presbiteris  liii  d. 
melgorienses  (a). 

xii"  kaleiidas  marcii.  O.  Ariiaudus  Pa- 
della  &  Jacobus  frater  ejiis,  qui  dimisit 
Deo  &  ecclesie  Sancti  S.  pro  suo  anniver- 
sario  unam  parvam  domuni,  que  est  juxta 
coquiiiam,  ex  parte  circii,  sicut  in  vetcri 
kalendario  invenitur. 

Anniversarium  Pétri  de  Cadio,  condam 
affenatoris  Narbone,  pro  quo  capituluni 
solvit  equaliter  inter  présentes  xv  s.  t.  & 
habet  missam  [vers  1460]  (14  a}. 

11°  kalendas  marcii.  O.  Adalaicis  Rodtlla, 
iixor  Geraldi  scriptoris,  que  dimisit  eccle- 
sie Sancti  Stephani  XX  libras  melgorien- 
ses, de  quibus  fuerunt  cnipte  domus,  quo 
adhèrent  cimiterio  Sancti  Stephani  versus 
portale,  &  fiunt  neuie,  &  tenetur  capella- 
nus  tenere  semper  unum  capellanuni  in 
XL%  qui  celebret  pro  anima  ipsius  (14  a). 

vr  nouas  marcii.  O.  dominus  P.  Boneti, 
cauonicus  presentis  ecclesie  Sancti  Ste- 
phani Narbone,  qui  dédit  capitulo  dicte 
ecclesie  indumentum  suum  sacerdotale, 
pulcrum  &  optimum,  pro  cujus  anima  dic- 
tum  capitulum  débet  facere  dicta  die  sol- 
lempne  anniversarium  (i5  a). 

xvi"  kalendas  maii.  O.  Ramund.i  de  Li- 
ziniaiio,  cujus  lilie,  id  est  Ramunda,  Guil- 
lelma  &  Jordana  de  eoJem  Castro,  insli- 
tuerunt  dare  VI  d.  narbonenses  annuatim 
pro  anniversario  ecclesie  Sancti  [Stephani] 
(18  i). 

XIIII"  kalendas  junii.  O.  magister  Johan- 
ncs  Amelii,  jurisperitus  Narbonensis,  qui 
dimisit  predictos  libres  in  festo  sancti 
Johannis  ante  Porlam  Latinam  nominatos, 
pro  cujus  anima  die  obitus  sui  anniversa- 
rium celebratur  (21  a).  [14""  s.]. 

VI"  idus  junii.  O.  magister  Helyas,  ar- 
chidiachonus  Redensis,  in  cujus  anniver- 


'  Les  quinze  mentions  suivantes  sont  antc- 
rieiires  à  i3it>  &  se  tioi:vnlent  sur  l'ancien  nécro- 
loge de  Saint-Etienne;  impossible  d'ailleurs  de 
déterminer  pl\i5  exactement  leur  époque,  la  plu- 
part semblent  appartenir  à  la  première  moitié  du 
treizième  siècle,  à  cause  de  la  mention  de  la  mon- 
naie de  Melgueil,  qui  disparut  de  la  circulation 
en  Narbonnais,  vers  124c  ou   izjs. 


fario  lielemosinarius  Sancti  Justi  débet 
dare  XII  d.  melgorienses  pro  tribus  citricis 
(23  c). 

m°  kalendas  septenibris.  O.  B.  Raynardi 
archidiachonus,  pro  quo  lacimus  anni- 
versarium &  vadimus  ad  Sanctum  Justum 
&  habemus  inde  procurationem  vel  ratio- 
nes,  id  est,  xii  d,  melgorienses  &  vinum 
(296). 

Pridie  idus  septembris.  O.  Bertrandus 
de  Pratis,  archidiaconus  Corberic,  in  cu- 
jus anniversario  helemosinarius  Sancti 
Justi  débet  dare  omnibus  presbiteris  istius 
civitatis,  cuique  IIII  d.  melgorienses  (3o  b). 

Idus  octobris.  O.  B"  de  Bagis,  qui  dimi- 
sit Deo  &  ecclesie  Sancti  Stephani  m  so- 
lidos  melgorienses,  de  quibus  cum  aliis 
UCCC  s.  magister  Philippus,  cum  consilio 
parrochianorum,  émit  honorem  de  Verno, 
sicut  continetur  [in]  instrumento  inde 
facto,  &  capellanus  ecclesie  Sancti  Ste- 
phani débet  tenere  proprium  sacerdotem 
per  singulos  annos  semper  a  prima  die 
adventus  Domini  usque  ad  diem  Pasche, 
qui  pro  anima  ipsius  B  >  divinum  cotidie 
celebret  officium,  sicut  continetur  in  tes- 
(amento  suo  (33  a). 

IH°  idus  novembris.  O.  B.  Carrerie,  ar- 
chidiaconus Corbariensis,  in  cujus  anni- 
versario clemosinarius  Sancti  Justi  débet 
dare  omnibus  presbiteris  istius  civitatis 
un  d.  (35  a). 

viil"  kalendas  deccmbris.  O.  G.  CaroH, 
archipiesbiter  Narbonensis,  in  cujus  anni- 
versario clemosinarius  débet  dare  cuique 
clericorum  istius  civitatis  vi  d.  narbonen- 
ses (35  b). 

xvr  kalendas  januarii.  O.  Saurina  Des- 
ga,  que  dimisit  ecclesie  Sancti  Stephani 
pro  suo  anniversario  annuatim  L  solides 
melgorienses,  qui  fuerunt  positi  in  hedi- 
ficatione  domus  capcllaiiie  (37  a), 

VI  kalendas  januarii.  O.  Boneta,  filie  (sic) 
condam  Assalberti,  que  dimisit  ecclesie 
Sancti  Stephani  c  solidos  melgorienses  ad 
enicndum  cimiterium  novum,  quod  est 
juxta  eamdem  ecclesiain  versus  Aquilonem 
(10  a). 

XV  kalendas  januarii.  Aiino  Domini 
M''CCC"XXX''  quarto,  videlicet  XV°  (sic)  VllI-' 
die  decembris,  obiit  do^iinus  B.  Ulardi, 
canonicus  istius  ecclesie  &  rector  de  Lau- 


255                          PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  256 

cata,  &  yacet  (sic)  iii  ecclesia  Predicato-  bone.  Presentibus  testibus  Jacobo  Viuhas 

rum,  coram  selapacerio,  cujus  anima  re-  &  Guillelmo  Ancelli,  &  me  B°  Bruni,  no- 

qiiiescat  in  pace.  Amen  (87  a).  tario  curie  régis  Narbone,  qui  ad  premissa 

X  kalendas  februarii  [i375].  Anniversa-  interfui    ad    rey    memoriam    obtinendam. 

rium    doniini    Pétri    de   Judicia,   quondam  Bruni,  notarii   (locus  signi)   (17  b). 

Narbonensis  archiepiscopi,  pro  quo  capi-  xvi"  kalendas  marcii  [iSgi].  Anniversa- 

tulitm    solvit    cuilibet    canonico    presenti  rium   domini    Johannis    Rogerii,    condam 

I  solidum  &  cuilibet  beneficiario  VI  d.  tu-  archiepiscopi    Narbonensis,    quod     débet 

ronenses,  &  habet  missam.  celebrari    semper,    videlicet    prima    feria 

m»  nonas  maii.  Anno  nativitatis  Domini  quinta  post   cineres,    pro  quo   capitulum' 

M"  ccc°  LXXX"  V,  &  die  presenti,  c[ue  fuit  solvit  dominis  canonicis,  cuilibet  XII  d.  t., 

quinta  mensis  maii,  in  qua  die  celebraba-  &  benefficiato  VI  d.  t.  (14  a). 

tur  sive  tenebatur  capitulum  générale  per  x°  kalendas  februarii  [vers  \j\5o].  Anni- 

dominos  canonicos  Sancti  Stephani  Narbo-  versarium  domine  Yvole'  condam  viceco- 

nensis  sequentes,  videlicet  dominum  Jo-  niitisse  Narbonensis.  Presentibus  canoni- 

hannem    Nicolay   precentorem,    dominum  cis  XII  d.,  benefficiatis  VI  d.  (12  3). 

Jobannem    Sabaterii    thesaurarium    majo-  Anno  Domini    millesimo  IIII"  quinqua- 

reiii,  dominos  Guillermum  de  Molendino,  gesimo  primo  &  die  decim.a  septima  mensis 

Bernardum  Talayrani,  Petrum  Jordani,Ste-  januarii,    que    fuit    dies    sancti   Antbonii, 

pbanum  Senherii,  Jobannem  Avostenchi,  fuerunt  consecrata  tria  altaria  in  eccles'a 

Raymundum  Barleti,  fuit  ordinatum  quod,  nova   Sancti   Sébastian!   per  reverendi?si- 

attentis  tantis  benefficiis  per  reverendum  mum  in  Christo  patreçi  &  dominum,  do- 

in  Christo  patrem  Petrum  de  Judicia,  car-  minum    Jobannem    de    Haricuria,    divina 

dinalem    Narbonensem    &   olim    archiepi-  Dei  gratia  sancte  prime  sedis  Narbonensis 

scopum,    factis   &   datis    dicto    capitulo   &  archiepiscopum   &  primatem,  &   concessit 

ecclesie  Sancti   Stephani,  &  precipue   de  omnibus  in  dicta  consecratione  presenti- 

quodam  optimo  cavallerino  scito  in  Castro  bus    quadraginta   dies    indulgentiarum  ,   & 

Sancti    Marcelli    prope    Narbonam,    quod  eciani  in  die  quo  dicta  tria  altaria  fuerant 

semper  &   in    eternum  dictum   capitulum  consecrata    omnibus   visitantibus    singulis 

teneatur  &  sit  obligatum  facere  quolibet  aiinis  pro  quolibet  altari  quadraginta  dies 

anno  pro  anima  dicti  domini  Pétri  de  Ju-  indulgentiarum.  Et  in  quolibet  altari  fue- 

dicia    cardinalis    duodecim    anniversaria,  riint  posite  multe  reliquie  coram  notabili- 

quolibet  mense  unuiii,  ut  in  presenti  libro  bus  viris  &  dominis  (12  d). 

sunt   scripta,    quolibet  mense  ultra   alias  Anno  Domini  millesimo  cccc°  quinqua- 

consuetas  orationes  &  dare  cuilibet  cano-  gesimo  primo,   &    die   dominica   que  fuit 

nico  presenti  in  dicto  anniversario  xii  d.  nltima  mensis  januarii,  collegium   Sancti 

&  cuicumque  benefficiato  VI  d.  (20  a).  Stephani    fuit    transportatum    de    ecclesia 

Anno    Domini  M"  CGC  LXXX°  vu",  die  Béate  Marie  majoris,  in  qua  fecerat  mo- 

sabbati  XXVII  aprilis,  fuit  preceptum  Dal-  ram  seu  residentiam  perspacium  sexaginta 

niassio    Turpini    de    Serinhano,    quatinus  quinque    annorum  vel    circa,   in   cappella 

tradat  absque  contradictione  aliquali  do-  Sanctissimi  Sebastiani,  novi  constructa  per 

mino    Petro    Ayraerici,    sacriste    ecclesie  reverendissimum  patrem  in  Christo  &  do- 

Sancti  Stephani  Narbone,  pro  jure  dicte  minum,  dominum  Jobannem  de  Haricu;  ia, 

ecclesie  conservando  unam  ollam  terream  archiepiscopum  Narbonensem,  ex  ordina- 

pro  ribagio  &  passagio  maris  dicte  eccle-  tione  &  devotione  ipsius   domini   archie- 

sie,  que   oUa  fuit  arrestata  ad  instantiam  ])iscopi,  qui   eciam  dotavit  dictam  cappel- 

consulum   Narbone,  cum  nisi  {sic)  causam  lam  de  ecclesia  parrochiali  dicti  Sanctissimi 

&  cum  non  comparent  nec  aliquis  adversus  Sebastiani  &   confirmari  fecit  sanctissimo 

predicta  se  opposuerit,  nisi  dictus  sacrista,  domino  nostro  Nicholao  pape,  ut  constat 

quem  prius  negocium  tangit,  nierit  licen-  per  bullam.  —  {Alla  manu).  In  qua  ecclesia 
tiatus    jjer    Jacobum    Vitalis,    burgensem, 

locum  teuentem  domini  vicarii  regii  Nar-  '  Allas  YoUmdt,  Violande. 


,57 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


-58 


Béate  Marie  majoris  fecerat  moram,videli-      officium  tantum  (?).  In  quo  cantagio  fue- 


cet  a  die  VP  mensis  decembris  anni  Do- 
mini  MCCCLXXXVII  usque  ad  predictam 
diem,  pape  Clementis  septimi  anno  x". 
Que  hic  ponuntur  pro  memoria  (F.  1 2  i)  '. 

Kalendis  februarii  [1432].  Anniversarium 
reverendi  in  Christo  patris,  doraini  Johan- 
nis  de  Hauricuria,  condam  Narbonensis 
archiepiscopi,  pro  quo  capitulum  débet 
solvere  dominis  canonîcis,  cuilibet  m  s. 
&  cuilibet  benefficiato  xii  d.  t.  (i3  a)\ 

Anno  Nativitatis  Christi  M°  liii''  Lxxx  ir'", 
&  die  prima  mensis  februarii,  reverendus 
in  Christo  pater  dominus  Reginaldus  de 
Borbonio,  Narbone  archiepiscopus,  dédit 
capitule  presentis  ecclesie  Sanctorum  Ste- 
phani  &  Sebastiani  Narbone  ad  servicium 
dicte  ecclesie,  videlicet  supercelum,  quod 
est   de  taffatam  livido,  supra  altare  majus 


runt  présentes  domiiii  officiarii  archiépi- 
scopales in  choro  dextro  &  domini  officia- 
rii regii  cum  consulibus  in  coro  sinistro, 
que  eciam  predicta  fuerunt  hic  scripfa  pro 
memoria  (23  bj. 

Nouas  maii'.  Anniversarium  domini  Jo- 
hannisSabbaterii,  condam  thesaurarii  pre- 
sentis ecclesie,  pro  quo  capitulum  solvit 
cuilibet  canonico  XII  d.  &  cuilibet  benef- 
ficiato VI  d.  (20  B).  [Vers  1370]. 

Ilir  nouas  julii.  Anniversarium  domini 
Nicolay  Perrineti,  condam  precentoris  & 
canonici  presentis  ecclesie,  pro  quo  capi- 
tulum débet  solvere  x  sol.  tur.  equaliter 
dividendes  (24  b).  [i5'  s.] 

xvii»  kalendas  augusti.  Anniversarium 
domini  Pétri  de  Marcolesîo,  condam  pre- 
positi,  pro  quo  capitulum  solvit  cuilibet 


dicte  ecclesie.  Pro  quo  idem  capitulum  ce-  canonico  Xll  d.  t.  &  benefficiato  VI  d.  t. 

lebrari  fecit  solempniter  unani  missam  de  (25  b).  [i5'  s.] 

sancto  Sebastiano,  ut  Deus  velit   conscr-  Kalendis  augusti.  —  Nota  quod  in  pre- 

vare  dictum  dominum  archiepiscopum   in  senti   ecclesia   Sancti   Stephani   capitulum 


felici  statu,  quem  Deus  velit  preservare 
ab  omni  malo  &  post  hujus  vite  cursum 
gloriam  Paradisi  concedere.  Amen  (i3  a). 
vu°  id.  oct.  Anno  Dom.  M°  iiii'-' Lxxxm" 
&    die    quarta    mensis    septembris,   obiit 


tenetur  facere  festuni  duplex  de  sancto 
Felice  martire,  quia  ecclesia  de  Padulis  est 
fundata  sub  honore  sancti  Felicis,  quia  ex 
statuto  dicti  capitult  tenetur  dicta  ecclesia 
facere  festum  duplex  de  omnibus  festivita- 


christianissimus  &  dominus  noster  Ludo-      tibus,  in  quibus  ecclesie  unité  dicto  capi- 


vîcus  rex  Francie,  cujus  anima  in  pace 
requiescat.  Amen.  Pro  anima  cujus  fuit 
celebratum  ununi  cantagiuni  soletnne  in 
ecclesia  sancta  Narbonensi,  cum  solemni 
pulsatione  campanarum  omnium  ecclesia- 
rum  parrochialium  civitatis  &  burgi,  videli- 
cet VIII''  die  mensis  octobris  anni  predicti, 
in  quo  cantagio  fuerunt  vocafi  &  présentes 
omnes  rectores  ecclesiarum  predictarum 
cum  eorum  processionibus  &  capis,  ut  in 
obsequiis  defunctorum  est  fieri  consue- 
tum,  eciam  coUegium  Sancti  Pauli;  ubi 
fuit  cantatum  officium  defunctorum  cum 
IX  lectionibus  solemniter  &  missa  inme- 
diate  in  altari  majori  dicte  sancte  ecclesie 
solemniter,  &  post  missam  absolucio  ibi- 
dem solemniter  per  dominum   facientem 


tulo  Sancti  Stephani  sunt  fundate  (27  a). 

ir  nonas  augusti.  Anniversarium  nobilis 
Aymerici  de  Buysaco,  quondam  viguerii 
regii  Narbone,  domini  de  Ampara,  pro 
quo  capitulum  solvit  cuilibet  canonico 
présent!  Il  s.  &  beneficiato  xii  d.  turo- 
nenses  &  habet  missam  (27  b), 

Xlir  kalendas  septembris.  Anniversarium 
domini  Bernardi  Pascalis,  condam  precen- 
toris presentis  ecclesie,  pro  quo  capitu- 
lum solvit  dominis  XII  d.  &  benefficiatis 
VI  d.t.  (29  a). 


■  Les  six  passages  qui  suivent  se  rapportent  à 
des  faits  dont  la  date  est  incertaine,  mais  qui 
doivent  être  placés  entre  i35o  &  1480. 


'  Les  mots  pape x°  se  rapportent  à   l'année 

1387,  plus  haut  inJit/uée. 

'  De  même  aux  1"  mars,  1"  avril,  1"  mai, 
1"  juin,  I"  juillet,  8  août,  2  septembre,  2  no- 
vembre. 


Vlll. 


îSq 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


260 


7- 


Excerpta  ex  veteri  necrologïo  eccle- 
siae  Sancti  Ni^arii  cathedralis  Bl- 
terrensis  ' . 

X°  calendas  februarii,  anno  Domini 
MCCXLIIII  obiit  domiinis  Bernnrdus  reve- 
reiidissimus  Dei  gratia  Biterrensis  episco- 
pus". 

Idibiis  martii,  obiit  aiiuo  Doni.  I\1CCLXXI 
veiierabilis  pater  dominus  P.  Fabri,  quoii- 
dam  Agatensis  episcopus. 

Xiiii"  calendas  aprilis,  aiiiio  M  ccxciii, 
obiit  reverendiis  pater  domiiuis  Poiitius  de 
Sancto  Justo,  felicis  recordationis  Biter- 
rensis episcopus  ', 

Septimo  calendas  aprilis,  obiit  dominus 
G.  Arnaldus  de  Montepesato,  miles  Si  pre- 
bendarius  Sancti  Nazarii. 

Xir  calendas  maii  obiit  dominus  Ray- 
mundus  Augerii,  Dei  gratia  Biterrensis  epi- 
scopus, qui  jacet  hic''. 

x"  calendas  maii  obiit  dominus  [G.]  do 
Rocosello,  Biterrensis  episcopus  [i2o5]. 

VI"  idus  maii  obiit  anno  MCCCix  vene- 
rabilis  pater  dominus  Ricardus  bonae  me- 
morie,  quondam  episcopus  Biterrensis. 

11°  idus  maii  obiit  dominus  Gautredus, 
Dei  gratia  Biterrensis  episcopus  [1199]. 

xiii"  calendas  junii  obiit  anno  mccxlv 
dominus  Petrus,  reverentissimus  Dei  graiia 
Narbonnensis  archiepiscopus. 

xil°  calendas  junii,  obiit  dominus  Guil- 
lelmus,  Dei  gratia  Bitterrensis  episcopus. 

1111°  calendas  junii  anno  M  CCLXXXVI" 
obiit  reverendus  pater  dominus  P.  de 
Montebruno,  felicis  recordationis  archie- 
piscopus Narbonensis. 

Il"  nonas  junii  anno  MCCXCIX,  fuit  trans- 
latum   corpus   reverendi  patris  Pontii   de 


'  Bibliotlièqvie  nationale,  lat.  12774,  PP'  99~ 
102;  copie  de  D.  Estiennot. 

'  Il  s'agit  ici  de  Bernard  V  de  Ciixa,  mort,  sui- 
vant le  Gallia,  le  23  janvier  1242  (voir  t.  IV, 
pp.  205-6). 

'  Le  tome  IV  dit  le  19  avril  au  lieu  du  1  9  mars. 

^  Non  indiqué  au  tome  IV. 


S.  Justo,  bonae  memoriae  quondam  epi- 
scopi  Biterrensis,  &  positum  in  sepulchro 
suo  novo  in  choro  ecclesie  Biterrensis. 

VIII"  idus  junii  anno  MCCLXI  obiit  do- 
minus R.  de  Vaillauguesio,  Dei  gratia  Bi- 
terrensis episcopus. 

vr  kalendas  julii  [1218]  obiit  Symon  co- 
rnes Montisfortis  in  obsidione  Tolosae. 

IV"  kalendas  julii  obiit  anno  MCCXCIV 
reverendus  pater  dominus  R.  de  Columba- 
riis,  felicis  recordationis  episcopus  Biter- 
rensis. 

Nonas  julii  obiit  dominus  Petrus  de 
Agrifolio,  Dei  gratia  episcopus  Biterren- 
sis [1212]. 

VIII"  kalendas  augusti  obiit  dominus  R. 
Dei  gratia  Biterrensis  episcopus,  anno  Do- 
mini MCCXLVII,  qui  rexit  episcopatum  per 
duos  annos. 

XVI"  kalendas  septembris  obiit  dominus 
Ermengaldus,  Dei  gratia  Biterrensis  epi- 
scopus [1208]. 

XIII"  kalendas  octobris  anno  M  ccxc 
obiit  venerabilis  in  Christo  pater  P.  domi- 
nus de  Languissello,  sancte  Romane  eccle- 
sie cardinalis  &  episcopus  Portuensis,  qui 
de  Nemauso  extitit  oriundus. 

VIII"  kalendas  octobris  obiit  dominus 
magister  Raymundus,  Dei  gratia  Biterren- 
sis episcopus,  &  jacet  hic. 

Iir  nonas  novembris  obiit  venerabilis 
pater  dominus  de  Vaillauguesio,  quondam 
abbas  Anianensis. 

X"  kalendas  decembris  obiit  dominus 
Guiraudus,  Dei  gratia  episcopus  Biterren- 
sis [II23]. 

In  calce  ejusJem  necrologli  haec  habentur  : 

Reverendus  pater  dominus  Bertrandus 
de  Sancto  Justo,  bonae  memoriae  episco- 
pus Agathensis,  vocatus  per  SS.  PP.  ad 
concilium  générale,  captus  a  Frederico  im- 
peratore,  in  ejus  carcere  migravit  ad  domi- 
num.  Pro  quo  reverendus  pater  Pontius 
episcopus  Biterrensis,  nepos  ejus,  anni- 
versarium  fieri  instituit  in  ecclesia  Biter- 
rensi  in  tumulo  alto  juxta  altare  Sancti 
Michaelis. 

Anno  MCCCLXXIII,  die  cinerum,  quae 
fuit  IV  feria  &  die  11"  martii,  fuit  terrae 
motus    in    toto   Lodevesio    &   venit    ultra 


201 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


26: 


niediam  noctem  &  duravit  per  iv""  partem 
uniiis  horae,  &  erat  tantus  strepitus  in 
carreriis,  quod  videbantur  quadrigae  per 
villam  discurrentes. 


8. 


Excerpta   ex  veteri  mortuorologïo 
Sancti  Afrodisii  Biterrensis'. 

m»  idus  januarii  obiit  Raymunda  comi- 

tissa,  sepulta  in  claustro  cum  R.  Radulphi. 

X°  kalendas  februarii  obiit  dominus  Ber- 


■  Bibliothèque  nationale,  lat.    12774,  P-  'o^i 
copie  de  D.  Estlennot. 


nardiis  episcopus  Biterrensis;  jacet  aiite 
altare  S.  Michaelis  ad  Sanctum  Nazariuni. 

xiiii"  kalendas  aprilis  obiit  reverendis- 
simus  domimis  Poniius  de  S.  Justo,  Biter- 
rensis episcopus,  sepultus  in  medio  chori 
Sancti  Nazarii. 

xiii"  kalendas  jiinii  obiit  dominus  P. 
Amelii,  archiepiscopus  Narbonensis,  cujus 
anima  requiescat  in  pace  &  ipse  requiescit 
in  monasterio  Cassiani. 

Xlir  kalendas  julii  anno  Mcccxxiii  tra- 
ditus  fuit  sepulturae  reverendiis  pater  do- 
minus Bernardus  Fredoli,  felicis  recor- 
dationis  episcopus  Tuscellanus  &  sancte 
Romane  ecclesie  cardinalis,  in  ecclesia 
S.  Nazarii. 

VIII°  kalendas  augusti  obiit  dominus 
G.  de  Broas,  venerabilis  Narbonensis  ar- 
chiepiscopus, qui  fuerat  abbas  S.  Afrodisii. 


\ 


CHARTES 


Éd.oi'ig. 

1. 111, 
col.  1 13. 


An 
1166 

12  no- 
vembre. 


I.   —  1 

Traité  d'alliance  6-  de  commerce  entre 
les  villes  de  Gènes  6*  de  Narbonne'. 

HAF.c  est  conventio  &  confederatio  pa- 
cis  &  concordiae,  facta  inter  Janueu- 
ses  &  Narbonenses  per  consules  commii- 
nis,  Simonem  Auriae,  Obertum  Recalcatii, 
Odonem  Gontardum,  &  Nicolaum  Rocam, 
Ansaldum  de  Taiicilio'  &  Ottonem  de  Ca- 
faro,  &  Guillelmum  de  Sancto  Grisanto, 
legatum  Narbonensis  archiepiscopi  Poncii 
&  Ermengardae  vicecoraitissae  &  Narbo- 
nensium  dominae  &  fotius  populi  Nar- 
bonensis, &  Joannem  fratrem  &  socium 
ejusdem  Guillelmi.  —  Nos  Narborenses 
facimus  &  tenebimus  de  caetero  usque  ad 
annos  quinque  veram  pacem  Januensibus 
omnibus  &  hominibus  universis  de  ipso- 
rum  districtu,  a  Monaco  scilicet  usque 
ad  Portum  Venere,  &  deinceps  usque  ad 
completum  quinquennium  ipsos  &  res  eo- 
rum  salvabimus  in  toto  posse  nostro  & 
ubique,  mari  &  terra  ac  flumine,  bona 
fide.  —  Si  forte  Narbonensis  alicui  Ja- 
nuensi  vel  ejus  districtu,  ut  dictum  est, 

'  Archives  de  l'hôtel  de  ville  de  Narbonne. 
•  Alias  ConciUç. 


An 

1166 


offensam  fecerît  amodo  vel  sîbi  ex  qua- 
cumque  causa  fuerit  obligatus,  ex  quo 
inde  lamentatio  facta  fuerit  ab  eo,  qui  of- 
fensam passus  erit  vel  actionem  habuerit, 
vel  ejus  certo  misso,  &  venerit  cum  litte- 
ris  Januensium  consulum  sigillo  eorum 
sigillatis,  tenebitur  Narbonensis  archiepi- 
scopus  ik  Erniengarda  vicecomitissa  aut  hi, 
qui  per  eos  forte  jurisdictioni  praeerunt, 
inde  justitiam  cognoscere,  diffinire  &  com- 
plere  bona  fide  infra  dies  XL  a  facta  re-  Éd.orig 
clamatione  coram  eîs,  secundum  rationem  coi.  114. 
&  consuetudinem  Narbonensis  civitatis, 
exceptis  poenis  omnibus,  nisi  forte  con- 
tractibus  fuerint  comprehensae,  &  nisi 
quantum  justo  Dei  impedimento  remanse- 
rit  vel  licentia  ejus  qui  fecerit  reclamatio- 
nem.Sivero  justum  Dei  emerserit  impedi- 
mentum,  eo  transacto,  similiter  bona  fide 
tenebuntur  adimplere.  —  Si  forte,  quod 
Deus  avertat,  navis  aliqua  vel  navigium 
quidlibet  Januensium  in  districtu  Narbo- 
nae  naufragium  patietur  mari,  flumine, 
seu  stagno,  tenebimur  eis  bona  fide  con- 
ferre  ad  personas  &  res  salvandas,  amodo 
usque  ad  completum  quinquennium.  — 
Quandiu  inter  Januenses  &  Pisanos  guerra 
fuerit,  non  recipiemus  Pisanum  aliquem 
venientem  de  pelago  aut  rem  ejus  nec 
Januensem  aut  rem  ejus,  infra  guerram 
eandem,  sine  licentia  consulum  communis 


An 
1166 


ï65 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


266 


Januae,  iiec  portabimus  per  pelagum  ho-      gare   cum  Jaiiuensibus   &  societates   coii- 
minem  vel  pecuaiam  alicujus  qui  non  sit      trahere,  salvis  eorum  deveris Non  requi- 


An 
116Ô 


de  terra  nostra,  nisi  sit  Janueasis  &  ejus 
pecunia,  nec  cum  commune  contra  volun- 
tatem  Januensium  consulum ,  sicut  supe- 
rius  scriptum  est,  &  exceptis  peregrinis, 
quos  possumus  portare  in  navi  una  per 
annum,  quae  tamen  non  sit  Hospitalis  vel 
Templi,  &  qui  peregrini  non  sint  de  Mon- 
tepessulano  vel  Sancto  iEgidio  aut  a  Rho- 
dano  usque  Niciam,  nec  tamen  portent 
ipsi  peregrini  negociationem  aliquam,  nisi 
pro  suis  expensis  tantum.  —  Cum  aliisvero 


remus  nec  requin  aut  accipi  permittemus 
ab  aliquo  Januense  vel  homine  de  Ja- 
nuensi  districtu  novam  dationem  vel  con- 
suetudinem  in  tota  terra  &  districtu  nostro 
fraudulenter,  &  omnes  novas  consuetudi- 
nes  &  dationes,  quae  ab  hodie  usque  ad 
annos  xxxvi  rétro  super  Januenses  vel 
homines  de  ipsorum  districtu  in  tota  terra 
nostra  constitutae  sunt  vel  inventae,  cas- 
samus  prorsus  &  ia  irritum  ducimus.  — 
Acia  sunt  haec  Januae,  anno  MCLXVI,  in- 


navibus,  exceptis  peregrinorum,  liceat  no-      dictione  Xiv,xii  die  novembris,  in  capitule. 


Kd.ori 
I.  III 


bis  Narbonensibus  navigare  per  mare  & 
pelagus  versus  omnes  ventes  cum  nosfris 
hominibus  &  nostra  pecunia  tantum,  sine 
fraude,  absque  contradictione  Januensium. 
—  Cum  autem  de  pelago  redierimus,  liceat 
nobis  quoscumque  negociatores  nobiscum 
col.  Il 3.  referre,  exceptis  Pisanis  &  eorum  rébus, 
quamdiu  cum  Januensibus  guerram  habue- 
rint.  Quos  negociatores  si  Januenses  ce- 
perint  vel  offenderint,  nihiloniinus  pax 
ista  firma  sit  &  illibata,  dummodo  in  cap- 
tione  illa  vel  offensione  pecunia  nostra 
sit  salva,  nec  pro  devero,  quod  Januenses 
faciant,  teneamur  quin  libère  negociaium 
ire  possimus.  cum  rébus  &  hominibus  noî- 
tris.  —  Quod  si  de  pelago  veniemus  in 
portum  Januae  vel  districtum  Januensem, 
salvi  &  securi  esse  debemus  per  ipsos  Ja- 
nuenses &  homines  de  ipsorum  districtu, 
&  sine  drictu  possimus  vendere  sibi  quan- 
tum sufficiat  nobis  ad  expensas  necessa- 
rias.  —  Quando  vero  terra  tenus  Januam 
venerimus,  licenter  vendere  &  emere  ac 
trahere  de  districtu  Januensi  res  omnes, 
dummodo  solitum  drictum  inde  persolva- 
mus,  videlicet  qui  solvebatur  a  xxxvi  aii- 
nis  rétro,  exceptis  galeis  &  exceptis  armis 
causa  porfandi  ad  Sarracenos;  conductos 
necessarios  possimus  ducere  in  navibus 
nostris  de  Janua  &  al'iis  locis,  excepto 
Sancto  ^gidio  &  Montepessulano,  dum- 
modo ultra  libras  X  non  portet  vel  mittat 
in  navi  ipsa  quaelibet  conductus.  Pro  re- 
dimendis  captivis  possimus  portare  quas- 
cumque  personas  cum  pecunia,  exceptis 
illis  de  Sancto  iEgidio,  dummodo  jurent 
quod  pro  redimendis  captivis  vadant  & 
pecuniara   illam   portent.  Possimus    navi- 


Guillelmus  de  Sancto  Grisanto  legatus  ju- 
ravit  ut  superius  scriptum  est  &  attendere 
&  adimplere  bona  fide.  Johannes  quoque 
frater  ejus  similiter.  Item  juraverunt  Ja- 
nuae, quando  Guillelmus  de  Sancto  Gri- 
santo juravit  praescripta  omnia  sine  fraude 
attendere  &  adimplere,  Arnaldus  Rode- 
rum ,  Johannes  Casmarzilius,  Brunus,  Ar- 
naldus de  Chillan,  Andraeas  de  Narbona, 
Johannes  Capeller,  Johannes  Tajapan, 
Johannes  Cosbertus,  Guillelmus  Gaman- 
dius,  Stephanus  de  Turrege,  Bonetus,  Jo- 
hannes Gulteller,  Guillelmus  Carboneiraj 
Isar  &  Girardus  de  Laneira. 

On  voit  dans  les  mêmes  archives  un  acte 
tout  semblable,  donné  au  nom  des  Génois, 
(jui  contractent  envers  Us  habitons  de  Nar- 
bonne  les  mêmes  obligations. 


2.   —    II 

Codicille  de  Raimond  Trencavel, 
vicomte  de  Bé-^iers* . 

IN  nomîne  Domini  nostri  Jesu  Christi. 
Eu  R.  Trencavels,  per  la  gracia  de 
Deu  vescoms  de  Besers,  ei  fag  mon  testa- 
mcn  sobre  ma  greu  malautia,  &  ei  laisada 
tota  ma  terra  &  ma  honor,  &  hereter  de 
totas  mas  causas  a  Roihairet  de  Besers  per 
tots  temps.  Et  laissi  per  tots  temps  se- 
nescalc,  mentrel  o  vella  tener,  d'Alby  & 

'  Archives  du  domnine  de  Montpellier,  til.  par- 
ticuliers d'Albi,  n.  r 5. 


Vers 
1166 


Vers 
ii66 


Éd.orig. 

t.  III, 

col.  ii6. 


167 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


268 


Vers 

1202 


d'Albejes  G.  Peire  de  Berencs  &  trastots 
aquels  homes  qu'el  y  voira  mettre.  Et 
laissi  mais  a  G.  Peire  davaiitdig,  qu'el 
prenga  &  aja  trastot  aco  qu'eu  ei  a  Les- 
cura,  &  qu'el  prenga  &  aja  las  doas  parts 
de  las  leidas  &  dels  taulaties  de  la  ville 
d'Alby  &  la  tersa  part  de  la  fisansas  en 
aissi,  ses  part  ab  los  autres  seinnors,  esters 
que  tôt  aco  del  Castelvieil  &  tôt  aco  del 
pont  &  tôt  aco  del  Pug-Amadenc  es  tôt 
nostre,  &  l'issida  comunal  els  homes  de  la 
villa,  si  far  lo  voliam.  Et  laissi  de  mais 
prendeire  per  nom  Guillem  Peire  de  Be- 
rencs, de  tota  aquella  seinnoria  que  nos 
avem  el  castel  de  Janes,  qu'eus  ei  reman- 
suda  del  vescomte  de  Monclar,  so  es  a  sa- 
ber,  qu'el  deu  hom  tene  de  nos  a  feu  franc 
&  onrat  &  nos  deu  hom  rendre  irats  & 
pagats  &  far  omenatge  &  reconnoisse- 
ment  &  far  segis  &  valensa  lialmens  de 
plag  &  de  guerre,  els  meners  del  argent 
son  toit  nostre  de  Janes.  Et  laissi  sobre 
G.  Peire,  que  tôt  aco  qu'el  fara  en  Albi- 
gez,  sia  fag  per  nos.  Et  d'aisso  son  testimo- 
nis  Jean  Esquius  de  Menerba,  en  Ratiers 
de  Causada,  en  Bertrans  de  Saisach,  en 
Pagas  de  Rocho,  en  Esteves  de  Servias, 
&  Pontius  notarius  qui  hanc  cartam  scrip- 
sit  anno  Domini  MCLXX'. 


3. 


III 


Hommage  du  comte  de  Foix  au  comte 
de  Toulouse  pour  le  château  de  Sa- 
verdun  ^. 

NOTUM   sit   omnibus    tam    presentibus 
quam  futuris  hanc  cartam  legentibus 
vel  audientibus,  quod  dominus  Raimun- 


'  Cette  date  est  certainement  fausse,  Raimond 
Trencavel  étant  mort  en  1167.  Voir,  à  ce  sujet, 
iome  VI,  liv.  XIX,  n.  xxv.   [A.  M.] 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Foix,  n.  I.  [J.  332, 
n.  I  ;  copie  notariée  d'août  1226.]  —  Cet  acte  est 
dans  un  acte  de  1202  ou  environ,  que  dom  Vais- 
tete  publie  plus  bas,  n.  LXXVI.  Nous  avons  cru 
préférable  de  réunir  les  deux  actes  ici  en  avertis- 
sant le  lecteur.  [A.  M-] 


dus,  cornes  Toloso,  regine  Costanlie  fîlius, 
habuit  causam  cum  Raimundo  Rogerio,  co- 
mité Kuxi,  in  curiaTolosana  apud  Tolosam, 
&  in  illa  causa  fuerunt  judices  constituti 
dominus  Bernardus  cornes  Convenarum  & 
Vitalis  de  Monteacuto  &  Gauterius  de  Noe- 
rio  &  Bernardus  de  Montald  &  fratres  ejus 
Roggerius  &  Isarnus,  qui  vocatur  Abbas,  & 
Isarnus  de  Viridifolio  &  Raimundus  Unal- 
dus  &  Geraldus  Unaldus  &  WiUelmus  Unal- 
dus  &  AdemarusMartinus  &Micahel  de  Ros 
&  Aimericus  de  Castronovo  &  Bernardus 
Petrus  de  Cossa  &  Petrus  Rogcrius  causi- 
dicus  &  Raimundus  CentuUus.  In  quo  plr.- 
cito  allegavit  dominus  comes  Tolose,  quod 
Raimundus  Rogerius  tenebat  de  eo  castel- 
lum  de  Savarduno  &  tenebatur  ei  reddere 
cum  fortaliciis,  per  quantascumque  vices 
ipsum  commoneret  per  se  vel  per  suum 
nuncium  vel  per  nuncios,  &  quia  fortalicia 
erant  diruta,  volebat  ut  ipse  rehedificaret 
&  restitueret  illa,  &  ei  possessionem  illius 
catelli  cum  fortaliciis  restitutis  redderef, 
ea  scilicet  ratione  quia  Rogerius  Bernar- 
dus, pater  ipsius  Raimundi  Rogerii,  predic- 
tum  castellum  juraverat  domino  Raimundo 
Tolosano  comiti,  patri  predicti  Raimundi 
Tolosani  comitis,  ut  illud  castellum  redde- 
ret  cum  fortaliciis,  que  ibi  erant  vel  in  fu- 
turum  essent,  quocienscumque  illum  com- 
moneret per  se  vel  per  suum  nuncium. 
Et  de  hoc  dominus  Raimundus  comes  To- 
lose instrumentum  produxit.  Dixit  etiam 
dominus  predictus  comes  Tolose,  quod 
Raimundus  Rogerius  fecerat  ei  eundem  sa- 
cramentum  &  hominium,  quod  pater  ejus 
Rogerius  Bernardus  patri  suo  Raimundo 
Tolosano  comiti  fecerat.  Prêteras  dominus 
Raimundus  predictus  comes  Tolose  pro- 
posuit,  quod  Rogerius  Bernardus  predic- 
tus predictum  castellum  cum  fortaliciis 
multociens  reddiderat  domino  Tolosano 
comiti  patri  suo,  &  ipsemet  Raimundus 
Rogerius  predicto  patri  suo  Raimundo 
Tolosano  comiti  &  sibi  ipsi  predictum  cas- 
tellum cum  fortaliciis  reddiderat.  Quod 
castellum  Raimundus  Rogerius  ab  eodem 
Raimundo  Tolosano  comité  cum  fortaliciis 
recuperaverat,  &  quia  fortalicia  erant  di- 
ruta, volebat  quod  cum  fortaliciis  illis  res- 
titutis possessionem  ei  redderet  tam  cac-" 
telli  quam  fortaliciorum,  quia  anteqiiata 


Vers 
1202 


t         :6q  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LAîn'GUEDOC.  270  

Vers  -'  /  An 

'^°*     fortalicia  esseiit  diriifa,  per  un  dies  lit-  Juro  ego  Rogeriiis  Bernardi,  filins  qui      "'^^ 


teris  suis  conimonuerat  ut  illud  castellum  fui  Eisseniene  femiiie,  cornes  Foissensis, 
ei  redderet.  —  Ad  hoc  Kamundus  Uoge-  tibi  Raimundo,  coiniti  Tolose,  filius  qui 
rius  respondit  &  dixit  &  concessit,  quod  fuisti  Faidide  femine,  quod  ab  hac  die  in 
ipse  tenebatur  domino  Ramundo  Tolosano  antea  non  decipiam  te  de  illo  Castro  quod 
comiti  reddere  castellum  de  Savarduno  ad  vocant  Savardunum  neque  de  fortaliciis, 
immonicionem  ipsius  vel  nunciorum  ejus  que  hodie  ibi  sunt  aut  in  antea  erunt,  nec 
quocienscumque  vellet,  &  quod  pater  ejus  ego  decepero  te,  nec  homo  nec  femina  nec 
Rogerius  Bernardus  predictum  castellum  homines  nec  femine  per  meura  consilium 
cum  fortaliciis  patri  suo  Raimundo  Tolo-  vel  ingenium.  Et  si  homo  est  vel  femina, 
sano  comiti  ad  ammonitionem  ejus  reddi-  homines  vel  femine,  qui  vel  que  toUat  aut 
derat,  &  ipsemet  tam  patri  suo  quam  ip-  tollant,  vetet  aut  vêtent  predictum  cas- 
simet  rcddiderat,  &  instrumentum ,  quod  trum  aut  fortalicia,  que  hodie  ibi  sunt  aut 
dominus  cornes  de  juramento  castelli  pro-  in  antea  erunt,  tibi  prefato  Raimundo  co- 
duxit,  in  quo  continebatur  quod  Geraldus  miti,  ego  supradictus  Rogerius  cornes  Fois- 
scripserat,  verum  esse  concessit  &  quod  sensis,  cum  illo  nec  cum  illa  neque  cum 
iJeni  sacramentum  &  hominium  quod  pa-  illis  finem  nec  amorem  non  habebo,  set 
1er  ejus  patri  suo  fecerat,  ipse  eidem  Rai-  fidelis  adjutor  inde  tibi  ero  &  de  illo  adju- 
niundo  Tolosano  comiti  fecerat  &  jurave-  torio  aut  ajutoriis  nullo  modo  me  sub- 
rat.  Concessit  etiam  Raimundus  Rogerius  traham.  Et  si  jamdictum  castrum  aut  aii- 
comnionitionem  quam  fecerat  sibi  per  lit-  quid  de  fortaliciis,  que  modo  ibi  sunt  aut 
teras  suas  dominus  predictus  comesTolose  in  antea  erunt,  uUo  modo  recuperare  po- 
ante  destructiouem  fortaliciorum  predicti  tero,  reddam  tibi  omnia  illa  sine  lucro  & 
castelli,  set  dixit  quod  propter  guerram  absque  omni  dolo  &  per  quanfascumque 
quam  militibus  illius  castelli  eo  tempore  vices  tu  me  commonueris  per  semetipsum 
habebat,  reddere  illud  castellum  ei  non  vel  per  tuum  missum  vel  missos,  &  de  com- 
potuif.  Concessit  siquidem  Raimundus  monimento  non  me  vetabo,  &  reddam  tibi 
Rogerius  quod  paratus  erat  reddere  do-  &  in  tuam  potestatem  mittam  supradictum 
mino  comiti  Tolose  predicto  predictum  castrum  &  fortalicia,  que  ibi  modo  sunt 
castellum,  taie  quale  erat,  set  non  teneba-  vel  in  antea  erunt,  sine  inganno  &  sins 
tur  restituere  fortalicia  diruta,  quia  sine  lucro.  Sicut  superius  scriptum  est,  totum 
consilio  &  voluntate  &  culpa  ipsius  diruta  ego  predictus  Rogerius  tenebo  &  atten- 
erant.  —  His  &  aliis  rationibus  hiiic  inde  dam  tibi  Raimundo  comiti  Tolose  sine  in- 
auditis  &  diligentcr  examinatis,  predicti  ganno,  excepto  hoc  quod  tuo  gradiento 
judices  judicando  diffiniverunt  quod  Ka-  animo  sine  forcia  mihi  persolveris.  Et  hoc 
mundus  Rogerius  tenebatur  rehedirtcare  juro  per  Deum  &  hec  sancta  quatuor  Dei 
&  restituere  fortalicia  castelli  usque  in  Evangelia.  Factum  est  in  Castro  Alteripe, 
proximo  fcsto  sancti  Saturnini  &  turrim  anno  Domini  M  CLXVII,  niense  madio,  reg- 
usque  in  festo  sancti  Johannis  Babtisie,  &  nante  rege  Lodovico,  presentibus  &  au- 
his  rehedificatis  &  restitutis,  possessionem  dientibus  domino  Pontio  Narbonensi  ar- 
castelli  &  fortaliciorum  reddere  domino  chiepiscopo,  &  Petro  ecclesie  Sancti  Pauli 
Raimundo  Tolosano  comiti  predicto,  salvo  abbate,  Petro  Bernardo  sacrista,  domiia 
jure  utriusque  partis  in  omnibus  aliis  re-  EriDengarde  Narbonensi  vicecomitissa,  Si- 
bus.  Si  vcro  in  rehedificatione  fortalicio-  cardo  de  Laurac  &  filio  ejus  Sicardo,  Saii- 
rum  vel  in  restitutione  castelli  &  forfali-  cio  de  Barfa,  Bercngario  de  Minerba,  Ai- 
ciorum  vis  ei  inferebatur  ab  ali((uo  vel  ab  cardo  de  Altaripa,  Berengario  de  Cinhano 
aliqua,  dominus  comesTolose  débet  cum  &  ejus  fratre  Raimundo  Berengario,  Ar- 
juvare  8c  auxilium  ei  prestare  bona  fide.  naldo  Poncio  &  Gauterio  de  Noer  fralre 
—  Verba  autem  instrument!,  quod  dominus  suo,  Roigerio  de  Teriac  &  ejus  lilio  Ade- 
comes  in  predicta  causa  produxit  &  Ra-  maro,  Willelmo  de  Pictavi,  Ademaro  Ar- 
mundus  Rogerius  verum  esse  concessit,  naldo  de  Crauzano,  Petro  de  Beronia, 
sunt  hec  :  Geraldo  qui  hec  scripsit, 


mai. 


An 
I  202 


271 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


271 


Hec  verba  predicta  continebantiir  in 
instrumento,  quod  dominus  cornes  Tolose 
in  supradicto  placito  produxit,  quod  iii- 
strumentum  Raimundus  Rogerius  comes 
Fuxi  verum  esse  concessit.  De  concessione 
autem  instrument!  predicti  &  hujus  supra- 
dicti  dati  judicii  sunt  testes  supradicti  ju- 
dices  &  Raimundus  de  Recalt  &  Willelmus 
Isarnus  &  Petrus  Raimundus  d'Esqual- 
quencs  &  Arnaldus  Raimundus  fraterejus 
&  multi  alii,  &  Arnaldus  Ferrucius  qui 
cartam  istam  scripsit. 

(Sequuntur  formulae  translad  facti  a  Wil- 
lelmo  de  Rayna,  mense  augusto,  anno  Do- 
mini  MCCXXVI.) 


IV 


terra  de  Cheircorb  sunt  istae  villae,  scili- 
cet  Cambels  &  Cuculenra  &  Montgardin  84 
Eissalabra  &  Sancta  Columba  &  valiis 
d'Anior  &  Eisocie  &  Rivels  &  Pendels 
atque  Calmeta  &  Saltes  &  Villafort  & 
Fonsfrigidus  &  Auriag.  Istas  villas  omnes 
antedictas  &  omnia  alla  quae  in  terra 
Chircorbensi  habemus,  &  castrum  praeno- 
minatum  de  Balagario  &  omnia  quae  in 
Omni  terra  Balagariensi...  P.  deVilario  vel 
alius  vicarius  meus  omnes  justicias  terra- 
rum  illarum  habeat  &  capiat  serventatge 
dudum  solitum,  civadage,  sed  tantum  in 
suc  proprio  teneant,  de  quibus  justiciis  vos 
quatuor  partes  habeatis  &  ille  quintam, 
quam  vicariam  ifa  a  vobis  teneat  sicuti  a 
nobis,  &  de  ea  tali  modo  vobis  respondeat, 
quali  &  hodie  nobis  respondet  &  respoii- 
dere  débet,  donec  nos  vel  posteri  nostri 
XI  mille  solidos  antedictos  vobis  &  cui  vo- 
lueritis  ad  martror  reddamus.  Et  si  ipsa 
moneta   de   lege   vel    penso    ceciderit  vel 


An 
1 167 

Md.orîg 

t.  111, 

col.  117. 


Engagement  fait  par  Raimond  Tren 

cavel  6-  son  fils  Roger,  de  la  terre      argeVuo  dete7i^o"rataVuerit7dabfm"us'vobis 
de  Cheircorb' ,  marcham  argent!  fini  pro  L  solidis,  doncc 


ANNOMCLXVII  Incarnationis  dominice, 
II"  feria,  ir  kalendas  aiigusti,  rege 
Lodovico  régnante.  Ego  R.  Trencavellus 
proconsul  Biterrensis  &  Rogerius  de  Bi- 
terri  filius  meus,  bona  fide  &  intentione, 
impignoramus  &  jure  pignoris  tradimus 
tibi  Mironi  de  Tonencs  &  uxori  tuae  & 
infantibus  tuis  &  cui  verbo  vel  scripto 
dimittere  &  dare  volueritis,  pro  nostra 
sententia  bac  in  carta  descripta  &  conve- 
nientiis,  nostrum  castrum  Balagarium  cum 
omnibus  ei  pertinentibus,  praeter  vallem 
de  Vindrano,  &  impignoramus  vobis  ter- 
ram  totam  quae  dicitur  Cheircorb,  excepta 
valle  supradicta  de  Vindrano.  Sicut  supe- 
rius  est  dictum,  sic  totam  terram  illam  de 
Cheircorbes  &  castrum  illud  quod  vocatur 
Balagarium  &  omnem  terram  ipsi  Castro 
pertinentem,  praeter  vallem  de  Vindrano 
praedictam,  impignoramus  vobis  sine  ves- 
tro  inganno,  sicut  nos  hodie  tenemus  & 
tenere  &  habere  debemus,  propter  Xi  niil- 
lia  solidos  Melgoriensis  monetae  bonos  & 
rectos,  metibiles  ac  percurribiles,  in  qua 


tali  modo  illi  xi  mille  solidi  vobis  reddan- 
tur;  tamen  ususfructus  terrarum  &  cas- 
trorum  atque  villarum  non  computetur 
interea  vobis  in  sortem.Quam  pignoram  si 
homo  vel  foemina  vobis  amparaverit,  nos 
&  posteri  nostri  erimus  vobis  inde  guiren- 
tes.  Si  de  me  Mirone  de  Tonencs  defece- 
rit,  antequam  pignora  ista  a  me  sit  libéra, 
de  ea  &  de  omni  aver  praescripto  domino 
meo  R.  Trencavello  &  Rogerio  filio  ejus 
niedietatem  omnino  bona  fide  dimitto. 
S.  Pétri  de  Vilario  vicarii  Redensis  & 
Willermi  de  Sancto  Felice  vicarii  Carcas- 
sonae  &  Pétri  Régine  de  Podio  &  Mironis 
de  Flaciano  &  Pétri  de  Sancto  Michaele  & 
Guillermi  de  Durfort  &  Pétri  Got  de  Vi- 
lari.  Arnaldus  de  Clairano  hoc  scripsit 
jussione  domini  R.  rrencavelli  &  Rogerii 
illius  filii  &  Mironis  de  X'onencs  omnium- 
que  testium  praedictorum ,  die  Si  anno 
quo  supra. 


'  Cartulaire   du    château    de    Foix,    caisse    i5. 
[Doat,  V.  167,  f°  296.] 


73 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


274 


5.  — V 

Donation  de  Ralmond,  comte  de  Tou- 
louse, à  Roger,  comte  de  Foïx,  des 
domaines  de  Raimond  Trencavel, 
vicomte  de  Carcassonne' . 


tN   nomme   Domini    nostn  Jesu  Chnsti, 
An        I  •      1         T 

,,g-      1  anno  ejiisdem   Incarnationis  mclxvii, 

5  dé-  II  nouas  decembris,  régnante  rege  Ludo- 
ccnibro.  yico.  Notum  sit  omnibus  hominibus  prae- 
sentibus  &  futuiis,  quod  ego  Rainnuidus 
cornes  Tholose  per  me  &  per  meos  succes- 
sores  dono,  laudo  &  concède  in  feudum 
tibi  Rogerio  Bernardi  Fuxensi  comiti,  viro 
Cecil'e,  filiae  quondam  Trencavelli,  & 
eidem  Cecilie  &  infantibus  vestris  omni- 
que  vestre  posteritati  omnem  illiim  hono- 
rem  &  omnem  illam  terram,  quam  Roge- 
rius  frater  supranominati  Trencavelli  in 
fine  vite  sue  tenebat  &  habebat,  scilicet 
Carcassonam  &  Carcassensem  patriam, 
Reddas  &  Reddensem  patriam,  &  quidquid 
idem  Rogerius  habebat  &  habere  videbatur 
in  omni  Albiensi  patria,  excepto  Castro 
Vetulo  &  burgo  de  Albio,  &  quidc(uid  ha- 
bebat in  Tholosano  vobis  dono,  tali  tamen 
pacto,  ut  quidquid  de  predicto  honore 
vos  vel  vesiri  successores  aliquo  modo 
adquirere  poteritis  aut  ego  vel  niei  pos- 
teri  adquirere  poterimus,  totum  iilud  vos 
&  vestri  habeatis  &.  teneatis  de  me  & 
meis  ad  feudum.  Hoc  autem  dono  vobis 
quia  vos  legitimos  heredes  hujus  honoris 
sentio,  credo  &  intelligo.  Praeterea  con- 
venio  tibi  Rogerio  Bernardi  bona  fide  & 
sine  fraude,  quod  nullas  tregas  nullamque 
pncis  stabilifatem  faciam  cum  Rogerio,  filio 
qui  fuit  Trencavelli,  vel  cum  ceteris  in- 
fantibus Trencavelli,  excepta  Cecilia,  sine 
coiisilio  &  voluntate  tua,  dum  vixeris, 
aut  sine  consilio  aut  voluntate  Cecilie 
uxoris  tue  &  infantum  vestrorum.  Si  inté- 
rim, quod  absit,  desierit  de  te,  &  si  aliquis 
homo  vel  femina  aliquid  de  predicto  dono 
libi  vel  tuis  diminuerit,  ero  inde  fidclis 
adjutor  tibi  &  tuis,  &  quod    totum    hoc, 

'  Cliàienu  lie  Foix,  caisses  17  &  3p. 


sicut  superius  scriptum  est  &  in  hac  carta 
continetur,  ita  observem  &  teneam,  tactis 
corporaliter  sacrosanctis  Evangeliis  tibi 
juro  filiumque  meum  Raimundum  hoc 
idem  jurare  faciam,  quando  tu  inde  me 
commonueris. 

Et  ego  Rogerius  Bernardi,  cornes  Fuxen- 
sis,  recognosco  tibi  Raimundo  comiti  Tho- 
lose, quod  propter  hoc  predictum  feudum 
debeo  esse  tuus  homo,  &  propter  donum 
istius  feudi  quod  mihi  facis  convenio 
tibi,  quod  ero  tibi  fidelis  adjutor  &  deffen- 
sor  contra  Rogerium  filium  Trencavelli 
&  contra  omnes  infantes  Trencavelli,  ex- 
cepta Cecilia,  nunc  &  in  perpetuum,  & 
etiani  contra  omnes  homines,  exceptis  meis 
propriis,  quos  tibi  juri  stare  faciam,  si 
aliquid  erga  te  deliquerint,  &  in  fraudem 
tuam  per  malum  ingenium  nuUum  acci- 
piam  in  hominemj  &  si  mei  homines  per 
me  tibi  satisfacere  noluerint,  &  contra  illos 
te  fideliter  juvabo.  Et  que  convenientie 
modo  fuerint  inter  te  &  me,  eedem  volo 
teneanfur  &  observentur  inter  tuos  & 
meos  successores.  Et  quod  totum  hoc  ita 
teneam  &  observem,  sicut  supradixi,  tactis 
corporaliter  sacrosanctis  Evangeliis  juro. 

Item  sit  manifesfum,  quod  ego  Raimun- 
dus  cornes  Tholose,  dono  tibi  Rogerio 
Bernardo  Fuxensi  comiti  &  uxori  tue  Ce- 
cilie vestrisque  infantibus  omnique  ves- 
trae  posteritati  per  me  &  per  meos  suc- 
cessores castrum,  quod  vocatur  Parela,  & 
totum  seniorivum  quod  habeo  &  habere 
debeo  in  terra  quae  vocatur  Ulmes,  & 
dono  tibi  Alsen  &  omnia  castra  quae  ha- 
beo &  habere  debeo  in  comitatu  Fuxensi, 
&  de  isto  dono  augeo  tibi  feudum  quod 
tenes  de  me  pro  jamdicto  comitatu,  tali 
tamen  modo,  ut  qualis  recognitio  dominii 
in  illis  castris  que  tibi  dono  tibi  &  tuis 
exhibebitur,  talem  dominii  recognitionem 
tu  &  tui  mihi  &  meis  exhibealiSj  &  sacra- 
mentum  quod  suprascriptum  est,  quod  lu 
mihi  facis,  filium  tuum  Rogerium  jurare 
faciès,,  quando  ego  te  inde  commonuero. 
Factum  est  hoc,  anno  &  die  quo  supra,  pre- 
sentibus  &  videntibus  Ermengarde  viceco- 
niitissa  Narbone,  &  Aymerico  ejus  nepote, 
qui  hoc  ita  teneri  ex  parte  Raimundi  co- 
mitis  sacramento  firmavit,  Petro  Raimundi 
de  Narbona,  Berengario  de  Narbona,  Gau- 


An 

1 167 

Ed.ovig. 

t.  III, 
col.iiS. 


An 

1 167 


75 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


27C 


hec. 


Vers 
1 170 


lid.ori?. 

t.  111, 
col.  1 19, 


ceraiino  de  Cabestagno,  Ademaro  de  Mu-  contempserit,  inillum  diviuiim  officium  in 
roveteri,  Bernardo  de  Cerviaiio,  Petro  de  tota  parrochia  celebretur,  donec  ad  jura- 
Laurano,  Raimiiiido  de  Ciingost,  Raimundo  mentiim  accédât.  Alii  omnes  a  XV  anno 
de  Salis,  Sicfiedo  de  Leiiano,  Esclarmun-  iiisi  jurare  volueriiit  ab  ecclesia  abjician- 
dia  de  Sancto  Felice,  Geraldo  clerico  vice-  tur.  Moneatis  similiter  rectores  ecclesia- 
coniitisse  Ermengardis,  qui  rogatus  scripsit      rum,   qui    per   arcbipresbiteratum    Biter- 

rensem  sunt  constituli,  hoc  idem  facere. 
Mandamus  etiam  ut  quod  Tem])Iariis  pro 
pare  bovum  débet  exsolvi,  nihilominus 
exsolvatur  &  illos  qui  pacis  statu  ta  eis  dare 
nolueriiit,  boves  vel  res  eorum  in  pace 
esse  minime  cognovimus.  Constituinuis 
etiam  quod  a  die  jovis,  sole  occidente,  us- 
que  ad  diem  lune,  sole  oriente,  omnes  qui 
sine  armis  inventi  fuerint,  in  treuga  Dei 
sint,  ita  quod  niiUus  audcat  alium  capere 
vel  verberare  vel  ei  injuriam  facere. 


6.  —  VI 

Lettres  de  l'évêqiic  de  Bé-^iers  pour 
l'observation  de  la  paix'. 

BERNARDUS,  Dei  gratia  Biterrensis  epi- 
scopus,  dilecto  suo  Viduino  archipres- 
bitero  Biterrensi,  pacem  cum  salute.  Dig- 
num,  karissime,  nobis  videtur,  ut  non 
solum  ex  precedentium,  sed  ex  imminen- 
tium  peccatorum  nostrorum  congerie  tor- 
menta  que  patimur  vel  etiam  majora  pati 
debeamus.  Nos  vero ,  quamvis  ex  magnis 
guerris  &  periculis  divexati,  tamen  de 
misericordia  Dei  confidimus  ik  ad  bonum 
terre  &  pacem,  Deo  annuente,  venire  desi- 
deramus.  Ideo  est  quia  R.  vicecomitem  & 
milites  terrae  convocavimus  &  pacem  cou- 


7- 


VII 


Promesse  de  Raimond,  comte  de  Tou- 
louse,  à  Roger,  vicomte  de  Bé- 
yers'. 


A    NN 

-TV  in 


NNO  ab  Incarnafîone  Domini  MCi.xxr, 
mense  novembris,  régnante  Lodo- 


jurare  fecimus,   &  intelliguntur  sub  pace      vico  rege.  Ego  in  Dei  nomine  Raimundus, 


omnes  religiosi  &  res  eorum,  omnes  cle- 
rici  &  res  eorum,  omnes  rustici  &  res  eo- 
rum, piscatores  &  venatores  omnes,  do- 
mine &  illi  qui  cum  eis  vadunt  sine  armis, 
&  omnes  qui  cum  mortuis  pergunt,  omncj 
eque  non  ferrate,  omnes  saumarii  cujus- 
cumque  sint  &  ea  que  portaverint,  omnes 
viatores  8:  mercatores  cum  rébus,  quas 
duxerint  vel  portaverint,  boves  &  vacce, 
oves  &  porchi  &  câpre,  molendina  &  oli- 
varia.  Quapropter  ex  officio  nostro  vobis 
injungimus,  parrochianos  vestros  pacem 
jurare  usque  ad  proximam  dominicam  ante  burgos  &  villas,  postremo  fotum  honorem 
ascensionem  Domini  moneatis,  &  ad  se-  quem  bodierna  die  babes,  tenes  vel  possi- 
quendum  pacem  &  cogendum  illos,  qui  des,  vel  bomo  vel  femina  per  te  vel  per 
eam  infregerint,  apud  Sarzac  a  nobis  corn-  tuum  nomen  juste  vel  meo  consilio  acqui- 
moniti,  quandocumque  vocati  fuerint,  ve-  sierit,  nec  ex  his  aliquid  tibi  auferam  nec 
niant.  Et  si  quis  dominus  castri  banc  pa-  aufferri  faciam.  Et  si  aliquis  vel  aliqua  de 
cem    jurare    usque   ad   dictam    dominicain      supradictis  aliquid  tibi  aljstulerit,  cum  illo 


le-  Dei  gratia  dux  Narbone,  cornes  Tholose, 
marchio  Provincie,  filius  Ildefonsi  comitis 
&  Faidite,  juro  tibi  Rogerio  filio  Trenca- 
velli  &  Saure,  quod  vitam  &  membra  nulle 
tibi  auferam  ingenio,  nec  personara  tuam 
capiam  nec  ullo  modo  capi  faciam,  nec 
bomo  vel  femina  meo  assensu  vel  consi- 
lio. Et  si  aliquis  vel  aliqua  personam  tuam 
acceperit,  cum  illo  vel  cum  illa  nullum 
fedus  amicitie,  nullam  societatem  cilra 
consilium  tuum,  nisi  pro  utilitate  tua, 
habebo.   Preterea  civitates    tuas,  castella, 


Vers 

I  170 


An 
1 171 


novem- 
bre. 


■  Cartulaire  de  la  cathédrale  de  Bsziers.  [Dont,  '  Château   de  Foix,  camil.iirc,  caisse  lô.  [Doat, 

T.  61,  f»  46.]  V.  1O8,  f  16.] 


An 
1171 


^-11 


I-REUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ayO 


CJ.orig. 

i.  m. 

col.  120. 


vel  ciim  illa  nulluni  fediis  amicitie,  nuUam 
societateni,  quanidiu  abstulerit,  habebo, 
nisi  forsan  consilio  tuo  vel  pro  utilitafe 
tua,  &  tibi  sine  fraude  &  dolo  in  omnibus 
suprascriptis  adjutor  ero.  Et  si  aliquis  vel 
aliqua  ])ro  honoribus  vel  possessionibus 
auferendis,  de  quibus  justiciam  facere  vo- 
lueris,  guerram  fecerit,  postquam  a  te 
commonitus  fuero,  sine  fraude  &  dolo 
adjutor  tibi  ero.  Verunipfamen  sciendum 
est,  quod  homines  mecs  manutenere  con- 
tra te  &  deffendere  absque  offensa  sacra- 
menti  possum,  dummodo  eos  tibi  ad  ju- 
dicium  &  justiciam,  ut  juris  ratio  postulat, 
compellam.  Omnia  sicut  superiiis  scripta 
sunt  ego  Raimundus,  dux  Narbone,  cornes 
Tholose  &  marchio  Provincie,  filius  Ilde- 
fonsi  comitis  &  Faidite,  firmiter  servabo 
tibi  Rogerio,  Raimundi  Trencavel  &  Sau- 
rae  filio,  &  sine  fraude  &  dolo  adimplebo 
tibi;  sic  me  Deus  adjuvet  &  haec  sancta 
Evangelia.  Omnia,  sicut  superius  scripta 
sunt,  compléta  fuere  anno  &  mense  su- 
prascripto,  in  villa  Sancti  Egidii,  in  aula 
commun! ,  in  preseniia  Poncii  Narbone 
archiepiscopi ,  Guillelmi  Albiensis  epis- 
copi ,  Herniengarde  Narbonensis  viceco- 
mitisse,  Odonis  Leomanie  vicecomitis,  II- 
defonsi  fratris  R.  comitis,  Guillelmi  de 
Sancio  Felice,  Guillelmi  Pelapol,  Aimerici 


8.  —VIII 

articles  de  mariage  entre  Roger,  vi- 
comte de  Bé-^iers,  £,-  Adélaïde,  fille 
de  Raimond,  comte  de  Toulouse' . 


I 


anno  ab  Incarnatione  Domini  mclxxi, 
rege  Lodovico  régnante.  Ego  iu  Dei  no- 
mine  Raimundus,  dux  Narbone,  cornes 
Tholose,  marchio  Provincie,  dono'&  tiado 
tibi  Rogerio  Biterrensi  vicecomiti  filiani 
meam  Adalaisiam  in  uxorem  legitiniam,& 
dono  tibi  cum  ea  in  dotem  D  marchas  ar- 
genti  meri.  Ego  igitur  Rogerius  Biterrea- 
sis  vicecomes  accipiens  filiani  tuani  supra- 
scriptam  in  conjugem,  dono  me  sibi  in 
virum,  &  dono  &  trado  ei  in  donationeni 
propter  nuptias  Reddam  cum  fofo  Rcd- 
densi  comitatu,  &  Balagueriuni  cum  terri- 
torio  &  omnibus  que  ad  ipsum  pertinero 
videntur,  &  burgum  Limosum  cum  omni- 
bus que  ad  ipsum  burgum  pertinent,  8< 
vallem  Vintronis,  &  vallem  Amoris,  cum 
omnibus  quae'ad  ipsas  valles  pertinent  vel 
pertinere  videntur;  ia  comitatu  Carcas- 
sensi  dono  tibi  specialiter  castrum  de  Con- 
de   Barbairano,   Amelii   de   Castris,   Pétri      folent  cum  territorio  &  omnibus  quae  ad 


Vassalli,  Guillelmi  Chaberti,  Poncii  de 
Vilar,  Odonis  d'Aniort,  Guillelmi  de  Sabran 
conestabuli,  Guiraldi  Amici ,  Elisiarii  de 
Ucecia,  Poncii  grammatici, Guillelmi  Anial- 
rici,  Bsrnardi  de  Paragio,  Guillelmi  Bo- 
relli,  Gaucelini  de  Bairjaco,  Berfraiidi  Be- 
docii,  Guillelmi  Ugonis,  Guillelmi  Mote, 
Gauccrandi  de  (apitcilagno,  Railulfi  cau- 
sidici  8i  cancellurii  &  Raimundi  Badoiii 
noiarii. 


ipsum  castrum  pertinent.  Sciendum  vero 
quod  que  abhinc  inJe  dantur,  quamvis 
quantitate  &  esfiniatione  disparia  sint,  al- 
terutro,  in  premoriente  superstiti,  in  diem 
vite  sue  utenda  [&]  fruenda  conceduntiir 
tali  pacto,  ut  post  niortem  illius,  qui  lucra- 
bitur,  ad  liberos  vel  heredes  premoricntis 
libère  &  absolute  perveniant.  Si  tamen  filii 
ex  hoc  matrinionio  extiterint,  ipsis  cou- 
servanda  sunt  &  reddenda.  Facta  sunt  & 
laudata  omnia  suprascripta  in  presentia 
domini  Pontii  Narbonensis  archiepiscopi 
&  Bernardi  Biterrensis  episcopi,  Guillelmi 
abbatis  Sancti  Tiberii,  domine  Hermen-' 
garde  Narbonensis  vicecomitisse ,  Pétri 
Carcassensis  archidiaconi  >  Guillelmi  de 
Sabrano,  Guillelmi  de  Sancto  Felicio,  Ay- 
merici    de   Rocaforti,   Pétri    de  Laiirano, 


An 

1171 


'  Château  de  Foix,  cartulaire,  caisse  |5.  —  Ba-' 
luze,  Histtire  de  la  maisvn  d'Auvergne,  t.  z,  p.  5oPi 


An 
1171 


279 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


>8c 


An 
1 171 


EJ.orig. 
t.  III, 

col.  131. 


An 
"7' 

Juin. 


Ugonis  de  Romegos,  Guillelmi  de  Pictavia,      tia  &  testimonio  Raimundi  de  Levezoïie, 
R.  de  Salis,  Petri  Raimundi  de  Narbona,      Pontii   Guillelmi,  Guillelmi   de  Texeriis, 


Gauceraiidi  de  Capitestagno. 


9.  —  IX 

Lettre   du  roi  Louis  le  Jeune  au 
vicomte  de  Béjiers'. 

LUDOVICUS  Dei  gratia  Fraiicorum  rex, 
amico  suo  carissimo  R.  vicecomiti  Bi- 
terrensi,  salutem  cum  dilectione.  Quanti 
animi  affectu  vos  diligamus,  vestram  110- 
lumus  latere  discretiouem,  imo  quod 
verbo  proferimus,  opère  volumus  decla- 
rari  vobis.  Etenim  &  nepti  iiostrae  libera- 
liter  coiicedimus  &  donamus  in  matrimo- 
nium  castrum  Minerbae  ,  eo  modo  quod 
domini  praedicti  castri  illud  de  vobis  te- 
neant  &  vobis  hominium  inde  faciant,  & 
vos  similiter  idem  castrum  de  nobis  tenca- 
tis,  &  cum  ad  partes  vestras,  divina  pro- 
vidente  gratia,  veuerimus,  nobis  hominium 
faciatis.  Pro  certo  itaque  babeatis,  quod 
bac  vice  hoc  pro  vobis  facimus,  Cjuod  nuai- 
quam  pro  aliquo  aniecessorum  vestroruiii 
facere  voluinuis.  Valete. 


10. 


X 


Actes  touchant  les  comtes 
de  MelgueiV-, 


/. 


N  nomine  &c.  anuo  Iiicariiafionis 
ejusdem  MCLXXI,  mense  juuii.  Ego 
Bertrandus,  cornes  Melgorii,  filius  Bea- 
tricis  comitissae  Melgorii  &  Bernardî  Pe- 

leti  comitis  Melgorii,  sponte,  &c.   titulo      licet  filiam  meam  Ermessindara  &  neptem 
perfecfae  donalionis  disamparo  tibi  Guil-  ^    ' 

lelmo,  Montispessulani  domino tofam 

villani  de  Grabello  &  universos  feudatarios 


&  totum  hoc,  quidquid  sif,  quod  ibi  ha- 
beo,  &c.  Factum  est  hoc  apud  Montem- 
pessulanum,  in  caméra  castelli,  in  praesen- 

'  Château  ie  Foix,  cartulaire,  caisse  i5. 
•  Mantiicrlts  d'Auhais,  n""  25,  77  &  81. 


meam  Dulciam,  tradendo  castrum  Mel- 
gorii &  totum  comitatum,  &  cedendo  ge- 
neraliter  omnia  jura  mea  totius  comitatus 
Raimundo,  duci  Narbonae,  comiti  Tolo- 
sae,  marchioni  Provinciae,  nomine  supra- 
scriptae  neptis  filiae  meae  Dulciae,  quani 
filius  meus  cornes  Provinciae  destinavit  & 
firmavit  in  conjugem  futuram  filio  supra- 
scripti  Raimundi  comitis  Tolosae,  &  Petro 


An 
1171 


Agulloni  de  Castronovo,  Guillelmi  de  Al- 
baterra,  Atbrandi  &  ejus  filiorum  Atbrandi 
&  Guiraudi  Atbrandi,  Guillelmi  Lentici 
junioris,  Guillelmi  Adalgueri,  Maurini 
causidici,  Raimundi  de  Narbona,  Guillelmi 
Olrici  majoris,  Guiraudi  &  Fulconis  no- 
tarii  domini  Guillelmi  Montispessulani, 
qui  haec  scripsit. 

II.  Anno  ab  Incarnacione  Domini 
MCLXXI,  mense  decembri,  feria  m,  luna 
IV.  In  nomine  Domini.  Noscant,  &c.  quod 
ego  Bertrandus,  Dei  gratia  Melgorii  co- 
rnes, dono  Deo  &  B.  Mariae  Francarum- 
vallium  &  omnibus  illius  loci  habitatori- 
bus,  &c.  quod  in  villa  Alesti  non  douent 
leudam  neque  usaticum.  Hoc  donum  fuit 
factum  apud  Alestum,  in  curia  infra  duas 
turrcs.  Hujus  rei  testes  sunt  Aldebertus 
episcopus  Nemausensis  ecclesiae  &  Rai- 
mundus  episcopus  Uticensis  ecclesiae  & 
Raimundus  Paulus  &  Bermundus  de  Somi- 
drio  &  Raimundus  Boqueti  &  Raimundus 
de  Levedone  &  G.  de  Sancto  Stephano  & 
Stephanus  de  Blaqueria  &  Pontius  de 
Blaqueria. 

III.  Anno  ab  Incarnacione  Doiiiinl 
]\i  CLXXI,  régnante  Lodoyco  Francorum 
rege,  cajendis  aprilis.  Ego  in  Dei  nomine 
Beatrix,  comitissa  Melgorii,  dono  tibi 
filiae  meae  Ermessiiidae  &  tibi  Dulciae 
nepti  meae,  filiae  quondam  filii  mei  Rai- 
mundi comitis  Provinciae,  hac  carta  irre- 
vocabiliter  haeredibus  &  successoribus 
meis  in  perpetuum,  castrum  Melgorii  cum 
territorio  &  pertinentiis  suis,  &  totum 
comitatum  Melgorii  cum  castellis,  villis, 
burgis,  mansis,  nemoribus,  &c.  Et  specin- 
liter  ipsam  monetam  Melgorii  cum  omni 
juridictione  comitatus.  Et  hujus  donatio- 
nis  nomine  investie  vos  suprascriptas,  sci- 


An 
1171 

décem- 
bre. 


An 

1171 

I"  avril. 


An 
J 171 


281 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


282 


Éd.orig. 
t.  111, 

col.  122. 


An 
1171 

3o  dé- 
cembre. 


Bermundi  de  Salvis  genero  meo,  nomine 
suprascriptae  filiae  meae  Erniessiiidae, 
pari  scilicet  portione,  &  omnia  quae  ad 
coniitatum  pertinent  inter  suprascriptas 
filiam  &  nepteni  &  maritos  earum  aequa- 
liter  distribuantur  &  dividantur.  Verum- 
tamen  hanc  donationem  tali  lege  facio,  ut 
tani  Ermessinda  quam  Petrus  Bermundus 
maritus  ejus  partem  suam  totius  comitatus, 
nomine  neptis  meae  Dulciae  &  Raimundi 
comitis  Tolosani  feudi  titulo  habeant  & 
possideant,  &  castella  &  forfias,  quas  de 
comitatu  habuerint,  nepti  meae  Dulciae  & 
marito  ipsius  &  Raimundo  domino  comiti 
Tolosano  jurent,  &  ubi  ab  ipsis  vel  a  qua- 
vis  earum  vel  ab  haeredibus  vel  a  successo- 
ribus  vel  legatis  sive  nuiiciis  reddere,  salvo 
nihilominus  manente  jure  feudi,  &c.  — 
Nos  igitur,  scilicet  Raimundus  Tolosanus 
&  Petrus  Bermundus,  donationem  supra- 
dicfam  sub  forma  suprascripta  a  te  Béa- 
trice comitissa  Melgorii  recipientes  spe- 
cialiter,  vel  legem  &  formam  donationis 
laudamus,  firmamus,  &c.  Facta  sunt  &  lau- 
data  omnia  &  sacramento  firmata,  sicut 
superius  scripta  sunt,  in  palatio  Melgorii, 
in  praesentia  Guillelmi  comitis  Forcalque- 
rii  &  Raimundi  de  Baucio  &  Guillelmi 
de  Sabrano  &  Giraldi  Aniici,  Bertrandi  de 
Bolbono  &  Berengarii  de  Bolbono,  Ber- 
trandi de  Cavaillono  &  Bertrandi  Porcel- 
k'ti  &  Bermundi  de  Salvis  &  Poncii  Gau- 
celini,  &c. 


II.  —  XI 

Accord  entre  Ermen garde,  vicomtesse 
de  Narbonne,  6-  Roger,  vicomte  de 
Bé-^iers  '. 

I.  tURo  ego  Hermengardis  vicecomitissa 
J  Narbonensis,  filia  quae  fuit  Hermen- 
(;ard,  tibi  Rogerio  vicecomiti  Biterrensi, 
filio  Raimundi  Trencavelli  qui  fuit,  quod 
de  ista  hora  in  antea  (idelis  ero  tibi  de  tua 
vita  &  de  tuis  membris,que  tuo  corpori  se 

'  Château  de  Foix,  cartulaire,  caisse  1 5.  [Doat, 
Y.  i68,  f»  19.] 


tenant,  &  de  tuis  civifatibus  totls  &  de 
ipsis  forteziis,  que  ibi  hodie  sunt  &  in 
antea  erunt,  &  de  ipsis  tuis  castellis  &  de 
ipsis  tuis  alodis  &  feudis  &  de  ipsis  tuis 
bajuliis  &  de  lotis  honoribus,  quos  hodie 
habes  &  habere  debes  &  homines  vel  fe- 
mine  habent  &  habere  debent  de  te.  Ego 
predicta  Hermengardis,  Narbonensis  vice- 
comitissa, de  his  omnibus  supradictis  non 
tibi  totum  neque  aliquam  partem  tollam, 
nec  homo  vel  homines,  femina  vel  femine 
per  nieum  consilium  neque  per  meum  in- 
genium  neque  per  meum  assentimenfum. 
Et  si  erit  homo  vel  homines,  femina  vel 
femine,  qui  de  istis  omnibus  predictis  tibi 
aliquid  tollant,  ego  predicta  Hermengardis 
cum  illo  vel  cum  illis  amorem  vel  finem 
vol  societatem  non  habebo  ad  fuum  damp- 
num,  sed  per  quantas  vices  tu  me  commo- 
nueris  per  te  ipsum  aut  per  tuum  missum 
aut  per  tuos  misses,  &  commonere  te  me 
non  vetabo,  &  fidelis  adjutor  ero  tibi  do 
omnibus  predictis  per  fidem  sine  tuo  in- 
ganno  &  contra  omnes  homines  &  femi- 
nas,  excepto  comité  Tholosano  &  exceptis 
hominibus  &  mulieribus  de  meis  terris, 
unde  tibi  directum  facere  faciam  si  po- 
tuero;  sin  autem,  adjutor  ero  tibi  de  illis 
absque  inganno,  sine  lucro  tue  pecunie 
Inique  honoris.  Et  si  ego  vel  aliquis  de 
meis  terris  ullum  malefactum  tibi  vel  tuis 
fecerimus,  ego  tibi  emendabo  &  emendare 
faciam  illud  malefactum  quando  tu  me 
commonueris  per  te  ipsum  aut  per  tuum 
nuncium,  infra  ipsos  primos  XL  dies;  &  si 
facere  noa  possem,  de  hoc  adjutor  tibi 
tuisque  ero  sine  tuo  tuorumque  inganno. 
Et  de  ista  hora  in  antea  non  manutenebo 
nec  manutenere  faciam  per  meum  inge- 
nium  nec  per  meum  consilium  hominem 
vel  feminam  de  tuis  terris  neque  de  tuis 
honoribus  neque  de  tua  justifia  ad  fuum 
dampnum,  me  sciente.  Sicut  superius  scrip- 
tum  est,  sic  totum  tibi  tenebo  &  attendero 
recta  fide  sine  inganno,  excepto  quantum 
tu  mihi  absolveris,  tuis  gratis  animis,  sine 
forcia.  Et  hoc  totum  tacfis  manibus  cor- 
poraliter  juro  per  Deum  &  hec  sancta 
Evangelia.  Factum  est  hoc  sacramentum 
III  kalendas  januarias,  anno  ab  Incarna- 
tione  Domini  M  CLXXI,  in  presentia  Pétri 
de  Casiiacho   archidyaconi  Carcassone   8c 


An 
1171 


l-'d.orîff, 

t.  III. 
col.  123. 


An 

1171 


283 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


284 


Guillelmi    de   Sancto    Felice   vicarii    Car-  prefatam  villam  contra  voliiiitatem    suani 

cassone   &  Pétri  de  Lauraiio    &  Aimerici  deftenderit  aut  mamitemierit,  Ermengar- 

de  Barbairano   &  Ugonis   de    Romegos   &  dis  predicta  pro  posse  suo,  sine  lucro  averi 

Guilhelnii  Veil  &   Raimundi   Ferrandi    &  &  honoris  Rogerii,  débet  guerreiare  pre- 


An 
1 172 

janvier. 


Pétri  Raimundi  vicarii  Narbone  &  Rai- 
mundi de  Durbano  &  Guilhelmi  de  Pic- 
tavis  &  Gaiicerandi  de  Capitestagno  8c 
Berengarii  de  Boltenac  &  Bernardi  de  Dur- 
bano &  Pontii  de  Redorta  &  Guilhelmi 
clerici,  qui  hoc  scripsit  rogatus.  Et  hoc  sa- 
cramentuni  fuit  firniatum  &  juratuni  infra 
castrum  Liziniani. 

II.  Juro  ego  Rogerius  vicecomes  Biter- 
rensis,  filius  Saurae  comitissae,  tibi  Ermen- 
gardi  vicecomitissae  Narbonae,  quae  fuisti 
filia  Ermengardis,  quod  de  ista  hora  in 
antea  fidelis  ero  tibi  de  tua  vila,  &c.  con- 
tra omnes  homines  vel  foeminas,  excepto 
comité  Tolosae  &  exceptis  hominibus  !k 
mulieribus  de  meis  terris,  &c.  Factum  est 
hoc  sacramentum  m  kalendas  januarii, 
feria  V,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
MCLXXI,  in  praesentia  Pétri  de  Casi- 
Ihaco,  &c.  comme  dans  le  serment  précédent, 

III.  In  Dei  nomine'.  Anno  Incarnationis 
ejusdem  MCLXXI,  mense  januarii,  scripta 
fuit  haec  carta  concordie  &  convenientie, 


dictam  villam  &  omnes  illos  qui  eam  de- 
fenderint  &  nianutenuerint,  &  de  illa 
guerra  non  débet  facere  linem  vel  aliquod 
accordamentum  nec  trevas  accipere  cum 
praedicta  villa  nec  cum  illis,  qui  illam 
villam  manutenuerint,  sine  consilio  &  vo- 
luntate  dicti  Rogerii.  Et  si  Ermengardis 
guerram  &c.  (ut  supra).  Totum,sicut  supra.- 
dictum  est,  ego  predictus  Rogerius  0  tenreî 
&  0  ateîndrei  tibi  predicte  Ermengardi  sine 
omni  malo  ingénie,  per  hec  sancta  quatuor 
Evangelia.  Iterum  totum  sicut  supradictum 
est,  ego  predicta  Ermengardis  o  tenrei,  &c. 
(ut  supra),  —  Et  ego  Guillelmus  de  Sancto 
Felici  vicarius  de  Carcassona  &  ego  Pe- 
trus  de  Casilaco  archidiaconus  Carcasso- 
nae  &  ego  Ugo  de  Romegos,  nos  très, 
mandamento  domini  Rogerii,  tactis  sacro- 
saiictis  Evangeliis,  juramus  tibi  Ermen- 
gardi quod  omnia  ista  predicta  attendere 
tibi  faciamus  domino  Rogerio  vicecomiti. 
Quod  nisi  fecerimus,  ad  tuam  monitionem 
veniemus  Narbonam  in   tuam  potestatem 


que   facta   fuit  inter  dominum  Rogerium      &  inde  non  exierimus  nostris  pedibus  vel 


vicecomitem  Biterris  &  domiuam  Ermen- 
gardim  Narbone  vicecomitissam,  que  con- 
venientia  est  talis  :  ut  predictus  Rogerius 
&  Ermengardis  forciam,  que  hodie  est  in 
Villamagna,  ex  toto  diruant  &  nunquam 
postea  forcia  ibi  sit,  dum  ambo  insimul 
vixerint,  nisi  ambo  spontanea  sua  volun- 
tate  voluerint.  Et   si   Ermengardis,  aiite- 


aliis  sine  tuo  consilio  &  voluntale.  Et  hoc 
sacramentum  facimus  tibi  sine  omni  dolo 
ad  tuum  intellectum. — Et  ego  Petrus  Rai- 
mundi vicarius  Narbon'e  &  ego  Gauceran- 
dus  de  Capitestagni  &  ego  Raimundus  de 
Salis  &  ego  Ugo  de  Altiniaco,  nos  qua- 
tuor, mandate  domine  Ermengardis,  tactis 
sacrosanctis  Evangeliis,  juramus  tibi  Ro- 


quam  predicta  forcia  diruta  sit  vel  postea,  gerio  vicecomiti  Biterris,  quod  omnia  ista 
aliquid  habuerit  pro  redemptione  villae,  predicta  tibi  attendere  faciamus  domine 
de  toto  eo,  quod  ipsa  inde  aliquo  modo 
habuerit,  débet  dare  in  bona  fide  &  sine 
ulla  fraude  medietatem  Rogerio.  Et  si  Ro- 
gerius, antequam  predicta  forcia  diruta  sit 
vel  postea,  aliquid  habuerit  pro  redemp- 
tione villae,  de  toto  eo,  quod  ipse  inde 
aliquo  modo  habuerit,  débet  dare  in  bona 
lide  &  sine  ulla  fraude  medietatem  Er- 
mengardi. Et  si  Rogerius  guerram  vel  ali- 
quod contrast  \n  predicta  villa  invenerit, 
vel  aliquis  suus  homo  aut  ullus  alius  homo 


Ermengardi.  Quod  nisi  fecerimus,  ad  tuam 
monitionem  veniemus  Carcassonam  in 
tuam  potestatem,  &  inde  non  exierimus 
nostris  pedibus  vel  aliis  sine  tuo  consilio 
&  volunfale.  Et  lio:;  sacramentum  facimus 
tibi  sine  omni  dolo  ad  tuum  intellectum. 


An 

1 172 


'Château    de    Foix ,  caisse  22.  [Doat,  v.  i63, 

f  32.1 


285 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


286 


An 

1 1  72 

juiUiit. 


Ed.ori;. 
1.  III. 

col.  12  (. 


An 
I  172 

21 
juillet. 


12.    —    XII 

Serment  prêté  au  vicomte  de  Bé-^îers'. 

ANNO  ab  Incarnatione  Domini  MCLXXII, 
rege  Lodovico  régnante.  Notiim  sit 
omnibus  hominibus  tam  presentibiis  quain 
futiiris,  quod  Oto  Aniorti  &  Ugo  Cailarone 
&  Guilhermus  de  Palaiano  &  Guilhernuis 
Arcie,  in  curia  Liniosi,  Rogerio  Biteriis 
domino  suo  super  quattuor  Dei  Evange- 
lia  juraverunt,  ut  illi  castrum  Constan- 
tiani  ad  utilitatem  antedicti  Jlogerii  & 
Pétri  Vilarii,  donec  predictus  Petrus  miles 
fiât,  teneant,  81  ipsi  irati  sive  pacati,quan- 
documque  predictus  Rogerius  predictum 
castrum  per  se  vel  per  nuncium  suum 
recuperare  voluerit,  absque  omni  retentu 
confestim  reddant.  Factum  est  hoc  in  pre- 
sentia  Pétri  archidiaconi  Carcassone  & 
Aimerici  Barbairaiii  &  Ugonis  de  Rome- 
goso  &  Stulti  de  Podionauterio  &  Beren- 
garii  Lucie  &  Bernardi  Raimundi  de  Bru- 
gairolis.  Facfa  est  carta  hec  mense  julio, 
feria  IV.  Bernardus  de  Flaciano  hoc  scripsit. 


i3.  —  XIII 

Chartes  d'Alfonse  II,  roi  d'Aragon^. 

I.  'T'GC  Alfonsus,  Dei  gratia  rex  Arago- 
12  nensis,  cornes  Barchinone,  marchio 
Provincie,  comes  Rossilionis,  pro  amore 
Dei  &  salute  anime  mee,  recipio  in  mea 
manutenentia  &in  mea  defensione  monas- 
terium  Sancte  Marie  Fontisfrigidi  &  onines 
habitatores  illius  présentes  &  futures  & 
omnes  grangias  illorum,  &  illam  quam  ha- 
bent  a  Pujols,  armenta  8f  grèges  &  omnia 
que  illorum  sunt,  &  quicqiiid  habent  dono 
Aymerici  vicecomitis  Narbone  &  Ermen- 
gardis  filie  ejus  vel  in  antea  habebunt,  & 


'  Cartulaire  du  château  de  Foix,  caisse  i5. 
[Doat,  V.    168,  f  23.] 

'  Archives  de  l'ubbays  de  fontfroide.  [Oo:it, 
V.  5i),  f"  66. J 


quidquid  acquisiverunt  vel  in  antea  ac- 
quisituri  sunt  dono  vel  emptione  aliarum 
quarumlibet  personarum.  Dono  similiter 
eis  in  omni  regno  meo  &  in  omni  terra 
mea  omnes  usaticos  in  venditione  &  emp- 
tione &  pedaticos  in  mari  8c  in  terra  Si 
manc'ip  in  piscatione  maris.  Dono  etiam 
eis  pascua  ad  pascenda  omnia  animalia  sua 
ubicunique  ego  habeam.  Dono  adhuc  eis 
ut  in  nullo  loco  regni  mei  vel  terre  mee 
adjudicetur  eis  juramentum,  ut  faciant 
illud  vel  recipiant,  sed  si  de  parva  re  fue- 
rit  placitum,  verbo  monachi  vel  conversi 
absque  juramento  credatur;  si  vero  de 
magna  re  fuerit  placitum,  verbo  abbatis 
vel  prioris  simpliciter  credatur.  Hoc  fide- 
liter  omnes  amicos  meos  observare,  &  qui 
volunt  honorare  me  8c  regnum  meum, 
omnimodis  exoro.  Actum  est  hoc  xii°  ka- 
lendas  augusti,  anno  Incarnationis  Domini 
M"  C  LXX°  11°,  régnante  Lodovico  rege  in 
Francia.  Sig.  (régis  signum  manuale)  Ude- 
fonsi  régis  Aragonum,  comitis  Barchinone 
&  marchionis  Provinciae.  t  Berengarius 
abbas  Sancti  Felicis.  Sig  t  num  Raimundi 
vicecomitis  Cardone.  Sig  t  num  Guillelmi 
de  Castroveteri.  Sig  t  num  Arnaldi  Gau- 
fredi.  Guillelmus  Peregrini  levita  qui  hoc 
scripsit  (.locus  signî)  sub  die  &  anno  quo 
supra. 

II.  In  Christi  nomine'.  Sit  notum  cunc- 
tis,  quod  ego  Ildefonsus,  Dei  gratia  rex 
Aragonensis,  cornes  Barchinonensis  8c  mar- 
chio Provinciae,  bouo  animo,  8cc,  dono, 
laudo,  concedo  8c  confirmo  tibi,  dilecte 
Joannes,  venerabilis  prior  Sanctae  Mariae 
de  Cassiano,  8c  successoribus  fratribusque 
tuis  [presentibus]  atquc  futuris  inibi  Deo 
servientibus  ipsum  hospitale  de  Larzag, 
quod  Girbertus  quondam  ad  honorem  Jesu 
Christi  8c  pauperum  sustentationem  cons- 
truxit.  Praedictum  siquidem  hospitale  vo- 
bis  dono  8c  concedo  cum  omnibus  suis 
tenedonibus  8c  pertinentiis  ubique,  cum 
eremo  8c  populato,  ad  omnem  franchita- 
tem,  iiberlatem  8c  ingenuitatem  sine  ali- 
quo  retentu  in  perpetuum,  sicut  mclius 
dici  Se  intelligi  potest.  Actum  est  hoc  apud 
Perpinianum,  mense  novembri,  anno  do- 
minice  Incarnationis  mclxxiiii,  cum  sci- 

■  Archives  du  monastère  de  Casson. 


An 

1174 


An 

"74 

novem- 
bre. 


An 

'"74 


.87 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


288 


Éd.oric. 
t.  III, 

col.  125. 


An 

1172 

19  sep- 
tembre. 


licet  domînus  rex,  veniens  de  partibus  Ar- 
agoniae,  ad  colloquium  comitis  Raimundi 
tendebat.  S.  Ildefoiisi  régis  Aragonum, 
comitis  Barchinonensis  &  marchionis  Pro- 
vinciae.  S,  Raimundi  de  Monte  Catano. 
S.  Berengarii  de  Cardona.  S.  Arnaldi  Jo- 
fredi.  S.  Bernardi  d'Auriac.  S.  Guidonis 
Garcias.  S.  Guillelmi,  domini  Montispes- 
sulani.  S.  Geraldi  de  Jorba.  S.  Guillelmi 
de  Alcharras.  Ego  Guillelnius  de  Bassa 
scripsi  hanc  chartam  mandate  domini  ré- 
gis &  feci  hoc  signum. 


14. 


—  XIV 


Testament  de  Guillaume  VII,  seigneur 
de  Montpellier  \ 


I.  tN  nomine  domini  nostri  Jesu  Christi 
1  &  gloriose  virginis  Marie.  Anno  ab 
Incarnatione  Domini  MCLXXII,  mense  sep- 
tembres, in  festivitate  sancti  Michaelis. 
Ego  Guillelnius  dorainus  Montispessu- 
lani,  filius  quondam  Sibiliae,  in  mea  boiia 
niemoria  sic  testamentum  facio  meum  & 
ultimam  voluntatem  meam  super  rébus 
meis  dispono.  —  Inprimis  dimitto  cor- 
pus meum  ad  sepeliendum  in  nionasterio 
Sancte  Marie  Grandissilve,  &  eidem  nio- 
nasterio relinquo  pro  monacho  Raimuii- 
dum  filium  meum,  &  ei  &  pro  eo  relinquo 
ipsi  eidem  monasterio  Grandissilve  M  sol. 
Melgor.,  quibus  Raimundum  filium  meum 
contentum  esse  volo.  —  Dimitto  domui 
infirmorum  de  Ponte  D  sol.  qui  consilio 
Magalonensis  episcopi  &  G.  fratris  niei  in 
honore  &  servicio  mittantur.  —  Dimitto 
ecclesie  Magalonensi  M  sol.  Melgor.  qui 
dentur  in  honore,  unde  singulis  annis 
anniversarium  fiât  in  perpetuum  pro  re- 
medio  anime  mee  &  parentuni  meoruni, 
i|ui  persolvantur  ab  lis  qui  administratio- 
iiem  rerum  mearum  habuerint,  cuni  pri- 
nium  idoneus  honor  ad  hoc  inventus  fue- 
rit  ad  vendendumj   &  anniversarium  fiât 

'  Vid'imiis  [ou  plutôt  copie  notariée]  de  l'an  i3i  1 . 
irésor  des  chartes  du  roi;  Maguelonne,  sac  2, 
n,  6.  [Auj.  J.  340.) 


annuatim  illa  die,  in  qua  stafutum  fuerit 
cum  herede  meo  domino  Montispessuli. 
—  Dimitto  ipsi  ecclesie  Vallismagne  D.  sol. 
Melgor.  &  mando  quod  conipleatur  illud 
relictum,  quod  diniisi  ad  opus  dormitorii 
ejusdem  ecclesie  monasterii.  —  Dimitto 
monasterio  Francarum-vallium  D  sol.  Mel- 
gor.—  Mando  quod  testamentum  Mathildis 
quondam  mee  uxoris  conipleatur  in  inte- 
grum,  &:  débita  sua  que  ipsa  debebat  sol- 
vantur  &  reddantur.  —  Guillelmo  niajori 
filio  meo  relinquo  universum  honorem 
meum  &  oninia  jura  mea  &  omnia  boiia 
mea  ubicumque  siut  &  qualiacumque  sint, 
&  omnes  actiones  &  petitiones  meas.  — 
Volo  &  mando  quod  filius  meus  major 
Guillelnius  subminiîtret  necessaria  Guil- 
lelmo fratri  suo  honorifice,  &  si  forte  inter 
se  discordaverint,  donet  ei  singulis  annis 
XX  marchas  argent!  vel  M  sol.  Melgor. 
tantunimodo  in  vita  preiiominati  G.  nii- 
noris,  &  ils  contentum  [eum]  esse  volo.  — 
Guidonem  filium  meum  ad  nutriendum 
dimitto  in  cura  &  custodia  domus  niilitie 
Templi  &  fratrum  Templi,  &  rogo  quod 
mittant  &  teneant  eum  ab  hoc  proxiiiio 
festo,  anno  quo  supra,  usque  ad  vi  annos. 
lis  vero  VI  annis  conipletis,  si  Guillelnius 
meus  filius  major  &  Guillelnius  filius  meus 
niinor  ambo  vivi  fuerint,  deinde  relinquo 
dictum  Guidonem  filium  meum  pro  milite 
Christi  &  fratre  domus  militie  Templi  cum 
M  sol.  Melgor,,  quibus  Guidonem  filium 
meum  contentum  esse  volo  &  donium  nii- 
litie Templi  similiter,  &  postea  in  aliqiiam 
substilutionem  bonorum  meorum  Guido 
filius  meus  non  possit  venire.  Sed  tamen 
si  infra  spacium  horum  predictorum  se.K 
annorum  contigerit  mori  Guillelmum  mi- 
noreni  filium  meum  vel  Guillelmum  majo- 
rem  filium  meum,  ille  istorum  filiorum 
meorum  qui  superstes  fuerit  dominus 
Montispessulani,  recuperet  Guidonem  fi- 
lium meum  &  subministret  ei  necessaria 
honorifice.  Et  si  forte  inter  se  discordave- 
rint, donet  ei  singulis  annis  xx  marchas 
argenti  vel  M  sol.  Melgor.  fantummodo  in 
vita  hujus  Guidonis  filii  mei,  &  ils  con- 
tentum eum  esse  volo.  --  Sibiliam  filiam 
meam  niatrimoiiio  collocavi  Raimundo 
Gaucellini,  ((uam  contentam  esse  volo  c 
mnrchis  argenti  &  duobus  cifis  argenti  de 


An 
1 17Î 


Éd.orig. 

t.  III, 
col.  1 26. 


290 


"         28g  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 

Au  ■' 

"^*  VI  niarchis  &  chiobus  lectis  de  palio  8c  habuerit.  lis  deficientibus,  GiiiJlelma  filia 
vestinientis  &  equitatura,  que  oninia  teni-  niea  vel  hères  ejiis  legitinuis,  quein  ex 
pore  matrimonii  ipsi  donavi.  —  Guilleliiie  legitimo  matiinioiiio  habuerit,  Se  sic  deiii- 
filie  mee  tantumdem  relinquo.  —  Adaiacie  ceps  filia  mea  niiiior,  que  tune  temporis 
filie  iiiee  tantumdeiii  relinquo.  —  Marie  supererit  vitani  ducens  secularem  vel  he- 
filie  mee  tantuniJem  relinquo.  —  Clemeii-  res  ejus  legitinuis  quem  ex  matripionio 
tiam  filiani  nicam  tradidi  pro  nionacha  habuerit.  lis  deficientibus  succédât  Guil- 
monasterio  de  Tarn  cum  XX  niarchis  ar-  lelnia  soror  mea  &  filius  ejus  Bernardus 
genti,  quibus  ipsam  contentam  esse  volo  Atho  vel  hères  ejus  legitimus,  quem  ex 
&  monasterium  de  Tarn.  — ■  Siniiliter  rogo  legitimo  matrinionio  habuerit.  lis  deficien- 
&  volo,  quod  filie  mee  maritentur  ccmi- 
silio  8c  voluntate  Guidonis  fratris  niei. 
Si  quis  aliquam  filiarum  raearum  rapue- 
rit,  Si  raptam  in  uxorem  duxerit,  iliam 
filiam  nieam  8c  illuni  raptorem  maritum 
suum    8c    illos   filios    filiasve,   qui   8c  que 


Aiv 

1 17Z 


tibus  succédât  Adalacia  soror  mea  vel  hè- 
res ejus  legitinuis  major.  lis  deficientibus 
succédât  Stephanus  de  Cerviano  nepos 
meus  vel  hères  ejus  legitimus.  — Volo  ita- 
que  8c  mande  quod  Monspessulanus  8c 
totus  alius  honor   meus  ad    quemcumque 


ex  illo  matrimonio  procreati  procreateve  heredem,  masculum  seu  feminam,  perve- 

fuerint,   a    bonis    meis    exheredo.    Sed    si  nerit,  sit  semper  sub  potestate  8c  dominâ- 

hec    rapta   filia    mea    a   tani    illicito    ma-  tione  unius   domini  tantum,  qui  teneatur 

trimonio   se    retraxerit,  8c   secundum    or-  ad  ea  omiiia  peragenda,  quibus  filius  meus 

diiiationem  8c  consilium  Guidonis  fratris  doniinus  Montispessulani  existens  remanct 

mei  se  continuerit,  restituatur  in  eumdeni  obligatus,  sicut  dictum  est.  Sed  tamen  si 


gradum  in  quo  erat  antea  quani  rapcretur; 
sed  tamen  filios  filiasve,  ex  illo  matrimonio 
procréâtes  procreatasve,  penitus  in  perpe- 
tuuni  a  bonis  meis  exheredo  8c  prorsus 
aliènes  facio.  —  Si  Guillelmus  filius  meus 
major  sine  legitimo  herede  ex  conjugc  de- 
cesserit,  vel  si  habuerit  heredem  legiti- 
miim  8c  hères  ille  morte  moreretur  absqtie 


Monspessulanus  8c  alius  honor  meus  per^ 
venerit  ad  feminam,  8c  illa  femiua  filium 
habuerit  legitimum  ex  legitimo  matrimo- 
nio natuni,  cum  ille  filius  suus  major  ad 
etateni  XX  annorura  pervenerit,  Mons- 
pessulanus 8c  totus  alius  honor  meus  ad 
illum  in  integrum  revertatur,  sive  viva 
ejus  matre  existente  sive  mertua,  —  Item 


herede  legitimo  ex  con juge,  Monspessula-  ego    Guillelmus    dominus    Monti^essuli 

nus  8c  totus  alius  honor  meus  revertetur  rclinc[uo  infantes  meos  sub  custodia  8c  gti- 

ad  Guillelmum  filium  meum  minorem  vel  bernatioiie   Dei    emnipotentis   8:  Joannis 

ad  heredem  suum  legitimum  ex  conjuge,  si  Magalonensis  episcopi  8c  Guidonis  fratris 

masciilus  fuerit;  sin  autem,  ad  feminam  si  mei,  ut  ipsi  cum  consilio  proborum  homi- 

superstes   fuerit.    Siniiliter  si    Guillelmus  iiiim    meorum  de  Montepessulano   preno- 

filius  meus  miner  vel  hères  suus  legitimus  minâtes  infantes  mees  8c  res  èorum  custe- 

ex  conjuge  sine  legitimo  herede  ex  con-  diant  8c  gubernent.  — Vole  8c  jubee  ne 

juge  decesserit,  Monspessulanus  8c   totus  unquam   judeus  sit  bajulus  Montispessuli 

alius  honor  meus  revertatur  ad  Guidonem  vel  castelli  de  Palude  vel  alicujus  honoris 

filium    meum,    si    iiifra   dictes  VI   aunes,  mei.  —  Menachi  ordinis  de  Cistercie  vel 

sicut  supradictum  est,  in  secularem  vitam  eorum  heniines  nunquam  dent  leudas  vel 

redicrit,  vel  ad  heredem  suum  legitimum.  nsaticum  in  Mentepessulo  vel  in  castello 

Omnibus  ils  dictis  filiis  meis  sive  heredi-  de  Latis  vel  in  allé  honore  meo.  —  Mande 

bus  eorum  legitimis  ex  conjuge  deficienti-  8c  voie  quod  hères  meus  dominus  Meiitis- 

bus,  tam  niasculis  quam  feminis,  succédât  pessuli  donet  annuatim  pre  remédie  anime 

Guide   frater  meus  vel  hères  ejus   legiti-  mee   8c  parentum    meorum    boarie   Gran- 

nius.  Si  vere  Guide  frater  meus  decesserit  dissilve,  que  vocatur  Caltasac,  de  redditi- 

sine  herede    legitimo,  vel    hères  ejus    le-  bus  pratoruni   meorum    de  Palude  C   sol. 

gitimus    sine    herede   legitimo  decesferit,  Melgor.  8c  si   prata  in  laborivum  mutata 

succédât  filia   mea  Sybilia  vel  hères  ejus  fuerint,  ex  eedem  laberivo  singulis  annis 

legitimus   qiicni    ex    legitimo    matrimonio  persolvantur,  —  Mande  8c  injungo  licrcdi 


KJ.orig. 

t.  III. 
col.  127. 


Vin. 


Aq 

1 .1 7-i 


291 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


291 


meo  domino  Montispessuli,  ut  faciat  nio- 
-lere  in  nioleiidinis  de  Palude  s'uie  omiii 
nioltura  &  farnatge  totum  bladum  nioiias- 
terii  Francarumvallium,  scilicet  tantum 
■quantum  ad  opus  monachorum  monasterii 
in  monasterio  manentium  &  eorum  fami- 
lle necesse  fuerit.  —  Item  mando  &  volo 
:quod  omues  redditus  honoris  mei  veniant 
in  potestate  Joannis  Magalonensis  epi- 
scopi  ad  persolvenda  débita  mea  &  que- 
■rimonias  meas,  tractis  inde  expensis  que 
jiecessarie  fuerint  ad  procurandos  infan- 
tes meos  &  ad  deffendeudum  honorem 
meum.  —  Rogo  heredem  meum,  Monti- 
pessuli  dominum,  &  ei  injungo  ut  memor 
intime  affectionis,  quam  erga  eum  exhibeo 
universa  bona  mea  sibi  relincjuendo,  ut  de 
majori  justicia  ea  habeat  &  possideat,  dé- 
bita mea  &  ea  que  injuste  nbstuli ,  que 
persoluta  non  fuerint,  intègre  solvat  & 
reddat.  —  Rogoitaque  &  mando  quod  hè- 
res meus,  Montispessuli  dominus,  horaines 
meos  diligat,  servet  &  deffendat  &  justi- 
ciam  eis  teneat,  &  homines  meos  rogo  & 
ipsis  injungo,  quod  heredem  meum,  Mon- 
tispessuli dominum,  fideliter  diligant  sicut 
dominum  suum,  &  ei  fideliter  &  recte  te- 
iieant  &  observent  fidelitatera  suam  &  do- 
jninationem  suam  semper.  —  Item  Joannem 
Magalonensem  episcopum  &  Guidonem 
fratrem  meum  &  infantes  meos  &  omues 
homines  meos  &  totum  honorem  meum 
dimitto  in  garda  &  deffensione  Raimundi 
Gaucelini  de  Lunello.  —  Item  Joannem 
Magalonensem  episcopum  &  Guidonem 
fratrem  meum  &  infantes  meos  &  omues 
homines  meos  &  Raimundum  Gaucelini 
dominum  Lunelli  ik  universum  honorem 
meum  dimitto  in  garda  &  deffensione  do- 
mini  mei  Ildefonsi  régis  Aragonensis.  — 
Item  volo  &  mando  quod  Joannes  Maga- 
lonensis  episcopus  &  Guido  frater  meus 
teneant  hanc  administrationem,  sicut  dic- 
tum  est,  tamdiu  donec  hères  meus  Montis- 
pessuli sit  etatis  XX  annorum.  —  Item 
mando  &  jubeo  quod  pro  honore  de  Co- 
coneto,  quem  Guido  frater  meus  abstulit 
ecclesie  Magalonensi,  MMM  sol.  Melgor. 
restituantur  eidem  predicte  ecclesie  Maga- 
lonensi atque  bonus  honor  de  honore 
meo  de  Palude,  de  illo  scilicet  ([ui  propin- 
quior  fuerit  terminio  de  Cocone.  Et  rogo 


dominum  Magalonensem  episcopum  &  ca- 
uonicos  Magalonenses  présentes  &  futu- 
res, quod  singulis  annis  in  festivitate 
Sanctorum  Cosme  &  Damiani  faciant  an- 
niversarium  pro  remédie  anime  mee  & 
parentum  meorum.  Factum  est  hoc  anno 
&  mense  quo  supra,  in  die  festivitatis 
sancti  Michaelis,  in  caméra  castelli,  coram 
Joanne  Magalonensi  episcopo  &  Guidone 
fratre  ejusdem  domini  Guillelmi  Montis- 
pessuli, in  presentia  &  testimonio  Guil- 
lelmi Raimundi  Magalonensis  archidia- 
coni,  Guillelmi  Maurini  prioris  Sancti  Fir- 
mini,  Guillelmi  de  Cintrarianicis,  AguUoni 
de  Castronovo,  Poncii  de  Mesoa,  Guil- 
lelmi de  Albaterra,  Guillelmi  Lenterici, 
Guillelmi  Lenterici  ejus  filii,  Guillelmi 
Adalgerii,  Raimundi  Lamberti,  Guillelmi 
Pétri  Maurini,  Guillelmi  Olrici,  Guiraudi 
Atbrandi,  Pétri  de  Sancto  Johanne,  Ca- 
delli,  Bernardi  Austrinii,  Sébastian!  Jor- 
dani  de  Conchis  &  Fulconis  qui  hec 
scripsit. 

II.  Ego' Agullonis  de  Castronovo  &  ego 
Guillelmus  de  Albaterra,  &c.  nos  omues 
jiiramus,  tactis  sacrosanctis  Evangeliis  cor- 
poraliter,  hoc  testamentum  seu  ultimam 
voluntatem  veram  esse,  sicut  in  altéra 
parte  hujus  carte  continetur.  Et  scimus 
quod  quando  dominus  Guillelmus  Montis- 
pessuli, filius  quondam  Sibiliae,  hoc  suum 
fecit  testamentum,  in  sua  bona  memoria 
erat,  &  nescimus  quod  postea  suum  testa- 
mentum mutasset.  Acta  sunt  haec  anno  ab 
Incarnatione  Domini  mclxxix,  pridie 
idus  martii,  luna  xiii,  in  castello  Mon- 
tispessulani ,  in  porficu  juxta  cameram 
casteili,  ante  praesentiam  domini  Joannis 
Magalonensis  episcopi  &  assistentium  cum 
eo  domini  Gaucellini  Lodovensis  episcopi, 
Pétri  de  Cardona,  magistri  Guidonis,  &  in 
praesentia  &  testimonio  domini  Raimundi 
Guillelmi  abbatis  Anianensis,  Burgundio- 
nis  nepotis  ejus,  Jaufridi  de  Marsilia  ne- 
potis  Raimundi  Gaucellini,  Raimundi  de 
Crecio  archidiaconi  Lodovensis,  Guillelmi 
de  Rogiano  nepotis  domini  Magalonensis 
episcopi,  Raimundi  Masadaur,  Pétri  de 
Caça,  Stephani  Bedocii,  Stephani  de  Azil- 
lano,    Bernardi    de    Insula,    Bernardi    de 


An 

riyr 


Êd.orit'. 

t.  lu; 

col.  liS. 


An 

I  180 

I  (.maïa. 


M^ 


its  d'Auhays,  11.   82. 


An 
1180 


193 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


294 


Foiitaiiis,    Gerbrandi   filii    Hermesendrie,      niedietatem  possit  filia  mea  siisprascripta, 


Raimuiidi  Lamberti  junioris,  Ademari 
Guillelmi  de  Sancto  Geiiesio,  Augerii  de 
Naires,  Guillelmi  Gaudini,  niagistri  Ri- 
cardi,  Hermengavi  de  Melgorio,  &c. 


i5.  —  XV 

Donation  du  comté  de  Melgueïl  par 
la  comtesse  Béatrix  au  comte  de 
Toulouse  ' . 


An 
1  172 

n  dc- 

ccinbrc. 


liJ.OIMJ*. 

I   111, 

:ul.  129. 


si  tune  filius  ejus,  quem  ex  Petro  Ber- 
niundo  suscepit,  superstes  fuerit,  licet 
sobolem  ex  filio  tuo  susceperit  que  simi- 
liter  superstes  sit,  pro  arbitrio  suo  dispo- 
nere,  dividere  &  eut  voluerit  liberorum 
meliorationem  facere.  Si  vero  filius  tuus, 
sobole  ex  filia  mea  suscepta  superstite, 
premortuus  fuerit,  nisi  tune  filius,  quem 
filia  niea  ex  P.  Bermundo  susceperit,  su- 
perstes extiterit,  totum  iii  illam  sobolem, 
quam  de  filio  tuo  susceperit  omnifariam, 
cum  decesserit,  conferre  compellatur  :  in 
omni  tamen  eventu,  tu  pro  expensis  8c 
sumptibus,  ut  superius  scriptum  est,  me- 
dietatem  comitatus  retiuebis  &  lucraberis, 
nisi  Dulcia  neptis  mea,  filia  quondam  filii 


IN  nomine  sancte  &  individue  Trinitatis. 
Annoab  Incarnatione  Verbi  M°C°LXX"ii" 
régnante  Lodoyco  Francorum  rege,  pridio  niei  Raimundi  comitis  Provincie,  superstes 
idus  decembris.  Ego  in  Dei  nomine  Bea-  extiterit,  &  tibi  vel  filio  tuo  nupserit,  tune 
trtx,  comitissa  .Melgorii,  profiteor  me  do-  enim  ipsam  medietatem  comitatus  habere 
nasse  tibi  Raiinundo  duci  Narbone,  comiti  volo.  Alioquin  si  vel  antequam  nubat  vel 
Tholose,  marchioni  Provincie,  totum  co-  alii,  scilicet  non  tibi,  non  filio  tuo,  nupta 
mitatum  Melgorii  cum  omnibus,  que  ad  decesserit,  vel  alii  nupta  vixerit,  nichil  in 
ipsum  comitatum  pertinent  vel  de  jure  comitatu  Melgorii  eam  habere,  nichil  su- 
pertinere  debent,  ita  ut  de  cetero  quicum-  per  comitatu  in  vita  vel  morte  posse  dis- 
que comitatum  Melgorii  vel  comitatus  ponere,  volo.  Immo  comitatum,  secundura 
partem  habuerit,  per  te  vel  successorem  conventiones  présent!  pagine  insinuatas, 
tuum,  qui  comitatum  Sancti  Egidii  habue-  a  filia  mea  Ermensinda  &a  vohis  haberi  & 
rit,  feodi  titulo  habeat,  teneat  &  possideat,  possideri  &  ordinari  firmiter  volo  atque 
&  castella  &  munitiones  &  fortias  vobis  irrevocabiliter  coiistituo.  Sic  igitur  dona- 
jurare  &  ad  commonitionem  vestram  red-  tionem,  quam  in  neptem  mcam  supra- 
dere,  remota  fraude  &precio,  compellatur.  scriptam,  te  stipulante,  contuleram,  meo 
Nunc  igitur  prefafam  donationem  confir-  consensu  renovando  revocans  omnia  se- 
mans  &  presentibus  actis  inseri  insinuari-  cundum  conventiones  presenti  pagine  in- 
que  faciens,  dono  &  trado  filiam  meam  sinuatas,  super  comitatu  Melgurii  perpe- 
Ermensindam    in   uxorem    legitimam    filio  tuo    gubernari   volo   atque   constituo.  Ad 


tuo  Raimundo,  &  dono  tibi  in  dotem,  no- 
mine filii  tui  suprascripti,  totum  ex  intè- 
gre comitatum  Melgorii,  cum  omni  juri- 
dictione  &  plena  amministratione  &  cum 
omni  dominicatura  &  omnibus  generaliter, 
que  ad  ipsum  comitatum  pertinent  vel  de 


hec  ego  Ermensinda  omnia  suprascripta 
in  te  Raimundum  filium  R.  ducis  Nar- 
bone, comitis  Tholose,  marchionis  Pro- 
vincie, consensu  matris  mee,  secundum 
conventiones  suprascriptas  futurum  mari- 
tum  meum,  dotis   nomine  conforens,  spe- 


jure  pertinere  debent,  tali  lege  ut  si  filia  cialiter  dono    tibi   quicquid  de  bonis  vel 

mea  suprascripta,  sobole  ex  prefato  filio  successione    patris    mei    Bernardi    Peleti 

tuo    suscepta    superstite    vel    etiam    non  comitis   ad  me  quocumque  jure   pertinet 

suscepta,   preniortua  fuerit,  medielas  co-  vel  pertinere  débet,  tali  lege,  ut  in  nul- 

mitatus   pro  expensis  &  sumptibus,  quos  lam  aliam  sobolem,  nisi  ex  te  susceptam, 

in    ipso   comitatu    fecisti   &    facturus    es,  transferre  valeam.    Si   vero    sobole   ex   te 

pleno  jure  retineas  &  lucreris,  aliam  vero  non  suscepta  me  premori  contigerit,  to- 
tum quod  de  bonis  paternis  ad    me  per- 

■  Trésor  des  chartes  du   roij   Languedoc,  n.  r.  venerit,   pleno   jure    tUum    sit   &   pro   ar- 

[Auj.  J.  29-5}  copie  ancienne.]  bitrio   &  voluntate  tua  disponas.  Ad  hec 


An 
1172 


An 


20  J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


296 


IM.orig 

t.  III, 

col.  i3o. 


An 
1 176 

3  no- 
vembre. 


si  me  Ermonsinda  milla  relicta  sobole 
jiiori  contigerit,  totum  quicquid  de  conii- 
tatii  Melgorii  ex  donatione  matris  mee  ad 
me  perveiierit  &  totuni  c(uod  similiter  de 
bonis  vel  siiccessione  paterna  ad  me  per- 
veiierit, tibi  Raimuiido  diici  Narboiie,  co- 
miti  Tholose,  marchioni  Provincie  &  filio 
tuo  Raimundo  vel  successori  tiio,  qui  co- 
mitatum  Saucti  Egidii  habiierit,  pleno 
proprietatis  &  dominii  jure,  ad  faciendas 
Omiies  voUintates  vestras  in  perpetuum 
iurevocabiliter  doiio  atque  concedo.  —  Ego 
îgitur  Rainiundus  dux  Narbone ,  comes 
Tholose,  marchio  Provincie,  donc  tibi  Er- 
mensinde  suprascripte,  nomine  filii  niei 
Raimundi,  in  donationem  propter  nuptias, 
quicquid  habeo  in  civitate  Usetica  &  in 
toto  episcopatu,  excepta  medietate  pedagii 
Vallis  Aquariae  &  pedagii  Saucti  Satiir- 
nini,  tali  lege  ut  si  filius  meus  Raimun- 
dus,  sobole  ex  te  suscepta,  premoriuus 
fuerit,  habeas  in  vita  tua,  postea  vero  ad 
ipsam  sobolem  revertatur,  nec  mihi  liceat 
vel  sibi  in  aliam  sobolem  prescriptum  co- 
initatum  de  Usetico  transferre.  Si  vero,  so- 
bole ex  te  non  suscepta  vel  suscepta,  set 
non  superstite,  premortuus  fuerit,  habeas 
Scpossideas  pleno  jure  quamdiu  vixeris. — 
Omnia,  sicut  superius  scripta  sunt,  laudata 
&  jurata  fuerunt,  jurante  Béatrice  comi- 
tissa  &  jurante  Ermensinda  ejus  filia  & 
jurante  R.  duce  Narbone,  comité  Tholose, 
marchione  Provincie  &  R.  ejus  filio  ju- 
rante, in  presentia  Bermundi  de  Salve, 
Bermundi  de  Vidiaobrio,  Elesiarii  deUce- 
fia,  Raimundi  ejus  fratris,  Raimundi  de 
Agolt,  Ricavi  de  Insula,  Monachi  Masca- 
roni,  Berengarii  de  Montealto,  Pétri  de 
Alesto  sacerdotis,  Bernardi  de  Paragio, 
Radulfi  causidici  &  cancellarii,  Poncii 
gramatici ,  Raimundi  Bedocii,  Bertrand! 
Bedocii,  Guillelmi  Borrelli,  Bertrandi  Ri- 
perti,  Guillelmi  gramatici. 

Ego  Raimundus  '  (hic  ponltur  sîgnum 
notarii)  Bodonus  notarius,  Radulf'o  causi- 
dico  &  cancellario  componente,  hoc  ins- 
trumentum  scripsi,  complevi,  dedi  &  tra- 
didi  &  testis  interfui. 

Ego  Raimundus  de  Arenis,  sancte   Ro- 


mane ecclesie  diaconus  cardinalis  tltuli 
Sancte  Marie  in  Via  lata,  &  ego  Aldeber- 
tus,  Nemausensis  episcopus,  de  cetero  no- 
tum  fieri  volumus  omnibus  qui  hoc  instru- 
mentum  legerint  vel  audierint,  quod  anno 
dominice  Incarnationis  M°  c°  LXX"  vi%  III 
nonas  novembris,  in  presentia  nostra,  om- 
nia, sicut  in  presenti  instrumento  conti- 
nentur,  fuisse  compléta,  jurata  &  confir- 
mata  approbatum  fuit,  jurantibus  testibus, 
tactis  sacrosanctis  Evangeliis,  &  sub  jure- 
jurando  testimonium  perhibentibus,  scili- 
cet  Elesiario  de  Ucecia,  Raimundo  fratre 
ejus,  Bermundo  de  Vidinobrio,  Bernardo 
de  Paragio,  Radulfo  causidico  &  cancella- 
rio, Pontio  gramatico,  Raimundo  Bedocio, 
Bertrando  Riperto,  Guillelmo  gramatico, 
Raimundo  Bodono  notario,  in  presentia 
testium  Raimundi  de  Bocairano,  Pétri 
Hugonis  de  Volubrica,  Guillelmi  Hugonis 
fratris  ejus,  B.  Atonis  vicecomitis  Nemau- 
sensis, Guiraldi  Amici,  Bertrandi  Bonelli, 
Gontardi,Causiti  Guischardi,  Pétri  de  Ber- 
nitio,  Bernardi  episcopi.  Pétri  Bertrandi, 
Bernardi  Lamberti,  Bernardi  Mascaroni, 
Rainuindi  de  Ealcio,  Raimundi  de  Vidino- 
brio, Raimundi  Seguini,  Guidonis  Guerre- 
jati,  Poncii  Gaucelmi,  Guiraldi  de  Sancto 
Martino  judicis  de  Avinione,  Pétri  de  Ta- 
rascoae.  Pétri  Imberti  de  Sancio  Bonito, 
Bermundi  de  Salve,  Guidonis  de  Seveiraco, 
Guiraldi  Azemari  &  aliorum  multorum. 
Ideoque  nos  ad  perpetuam  rei  memoriaiu 
&  gestorum  sinceram  fidem  presentis  ins- 
trumcnti  paginam  sigillis  nostris  jussinius 
&  fcciraus  cOiiiniuniri. 


An 

1 17Û 


16. 


XVI 


Accord  entre  l'évêque  du  Puy  iy  le 
vicomte  de  Folignac' . 

IN  nomine  Patris  &  Filii  &  Spiritus 
Sancti,  amen.  Anno  ab  Incarnatione 
Domini  M"  C  i.xx"  111°,  domno  Alexandre 
sancte   catholice    ecclesie    summo   poiiti- 


An 

1 173 


'  Ces  deux  mots  sont  en  granJes  lettres  dans  la  '  Trésor  des  chartes;  Bigorre,  n.  i.  [J.  294,  copie 

copie  81  forment  une  sorte  de  monogramme,  du  temps.] 


An 
1 173 


397 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


I.  111, 
col.  i3l. 


fice,  Ludovico  christianissinio  rege  Fraii- 
corum  régnante.  Controversia,  que  inter 
dominiim  Petrum  Aniciensem  episcopum 
&  ejusdem  ecclesie  canonicos  &  Poncium 
Podempiiiaci  vicecoiiiitem,  super  niultis  & 
variis  hinc  inde  querelis  vertebatur,  coram 
dominis  scilicet  R.  Dei  gratta  Vieiinensi 
electo  &  Vivariensi  episcopo  &  P.  eadem 
gratia  Alveruoruni  episcopo,  quorum  arbi- 
trio  &  maadato  uterque  datis  obsidibus  & 
fidejussoribus  se  statures  promiserant,  au- 
ditis  ex  utraque  parte  allegationibus,  hune 
finem  amicabili  coinpositione ,  Deo  an- 
nueute,  sorti  ta  est.  Iii  primis  quicquid  in 
moneta  vel  lesdis  sive  quibuscumque  aliis 
rébus  in  civitate  Podii  predictus  episco- 
pus  a  prefato  vicecomite,  per  transactio- 
nem  Parisius  factam  coram  domino  Ludo- 
vico  rege  Francorum,  presentibus  comito 
Theobaudo  &  Mauricio  Parisionsi  epi- 
scopo multisque  proceribus  palacii,  con- 
secutus  fuerat,  ejus  medietatem  vicecomiti 
restitui  ad  feudum  &  alteram  medietatem 
episcopo  &  successoribus  ejus  in  perpe- 
tuum  conservari  illesam  &  sine  contra- 
dictione  vicecomitis  &  suorum  mandave- 
runt.  Et  si  quis  umquam  super  bac  parte 
episcopo  vel  successoribus  suis  controver- 
siam  moverit,  vicecomes  adesse  débet  epi- 
scopo bona  fide  &  deffendere.  Domos  ta- 
men  vicecomitis  ad  feudum  ab  episcopo 
sibi  assignaverunt. — Secundo, de  iiii°'cas- 
tris,  scilicet  Sahac ,  Ainac,  Saint-Çuintin, 
Seno'il,  que  per  eandem  transactionem 
episcopus  a  vicecomite  consecutus  fuerat, 
duo  vicecomiti,  scilicet  Saisac  8c  Ainac,  ad 
feudum  ab  episcopo,  &  alia  duo  sine  omni 
retinemento  restitui  decreverunt.  —  Ter- 
cio,  quicquid  in  Castro  de  Bellomonte  aut 
in  territorio  vicecomes  a  domina  Fida  per 
donationem  aut  emptionem  adquisierat, 
totum  illud  solvi  &  remitti  &  ascribi  ec- 
clesie in  perpetuum  prediclum  castrum 
de  Belmont  8i  castrum  de  Cereis  preccpe- 
runt.  —  Quarto,  si  episcopus  vel  ecclesia 
in  Castro  aliquo  parfem  habeat  vel  in  pos- 
terum  adquisierit,  sine  ejus  consilio  vice- 
comes aut  ejus  liberi  nicbil  ibi  adquirere 
debent.  Idem  de  castris  vicecomitis  &  de 
illis,  in  quibus  partem  habet  vel  in  antea 
adquisierit,  aut  ejus  filii,  quod  nichil  epi- 
scopus aut  ecclesia  adquirere  débet.  Hoc 


intelligendum  est  de  dominiis  castrorum, 
non  de  possessionibus  &  terris  planis, 
quas  adquiri  ab  episcopo  vel  a  vicecomite 
non  prohibuerunt.  Set  neque  in  territorio 
castri  ecclerie  débet  vicecomes  aliquod 
castrum  facere,  neque  in  territorio  castri 
vicecomitis  ecclesia.  —  Quinto,  in  ecclesia 
Sancti  Pauliani  &  in  omnibus  ecclesiis  que 
sunt  in  Vallavio,  nullam  exactionem  fieri, 
set  immunes  ab  exactionibus  vicecomitis  & 
suorum  filiorum  existere,  in  terris  quoque 
Aniciensis  ecclesie  nichil  capi  vel  exigi  a 
vicecomite,  prêter  justas  &  débitas  con- 
suetudines,  mandaverunt.  Castrum  Sancti 
Pauliani  &  cetera  castra  per  guerram  di- 
rula  tam  episcopo  quam  suis,  tam  viceco- 
miti quam  suis,  licet  rehedificare  &  neu- 
teralteri  débet  impedimentum  prestare. — 
De  pedagio  quod  in  civitate  Anicii  aucto- 
ritate  régis  de  cetero  actipietur,  scilicet 
xni  denarii  de  unoquoque  trossello,  très 
fient  porciones  :  v  denarios  percipiat  epi- 
scopus, m  ecclesia,  v  vicecomes  ad  feudum 
ab  episcopo;  set  omnes  burgenses  Anicii 
ab  hoc  pedagio  immunes  existant,  &  quod- 
cumque  dederit  lesdam  non  det  pedagium. 
Prcterea  annona  &  vinum  &  carnes  im- 
munes sint  a  pedagio.  Lesde  autem  metas 
consuetudinis  non  excédant.  Predictum 
autem  pedagium  in  uno  loco  infra  civila- 
tem  congregelur,  &  ter  in  anno  aut  qua- 
ter  secundum  predictas  porliones  inter 
prenominatos  distribuatur.  Verum  si  mer- 
catoribus  aut  viatoribus  intra  termines  in- 
ferius  designandos  aliquid  ablatum  vel  pro 
pedagio  sive  guidagio  exactum  fuerit,  antc 
distributionem  de  pedagio  restituatur.  Pro 
pedagio  eiiim  stratas  ik  vias  omnes,  per 
quas  mercatores,  viatores,  peregrini  tran- 
seunt  aut  in  posterum  transire  contigerit, 
&  omnes  causa  negociationis  vel  pere- 
grinationis  &  orationis  incedentes  infra 
termines  inferius  declarandos,  tam  episco- 
pus perse,  quam  ecclesia,  quam  viceco- 
mes per  se,  &  vicecomes  cum  episcopo  vel 
cum  ecclesia,  absente  episcopo,  fideliter&t 
sine  dolo  debent  custodire,  tueri  &  firmi- 
ter  deffendere  &  sibi  invicem  auxilium  & 
consilium  prestare.  Ipsi  autem  episcopus, 
ecclesia,  vicecomes  aut  filii  vel  successo- 
res  eorum  nec  pedagium  nec  lesdam  au- 
gere    nec    alibi    pedagium    accipere    neç 


An 
1  173 


An 
1.73 


i;j.orig. 

t.  111, 
roi.  l33. 


299 


PREUVES  DE  L'PilSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3oo 


An 
1  173 


pro  guidagio  aliquid  recipere,  etiam  ultro  falute  animae  nieae  &  pafiis  mei  piae  re- 

oblatum,  iiUo  modo  présumant.  Termini  cordationis   régis  olim  Franciae  Ludovici 

ex  parte  Vivariensis  episcopatiis,  topoî{a(^,  &   ejus   filii   domini    Philippi  &   filiorum 

JMe'^illax,  YAlgiùMolmus,  La-^ocha,  Las  For~  meorum    &    totius   generis    mei,  assigne, 

chas,  Furmineus,  Guinanda,  Casa-Meiana,  donc  &  sancto  Johanni  Baptistae  &  sanc- 

lo  pon'i  de  Lîdena,  Laniat  tro  a  Lengoina  tae  domui  hospifalis  Hierusalem  &  Christi 

aisi  con  e  1ers  navalla.  —  Si  vero  viceco-  pauperibus    &    venerabili    magistro    Rai- 

mes  aut  hères  ejus  aut  aliquid  (jic)  suorum  muiido   de   Molinis  &  omnibus   fratribus 

contra  hauc  conventionem  fecerit,  &  corn-  tam  praesentibus  qiiam  in  perpetuum  fu- 

monitus   ab   Aniciensi    episcopo   aut   ejus  turis,    cum    omnibus   pertinentiis   suis   & 


successore,  infra  XX"  dies  emendare  no- 
luerit,  integrum  jus  quod  ex  transactione 
facta  Parisius  coram  Ludovico  rege  conse- 
cutus  fuerat  Aniciensis  episcopus,  tam  in 
castellis  quam  in  lesdis  &  moueta  &  aliis 
usaticis  civilatis  Anicii,  predicto  episcopo 
&  ejus  successoribus  est  in  hac  araicabili 
compositione  reservatum. 


17- 


XVII 


cum  omni  jure  suo,  sicut  tenui  intus  & 
extra,  longe  &  ])rope,  in  viridi  ik  sicco; 
ita  scilicet  quod  domus  hospitalis  libère 
praefatum  casale  absque  omni  exactione 
habeat,  teneat  &  in  perpetuum  ad  usus 
pauperum  possideat;  tali  videlicet  condi- 
tione,  quod  singulis  annis  quamdiu  vixero 
&  in  terra  Orientali  commorabor,  D.  bi- 
zantios  ad  assiimptionem  beatae  Dci  geni- 
tricis  semper  virginis  Mariae  domus  hospi- 
talis ad  voluntatem  meam  faciendam  mihi 
donabit.  Quod  si,  nutu  Dei,  ultra  mare 
me  contigerit  transire  &  morari,  pro  illis 
D.  bizantiis  LXII  marcas  &  dimidiam  ar- 
genti  meri  ad  pondus  Trojae,  ad  Pente- 
costem,  in  capitule  de  Cere'^ers  vel  ubi 
capituliim  Iranslatum  fuerit,  mihi  vel  jus- 
sioni  meae  Hospitalarii  persolvant,  &  illi 
bizantii  D.,  Cjuos  Hierusalem  recipere  de- 

IN  nomine,  &c.  Notum  sit,  &c.  quod  ego  bebam,  prorsus  cadant.  Quod  si  ego  vel 
Constantia,  bonae  memoriae  Ludovici  jussio  mea  ad  praedictos  termines  esse  non 
quondam  régis  Galliae  filia  &  sfrenui  potero,  cum  praenominatos  bizantios  sive 
Galliarum  régis  Ludovici  soror,  necnon  &  marcas  argenti  requisiero  in  malo  inge- 
Sancti  vEgidii  comitissa,  visis  sanctae  do-  nio,  extra  vel  ultra  mare,  habeant.  Post 
mus  hospitalis  Hierusalem  occulata  fide  obitnm  vero  meum,  corpus  hospitalarii 
innumeris  beneficiis  &  misericordiae  ope-      accipiant  &  in   cimiterio   suo,  ut  conso- 


Réception  de  Constance,  comtesse  de 
Toulouse,  au  nombre  des  sœurs  don- 
nées de  l'ordre  de  Saint-Jean  de 
Jérusalem^ 


ribus,  quae  in  eadem  Christi  membris  die 
ac  nocte  pio  humanitatis  obsequio  exhi- 
bentur,  pietatis  &  miseriae  intuitu,  me  in 
consororem    in    praefatae   sanctae    domus 


rori  suae,  honorifice  sepeliant  &  aiinuale 
meum  celebrari  faciant,  &  casale  libère  & 
quiète  domus  hospitalis  in  perpetuum  pos- 
sideat. Praefati  vero  bizantii  &  marcae  ar- 


An 
1 173 


capitule  communi,  in  manus  magistri  Rai-  genti  citra  vel  ultra  mare  prorsus  cadant, 

mundi  de  Molinis,  in  cimiterio  eorum  ad  &  nemo  de  génère  meo  vel  aliène  ees  am- 

sepeliendum  dono.  Necnon  &  casale  meum  plitis  sive  cazale  quaerere  vel  exterquere 

quod  dicitur  Betheras,  in  planis  Ascalone  ab    Hespitali   praesumat.  Quod   si  aliquis 

situm,  quod  meis  prepriis  bizantiis  libère  malignus   centra  hanc  meam   denatienem 

&  quiète  emi  &  meo   isto  exercitie  con-  surrexerit  &  perverse  agere  vohierit,  ma- 

qiiisivi,  coram  subscriptis  testibus  in  eo-  ledictienem  &  iram  emnipotentis  Dei  in- 

dem    capitule    de    &   trado    &    libère    &  currat.  Et  ut  hoc  meum   donum   ratiim  & 

quiète   in    perpetuam    eleemesinam,    pro  firmum  permaneat,  sigilli  mei  authentica 

impressione   scriptum   hoc   muniri  &   re- 

■  Archives  du  grand  prieuré  de  Saint-Gilles,  de  borari  feci.  Factum  est  ^utera  hoc  anno  ab 

J'ordre  de  Malte.  Incarnations   Domini    M  C  LXXIII.    Cujus 


EJ.orif;, 
t.  III. 

col.  i33 


An 


JOT 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3o2 


rei  suiit  testes,  scilicet  dominus  R.  de  Si- 
done,  dominus  F,  do  Frezet  castellaiius 
iJierusaleiu ,  W.  de  Molebuc,  Anselmus 
filius  Gibelini,  Raynaldus  Litardus,  Amal- 
ricus  de  Florao-loco,  Anselmus  Bisbin,  Ro- 
bertus  Niger,  Nicolaus  Manzur,  Robertus 
de  Siakeni,  Goffridiis  de  Jurs,  V/.  Ebraldi, 
Joannes  Bricii,  Ernulphus  de  Blanqua- 
garda,  P.  de  Sancto-Lazaio  Odrez,  Ber- 
nardus  Proez,  Robertus  de  Cazali  Saucti 
iEgidii,  Joifridus  de  Issoudoii,  Tiebaldus 
de  Canzi,  niagister  Labus  qui  scripsit. 


cobi,  &  Petro  de  Casiiiaco  Carcassoucnsi 
archidiacoiio  &  Bernardo  de  Narbona  ca- 
merario  &  Hirgone  de  Romegus,  vicario 
Carcassonae  &  Bertrando  de  Capitestagni 
vicario  Bitterris  &  Berengario  de  Ljgnano 
&  Petro  de  Parietibiis.  Maiidato  domini 
Bernardi,  praedicti  Bitterrensis  episcopi, 
&  rogatu  testium  praedi^t.oruin  Poncius 
scripsit.  Haec  carta  divisa  fuit  ab  alia  per 
alphabetum. 


An 
1174 


An 

1 174 
août. 


18, 

Bernard,  cvéqiie  de  Bêjiers,  donne  le 
notariat  de  cette  ville  à  Bernard 
de  Caussin iojo uls' , 

IN  noniine  Domini.  Anno  Incarnationis 
ejusdem  M"  C  lxx"  lui",  régnante  Lo- 
doico,  mense  auguste,  feria  vr'.  Notum  sit 
omnibus  haec  a'udicntibus,  c[uod  ego  Ber- 
nardus,  Biferrensis  cpiscopus,  dono  &  coii- 
cedo  tibi  Bernardo  de  Cnlcioiioiulo  tabel- 
iionatum  &  potestatem  iaciendi  cartas  in 
tota  villa  Bitterreusi;  propter  quani  dona- 
^ionem  tu,  praedicte  Bernarde,  dedisti 
inihi  per  acapitum  centum  solides  Melgo- 
rienses  &  annuatim  dabis  mihi  &  succes- 
soribus  meis  pro  usatico  in  iiativiiate  Do- 
mini sex  libras  piperis.  Et  est  scienduni 
■quod  in  praesentia  mea  &  Rogerii,  viceco- 
mitis  Biterrensis,  jurasii  super  sancta  qua- 
tuor Evangelia  quod  in  hoc  tabelliouaiiis 
officio  fidelis  Si  verax  eris,  nec  faciès  ali- 
qiiam  cartam,  nlsi  scientibus  &  rogantibus 
iilis  ad  quos  carta  spectabit  &  rogantibus 
testibus,  qui  ad  cartae  comprobationem  in- 
ducentur,  in  omnibus  veritatis  servata  fide- 
litate.  Facta  fuit  haec  donatio  seu  conces- 
sio,  praesente  Rogerio  viceconiite,  haec 
omnia  praedicta  audiente  8c  rogante,  & 
f  raesentibus  abbalibus,  videlicet  Guillelmo 
de  Marguncho  ecclesiae  Sancti  Affrodisii 
&  Guillelmo  Bernardi  ecclesiae  Sancti  Ja- 

"  Livre  Noir  àt  Saint-Nazair»  dt  Bézitri.  [Doat, 
V.  61,  {"  256.] 


19. 


XVI  II 


Serment  du  comte  de  Toulouse  au  sei- 
gneur de  Montpellier  ' . 

EGO  Raimundus,  Dei  gratia  du-c  Narbo- 
nao,  cornes  Tolosae,  niarchio  Provin- 
ciae,  filius  de  Faidida,  juro  te  G.  sener  de 
Monpesler,  fils  de  Mathels,  ta  vida  e  ta 
rr.embra  &  que  d'aquesla  hora  en  ant,  eu  non 
t'enguanarei  de  ta  honor  ni  de  ton  haver  ni 
de  tous  homes,  &c.  Hoc  fuit  factum  anno 
dominice  Incarnationis  M  c  lxxiv,  mense 
decembri,  in  villa  de  Medullo,  in  praesen- 
tia Poncii  archiepiscopi  Narbonae,  Joan- 
nis  episcopi  Mngalonae,  Raimundi  Guil- 
lelmi  abbatisAnianae,  Bernardi  de  Andusin, 
Brem\indi  de  Uzetico,  Raimundi  Gaucelini, 
Guillelmi  de  Sabrano,  Raimundi  Rasca?, 
Bremundi  de  Someire,  Guidonis  Guerrejat, 
Guillelmi  d'Arsas,  Ermengavi  de  Melgorio, 
Pétri  de  Bernis,  Guillelmi  Rainaldi,  Rai- 
mundi de  Castlar,  magistri  Radulphi,  Er- 
mengavi de  Piniano,  Raimundi  Guillelmi 
fratris  sui,  Agulloni  de  Castronovo,  Por- 
eelli  de  Arlede,  Guillelmi  Raimundi  Gan- 
telmi,  Guillelmi  de  Albaterra,  Guillelmi 
Lcntici,  Guillelmi  Adalguerii,  Guilloliuî 
Pétri,  Guillelmi  Olrici,  Guirardi  Atbrandi, 
Pétri  de  Cata,  magistri  Guidonis,  Stephani 
de  Conchis,  Poncii  Do,  Berengarii  Lam- 
berti,  Guillelmi  de  Cemerio,  Pétri  de  Ale- 
gre  &  niultorum  alioruni  !k  Silvestri  qui 
hoc  scripsit. 

'  Manuscrits  i'Auhavs,  n.  8f. 


An 

1 174 

décem- 
bre. 


3o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3o4 


20.  —  XIX 

Extraits  de  divers  actes  touchant  les 
maisons    de    Montpellier,    Andu-^e, 


A.1 
1174 


i;J.ori(;. 

t. m, 

col.  |3|. 


Ul 


es. 


I.  TTGO  Giiido  Guerrejatus,  quondam  filiiis 
lu  Guillelnii  Montispessulaui  moiiachi, 
dono  Deo  &  monasterio  Vallis-niagnae  & 
Joanni  abbati,  quidquid  habeo  vel  aliqua 
persona  de  me  iii  molendinis  de  Pao- 
îaii,  &c.  Actum  aniio  M  c  Lxxiv.  Testes 
fiiere  Petrus  abbas  Seiioquensis,  Joaniies 
abbas  Vallisniagiiae,  Raymmidus  de  Mou- 
teferrario,  Petrus  de  Monte-alto,  Guillel- 
miis  de  Pradis,  Guillelmus  de  Moiita- 
niaco. 

II.  Notum  sit,  &c.  quod  ego  Bertraii- 
dus  Guillelmus  sacerdos  perhibeo  testimo- 
nium,  quod  comitissa  de  Bigorra,  nomine 
Stephana,  construxit  moleiulinos  de  Paol- 
lano  &  habebat  ibi  navem  &  accipiebat 
nauliim.  Post  istam  comitissa  de  Melgoiio, 
soror  Guillelmi  Montispessulaui  habuit 
dictos  molendinos  in  pignore  &  habuit 
ibi  navem  &  nauhim  in  pace.  Post  hanc 
Beriiaidus  de  Pignano  habuit  molendinos 
&  navem  &  naulum  in  pace.  Post  hune 
Trencavellus  vicecomes  Biterreusis  habuit 
&  tenuit  molendinos  dictos  &  navem  & 
naulum  in  pace.  Post  hune  Petrus  de  Cor- 
none  habuit  &  tenuit  dictos  molendi- 
nos, &C.  Post  hune  Aymericus  de  Claro- 
monte  habuit  &  tenuit  dictos  molendinos 
&  castellum  de  Paolano,  in  pignore  de 
Guillolmo  Montispessulaui  &  navem  & 
naulum  in  pace.  Post  hune  habuit  Aymé- 
rica  uxor  ejus,  &  de  ipsa  Guido  Guerrejat, 
&  redemit  dictos  molendinos  &  habuit 
navem,  quos  dédit  domui  Vallis-magnae. 

III.  Aus'  tu  Aldelbert,  fil  de  Maria,  bispe 
de  Nemse,  d'ac(uesta  hora  adenant  eu  Ber- 
narz  d'Andusa,  fil  d'Azalaiz,  tos  fidelz  serai 

'  Archives  de  l'abbaye  de  Valningiie.  [D.  Es- 
tiemiot,  lat.  ii-j6o,  p.  433.] 

'  Trésor  des  c!iartes  du  roi;  Nimcs,  n.  16.  [J. 
335  j  original  scelle  de  la  bulle  de  plomb  de  Vévè- 
que  &  du  sceau  en  cire  du  seigneur  d'Anduse.J 


sons  egan  com  om  deu  esserde  son  segnor, 
&  ton  cors  non  requerrai  ab  forfag  ni  sens 
forfag,  &  aitoris  ti  serai  contra  totz  ornes, 
eissefz  de  mos  ornes  naturals,  que  a  dreg  te 
poirai  aver.  Et  qui  la  gleisa  de  Sancta  Ma- 
ria de  Nemse  ni  las  maisons  avescals  ni 
la  claustra  dels  cannonegues  nil  castel  de 
San  Marzal  ni  la  ville  de  Garonz  om  te 
toUia,  aitoris  t'en  serai,  per  totas  las  sa- 
dous  que  m'en  comonras  per  te  o  per  ton 
messatgue,  ni  non  esquivarai  que  non 
posca  esser  somons  per  te  o  per  ton  mes- 
satgue, per  aquetz  sanz  evangelis,  per  fe 
&  sens  engan,  aisi  to  attendrai.  Et  rego- 
nosc  que  tenc  a  feu  dol  bispe  de  Nemse  lo 
castel  de  Monpesat  el  castel  de  Lecas  el 
castel  de  San  Bonet,  el  segnorieu  que  per- 
tang  al  castel  &  al  mandament  del  castel, 
e  la  garda  e  la  defension  qu'eu  ai  el  nio- 
nestier  de  Tornac,  el  molin  de  Magal  e 
totz  los  mases  que  eu  ai  ni  om  a  de  me  eu 
Salaves  e  en  Audusenc,  que  tu  trobas  en 
tas  cartas  antigas.  Factum  est  hoc  anno 
dominice  Incarnalionis  M"  C  LXX°  IIII , 
mense  martii,  XIIII  kalendas  aprilis,  juxta 
castrum  de  Salvannanicis,  videntibus  istis  : 
Bernardo  Nemausensi  preposito,  Bonopari 
archidiacono,  Rairuundo  sacrista,  Bernardo 
vestiario,  Aiulrico,  Petro,  Salomone  cano- 
nicis,  Guidone  de  Seveiraco,  Arnaldo  de 
Montealeno,  Bermundo  de  Somerio,  Rai- 
mundo  Gaucelmo  &  Pontio  Gaucelmo 
tVntre  ejus,  Petro  de  Venedobrio,  Poncio 
de  Andusia,  Guillelmo  Arnaldi  domino 
Montispesati,  Bermundo  de  Eisunaz,  Pon- 
cio de  Venedobrio,  Bermundo  de  Venedo- 
brio, Seguino  de  Calcadicio,  Stephano  Vi» 
tulo,  Geraldo  Ymberto,  Guidone  PorratO 
8c  Poncio  filio  ejus,  Ugone  de  Baganiz, 
Gervasio  de  Venedobrio,  Fredolone  de 
Montedisderio,  Guillelmo  Bernardo  bajulo 
Bernard!  de  Andusia,  Arbcrto  de  Soquan- 
tono,  Raimundo  de  Venedobrio  de  Balma, 
Christophoro  de  Armazanicis,  Bernardo 
Cadello,  Geraldo  de  Sancto  Martino,  Rai- 
mundo de  Lecas,  Bertrando  de  Laiizanicis, 
Raimundo  de  Gros,  Petro  Poncio  de  Sal- 
vannanicis, Guillelmo  Rostagno  priore  de 
Somerio,  Petro  Garnaldo,  Bernardo  de 
Scata  presbyteris,  Petro  de  Arneto,  Gcn- 
ciano,  Raimundo  Olma,  Guillelmo  Otonc, 
Guillelmo  Berlaldo,  Bernardo  Milone  de 


An 
1 170 


An 
1175 


An 
1  17Ô 
janvier. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3o6 


lîiJ.ori". 

t. III. 
col.  1.15. 


An 
1174 


An 
"74 


Calvicione,  Petro  Bidocio  de  Mandolio  & 
Gervasio  de  Conilleria. 

IV.  Aiino'  ab  Incarnatioiie  Doniiiii 
MCLXXIV.  Noscaiit,  &c.  quod  ego  Beniar- 
dus  de  Andusia,  pro  reiiiissioiie  peccatorum 
nieorum  &  remissione  peccatorum  patris  & 
matris  &  fratris,  donc  nionasterio  de  Fran- 
quisvallibus,  ut  iu  omiii  terra  mea  luillum 
douent  usaticum  neque  leudani.  Factuni 
est  hoc  in  domo  Folquerii,  mense  januarii, 
istis  praesentibus  :  R.  de  Mandagoto,  R.  de 
Vezeuobrio,  &  Folcherio,  &  G.  Galterio 
priore,  &  P.  sacrista,  &  P.  de  Vezenobrio, 
&  V/.  de  Gares,  &  R.  de  Sobero,  Gaufrido 
vicario,  &  Augerio,  &  R.  de  Gros,  &  P.  ca- 
pellano. 

V.  In  nomine,  &c.  anno  ab  Incarnationo 
Domini  M  c  Lxxiv.  Ego  Brenniiidus,  Dei 
gratia  Uticensis  &  Poscheriensis  dominus, 
per  me,  &c.  donc  Deo  &  Beatae  Mariae 
Francarumvallium  &  tibi  domno  Bertrando 
abbati  ejusdem  loci,  &c.,  &  successoribus 
&  fratribus  tuis  praesentibus  &  futuris, 
libère  &  absque  omni  retinemento,  quam- 
dam  terram  quae  est. in  territorio  de  Airo- 
lis,  &c.  Factum  est  hoc  in  hospitio  Sanctae 
Mariae  Liberaevallis,  circumstantibus  & 
audientibus  omnibus  subscriptis;  domino 
Petro  de  Usecia  Psalmodiensi  abbati,  Wil- 
lelmo  abbate  Sancti  Tiberii,  Poncio  Petro 
priore  Sancti  Boniti,  niagistro  Petro  de 
Margaritis  medico,  &c. 

VI.  Anno'  ab  Incarnafîone  dominica 
MCl.XXTV.  In  nomine  Domini.  Ego  Bre- 
nuindus  Us£tiae,  pro  rcmedio  aniinae 
mcae,  &c.,  dono  &  concedo  Domino  Deo 
&  Beatae  Mariae  de  Franchisvallibus  & 
tibi  Bertrando  abbati  ejusdem  loci  &  suc- 
cessoribus &  fratribus  tuis,  &c,,  ut  ani- 
malia  vesira,  sive  sint  pecora  sive  jii- 
menfa,  habeant  pascua  in  silva  Godesca. 
Item  dono  &  concedo  vobis,  ut  ledas  vel 
usaticos  non  detis  in  foro  de  Poscheriis 
vel  alicubi  in  terra  mea  de  bestiis  nec  de 
aliquibiis  rébus  seu  mercimoniis,  qiiae 
vcndatis.  Et  ego  Elisiarius  &  ego  Rai- 
mundiis,  fiiii  ejus,  ])raedictas   donationes 


mus  &  concedimus  pcrpefiio  jamdictae 
ecclesiae  Liberaevallis.  Factum  est  hoc  in 
thalamo  prioris  Sancti  Saturnini  de  Arma- 
zanicis,  circumstantibus  &  audientibus 
omnibus  subscriptis  :  Aldeberto  Nemau- 
sensi  episcopo,  domno  Bertrando  Fran- 
chaevallis  abbate,  Raimundo  de  Ucetio, 
filio  ejus  Petro,  Ugo  de  Volobrega,  Petro 
de  Poscheriis,  Poncio  de  Freionicis,  &c. 


An 
"74 


21. 


—  XX 


"74 


Promesse  entre  Bernard-Aton,  vicomte 
de  Nîmes,  6-  Raimond,  comte  de 
Toulouse  f . 

l,  T^GO  Bernardus   Ato  vicecomes,   filius 

Cl  Bernardi  Atonis  viceconiitis,  tibi  ^'" 
Raimundo  comiti  filio  Ildefonsi  coniitis, 
vitam  tuam  &  membra  tua  aliquo  ingenio 
non  auferam,  nec  te  capiam  nec  capere 
faciam,  nec  homo  nec  femiiia  meo  assensu 
vel  consilio.  Et  si  aliquis  homo  vel  femina 
te  ceperit,  cum  eo  vel  cum  ea  finem  aut 
societatem  nuUam  procul  dubio  habebo, 
nisi  pro  utilitate  tua.  Et  non  auferam  civi- 
tates  tuas  nec  castella  tua  nec  burgos  tuos, 
nec  homo  aut  femina  meo  assensu  vel  con- 
silio. Et  si  aliquis  homo  vel  femina  ista 
supradicta  tibi  abstulerit,  finem  aut  socie- 
tatem ullam  cum  eo  vel  cum  illa  non  ha- 
bebo, nisi  pro  utilitate  tua,  &  tibi  sine  in- 
ganno  adjutor  ero.  Et  si  aliquis  homo  vel 
femina  pro  his  auferendis  tibi  guerram 
fecerit,  tibi  adjutor  ero  dum  drictum  facere 
volueris,  postquam  a  te  comonitus  fuero. 
Sicut  superius  scriptum  est,  ego  Bernardus 
Ato  vicecomes,  filius  Bernardi  Atonis  vice- 
comitis,  tibi  Raimundo  comiti  teiiebo  & 
adimplebo  sine  iiiganno  per  bec  sancta 
Evangelia.  Hujus  rei  testes  sunt  Raimun- 
dus  de  Bauscio,  Bremundus  Uzeticensis, 
Ricaldus  de  Insiila,  Guillelmus  do  Ran- 
done,  Arnaldiis  de  Castronovo,  Guarinus 


&  concessioncs  a  pâtre  nostro  factas  pro      Bruni,  Ugo  de  Sommnnas,  Guillelmus  do 
remissione  peccatorum  nostrorum  lauda-      Gastello-Rainardo,     Guafredus    Bastoni, 


'  Manuscrits  i'Auhayi,  n.  8l. 
'  IbU.  n.  77. 


'  Trésor  des  chnrtes;  Toulouse,  sac  i.,^,   n. 
[J.  .i;3,  original.) 


Vers 
1174 


507 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3o8 


t.  III. 

col.  i3ô. 


An 

1174 

3o  août. 


Poncius  Rainoardi  de  Bernicio,  Bernardus 
de  Clareto,  Bertrandus  Saiicti  Juliani. 

II.  Ego'  Rainiundus  cornes,  filius  comU 
tis  lldefonsi,  tibi  Beriiardo  Atoni  viceco- 
miti,  filio  Beriiardi  Atonis  vicecomitis  & 
Guillelme  vicecomitisse,  vitani  tuam  & 
nieiibra  tua  aliquo  ingenio  non  auferam, 
nec  te  capiam  nec  capere  faciam  nec 
homo  uec  femina,  &c.  (.ut  supra).  Hujws 
rei  sunt  testes  A.  Nemausensis  ecclesie 
episcopus,  R.  cardinalis,  B.  Ucecie,  Guil- 
lelmus  de  Randun,  R.  de  Gaianis,  Poncius 
Rainoardus,  Bertrandus  de  Vicenobrio, 
Bermundus  de  Salvio,  Poncius  de  Vice- 
nobrio, R.  de  Agarna,  Gaufredus  Vituii, 
Bertrandus  Fulcho,  B.  Raino,  Petrus  de 
Porta-veteri,  R.  de  Vicenobrio,  Guiraldus 
Imbertus,  Guido  Porratus,  B.  de  Jovolon, 
Ugo  Petiti,  R.  Imberti,  Bernardus  Ade- 
niari,  &  nuilti  alii  tam  de  terra  comilis 
quam  de  terra  vicecomitis. 

Et  Petrus  Petiti  notarius  qui  hanc  car- 
tani  scripsit.  Hoc  fuit  factuiii  in  villa  Sancti 
Egidii,  in  slare  comitis  predicti,  in  illo 
parlatori  quod  est  a  circio  iii  ipso  stari, 
ante  hostium  illius  eambrete  que  est  siiiii- 
liter  a  circio. 


22.    —   XXI 

Actes  de  Roger,  vicomte  de  Bc-^iers" 

I.    A  NN( 
l\  ni 


NNO  M  C  LKXiv  Incarna tionis  donii- 
ce,  VI  feria,  m  kalendas  septem- 
bris.  Ego  Isarnus  Jordani  filius  Guillelme 
que  fuit  &  ego  Bernardus  de  Saxaco  filius 
Brunisendis,  cognoscimus  quod  tu  Roge- 
rius  proconsul  Biterrensis,  filius  Saura 
coniitisse,  dedisti  nobis  unum  podium  ad 
edificanduni  ibi  castrum,  qui  vocatur  Mons- 
Revellus.  quod  castrum  &  omnes  forteras 
que  ibi  facte  erunt,  nos  &  omnes  posteri 
nostri  tenebiraus  a  vobis  &  ab  omnibus 
posteris  vestris  per  comendam,  salva  fide- 

'  Trésor  des  chartes  ;  Toulouse,  snc  i4i  n.  11 3. 
[J.  323,  original.] 

'  Château  de  Foix,  cartulaire,  caisse  i5.  [Doat, 
V.  168,  f6i,] 


Jitate  vesîra  totiusque  posteritatis  vestre 
Omni  tempore,  eodem  modo  quo  tenemus 
fi  vobis  Vcrdunum  &  Sexacum.  Et  quotiens 
ipsum  castrum,  quod  in  Monterevello  erit 
edificatum,  seu  partem  illius  per  vos  aut 
per  nuncium  vestrum  vel  per  nuncios  ves- 
tros  a  nobis  vel  a  posteris  nostris  require- 
tis,  totum  &  integrum  pacati  sive  irati  cum 
forifacto  &  absque  forifacto,  remoto  omni 
interdictu  &  prolongatione,  fideliter  red- 
demus  vobis.  De  quo  Castro  neque  de  for- 
teras que  ibi  erunt,  vos  neque  posteros 
vestros  decipiemus  neque  decipi  faciemus. 
Et  si  fuerit  homo  aut  femina,  &c.  {sequun- 
tur  clausulae  in  talibus  exprimi  solitae). 
Omnium  rerum  predictarum  sunt  testes 
Hermengardis  vicecomitissa  Narbone,  & 
Ugo  de  Romegos  Carcassensis  vicarius,  & 
Petrus  archidyaconus,  &  Guilhelmus  Pila- 
puUi,  &  Bernardus  de  Castello,  &  Pontius 
de  Castello,  &  Pontius  Ferrol,  &  Ferran- 
dus  de  Cabarez,  &  Pontius  Rogerii  de 
A(|uaviva,  &  Rigaldus  de  Monteregali,  & 
Bernardus  de  Solerio,  &  Guilhelmus  Ber- 
nardi  bajulus  de  Coufolencio.  Quorum 
omnium  jussu  &  Isariii  Jordani  &  Ber- 
nardi  de  Sexaco  Arnaldus  de  Clairano 
scripsit  hec  die  &  anno  quo  supra. 

II.  Anno"  Nativitatis  Christi  MCLXXiv. 
Universis  hoc  audientibus  sit  manifestum, 
quod  ego  Guillermus  de  Miravallo  vendo, 
cedo  atque  dimitto  tibi  domino  Rogerio 
Biterrensi  vlcecomiti,  totum  hoc  quod  ha- 
beo  vel  aliquo  modo  habere  debeo  in  villa 
de  Castris  atque  in  suis  terminiis  univer- 
sis, ita  integriter  &  plenarie,  sicut  avus 
tuus  Bernardus  Athonis  dédit  avo  meo  Ber- 
nardo  de  Miravallo,  scilicet  totum  quod 
ego  habeo  in  villicatione  de  Castris  & 
firmanciis  atque  praepositura  &  caetera 
universa,  que  ego  habeo  vel  habere  debeo 
in  predicta  villa  &  in  suis  terminiis  inte- 
rioribus  seu  exterioribus.  Sicut  superius 
dictum  est,  sic  sine  omni  inganno  vendo 
&  solvo  universa  predicta  tibi  domino 
Rogerio  Biterrensi  vicecomiti,  ita  quod 
nec  ego  nec  aliquis  nec  aliqua  de  posteri- 
tate  mea  ibi  aliquid  ulterius  requirere 
yaleamus.  Verum  est  quod  ego  Guillcl- 
nius  de  Miravallo  sçio  &  in  veritate  recog- 

'  [Doat,  V,  168,  {•>  82.] 


An 
'■'74 


An 
"74 

cembrc. 


An 
"74 


3o9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3io 


iiosco,  quoJ  pro  lioc  prcseiUi  venditione 
tu,  domine  Rogeri  vicecomes  Biterrensis, 
dimisisti  illas  querimonias  &  querelas  uni- 
versas  c[iias  contra  me  faciebas,  pro  pace 
scilicet  qiiam  ego  tibi  infregerani  &  pro 
caniinis  &  stratis  quas  ego  sepissime  ra- 


An 

1 175 

:â  mai. 


nientiim.  —  Ego  Guilheliniis  do  Liiuacio 
accipio  de  te  domino  Rogerio  in  feudiim 
prescripta  castra  cum  omnibus  sibi  perti- 
nentibus  volunfate  &  mandate  domiiii  R. 
comitis  Tolosani,  &  facio  inde  tibi  ho- 
minium    &    de    redditione    sacramentum. 


solidos  Melgorienses,  quos  ego  nullo 
modo  pretermisso  plenarie  a  te  accepisse 
profiteor.  Predicta  ergo  venditio,  sicut  su- 
perius  scriptum  est,  firma  maneat  &  in  per- 
petuum  incommota.  Testes  hujus  Petrus 
Carcassensis  archidiaconus,  Ugo  de  Rome- 
gos  Carcassensis  vicarius,  &  Guillelmus 
PelipuUi  &  Raimundus  Arnaldi  de  Vin- 
trone,  &  Petrus  PelipuUi  de  Lumbers. 
Dicforum  omnium  jussione  &  precibus, 
Botecus  hanc  cartam  scripsit  anno  pre- 
dicto,  mense  decembris,  die  martis,  Fran- 
corum  rege  Ludovico  régnante, 

III.  Anno'  dominice  Incarnat.  MCLXXV, 
VU  kalendas  junias.  Facta  est  talis  amicabi- 
lis  compositio  inter  Rogerium  Biterrensem 
vicecomitem  &  Guillelmum  de  Lunacio, 
per  manum  R.  comitis  Tolosani,  assis- 
tentibus  ei  domino  P.  Narbonensi  archie- 
piscopo,  Guilhelmo  episcopo  Lodovensi, 
U.  comité  Ructeneiisi,  E.  vicecoinitissa 
Narbonensi,  P.  Narbonensi  archidiacono, 
P.  Raimundo  de  Altopullo,  P.  Raimundi 
de  Montepetroso,  U.  de  Roniegos  vicario 
Carcassensi,  de  omnibus  querimoniis  que 
inter  eos  versabantur,  qualis  inferius  con- 
tinetur.  Ego  itaque  Rogerius  vicecomes 
dono  tibi  Guillelmo  de  Lunacio  quicquid 
habeo  in  Castro  de  Lunacio,  videlicet  te-- 
tum  castrum  cum  pertinentiis  suis  omni- 
bus, quod  fuit  R.de  Lunacio  &  Raimundi, 
84  totum  similiter  castrum  cum  pertinen- 
ciis  suis  omnibus,  quod  fuit  Astoris  de  Lu- 
nacio. Hec  omnia  dono  tibi  ut  habeas  & 
possidcas  jure  feudi,  &  debes  inde  niihi 
facere   hominium  &  de   redditione  sacra- 

'  [Doaf,  T.  168,  f  lor,] 


An 
1  1  yâ 


t.  ]||,' 
col.  iSt. 


piendo  cucurreram,  &  pro   illis  trossellis  Ego   etiam   Guilhelmus   de  Lunacio  dono 

que  Arnaldus  de   Monteassen   cepit  &  in  tibi   domino  Rogerio  Castrumnovum  cum 

potestate  mea  cum    illis   reversus   fuit,  &  omnibus  pertinentiis  suis,  quod  est  in  ter- 

pro  multis  aliis  malefactis,  que  ego  stoli-  ritorio  Agathensi,  accipicns  a  te  illud  in 

dus  vobis  &  vestris  multoties   facere  non  feudum    &  facio    tibi    inde    hominium    & 

cessaveram.  Et  propter  has   querimonias,  de  redditione  sacramentum.  Insuper  etiam 

quas  mihi  pro  prefata  venditione  condo-  ego   idem   Guilhelmus   de   Lunacio,   dono 

nasti,  est  verum  quia   mihi  dedisti   cccc  tibi  domino  Rogerio  tuisque  successoribus 


in  perpetuum,  ad  omnes  voluntafes  tuas 
tuorumque  faciendas  quicquid  habuit  vel 
habere  debuit  Austors  de  Lunacio  avus 
meus  in  villa  Sancti  Tibcrii  &  in  cjus  ter- 
miniis,  vel  aliquis  ab  eo  habuit  vel  tenuit. 
Preterea  dono  tibi  domino  Rogerio  ad 
omnes  voluntates  tuas  faciendas  castrum 
de  Corver  cum  omni  seniorivo  suo  &  cum 
omnibus  pertinenciis  suis,  quidquid  vide- 
licet ibi  habeo  vel  aliquis  per  me.  Et 
jiropter  hec  omnia,  ego  Rogerius  viceco- 
mes Biterrensis  dedi  tibi  Guilhelmo  de  Lu- 
nacio XXX  millia  solidorum  Melgorcensium 
ad  redimendum  Castrumnovum  jamdictum 
&  decimum  de  Floreutiano.  Testes  qui  su- 
pra &  B.  Biterrensis  episcopus. 

IV.  Anno'  Christi  Incarnat.  m'ClxxV. 
Notum  sit  omnibus  hoc  audientibus,  quod 
ego  Rogerius  vicecomes  Biterris  per  me 
&  per  omnes  meos  mitto  in  pignore  tibi 
Elisiario  de  Castriis  &  tuis  in  meo  ca- 
miuo  de  Biferri  usque  ad  Montempessula- 
num,  videlicet  impignoro  tibi  in  unoquo- 
que  trossello  xiii  denarios  Melgorcenses, 
&  de  unoquoque  equitatore  Xlll  denarios 
Melgorcenses  &  de  balas  que  deferantur 
in  baste  XIII  denarios  Melgorcenses  &  de 
hominibus  peditibus  in  unoquoque  III  deii. 
Melgor.  &  pogesiam  unam,  &  de  unoquo-' 
que  onere  ferri  III  den.  Melg.  Sicut  supe* 
rius  di.'ci,  ita  tibi  &  tuis  bene  ik  sine  omni 
dolo  impignoro  per  quinque  millia  solid, 
Melgor.  de  quibus  à  te  bene  per  paccatuni 
me  teneo.    Et  hoc   pignus  sub   tali  pacto 

'  [Doat,  V.  168,  P  ii't.  Coll.ntionné  sur  le 
texte  donné  par  M.  Germain,  Histoire  du  eom- 
merce  dt  Montpellier,  t.    I,  pp.  i8i-l83] 


An 
1 1  7a 

2S 
janvier. 


An 
1 1  76 


3i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


til)i  nîilto,  quatinus  tu  camiuum  illum  cus- 
todias  &  secure  &  quiète  transeuntes  du- 
cas  &  ducere  facias,  prout  nieltus  poteris, 
sine  omni  iiiganno,  a  Biterri  usque  ad 
Montempessulanum  &  de  Montepessu- 
lano  usque  ad  Biterrim.  Et  si  pignus  istud 
in  die  obitus  tui  non  fuerit  redemptum, 
infantes  tui  accipiant  soloniniodo  de  XIII 
den.  Melgor.  vi  deuarios  &  obolum  &  alii 
VI  &  obolus  relinquantur,  &  de  omnibus 
peditibus  &  de  onere  ferri  similiter  acci- 
piant medietatem,  &  vestri  infantes  pro 
ista  medietate  ducant  in  camino  bene  & 
sine  inganno,  prout  melius  potuerint.  — 
Et  ego  Elisiarius  jamdictus  propter  istud 
pignus,  quod  accipio  a  te  domino  Ro- 
gerio,  dimitto  &  bona  fide  condono  tibi 
omnes  querelas  &  petitiones,  quas  a  te 
juste  vel  injuste  usque  hune  presentem 
diem  faciebam ,  videlicet  de  peccunia  & 
de  debitis  &  de  caballis.  Et  dimitto  tibi  & 
condono  tria  miiiia  &  V^  solides  Melgo- 
rienses,  quos  Guillelmus  Pétri  habebat 
pro  pignore  in  molendinis  de  Conaz.  Si- 
cut  supradictura  est,  ego  Elisiarius  sic 
bene  &  sine  omni  dolo  totum  tenebo  & 
observabo  per  hec  sancta  IIII°''  Evangelia, 
&  dono  inde  tibi  fidejussores  Berenga- 
rium  Guillelmi  &  Petrum  de  Mesoa  &  Uin- 
bertum  de  Colnaz.  —  Et  ego  Berengarius 
Guillelmi  &  ego  Petrus  de  Mesoa  omne 
istud  donum,  sicut  supradictum  est,  tibi 
domino  Rogerio  ad  Helisiarium  tenere  & 
observare  ad  tuani  noticiam  faciemus,  & 
hoc  juramus  tactis  sacrosanctis  Evangeliis. 
Et  ego  Umberfus  de  Colnaz  hoc  totum  tibi 
domino  Rogerio  tenere  &  observare  fa- 
ciam  ad  Elisiarium  per  meam  fidem,  sicut 
Superius  dictum  est,  sine  inganno. 

Hujus  rei  sunt  testes  Petrus  Carcassensis 
archidiaconus  &  Petrus  Raimundi  de  Alto- 
puUo  &  Ugo  de  Romcgos  Carcassensis  vi- 
carius  &  Berengarius  Guilhelmi,  Petrus  de 
Mesoa  &  Umbertus  de  Colnas  &  Arnaldus 
de  Ulmis  bajulus  Elisiarii,  atque  Natan 
jiideus,  bajulus  domini  Rogerii,  &  Ber- 
nardus  notarius  domini  Rogerii,  qui  banc 
cartam  jussione  omnium  supradictorum 
scripsit  V  kalendas  februarii,  rege  Lo- 
doico  régnante. 

Et  est  sciendum  quod  si  supradicta  mo- 
nela  deteriorata  fuerit  de  valetudine  que 


nunc  est,  quando  pignu:  istud  ego  Roge- 
rius  vel  mei  volueymus  redimere,  redde- 
nius  tibi  Elisiario  vel  tuis  V  millia  solido- 
rum  in  argento  bono,  ad  rationem  marche 
argenti,  que  nunc  valet  L  sol.  Melgorcen- 
ses,  &  redditus  quos  intérim  habueris  in 
sorte  tibi  non  computabimus. 

V.Anno'  ab  Incarnat.  Domini  MCLXXVI 
régnante  Lodovico  rege.  Notum  sit,  &c. 
quod  nos  Guilhelmus  Raynardi  de  Laii- 
trico,  Petrus  de  Braconac,  Escotus  de  Cas- 
tris,  nomine  Sicardi  vicecomitis,  accepi- 
mus  III"'  solidorum  Melgoriensiura  de 
haereditate  quae  dos  dicitur,  quam  Roge- 
rius  vicecomes  Biterrensis  dédit  Sicardo 
vicecomiti  cum  sorore  sua  Azalaic,  quae 
III"'  solid.  ego  Guilhelmus  Raynardi  per 
me  &  per  omnes  meos  laudavi  jure  pigno- 
ris  in  manu  Pétri  Raymundi  de  AltopuUo, 
qui  vices  agebat  supradicti  Rogerii,  do- 
mino Rogerio  vicecomiti,  in  omni  honore 
quem  habeo  vel  habere  debeo  in  villa  de 
Laurac  &  in  Frigida-villa  &  in  earum 
terminis.  Et  ego  Escotus  de  Castris  &  ego 
Petrus  de  Braconac  similiter  laudavimus 
in  omni  honore,  quem  habemusvel  habere 
debemus  in  villa  Godor  &  in  parochia 
Sancti  Martini  de  Lodere  &  earum  termi- 
nis, praedicta  iii"'  solidorum  supradicto 
Rogerio  vicecomiti;  tali  scilicet  pacto, 
quod  si  Sicardus  vicecomes  uxorem  suam 
Aladaicem  dimiserit  vel  sine  infante  ex  ea 
mortuus  fuerit,  tamdiu  praedictos  hono- 
res Rogerius  vicecomes  vel  ejus  successo- 
res  jure  pignoris  teneant,  donec  nos  vel 
nostri  successores  praedicta  lil"'  solid. 
sibi  vel  suis  restituamus.  Hujus  rei  sunt 
testes  Amelius  Sicardi  de  Lautrico,  magis- 
ter  Ugo,  Guilhelmus  vicarius  &  Sicardus 
frater  ejus,  Arnaldus  Calveti  &  Petrus  de 
Valle  qui  hoc  scripsit  rogatus  niense  sep- 
tembris,  anao  quo  supra. 

'  Ciirtiilnire  de  Foix. 


An 

I  I  76 


An 
I  176 

sep- 
tembre. 


l-"d.orif!. 

l.  111. 

col.  1 38. 


3i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


014 


An 

I  175 
mui. 


Accord  pour  le  château  de  Murasson, 
entre  Roger  II,  vicomte  de  Bé-^iers, 
6-  Fons  d'Olargues' . 

ANNO  Christi  Incarnationis  m°c''lxx°v°, 
rege  Lodovico  régnante.  Notum  sit 
omnibus  hominibiis  hanc  cartam  audienti- 
bus,  quod  controversia  erat  inter  domi- 
num  Kogeriuni,  Biterris  vicecomitem,  & 
Poncium  de  Olargio  de  tota  parrochia  de 
Miiratioiie  &  de  omnibus  terminis  ejus. 
Quam  predictam  parrochiani  &  onines  ter- 
mines ejus  affirniabat  Poncius  de  Olargio 
dominum  Raimunduni  Trencavellum  post 
mortem  suam  patri  suo  Poiicio  de  Olargio 
pignori  obligasse  pro  tribus  milibus  & 
quingenfis  solidis  Melgoriensibus,  &  de 
hoc  cartam  per  alphabefum  divisam  &  a 
Bernardo  Sicfredo  compositam  produce- 
bat,  in  qua  etiam  continebatur,  quod  do- 
minus  Raimundus  Trencavelliis  supposuit 
Poncio  predicto  de  Olargio  pignori  totum 
ipsum  honorem,  quem  habebat  vel  habere 
debebat  apud-Rivumvetereni  &  apud  Lis- 
fers  &  in  omnibus  terminis  forum,  pro 
mille  quingentis  solidis  Melgoriensibus. 
Econtra  dominus  Rogerius  pignus  de  Ri- 
voveteri  &  de  Listers  Pontio  de  Olargio 
cognoscebat,  pignus  vero  de  parrochia  de 
Muratione,  quod  dominus  Raimundus 
Trencavellus  post  mortem  suam  Pontio  de 
Olargio  miserat,  prorsus  negabat.  Quam 
predictam  controversiam  Petriis  Raimundi 
de  Altopullo  &  Petrus  Carcassensis  & 
Reddensis  archidiacoiius  &  Ugo  de  Ro- 
megos  vicarius  Carcassensis  inter  eos  ami- 
cabiliter  in  hune  modum  terminaverunt, 
ita  scilicet  quod  Poncius  de  Olargio  de 
tribus  milibus  &  quingentis  solidis,  quos 
habebat  in  parrochia  de  Muratione,  absol- 
veret  mille  quingentos  solidos  domino  Ro- 
gerio,  &  retineret  duo  millia,  &  dominus 
Rogerius  laudaret  &  concederet  illos  duo 
millia  solidorum  jure  pignoris  Pontio  de 
Olargio  in  tota  parrochia  de  Muratione  Si 

•  Doat,  V.  168,  f"  92. 


in  omnibus  terminis  ejus,  —  Ego  igitur 
Rogerius,  vicecomes  Biterris,  per  nie  & 
per  omnes  meos,  bona  fide  &  sine  inganno 
laudo  &  concedo  tibi  Pontio  de  Olargio  & 
tuis  jure  pignoris  mille  quingentos  solidos 
Melgorienses  in  toto  honore,  quem  habeo 
vel  habere  debeo  apud  Rivumveterem  8c 
apud  Listers  &  in  omnibus  terminis  eo- 
rum.  Item  ego  Rogerius  Biterris  vicecomes 
laudo  &  concedo  tibi  Pontio  de  Olargio  & 
tuis  in  tota  parrochia  de  Muratione  &  in 
omnibus  terminis  suis,  in  toto  quod  ibi 
habeo  vel  aliqua  ratione  habere  debeo,  & 
jure  pignoris  trado  duo  millia  solidorum 
Melgoriensium,  ut  tamdiu  habeas  &  teneas 
omne,  quod  habeo  vel  habere  debeo  in 
parrochia  de  Muratione  &  in  omnibus  ter- 
minis suis,  &  predictum  honorem  de  Rivo 
veteri  &  de  Listers  cum  omnibus  terminis 
suis,  donec  ego  vel  mei  universam  supra- 
scriptam  pecuniani  tibi  vel  tuis  sine  in- 
ganno reddaraus.  Et  si  Melgoriensis  mo- 
neta  deteriorata  fuerit,  debeo  tibi  vel  tuis 
reddere  marcham  argent!  fini  ad  rationem 
quinquaginta  solidorum  ejusdem  monete, 
donec  universum  debitum  tibi  vel  tuis  per- 
solutum  sit.  —  Et  ego  Poncius  de  Olargio 
remitto  tibi  domino  Rogerio,  Biterris  vice- 
coniiti,&  tuis  mille  quingentos  solidos  Mel- 
gorienses de  supradicto  pignore  de  parro- 
chia de  Muratione  &  de  omnibus  terminis 
ejus,  &  retineo  predictam  parrochiam  cum 
omnibus  terminis  suis  jure  pignoris  pro 
duobus  millibus  solidorum,  sicut  superius 
scriptum  est  &  determinatum  est,  &  quan- 
documque  supradicfas  honores  redimere 
volueritis,  possitis  hoc  facere  separatim, 
scilicet  honorem  de  Rivoveteri  &  de  Lis- 
teus  de  mille  quingentis  solidis,  &  parro- 
chiam de  Muratione  cum  omnibus  terminis 
suis  de  duobus  millibus  solidorum.  Si  quid 
vero  plus  scriptum  continetur  in  carta, 
quam  dominus  Raimundus  Trencavellus 
pater  vester  Pontio  de  Olargio  patri  meo 
fecit,  illud  pro  non  scripto  vel  non  ad- 
jecto  habeatur,  excepto  solummodo  hoc 
c|uod  in  hac  praesenti  carta  continetur. 
Ilujus  rei  sunt  testes  Petrus  Carcassensis 
&  Reddensis  archidiaconus,  Ugo  de  Rome- 
gos  Carcassonae  vicarius,  Petrus  Raimundi 
de  Altopullo  vicarius  Albiensis,  Petrus  de 
Laurano,   Bernardus   Alanian,   Willeliiius 


An 
1 175 


An 
I  175 


3i5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3i6 


An 
I  176 


Pétri  de  Viiitione,  Willelimis  Gasco.  Ber- 
nardus  iiotarius  doniini  siipradicti  Rogerii 
scripsit  in  meiise  niadii. 


24. 


Sentence  de  divorce  rendue  par  les 
capïtouls  de  Toulouse  entre  Porto 
de  Molliverneta  (y  sa  femme  Babi- 
lonia  '. 

HHC  est  carta  rememorationis.  Sciendum 
est,  quod  Porto  de  Molliverneta  cum 
niultis  probis  hominibus  venit  ante  capi- 
tiilum,  in  ecclesia  Sancti  Quintini,  iibi 
capitulaiii  erant  congregati  cum  multis 
àliis  probis  hominibus,  qui  erant  de  consi- 
lio  capitiili.  Et  ibi  Porto  de  Molliverneta 
fecit  gravem  &  duram  querimoniam  de  Ba- 
bilonia  uxore  sua,  in  presencia  capituli  & 
in  presencia  multorum  proborum  homi- 
num  qui  ibi  aderant.  Dixit  enim  Porto  de 
Molliverneta,  quod  Babilonia  rapuerat  & 
expoliaverat  suam  domnm  furtim  &  traxe- 
rat  inde  ei  sucs  denarios  &  suos  pannes  & 
suas  vestes  &  suam  loricam  perobtimani 
&  cetera,  &  quod  hoc  tofum  dederat  cui- 
dam  garcifero  alieno  de  alia  terra,  scilicet 
cuidam  Braimansono,  &  occulte  recesserat 
ab  eo  &  fugerat  cum  illo  garcifero  in  exer- 
citu  Braymansonum  e  dels  ties.  Et  rogavit 
Porto  de  Molliverneta  capitulum,  ut  su- 
per hoc  facto  darent  ei  consilium  &  dareiit 
suam  sentenciam  super  hac  causa  &  de 
tanta  injuria  &  de  tanta  iniquitate  pone- 


nuuuli  Prenarii  &  Bertrandus  Ramundus 
&  Petrus  Guitardus,  sub  vinculo  jurisju- 
randi,ut  res  comunesTholose  urbis  &  sub- 
urbii  ante  eos  delatas  diligenter  audirent 
&  iideliter  consulerent  &  tractarent  [&] 
judiciario  ordine  diffinirent.  In  presencia 
istorum  Porto  de  Molliverneta  hostendit 
hoc  factiim,  rogans  illos  ut  de  hoc  facto 
tractarent  &  tantani  iniquitatem  sollicite 
considerarent.  Tune  predicti  consules  cum 
nuiltis  probis  hominibus,  qui  erant  de  con- 
silio  eorum,  accepto  consilio,  dederunt 
sentenciam  suam  super  hac  causa  ik  judi- 
cavorunt  atque  judicando  dixerunt,  quod 
si  Porto  de  Molliverneta  aliquid  habuerat 
vel  habebat  de  Babilonia  uxore  sua  vel  per 
eam,  illud  esset  totum  de  Portone  pro  sua 
voluntate&  totam  illam  donationem,  quam 
Babilonia  ei  fecerat,  haberet  Porto  pro  sua 
voluntate,  ita  quod  Babilonia  aliquid  de 
hoc  non  haberet  neque  recuperaret  neque 
petere  posset.  Similiter  si  Porto  de  Molli- 
verneta Babilonia  aliquid  donaverat  vel  ali- 
quam  donationem  ei  fecerat  vel  facere  con- 
venerat,  illud  totum  perderet  Babilonia, 
ita  quod  aliquid  de  hoc  unquam  non  habe- 
ret neque  petere  posset,  &  si  hoc  petebat 
jam  non  valeret  ei,  quia  ita  hec  judicave- 
runt  predicti  judices  cum  suo  consilio  & 
sic  judicio  diffinierunt.  Hoc  ita  facto  &  sic 
judicato,  dixit  Porto  de  Molliverneta,  quod 
carte  que  fuerant  facte  de  suo  matrimonio 
&  de  Babilonia  uxore  sua  comburerentur, 
&  capitularii  dixerunt  juditio  ut  carte  ille 
comburerentur  vel  delerentur,  &  mandato 
capituli  carte  ille  destructe  &  combuste 
fuerunt.  Ita  &  in  hune  modum  supradicti 
capitularii  causam  istam  judicaverunt  & 
juditio  diffinierunt.  Item  eandem  senten- 


An 

1 17Û 


rent  suum  decretum  &  darent  justum  judt 

cium.  De  quo  capitulo  tempore  illo  erant  ciam  &  ipsum  judicium  donaverunt  supra- 

constituti   capitularii,  de  urbe  Ramundus  dicti  consules  super  omnes  illas  mulieres, 

de  Roaxio  &  Ramundus  Galerinus  &  Guil-  que  hujusmodi   factum  facerent  &  ipsani 

lelmus  Ramundus  de  Portaria  &  Bernardus  nialiciam   &    iniquitatem    quam   Babilonia 


de  Sancto  Romane  &  Ramundus  Gaita- 
podium  &  Stephanus  de  Populivilla,  — & 
de  suburbio  Olricus  Carabordas  &  Ste- 
phanus de  Montevabrano,  prior  ecclesie 
Sancti  Pétri  Coquinarum,  &  Petrus  Ruffus 
&  Arnaldus   Ramundus  filius   dictus   Ra- 

'  JJ.  XXI,   f"  61  v",   n.  X3:vni.  —  Voyez  Biblio^ 
thequc  de  l'Ecole  des  chartes,  t.    r6,  p.  223. 


fecit  facerent.  Pacta  carta  hujus  judicii 
dati  mense  martii,  die  sabbato,  régnante 
Lodoyco  P'rancorum  rege  &  Ramundo  Tho- 
losano  comité,  episcopo  absente,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  M°  C  Lxx"  V.  Hujus 
judicii  dati  sunt  testes  ipsi  capitularii,  & 
nnilti  alii  probi  homines  qui  ibi  erant, 
&  ipso  Stephanus  qui  cartam  istam  scrip- 
sit. 


0  17 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3i8 


lid.orig. 

t.  m, 

col.  1 38. 


An 
1 170 
m  .1rs. 


^  siniiliter  Guillelmus  de  Minerba,  frater 
predicti  Bernardi  de  Minerba,  hanc  supra- 
dictam  venditionem  per  me  &  per  omnes 
nieos  heredes  bona  fide  laudo  &  in  pei'pe- 
tuum  valituram  confirmo  predicto  nionas- 
Extraits  de   quelques  actes   touchant      terio,  &  quiaquid  juris  in  predicto  honore 


2i). 


XXII 


les  vicomtes  de  Narbonne,  &c. 

IN'  anno  Domini  m''C'' LXX"  iv»,  régnante 
rege  Ludovico,  mense  martii,  scripta 
fuit  hec  carta  venditionis,  quam  ego  Ber- 
nardus  de  Minerba,  filius  qiiondam  Giiil- 
lelmi  de  Minerba,  facio  monasterio  Fon- 
tisfrigidi    &    tibi    Vitali    abbati    ejusdem 


habeo  vel  habere  uUa  ratione  debeo,  jam- 
dicto  monasterio  &  tibi  Vitali  abbati  ejus- 
dem monasterii  &  siiccessoribus  tuis  in 
perpetiiiim  dono  &  concedo.  —  Hanc  car- 
tani  juravit  &  laudavit  predictus  Bernardus 
de  Minerba,  Narbone,  in  Palatio  Rotundo 
supra  Portam  Ac[uariam,  in  presentia  ejus- 
dem   domine    Ermengardis,   Raimundi    de 


monasterii  &  successoribus  tuis.  Ego  igitur      Salis,  Pétri  de  Montebruno,  Guillelmi  de 


predictus  Bernardus  de  Minerba,  cum  con- 
silio  8c  auctorilate  domine  Ermengardis 
vicecomitisse  Narbone,  a  qua  infrascrip- 
tum  honorem  ad  feudum  teneo,  bona  fide 
vendo  &  cum  hac  carta  in  perpetuum 
trado  monasterio  Fontisfrigidi  &  tibi  Vi- 
tali abbati  &  fratribus  &  successoribus 
ejusdem  monasterii  in  perpetuum,  medie- 
fatem  integriter  quatuor  peciarum  de  terra, 
que  terre  sunt  juxta  villam  de  Vitiliano,  & 
quicquid  in  illis  terris  ego  habeo  vel  ha- 
bere uUa  ratione  debeo  aut  possum.  Qua- 
rum  quatuof  peciarum  terrariim  aliam 
niedietatem  habent  consobrini  nostri,  filii 
Pétri  de  Minerba.  Et  hanc  vendicionem 
facio  ego  Bernardus  de  Minerba  pro  pre- 
cio  mille  trecentorum  solidorum  Melgo- 
riensium.   Et   sit    certum    &   nianifestuni , 


Opiano,  Bernardi  de  Alarico,  Pétri  Ber- 
nardi Bronia,  Johannis  Bocherii  &  Beren- 
garii  Palerii.  Et  praedictus  Guillelmus  de 
Minerba  laudavit  hanc  cartam  extra  mu- 
rum  de  Robiano,  juxta  portale  quod  est 
versus  circium,  in  presentia  Bernardi  Adal- 
berti  de  Aziliano,  Ermengaudi  de  Lavine- 
ria  &  Pétri  de  Lavineria.  —  Et  ego  Aime- 
ricus  de  Narbona,  nepos  supradicte  Er- 
mengardis, hanc  venditionem^  sicut  in  hac 
carta  scripta  est,  bona  fide  laudo  &  in  per- 
petuum valituram  confirmo.  A  supradicto 
Bernardo  de  Minerba  &  Guillelmo  de  Mi- 
nerba frafre  suo  &  ab  Ermengardi  viceco- 
mitissa  &  Aimerico  nepote  suo  &  testibus 
hic  scriptis  rogatus,  ego  Raimundus  de  Pe- 
•rignano  scripsi  mense  &  anno  quo  supra. 
II.  Ego'  Bertrandus  de  Arenis  &  ego  Pc- 


quod   magister  Radultus  medicus  habebat      trus  Bernardus  filius  ejus,  per  nos...  tradi- 


in  predicta  medietate  terrarum,  quam  ego 
vobis  vendo,  trecentos  solidos  Melgorien- 
ses  pro  pignore,  quos  trecentos  solidos.... 
(sequuntur  clausulae  guirentiae  in  taVtbus 
solitae).  Et  ut  hoc  firmiter  bona  fide  ohser- 
vetur,  dono  sepedicto  monasterio  per  re- 
turnum  totum  honorem  meum  ad  Roanel- 
lum,  ut  ab  hodierna  die  in  aiitea  honor  iste 
sit  obligatus  predicto  monasterio.  (Sequun- 
lur  juramenti  formulai  &  affronta'.ionum  ac 
delimitationum  expreisio')^ — Et  ego  domina 
Ermengardis,  Narbone  vicecomiti.?sa,  hanc 
supradictam  venditionem  per  me  &  per 
omnes  successores  meos  bona  fide  laudo  & 
concedo  &  hanc  cartam  confirmo.—  Et  ego 

'  Archives   io    l'abbnye   de   Fontfroide.    [Dont, 
T.  59,  f»  79.] 


mus...  Deo  &  monasterio  Sancti  Salvatoris 
&  tibi  Odilae  abbatissae  &  omnibus  sanc- 
timonialibus,  &c.  quidquid  in  molendinis 
îk  in  resclausa  &  in  fonte  &  in  grave- 
rone,  &c.  Hoc  factum  est  in  praesentia 
Pontii  de  Vedenobrio  militis.  Pétri  Alde- 
berti  militis,  Pontii  Guillelmi  episcopi, 
Guillelmi  de  Ponte-  &  Guillelmi  Roberti 
Porcelli  &  Pontiae  de  Dion  vicecomitis- 
sae.  Et  ego  Aldebertus,  Nemausensis  epi- 
scopus,  in  cujus  praesentia,  &c. 

III.  Anno'  dominice  Incarnationis 
M''c"L"'XX.°vrr,  régnante  Leudoyco  rege 
in  Francia,  m  kalendas  juli.  Cunctis  no- 

'  F.stiennot,  t.   10;  fragm.  mss. 
'  Trésor  des  chartes;  Toitlotise,  sac  !i,  n.  3  [J. 
3jo,  original]. 


An 
1 175 


An 

'177 
29  juin. 


An 

"77 


3i9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


320 


lid.orig. 
1. 111, 

col.  i3y. 


ttim  sit  auJientibus,  quoniam  ego  Eime-  de  Caiiscio,  sponte  &  sine  dolo,  per  me  & 

riciis  de  Narbona  inipignoro   &   dono   iti  peromiies  nieos,  recognosco  ecclesiae  se- 

paga  tibi,  Ugo  de  Bariel,  &  uxori  tue  Ala-  dis  Biterrensis  Sancti  Nazarii  &  tibi  Ber- 

maclae  &  vestris  infautibus,   illum  gruo-  iiardo  ejusdem  ecclesiae  episcopo  &  suc- 

nalicum,  qiiod  habeo  iii  kaniiuo  de  Salses,  cessoribus  luis,  très  meiises  in  castello  de 

per  unum  kaballum  quem  a  te  accepi  de  Vaillano,  qiios  estimabam  habere  pro  alo- 

precîo  mille  &  c  sol.  Melguriensium ,  &  dio,  scilicet  mensem    septembris  &  octo- 

perducentos  solides  Melguriensium  quos  bris  &  novembris,  &  similiter  recognosco 

per  me  liberasti  Dalmacio  de  Gairic.  Tali  &  scio  quod  debeo  tenere  ad  feudum  quid- 

convenientia,   ut    illum    grhonaticum    te-  quid    Petrus   Deodatus    de    Podiosalicone 

neatis,  donec  de   predictis  M  Si  CGC  soli-  tenet  a  me  Berengario  ad  feudum  in  villa 

dis  sitis  placati  sine  vestro  enganno,  baju-  de  Pins  vel  in   ferritorio   ejus,  &   iterum 

lus  vero  meus  habeat  ex  eo  retrodecimum)  recognosco    me   debere    tenere    a   prefata 

&  bajulus  tuus  habeat  cotidie  per  victum  ecclesia  &  a  te  nominato  episcopo  &  suc- 

III   denarios.   Hanc  rem'  vobis   per  meam  cessoribus    tuis    viginti    sextaria    annone, 


fidem  plevescho  &  precor  bos  meos  ami- 
cos,  ut  hoc  vobis  jurent,  quod  si  ali(|uis 
honio  in  hoc  predicto  grhonatico  aliquid 
forefecerit  de  Salses  usque  ad  Narbonam, 
ut  illi  vobis  faciant  hostaggo  (sic)  in  villa 
de  Salses  ad  nostrnm  intellectum,  hos  sci- 
licet, Geraidum  de  Caredorta  &  Raimua- 
dum  Mancipium  de  Caredorta  &  Petiuni 
Raimundi  Margallo.  Et  nos  juramus  per 
Deum  patrem  omnipotentem  &  per  sancla 
ejus  Evangelia,  quod  si  nuUus  homo  ali- 
cjuid  forifecerit  vel  forcaverit  vobis  in 
predicto  grhonatico,  nos  vobis  auxilium 
secundum  nostrura  posse  prebeamus  8t 
hostagago  in  villa  Salse  vobis  faciamus, 
donec  sitis  placati  sine  vestro  enganno.  Et 
est  manifestum  qui  hoc  disrumpere  volue- 
rit,  nequeat,  sed  duplum  componant.  S.  Ei- 
merici  de  Narbona,  qui  hoc  laudo  &  firmo 
&  testes  firmare  rogo.  S.  Guillelmi  Dec- 
castel.  S.  Udalgari  de  Bariel.  S.  Jordani  de 
Bariel.  S.  Bernardi  Roger  de  Alarig.  S.  Odo 
de  MoiUebru. 


que  habeo  pro  tertia  in  decimis  de  Cais- 
sano.  Hec  omnia  predicta  cum  hac  carta 
in  perpetuum  valitura  recognosco  &  con- 
cedo  pro  alodio  tibi  prefato  episcopo  & 
successoribus  luis,  &  inde  juro  tibi  super 
sancta  quatuor  Evangelia  &  promitto  fide- 
liîatem  per  me  &  per  omnes  successores 
meos  ecclesie  Sancti  Nazarii  &  tibi  prc- 
scripto  episcopo,  &  sub  codem  sacramento 
tibi  promitto  quod  quandocumque  in  bis 
tribus  mensibus  volueris  recipere  castel- 
lum  de  Vaillano,  quod  ego  sine  exactione 
pecunie  vel  alicujus  rei,  omni  malignaiidi 
remota  occasione,  reddam  tibi  vel  succes- 
soribus tuis  vel  illis,  qui  mandato  tuo  vel 
episcopi  dicte  ecclesie  castellum  a  me 
vel  a  meis  quesierint,  turrem  predicli 
castri  &  salam  &  alias  mansiones  sive  mu- 
nitiones,  que  ibi  modo  sunt  vel  in  poste- 
rum  ibi  f'uerint;&  similiter  reddam  por- 
tam  sive  portas  &  clavem  sive  claves 
porte  vel  portarum.  Et  ita  in  integrum 
totuin  castrum  &  quidquid  habeo  in  ter- 
minio  castri  per  potestatem  sive  dominium 
trium  predictorum  mensium  tibi  recog- 
nosco &  pro  alodio  concedo  &  inde  tibi 
26.  hominium  facio  &  fidelitatera,  ut  dictum 

est,  juro  &  heredes  meos  inde  oblige,  quod 
Reconnaissance   faite    à    l'évêque   de      sub  eodem  tenore  tibi  ik  successoribus  fuis 


Bé-^iers  par  Bérenger  de  Caux'. 

ANNO  Nativitatis  Christi  M°  C  Lxx"  vi°, 
rege  Lodovico  régnante,  idus  madii. 
Notum  sit  universis  quod  ego  Berengarius 


Archives  de   révêché  de  Béziers;   Doat,  v.  61, 


f"  frt- 


fidelitatem  facere  teneantur.  —  Similiter 
ego  Bernardus  dictus  episcopus  reddo  & 
concedo  tibi  Berengario  &  omni  posteritati 
tue  tam  dictum  castrum,  quam  tertiam  de 
Caissano,  quam  illud  quod  a  te  habet  Pe- 
trus Deodatus  de  Podiosalicone  in  villa 
de  Pins,  ad  feudum  honoratum,  ut  tam  a 
nie    quam    a  successoribus   meis,    tam    tu 


An 
1 176 


"■;; —  3:i  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  822   

An  An 

'"       quani    ttii    ad    feiulum   omiiia    predicta  iii  Tiuribus  usque  ad  Sanctum  Fructuosum,      "'' 

perpetuum  haheatis.  Et  ut  niagis  sis  ad-  ita   quod    per   castrum    de    Rivo   caminus 

strictus   ecclesie   Saucti    Nazarii    &:    illiiis  traussat    &  versus   Sanctum    P'ructuosum, 

ecclesie   episcopis   servare   fidelitateni,  &  ita    tanieii    ut   caniinuni    illuin    secundum 

quod  nec  mihi  nec  successoribus  mois  ma-  vestrum  totum  posse  salvum  &  securum  & 

lum   proveniat    de    castello    de   Vaillano,  c[uietum    teneatis    8c    custodiatis,   &    ego, 

cum  alios  octo  nienses  &  octo  dies  a  pre-  Deo  annueiite,  illum   caminum   custodire 

dictis  tribus  mensibus  tu  tenueris  vel  ali-  vos  adjuvabo.  Sicut   superius   dicluiu   est, 

quis   noniine    tuo,  doiio    tibi    ad    f'euduiu  ita  vobis  omnibus  &  omni  vestre  posteri- 

honoratum  qusndam    iiiansum   in  civitate  lati  caminum  supradictum   doiio  &  laudo 

Biterris    cum    omnibus    suis    pertincatiis,  afque  concedo  &  caminum  illum  ego  vel 

qui  est  juxla  niansum  Rainaidi  de  BaJouis  nici    per  alium    locum,    nisi   per   castrum 

&  Bernardi Et  insuper  do  tibi  quin-  de   Rivo,   unquaiu    transire    permittemus. 

gentos  solidos  Melgorienses,  quos  tu  Be-  Iterum  dono  &  concedo  vobis  omnibus 
rengarius  in  iategrum  recepisti,  ita  quod  dominis  castri  de  Rivo  du?';  partes  de 
nihil  pênes  me  ia  debito  remansit.  Hujus  guidage  ad  feudum,  a  capite  pontis  de 
rei  testes  sunt  Johannes  prior  Sancte  Turribus  usque  ad  Sanctum  Fructuosum, 
Marie  de  Casciano,  Guillelmus  Bernardi  &  dono  terciam  partem  Ârnaido  de  Turrc 
abbas  Sancti  Jacobi ,  Stephanus  de  Po-  &  Raimundo  Gauzberii  per  médium  si- 
piano,  archidiaconus  Sancti  Nazarii,  Pe-  militer  ad  feudum.  Et  nemo  haboat  licen- 

trus  de sacrisia,    Bernardiis  de  Aure-  tiam    conducendi    ia   camino    iilo,  prêter 

liaco   canonicus,    Raimui\dus   de    Nizacio  vos  ik  me,  quando  mihi  placebit  ibi  con- 

caaonicus,  Poncius  de  Vibiaao,  Dc.niai-  ducere.   Et    est    sciendum    quod    propter 

eus,  Raimundus   Guiraldi,   clerici    Sancti  hoc  doaum    istius   guiJagge,   nos   domiiii 

Nazarii,  Guillelmus  capellanus  de  Sancto  castri  de«Rivo  &  ego  Arnaldus  de  Turrc 

Felicio,    Petrus    Raimundus   de    Causcio,  8c  ego  Raimundus  Gauzberfi  faciemus  tibi 

Petrus  Vayrati,  Bernardus  Bonifati,  Petrus  domino  Rogerio   hominium  &  servicium, 

Ermengaudi,    Arnaldus    Aurioli.    Jussione  quandocumque    8c   qualecum(|ue    acciperc 

Berengarii  de  Causcio  8c  domini  Bernardi  volueritis,  S:  caminum  supradictum  ad  ho- 

cpiscopi  atque  testiuni  predictorum  fncta  norem  S:  utilitatem   tuam  custodicmus  8c 

fuit  hec  carta;  dictante  Bernardo  de  Cau-  nianuteuebimus.  Item   omnibus  sit   maai- 

cionoiolo,  Pontius  de  CUiiraco  scripsit.  festum  quod  nos  omaes  supradicti  domiai 

de  Rivo,  propter  caminum  quem  facis  trans- 
ire  per  Rivum,  faciemus  albergam  tibi  do- 
mino Rogerio  annuatim  ad  quiaquagiuia 

j„^  equitatores  cum  quinquaginta  equis,  c(ucs 

egregie  8c  honorabiliter  curabimus.  Et  si 

,   ^     ,      .         ,        ,     .       ,  forte  coatigerit  ut  camiaus  supradictus  a 

Injeodation  des  droits  de  guidage  sur  Rivo  ;„  aii„„i  locum  mutetur,  ego  Roge- 

plusieiirs  chemins  du  Narboniuiis' .  rius  albergam  illam   ulterius  a  vobis  non 

peterem.  Hujus  rei  suât  testes  Petrus  ar- 

ANXO  Christi  lacaraationis  M"c"LXX.''vi'',  chidiaconus  Carcassensis  8c  Reddeasis,  Ai- 

rege   Lodovico   régnante.   Notum    sit  mericus  de  Rupeforti,  Berengarius  Luci, 

omnibus  hoc  audientibus,  quod  ego  Roge-  Pontius  de  Ventagione,  Petrus  Sigerii  do 

rius  vicecomes  Bitterensis,  per  me  8c  per  Siaagiaco,    Botctus    de    Earbairano,   Rai- 

meos  omaes,  boaa  fide  8c  siae  dolo,  laudo,  mundus  Diel,  Bernardus  Bruneti,  Arnaldus 

dono  8c  concedo  omnibus  dominis  de  Rivo  de   Turre,    Raimundus    Gauzbcrti,    Ber- 

8c  ceteris  omnibus  militibus  8c  barrianis  ip-  nardus    Hermeagaudi,  Xabertus,   Ugo    de 

sius  castri  de  Rivo,  videlicet  camiaum  qui  Duroforti,    Geraldus    de    Villanova,    Ugo 

dicitur  Francigenar  ab  aqua    ecclcsiae  de  Hermeagaudi,  Pontius  de  Cabriaco.  Ber- 
nardus   notarius    supradicti    domini    Ro- 

'  Dont,  V.  i6à,  f°i34.  g'-''i'i    jussioac    omnium    supradic:oruin, 

VIH. 


1 176 

juillcl. 


An 
1 176 


323 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3:4 


Éd.orig. 
t.  m, 

col.  139. 


An 

I  1  76 

'^  110- 

VC.Il'jlC. 


scripsit  hanc  caitam  in  meiiso  julii,  feria 
qiiarta. 


28.  —  XXIII 

Publication    du    testament    d'Ermes- 
sinde,  comtesse  de  Melgueil' . 

ANNO  ab  IncarnatioiieDomini  mclxxvi, 
régnante  Lodoyco  Francorum  rege, 
III  nonas  novenibris,  in  presentia  domini 
R.  de  Arenis,  sancte  Romane  ecclcsie  dia- 
choni  cardinalis  tituli  Sancte  Marie  in  Via 
la(a,  &  domini  A.  Nemausensis  episcopi, 
publicatum  fuit  testameutum  seii  ultiiiia 
voliintas  Ermensinde  comitisse  Melgorii 
par  depositiones  testium  jiiratorum,  scili- 
cet  Drachoneti,  Willelnii  de  Sparrono, 
Isnardi   de  Mormoirono,  Poncii  Laiigerii, 


(atum  Melgorii  &  omnia  jura  mea  domino 
mco  R.  duci  Narbone,  comiti  Tholose, 
niarchioni  Provincie  8t  filio  ejus  Rai- 
mundo  relinquo  &  donc  Domine  matri 
mee  duo  milia  solidorum  in  annos  singu- 
los,  quamdiu  vixerit,  relinquo,  &  M  soli- 
dos  pro  anima  mea,  &  rogo  vos  ut  super 
hac  re,  cum  expedierit,  testimonium  perhi- 
beatis.  Et  ut  bec  donatio,  relictum  seu 
ultima  voluntas  perpétue  firma  sit,  juro 
tactis  sacrosanctis  Evangeliis  me  nunquam 
suprascriptam  ultimam  voluutatem  seu  do- 
nationem  revocaturam.  »  —  Facta  fuit  pu- 
blicatio  ista  in  presentia  Raimundi  Bedo- 
cii,  Gontardi  Causiti,  Guischardi,  V/illelmi 
gramatici,  Bertrandi  Bedocii,  Folcodii, 
Willelmi  Mote,  B.  Afonis  vicecomitis  Ne- 
mausis,  Guiraldi  Imberti,  Pétri  de  Berni- 
tio,  Pétri  Bertrandi,  Bernardi  episcopi, 
Bernardi  de  Paragio,  Bertrandi  Riperli, 
W.  Bruni,  Pétri  Ugonis  de  Volubrica, 
W.  Ugonis  fratris  ejus,  R.  Rascatii,  Elisia- 


An 
1  176 


—  '  Il        I  <j  II  — 7  —  — 

Riperti  de  Podio,  V/.  Pétri  de  Brantol,  P.  rii    de   Ucecia,  V/.    Arberti   de   Cabreria, 

Guillelmi  de  Albarros,Pontii  Rogerii,  Jor-  W.  de  Radone,  Bernardi  Lamberti,  Pétri 
dani  sacerdotis,  W.  Rogerii.  Juraverunt  si- 


quidem   suprascripti    testes,   tactis    sacro 
sanctis  Evangeliis,  &  sub  jiirejurando  co- 
moniti  dixerunt,  quod  sub  eorum  presentia, 
ois  ad  hoc  rogatis,  convocatis  &  audienti 


Guersi,  Bermundi  de  Vidinobrio,  Beren- 
garii'  de  Mairois,  Gui  de  Seveiraco,  Rai- 
mundi de  Bocoirano,  Stephani  de  Calcia- 
cio,  Bermundi  de  Salve,  Bertrandi  Guigo- 
nis,  Rostagni  Mali-sanguinis,  Guezelini, 


bus,   prefata   comitissa   Melgorii    relic|uit  Bernardi  de  Joholon,   Pétri   Bernardi   de 

matri  sue  Beatrici  duo  milia  solidorum  in  Arenis,  Bertrandi  Meca,  Pétri  Lnberii  de 

annos  singulos,  quamdiu  viveret,  &  pro  Sancto  Bonito  judicis  de  Avinione,  Gui.- 

anima  sua  reliquit  m  solidos.  Reliqua  bona  raidi    de   Sancto   Martino.  Ob  hoc   igitur 


8i  omnia  alla  jura  sua  reliquit  domino  suo 
R.  duci  Narbone,  comiti  Tholose,  niar- 
chioni Provincie  &  filio  ejus  Rainiundo 
marito  suo.  Hoc  autem  faclum  fuit  anno 
suprascripto,  in  mense  septembris,  in  Cas- 
tro Malaucene.  Ad  hoc  Jordanus  sacerdos, 
Willelmus  Rogerius ,  Petrus  Guiialdus, 
Drachonetus  Drachoneti  filins,  Willelmus 
de  Ponte,  Rostagnus  Martel,  Radulfus  cau- 
sidicus  &  cancellarius,  sub  jurejurando, 
quod  tactis  sacrosanctis  Evangeliis  super 
hac  re  prestiferant,  deposuerunt,  quod 
prefataErmensinda  comitissa  Melgorii,  sub 
eorumdem  presentia  suprascriptam  dispo- 
sitioncni  suam  confirmans  &  agnosccns, 
ita   suprema   sua   ordinavit  :  —  u  Conii- 


ego  R.  de  Arenis,  sancte  Romane  ecclesie 
diachonus  cardinalis,  &  ego  A,  Nemausen- 
sis episcopus,  quia  omnia  sicut  superius 
scripta  sunt  sub  nostra  presentia  jurata, 
testificata  &  publicata  fuerunt,  ad  perpe- 
tuam  &  sinceram  gestorum  fidem  presen- 
tis  publicationis  paginam  sigillis  nostris 
jussimus  &  fecimus  comuniri. 

Ego  Raimundus  Bodonus'  notarius  in 
omnibus  s^prascriptis  interfui,  &  hujus 
publicationis  paginam  scripsi,  coniplevi, 
dedi  &  tradidi.  (Signum  notarîl.) 

'  Les  mots  ego  Raimundus  BoJonus  sont  écrits 
en  monogramme.  [A.  M.] 


lij.or;:;. 

t.  m; 

col.  I.JO, 


'  Trésor  des    chartes;   Toulouse,    sac    15,   n.   ?. 
[J.  328,  original]. 


325 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


326 


An 

"77 


29. 


—  XXIV 


alliance  entre  Roger,  vicomte  de  Bé- 
"{iers,  Guy  Giierrejat,  i/c,  contre  le 
comte  de  Toulouse  ' . 


A 


NNO  Christ!  Incarnationis  m  clxxvii", 
rege  Lodovico  régnante.  Notiim  sit 
hec  audieutibus  quod  ego  Rogerius,  vice- 
comes  Biterrensis,  juro  tibi  Guidoni  Guer- 
rejat,  &  nepotibus  tuis  Bernardo  Atonis 
vicecomiti  &  Wilhermo  de  Montepessu- 
lano  &  Bergonioiio,  quod  omni  tempore 
quandiu  vixero ,  bona  fide  &  sine  dolo 
fidelis  adjutor  &  defensor  cum  omni  posse 
nieo  ero  vobis  predictis  de  comité  Tholo- 
sano  &  de  filiis  ejus,  seu  de  omni  malo 
seu  guerra  vel  injuria,  quam  vobis  predic- 
tus  cornes  vel  filii  ejus  fecerint  vel  intule- 
rint.  Et  si  contigerit  me  aliquo  tempore 
pacem  vel  concordiam  vel  sacramentum 
cum  Raymundo  comité  &  filiis  ejus  facere, 
illa  concordia  vel  sacramentum  non  pos- 
sint  nie  aliquo  modo  separare  a  vobis  nec 
a  vestra  amicitia,  sed  per  onines  mogudas 
&  remogudas,  quas  Raimundus  cornes  su- 
pradictus  &  filii  ejus  vobis  fecerint,  vigore 
hujus  jurisjurandi  fidelis  adjutor  &  de- 
fensor semper  vobis  existam.  Similiter  juro 
vobis  predictis,  quod  Narbonam  vel  terram 
domine  Ermengardis  vicecomitisse  Nar- 
bone  predictus  Raimundus  cornes  vel  filii 
ejus  mea  voluntate  vel  consensu  nuniquam 
adquirant.  Et  si  forte  aliquo  casu  acqui- 
sierint,  tamdiu  vobiscum  cum  omni  posse 
meo  eis  malum  &  guerram  faciam,  donec 
aliquis  vel  aliqua  de  consanguinilate  Ai- 
nierici  Narbone  vel  rex  Aragoncnsium 
predictam  civitatem  Narbonensem  &  ter- 
ram recuperatam  habeant.  Sicut  superius 
scriptum  est,  ita  ego  Rogerius  vicecomes 
Biterrensis  semper  firmum  tenebo  &  ob- 
servabo,  ut  melius  dici  vel  intelligi  potest, 
sine  vestro  inganno,  secundum  predictas 
conventiones  :  sic  Deus  me  adjuvet  & 
hec    sancta    quatuor   Evangelia.    Si    vero 

'  Ch&teau  de  Foix,  cartulaire,  caisse  i5.  [Doat, 
V.  168,  f"  162.] 


forte  contigerit,  quod  absit,  ut  ego  su- 
pradictas  conventiones  vel  sacramentum 
infregerim  &  aliquis  de  meis  terris  vos 
adjuvare  voluerit,  habeat  inde  licentiam  & 
nuUo  modo  de  aliquo  malefacto  a  nie  fe- 
neatur.  —  Et  est  sciendum,  quod  ego  Rai- 
mundus de  Terrassona  &  ego  Johannes 
ejus  filius  juramus  tibi  Guidoni  &  nepoti- 
bus tuis,  mandato  supradicti  Rogerii  vice- 
comitis,  ut  si  in  aliquo  predictum  jusju- 
randum  &  predictas  conventiones  vobis 
infregerit,  nos  cum  omni  posse  nostro  fidè- 
les adjutores  vobis  &  nepotibus  vestris  de 
predicto  Rogerio  erimus,  taiiidiu  donec  ad 
vestram  notitiam  a  predicto  Rogerio  emen- 
datum  vobis  &  completum  sit.  Similiter 
ego  Petrus  Raimundi  de  Altopullo  &  ego 
Wilhermus  de  Sancto  Paulo  juramus  tibi 
Guidoni  Guerrejat  &  nepotibus  tuis  supra- 
dictis,  quod  predictum  jusjurandum  &  pre- 
dictas conventiones,  quas  doniinus  Roge- 
rius Biterrensis  vobis  facit,  nos  secundum 
posse  nostrum  bona  fide  &  sine  inganno 
semper  tenere  &  adimplere  vobis  facie- 
mus.  — Et  nos  igitur,  videlicet  Guido  Guer- 
rejat &  ego  Bernardus  Atonis  vicecomes 
Nemausensis  &  Agathensis  &  ego  Wilher- 
mus-de  Montepessulano  &  ego  Bergolo- 
nus,  juramus  tibi  Rogerio  vicecomiti  Bi- 
terrensi,  quod  omni  tempore  quamdiu 
vixerimus,  bona  fide  &  sine  dolo  adjutores 
&  defensores  cum  omni  posse  nostro  tibi 
erimus  de  Rainiundo  comité  Tolosano  & 
de  filiis  ejus,  &c.  (ut  supra  usque  ad  fidejus- 
sorum  sacramentum'). 


3o.  —  XXV 


Actes  de  Bernard-Aton,  vicomte 
de  Nimes  ' . 

IN  nomine  sancte  &  individue  Trinitatis, 
anno  ab  Incarnatione  Verbi  MCLXXVii, 
in  niense  maii,  xii  kalendas  junii.  Ego  Ber- 
nardus Ato,  filius  Bernardi  Atonis,  Dei 
gratia  vicecomes  Nemausensis  &  Agathen- 
sis, bona  fide,  &c.  donc  &  laudo  &  con- 

'  Manuscrits  d'Aubays,  n.  77, 


An 
"77 


Kd.orig. 
t.  m. 

col.  I,|[. 


An 

"77 

21  mai. 


An 

"77 


3:7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3:8 


An 

I  177 
juin. 


ccdo  Domino  Deo  &  ecclesie  Sanctc  Maiio      aciia  que  est  super  c'.otiuarium  Sancte  Eu- 
FrancaruiiivalHum   &    tibi    domiio   Pontio      lalie,  usque  ad  viani  qua  discurrit  ad  pra- 


An 

"77 


abbaii  ejusdeni  loci ,  &  omnibus  tibi  suc- 
cessuris  &  omnibus  fratribus  prcsentibus 
&  futuris,  ibidem  Deo  servientibus,  quic- 
quid  in  terminio  de  Campannelis  cultum 
vel  incultum  acquisivistis  vel  acquisieri- 
tis,  &c.  totum  in  alodium  habeatis  &  pos- 


tuni,  &c.  Item  laudo  &  concedo  vobis  in 
perpetuum  compositionem  illam,  quam  fe- 
cit  mater  mea  consilio  Guillelmi  Montis- 
pessulani  tutoris  mei  vobiscum  &  cum 
episcopo  de  tabulis  novis  &c.  Et  ego 
Guillelma  Nemausensis  vicecomitissa,  ma- 


sideatis  in  perpetuum,  &  si  alicubi  in  ter  predicti  B.  Atonis,  hec  omnia  predicta 
tota  terra  niea  quocumque  modo  aliquid  laudo  &  concedo.  Actum  est  hoc  in  manu 
ncquisistis  vel    deinceps    acquirero   pote-      &  presentia  domini  A.  Nemausensis  cpi- 


ritis,  ubi  quartum  seu  tascham  vel  ceu- 
sum  vel  dominium  habeam,  quartes  & 
taschas  &  omne  jus  quod  ibi  liabeo,  Sic, 
nocuon  &  pascua  &  aquas  ovibus  &  ju- 
mentis  &  animalibus  vestris  per  tolam  ter- 
ram  meam,  excepta  tala  frugum,  arborum, 
&  vinearum  &  pratorum,  hec  omnia  pre- 
scripta  libère  &  absolute  habeatis  8c  pos- 
sideatis  in  perpetuum.  Preterea  quoniam 
vos  in  orationibus  &  beneficiis  vestris  me 
recepistis,  &  ego  domum  vestram  &  omncs 
res  vestras  in  mca  protectione  &  defen- 
sione  accipio,  &  ab  his  qui  de  mea  juris- 
dictione  sunt  &  ab  aliis  quos  potero  sal- 


scopi,  in  capcUa  Sancti  Pauli,  &c. 


3i. 


XXVI 


Chartes  des  comtes  de  Toulouse  en 
faveur  des  Hospitaliers  de  Saint- 
Gilles'. 


I. 


rN  nomine  sancte  &  individue  Trinita- 
1    tls.  Notum  sit  omnibus  sancte  matris 
Ecclesie  filiis,  tam  posteris  quam  presenti- 

vabo  atque  defendaiii.  Et  propterhoc  habui  bus  hec  legentibus  vel  audieutibus,  quod 

de  bonis   vestris  c  solidos,  nec   deinceps  anno  dominice   Incarnacionis  M  CLXXVII, 

quippiam   a  vobis    servitium   queram    nec  ego  Raimundus,  gratia  divina  comes  To- 

VI  extorquebo,  sive  per  me  sive  per  aliuii).  lose,    dux    Narbone,    marchio    Provincie, 

Et  ut  hoc  datum   nullo  modo  dcbeat  vio-  intuilu  pietatis  &  misericordie  atque  pro 

lari,  super  lextum  sancti  Evangelii  corani  redeniptione     anime     mee     parentunique 

testibus  jurato'  depono.  Sciendum  quoque  meorum  salvacione,  concedo  sancte  domui 

quod  prêter  hec  omnia,  me   ipsum,  cor-  Hospitalis  Jherusalem  &pauperibus  ibidem 

pus  &  animam  meam  predicte  ecclesie  re-  inccssanter  S;  perpetuo  exhibendis,  &  tibi 

îinquo,  &  dono  per  manus  domini  Ponfli  fratri  Petro   Galterii,   ejusdem   Hospitalis 

abbatis  pro  sepultura.  Factnm  est  hoc  in  apud  Sanctum  Egidium  preceptori,  &  per 

die   sabbathi,  in  presentia  domini  Pontii  te  ceteris  fratribus  predicti  Hospitalis  tam 

abbatis,  Guillelmi  Galterii   prioris,  S.  de  futuris  quam  presentibus,  necnon  &  irre- 

Margaritis,  &c.  Huic  laudamento  interfuit  vocabiliter  dono  per  totam  terram  nostro 

Petrus  Bocoirant  miles,  &c.  domino  subditani  plenissinuim   ik  liberri- 

II.     Anno     ab     Incarnatione    Domini  mum  jus  pascendi  sua  peccora  &  armentaj 

MCLXXVII,   mense^junii,  in    nomine   Do-  eorum  tamea  pastores  &  armentarios  cau- 

mini.  Ego  Bernardus  Ato,  Nemausensis  &  tos   &  pervigiles   esse  volo    ne    talam    fa- 

Agathensis  vicecomes,  per  me,  &c.   cum  ciant,   id   est   segetes  aliénas  non  depas- 

consilio  Guidonis  avunculi  niei  &  eo  pre-  cant.  Item  eadem  racione  concedo  &  dono 

sente,  vendo,  &c.  ad   alodium  &c.  trado  prefato  Hospitali,  ut  liceat  fratribus  ejus- 

tibi    B.    preposito   Nemausensis    ecclesie,  dem    per    omnes    partes    nostro    dominio 

&  ceteris  canonicis  II  sol.  censuales  quos  subditas,  sive  per  terram   sive  per  aquam, 

dabalis  mihi  pro  tabula,  que  sunt  (sic)  vel  sine  omni  inquietatione  vel  alicujus  cxac- 
fieri    possunt    ex    utraque    parte   vie,    ab 

'  Trésor   des  chartes;   Toulouse,  snc  5,  n.   1    [I. 

'  Sic  D.  Vaissetc;  peux-iue  jumndo,  ^°9i  copie  scellée]. 


tid.orîg. 

t.  m, 

col.  142. 


ccmbrc. 


An 
"77 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
'■77 
novem- 
bre. 


tionis,  utpote  pedatici,  teloiiei,  portena- 
gii,  leude  vel  usatici  vexatione,  sine  ino- 
lestia  res  suas  libère  nportare,  reportare 
&  exportare.  Similiter  in  nundinis  &  mer- 
catis  res  suas  vendenJo  vel  aliénas  emendo 


33o 


alii  homines  terrae  nostrac,  fam  in  ultimis 
voluntatibus  quam  inter  vivos ,  quacuni- 
que  alienationis  specie,  res  suas  tam  mo- 
biles quam  immobiles  possint  in  hospita- 
lem  domum  &  pauperes   Hierosolymilani 


An 

"77 


Éd.orîn. 

1.  111, 
col.  14!*. 


seu  permutando,  ab  omnimoda  potestate  cœnodochii  transferre,  exceptis  tamen  ca- 
predictis  fratribus  immuuitatem  concedo.  pitibus  castellorum  8c  domibus  milituni, 
Ad  ultimum  possessioiies  suas  ubique  am-  ex  eis  qui  ad  immunitionem  jurisdictiouis 
pliare,  dilatare,  augmentare  seu  de  novo  nostrae  pertinere  videntur.  Hanc  aiitem 
adquirere,  sibi  quoque  donationis  vel  que-  donandi  vel  relinquendi  vel  alias  alie- 
libet  relicti  titulo  destinata  vel  coUata  &  nandi  libertatem  rusticis  nostris,  qui  gle- 
ad  se  modis  quibuslibet  devohita,  mémo-  bae  quodam  modo  videntur  addicti,  mi- 
ratis  sepedicti  Hospitalis  fratribus  petere  nime  permittimus.  Praeterea  animalibus 
vel  exigere  liceat,  &  adapta  sibi  efficaciter  Hospitalis  domus  in  pascuis  nostris,  abs- 
cuucta  detinere,  exceptis  fantummodo  ca-  que  injuria  tamen  hominum  nostrorum, 
pitibus  castellorum,  que  mibi  reservanda  pascendi  licentiam  permittimus,  ita  ut  de 
decerno,  salvis  quoque  mihi  justiciis  &  caetero  pro  ipsis  vel  de  ipsis  animalibus 
expeditionis  vel  exercitus  gracia  manda-  nulluni  pascherium,  nullum  prorsus  usati- 
mento.  Datum  Narbone  XII  kalendas  janua-  cum  a  balivis  nostris  e.\igatur.  Omnia 
rii.  Et  est  sciendum  quod  in  autenlico  pendct      haec,   ut   superius    scripta   sunt,    donamus 

atque  conccdimus  per  nos  &  omnes  siic- 
cessores  nostros  ad  honorem  Dei  minis- 
tris  paupsnim  &  pauperibus  Hierosolymi- 
lani xenodochii,  in  praesentia  Guillelmi 
de  Sabrano  connestabuli,  G.  Amici  fratris 
ejus,  R.   Gaucelini,  magistri   R.  Bernardi 


sigillum  cereum  sigtUi  domini  comitîs  Toîosc. 
II.  In'  nomine  sanctao  &  individuae 
Trinitatis,  anno  ab  Incarantione  Do.niini 
M  CLXXVII,  mense  novembris,  régnante 
Lodovico  rege  Francorum  &  F.  Roma- 
norum    imperalore.   Ego    in    Dci    nomine 


Raimundus  dux   Narbonac,   conios   Tolo-  cpiscopi,  Bernardi  de  Paragio,  Bertrandi 

sae,    marchio    Provinciae,    dono    tibi    W.  Riperti,  Pétri  Galterii  piaeceptoris  ejus- 

priori  Hospitalis   domus  Sancti  ^gidii  ac  dcni  domus,  fratris  Simonis  de  Ursclla,  &c. 
per  te  omnibus  hospitalariis,  tam  ]iraesen-  III.    In'    nomine    domini    nostri    Jesu 

tibus  quam  futuris,  qui  ad  hospitalem  do-  Cliristi.    Patcat    uiiiversis,    &c.    quod    nos 

mum  S.  iEgidii  vel   ad   tuani  vel   aliorum  Raimundus,  Dei  grafia  dux  Narbone,  co- 

qui   tibi  in    prioratu   S.  iEgidii   pcriinent  nies  Tolose,  marchio  Provincie,  filius  rc- 

vel  pertinueriat  adininistrationem,  ut  de  gine  Johanne,  pietatis  intuitu,  8cc.  conce- 

caetero  omnes  Hospitalis  domus,  pro  ani-  dimus  niera  liberalitate  saiicte  ac  religiose 

nialibus  vel  aliis  rébus  quas  vénales  pro-  doniui  Hospitalis  Hierusalem  &  pauperibus 

poiient,  luillum   in   proprietatibus  vel   in  ibidem  degentibus,  &  tibi  fratri  Emanueli 

terra  nostra  pcdagium,  theloncum  vel  usa-  ejusdem  Hospitalis  in  Sancto  Egidio  priori 

ticum  dcnent.  Praeterea  nec  in  aqua  ncc  &  vestris  fratribus  tam  presenlibus  quam 

in  terra  in  Iota  regione   nostra,  pro  qui-  futuris,  !k  irrevocabiliter  donamus  per  to- 

buscumque  rébus,  c(uas  ad  usum  proprium  fam  ferram  nostre  jurisdictioni  &  dominio 

8j  propriae  familiae  &  pauperum   portari  subditam  plenissimam  potestatem  &  libe- 

ac    reportari   vel    transvehi    vel   alias   per  rum  jus  pascendi  pecora  sua  &  armenta, 

aquam   duci    fecerint,    nullum    publicanis  !>;  pecora  &  armenta  pastorum  &  armeuta- 

nostris   vel  pedagiariis   doncnt  usaticum;  riorum  suonim,  ita,  &c.  Datum  Vauro  VI 

imo   plena  supra   his   in    ]!erpetuuni  gau-  nouas   octobris,  anno    dominice   Incarna- 

dcaiit    liberlate.    Dono    praeterea    &   pro  cionis  ^'xiccxxii.  Ego  Johaiincs  scripsi  vice 

rcdemptione    animae    meae    &    parentum  Raimundi  de  Lacu,  caiiccllarii  domini  co- 

meoruin  liberaliter  concedo,  ut  milites  &  mitis  Tolose. 


An 

I  2ZZ 

octobre. 


'  Chambre   des    comptes   de  Monipclli;r,   séné- 
chaussée de  Nîmes,  tiires  de  Saint-GlIIcs,  n.  i3. 


'  [h  309,  n.  i7-5j  copie  authentique  du  trei- 
zième siècle.] 


53i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


32.  —  XXVII 

Charte  de    l'empereur  Frédéric   I  en 
faveur  de  l'église  de  Viviers'. 


KJ.orig. 

t.  111, 
C0I.141. 


tineutia  ecclesiam,  salva  tamen  impcriali 
justitia.  Pretcrea  statuimus  lit  prefata  ci- 
vitas  &  ecclesia,  de  liberalitate  camere 
nostre  decorata,  nullo  unquam  tempore 
aliqiicm,  excepto  suo  pontifice,  domiuum 
habeat  &  possessorem,  prêter  Ronianum 
regem  vel  iniperatoreni,  &  ut  nuUa  laicalis 
persona  rege  iuferior  ad  ipsius  civitatis 
dominium  aspiret  vel  erigatur,  in  perpe- 
tuiim   imperiali   edicto    iiiterdicimus;    110- 


1N  nomine  saiicte  &  individue  Trinita- 
tis.  Fridericus  [divina  favonte  clenieii- 
tiaj  Romauorum  imperator  augustus.  Ad  lumus  eiiiiii  in  clericorum  cervicibus  se- 
gloriam  temporalis  regiii  &  eterne  vite  cularem  doniinari  potestatem.  Ad  hec  ut 
meritum  nobis  proficere  non  dubitamus,  prefata  civitas  cum  universis  habitatio- 
si  justas  prelatorum  petitiones  circa  eccle-      nibus  suis  securiori   pacis  quiète  seniper 

floreat  &  gandeat,  ipsum  episcopum  8f 
oninem  clerum  &  cunctos  cives  ejus  majo- 
res cum  minoribus,  ac  oninia  que  tam 
ecclesiastice  quam   seculares  ejus  persone 


siarum  nécessitâtes  sic  attendamus,  ut  ea- 
rum  justitias  augendo,  defensando  pro- 
moveanuis  &  confirmenius.  Noverit  ergo 
Christi  &  imperii  fidelium  presens  &  fu- 


tura  etas,  qualiter  fidelis  &  dilectus  noster  possident  infra  civitatem  aut  extra,  in  nos- 

Nicolaus,  Vivariensis  ecclesie  venerabilis  tre  protectionis  patrocinium   suscipimus, 

cpiscopus,    honorabiles    legatos    suos    ad  imperiali   nostre    aulhoritatis    edicto   sta- 

presentiam    nostram    transmisit,    monens  tuentes  &  iirmiter  precipientes,  ne  quis 

serenitatem  nostram  per  eos  ac  petens,  ut  de  cetero  prefate  civitatis  homines  siipe- 

gratiam  illam,  qua  Vivariensem  ecclesiam  riores  seu  inferiores,  sive  sint  clerici  vel 

tempore  predecessoris  sui  béate  memorie  laici,  audeat  uUa  violentia  in  personis  aut 

Raimundi  in  nostram  tuitioueni  accepera-  rcbus  ipsaruni  perturbare  vel  indigna  mo- 

mus,  recentioris  privilegii  munere   revo-  lestia   gravare.    Si    quis    autem    temerario 


caremus',  &  jura  que  ab  antecessoribus 
nostris,  regibus  scilicet  &  imperatoribus, 
eadem  ecclesia  libéra  traditione  &  scrip- 
torum  attestatione  posséderai,  ei  confir- 


motu  huic  nostre  institution!  &  mandate 
contraire  presumpserit,  pena  C  librarum 
auri  sit  condemnatus,  quarum  niedietas 
fisco    nostro    inferatur,   residua   episcopo 


maremus.  Nos    igitur   prefatam    ecclesiam  Vivariensi  &  sue  ecclesie  persolvatur.  TJt 

soli  impcrio  pertinere  cognoscentes,  ideo-  autem  hec  nostra  donatio  &  confirmatio  & 

que  rationabilibus  jamdicti  pontiiicis  pre-  patrocinii  clementia  episcopo,  ecclesie  8c 

cibus    bénigne     acquiesçantes,    dedimus,  civitati  Vivariensi  rata  deinceps  &  incon- 

concessimus    &    presenti    privilégie    pre-  vulsa  permaneat,  presentem  privilegii  pa- 

dicte  confirmavimus  ecclesie  omnia  jura,  ginam  fecimus  inde  censcribi  &  aurea  buUa 

privilégia  &  universa    regalia   cunctasque  de  nostre  majestatis  sigillé  insigniri.  Tes- 

possessiones,  que  vel  quas  ipsa  ex  antiqua  tes  etiam  de  multis  aliquos  placuit  anno- 

vel  moderna  liberalitate  regum  vel  impe-  tari  :  Velricus   patriarcha  Aquileie,  Vive- 

ratorum,  munificentia  principum,  oblatio-  mannus   Magdeburgensis    archiepiscopus, 

nibus  fidelium,  juste  &  rationabiliter  hac-  Arnoldus  Treverensis  archiepiscopus,  Her- 

tenus  tenuit  &  possedit.  De  quibus  etiam  manus    Bambirgensis    episcepus,    Luipol- 

quedam  propriis  duximus  exprimenda  voca-  dus  dux  Austrie,  Theodericus  marchio  de 

bulis,  scilicet  monetam,  pedaticum,  utram-  Saxonia,    Cunradus    filius    marchionis   de 

que   stratam   telluris   videlicet  &  Rodani,  Monteferrato,  Henricus  Uverrio  (sic)  mar- 

&  quecumque  alla  regalia  ad  eandem  per-  chio,  Florentins  comes  Holiandie,  Henri- 
cus   cernes   de  Dietsa,  Cunradus   de   Bo- 

,  n  1             .  c     u    j   \r-  ■       „   -   TA   •  kesber,    Henricus    marscalcus,    Cunradus 

'  Bnliize,  portefeuille  de  Viviers,  n.  7.  [Avijour-  ir      , 

d'hui  Armoire,  v.  ,9,  f"  66.]  pincerna,  Vualterus  dapifer  &  alii  quam- 

'  Sic  dans  la  copie;  il  faut  probablement  corri-  plures. 

ger  rcnovaremus.  [A.  M.]  Signum    domni    Friderici    Romanorura 


An 

1178 


An 
iiyS 


333 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


334 


An 
1178 


deciniariim  ipsius  Argcntiae  in  fcuduni  Si 

doniiiiiuni  casfri  qui  dicitur  Mornas  &  do- 

miniiini  castri  Montisdracoiiis.  De  omnibus 

suprascriptis,  tain  de  antiquo  feudo  qiiam 

de  novo,  iuvestiet  suprascriptum  comitem 

archiepiscopus,  s\ib  ea  lege  ut  conies  praes- 

criptus  &  haercdes  ejus  archiepiscopo   & 

successoribus  ejus  homagium  facere  &  fide- 

litatem   jurare  &  servare  teneantur,  &  ut 

apud   castellum   Cucuraiii,   xvii   kalendas      honiiiies  subjectos   jjiridictioni   suae,   tam 

mensis   aprilis,    in    Dei   nomine    féliciter      iu  Argentia  quani  per  totani  terram  quae 

amen.  infra  termines  episcopatus  ad  dominatio- 

Frédér'ic  II,  empereur  &  roi  de  Sicile,  par      nem  ejus  pertinet,  décimas  intégras  in  om- 

un  diplôme  de  même  teneur  donné  à  Bâle,      nibus  quae  natura  vel  cultura  pervenerint 


iiiipcratoris  invictissimi.  (Hic  habetur  mo- 
nogramma.) 

Ego  Godefridus  cancellarius,  vice  Phi- 
lipi  Coloniensis  archiepiscopi  &  Italie  ar- 
chicancellarii ,  recognovi.  Acta  sunt  hec 
anuo  Domini  M"CLXXVn,  indictione  X, 
régnante  domino  Friderico  Romanorum 
impcratore  gloriosissimo,  auno  regni  ejus 
xx"V''&  imperii  xx°  m.  Datum   in   Itnlia 


le  9  des  calendes  de  décembre  de  l'an  1214, 
indiction  III,  confirma  ce  privilège  de  son 
aieul  Frédéric  I,  en  faveur  de  Brunon,  éve- 
que   de   Viviers,  à  la  prière  de   Desiderius, 


dare  &  persolvere  compellaf,  &  de  omni- 
bus suprascriptis  cornes  habeat  quartam 
partem  pro  obsequio  &  fidelitate  &  exe- 
cutione  &  coactione  hujusmodi,  sicut  su- 


év'eque  de  Die,  frère  de  ce  prélat,  qui  l'étoit      perius   scriptum   est.  Insupcr  débet  supra 


allé  trouver  pour  cela.  Parmi  les  témoins 
sont  :  Videric,  archevêque  de  Trêves,  Amé- 
dée,  archevêque  de  Besançon,  Conrad,  évêque 
de  Strasbourg,  Valérius,  évêque  élu  de  Bâle, 
Gaufrid,  évêque  de  Saint-Paul-trois-Châ- 
teaux,  Otton,  duc  de  Méranie,  le  comte  Ro- 
dolphe de  Hanspach,  &c.;  Conrad,  évêque  de 
Spire,  &c.  [Armoires,  v.  19,  f"  70.] 


33.  —  XXVIII 


scriptus  cornes  omnia,  quaecumque  quae- 
libet  personne  rusticanae  vel  niilitares  in 
bosco  comitali  tenent,  archiepiscopo  res- 
tituerc,  &  sic  ab  omnibus  vel  emendo 
vel  alio  modo  acquirere,  ut  dominus  ar- 
chiepiscopus libère  in  dominicatura  sua 
habere  valcat  &  tcnere.  Et  si  quid  vero 
extra  boscum  comitalem  R.  de  Maillac  per 
comitem  habuit,  ita  archiepiscopo  conce- 
dit,  ut  haeredes  suprascripti  Raimundi  ab 
archiepiscopo  habeant  &  cum  eo  conve- 
niant,  ut  ejus  curiam  sequantur.  Praete- 
rca  ad  commonitionem  archiepiscopi  débet 
suprascripfus  cornes,  tam  in  pace  quam  in 


,  1     T,      ,  suprascnptus  cornes,  tam  in  pace  quam  in 

Hommage    du    comte    de   Toulouse   à     g,,^^^^^  suprascripta  duo  castella,  scilicet 


l'archevêque    d'Arles    pour    Bcau- 
caire 


NodominicelncarnationisMCi.xxvni, 
mcnse  augusti,  professus  fuit  8c  rccog- 


caslrum  de  Mornas  &  castruin  Montisdra- 
conis,  archiepiscopo,  salvo  famen  jure 
feudi,  reddere  &  sub  examine  archiepi- 
scopi stare  justitiae,  si  de  suprascriptis 
castellis    facta    fuerit    querela.    Praeterca 


novit  dominus  R.  Tolosanus  comes  se  ha-      specialiter  promittit   comes ,    quod    quid 


bere  in  feudum  ab  archiepiscopo  &  ec- 
closia  Arelateiisi  castrum  de  Bellicadro  & 
totam  Argentiam  ac  omnia  castra  &  villas 
&  munitiones,  (|uae  in  Argentia  siint  ho- 
dierna  die  vel  in  futurum  construerenfur, 
ab  ipso  loco  qui  dicitur  Galdum  usqiie  nd 
locum  ubi  fuit  colomna  quae  dicebatur 
S.  Stephani,  subtus  locum  qui  dicitur  Pe- 
lamonacbum.  Insuper donabit  suprascripto 
coniiti    archiepiscopus    quartam    [partemj 


quid  archiepiscopus  habet  in  ecclesiis  vel 
terriloriis  ecclesiarum  totius  Argentiae, 
sibi  fîdeliter  secundum  Deum  defendet. 
Praeterca  donat  comes  archiepiscopus'  de 
paludibus  sivo  patuis  Argentiae  duobus 
aralris.  Feudum  suprascriptum  comes  in 
extraneam  personam  transferre  non  débet 
&  dominium  archiepiscopi  pêne  Arelaten- 
sem  ccclesiam,  nullo  niediante,  perpétue 
remanere  débet.  Comes  etiam  débet  pos- 


An 
1  178 


Cartulairc  roug*  i»  l'archtYccbé  d'ArUs. 


■  Sic  dont  le  ttxtt  de  dom  V,iiss«t«,  [\,  MJ 


An 
1178 


335 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


336 


dcfendere. 


i;i  orig. 

i.  m, 

col.  i  ^^>. 


An 
1179 

3 S  avril 


sessionem  feudi,  qiiod  dicitiir  Dccauuie,  &  specialitcr  contra  ipsuni  vicccomitem 
archiepiscopo  restituere,  &  illiini  quibus  Neniausenseni ,  tam  de  iiistanti  giieiia 
nunc  videtur  possidere,  ad  examen  epi-  quani  de  oniiiibus  que  inter  vos  exorte 
scopi  transmittat.  Similiter  possessionem  fiiciiiU.  Promitùiiuis  ctiam  quod  de  ins- 
ferranim  nenioris  coniitalis,  ([uae  coli  pos-  tanti  guerra  nos  très  invicem  vobis  coad- 
siint,  incontinenti  archiepiscopo  restituere  jutores  cxistanuis  in  omnibus,  &c  rcniota 
débet  &  archiepiscopo  ab  omni   molestia      omni  fraude  &:  dolo,  ita  quod  nullus  nos- 

trum  abstjue  aliis  aliorunive  consensu  & 
absque  vestro  cum  vicecomita  treugam  vel 
pacem  habeat  vel  faciat,  firmet  sive  cons- 
tituât. —  Ob  hoc  igitur  ego  R.  dux,  cornes 
&  marchio,  recipio  vos  très  in  fide  Dei  & 
niea  &  specialiter  proniitio,  quod  absc[ue 
vobis  vestroque  consensu  cum  vicecomite 
treugam  vel  pacem  nullo  modo  faciam,  &  . 
fidelitcr  vos  &  successores  vestros,  per  me 
&  successores  meos,  contra  viceconiitem 
manutencbo  &  defendani  in  omnibus.  Spe- 
cialiter etiam  promitto  tibi  P.  de  Bernicio, 
quod  quicquid  in  ipso  castro  de  Bernicio 
NNO  doniinice  Licarnat.  l\l"c"l,XK"VIIir  vicecomes  in  dominicalura  sua  habebat  & 
quarto  kalendas  madii,  régnante  Lo-      possidebat,  vel  per  se  vel  per  alios  habere 


34. 


XXIX 


vel  possidere  videbatur,  totum  tibi  dabo 
in  feudum,  &  nunc  etiam  in  presenti  dono 
atcjue  concedo,  excepto  feudo  filiorum 
quondam  P.  Rainoardi,  veruniptameii  cum 
eis  pacem  habere  non  debeo,  donec  totum 
ffudum  &  omnia  que  de  vicecomite  habe- 
bant  &  tenebant  a  me  in  feudum  accipiaiit 


Ligue  entre  Raimond  V,  comte  de 
Toulouse,  Raimond,  seigneur  d'U- 
•^ès ,  Pons-Gaucelm ,  seigneur  de 
Lunel,  i-c.  contre  le  vicomte  de 
Nimes  ' . 

A 

doyco  rege  Francorum.  Ego  Raiiiuindus 
de  Usetico,  ego  Pontius  Galcelmiis,  ego 
Petriis  de  Bernicio,  nos  très  jîariier  pro- 
mittimus  accepturos  in  feudum  &  accipi- 
mus  totum  honorem,  <-[uem  habenius  & 
possidemus  in  vicecomitatu  Nemausensi, 
per  no-  &  per  successores  nostros  a  le  R. 

comité  Tholose,  duce  Narbonc,  niarchione  &  per  me  teneant  &  possideant;  sub  eadem 

Provincie  &  successoribus   fuis  imperpe-  lege  excipio  feudum  Guiraldi  de  Bernicio. 

tuum  :  scilicet  quicquid  ego  R.  de  Usetico  Omnia,  sicut  superius   scripta   sunt,    nos 

habeo  in  ipso  Castro  de  Armasanicis  Si  iii  très  supradicti  inter  nos  servaturos  &  tibi- 

territorio  vel  mandaniento  &  pertinenciis  domino  nostro  R.  comiti  suprascripto  si- 

cjus,  vel  habere  vel   possidere  videor  vel  militer  servaturos  per  stipulacionem  pro- 

liomo  vel  femina  per  me  tenet  &  possidet.  mittimus  &   tactis  sacrosantis   Euvangeliis 

Et  quicquid  ego  Poncius  Galcelmus  habeo  juramus.Et  ego  itidem  R.  cornes  jamdictus 

&  possideo  in  ipso  Castro  de  Calvicione  &  vobis  omnia,  sicut  Superius  scripta  sunt, 

territorio   vel    mandamento,   &c.    Et  ego  servaturum  per  stipulacionem  promitto  & 

itidem  Pctrus  de  Bernicio  quicquid   habeo  tactis  sacrosantis  Euvangeliis  juro.  Specia- 

in  ipso   castello  de  Bernicio,  &c.  Propter  liter  etiam    concedo    tibi    P.   de   Bernicio 

honorem    seu    posscssiones    suprascriptas,  ipsum  castrum  de  Pulcrovicino  reficere,  ita 

debemus  nos  &  successores  nostri  vobis  &  tanien  ut  a  me  in  feudum  haboas,  &  ipsum 

S;icccssoril)US  vcstris  fidelitatem  jurare  &  castrum    michi    jures.   Sciendum    preterea 

hominium  facere,  &  vos  2i  successores  ves-  est  quod  omnes  suprascripte  convenciones 

tros  in   guerris  &  placitis  iideliter,   omni  per  successionem  &  successores   ex   utra- 

fraude  remota,. de  ipsis  castellis  ad  como-  que  parle  renovari  &  sacramento  firmari 

nicionem    vestram,    quam    nobis   feceritis  debent.  Acta  &  jurata  fuerunt  supradicta 

per  vos  vel  per  legatos  vestros,  adjuvarej  omnia,  anno  &  mcnse  ([uo  supra,  in  pre- 

sencia    domini    A.  Nemausensis    episcopi, 

'Trésor    des   ch.utesj    To.iloiise,    sac  7,   n.   9.  R.  Uticensis  episcopi,  Adalardi  de  iMamo- 

[J.  3i4)  original.]  lena,  Bertrandi  de  Mesoaga,  Raimundi  de 


An 

I  179 


An 
"79 


337 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


338 


An 
I  179 


17  octo- 
bre. 


Caslnr,  Anialrici  de  Beniicio,  Bertrandi  de 
Sancio  Justo,  Beniardl  de  Nodeto,  Rai- 
nunidi  de  Maiiso,  Guillelmi  Niote,  Ber- 
trandi Riperti,  Fulcodii,  Gausiti  Guis- 
cardi,  Raimuiidi  Bocardi,  Pétri  Guersi, 
Radulfi  causidici  &  caiicellarii,  &  Ber- 
mundi  domini  Tiiolosani  comitis  nofarii. 


Inféodat'ions  de  droits  de  guidage  6* 
de  leude  par  le  vicomte  de  Bé- 
■j^iers. 

I.  tN'  Dci  nomine.  Aiino  Incanialionis 
1  ejusdem  M"C"i.xxix",  rege  Lodoico 
régnante,  xvi"  kalendas  novenibris.  No- 
tiim  sit  omnibus  hoc  nudientibus,  cjuod 
ego  dominiis  Rogerius,  Biterris  vicecomes, 
per  me  &  per  omnes  meos  successores, 
bono  antmo  &  spontanea  voluntate  dono, 
laudo  atqiie  concedo  tibi  Berengario  de 
Podiosorigario  tuisqiie  successoribus,  vi- 
delicet  ut  in  ledda  camini  de  Sancto  Ty- 
berio  usque  ad  Marcellianum  in  omnibus 
illis  bestiis  &  iliis  rcbus,  quil.us  Guillclmus 
Arnaldi  accipit  leddam,  tu  &  tui  accipias 
très  medallas  Melgorieiises  in  unaquaciue, 
Sicut  scriplum  est,  ego  Rogerius  jamdictus, 
per  me  &  per  omnes  meos  successores, 
dono,  laudo  atque  concetlo  tilii  prescripto 
Berengario  de  Podiosorigario  Juisque  suc- 
ccssori!)us  ad  honorabile  feudum,  ad  om- 
nes honores  in  p?rpetu\im.  Et  est  notan- 
dum  quod  ego  Berengarius  jamdictus  de 
Podiosorigario  omnesque  mei  successores 
fnci?mus  hominium  atque  servicium  tibi 
domino  Rogerio  tuisque  successoribus 
proptcr  isiud  janulictum  feudum  nunc  & 
semper.  Hoc  fuit  factum  in  presencia  ve- 
ncrabilis  domini  Ildefonsi,  Dei  gratia  régis 
Aragonum,  comitis  Earchinone,  marchio- 
nis  Provincie,  &  domine  Hermcngardis 
Narbone   &  comitis   Pctri,    qui    precepto 

'  Dont,  vol.  168,  C  20J  i".  CoIIaiioii'-c  sur  le 
tsxte  donné  par  M.  Cerm.Tin,  IJistoire  <lu  com- 
merce Je  Montpellier,  t.  I ,  p.  13^,  d'après  le  cai- 
tul.iirc  dts  Trcncavels. 


domini  Rogerii  hujus  rei  sunt  testes,  & 
Petrus  Raimundi  de  Altopullo,  Rogerius 
Pctri  vicarius  Carcassoni?,  Petrus  Raimundi 
de  Narbona,  Bertrandus  de  Capistagno, 
Bcrmundus  de  Tezano,  Bernardus  Pétri  de 
Olargue,  Rainiundus  de  Salis,  Raimundus 
Lcdder.  Bernardus,  notarius  jamdicti  do- 
mini Rogerii,  precepto  ejusdem  omnium- 
que  supradictorum  testium  scripsit  banc 
cartam. 

IL  In'  Dei  nomine.  Anno  Incarnationis 
ejusdem  i\i"  c°  LXXix",  rege  Lodoico  rég- 
nante, xvi°  kalendas  uovembris.  Notum 
sit  omnibus  hoc  audientibus,  qiiod  ego 
Rogerius,  vicecomes  Biterris,  per  me  & 
omnes  meos  successores  bono,  animo  & 
spontanea  voluntate,  dono,  laudo  atque 
concedo  tibi  Berengario  de  Podiosoriga- 
rio tuisque  successoribus,  scilicet  ut  in 
guidatico  camini  de  Biterri  usque  ad  Nar- 
bonam,  in  quo  soles  accipere  in  unor(uo- 
que  trossello  sex  denarios  &  oboluni  Bi- 
terrenses,  amodo  tu  atque  fui  accipias  sex 
denarios  &  obolum  Melgorcnses,  &  in 
omnibus  aliis  guidaticis  similiter  tôt  Mel- 
gorienses  accipias,  quot  Bitcrrenscs  soles 
accipere.  Sicut  scriptum  est,  ego  dominus 
Rogerius  jamdictus  per  me  &  per  omnes 
meos  successores,  dono,  l:uido  &  concedo 
tibi  prcdicfo  Berengario  tuisque  successo- 
ribus donum  istud  ad  feudum,  au  "  uies 
honores  in  perpetuum.  Et  est  scicndum 
quod  ego  Berengarius  de  Podiosorigario 
prcscriptus  omnesque  mei  successores  fa- 
ciemus  hominium  tibi  domino  Rogerio 
atque  servicium  cunctisque  successoribus 
tuis  proptcr  istud  prcJictum  feudum,  nunc 
&  seniper.  Hoc  fuit  factum  in  presencia 
venerabilis  domini  Ildefonsi,  Dei  gracia 
régis  Aragonum,  comitis  Earchinone,  mar- 
chionis  Provincie,  Zi  domine  Hermcngar- 
dis Naibone,  &  comitis  Pétri,  qui  precepto 
domini  Rogerii  hujus  rei  sunt  testes,  & 
Petrus  Raimundi  de  Altopullo,  Rogerius 
Pétri  vicarius  Carcassone,  Petrus  Rai- 
mundi de  Narbona,  Bertrandus  de  Capi- 
tcstagiii,  Bermijndus  de  Tezano,  Bernardus 
Pétri  de  Olargue,  Rainiundi:s  de  Snllis, 
Raimundus    Leddcr.    Bernardus    notarius 

'  Dont,  vol.  IÛ2,  f"  ici  r".  Collationné  ut  sa- 
prl,  p.    I  83. 


An 
"79 


An 

"79 

1 7  octo- 

bro. 


An 
"79 


339 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


040 


haiic  cartam. 


Kd.oiig. 

t.  111, 
col.  I J7. 


An 

I  179 


novem- 
bre. 


36. 


XXX 


Accord,  entre  Raimond,  comte  de  Pro- 
vence, 6-  Roger,  vicomte  de  Bé- 
■^'lers  '. 


jamclictl    Rogerii    précepte    cjusdem    om-      tem  Biterrensem  &  Carcassone.  Donat  pre- 
niunique   supradictorum    testium    scripsit      dictus  cornes  Raimuudiis  Berengarii  eidem 

Rogerio  vicecomiti  castrum  de  Bruscha  & 
castrum  del  Pont  &  castrum  de  Mura^on, 
Hec  autem  predicta  tria  castra  cum  perti- 
iieiitiis  &  terminis  illorum  donat  &  con- 
cedit  predictus  cornes  prenominato  Roge- 
rio &  successoribus  suis,  ut  habeat  omiii 
tempore  per  jamdictum  comitem  &  ejus 
successores  ad  fevum  &  ad  servicium  & 
fidelitatem  illorum,  &  quod  douent  inde 
sepedicto  comiti  &  successoribus  ejus  ira- 
tis  &  pacatis'  potestates,  quotienscumque 
I.  A  TOTUM  sit  omnibus  scire  voleiitibus,  predictus  cornes  vel  sui  post  eum  deman- 
i.  >  ([uod  ego  Rogerius,  vicecomes  Bi-  daverint  per  se  aut  per  nuncios  suos  vel 
terrensis  &  Carcassensis,  douo  tibi  do-  per  nuncium  suum,  sine  omni  inganno 
mino  Raimundo  Berengarii,  illustri  comiti  comitis  &  suorum.  Et  cum  supradictis  cas- 
Provincie,  castrum  meum  de  Bruscha  &  tris  &  terminis  &  hcminibus  &  feminis 
castrum  meum  del  Pont,  dono  tibi  etiam  illorum  adjuvet  Rogerius  &  faciat  valen- 
castrura  meum  de  Mura'^on.  Hec  igitur  tiam  comiti  &  ejus  successoribus  per  bo- 
tria  castra  prenominata  cum  omnibus  per-  nam  &  rectam  fidem  sine  inganno.  Prop- 
tinentiis  suis  ubicumque  &  terminis  suis,  ter  quod  etiam  fecit  Rogerius  hominium 
dono  &  concedo  &  in  presentiaruni  trado  domino  comiti,  &  accepit  &  habet  per 
gratuita  voluntate  &  animo,  tibi  domino  manum  ejus  predicta  castra  ad  fevum  & 
Raimundo  Berengarii,  comiti  Provincie  servitium  &  fidelitatem  comitis  &  succes- 
supradicto,  &  successoribus  tuis,  qui  per  sorum  ejus,  eorum  videlicet,  qui  domini 
comitem  Barchinone  tenuerint  comitatum  fiierint  de  Roderge  &  Amillavo.  Sciendum 
Amiliavi,  ut  melius  habeo  aut  habere  de-  vero  est  quod  si  senioratus  Provincie  vel 
beo  aliqua  ratione  vel  modo,  per  secula  Amilliavi  ad  aliam  personam  quam  ad  do- 
cuncta,  per  vestrum  proprium  alodium  &  minum  Barchinone  aliquando  convolaret, 
frauchum.  Sciendum  vero  est,  quod  si  pre-  non  teneretur  nec  attenderet  Rogerius 
dictus  Provinciae  comitatus  &  de  Amiliavo      vel  ejus  successores  de  predictis  castris  & 

convenientiis ,  nisi  domino  Barchinone 
tantummodo.  Actum  est  hoc  apud  Carcas- 
sonam,  mense  novenibri,  anno  Domini 
MCLXXIX.  S.  Rogerii  vicecomitis  Biter- 
rensis.  S.  Guilhelmi  de  Sancto  Paulo.  S. 
Raimundi  de  Villamulorum.  S.  Pétri  Rai- 
mundi  de  Altopullo.  S.  Bernardi  Alionis. 
S.  Bernardi  de  Sexaco.  S.  Arnaldi  de  Vil- 
lamulorum. Ego  Guillermiis  de  Baffia  no- 
tarius  domini  régis  scripsi  hanc  cartam. 


ad  aliam  personam  quam  ad  dominum  Bar- 
chinone quoquo  modo  transftrretur,  pre- 
dicta tria  castra  extunc  laudo  &  concedo 
absolute  domino  Barciiinone.  Actum  est 
hoc  apud  Carcassonam ,  anno  Domini 
MCt.XXlX,  mense  novembri.  S.  Rogerii 
vicecomitis  Biterrensis  &  Carcassensis. 
S.  Arnaldi  de  Villamulorum.  S.  Raimundi 
de  Villamulorum.  S.  Bernardi  Alionis. 
S.  Bertrandi  de  Saxaco.  S.  Pétri  de  Alto- 
pullo. S.  Guilhelmi  de  Sancto  Paulo.  S.  Pé- 
tri Vassalli.  Ego  Raymundus  de  Corlada 
sub  jussu  Guilhelmi  de  Baffia  notarii  do- 
mini régis  scripsi  hanc  cartam. 

II.  Hec  est  convenientia  facta  inter 
dominum  Raimundum  illustrem  comitem 
Provinciae  &  Rogerium  nobilem  vicecomi- 


An 
'■79 


'  Château  de  Foix,  cartiilaire,  caisse  iS.  [Doat, 

V.   168,  {"  205  &  209.] 


041 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3r- 


ÉJ.ori);. 

t.  III, 
col.  1.0- 


An 

I  179 

l;ove:Tl- 
bic 


37.  —  XXXI 

'Sentence  de  l'archevêque  de  Narbonne 
contre  les  hérétiques' . 

PDei  gratia  Narboiiae  archiepiscopus, 
•  venerabilibus  in  Chrisfo  fratribus 
suffraganeis  episcopis  &  omnibus  abbati- 
bus  &  ecclesiarum  rectoribus  per  Narbo- 
nensem  provinciam  constitiitis,  ciim  gratia 
Dei  salutem.  Quanta  iniquitate  tota  fere 
provincia  nostra  sit  repleta,  &  quoniodo 
caritas  Dei  in  principibus  &  aliis  coliabi- 
taiitibus  ibidem  refrigescat,  &  quantum 
haereticorum  rabies  &  extranearum  gen- 
tium  pernitiosus  occursus  &  comprovin- 
cialium  impietas,  peccatis  nostris  exigea- 
tibus,  quotidie  in  immensum  excrescat, 
discretionem  vestram  ignorare  non  credi- 
mus.  Inde  est  quod  tantam  iniquitatem  & 
taiitum  impietatis  cumulum  penitus  eva- 
ciiare  volantes,  opponentes  nos  muruni  pro 
domo,  &  singulariter  auctoritate  domini 
papae  &  sacri  concilii  &  de  concilio  quo- 
rundam  ex  vestris,  in  virtute  obedientiae 
vobis  praecipiendo  mandamus,  quatenus 
hereticos  8c  eorum  f'aiitores  &  deffen- 
sores,  Bravantiones,  Aragonenses,  Cota- 
reilos,  Bascules  &  seivientes  extraneos 
Se  Jatroiies  clam  vel  publice  aliéna  bona 
impedientes,  &  alios  principes  &  casfel- 
lanos  ac  milites  vel  alios  quoslibet,  qui 
éos  de  cetero  conduxerint  vel  tenueriiit 
vel  foverint,  &  eos  qui  ab  eis  aliquid  eme- 
riiit  vel  aliquid  eis  vendiderint  vel  quo- 
quo  modo  cum  eis  contraxerint,  vel  in 
cibo  vel  in  potu  vel  in  alio  modo  eis 
communicaverint  vel  dona,  vel  relicta  vel 
deposita  ab  eis  acceperint,  &  R.  comi- 
tem  nobilem  virum  &  R.  vicecomitem  Bi- 
terrensem  &  B.  vicecomitem  Nemausen- 
sem  &  Lupatum  &  R.  de  Terrazona  & 
Navarros  &  alias  gentes  conductitias  ex- 
traneas,  &  omnes  qui  publice  vel  clam  in 
mari  vel  in  stagno  vel  in  quibuslibet  aliis 
aquis  vel  in  terra,  in  stratis  publicis  vel 
alibi   rapientes,  extinctis  candelis  &  pul- 

'  Arcbircs  de  la  cathédrale  de  Narbonne, 


fatis  canipanis,  pubiico  cxcomnniiiicetis 
singulis  dominicis  diebus  &  in  praecipuis 
solemnitatibus,  &  terras  eorum  interdicto 
subponatis,  &  in  episcopatibus  vestris  di- 
vina  prohibeatis  officia  celebrari,  praeter 
baptisma  &  poenitentias  ;  sacerdotibus 
tamen  &  diaconibus  ministeria  sua  extra 
ecclesiam,  suppressa  voce,  dicere  non  ne- 
gligentibus;  &  morientibus  viaticum  dene- 
getur  sepulturaque  generaliter  praedictis 
omnibus  interdictis,  praeter  monachis,  ca- 
nonicis  aliisque  religiosis  viris  Si  omnibus 
clericis  honeste  conversantibus,  peregri- 
nis,  leprosis,  &  omnibus  saeculo  renun- 
tiantibus,  Relaxatos  autem  se  noverint  a 
debito  iidelitatis  seu  hominii  ac  totius 
obsequii  &  debiti  vel  pacti,  quandiu  in 
tanta  iniquitate  permanserint,  quicunque 
praedictis  malefactoribus  seu  conductori- 
bus  vel  domptoribus  vel  fautoribus  vel 
quoquomodo  cum  eis  contrahentibus  vel 
eis  commuiiicantibus,  aliquo  pacto  teneii- 
tur  adnexi.  Principibus  autem  cunctisque 
fidelibus,  ex  praecepto  domini  papae  & 
sancti  concilii  ik  nostro,  in  remissionem 
peccatorum  suorum  injungite,  ut  tantis 
cladibus  se  viriliter  opponant,  &  contra 
praedicfos  malefactores  cliristianum  popu- 
luni  ariiiiG  tucantur,  confiscenturque  bona 
eorum,  &  liberum  sit  principibus  hujus- 
modi  pestilentes  homines  subjicere  servi- 
tuti.  Dominus  autem  papa,  de  misericordia 
Dei  &  beatorum  apostolorum  Pétri  & 
Pauli,  confessis  fidelibus  christianis,  qui 
contra  eos  arma  susceperint  &  ad  episco- 
porum  sive  aliorum  praelatorum  consi- 
lium  ad  eos  decreverint  expugiiandoî, 
biennium  de  injuncfa  poenitentia  relaxât, 
aut  si  longiorem  viam  ibi  habuerint,  arbi- 
trio  episcoporum,  quibus  hujus  rei  cura 
injuncta  fuerit,  comittit,  ut  ad  eorum  ar- 
bitrium  secundum  modum  laboris  major" 
ejus  indulgentia  tribuatur.  Qui  autem  in- 
juncta poenitentia  ibi  decesserint,  &  pec- 
catorum indulgentiam  &  fructum  merce- 
dis  aeternae  se  non  dubitent  habituros. 
Intérim  vero  eos  qui  ardore  fidei  ad  ex- 
pugnandos  eos  laborem  istum  assumpse- 
rint,  sicut  eos  qui  sepulchrum  Domini  vi- 
sitant, sub  Ecclesiae  defensione  recipit,  8c 
ab  universis  inquietationibus,  tam  in  rébus 
quam  in  personis,  statuic  manere  securoSf 


An 
"79 


Ëd.oriî!. 

t.  m: 

col.  14'J, 


~; —   3.i3                          PilEUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LAKGUEDOC.  844  ~~ 

An             '  T^        An 

Si  vero    iiilerim   quisqiiam    cos   iiiolestare  tniidiu  sint  exconinumicad,  douce  aposto-         '' 

praesumpserit,  per  episcopuni  loci  excom-  lico  coiispectui  se  repraesentent  cum  lit- 

muuicatioiiis  seutentia  precipit  illiim  fe-  teris  stii  episcopi,  de  tanto  excessu  satis- 

riri,  &  tandiii  sentcntia  ab  omnibus  obser-  facturi, 
vari,    donec     &    ablata     reddantur    &    de 

illatis   damnis    congrue    satisfiat.    Si    quis  — — — — 

contra    inlerdictum    vestruni    ac    nostruni 

ausu  sacrilego  sepelire  vel   divina   officia  on           vyyit 
celebrare  praesumpserit,  tandiu  exconinni- 
nicationis    sententia    teneatur   obstrictus, 

donec  de  tanio  sacrilegio  vel  excessu  cum  Accord  entre  le  comte  de  Toulouse 

litteris  sui  episcopi  apostolico  coiispectui  6"  l'ahhé  d' Anrillac\ 
satisfaciurus    se    rcpraesentet.    Praetorea 

praecipiendo    constituimus,  ut  altaria   iii  tn  nomine  sancto  &  individuc  Trinifatis, 

vestris   episcopatibus    omnino    nudentur,  1  amen.   Nos  R.  Dei  gratia  cornes  TIio- 

cruces    ante    altaria    deponantur,    tandiu  lose,   notum    facimus  universis   tam   pre- 

donec   a    tam    nefario    opère    désistant   &  sentibus    quam    futuris    présentes    litteras 

jurent  se  deinceps  pracf'atos  malefactorcs  inspecturis,  quod  presens  privilegium  pre- 

non  ducturos,  neque  cum  eis  coutracluros  decessoris    nosfri    R.,    Dei    gratia    ducis   lij.orig. 

neque  communicaturos;  nec  enim  potest  Narbone,    marchionis    Provincic ,   Faisile   côi.  i^ô. 

mater  Ecclesia   laetari,   quandiu   filii   cjus  comitisse  filii,   prout  mclius    iiiferius   er,t 

tôt   &  tantis    angustiis    &   tribulationibus  subscribtum,  duximus  innovandum,  quoJ 

sint  expositi.  Caeterum  excommunicatio-  incipit  in  hune  modum. 

nis,  interdieti  ae  sepulturao  sententiani,  Notum  sit  omnibus  banc  cartam  legen- 

a  monachis,  canonicis,  Templariis,  Hospi-  tibus  vel   audientibus,  quod    talis    conve- 

talariis  &  aliis  religiosis,  reniota  appella-  nientia    facta    fuit    inter    dominum     Rai- 

tioiie  &  privilegiorum    obtentu,  sicut   in  mundum  comitem  Tholose,  filium   Faisite    otiutrc, 

decreto  sacri  concilii  continetur,  ecclcsiis  comitisse,   &    dominum    Petrum   Aurclia- 

transgredientium  intérim  intcrdictis  &  in  cer.sem  abbatcm.  —  Ego  Raimundus,  Dei 

quibus  fuerint  conimorati,  firmiter  obscr-  gratia  dux  Narbone,  cornes  Tholose,  mar- 

vari  praecipimus.  Si  quis  autem  sacerdos  chio   Provincie,    Faisite   comitisse   filius, 

vel  diaconus  vel   eujuslibet   ordinis    banc  bona   fide  &  omni  dolo  &  calliditate  cx- 

concilii  &  nostram  eonstitutionem  scicn-  plosa,  per  nos  S{  per  successores  nostros,  ■ 

ter  observare  contenipserit,  sciât   se   es:a  te  Petrum  Aureliaeensem  abbatem  &  sue- 

suspensum  &  excommunicatum  &  nb   ce-  cessores  fuos,  &  per  te   monasterium  Au- 

clesiarum    benefieio    alienum,    donec    d3  reliacense  &  omnia  ad  idem  monasterium 

tanta   rebellione  &  inobedientia  cum  lit-  pertinentia  sub  protectione  &  defentione 

teris   sui    episcopi    apostolico   conspectui  nostra    recipimus,   ita   quod    de    omnibus 

satisfacturum  se  repraesentaverit.  Praete-  vestris   guerris  &   negociis  contra   omnes 

rea  sciendum,  quod  in  eadem  sententia  ex.  homines  janidictum  monasterium  proposse 

communicationis  ponimus  illos,  qui   nova  nostro  viriliter  defcndemus  &  manutene- 

pedatica   exigunt  &  exigi   faciunt,  &  cis-  bimus  sicut  jam  dudum,  cum  guerra  esset 

dem  communicantes.  Et  si  aliquis  contra  d'Arpaio  &  de  Aureliaco,  in  generali  capi- 

interdictum  cpiscoporum   fuerit  sepultus,  tu!o  sub  nostra  vos  recepimus  protectione. 

■  vel  a  laicis  vel  a  Templariis  vel   ab   Hos-  Et  specialiler  autem   de   guerra  quam  in 

pitalariis  vel  quibuslibet  clericis  vel  aliis  presentiarum    cum    burgensibus   Aurelia- 

religiosis,   tandiu    tota   parrochia    mancat  censibus  habetis,  propriis  nostris  expensis, 

interdicla    &    nulla     celebrentur    divinn,  quousque  guerra  ista  ad  honorem  Dei  & 
praeter  baptisnuim  &  poenitentias,  quoad 

usque   corpus   humatum   de  sepultura  ex-  -Trésor  des  chn.tesj  Toulouse,  snc  5,   n.    11. 

frahatur  &  extra  locum   sacrum   ponatur,  [j.   309,  vUimus  original  scellé  sur  lacs  de  soie 

8i  illi  qui  sepelierunt  vel  sepeliri  fccerunt  rouge  en  cire  verte.] 


An 

1 80 


An 
1180 


345 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


346 


vestri  &  nostri  fiiiiatur,  pio  posse  nostio 
viriliter  vos  maiiiiteiiebimus,  adjuvabimus 
&  defeiidemus.  Et  si  iterum  iterunique 
guerra  ista  niota  fuerit,  nihilomiiuis  eodein 
pacto  vos  manutenebimus.  —  Et  ego  Petriis 
Aureliacensis  abbas ,  de  comiini  consilio 
fratruni  nostrorum,  ut  bona  fide  &  soUi- 
citius  nos  protegatis  &  defendatis,  nos  & 
nionasterium  &  omiiia  ei  pertinentia,  & 
de  guerra  ista,  quani  in  presenti  cum 
burgensibus  nostris  habemus,  expensis 
vestris  nos  nianuteneatis,  doiiamus  vobis 
domino  nostro  R.,  coniili  Tholose,  Faisite 
coniitisse  fiiio,  &  successoribiis  vestris,  in 
perpetuum  &  irevocabiliter,  C]uict|uid  ha- 
bemus vel  habere  debemus  in  villa  de  To- 
tnaco  &  in  honore  &  tenemento  ipsius 
ville,  exceptis  decimis,  primitiis,  oblatio- 
nibus  &  sepulturis.  Eodeni  pacto  donamus 
vobis  &  vestris  furnuni  quod  habemus  in 
Castro  de  Puhcelse,  &  censum  omnium 
domorum  quem  habemus  in  dicto  Castro. 
~-  Acta  sunt  hcc  anno  dominice  Incarna- 
tionis  M"  C  LX.xx."',  prima  die  octobris 
juxta  castrum  do  Cabdenaco,  videniibus 
&  audientibus  do!jiiio  Ugone  Ruthenensi 
episcopo,  &'Hugone  Ruthenensi  comité, 
Si  Guiraudo  abbate  Conchensï,  &  Wil- 
lelmo  abbate  Nantensi,  Imberto  de  C.idola, 
Rainerio  de  Malavilla,  Amelio  de  Vallcve- 
t'oria,  Poncio  de  Sancto  Privato,  Beniardo 
c'Arpajone,  Gaucelino  Aureliacensi  ospi- 
talario,  Girberlo  de  Bosco  elemosiiiario, 
D.  de  Maurzo  priore  de  Cabdenaco,  B. 
priore  de  Pomario,  Fiotardo  de  Belcastell, 
^'.  de  Mirabello,  Ademario  de  Brozinaco 
Ruthenensi  canonico,  Yzarno  Sancti  Au- 
tonini  vicecomite,  Stephano  de  Beneven, 
Ricardo  fratre  Ruthenensis  comitis,  W.  de 
p.areria,  Ademaro  de  Cabdenaco,  Bertrando 
('e  Balaguir,  &  ego  Petrus  Sevcncrius,  tuno 
t'niporis  domini  R,  comitis  scribtor,  ab 
utraque  parte  mandatus  hanc  carlam  sigillo 
nieo  sigiiavi.  Et  ego  G,  Conchensis  abbas 
hanc  cartam  sigillo  meo  signavi.  Eodem 
niodo  &  eodem  pacto  &  in  eodem  dono, 
in  presentia  istorum  testium,  ego  P.  Au- 
reliacensis abbas  donamus  vobis  domino 
nostro  R.  comiti  quicquid  in  omnibus  do- 
mibus  de  Puhcelse  jure  dominii  debemus 
habere. 

Nos   vcro   dictas  R.  Dci   gratin   conies 


Tholose,  jura   &  liberlatcs  sancfe   niatiis 
Ecclesie  voleutes  &   cupientes,   aimuenîe 
Domino,  observarc,  8c  jura,  obnoxiclates 
seu  defensiones,  in  quibus  predecessores 
nosiri  monasterio  Aureliacensi  tenebantur, 
gratis  &  spontanea  voluntate,  bona  fide  Se 
sine   dolo    recognoscentes,    tam    per   nos 
quani  per  successores  nostros,  omnia  su- 
pradicta  vobis,  Bertraude  abbas,  successo- 
ribusque  vestris   &  conventui    monasterii 
Sancti  Geraldi  Aureliacensis,  promitentes 
ctiam  vobis  &  succes.oribus  vestris,  quod 
de  guerra  ista,  quam  modo  de  novo   bur- 
genses   &   universitas   Aureliacensis,    Dei 
timoré   postposito,   contra   fidelitatem    & 
sacramentum  proprium  temere  venientes, 
contra  vos  &  monasterium  vestrum  pro- 
ditionaliter  nioverunt,  &  castrum   Sancti 
Stephani  monasterii  Beali  Geraldi  Aure- 
liacensis,  quod    ad    Romanam    ecclesiam 
nullo  mcdio   noscitur  pcrtinere,  funditus 
diruerunt,  quod  plenarie   sicut  intellcxi- 
mus  sunt  conlessi,  &  alla  danipna  quam- 
plurima   seu    injurias  vobis    &  vestris  & 
monasterio  Aureliacensi  irrogarunt,  vos  & 
omnes  vcstros  contra  ipsos  &  omnes  suos 
valilores  seu  coadjutores,  quicumque  sint, 
nos  &   omnes  amici  nosiri,  auxiliante  di- 
viua  gratia,  pro  posse  n:stro  &  in  nostris 
expensis  adjuvabimus,  manutenebimus  & 
dtfendemus  viriliter  &   potenter,  quous- 
que  guerra  ista  ad  honorem  Jesu  Christi 
&  universalis  sancte  Ecclesie  ferminetur, 
&  nobis  &  vobis  monasterioque  vestro  cé- 
dât ad   laudem,  vicloriam,   commodum  & 
honorem.  Et  si  iterum  contra  vos  guerra 
ista  mota  ("uerit  ab  ipsis  vel  ab  aliquibus 
no.niine     ipsorum  ,     nichilominus    eodem 
pacto  vos  &  successores  vestros  manutene- 
bimus. —  Nos  vero  dictus  B.  abbas  Aure- 
liacensis,  vobis   &   successoribus   vestris, 
prout  superius  est  dictum,  omnia  supra- 
dicta  confirmanuis.  —  Acta  sunt  hec  Tho- 
lose,   anno    Domini    m°  cc"  xxx°   tertio, 
mense  maio,  videntibus  &  audientibus  do- 
mino P.  Dei  gratia  Ruthenensi  episcopo, 
&  domino  D.  Dei  gratia  Albiensi  episcopo, 
B.  abbate  de  Jocono,B.  decano  Rairiacensi, 
P.  prioie  de  Cabdenaco,  B.  archidiacono 
Ruthenensi,    A.    archipresbitero    Amilia- 
vensi,  Bertrando  nobili  viro  comité,  Poncio 
de  Villanova,  W"  de  Bareria,   Berçngario 


An 


Kd.oria. 

t.  111.'' 

col.  i3i. 


An 


347 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


348 


An 
1180 

avril. 


CentuUi  canoiiico  Rutheiiensi.  Et  ad  ma- 
jorem  hujus  rei  scu  iuovationis  sive  pacti, 
nos  R.  Dei  gratia  cornes  Tholose,  &  B. 
niiseratioiie  div'ina  Aureliacensis  ecclesie 
dictas  abbas,  &  nos  P.  &  D.,  Dei  gratia 
Ruthenensis  &  Albiensis  episcopi,  firmita- 
tem  in  perpetuo  couservandam,  sigilloriini 
nostroruni  munimine  presens  privilcgiuni 
seu  presentem  cartam  digauiii  duxinuis  ro- 
borandam. 


89. 

Promesse    de    Roger   II,   vicomte    de 
Bé-^iers,  à  Vévêque  de  cette  vïlle\ 

ANNO  Nativitatis  Christi  M"  c"  l,xx\°, 
mense  aprilis,  primo  anno  régnante 
rege  Philippe.  Ego  Rogerius  viceconies 
Biterrensis  promitto  &  concedo  per  me  & 
haeredes  meos,  bonafide  &  sine  dolo,  cum 
hac  carta  tibi  domino  Bernardo  Biterrensi 
episcopo  &  successoribus  tuis,  quod  luiin- 
quam  amodo  aliquid  faciemus  de  cnitis  vol 
de  tabellionatu  Biterris,  nisi  vobiscuiii  si- 
mili, nec  ipsum  tabellionatum  praebebi- 
nuis  alicui  nisi  voluntate  vestra,  &  quod 
hoc  inde  factiim  fiiei'it  nos  &  vos  iusimul 
faciamus,  &  hoc  me  firmiter  tenere  &  ob- 
servare  in  manu  tua  promitto.  Hujus  rei 
sunt  testes  Bernardus  de  Narbona,  canie- 
rarius  Sancti  Nazarii,  Petrus  Carbonclli 
canonicus,  Gaufridus  de  Massilia  caiioni- 
cus,  Raimundus  de  Saviniaco  canonicus, 
Bernardus  cappellanus  episcopi,  Pontius 
Rainardus  cappellanus  castri  Sancti  Na- 
zarii, Guillelmus  Guitardus  levita  hebdo- 
madarius  Sancti  Nazarii,  Petrus  de  Sancto 
Michaele  vicarius  Carcassonac,  Magria- 
nus,  Raimundus  Lonibardi  Carcassonac, 
Bernardus  Capud  Mallei,  David  judeus, 
Johannes  medicus,  Peirota  frenarius,  Pon- 
tius Ouberti,  Guillelmus  de  Vedacio,  Deo- 
datus  de  Aureliaco,  Bernardus  de  Sancto 
Juliano.  Jussu  doniini  Rogerii  &  testiuni 
praedictorum   Bernardus   Cota  scripsit   ik 

'  Archives   de  l'évéché   de   Béziersj   orlginiil.  — 
[Doat,  V.  61,  f"  270-] 


causa  majoris  auctoritatis  hanc  cartam  si- 
gillo  ipsius  domini  Rogerii  sigillavit. 


40,  —  XXXIII 

Extrait  de  diverses  chartes. 


An 

1180 


I.  tN'  nomine  Domini.  Anno  Nativitatis 
1  ejusdem  M°  C  LXXX°,  mense  aprilis, 
primo  anno  régnante  rege  Philippo.  Ego 
Rogerius  vicecomes  Biterris  contiteor  & 
recognosco  me  &  dominuip  Biterrensem 
episcopuni  dédisse  &  tradidisse,  quando 
recuperavimus  villam  Biterris  post  prodi- 
tioiiem  !k  mortem  domini  patris  niei,  tibi 
Bernardo  Cota  in  omni  vita  tua,  omnes 
cartas  &  totum  tabellionatum  villae  Biter- 
ris, &  coiifiteor  me  similiter  tibi  dédisse 
totum  tabellionatum  curiac  meae  &  sigil- 
latuii]  meum  Biterris  intègre.  Quod  de 
dono  similiter  patris  mei  habueras,  postea 
vero  pravis  &  iniquis  suggestionibus  pra- 
vorum  &  iniquorum  hominum  abstuli  ea 
tibi  injuste  &  non  culpa  tui.  Quapropter 
c(uia  de  jure  tuo  esse  scio  &  recognosco, 
&  scio  me  in  hoc  peccasse  &  maie  egisse, 
bona  fide  &  sine  dolo  cum  hac  carta  reddo, 
concedo  &  iterum  dono  per  me  &  per  hae- 
redes meos,  consilio  &  voluntate  ipsius 
domini  praedicti  episcopi,  tibi  ipsi  Ber- 
nardo Cota  in  omni  vita  tua  omnes  cartas 
praedictas  &  totum  tabellionatum  villae 
Biterris  &  curiae  meae  intègre  &  sigillum 
meum,  sicut  melius  habuisti  &  tenuisti,ita 
quod  nuUus  habeat  liccntiam  faciendi  vel 
scribendi  cartas  infra  villam  Bitterris  vel 
ejus  terininia,  nisi  tu  &  scriptor  vel  scrip- 
tores  tui,  quem  vel  quos  ibi  loco  fui  po- 
sueris,  quos  ibi  ponendi  licentiam  habeas. 
Et  si  forte  aliquis  amodo  vel  contra  prohi- 
bitum  luum  infra  villam  Bitterris  vel  ejus 
teniiinia  cartas  facere  vel  scribere  temera- 
rio  ausu  praesumpserit,  de  illo  tibi  plenani 
justiciam  &  satisfactionem  fieri  faciam,  & 
cartis  quas  ille  fecerit  non  credatur,  sed 
ut  falsae  &  mendaces  habeautur.  lUud  vero 

'  Archives  de  l'évéché  de  Béziers, copie  ancienne. 
—  [Doat,  V.  61,  f"  274.] 


Ed.oriff. 

t.  m, 

col.  i5i. 


An 
1180 

avril. 


An 
1180 


349 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANtîUEDOC. 


35o 


dor.iim  illicitum  &  injustum,  qiiod  iuJe 
Bernardo  de  Caucioniolo  feci,  quia  non 
débet  stare,  omnino  aboleo  &  deleo  &  irri- 
tiim  facio.  Item  promitto  quod  praedictas 
cartas  &  tabellionatum  &  sigillum  nieum 
faciam  te  habere  intègre  &  quiète,  quam- 
diu  vixeris,  val  illuni  vel  illos,  quem  vel 
quos  ibi  loco  tui  posueris,  &  ab  omni  per- 
sona  contradicente  vel  aniparante  def'en- 
dam  vobis.  Et  promitto  iterum  quod  contra 
hoc  non  veniam  nec  venire  faciam  nec  in 
alic[uo  infringam  nec  te  inde  decipiam  nec 
de  caetero  te  inde  inquietabo,  instinctu  vel 
suggestione  alicujus  vel  aliqua  occasione, 
nec  aliquis  homo  vel  femina  arte  vel  in- 
génie meo,  Eed  hoc  totum  sicut  suprascrip- 
tum  est  &  melius  dici  vel  intelligi  ad  tuuni 
commodum  vel  noticiam  potest,  tenebo 
firmiter  &  observabo.  Sic  Deus  me  adjuvet 
&  sancta  haec  ejus  Evangelia.  Et  haeredes 
meos  seu  bajulos  &  vicarios  Bitterris  hoc 
idem  firmiter  tenere  &  observare  institiio. 


infringam,  nec  aliquis  homo  vel  femina 
arte  vel  ingenio  meo,  sed  ut  hoc  totum 
per  me  &  per  omnes  successores  meos  fir- 
miter habeatur  &  teneatur,  promitto  & 
de  hoc  toto  accipio  te  in  Dei  fide  &  mea. 
Et  est  sciendum  quod  propter  hoc  dabis 
mihi  &  successoribus  meis  singulis  annis 
ad  Natale  Domini  pro  usatico  quinque  li- 
bras  piperis.  —  Praeterea  ut  haec  omnia 
supradicta  tibi  Bernardo  Cota  a  nobis  vel 
successoribus  nostris  firmius  habeantur  & 
teneantur  &  quod  de  caetero  rumpi  non 
possint,  ego  Bernardus  Eiterrensis  episco- 
pus  &  ego  Rogerius,  nos  duo  simul,  causa 
etiam  majoris  authoritatis  &  ad  perennem 
rei  memoriam  banc  cartam  sigillis  nostris 
firmavimus  atque  munivimus.  Haec  fue- 
runt  facta  apud  Bitterrim,  in  domo  prae- 
dicti  episcopi,  in  praesentia  Bernardi  de 
Narbona  camerarii  ecclesiae  Sancti  Nasa- 
rii,  Pétri  Carbonelli  canonici,  Gaufridi  de 
Massilia  canonici,  Raimundi  de  Saviniaco 


An 
1180 


Et  est  sciendum  quod  propter  hoc  habui-  canonici,  Bernardi  capellani  episcopi,  Pon- 

mus  &  recepimus  ego  &  curia  mea  plene  cii  Rainardi  capellani  &  clerici  Sancti  Na- 

&  intègre  de  te,  quamvis  injuste,  in  magna  sarii,Guillelmi  Guitardi  ebdomadariiSancti 

necessitate  mea  mille  solidos  Melgoricii-  Nasarii,  Pétri  de  Sancto  Michaele  vicaiii 

ses,  bonae  &  percurribilis  monetae. —  Et  Carcassonae,   Magriani,  Raimundi   Lum- 

ego  Raimundus  Lauderius  &  ego  Petrus  de  bardi  Carcassonae,  Bernardus  Caput  Mal- 

Madailla,  nos   duo    jussu  domini    Rogerii  lei,  David  judei,  Johannis  medici,  Peirolae 

coiistituimus  nos  fidejussores  tibi  Bernardo  frenarii,  Poncii  Auberli,  Guillelmi  de  Ve- 

Cota  de  hoc  toto,  sicut  suprascriptum  est,  dacio,  Dcodati  de  Aureliaco,  Bernardi  de 

&  ira  facienms  teneri  &  observari  plene  &  Sancto  Juliano.  Jussu  domini  episcopi  & 

intègre.  Sic  Deus  nos  adjuvet  &  haec  sancta  Rogerii  &  testium  Duranlus  scriptor  Sancti 

ejus  Evangelia. —  Et  ego  Bernardus  Bit-  Nasarii  scripsit  &  sigillis  ipsorum  firmavit. 

terrensis  episcopus,  similitcr  confiteor  &  II.  Anno'  Domini  mclxxx,  Guillelmus 

recognosco  quod  statim  quando  récupéra-  abbas  Psalmodiensis,  de   consentu   mona- 

vimus  villam  Bitterris,  dedi  &  tradidi  tibi  chorum  suorum,  dédit  Deo  &  S.  Mariaede 


Bernardo  Cota  in  omni  vita  tua,  consilio 
canonicorum  Sancti  Nazarii,  precibus  ciiam 
&  voluntate  praedicti  Rogerii  &  consilio 
ejus  omnes  cartas  &  tabellionatum  villae 
Bitterris,  &  illud  donum  tibi  concedo  ite- 
rum &  confirmo,  precibus  ipsius  Rogerii 
8c  consilio  ejus.  Et  si  donum  vel  aliquiJ 
contra  hoc  feci,  illud  penitus  aboleo  8f 
irritum  facio.  Et  promitto  quod  ipsas  car- 
tas praedictas  &  tabellionatum  faciam  te 
habere  intègre  &  quiète,  vel  scriptorcm 
tuum  vel  scriptores,  quos  ibi  loco  tui  po- 
sueris, quos  ibi  ponendi  licentiam  habeas. 
Et  promitto  etiam  quod  contra  hoc  non 
veniam  iieç  venire  faciam,  nec  in  aliquo 


Liberavalle,  decimam  &  censum  in  manso 
de  Piscatoriis,  &c.  Testes  don)inus  Alba- 
nensis  episcopus,  hujusprovinciae  legatus, 
Aldebertus  episcopus  Neniausensis,  &c. 

III.  Noverint',  &c.  quod  anno  ab  In- 
carnatione  Christi  MCLXXXI,  régnante 
rege  Philippo  Francorum,  ego  Elisiarius 
Poscheriensis,  aeger  corporc,  sanus  mente, 
donatione  perpétua  dono  Domino  Deo  & 
B.  Mariae  Francarumvallium  ,  &c.  omnes 
terras  laboritias,  quas  habco  &  possideo 
in  tcritorio  de  Villanova.  Factuni  est  hoc 

'  Archives  ie  l'abbaye  de  Franquevaiix. 
'  MunuiCiits  J'Auèays,  n.  77. 


An 
I  I  io 


An 
iiiJi 


"; —  35 1  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  352   "~~" 

An  An 

apud  Saiictiim  iEgidium,  in  domo  Hospi-  coadjutores  tuos  de  omnibus  îllis  gueriis, 

talis  Sancti  Joaiinis,  cjiiae  domus  est  tenus  quas  habes  cum  comité  Tholosano  &  suis 

choriim   ecclesiae.   Hujus   rei    testes    sunt  infantibus  vel  in   antea   habiturus  es,  & 

domiuis  abbas  Poncius  Francarumvaliium,  cum  omnibus  aliis  inimicis  tuis  tota  vi  & 

Bremundus  Uticensis,  R.  Hascas,  Bertran-  tota  potentia  te  atque  tuos  adjuvabimus, 

dus   de    Masoagua ,    GuiHelmus    de    An-  Quod  juramus    tibi   &   tuis  Castrumvetus 

glaro,  &c.  cum  omnibus  suis  municionibus  &  forta- 


A.i 


IV.  In'  Dei  nomine.  Anno  Incarnatio-  leziis,  que  hodie  ibi  sunt  vel  in  antea  ibi 
nisejusdem  MCLXXXI,  Philippo  rege  Fran-  facte  fuerint,  sit  turris  vel  turres  vel  alla, 
,„5i,  corum  régnante.  Notum  sit  hec  audienti-  &  fortias  ipsas,  Marchiacum,  Abirachum, 
icmbic.  bus,  quod  ego  Wilhermus  Froterii  &  ego  Tertiachum.  Et  quotienscumque  Castrum- 
Willermus  lo  Comtor  &  ego  Raimundus  vêtus  lotum  vel  aliquam  ibrciam  vel  for- 
Golf'er  &  ego  Wilhermus  Jordani,  domini  cias  de  illo,  iratus  vel  pacatus  per  te  vel 
Castriveteris,  &  ego  Wuillelmus  de  Cada-  per  (uum  nuncium  aut  per  tuos  nuiicios 
lonio,  &  ogo  Ugo  Petnar,  &  ego  Ugo  de  die  vel  nocte  recipere  &  tenere  voliicris, 
Genestos,  &  ego  Guirberlus  Jenart,  &  ego  ik  illas  forcias  de  Marciacho  &  Abiracho  & 
lid.orig  Eertraiulus  de  Abiracl'.o,  &  ego  Raimun-  Terciacho  statim  sine  omni  mora  in  tua 
cùi.'i'îà  dus  Vassarot,  S;  ego  Willclmus  de  Miran-  potestate  juxta  voluntatem  tuam  mittemus, 
dol,  &  ego  Peirus  Salomon,  &  ego  Ebrinus,  &  illa  vel  aliquid  de  illis  tibi  vel  tuis  non 
&  ego  V/uillelmus  Alo,  &  ego  Bernardus  auiferemus  nec  aufïerri  faciemus.  Quod  si 
Salomon,  &  ego  Seguinus  de  Sancto  Dyo-  f'uerit  homo  vel  femina,  vel  homines  vtl 
nisio,  &  ego  Lauterius,  &  ego  Raimundus  feniine  qui  castrum  jamdictum  vel  aliquid 
Sarrapi,  &  ego  Ademar  Auger,  &  ego  Ber-  de  illo  aut  forcias  jamdictas  vel  aliquid  de 
nardus  Bego,  &  ego  Bcrtrandus  de  Sancto  illis  tibi  vel  tuis  aufïerant,  cum  illo  vel 
Dyonisio,  &  ego  Bernardus  Duiandus,  &  cum  illa  aniorem  aut  societatem  non  habe- 
ego  Amblardus  Vassalli,  nos  onines  insimul  bimus,  nisi  pro  recuperando  Castro  vel  (or- 
bona  fide  Si  sine  omni  dolo  recognosci-  ciis,  sed  secundum  posse  nostrum  illos  vel 
mus,  quod  tu  dominus  Rogerius  vicecomes  illas  guerreiabimus  usque  dum  castrum 
Biterrensis  habes  in  pignore  a  comité  To-  recuperatum  habeamus  &  jamdictas  for- 
losano  nosmetipsos  ik  Castrumvetus,  &  cias,  &  statim  sine  mora  absque  omni  lucro 
forcias  ejusdem  castri,  scilicet  Marciachum  averi  &  honoris,  quod  a  te  iiide  non  exigc- 
&  Abirachum  atque  Terciachuiii,  &  onine  mus,  in  tua  potestate  illa  mittemus.  Quod 
hoc  quod  tenei-iius  &  habemiis  &  tenere  si  forte  contigerit,  quod  absit,  quod  nos 
debemus  a  comité  Tolosano,  quidcjuid  sit  sicut  supradictum  est  illud  frangeremus 
&  quantumcumque  sit  &  ubicumque  sit,  vel  fraiigere  faceremus  in  aliquo,  daiinis 
prout  melius  continetur  in  cartis  vestris,  iude  tibi  &  tuis  retornum  in  omnibus  jus- 
que l'acte  fuerunt  &  cojiiposite  inler  de-  ticiis  &  honoribus,  quos  habemus  &  aliquo 
niiiuim  patrem  vesirum  Raimundum  Tren-  modo  habere  debemus  in  villa  Albiensi,  & 
cavellum  &  comitem  Tholosanum,  excepto  in  omnibus  honoribus,  quoscumque  homi- 
solummodo  castrode  Sestairol  &  dcSancto  nés  ville  Albiensis  infra  villam  &  extra  a 
Marcello.  Nunc  vero  nos  omnes  juramus  nobis  tenent,  quidquid  sit  vel  quantuni- 
tibi  domino  Rogerio  vicecomiti  Biterrcnsi  cumque  sit  vel  ubicumque  sit,  quod  aliquis 
bona  fide  tuam  vitam  &  membra,  que  cor-  homo  vel  femina  ville  Albie  a  nobis  tenej'.t 
pori  luo  adhèrent,  non  te  occidemus  nec  vel  tenere  debent  infra  villam  Albie  vel 
te  occidere  faciemus,  nec  te  capiemus  nec  extra,  totum  mittimus  tibi  &  tuis  in  retor- 
capere  faciemu.'--,  neque  guerram  vel  ali-  num  ad  omnem  tuam  inde  facicndam  vo- 
quod  malum  tibi  vel  tuis  aliquo  modo  fa-  luntatem  pro  dare,  pro  vendere,  pro  alie- 
ciemus  nec  alias  vel  aliquo  nostro  consilio  narc,  ita  quod  aliquis  vel  aliqua  ex  génère 
vel  iugenio,  sed  adjuvabimus  te  &  tuos  ik  nostro  ibi  a  te  vel  a  tuis  alicjuid  juris  re- 

quirere   non  valeat.  Si    tamen  aliquis  do- 

■  Chïtî.ni  de  Foix,  cartulairc,  caisse  i  5.  (Do.Tt,  minoruai  Castriveteris  v.'l  militu.ii  de  a!i- 

».  16^,  l"  iiS  I  q'io  loco  tibi  vel  tuis  guerram  vel  aliquod 


An 
Util 


)aj 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


354 


I 


Am 
1 1  d  I 


sep- 
tembre. 


malum  feceruit,  &  illam  vel  illud  prohi- 
bera non  valuerimus  vel  voluerimus,  domos 
suas  &  honores  &  res,  quas  in  Castrove- 
teri  vel  in  istis  tribus  fortiis  habuerit,  tibi 
vel  tuis  non  prohibebinius,  sed  in  tua  po- 
testate  illa  mittemus  ad  omnem  fuam  vo- 
luntatem  faciendam  per  tenere  &  per  de- 
struere.  Sicut  superius  dictuni  est,  totum 
tenebinius  &  observabinnis,  prout  nielius 
dici  &  intelligi  potest  sine  tuo  tuorumc|ue 
inganno,  tanidiu  usque  duin  cornes  Tholo- 
saiius  jamdicta  pignora  tibi  vel  tuis  redi- 
iiiat  sine  inganno,  sicut  in  cartis  tuis  con- 
tinetur.  Et  juramus  hoc  totum  nos  esse 
observaturos,  sicut  dictum  est,  per  bec 
sancta  quatuor  Evangelia.  —  Et  ultra  hanc 
securitatem  damus  inde  fîducias  tibi  do- 
mino Rogerio  &  tuis  milites,  burgenses  & 


niinos  Si  milites  de  illo  sacramento  &  ho- 
niinio,  quod  mihi  fecerunt,  ut  amodo  inde 
non  teneantur.  Item  sit  omnibus  manifes- 
tum,  quod  ego  jamdictus  Sicardus  viceco- 
mes,  bona  fide  &  sine  inganno,  solvo  & 
diffinio  tibi  Rogerio  &  tuis  totum  illum 
honorem,  scilicet  Avitaz  &  omnem  illum 
alium  honorem,  quem  mihi  cum  sorore 
tua  die  nuptiarum  mihi  donasti  in  dote, 
quantumcumque  sit  vel  ubicumque  sit,  to- 
tum sine  omni  retenfu  quem  ibi  non  facio 
&  sine  tuo  inganno  atque  tuorum  tibi 
solvo  &  diffinio,  ubi  ego  vel  aliquis  vel 
aliqua  nieo  consilio  vel  meo  ingenio  ali- 
quid  tibi  amodo  non  requiramus,  per  hoc 
sancta  quatuor  Evangelia.  Hujus  rei  stiut 
testes  Hermengardis  Narbone,  Petrus  Rai- 
niundi  Narbone,  Raiiiiundus  de  Salis,  Pe- 


hernium  Oalrici,  Amatum  (sequuntur  xxix 
nomînà).  Sicut  superius  dictum  est,  nos 
omnes,  milites  &  burgenses  &  probi  ho- 
mines  ville  Albie  prenominati  totum  sine 
tuo  tuorumque  inganno,  tibi  domino  Ro- 
gerio vicecomitiBiterrensi  faciemus  tenere 
&  observare,  prout  melius  &  integrius  in 
hac  carta  intelligi  potest,  per  hec  sancta 


quatuor   Dei    Evangelia.    Hujus   rei   sunt      MCLXXXI,  tertio  decimo  calendas  aprilis 


testes  Petrus  Vassalli,  Rogerius  vicarius 
Carcassensis,  Isarnus  Bernard i  vicarius 
Reddensis,  Raimundus  de  Terraciona, 
Wilhermus  de  Sancto  Paulo,  Donatus  de 
Carramain,  Willermus  Gasco,  Wilhermus 
de  Magriano,  Sicardus  de  Saler,  Ademarus 
de  Saler,  Geraldus  canonicus,  &  Bernar- 
dus  notarius  domini  Rogerii,  qui  precepto 
omnium  supradictorum  scripsit  hanc  car- 
tam,  kalendis  septembris,  die  martis,  anno 
quo  supra. 

V.  Anno'  Christi  Incarnati  m'Clxxx"!", 
Philippo  rege  Francorum   régnante.  No- 


regnante  Philipo  rege.  Ego  Bernard  us 
Ato,  Nemausensis  &  Agathensis  vicecomes, 
bona  fide  &  sine  dolo  dono  &  trado  ad 
feudum  tibi  Rostagno  de  Margaritis  &  tuis, 
qui  niei  fuerint  sine  parte  aliorum,  villam 
de  Besocia  cum  hominibus  &  omnibus  per 
eam  villam  ad  me  pertinentibus  :  hoc  vi- 
delicet  pacto  quod  castrum  quod  ibi  fece- 
ris  &  fortitudinem  seu  fortitudines,  que 
ibi  l'acte  fuerint,  ipsum  castrum'  &  forti- 
tudinem vel  fortitudines  tu  &  tui  mihi  & 
meis  reddatis  quandocumque  voluerinuis 
recuperare.  Retineo  tamen  in  villa  &  in 


An 
I  liii 


probos  homines  ville  Albie,  videlicet  Wil-      trus    Hermengaudi    de    Lautrico,   W.    de 


Sancto  Paulo,  Petrus  Vassalli,  Arnaldus 
Morlana,  Petrus  de  Brom,  Raimundus  de 
Calavo,  Petrus  Grossus.  Bernardus  notarius 
Rogerii  vicecomitis  Biterrensis,  jussione 
Sicardi  vicecomitis  omniumque  lestium 
scripsit  hanc  cartam,  mense  septembris  & 
anno  quo  supra. 

VI.    Anno'    ab    Incarnatione    Domîni 


An 
1182 


tura    sit  omnibus   hoc   audientibus,  quod      Castro,  si  ibi  factum  fuerit,  proditores  & 


ego  Sicardus  vicecomes  Lautricensis,  bona 
fide  8c  sine  dolo,  solvo  &  diffinio  tibi  Ro- 
gerio vicecomiti  Biterrensi,  scilicet  illud 
sacramentnm  &  illud  hominium,  quod  do- 
mini &  milites  castri  de  Monterotundo 
pro  istis  guerris,  quas  habes  cum  comité 
Tolose,  mihi  fecerunt,  &  solvo  ipsos  do- 

'  Château   de  Foix,  cartulairc,  caisse  lû.  [Do.nt, 
T.  248,  f-  ..) 


fures  seu  latroncs  &  adultères,  &  omnes 
justitias  ad  sanguinis  effusionem  pertinen- 
tes, &  facietis  singulis  annis  mihi  &  meis 
albergum  ad  X  milites  &  ad  nuntium,  & 
facietis  tu  &  tui  mihi  &  meis  hominium  8c 


'  Trésor  des  chartes,  Toulouse,  sac  14,  n.  42. 
(J.  323,  original.) 

'  Le  mot  caArum  est  répète  deux  fois  dans  la 
charte    [A.  M.] 


Êd.orîg. 

t.  III. 
col.  lii. 


VIII. 


An 

Il  32 


533  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  356 


sacranieiitiim  quandocumque  volueriiinis. 
Retiiieo  quod  tu  vel  tui  qui  prediclam 
villam  vel  castruni  Besocie  habueriut  nul- 

lum  alium  domiiiium  vel  doiniuum  habea-  " 

tis,  ciuin  mihi  &  nieis  de  omnibus  guerris  „,    ,                 ,              •        ,      j     t-      i 

/.        1.0       „„    „i;.  <.,;„   „„ ,  Kecrlement  des  capitouls  de  loulouse 

nostns    valeatis    &    nos    adjuvetis    contra  o                             r 

omnes  homines,  nuUa  persona  excepta.  Et  PO"^  ^^  distribution  des  eaux  dans 

pro  acapto  habui  a  te  c  marchas  argenti  &  l'intérieur  de  la  ville\ 
unum   mulum   &  unum  equum.  Hujus   rei 

sunt  testes  Fasianus,  Amelius,  R.  de  Alai-  y  t  ec  est  carta  rememorationis  de  placito, 

raco,  R.   de  Portarades,  Bertrandus  Pro-  11   quod  fuit  inter  Ramundum  Bonetuni 

vincialis,  W.  Fulco,  W.  de  Arenis,  Chau-  &  Guillelmum  de  Montetotino  &  Marti- 

lerius  prepositus,  Garcinus,  R.  do  Calmis,  num  Rufatum  de  aquis  platearum  qualitcr 

B.  da  Jovolon,  W.  Arnaklus,  Guiraldus  Va-  debeant  currere,  in  manu  Bernardi  Sellani 

cherius,  Carterius,  R.  Textor,  Bernardus  vicarii  &  capituli,  scilicet  Ramundi  Capi- 

de  Segonzac,  Capellanus,  B.  Provincialis,  scolis  &  Bertrandi  de  Roais  &  Ramundi 

Poncius  de  Agarna,  Bertrandus  Augerius,  de  Fajaco  &  Poncii  de  Gamevilla  &  Ra- 

Cambarota,  Guiraldus  de  Mandolio,  S.  Rai-  nnindi  de  Castronovo  &  Berengarii  Blaroli 

nardus,  Oto,  B.   de  Agarna,  B.  Bedocius,  &  Artaldi  &  Arnaldi  Ramundi  &  Guillelnii 

W.  Guirardus,  Poncius  Guirardus,  Petrus  Ramundi  &  Guillelmi  Poncii  Astronis   & 

Siguerius,  Petrus  Durantus,  Stephanus  clc-  Pétri  de  Sancto  Marfino  &  Guillelmi  de- 

ricus,  W.  Pelapullos,  Petrus  Garcinus.  cani  &  eorum  sociorum.  Ad  ultimuni  vica- 

Petrus  Petiti  notarius  mandatas  ab  utra-  rius  &  capitulum,  auditis  rationibus  utrius- 

que  parte  scripsit.  que  partis  &  testibus  &  diligenfer  inspec- 

VII.  Anno  ■    ab    Incarnatione   Domini  tis,  causam  illam  diffinierunt  tali  modo: 

g.,      MCLXXXIII,    Philip]io    Fraucorum    rege  scilicet  quod  aque  de  cornu   donius  Ama- 

regnante,  Guillelmo   Usetiae    Nemausensi  reti  qui  fuit  currant  usque  ad  donium  Ra- 

episcopo  existente,  eodem  anno  quo  pax  mundi  Arnaldi  macellarii  qui  fuit,  &  aque 

beatae  Mariae  incepit  &  divulgata  fuit,  ego  de  cornu  domus  Despratz  farinam  qui  fuit 

dominus   Bernardus  Andusiensis,   intuitu  &  de  Bernardo  de  Bocona  currant  usque 

diviiiae  pietatis,  &c.  dono,  &  jure  dona-  ad    domum    Ramundi    Arnaldi    macellarii 

tionis  trado  Deo  &  confraternitati  de  Su-  qui  fuit  &  dehinc  currant  versus  domum 

merio,  nunc  &  in  perpetuum,  totum  bla-  Guillelmi  de  Montetotino  8c  Martini  Ru- 

dum    quod   mihi   exire   débet   de   leudo   in  fati    &    dehinc    versus    domum    Guillelmi 

foro  Summerii  in  sabato  ante  festum  sanc-  Lioncii  &  Barote  &  cadant  in  Garonnam. 

tae  Mariae  februarii,  &  omnia  alla  jura  Et  aque  de   cornu    turris  Vitalis   Barravi 

intègre,  quae  mihi  exire  debent  praedicto  currant  versus  domum  Guillelmi  de  Mon- 

die   in   foro   Summerii,    &c.   Testes   sunt  tetotino  &  Martini  Rufati  &  dehinc  versus 

Bernardus  de  Salve,  Bernardus  Fresnelli,  domum  Guillelmi  Lioncii  &  Barote  &  ca- 

Imbertus,  Bertrandus   Imbeiti,  Guillelmus  dant  in  Garonnam.  Et  aque  de  cornu  do- 

Gressoris,  Pontius  Fulctio,  Bernardus  de  mus  Pétri  Boneti  oblierii   currant  versus 

Villa,  Petrus  Bertrandi  Bosi,  Petrus  Mol-  domum    Arnaldi    Bertrandi  &   versus   do- 

veri,  Guillelmus  Calvelli.  Bernardus  (~a-  mum  Pétri  Barba  &  cadant  in  Garonnam. 

rolus  scripsit  mandate  domini  Bernardi  de  Et  aque  de  domo  Oldrici  fratris  Guillelmi 

Andusia.  Durandi   currant  versus  domum    Bernardi 

de  Sancto  Roniano  &  versus  domum  Poncii 

'  Manuscrit  i'Aukays,  2Ô,  p.  r,  fol.  33.  de  Lezato  &  cadant  in  Garonnam.  Et  aque 

de  cornu  aulo  Guillelmi  de  Montetotino 
&  de  domo  Jeronimi  currant  usque  ad  do- 
mum Sancii  Lciderii  &  ibi  volvnnt  ad  cru- 

'  JJ.  x\i,  f"  35  r'\  n,  wiii. 


ii83 


An 
I  180 

:  )vcm. 
bic. 


An 
1180 


507 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3r.8 


cern  versus  domiim  Guillelmi  Lioiicii  & 
Barote  &  cadaiit  in  Garonnam.  Et  de  donio 
Guillelmi  Poncii  de  Palatio  currant  aque 
versus  Portariam  &  de  donio  Arnaldi  de 
Mas  textoris,  que  est  juxta  domura  Ber- 
nardi  d'Andura,  currant  aque  iisque  ad  do- 
mum  Arnaldi  Mascaroiiis  &  deliinc  versus 
Portariam,  Et  de  cornu  monete  currant 
aque  par  banques  versus  Portariam,  &  de 
domo  Pétri  de  Viridifolio  currant  aque 
usque  ad  domum  Amareti  qui  fuit  & 
deliinc  per  banques  versus  Portariam,  Et 
aque  que  veniuut  per  carrariam  Poncii 
Bertrand!  currant  versus  Pontem  Veterem 
ante  domum  Pétri  de  Sancto  Romano  & 
Arnaldi  Otonis  &  cadant  in  Garonnam 
intercapud  Poutis  &  solerium  de  Alcoto- 
neriis,  Ita  &  tali  modo  vicarius  &  capitu- 
lum  judicaverunt  &  judicando  dixeruiit, 
quod  aque  eant  &  currant  sicut  superius 
est  dictum.  Hujus  dati  judicii  sunt  testes 
idem  capitularii,  scilicet  Ramnndus  capi- 
scolis  &  Berenj;arius  Blarolus  Se  Guillel- 
nius  decanus  &  Petrus  de  Sancto  Martine. 
—  Post  hec  autem  fuit  discentio  de  pre 


scripti  probi  honiines,  capîfularii  &  Ar- 
naldus  Ferrucius,  qui  niandato  eorum  car- 
tam  istam  scripsit  mense  novembris,  feria 
III,  régnante  Philippo  rege  Francorum,  & 
Ramundo  Tholosano  comité  &  Fulcrando 
episcopo,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M''C°LXXX°, —  Post  bec  autem  venerunt 
probi  homines  ante  supradictum  capitu- 
lum,  scilicet  Petrus  de  Sancto  Romano,  &c, 
&  ibi  juraverunt  omnes  isti  xxii,  factis  sa- 
crosanctis  Evangeliis,  ut  ita  sicut  supra- 
scriptum  capitulum  cognoverit  de  predic- 
tis  aquis,  ita  faciant  &  teneant.  Hoc  ita 
facto,  capitulum  posait  suam  cognitionem 
&  dixit,  ut  ita  sicut  superius  est  scriptum 
eant  &  currant  aque  per  carrariam  &  ita 
teneatur  in  perpetuum.  Testes  sunt  su- 
prascripti  viri  capitularii,  mandate  quo- 
rum Arnaldus  Ferrucius  scripsit  hec. 


dicfis  aquis  in   presencia   capituli,  scili-      Promesse    de    Roger  II,    vicomte    de 


cet  Thoseti  de  Tholesa  (&  xxii  aliorum), 
&  hoc  capitulum  habuit  aliud  suprascrip- 
tum  capitulum  &  sue  consilio  dixit  ut  ita 
sicut  scriptum  est  teneretur,  &  hoc  plus, 
scilicet  quod  illa  resclausa  que  erat  supra 
Monetam  rumperetur  &  fieret  ante  do- 
mum Ramundi  Speronerii  &  Ramundi  Ar- 
sini,  &  dehinc  currant  aque  versus  ban- 
ques, &  aque  de  cornu  domus  Pétri  de 
Roais  qui  fuit  currant  versus  domum  Pon- 
cii Bertrandi  &  dehinc  versus  Pontem 
Veterem  &  cadant  in  Garonnam,  Et  ante 
domum  Abra  judei,  ubi  crux  solebat,  esse 
fiât  resclausa  &  dehinc  veniant  aque  us- 
que ad  furnum  Pétri  Arnaldi  &  ibivolvant 
per  carrariam  versus  domum  Ramundi  Ar- 
cinaudi   &   cadant    in    Garonnam.  Et  alie 


A 


Bé-^ierSy  à  l'évéque  de  Bé-^'iers\ 

NNO  Nativitatis  Cliristi  M°  C  Lxxx°, 
mense  decembris,  secundo  anno  rég- 
nante rege  Philippe,  Ego  Rotgerius  vice- 
cornes  Biterrensis  premilte  &  tacfis  sa- 
crosanctis  Evangeliis  jure  tibi  Bcri-.aido 
Bitterrensi  episcopo  &  successoribus  lais, 
quod  nunquam  permittam  reverti  vel  fa- 
ciam  apud  Bitterrim,  nec  aliquis  permittet 
vel  faciet  mea  veluntate  vel  meo  consilio 
aliquem  vel  aliquam  de  progenie  vel  de 
parentela  Pétri  Vairati  grossi,  nisi  tantum- 
modo  illos  qui  in  villa  Biterris  mode  habi- 
tant, sed  omnem  prelem  predicti  Pétri 
Vairati  nunc  &  in  perpetuum  de  fiducia 
mea  &  petestate  ejicio,  ik  si  quos  honores 


aque  de  Judaicis  currant  ante  scolam  Ju-      tu,  domine  Bernarde,  vel  ecclesia  Sancti 


deorum  &  dehinc  versus  Sporterlam.  Et 
aque  de  plane  Roaicencium  currant  versus 
claustrum  Sancti  Stephaui  &  ad  Crucem 
Baranhoni  fiât  resclausa  ne  aque  eant  ver- 
sus domum  Ramundi  CapiscoUs,  set  versus 
claustrum  ut  diximus  currant  &  deliinc 
exeant  cum  aliis  aquis  per  portam  Sancti 
Stephani.  Hujus  rci  sunt  testes  isti  supra- 


Nazarii  predicti  proditoris  habetis,  illos 
volo  semper  habeatis  in  pace  &  illos  vobis 
perpétue  defendam.  Et  ego  Petrus  Rai- 
mundi  de  Altepulle,  tactis  sacrosanctis 
Evangeliis,  juro  quod  proies  predicta  Pe- 

'  Artliives   de  l'évèché   de   Bcziers,    Livre  Noir; 
Dont,  V.  61 ,  f"  290. 


An 
j  i3o 


An 
1180 

dticcm- 
bre.    - 


An 
iiSo 


359 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


]6o 


tri  Vairati  niinqiiam  revertetur  vel  habita- 
bit  apud  Bitterrim  coasilio  meo  vel  niea 
siiggestione.  Hujus  rei  suut  testes  magister 
Stephaiius  archidiaconus  Bitterrensis,  Ber- 
nardus  de  Narbona  camerarius,  Rainiuii- 
dus  operarius,  Raimuiidus  Ledderii,  qui 
supradicta  similiter  juravit  super  sancta 
quatuor  Evangelia.  Jussu  domini  Rotgerii 
&  Pétri  Raimundi  de  Altopullo  &  testiuni 
Bernardus  Cota  scripsit  &  sigillo  ipsius 
domiui  Rotgerii  sigillavit. 


43. 


Cession  par  l'évêqiie  de  Bé-^lers  de  ses 
droits  de  leiuie  6-  de  tonlieu' . 


An 
1181 

20  jan- 
vier. 


IN  noniine  Domini.  Aiino  ejusdem  Incar- 
nationis  M°  C  lxxx°,  mense  januario. 
Ego  Bernardus  Gaucelini  Biterrensis  epi- 
scopus  per  nie  &  per  successores  nieos 
bona  fide  &  sine  dolo  cum  hac  carta  dona- 
tionis  dono  &  concedo  tibi  Rotberto,  fra- 
tri  magistri  Guiraldi  Biterrensis  ecclesie 
precentoris  in  omni  vita  tua,  ubicunique 
etiam  permaneas  duos  denarios,  quos  ha- 
beo  liberos  &  proprios  in  usatico  de  sex 
nummis,  qui  longo  tenipore  percepti  sunt 
de  lignis  &  navigiis  &  navibus  &  niercibus 
^"'  "       -  •>  Bitterrensi  episcopo  &  vicecomite, 

quoruni  ^^\      denariorum  quatuor  pertinent      alphabetum 
ad  vicecomitdpr  '  J- 

•  Bitf™  Bitterrensem  &  duo  ad  me 

episcop  terrensem,  de  quibus  duobus      ,,^ . ..,v.- 

denariis  unus  »    ^^^^^  proprius  erat  &  aUe- 
rum    magister  U^^.^^j^^^^    ^    ^^    ^^^^ 
quem  ipse  "^  ^  /-        .^  ^  ^.^  ^ 

olim    emit   miUe    si.  '_     n 

rùinarda  &  GuiUelmJ>"los   Melgorienses   a 
Guinarua  c^  f,î5oteto  marito  suo 

&  matre  Gumardis  '^  ^^^      -x.       o 
bus  ejusdem  Guinardis.  Quo-,bus&soror,- 

tu  Ritbertus  reddidisti  &  per.  mille  sohdos 
da.o  meo  de  tuo  proprio  magAv.stt  man- 
raldo  fratri  tuo.  Hos  vero  duos  a.o  Gui- 
dono,  laudo  &  concedo  tibi  Rotbe»„anos 
Uos  habeas  &  percipias  vel  quicu-to,  ut 
h.eris  nomine  tuo,  quamdiu  vixen.nujue 


cumque  permaneas.  Et  post  mortem  tuam 
ad  me  vel  ad  successores  meos  sine  omni 
impedimento  libère  revertantur.  Si  vero  tu 
Rotbertus  infra  quinque  annos  forte  de- 
cesseris,  de  supradictis  solidis  numerantur 
in  unoquoque  anno,  quamdiu  predictos 
perceperis  nummos,  ducenti  solidi,  &  re- 
siduum  illorum  mille  solidorum  liceat  tibi 
cuicumque  volueris  relinquere,  ita  tamen 
ut  ille  cui  dimiseris  habeat  &  percipiat 
hos  duos  denarios  tamdiu  donec  residuum 
istorum  mille  solidorum  tractum  &  per- 
ceptum  inde  habeat.  Item  promitto  &  con- 
venio  tibi  per  stipulationem  quod  num- 
quam  contra  hec  aliquo  jure  vel  ratione 
vel  cujuslibet  rei  occasione  ego  vel  succes- 
sores mei  veniemus,  sed  omnia  ista  sicut 
superius  scriptum  est  firma  &  rata  inanere 
volumus.  Acta  sunt  hec  apud  Montem- 
pessulanum,  in  domo  que  fuit  Guillelnii 
Lumbardi,  in  caméra,  in  presentia  &  tes- 
timonio  Pétri  de  Vabre,  Magalonensis  ec- 
clesie prepositi,  Guillelmi  Maurini  archi- 
diaconi,  prioris  Sancti  Firmini,  Guilellmi 
de  Flexo,  Ugonis  de  Centrairanicis,  Pétri 
de  Cocone,  Gitberti  canonicorum  Maga- 
lonensium,  fratris  Poncii  de  Valle  Sancte 
Marie  de  Chartussia,  magistri  Guiraldi 
Airaldi  procuratoris  domus  militie  Tem- 
pli.  Pétri  de  Roccarubea  presbiteri,  ma- 
gistri Rainaldi,  Bernardi  Bremundi  &  Sil- 
vestri,  qui  hec  scripsit  XIII°  kalendas  fe- 
bruarii.  Hec  carta  divisa  fuit  ab  alla  per 


tu 
volueris  no 

'  Archives   de 
Poat,  V.  6i,  f" 


3  ubi- 


l'évèch6   ae   B-zicrs,  Liyrc 


Noi 


44. 

Règlements  divers  pour  la  ville 
de  Toulouse  '. 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi. 
Hoc  est  commune  stabilimentum,  quod 
fecit  dominus  comes  Ramundus,  cornes 
Tholose,  dux  Narbone,  marchio  Provincie, 
cum  consilio  capituli  &  communis  consilii 
urbis  Tholose  &  suburbii,   scilicet  quod 


'  Archives  nation.  Trésor  des  chartes,  JJ.  \xr, 
6,  C  n  y". 


An 
ii3i 


An 
I  181 
uuût. 


36 1  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  362   

An  An 

"    '      doiiiinus   cornes   pro    se    &    pro    omnibus  habeat  V  solidos  justiciatn.  —  Item  dominus 

successoribus    suis    doiiavit    &    coucessit  cornes   cum   consilio    capituli    &   comuiiis 

omnibus  hominibus  &  feminis  in  civitate  consilii  civitatis  Tholose  &  suburbii  fecit 

Tholoso  vel  in  suburbio  manentibus  tam  taie  stabilimentum,  scilicet  quod  macella- 

presentibus  quam  futuris,  quod  si  aliquis  rii  &  carnifices  urbis  Tholose  &  suburbii 

homo  vel   femina  de  Tholosa  faidibat,  ut  non  lucrentur  in  uUa  carne  quam  vendant 

guerram  faceret  comili  vel  alicui  homini  in  xil  nummatis  nisi  i  denarium,  nec  infra 

vel   L-mine  habitanti   in  civitate  Tholose  nec  supra  nisi  secundum   rationem  hujus 

vel  in  suburbio  vel  in  rébus  eorum  mobi-  computi.  Et    si   aliquis   homo  vel  femina 

libus  &  immobilibus,  quod  post  malefac-  hoc  stabilimentum  infringeret  &  dominus 

tum  postea  non  redeat  in  civitate  Tholose  cornes  vel  ejus  vicarius  clamorem  habuerit, 

vel  in  suburbio  uUo  modo.  —  Pretcrea  si  habeat  v  solides  justiciam. —  Item  domi- 

aliquis  homo  vel  femina  illum   hominem  nus  cornes  cum  consilio  capituli  &  comu- 

vel  illam  feminam  post  malefactum  caperet  nis  consilii  urbis  Tholose  &  suburbii  fecit 

vel  vulneraret  vel  interficeret  vel  ali(|uod  taie   stabilimentum,   scilicet   quod   nullus 

membrum    vel    res    suas   sibi   auferret  vel  homo  vel  femina  non  emat  fustam  in  illo 

aliquod  dampnum  aliquo  modo  sibi  infer-  die  in   quo    fuerit  delata  ut   revendat,  in 

ret,  non  teneretur  domino  comiti  vel  suis  qua   fusta  intelligimus   arcas   &  vasa  sive 

successoribus   vel    suo   vicario    vel    alicui  vinarïa   vel   alla    &    circulos    &    latos   & 

prorsus  homini  vel  femine  viventi.  —  Eo-  scamna  &  lectos  &  omnem  aliam  fustam, 

dem  modo  capitulum  &  comune  consilium  que    necessaria    fuerit   ad    edifficia    &   ad 

Tholose    urbis    &    suburbii    concesserunt  bastimenta,   que    defferatur  cum   navibus 

domino  comiti  &  suo  ordinio  illud  idem  vel  cum   bestiis  sive  alio  aliquo  modo  in 

totum  quod  ipse  superius  donavit  eis. —  civitate  Tholose  vel  in  suburbio,  &  si  pos- 

Item  dominus  comes  cum  consilio  capituli  tea   fuerit   empta,   non   lucrentur   in   xil 

&   comunis    consilii   civitatis   Tholose   &  nummatis  nisi  i  denarium,  nec  infra  nec 

suburbii  fecit  taie  stabilimentum,  scilicet  supra  secundum  rationem  hujus  computi. 

quod  ullus  magister  qui  sit  operarius  lapi-  Et  si  aliquis  homo  vel  femina  hoc  stabili- 

dum  vel  lignorum  non  accipiant  uUo  modo  mentum  infringeret  &  dominus  comes  vel 

pro  mcrcede  vel  ali([ua  alia  conventione  a  ejus    vicarius   clamorem  habuerit,  habeat 

festo   sancti   Johannis    babtiste   usque   ad  v  solides  justiciam.  —  Omnia  hec  supra- 

festum  Omnium  Sanctorum   nisi  tanfum-  scripta  stabilimenta  concessit  &  confirma- 

modo    très   denarios  Tolosanos   in   die  &  vit  dominus  comes,  pro  se  &  pro  suis  suc- 

convivium,  &  de  festo  Omnium  Sanctorum  cessoribus  omnibus,  hominibus  &  feminis 

usque  ad  festum  sancti  Johannis  babtiste  in  civitate  Tholose  &  in  suburbio  manen- 

nisi  II  denarios  in  die  &  convivium.  Et  si  tibus    tam    presentibus    quam   fi.iuris,    ut 

aliquis  de  magistris  illis  plus  acciperet  vel  durarent  &  observarentur  in  perpetuum. 

alic[uis  homo  vel  femina  pro  eis  vel  caufa  Similiter  capitulum  ik  consilium  conccsse- 

remunerationis  vel  aliquo  alio  modo,  &  runt   8t  dederunt   domino    comiti   &   suo 

dominus  comes  vel  ejus  vicarius  habuerit  ordinio  de  predictis  clamoribus  pretaxa- 

clamorem,  habeat  V  solides    justiciam.  —  tam  justiciam.  Hoc  fuit  factum  &  confir- 

Itcm  dominus  cornes  cum  consilio  capituli  niatum    &   statutum  mense   augusti,  feria 

&  consilii  fecit   taie  stabilimentum,  scili-  iiii%   régnante  Philippe   rege  Francoruni 

cet  quod  revendifores  piscium  vel  aliquis  &  eodem  Ramundo  Tholosano  comité  & 

homo  vel   femina  non  vendant  salmonem  Fulcrando  episcopo,  anno  ab  Incarnatiene 

nisi   un"''  solides   tantum  vel  plus  aliquo  Domini   M"   C  LXXX."  i".    Hujus    rei    sunt 

modo  accipiant  a  Nativitate  Domini  usque  testes  Ramundus  Capiscolius  Si   Arnaldus 

ad  Pascha,  &  de  Pascha  usque  ad  festum  de  Roais  &  Hugo  de  Roais  &  Petrus   de 

sancti   Johannis    babtiste    nisi    il    solides  Sancto  Romano  &   Ramundus  de  Castro- 

tantum.  Et  si  aliquis  homo  vel  femina  in-  novo  &  Pencius  de  Villaneva  &  Bernardus 

fringeret  hoc  stabilimentum,  &   dominus  Arnaldus  &  Poncius  de  Gamevilla  &  Vila- 

comes  vel  ejus  vicarius  clamorem  habuerit,  lis  Barravus  &  Olricus  Carabordas  &  Pe- 


An 
1181 


363 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


364 


An 
1182 

3o  ian- 
vior." 


trus  Raniiindus  &  Stephanus  de  Monta 
Valrano  (?)  &  Arnaldus  Riiffus  &  Arnakius 
Ramuiidiis  Frenerius  8c  Johannes  Sigua- 
rius  &  Ramundus  Besaiitus  &  Poncius 
Umbertiis  &  Ramundus  Garcias  &  Ramun- 
dus Rotbertus,  qui  erant  capitularii  & 
Thosetus  de  Tolosa  &  G"^  Ramundus  qui 
erant  de  consilio.  Arnaldus  Ferrucius 
scripsit  hec. 


45. 


Serment  de  fidélité  d'Amels  d'Auriac 
à  Roger  H,  vicomte  de  Bé-^iers\ 

ANNO  Chiisti  Incarnationis  mclxxxi, 
Philipo  rege  Franchorum  régnante, 
Notum  sit  omnibus  hec  audientibus,  quod 
ego  Amelius  de  Auriacho,  filius  domine 
Laurete,  &  ego  Ermengaudus  &  ego  Ber- 
nardus  filii  jamdicti  Amelii,  nos  per  nos- 
metipsos  &  peromnem  nostram.  posterita- 
tem,  bona  fide  &  sine  omni  dolo  juramus 
tibi  domino  Rogerio,  filio  Saure,  viceco- 
mitis  (sic)  Biterrensi  &  tuis  successoribus, 
scilicet  illud  castrum  quod  vocatur  Castlar, 
quod  est  in  valle  de  Orbione,  videlicet 
omnem  illam  forciam  vel  forciasaut  muni- 
ciones  vel  turrem  vel  turres,  quecumque 
modo  ibi  facte  sunt  vel  in  antea  fuerint 


quem  vel  societatem  nullo  modo  habebi- 
mus,  nisi  solummodo  propter  castrum 
recuperandum.  Et  propter  illud  recupe- 
randum  secundum  totum  posse  nostrum 
guerreiaremus,  &  quando  castrum  jamdic- 
tiim  recuperatum  haberemus,  statim  sine 
onini  mora  &  sine  omni  occasione  ac  sine 
omni  lucro  &  pecunia,  quam  a  te  vel  a 
tuis  non  exigemus  inde,  in  tua  manu  vel 
cui  jusseris  illud  ad  omnem  tuam  volunta- 
fem  faciendam  mitemus.  Et  in  antea  nos  & 
nostri  in  eodem  sacramento  tibi  &  tuis 
firmiter  permanebimus  deinceps.  Sicut  su- 
perius  dicfum  est,  tenebimus  tibi  domino 
Rogerio  &  tuis  &  observabimus  nunc  & 
in  perpetuum  nos  &  nostri  posteri  per  hec 
sancta  lin"  Evangelia.  Hujus  rei  sunt 
testes  Petrus  Ramundi  de  Altopullo,  Isar- 
nus  Bernardi  vicarius  Reddensis,  Petrus 
Vassalli,  Willelmus  Oalrici,  &  Oalricus  de 
Redas,  Ugo  de  Cadarona,  Willelmus  de 
Sancto  Felice,  Ugo  de  Leziniano,  Pontius 
FcrroUi.  Bernardus  notarius  domini  Ro- 
gerii,  precepto  Amelii  deAuriaco  filiorum- 
que  suorum  omniumque  supradictoruni 
testium  scripsit  hanc  cartam  ni  kalendas 
febroarii,  die  jovis  &  anno  quo  supra. 


46. 


An 
I  182 


aliquo  modo,  &  quociens  iratus  vel  pacca-      Règlement  pour  les  poissonniers  de  ta 


IN   no 
Hoc 


ville  de  Toulouse  '. 

nomine  Domini  nostri  Jesu  Cliristi. 
3c  est  comune  stabilimentum,  quod 
fecit  dominus  Ramundus,  cornes  Tholose, 
dux  Narbone,  marchio  Provincie,  cum 
consilio  capituli  &  comunis  consilii  urbis 
Tholose  &  suburbii,  scilicet  quod  reven- 
ditores  piscium  vel  aliquis  homo  vel  fe- 
niina  non  vendant  troitam  ad  plus  nisi  VI 
denarios  vel  plus  aliquo  modo  accipiant 
uUo  tempore,  set  minus  de  VI  denariis 
possunt  vendere  quot  voluerint.  Neque 
illo  vel  cum  illa  vel  cum  illis  amorem  ali-      lampredam   nisi  VI  denarios  ad   plus,  set 

minus  &c.  Neque  angillam  nisi  VI  denarios 
'  J.  879,  n.  M,  original  provenant  A»  Trésor      ^d    plus    neque   assegiam   nisi   I  dtaariura 
de  Foix.  —  Voir  la  préf<Tce  du  tome  V  de  la  pré- 
tente édition.  '  JJ.  XXI,  f"  ^3  i". 


tus,  die  vel  nocte,  per  tuum  nuncium  vel 
per  tuos  nuncios  castrum  jamdictum  to- 
tum vel  aliquam  forciam  aut  forcias  reci- 
pere  8c  tenere  volueris,  illud  vel  aliquid 
de  illo  tibi  vel  tuis  nullo  modo  prohibe- 
bimus,  set  statim  sine  omni  occasione  & 
mora  in  tua  potestate  juxta  intellectum  8j 
voluntatem  tuam  mitemus  illud  castrum. 
Et  si  fuerit  homo  vel  femina,  vel  femina 
vel  homo,  aut  homines  vel  femine,  aut  fe- 
mine  vel  homines,  qui  jamdictum  castrum 
vel  aliquam  forciam  vel  forcias  ex:  illo  tibi 
vel  tuis  auferant,  quod  Deus  avertat,  cum 


An 


A.1 

I  1^2 


36.T 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


366 


ÉJ.  ori". 

t.  111, 
col.  1 53. 


An 
I  i8z 

novem- 
bre. 


.tI  plus,  neque  caLo?  nisi  II  dcnarios  ad 
plus,  set  minus,  &c.  Et  si  aliquis  lionio  vcl 
femina  hoc  sîabilimentum  infriiigeret  & 
doininus  cornes  vel  ejiis  vicarius  clamorem 
habuerit,  habeat  V  solidos  justiciam.  Hoc 
sîabilimentum  concessit  &  confirn-.avit  do- 
minus  cornes,  pro  se  &  pro  suis  successori- 
bus  omnibus,  hominibus  &  feminis  in  ci- 
vitate  Tholose  &  iii  suburbio  manentibus 
tam  presentibus  quam  futuris,  lit  duraret 
&  observaretur  in  perpetuum.  Hoc  fuit 
faclum  &  confirmatum  &  statutura  mensa 
marcii,  feiia  VI',  régnante  Philippe  rcge 
Francorum  Si  eodem  RamunJo  Tholosano 
comité  &  Fiilcrando  episcopo,  aniio  ab 
Licarnatione  Domini  m"C»lxxx"i».  Hujus 
rei  sunt  testes  Arnaldus  de  Roais  &  Hugo 
de  Roais  &  Ramundus  de  Castronovo  Si 
Poncius  de  Villanova  &  Beriiardus  Arnal- 
dus 8c  Poncius  de  Gamevilla  &  Vitalis 
Barravus  &  Bernardus  Ramundus  Barra- 
vus  &  Johannes  Siguarius  &  Thosetus  de 
Tholosa  &  Guillelmus  de  Castronovo  & 
Bernardus  Petrus  de  Cossa,  &  nuilti  alii. 
Arnaldus  Ferrucius  scripsit  hec. 


47.  —  XXXIV 

Testament  de  Burgundion  de  Mont- 
pellier', 

1,  tN  nomliie  Domini,  anno  ejusdem  Iii- 
1  carnationis  MCLXXXII,  mense  no- 
vembris.  Ego  Borguononius  filius  cjiion- 
dam  domini  Guillolmi  Montispessulani  & 
dominae  Mathildis  ducissae,  in  mea  bona 
memoria  &  in  ultima  voluntate  mea,  sic 
omnia  mea  bona  divido  atque  dispono. 
Imprimis  dimitto  fratri  mec  Guillelmo  do- 
mino Montispessulani  omnia  quae  habco 
&  habere  debeo  in  omni  episcopatii  Ma- 
gnlonensi,  &  omnem  honorem  quem  habeo 
qui  fuit  Ebrardorum,  &  feudum  Raymundi 
de  Levedone,  exceptis  his  quae  habeo 
apud  castrum  de  Ponciano  &  in  omni 
terminio  pro  pignore,  quae  pro  meis  cla- 
moribus  &  malefactis  rustituendis  cogni- 

'  Manuscrits  d'Aubays,  n.  82. 


tione  domini  Joannis  r<'aî;a!oncnsis  epi- 
scopi  plenarie  relinciuo.  Quod  castrum  iii 
potestate  domini  Guillelmi  Montispessu- 
lani dimitto,  &  exceptis  his  quae  habeo  & 
habere  debeo  in  omni  terminio  de  Cen- 
trairanicis,  quae  omnia  Petro  Luciano 
causidico  in  perpetuum  relinquo,  quoJ 
ideo  solvat  &  remittat  debitum  D  LX  soli- 
donim  Melgoriensium,  quos  ei  debebam, 
&  satisfaciat  Guillelmo  de  Centrairanicis 
de  pignore  quod  ibi  habebat,  Si  omnia  ista 
habeat  &  teiieat  ad  feudum  domini  Guil- 
lelmi Montispessulani.  —  Et  volo  &  jubeo 
quod  frater  meus  Guillelmus  Montispes- 
sulani persolvat  in  debitis  &  clamoribus 
meis,  cognitione  episcopi  Magalonensis, 
duo  millia  solidorum  Melgoriensium.  — 
Dimitto  Ermessindi  sorori  quondain  Pétri 
Ermengavi  &  infaiitibus  Raymundi  de  Cas- 
triis,  illud  totum  quod  Petrus  Ermengavi 
frater  suus  habuit  in  Castro  de  Pojeto. 
Oranes  alii  honores  mei  &  omnia  alla 
bona  &  jura  men,  ubicumque  sint  &  quae- 
cumque  sint,  i;iiae  meae  Burgundiosae 
dimitto  tv  eam  haeredem  institue.  —  Si 
veio  nlia  mea  sine  liberis  legitimis  deces- 
serit,  totum  quod  ei  reliqui  ad  dominum 
Guillelmum  Montispessulani  revertatur. 
Testes  sunt  Agullonus  de  Castronovo, 
Rostagnus  de  Monte-Arbesone,  Guillelmus 
de  Albaterra,  Rostagnus  de  Veruna,  Rai- 
mundus  Guillelmus  de  Piniano,  Guiraldus 
Atbrandi,  Petrus  Lucianus  causidicus.  — 
Praeterea  Bourguonon  dixit  &  mandavit, 
quod  Adclais  de  Cognas  uxor  sua  haberct 
8t  teneret  filiam  suam  cum  omnibus  bonis 
suis  quaiudiu  sine  marito  viveret,  &  si 
virum  acceperit,  haberet  &  teneret  in  viia 
sua  pro  sponsalitio  medietatem  castri  de 
Paollaiio  &  medietatem  honoris,  quem 
filiae  suae  reliquit.  —  Dimisit  filiam  suam 
cum  omnibus  bonis  suis  in  custodia  Agul- 
lonis  de  Castronovo,  Rostagni  de  Monte- 
Arbesone,  Guillelmi  de  Albaterra  &  Rai- 
mundi  Guillelmi  de  Piniano  &  Ermengavi 
de  Piniano.  Hujus  rei  testes  sunt  Agulio- 
ni^  de  Castronovo,  &c.  Totum,  sicut  su- 
perius  in  hac  carta  continetur,  esse  verum 
omnes  praedicti  testes  super  sancta  Dci 
Evangelia  corporaliter  juraverunt  coram 
Joanue  Magalonensi  episcopo,  qui  haec 
sacramenta  &  testium  depositionts  rccepit 


An 
IJ82 


ICJorig. 

t.  III. 
col.  i3.^ 


An 
1182 


36; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


568 


An 
ii8z 

dOcom- 
bre. 


An 

I  184 
fJviicr. 


anilo  qiio  supra,  meiise  decembri,  iii  Castro 
Montispessulani ,  in  sala,  in  praesentia 
Guillelmi  Maurini  archidiaconi  Magalo- 
nensis,  Guillelmi  de  Flexio,  Olrici  Pétri 
de  Lunello  canonicoruni,  Raimundi  Gau- 
celini,  Imberti  de  Cognatio,  Erniengavi  de 
Melgorio,  Raimundi  de  Castriis,  &c. 

IL  Ego'  Ildefonsus,  Dei  gratia  rex  Ara- 
gonensis,  cornes  Barchinonae  &  marchio 
Provinciae,dono  Deo  &  monasterio  Vallis- 
magnae    omnia    quae  Guido    Guerrejat  & 


gundiona  impubes  decesscrat,  &  oninia 
jura  ad  filiam  pertineniia  jure  successio- 
nis  dicebat  ad  se  pertinere,  &  sumptus 
quos  fecerat  in  Castro  de  Faollano  post 
mortem  Burgundionis  instanter  petebat. 
—  Auditis  itaque  his  &  aliis  hinc  inde  om- 
nibus allegationibus,  visis  instrumentis  & 
totius  negotii  veritate  diligenter  inquisita, 
&  cognita  voluntate  &  assensu  utriusque 
partis,  ita  amicabiliter  fuit  positum  &  de- 
terminatum,   quod    domina   Adalaicia   per 


Burgundio  nepos  ejus  reliquerunt  &  do-      se  &  per  suos  solvit  &  in  perpetuum  re- 


naverunt  prr.edicto  monasterio,  scilicet 
omnia  molendina  quae  habebant  vel  ha- 
bere  debebant  apud  Paolan,  &c.  Datum 
a'nid  Aquis,  niense  decembris,  anno  Do- 
niini  MCLXXXII.  Testes  Bernardus  Barchi- 
nonensis  episcopus,  &c. 

III.  Anno'  dominice  Incarnationis 
MCLXXXIII,  mense  februario,  controversia 
erat  &  placitum  inter  Guillelmum  domi- 
num  Montispessulani  &  Adalaiciam  de 
Cognacio,  uxorem   quondam  domini  Bur- 


Petrum  Lucianum  causidicum.  Petebat  do- 
minus  Guillelmus  Montispessulani  ab  ipsa 
Adalaicia  totum  castrura  de  PaoUano  & 
castrum  de  Poieto  cum  omnibus  eorum 
pertinentes ,  &  totum  honorem  &  omnia 
jura,  quae  ipsa  habebat  &  tenebat  vel 
alias  per  eam,  quae  fuerunt  Burgundionis, 
dicens  quod  domiuus  Guido  Guerregiafus 
patruus  ipsius  in  testamento  suo  eum  sub- 
stituerai fratri  suo,  quod  testamentum  in 
causam  produxit,  &  allegabat  quod  Bur- 
gundio frater  suus  testamentum  fecerat, 
in  c[uo  eum  substituerat  Burgundionae 
filiae  suae,  quae  modo  defuncta  est,  &  ex 


&  tenebat  in  toto  Castro  de  Porsano  &  in 
ejus  terminiis,  ipsa  vel  aliquis  per  eam. 
Pro  quibus  bis  mille  solidis  domina  Ada- 
laicia dédit  &  tradidit  domino  Guillelmo 
omnia  jura  sua,  &c.  —  Ideoque  Adalaicia 
praedicta  &  ego  G.  Montispessulani  sci- 
mus  &  cum  hac  carta  cognoscimus  haec 
omnia  vera  esse,  sicut  superius  scripta 
sunt,  &c.  Testes  sunt  Rostaguus  de  Mon- 
tarbezon,  R.  de  Castriis,  G.  de  Mesoa,  R. 
de  Centrairanicis,  Poncius  dd  Alinana, 
B.  Rotgerius,  B.  Bruno  de  Tolosa,  R.  Vin- 
centius,  B.  Amel,  Joannes  de  Avena,  Pon- 
cius Cornil,  G.  Gauterius,  R.   de  Lauza, 


praidictis   substitutionibus  &  aliis  quam-      Poncius  Faber,  Stephanus  de  Megens,  &c. 

pluribus    rationibus    praedicta    castra    &      &  Guillelmus  Raimundi  qui  haec  scripsit. 

praedictcs    honores    petebat.   —   Econtra 

domina  Adalaicia   respondit  dicens,  quod 

dominus  Burgundio  maritus  ejus  tempore 

matrimonii  dédit  ei  in  sponsalitio  medie- 

tatem  omnium  rerum  mobilium  &  inimo- 

bilium,  quae  habebat  vel  habiturus  erat, 

&   insuper  allegabat  quod  filia  sua  Bur- 


An 
1184 


linquit  domino  Guillelmo  Montipessulani 
&  suis  totum  hoc  quidquid  nomine  spon- 
salitii  vel  nomine  falcidiae  vel  sumptuum 
vel  quocumque  alio  modo  in  bonis  Bur- 
gundionis quondam  mariti  sui  petebat  vel 
habebat  vel  tenebat  usque  ad  hanc  diem, 
vel  aliquis  per  eam  vel  nomine  ejus,  & 
nomine  illius  solutionis  habuit  &  recepit 
a  domino  Guillelmo  Montispessulani  bis 
mille  solidos  Melgorienses,  de  quibus 
nihil    remansit    in   debitum.    Et   dominus 


gundionis  fratris  ipsius  domini  Guillelmi  Guillelmus  Montispessulani  per  se  &  per 
Montispessulani.  De  qua  controversia  com-  suos  solvit  &  in  perpetuum  reliquit  domi- 
promiserunt  in  Lambertum  de  Cognacio  &      nae  Adalaiciae   totum   hoc  quod  habebat 


Éd.orîji' 

t.  III, 

col.  i55. 


'  Archives  de  l'abbaye  de  Valmagna. 
*  Manuscrits  J'Juiays,  n.  82. 


369 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


370 


An 
1182 


48. 


Règl 


ement  des   consuls    de  Toulouse 
pour  les  moulins  du  Ba-^acle^. 


niiim  aliorum  usiuni  publicorum,  &  ita 
steîisse  xxx.  annos  &  amplius.  —  Ad  hec 
Ramuiidus  Gauterius  respondit  qiiod  rippe 
ille  &  pratum  &  gravaria  non  erant  pu- 
blica,  ymo  erant  sua  propria,  asserens 
qiiod  ipse  &  antecessores  sui  habiieraiit  & 
tenuerant  omnes  rippas  illas  &  pratum  & 
gravaria  pro  suo  triginta  annis  &  amplius 
pro  sua  voluntate.  —  Quod  prior  &  Ra- 
mundus  Besantus  non  cognoverunt. — Tune 


NOTUM  sit  universis  presentibus  &  futu- 
ris  banc  cartam  legentibus  vel  audien- 
fibus,  quod  Bernardus  de  Montesquivo,  consules  mandaverunt  utrique  parti  ut  pro- 
prier  ecclesie  Béate  Marie  Deaurate,  8i  barent  ea  que  allegaverant.  Diebus  autem 
Ramundus  Besantus  habuerunt  causam  cum      utrique  parti  ad  probandum  assignalis,pro- 


Ramundo  Gauterio  in  presencia  consulum 
Tholose  civitatis  &  suburbii,  Bertrandi  de 
Villanova  scilicet  &  Guillelmi  de  Turre  8c 
Pétri  de  Roaxio  qui  vocatur  Grivus  &  Pé- 
tri Rogerii  &  Poncii  Guillelmi  de  Sancto 
Romano  &  Geraldi  Arnaldi  &  Bernardi 
Pétri  de  Ponte  &  Arnaldi  Barravi  &  Guil- 
lelmi Atonis  de  Sancto  Barcio  &  Arnaldi 
Guillelmi  Rainaldi  &  Ramundi  Galini  & 
Hugonis  de  Palatio  &  Bernardi  Pétri  de 
Cossano  &  Arnaldi  Ruffi  &  Stephani  Ca- 
rabordas  &  Guillelmi  Bertrandi  &  Pétri 
Ramundi  d'Esqualquencs  &  Raimundi  Ge- 
raldi Vitalis  &  Belengarii  Ramundi  &  Ra- 
mundi Pilifica  &  Pétri  Maurandi  &  Pon- 
cii de  Prinhaco  &  Arnaldi  Joliannis.  In 
qua  causa  predictus  prior  &  Ramundus 
Besantus  fecerunt  querimoniam  de  Ra- 
niundo  Gauterio,  quia  prohibebat  ipsis  & 
aliis  [qui]  habebant  molendinos  in  capitule 
del  Bao^agle,   ne   stacarent  molendinos   ia 


baverunt  bine  inde  ea  que  potuerunt. 
Post  Bernardus  Ramundus  Gauterius  dixit 
se  habere  &  tenere  illos  honores  a  domi- 
nis,  quos  volebat  inde  habere  guireufes. 
Die  autem  ad  hoc  a  consulibus  ei  assig- 
nata,  guirentes  non  habuit.  —  Tandem 
consules,  hiis  &  multis  aliis  rationibus 
hiuc  inde  auditis,  &  attestationibus  & 
instrumentis  ex  utraque  parte  productis 
diligenter  inspectis,  judicando  diffinierunt 
&  cognoverunt,  quod  omnes  rippe,  sicuti 
tonent  a  porta  que  dicitur  Vitalis  Carbo- 
nelli  usque  ad  punctam,  que  est  subtus 
pratum  ubi  Brassollum  se  conjungit  cum 
Garonna  &  ipsum  totum  pratum  &  grava- 
ria, sicuti  tenent  de  introitu  Brassolli  & 
prati  usque  ad  predictam  punctam  ejusdem 
prati,  &  totum  Brassollum,  sicuti  teuet 
de  introitu  prati  usque  ad~  punctam  ejus- 
dem prati,  ubi  se  conjungit  cum  Garonna, 
erant  publica  causa  ingrediendi  &  exeundi 


rippis  nec  ibi  mitterent  plancas  uec  intra-  libère  &  stacandi  naves  &  molendinos  & 

rent  nec  exirent  inde  nisi  cum  eo  concor-  mittere  plancas  &  ducendi  &  trnhendi  na- 

darent,  asserentes  quod  omnes  rippe  ille,  ves  &  molendinos  superius  &  inferius  & 

sicuti   tenent  a  porta  que   dicitur  Vitalis  causa    scavandi   &  levandi  (sic)   &  candi- 

Carbonelli  usque  ad  punctam  que  est  sub-  dandi  &  causa  spaciendi  &  trepandi  &  pas- 

fus   pratum    ubi   Brassollum  se   conjungit  ceiidi   ab    omni    bestiario    &   ab   omnibus 


cum  Guaronna  erant  publiée,  &  ipsum  pra- 
tum &  gravaria  erant  publica  causa  ingre- 
diendi &  exeundi  &  stacandi  naves  &  mo- 
lendinos &  ducendi  &  trahendi  naves  & 
molendinos  superius  &  inferius  &  causa 
scavandi  &  lavandi  &  candidandi  &  causa 
spaciendi  &  trepandi  &  pascendi  ab  omni 
bestiario  &  ab  omnibus  animalibus  & 
trahendi  lapidem  &  arenam  &  adaquandi 
linum  &  eambes  in  Brassollo  &  causa  om- 

'  JJ.  XXI,  f*"  39  y",  n.  xix. 


animalibus  cujuscumque  modi  vel  cujus- 
cumque  generis  sint  &  trahendi  lapides  & 
arenam  &  adaquandi  linum  &  eambes  & 
causa  omnium  aliorum  usium  publicorum. 
—  Item  judicaverunt  quod  omnes  rip]ie  & 
gravaria,  que  sunt  a  Ponte  Novo  usque  ad 
punctam,  ubi  Garonna  se  conjungit  cum 
Strata  que  ducit  apud  Sanctum  Michaelem 
de  Castello,  sunt  publica  causa  introeundi 
8c  exeundi  libère,  &c.  (ut  supra).  Set  si  al- 
bareta  ibi  oriebatur,  judicaverunt  quod  sit 
ab  illis  a  quibus  débet  esse.  Hec  omnia  ut 


An 
1182 


An 

1182 


371 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


J72 


predicta  suut  judicavcnint  consulcs,  quod  tum,  quaro  ad  diem  assigiintam  non  venis- 

teueaiitur  &  observentur  in  perpetuum  &  set.  Venim   fidem   super  liis  nobis   miUam 

quod    a  uemine    possiut   removeri.    Hiijus  fecerunt,  &  licet   tu,   S.  Crucis  abbas,  per 

dati   judicii  sunt  testes  idem  coiisules,  qui  advocatos    tuos    expensas     tibi     adjudicari 

bec  omiiia  diffinierunt  &  cognoveiunt  pro  propter  defectum  partis  adversae  instanter 


se  &  pro  omnibus  aliis  eorum  socus,  qui 

tune  erant  de  capitule,  scilicet (seguun- 

tur  XVIII  nomind).  Item  sunt  similiter  bujus 

dati  judicii  testes &  alii  plures  qui  ibi 

aderaut,  &  Ramundus  Johannes,  qui  car- 
tam  istam  scripsit  mense  inarcii,  feria  iiii'', 
régnante  Philippe  Francorum  rege  8c  Ra- 
mundo    Tholosano    comité    &    Fulcrando 


Ed 

l.orig. 

t 

.  III, 

col 

.155. 

An 

1 

182 

\" 

avril. 

49.  —  XXXV 
Concile  du  Puj\ 


allegaverunt  eum  gravi  aegritudino  deten- 

'  Manuscrit    de    l'athaye    de    Sainte- Croix   de 
Bordeau». 


vens  asseruit,  &c.  Aliam  dicni  perempto- 
riam  assignavimus  tertium  diem  post  Epi- 

phaniam Ad   tandem   diem   cum  anibae 

partes  ad  nostram  praesentiam  Xanctonas 
veneritis,  pars  abbatis  S.  Severi....  Ad  con- 
vincendam  omnem  malitiam  quartam  diem 
peremptoriam,  terttam  sequentis  Quadra- 


Aii 
1181 


postulares,  (amen  tam  quaestionem  expei;- 
sarum  quam  totam  causam  duxiinus  prote- 
landam,  diem  utrique  parti  peremptoriam 
assignantes,  octavam  nativitatis  Sanctae 
Mariae.  Ad  quam  diem  apud  Anicium  ad 
nos  tu  uilominus  paralus  &  instructus  tes- 
tibus  &  instrumentis  cum  multa  difficultate 
laborum   &  expensarum   venisti,   nec  pars 


episcopo,  anno  ab   Incarnatione   Domini      S.  Severi  venit  nec  responsalis   apparuit, 
M" C°LXXX'' secundo.  qui   pro   eo  vel    saltem   causam  absentiae 

allegaret.  Sed  cum   te  per  dies  plures  de- 

"~~~ tinuissemus,  adversarios  tuos  expectantes, 

rationes  &  allegationes  tuas,  tam  super 
causa  principal!  quam  super  quaestione 
expensarum  per  advocatos  tuos  propo- 
nens,  ut  deffinitivam  de  omnibus  daremus 
sententiam  instanter  postulasti.  Nos  vero 
cum  venerabilibus   fratribus  nostris,   Pic- 

H'  ENRICUS  Dei  gi'atia  Albancnsis  episco-  taviensi,  Aniciensi,  Magalonensi  &  Lodo- 
pus,  Apostolicae  sedis  legatus,  dilectis  vensi  episcopis,  aliisque  personis  in  utro- 
in  Christo  iiliis  Arnaldo  abbati  8c  fratribus  que  jure  peritis,  quae  nobis  assistebant, 
Sanctae  Crucis  Burdcgalensis,  salutem,  8cc.  concilio  habito,  abbatem  8c  monasterium 
Causam  quae  inter  vos  &  Bernardum  abba-  S.  Severi  condemnavimus  in  expensas  quas 
tem  S.  Severi  ejusque  monasterium  super  fecisti,  pro  causa  ad  eundem  terminum 
ecclesia  S.  Mariae  de  Solaco  vertebatur,  prosequenda.  Et  licet  major  pars  assesso- 
domnus  Alexander  papa  III  sub  certa  forma  rum  nostrorum  in  eo  convenirent,  quod 
nobis  commisit,  appellatione  remota  ter-  totam  causam  deffiniremus,  quia  diem  pe- 
minandam.  Nos  itaque  niandatum  aposto-  reraptoriam  assignaveramus...,  tamen  ean- 
licum  exequi  volentes,  partem  utramque  dem  partem  mansuetius  portantes,  aliam 
ante  nostram  praesentiam  convocavimus ,  diem  peremptoriam  assignavimus  in  octa- 
diemque  in  octavis  beati  Johannis  nativi-  vis  caleudarum  decembris,  credentes  quod 
tatis  assignantes,  ad  quam  diem  cum,  di-  in  oadem  terra  tune  essemus,  8c  ibi  ple- 
leete  fili  abbas  S.  Crucis,  ad  castrum  de  nius  de  causa  nobis  posset  liquere.  Sane 
Scura,  quod  est  in  Albiensi  episcopatu,  ad  ad  eandem  diem  apud  Easalum,  ubi  vene- 
nostram  praesentiam  paralus  8c  instructus  rabiles  fratres  nostri  Auxitanus  archiepi- 
veneris,  abbas  S.  Severi  nec  venit  nec  res-  scopus  8c  suffraganei  sui  Scpraelati  ejusdem 
ponsalis  pro  eo  a\it  pro  monasterio  suo  provinciae  ad  concilium,  quod  ibi  celebra- 
comparuit,  qui  causam  vellet  subire,  licet  vimus,  convenenmt,  ambae  partes  coram 
ipsi  actores  essent  8c  causam  eandem  co-  nobis  fuistis.  Abbas  S.  Severi  pro  se  8c  suo 
ram  Romano  pontifice  suscitassent.  Tamen  monasterio  causam  per  advocatos  suos  mo- 
abbas  de  Altoponte  8c  duo  elerici  sine  lit- 
teris  abbatis  vel  capituli  venerunt,  qui  di- 
centes  se  ab  abbate  S.  Severi  transmisses 


lid.on'g. 

t.  m. 

col.  1 56. 


An 
1182 


070 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


374 


An 


An 

.,84 

janvier. 


gesimae  dominicain  ei  assigiiavimus...  Ter-  socii,  nisi  fuerint  fratres  vel  pater  &  filins 

mino  assignato,  ambae  partes  ad  nostram  ullo  tempore  neque  lucreiitur  in  carnibus 

praeseatiam  apud  LeniovicaSjubi  concilium  qiias   vendiderint    in   XII    nuniniatis    nisi 

de  praelatis  Bituriceiisis   &  Biirdegalensis  I  deno.riuni,  nec   infra   nec  supra   nisi  se- 

provinciaruni  celebrabamus,  instructae  ac-  cuudum  rationem  hnjus  computi.  Et  quod 

cessistis,  &c.  Considerata  forma  commis-  nullus  eorum  emat  bestiariiim  de  morina 

sionis ,    quam     de    eadem    causa    dominus  causa  vendendi   neque  vendant  carnes  le- 

Alexander  papa  III  nobis  injunxerat,  ab-  ])iosas   alicui    liomini  vel   femine  viventi, 

batem    &  inonasteriuni   S.  Crucis  ab    im-  quin  dicat  ei.  Hujus  rei  sunt  testes  supra- 

pefi  tione  abbatis  S.  Severi  super  ecclesia  dicti  viri  capitularii  &  Arnaldus  Ferrucius, 

S.  Mariae  de  Solaco  par  sententiam   ab-  qui  cartam  istam  scripsit  niense  januarii, 

solvimus    diffinitivam ,    &    eam    ecclesiam  sabbato,  régnante  Philippe  rege  Franco- 

abbatibus    &    monasterio    S.   Crucis    sine  rum    &    Ramnndo    Tliolosano    comité    & 

inquietatione   abbatuni   &  fratrum  S.  Se-  Fulcraiido    episcopo,    anno    ab    Incarna- 

veri  adjudicavimus  perpetuo  possidendam.  tione  Domini  millesimo  C°  LXXX"  m". 
Datum   apud  Pictavum,   per  manum  Rai- 

muiidi  de  Capella,  sanctae  Romanae  eccle-  

siae  subdiaconi,  anno  dominicae  Incarna- 
tionis  MCLXXXii,  kal.  aprilis. 


5i. 


XXXVI 


5o. 

Règlements  du  vigiùer  £•  des  capïtouls 
de  Toulouse  pour  la  corporation 
des  bouchers  '. 

NOTl'M  sit  omnibus  hominibus  prosen- 
tibus  atque  futuris,  c(uod  Guillclmus 
de  Castronovo  vicarius  &  viri  capitularii 
Tholose  urbis  8c  suburbii,  scilicet  Tosetus 
de  Tholosa  &  Bernardus  de  Sancto  Barcio 
&  Petrus  de  Sancto  Romane  {sequuntur  xx 
alîa  nomina  capituîariorum)  &  bajuli  confra- 
trie,  feceruut  macellarios  Tholose  civitalis 
&  suburbii  ante  se  venire  &  ibi  macellarii 
predicii,  tactis  sacrosanctis  Evangeliis,  ju- 
raverunt  ut  hoc,  c|uod  vicarius  Jk  viri 
capitularii  &  bajuli  confratrie  eis  dice- 
rent,  facerent  &  tenerent.  Tune  vicarius 
&  capitulum  &  bajuli  confratrie  inquisie- 
runt  quosdam  de  predictis  macellariis, 
quod  sub  sacramento  dicerent  eis  verita- 
tem  de  hiis  que  ab  eis  inquistti  fuerint, 
&  auditis  ab  eis  ea  que  ab  eis  pecieruat, 
cogaoveruat  sub  sacramento  quod  predicti 
macellarii  civitatis  &  suburbii,  qui  carnes 
frustaverint  ia  banquis,  non  sint  nisi  duo 

'  JJ.  x\i,  {"  71  r",  n.  XXXII. 


Charte   du  vicomte   Roger  en  faveur 
des  habitants  de  Carcassonne' . 


IN  nomiae  Dei,  anno  Incarnationis  ejus-   Éi  orig 
dem  M°C"LXXX°IV,  régnante  Philippo   côi.'i'sii. 
rege.  Notum  sit  omnibus  hec  audientibus   ___^_ 
quod  ego  Rogerius,  dominus  &  vicecomes       An 
Biterrensis,  per  me  &  ])er  omnes  meos  pre-      "  184 
sentes  &  futures,  boaa  fide  &  boao  Intel-     ''^'"'• 
lectu,  sine  omni  dolo  &  sine  omni  machi- 
natione,  relinquo  &  cunctis  modis  definio 
atc|\ie  omni   tempore  dono  sine  fine,  vobis 
omnibus  hominibus  ville  Carcassone  pre- 
sentibus  &  futuris,  scilicet  illum  ponlem 
ville  Carcassone  situm  super  Atacem,  cum 
omnibus    sibi   pertineatibus   &   coaqueri- 
mentis  que  ibi  &  acnptes  facere  poteritis; 
&  ut  licentiam   juxta  voluntatem  vestram 
habeatis  &  adrequirendi  &  accaptandi  at- 
que coUectam   faciendi    ubicumque   &  ia 
quibuscumque    hominibus    volueritis,   ad 
opus  pontis    illius,  8c  vos  illos  acaptes  8c 
omnem  illam  coUectam  fideliter  in  opère 
pontis  mittatis.  Sic  dono  vobis  illum  pon- 
tem  8c  nichil  ibi  retineo,  nisi  solummodo 
duos  modios   tritici  annuatim,  duni  pons 

'  Archives  du  château  de  Foix.  [Dont,  v,  168) 
publié  de  nouveau  par  M.  Cros-Mayrevielle,  dans 
les  Mé  moires  Je  la  Société  dei  Arts  S-  Sciences  Je 
Carcassonne,  t.  1,  p.  23p. J 


""; —  SyS                        PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  Syô  """" 

An  '  'An 
"  ■*  ibi  duraveiit,  quod  Dciis  concedere  digne-  &  per  ipsum  trauseat  &  nihil  fameii  dabit. 
tiir;  &  nichil  amplius  ego,  niei  aut  aliquis  Et  si  quis  vestrum  vel  aliqua  emere  volue- 
vel  aliqua  pro  me  vel  pro  meo  consilio  aut  rit  sal  de  meo  salino,  eodem  pretio  quo  ibi 
ingeiiio  vel  consensu  in  illo  ponte  &  sibi  emitur  habeatis  illud. — Et  preco  ejus  ville 
pertinentibus  capienius,  nec  aliquo  modo  non  possit  querere,  nisi  solummodo  obo- 
ibi  tangemus  aliqiiid  a  parvo  usque  ad  lum  unum  uniuscujusque  cride.  Sicut  su- 
magnum,  nisi  solummodo  indictos  duos  perius  scriptum  est,  ego  jamdictus  Roge- 
modios  fiumenti.  —  Item  dono  vobis  omni-  rius,  vicecomes  Biterrensis  &  mei  posteri, 
bus,  quod  ego  vel  mei  nec  aliquis  vel  ali-  prout  melius  dici  potest,  ad  utilitatem  ves- 
qua  pro  me  aut  pro  meo  consilio  vel  inge-  tram  tcnebimus  &  observabimus,  &  hoc 
nio  vel  consensu  contra  testamentum  vel  juro  tactis  sacrosanctis  quatuor  Evangeliis. 
manumissionem  alicujus  honiinis  ville  Car-  —  Hujus  rei  sunt  testes  dominus  Oto  Car- 
cassone  non  veniam  nec  aliquo  modo  ali-  cassonensis  episcopus,  Berengarius  prior 
quid  ibi  capiam  nec  petam  nequetangam;  ecclesie  Sancte  Marie  &  archidiaconus 
sed  volo  &  mando  ut  sicut  scriptum  vel  Sajicti  Naz.arii,  Raimundus  de  Mora  arcbi- 
mandatum  fuerit,  teneatur  &  observetur  in  diaconus,  Isarnus  Bernardi  vicarius  Car- 
perpetuum.  Et  si  aliquis  vel  aliqua  sine  cassonensis,  Petrus  Vassalli,  Wilhermus 
testamento  vel  manumissione  mortiius  fue-  Amelii,  Arnaldus  Morlane,  magister  Ber- 
rit  &  hoc  sine  infante  vel  infantibus,  se-  trandus,  Raimundus  Lumbardi,  Wilhermus 
cundum  consuetudinem  Narbone  ego&  mei  de  Calvo,  Bertrandus  Gairaldi,  Guilhermus 
continebimus.  —  Item  dono  vobis  quod  ego  Ugonis,  Mosse  Caravita,  &  Bernardus  no- 
vel  mei  aut  aliquis  vel  aliqua  pro  me  vel  tarius  doinini  Rogerii,  qui  precepto  ejus- 
pro  meo  consilio  aut  ingenio  aut  consensu,  dem  omniumque  testium  scripsit  hanc  car- 
non  rogani  viduam  vel  orphanum  in  ali-  tam  die  sabati,  in  meuse  aprilis  &  anno 
quo,  neque  de  suis  aliquid  petani  nec  ca-  quo  supra, 
piam,  nec  aliquid  etiam  tangam,  nisi  delic- 
tum  cognituin  a  nobis  factum  habuerit.  — 
Item  dono  vobis  quod  omnes  homines  qui 

de  foris  &  ex  aliis  terris  in  villam  Carcas-  f 
sone  stare  venerint,  bene  &  fideliter  illos 

custodiam  &  protegam,  &  sicut  alios  indi-  „  '    »                          r    •              ?           » 

gênas,  venerabiles  burgenses,  eos  honora-  Règlement  consulaire  sur  les  redevan- 

lîdorig.   tos  tenebo  &  observabo,  &  infra  villam  eos  ces  que  se  devaient  réciproquement 

côi.Vi-    alicui  cogère  non  permittam.  Et  si  extra-  les  bourgeois  de  la  cité  i,-  du  bourq 

nei  suum  avère   ibi  commendaverint,  sal-  dg  Toulouse  ' . 
vum  sit  &  securum,  sicut  propriura  esset 

aliorum  nobilium  virorum  Carcassone.  —  ti  «■  ANIFESTUM    sit    omnibus    hominibus 

Item  dono  vobis,   quod  aliquis   homo  vel  IVi   presentibus  atque  futuris,  quod  qui- 

femina  hujus  ville  non  donet  guidage  nec  dam  viri  civitatis  Tholose  atque  suburbii 

superguidage,  si  in  villa  rota  quo  guidatur  representaverunt    se    consulibus   Tholose 

non  ierit,  &  tamen  tam  longe  de  rota  ante  urbis  &  suburbii,  videlicet  Tozeto  de  Tho- 

vel  postea  ut  si  procul  lege  una.  —  Et  quis-  losa  &  -Bernardo  de  Sancto  Barcio  &  Pe- 

nam  propriam  annonam  vendere  voluerit  tro  de  Sancto  Komano  &  Bernardo  Petro 

non   emptam,  per  revendere  nullum  dabit  &  Bernardo  Ramundo  Barravo  &  Arnaldo 

etiam  exitura  ;  si   alii   hujus  ville,  ex  una  Guillelmo  Raynaldo  &  Ramundo  de  Cas- 

bestia   onerata   annona  dabunt  unum   so-  tronovo   &  Poncio    de   Gamevilla    &  Ra- 

lum   denarium.  Et  qui  pisces  ad  venden-  mundo    de    Faiag   &   Petro    Ramundo   & 

dum  detulerint,  de  centum  piscibus  dabunt  Bernardo    Petro    de    Cossa    &    Ramundo 

tantummodo    quatuor    pisces    communes,  Guillelmo  8c  Arnaldo  Rufo  &  Poncio  Uni- 

scilicet  nec  de  minoribus  nec  de  majori-  berto    &    Petro    Maurando    &    Abzino   & 
bus.  —  Et  qui  vestrum  ad  suam  propriam 

expensam  sa!  detulerit  coram   meo  salino,  '  JJ.  xxi,  1°  24  v",  n.  xvii. 


An 
I  184 
mai. 


An 
1184 


377 


PREUVES  DE  L'PIISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


78 


An 

1184 
jjin. 


Bertrando  Raymiindo  &  Petro  BertraiiJo 
de  Tauro  &  Ramuiido  Gauterio  &  Guil- 
lelmo  Poncio  de  Prinag,  ostenderuntqiie 
eis  magnas  &  multas  inter  eos  lites  &  dis- 
sentiones  diu  versatas  fuisse  de  obliis,  que 
iiiviceni  debentur  civibus  &  burgeusibus. 
Cives  enim  contradicebant  burgeusibus 
oblias,  quas  eis  debebant,  non  illas  eis  de- 
bere  defferre  in  burgo.  Burgenses  siqui- 


quod  ego  dominus  Rogerius  Biterris  vice- 
comes  per  me  &  per  omnes  ineos  présen- 
tes &  futures,  bona  fide  &  sine  dolo  cum 
hac  carta  presenti  nunc  &  in  perpetuum 
dono,  laudo  &  concedo  tibi  Raimundo 
Vassadello  de  Podio  Sorigario  omnique 
tue  posteritati  in  feudum,  scilicet  duca- 
tum  &  guidonaticum  camini,  qui  vadit  ad 
Biterras    usque    ad    Narbonam ,    propter 


An 
1184 


dem  civibus  contradicebant  oblias,  quas  eis      quem  ducatum  &  guidonaticum  habeas  & 


debebant,  non  illas  eis  debere  defferre  in 
urbe.  De  hoc  autem  prefatos  consules  ro- 
gaverunt,  quatinus  super  hoc  suam  diffi- 
nirent  senteiiciam.  Tune  prescri])fi  viri 
consules,  habite  consilio  ceterorum  viro- 
runi  urbis  &  suburbii,  talem  super  hiis 
protulerunt  sentenciam,  ut  omnes  burgen- 
ses civibus  oblias  debentes  cas  illis  deffc- 
rant  in  urbe,  nisi  instrumentis  eorum 
contineatur  eas  debere  peti,  &  cives  bur- 
geusibus oblias  debentes  eas  illis  in  burgo 
portent,  nisi  in  instrumentis  eorum  conti- 
neatur eas  debere  peti,  &  omnes  tam  cives 
quam  burgenses,  unus  alteri  oblias  reddere 
vel  dare  debentes,  defferant  eas  ad  invi- 
cem,  nisi  in  instrumentis  eorum  illas  de- 
bere peti  contineatur.  Hujus  dati  judicii 
sunt  testes  suprascripti  consules  &  Arnal- 
dus  Ferrucius  qui  cartam  istam  scripsit, 
mense  madii,  sabbato,  régnante  Philippe 
rege  Francorum  &  Ramundo  Tholosano 
comité  &  Fulcrando  episcopo,  anno  ah  In- 
caniatione  Demini  ni"  C  octuagesimo  un". 


53. 


Nouvelle  infiodation  de  droits  de  gui- 
dage sur  les  chemins  du  Narbon- 
nais  '. 

IN  Dei  nomine,  anno  Incarnacionîs  ejus- 
dem  millésime  centesimo  octuagesimo 
quarto,  Philippo  rege  Francoru(n  rég- 
nante. Netum  sit  oiiinibns  hec  audieiitibus 


'  Doat,  vol.  168,  f»  i58  r».  CoUationilé  sur  le 
texte  donné  par  M.  Germain,  Histoire  du  cent- 
mcrce  de  Montpellier,  t.  1,  pp.  184-5,  dapréi  le 
cartulaire  des  Trencavelj. 


accipias  tu  vel  tui  infra  viilam  Biterris, 
ubi  alie  ledde  mee  &  codume  accipiuntur, 
in  unoqueque  trossello  XllI  denarios  mel- 
gorienccs,  in  uncquoque  equitatore  XIII 
denarios  melgorienses,  &  in  unacjuaque 
bala  XIII  denarios  melgorienses  &  in  una- 
quaque  carga  olei  &  piscis  VII  dena- 
rios melgorienses,  &  in  unoquoque  Judeo 
Xlil  denarios  melgorienses  &  in  aliis, 
sicut  tu  habes  &  tenes  &  dominus  pater 
meus  Raimundus  Trencavelli  donavit  & 
laudavit  fratri  tue  Berengario  de  Podio 
Sorigario,  tali  tanien  pacte,  ut  tu  vel  suc- 
cessores  tui  non  possitis  nec  liceat  vobis 
dare  vel  dimittere  hoc  feudum,  nisi  illi  vel 
illis  qui  dominium  castri  PoJii  Sorigarii 
habuerint.  Et  propter  hec  ego  Raimundus 
Vassadellus  &  successeres  mei  debemus 
esse  tui  homines  demini  Rogerii  &  here- 
dum  tuorum  &  tui  fidèles,  debemus  te  & 
heredes  tuos  bona  fide  &  sine  delo  adju- 
vare  de  domino  Tolese  &  de  domino  Nar- 
bene  nunc  &  in  perpetuum.  —  Similiter 
&  ego  Rogerius  &  successeres  mei  debe- 
mus tibi  Raimunde  Vassadello  &  successo- 
ribus  tuis,  illis  qui  Podium  Sorigarium 
habuerint,  bona  fide  &  sine  dolo  esse  fidè- 
les adjuteres  de  domino  Tolese  &  de 
domine  Narbone  nunc  &  in  perpetuum. 
Hujus  donacionis  &  pacti  sunt  testes  Pe- 
trus  Raimundi  de  Âltopullo,  Isarnus  Ber- 
nardi  vicarius  Carcassone,  Petrus  Vas- 
salli,  Pontius  de  Benciano,  Raineardus  de 
Podio  Sorigario,  V/ilhelmus  Arnaldi  de 
Capitestagno ,  Wilhermus  de  Saviniaco, 
Petrus  Betetus,  Berengarius  de  Motie, 
Rainardus  Arnaldi,  Gaucerandus  de  Ca- 
pitestagno. Eernardus  netarius  jamdicti 
demini  Rogerii  mamiate  ejus  scripsit  hanc 
cartam  in  mense  junii  8c  anno  quo  supra. 


379 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


38o 


An 
1184 

juin. 


54. 


Transaction  entre  Aimeri  de  Clermont 
6*  le  vicomte  Roger  11  au  sujet  de 
quelques  mines  du  Biterrois'. 

ANNO 
cen 


nebimus  &  observabimus  omnî  tenipore; 
sic  Deus  me  adjuvet  &  bec  saiicla  quatuor 
Dei  Evangelia.  Hujus  rei  siint  testes  Ar- 
naldus  de  Elzeira,  Petrus  de  Claronioiite, 
Petrus  Raimuiidi  de  Nebiaiio,  Isarims  Ber- 
iiardi  vicarius  Carcassensis,  Petrus  Vassalli, 
Petrus  Bernardi  de  Montiniaco  &  Pon- 
tius  frater  ejus,  Raimuiidus  de  Corbiano, 
Wilhernius  de  ViUanova,  Ricardus  de  Fo- 
NNO  Christ!  Incarnacionis  miilesimo  deira,  Petrus  de  Montebruao,  Rostagnus 
tesimo    octuagesimo  quarto,   Phi-      de  Bruiiicar,  Raimuiidus  Frotardus.   Ber- 

lippo    rege    Francorum    régnante.  Notum      nardus,  notarius  domiui  Rogerii,  ejusdem 

sit  omnibus  bec  audientibus,  quod  ego  Ai-      precepto  omniumque  supradictorum  scrip- 

mericus  de  Claromonte,  per  me  &  par  om-      sit  banc  cartam  in  mense  junii.  Et  supra- 

nes   mecs  présentes  &  futures,  dono   tibi      scripsit  tu  debes  facere  simiUter. 

Rogerio  vicecomiti  Biterrensi  tuisque  pos- 

teris,  scilicet  medietatom  totius  mei  juris,      

quod  habeo  &  babere  debeo  vel  in  antea 

acquirere  potero  in  mineriis  que  sunt  aut 

futuro  fuerint  a  Dorbio  usque  ad  Pedanam 

&  in  omnibus  terminis  castri  de  Capreiria. 

Totum,  ut  superius  dictum  est,  ego  &  mei 

tenebimus  8c  observabimus,  sic  Deus   me 

adjuvet  &  hec  saneta  quatuor  Evangelia.  — 

Similiter  ego  jamdictus  Rogerius  dominus 

&  vicecomes    Biterrensis,    per  me   &  per 

omnes  meos  présentes  Sifuturos,  dono  tibi 

Aimerico  de  Claromonte  &  tuis  medieta- 


non  faciam  sine  tua  voluntato,  non  coacta 
vel  per  fraudem  exorta,  &  instituo  ut  mei 
posteri  hoc  tuis  posteris  faciant.  Quod  to- 
tum, sicut  superius  scriptum  est,  ego  & 
mei  sine  omni  tuo  Cuorumque  inganno  te- 

'  Doat,  vol.  168,  f  260. 


stent  infra  vallatum  sive  extra,  illam 
indulgentiam ,  quam  Bernardus  Atho  & 
fratres  sui  &  pater  &  mater  eorum  fece- 
runt  eis,  videlicet   toltas  &  quistas,  quas 

'  Livre  des  privilèges  de  l'hôtel  de  ville  de  Ni- 
iTies.  —  Registre  38  de  la   sénéchaussée  de   Nimes. 


An 
1,8-1 


55.  —  XXXVII 

Privilèges  accordés  aux  habitants  de 
Nimes  par  le  comte  de  Toulouse' . 


I.  -K  tOTUM  sit,  &c.  quod  Raimundus  To- 
iN  losanus  &  Neniausensis  comes,  dux 
Narbone,  marchio  Provincie,  per  me  & 
per  omnes  successores  meos,  bona  fîde  & 
tem  omnium,  que  habeo  vel  babere  debeo  bono  aiiimo  &  spontanea  voluntate,  laudo 
aut  aliquo  modo  juste  vel  injuste  acqui-  &  concedo  &  dono  in  perpetuuiu  omnibus 
rere  potero  in  predictis  mineriis  &  in  om-  civibus  Nemausi,  presentibus  &  futuris, 
nibus  que  ad  mineria  pertinent,  que  modo  illis  scilicet  qui  infra  vallatum  claudentefii 
ibi  sunt  vel  in  futuro  infra  dictos  termi-  villam,  qui  hodie  ibi  factus  est  vel  in  an- 
nos  inventa  fuerint.  Et  si  forte  coutigerit  tea,  si  forte  augcrelur,  ibi  factus  esset, 
Ht  causa  vel  guerra  aliquando  tibi  vel  tuis  stant  vel  stabunt,  quod  ego  umquam  vel 
predictis  mineriis  vel  occasione  predicto-  successores  mei  nuUa  ratione  vel  occa- 
rum  mineriorum  oriretur,  de  bis  omnibus  sione  eos  non  pignorem  neque  distrin- 
bona  fide  ac  sine  omni  dolo  &  machina-  gam,  neque  fieri  faciam  in  domibus  suis, 
fione  te  pro  omni  posse  nieo  adjuvabo  &  quoquo  modo  eas  habeant,  ne([ue  in  ali- 
in  omnibus  expensis  quas  circa  lites  fece-  quibus  rébus  quas  infra  domos  habebunt, 
ris  medietatem  mittam,  &  tu  debes  facere  sive  sint  extraiiee  sive  sue,  nisi  forte  pro- 
similiter.  Et  cum  Umberto  de  Cabreira,  ditores  essent  vel  falsatores  vel  fures. 
vel  cum  alio  aliquo  homine  vel  femina,  de  Insuper  laudo  &  concedo  &  dono  per  me 
predictis  mineriis  aliquam  convenientiara  &  per  omnes  successores  meos  eis  omni- 
vel  pactionem   aut  uUam   composicionem      bus    civibus,    presentibus  &   futuris,  sive 


Ed.orîs- 

t.  m, 

col.  15;. 

An 
Il  85 

6  mars. 

An 
ii85 


38i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


38: 


An 
1188 


tJ.orig. 
t.  111, 

col.  I  58. 


ego  &  sticcessores  niei  aliqua  occasione 
vel  aliqiio  modo  uuniquani  faciennis.  Pre- 
terea  donc  &  in  perpetuum  concède  per 
me  &  per  omiies  successores  meos  ad  pa- 
tiiuni  populo  Nemausi  onines  garrigas,  que 
suiit  inter  termines  quos  modo  dicam  : 
scilicet  termini  sunt  de  valle  Aquilenia 
usc[ue  ad  Conrocos,  &  alius  terminus  est 
devesia  vetera  dé  Roca  Serveria,  &  alius 
terminus  est  Estelzin,  &  alius  terminus 
sunt  devesiae  de  Vacheriis,  vel  alius  ter- 
minus sunt  archae  de  Cavayraco  ad  villam 
Sancti  Caesarii.  Excipio  tamen  omnes  ve- 
teres  devesias  que  ab  aniiquo  fuerunt, 
scilicet  Podium  Devesii  &  Mitaldum  & 
Médium  Mesel  vel  Roca  Meleria  &  devesia 
de  Spcyssals  &  devesia  de  Vacayrolis  & 
Podium  Mejanum  &  devesia  Vituloruiii 
&  Podium  Ferrarium.  Hoc  fuit  factura 
anno  ab  Incarnatione  Domini  MCLXXXiv, 
II  nonas  martii,  in  aula  Nemausensis  epi- 
scopi ,  in  presentia  Rainuuidi  Rascacii, 
llaimundi  Milonis,  Pétri  Bernard!  de  An- 
glata,  Bertrandi  Riperli,  Raimundi  de 
Vacheriis,  Bertrandi  de  Lecas,  Pctri  de 
Portaveteri,  Pétri  Chabaldi,  Bertrandi  Fa- 
siaiii,  Pétri  Bastardi,  Guiraldi  Imberti,  &c. 
II.  Anno'  ah  Incarnatione  Domini 
MCLXXXViii,  in  mense  augusti.  Nos  per 
Dei  gratiam  R.  comes  Tholose,  dux  Nar- 
hone,  marchio  Provincie,  bona  fide  &  sine 
dolo,  laudamus  &  concediiiuis  tibi  Duranto 
&  B.  Bligerio  &  R.  de  Verannicis  &  omni- 
bus magistris  lapidum,  qui  modo  sunt  vel  in 
antca  fuerint  cohabitatores  urbis  Nemausi, 
feudum  hujusmodi,  quod  ab  antiquovobis 
concessum  audivimus,  scilicet  ut  non  detis 
justiciam  nec  faciatis  expensas  in  causis  & 
placitis,  f|ue  habueritis  in  curia  nostra  Ne- 
mausensi,  nisi  tantum  in  judice,  &  ipsas 
cuni  moderamine  justo  pro  qualitate  & 
quantitate  negotii.  Excipiunfur  homici- 
dium  &  proditio.  Et  pro  hoc  feiido  stnguii 
una  die  in  singulis  septimanis,  cum  edifi- 
cavero  in  Nemauso,  debetis  operari  sine 
loquerio,  sed  de  curia  debetis  habere  vic- 
tualia  &  in  ceteris  diebus  victum  &  lo- 
querium,  sicut  quilibct  alius.  Item  cum 
exieritis  in  exercitu   nostro,  debetis  exirc 


cum  ferramentis  vestris,  &  ego  debeo  vobis 
habere  bestiam  ad  ferramenta  vestra  ve- 
henda  &  victum  prestare  &  pro  castellis 
diruendis  C  solides.  Hoc  laudameiituin  fuit 
factum  apud  Carnaz,  in  presentia  R.  Mi- 
lonis, R.  de  Bocheto,  &  Rascon,  &  Pétri 
B.  de  Anglada,  W.  Ricardi,  Poncii  Figeiia 
&  multorum  aliorum. 

Petrus  Petiti  notarius  mandatus  ab  utra- 
que  parte  scripsit. 


56.  —  XXXVIII 

Charte  du  roi  d'Aragon  en  faveur  de 
Vabbaye  de  Franquevaux'. 

MANIFESTUM  sit,  &c.  quod  anno  Do- 
mini Incarnationis  MCLXXXiv,  in 
mense  martio,  ego  Ildefonsus,  Dei  gratia 
rex  Aragonensis,  comes  Barchinonensis  & 
marchio  Provincie,  dono  Deo  &  beato 
Marie  Francarumvallium  &  tibi  P.  Dei 
gratia  abbati  ejusdem  loci,  &  fratribu.s 
tuis,  &c.  duas  pecias  de  terra  in  loco  qui 
dicitur  Sylva-regis,  quarum  inferior  con- 
frontatur  a  Rhodano  cum  terris  vestris  in 
loco  qui  vocatur  ad  Fornels  &  terminatur 
prope  Comitalem,  &c.  Hoc  donum  facio 
pro  redemptione  peccatorum  meorum  pre- 
dicte  domui  Francarumvallium  &  pro 
damno,  quod  passi  sunt  iidem  fratres  in 
Argentia,  cum  obsidione  obsedimus  &  cir- 
cumdedimus  Furcas,  vel  in  aliis  qiiibus- 
cumque  locis.  Hoc  donum  factùm  est  ad 
Albarum,  in  presentia  ipsius  abbatis.  Tes- 
tes etiam  fuerunt  Guillelmus  Raimundi 
Gaucelini  bajuliis  de  Tarascon,  Garciers 
bajulus  de  Albaro,  Pontius  de  Garrigis, 
Petrus  de  Nogeiran,  Milo  Alamannus,  &c. 

'  Archives  de  l'abbaye  de  Franquevaux.' 


An 
Ii83 


An 
Il  35 


'  Trésor   des  chartes;    Toulouse,    sac  7,   n.  6.'!, 
|J.  3i4,  original.] 


383 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


384 


An 
1 185 

juin. 


Ed.orig. 

t.  m, 

ol.  159. 


57.  —  XXXIX 


Donation  de  tous  ses  biens  par  Roger, 
vicomte  de  Bé-{iers,  à  Alphonse,  fils 
du  roi  d'Aragon,  qu'il  adopte  '. 

IN  Dei  nomine,  anno  Nativitatis  ejusdem 
MCLXXXV.  Notum  sit  omnibus  presen- 
tibiis  &  futuris,  quod  ego  dominus  Roge- 
rius,  vicecomes  Biterrensis  &  Carcassensis 
&  Reddensis  atque  Albieiisis,  bona  fide 
confiteor  &  recognosco,  quod  vos  dominus 
meus  Ildefonsus,  Dei  gratia  rex  Aragonen- 
sium,  comes  Barchinonensis,  marchio  Pro- 
vincie,  me  protexistis  &  defendistis  a  meis 
inimicis.  Et  rêvera  cognosco  quod  ab  omni 
terra  mea  exheredatus  essem,  nisi  mihi 
subveniretis  cum  vestris  hominibus,  cum 
vestris  magnis  donis,  que  mihi  &  meis  in 
niagnis  necessitatibus  donastis,  &  omnes 
guerras  meas  fecistis  &  per  vestras  illas 
tenebatis,  &  multa  alia  bona  incompara- 
bilia  mihi  fecistis,  quibus  terram  meam 
retinui.  Quapropter  volo  ut  omnibus  hoc 
audientibus  sit  manifestum,  quod  ego  bona 
fide  &  sine  dolo  omnique  machinatione 
remota  dono  filio  tuo  nomine  Ildefonso, 
vel  si  de  illo  desierit,  alio  filio  tuo,  scilicet 
omnes  meas  terras,  &  bono  animo  illum 
per  meum  filium  adoptivum  suscipio.  Et 
dono  illi  omnes  meas  terras,  videlicet  civi- 
tates,  burgos,  castra,  villas,  homines  & 
feminas,  episcopatus,  abbatias,  prioratus, 
dominatioues,  quecumque  sint,  ubicumque 
sint,  que  habeo  &  habere  debeo,  prout 
melius  &  utilius  dici  potest  vel  intelligi 
ad  bonum  &  utilitatem  vestri  filii  atque 
nostri.  Et  dono  quoque  illi  omne  meum 
retorn,  quod  mihi  contingit  ex  omnibus 
meis  consanguineis  &  ex  omni  parentela 
mea,  tali  tamen  modo,  ut  ille  vester  filius 
habeat  totum  hoc,  quod  habetis  vel  aliquo 
modo  habere  debetis  in  tota  Provincia  & 
habeat  Amelau  &  totum  comitatum  &  to- 
tum hoc,  quod  habetis  vel  aliquo  modo 
habere  debetis  in  tota  terra  de  Gabaldano 


An 

&  in  tota  terra  de  Roergue.  Sicut  super- 
scriptum  est,  ego  jamdictus  Rogerius,  do- 
minus &  vicecomes  Biterrensis,  Carcassen- 
sis, Reddensis  &  Albiensis,  bono  animo  & 
bona  fide  &  sine  omni  dolo,  dono  omnes 
meas  terras  jamdictas  &  dominationes  filio 
tuo,  Ildefonso  nomine,  vel  si  de  illo  desie- 
rit, quod  Deus  avertatj  alio  filio  tuo,  usu- 
fructu  mihi  retento  omnium  jamdictarum 
terrarura,  dum  vixero.  —  Et  est  sciendum 
quod  ego  Ildefonsus,  Dei  gratia  rex  Arago- 
nensis,  comes  Barchinonensis,  marchio 
Provincie,  volo  ut  omnibus  hominibus  sit 
notum,  quod  totum  hoc,  sicut  superius 
scriptum  est,  suscipio  &  laudo  atque  bona 
fide  concedo,  &.  cum  hac  présent!  carta 
dono  meo  filio  Ildefonso  omnem  teiram 
Provincie  &  omnes  meas  dominationes  & 
quecumque  in  illa  aliquo  modo  habeo  vel 
habere  debeo,  &  dono  ei  totum  Amelau  & 
totum  comitatum  &  totum  hoc  quod  habeo 
vel  habere  debeo  aliquo  modo  in  tota  terra 
de  Gabaldano  &  in  tota  terra  de  Rodergue, 
Et  si  de  illo  desierit,  illud  idem  donum 
facio  alio  filio  mea,  qui  jamdictum  donum 
habuerit,  quod  facit  illi  Rogerius  jamdic- 
tus vicecomes  Biterrensis.  Hec  omnia,  sicut 
superius  scripta  sunt,  ego  Rogerius  vice- 
comes Biterrensis  semper  firnia  tenebo  & 
observabo,  &  numquam  contra  ea  infrin- 
genda  veniam  nec  aliquis  homo  vel  femina 
meo  consilio  vel  ingenio,  &  hoc  corpora- 
liter  per  hominium  promitto,  tactis  sa- 
crosanctis  quatuor  Evangeliis  juro.  Hujus 
rei  testes  sunt  Berengerius  archiepiscopus 
Tarragonensis,  Gombaldus  de  Camporellis 
Ilerdensis  archydiaconus,  Berengarius  de 
Palatiol,  Petrus  Raimundi  de  AltopuUo, 
Petrus  Vassalli,  Petrus  Bernardi  de  Reben- 
tino,  Pontius  deVillanova,  Berengarius  de 
Cenza,  Arnaldus  de  Vilagone,  Fortunius  de 
Bergua,  Artaldus  de  Forciis,  Ximinius  de 
Borota,  Sanctius  de  Laciliis,  Ximinus  de 
Arcusella,  Bodo  de  Ascalari.  Bernaidus, 
notarius  domini  Rogerii  jamdicti,  ejusdem 
mandamento  &  testium  supradictorum 
scripsit  hanc  cartam  in  mense  jiinii,  die 
&  anno  quo  supra,  &  in  décima  linea  su- 
prascripsit  per  hominium  promitto. 


'  Archives    du    château    de    Foix  ;    cartulaire, 
caisse  i'>.  [Doat,  v.  168,  f"  266.] 


585 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


3B6 


Éd.orig 

I.  III. 

col.  i6o. 


An 
ii83 

février. 


58.  —  XL 

Chartes  de  Roger,  vicomte  de  Béjiers, 
iy  de  Sicard,  vicomte  de  Lautrec' . 

].  TN  nomine  Domiiii  nostri  Jesu  Chrisfi, 
1  annolncarnationis  ejusdem  mclxxxv, 
mense  julii,  régnante  Philippe  rege  Fran- 
coruni.  Manifestum,  &c.  quod  ego  Rotge- 
rius,  vicecomes  Biterrensis  &  Carcassensis 
&  Âlbiensis,  &  ego  Adalais  vicecomitissa 
ejus  uxor,  per  nos,  &c.  bono  aniino,  &c. 
damus,  laudamus  &  concedimus  &  confir- 
mamus  &  cum  hac  praesenti  carta  in  per- 
petuum  tradimus  doiium  &  eleemosinam, 
quod  feceriint  majores  nostri  generis,  vide- 
licet  Diasprosina  vicecomitissa,  &  Bernar- 
dus  vicecomes  filius  ejus  &  Gauzia  ejus 
conjux,8c  lilii  eorumdem  Froterius  Albien- 
sis episcopus  &  Atto  vicecomes.  Domino 
Deo  &  ecclesiae  Sanctae  Mariae  de  Bel- 
lomonte  &  tibi  Guillelino  de  Rocosello 
praeposito  ejusdem  ecclesiae  &  canonicis 
praesentibus  &  futuris,  ibidem  Deo  ser- 
vientibus,  videlicet  alodium  &  totum  po- 
testativum  de  villa  &  de  omni  parochia 
Sanctae  Mariae  de  Bellomonte,  Ruthenen- 
sis  diocesis.  Damus  in  ipso  episcopatu  Ru- 
theneijsi  totum  alodium  &  totum  potesta- 
tivum  de  omni  parochia  Sancti  Simphoriani 
de  Vlercato,  &c.'.  Factum  est  hoc  in  cimi- 
terio  Sanctae  Mariae  de  Cauna.  Hujus  rei 
sunt  testes  Pontius  de  Olargio,  Guilleliiius 
Pétri  de  Vintro,  Raimundus  de  Autopullo, 
Bernardus  de  Boissazo  de  Lombers,  Isarnus 
de  Brcsac,  Ugo  Isarni  &  Sicardus  frater 
ejus,  &  Bernardus  notarius  domini  Rotge- 
rii,  &c. 

IL  In'  nomine  Domini,  anno  ab  Incar- 
natione  ejusdem  r.l"C°LXXX"'Vlll'',  régnante 
rege  Philippo.  Ego  Sicardus  vicecomes  de 
Lautrec,  bona  fide  &  sine  dolo,  cum  hac 
carta  confiteor  &  recdgnosco  tibi  domino 


viceconiiti  Biterrensi,  quod  tu  dedisti  mihi 
cum  Alazaici  sorore  tua  pro  sua  dote, 
quando  duxi  eam  in  uxorem,  octo  millia 
solidorum  Melgoriensiuin,de  quibus  tenui 
me  &  teneo  bene  per  pacatum,  de  qua  pe- 
cunia  etiam  redemi  de  pignore  malolios 
meos  vicecomitales  &  stradas,  que  sunt 
inter  Dadonem  &  Agotem,  quos  omnes 
predictos  octo  millia  sol.  Melgor.  laudo  & 
concedo  tibi  domino  Rogerio  jamdicto  & 
tue  posteritati  super  omnes  jamdictos  ma- 
lolios &  super  omnes  jamdictas  stradas, 
tali  modo  ut  post  mortem  meam  tu  8c  tui 
predictos  omnes  malolios  &  stradas  tamdiu 
habeatis  &  possideatis  jure  pignoris,  fruc- 
tibus  &  redditibus  inde  exeuntibus  voLis 
insortem  nullo  tempore  computatis, donec 
mea  progenies  vel  propinqui  mei  totam 
jamdictam  pecuniam  plene  &  intègre  tibi 
vel  tuis  reddant  &  persolvant  bone  &  per- 
curribilis  iiionete  Melgoriensis,  vel  argen- 
tum  finum  ad  rationem  marche,  que  nunc 
valet  L  sol.  Melgor.,  si  ad  diem  redimendi 
moneta  Melgoriensis  fuerit  abatuda  vel 
deteriorata.  Et  iterum  recognosco,  quod 
quando  duxi  Alazaicim  jamdictam  uxorem, 
laudavi  verisimiliter  tibi  domino  Rogerio 
&  tuis  predictos  octo  millia  solid.  Melgor. 
post  mortem  meam,  super  jamdictos  malo- 
lios &  super  jamdictas  stradas.  Hec  carta 
fuit  laudata  mense  februarii,  in  cimiterio 
Castrarum.  Hujus  rei  suut  testes  Petrus 
Vassalli,  Bernardus  de  Saixaco,  Bonus- 
Homo  de  Castras,  Guillelmus  Pétri  Hos- 
lupi  vicarius,  Petrus  Raimundi  de  Alto- 
pullo,  Petrus  Raimundi  Bonus-Homo, 
Gervasius,  Guirbertus,  Siguerius,  Guirau- 
dus  de  Peirola,  Bernardus  de  Miraval, 
Raimundus  de  Peirola,  Berengarius  Bo- 
nus-Homo, Pontius  de  Boixadono  &  Ber- 
nardus de  Caneto  notarius  domini  Rogerii, 
qui  mandamento  Sicardi  jamdicti  viceco- 
mitis  &  omnium  predictorum  hec  scripsit. 


An 
ii83 


'  Archives  du  raonaJtère  de  Beaumont  en  Rouer- 
gue. 

'  \'oyez  tome  V,  Preuves,  c.   1091. 

'  Châieau  de  Foix;  cartulaire,  caisse  lO-  [Doat, 
V.  248,  f"  3.] 


VIII. 


i3 


387 


PREUVES  DE  L'FIISTOIRE  DF.  LANGUEDOC. 


388 


An 
juin. 


59. 

Donation  d'un  particulier  à  la   com- 
manderie  de  Campagnoles  ' . 

IN  nomine  Doniini,  aniio  Incarnatioiiîs 
ejusdem  M"  C  Lxx.x"  VI",  régnante  Phi- 
lippe rege,  mense  junii.  Ego  Poncius  de 
Sancto  Gogato  dono  animam  meam  Do- 
mino Deo  &  corpus  meuni  Hospitali  Jero- 
soliniis  pro  fratre  atque  omnia  mea  jura 
mobilia  &  immobilia,  ubicumque  sint  & 
qualiacumque  sint,  &  tibi  Raimundo  Scribe 
&  fratribus  Hospitalis  tam  presentibus 
quam  futuris,  &  deinde  non  habeam  po- 
testateni  nec  licentiam  venire  ad  aliud  ha- 
bitiim  religionis,  nisi  predicti  Hospitalis. 
—  Et  ego  Rainumdus  Scriba,  magister  do- 
morum  Hospitalis  Biterrensium  &  Haga- 
tensium,  consilio  &  voluntate  fratrum  nos- 
troruni,  recipio  te  predictuni  Pontiiini  pro 
fratre  &  omnia  jura  tua,  sicut  superius 
dictum  est,  &  dono  tibi  fraternitatem  & 
societatem  in  benefactis  Hosj)itaIis  in  vita 
&  in  morte.  Item  dono  tibi  illud  stare  & 
or.mem  honorem,  quem  domus  Hospitalis 
haliet  in  castello  de  Mesua  cuin  omnibus 
suis  pertinentes.  Tali  vero  pacto  quod  tu 
predictus  Pontius  habeas  &  tencas  illud 
stare  &  omnem  honorem,  qui  ibi  modo  est 
vel  in  antea  futurus  est,  &  dabis  annuatim 
inde  pro  usatiço  ad  festum  Pentccosten 
L  solides  Melgorienses.  Factum  est  hoc  in 
presentia  fratrum  Hospitalis,  scilicet  Ber- 
nard! de  Bosicis,  Raimundi  Paratorii,  Pon- 
cii  de  Nebiano,  Deodati,  Bernardi  de  Mo- 
lendinis,  Duranti  Pastoris,  Pontii  Belloni, 
Pétri  Fabri,  &  duarum  sororum,  scilicet 
Sicarde  &  Ricard e.  Durantus  jussus  a 
Bernardo  procuratore  domus  Marcelliani 
scripsit  hec. 

'  Archives  de  la  Haute-Garonne.  Ordre  de  Saint- 
Jean,  Campagnoles,  II,  n   jj,  original. 


60. 


:^Li 


Charte  de  Richard,  fils  du  roi  d'An- 
gleterre, en  faveur  de  l'abbaye  de 
Candeil  '. 

RICARDUS  cornes  Pictavensis,  filius  régis   ÉJ.orig. 
Anglie,  archiepiscopis,  episcopis,  co-   ,o'i.i(;i. 
mitibus,  vicecomitibus,  baronibus,  militi-   _____ 
bus,  senescallis,  justiciariis   &  ballivis   &     Vers 
omnibus  amicis  suis  salutem.  Sciatis  quod      nSû 
abbacla  Candelii  cuni   omnibus   rébus  ip- 
sius  abbacie  est  in  custodia  mea  &  protec- 
tione  &  defensione,  unde  vobis  mandando 
firmiter  precipio,  quatinus  predictam  ab- 
baciam  ik  fratres  ibidem    habitantes   cum 
omnibus  rébus  ipsorum  custodiatis,  defen- 
datis,  proteguatis,  manuteneatis,  sicut  res 
meas  dominicas,  nec  permittatis  quod  ali- 
quis  ei  vel  rébus  i])siu.s  injuriam  vel  con- 
tumeliam  faciat.  Et  si'quis  fecerit,  precipio 
vobis  quatinus  ita  emendari  faciatis,  quod 
de  cetero  clamorem  non  audiam.  Testibus 
Philippe  de  Columberis,  Racinte  Bernart 
de  Roviniano,  Stéphane  de  Caumont,  Nor- 
manne    de    Montepessulano,   Forte   vice- 
comité  Sancti   Antonini.  Apud  Aginuum. 
Scellé  du  sceau  de  Richard. 


61.  —  XLII 

Chartes  touchant  les  seigneurs 
de  Montpellier^. 

I.  X  tOTUM  sit,  &c.  quod  ego  Hdefonsus, 
IN  Dei  Gratia  rex  Aragonensis,  cernes 
Barchinonensis  &  marchio  Proviuciae, 
dono  tibiGuillelmo  Montispessuli  domino 
&  uxeri  tuae  Agneti  consanguineae  meae, 
unicuique  ex  vobiS  in  omni  vita  vestra, 
totum  illum  honorem  de  Pratis,  scilicet 
castrum  meum  &  villas  &  mansos  &  terras 


■-d.oriîî. 

t.  m, 

ui.  161. 


An 
1  j  S7 
avril. 


'  Baluze,  original, -affaires  ecclésiastiques,  n.  3. 
[Au).  Armoires,  v.  388,  n.  327.] 
'  Manuscrite  d'Auhays,  n.  81. 


An 
1187 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
1187 

juillet. 


&  vineas,  &c.  sicut  melius  habeo  &  habere 
debeo  per  vocem  genitorum  meoriim  iii 
parochia  SS.  Justiiiae  &  Rufinae,  &c.  ut 
post  niortem  vestram  ego  &  mei  possimus 
recuperare,  &c.  Actum  est  hoc  mense 
aprilis  MCLXXxvii  t  Sig.  Ildephonsi  Dei 
gratia  Aragonensis  régis,  &c.  t  Berenga- 
rius  Tarraconensis  archiepiscopus.  t  Be- 
rengarius  lUerdouensis  seu  Rottensis  epi- 
scopiis. 

II.  Aniio  Domini  M  CLXXXVII,  kalendis 
julii,  Raimundus  Ato  de  Muroveteri,  cog- 
noscens  se  esse  majorem  xxii  annis,  do- 
nat,  tradit  &  titulo  perfectae  doiiationis 
relinquit  Giiillelnio  Montispessuli ,  filio 
quondam  Mathildis  ducissae,  &  illis  solis 
successoribus  ejus  qui  domini  vel  dominae 
eruiit  Montispessulani,  totum  castium  de 
Onielacio  cuni  suis  omnibus  pertinentiis, 
&  castrum  de  Poieto,  &  quidquiJ  habet  in 
castre  de  Popiano,  de  Sancto  Poncio  &  iii 
ejus  terminiis,  totum  castrum  de  Monte- 
Ariialdo,  &  quidquid  liabet  in  Castro  de 
Piniano,  totum  castrum  de  Cornonesicco, 
de  Montebaseno,  quidquid  habet  in  toto 
Castro  de  Frontiniano,  totam  forciam  de 
Valle,  quidquid  habet  in  Castro  de  Villa- 
nova,  &  quod  habet  in  villa  de  Sancto  Pa- 
ragorio,  de  Adellano,  de  Plaissano,  de  Abrii- 
lanicis,  de  Viiidemiano,de  Sancto  Amancio, 
Sancti  Baudilii,  in  villa  de  Carcaus,  de  Po- 
dels,  Sanctae  Eulaliae,  &  in  valle  Redone 
&  eorum  terminiis,  in  Vallemala,  in  villa 
Sancti  Pauli  de  Montibus-Camelis,  in  villa 
Sancti  Stephaui  de  Perneto,  in  tota  villa 
de  Muroveteri,  Sancti  Georgii,  &  quae- 
cumque  possidet  a  flumine  Eravi  usque  ad 
flumen  Amaucionis  &  a  ponte  Sancti  Guil- 
lelmi  usque  ad  mare.  —  Guillelmus  auteni 
dominus  Montispessulani  hanc  donatio- 
nem  recipiens,  totum  praediclum  honorem 
cum  omnibus  castris& omnibus  eonini  per- 
tinentiis reddit,  laudat  &  concedit  ad  feo- 
dum  honoratum  in  perpetuum  Raimundo 
Atoni  &  suis,  &  insuper  donat  &  in  per|)e- 
tuum  concedit  illi  totum  castrum  de  Paril- 
lano  &  quae  pendet,  &  omne  id  quidquid 
habet  a  flumine  Eravi  usque  ad  Fontes 
ci  quidquid  habet  in  Castro  de  Poieto 
Si  terminio  &  in  villa  de  Vindimiano. 
Praeterea  illi  donat  totum  pignus  X'"  soli- 
dor,  Melgoriensium,  quod  habebat  in  for- 


390 


cia  vallis  de  Cavaillano.  Haec  autcm  dona- 
tio  facta  fuit  ad  feodum  honoratum.  luter 
testes  hujus  instrumenti  sunt  R.  Guillelmi 
abbas  Anianensis,  P.  de  Vabre  praeposi- 
tus  Magalonensis,  Guido  de  Ventador  prior 
Sancti  Firmini,  G.  Bocades,  &c. 


An 

1187 


62. 


XLIII 


Assises  tenues  par  Ermengarde , 
vicomtesse  de  Narbonne\ 

IN  nomine  Domini,  anno  Incarnationis 
ejusdem  M.°C°  LXXX°  Vili",  rege  régnante 
Philippo,  nono  kalendas  octobris.  Mani- 
festum  sit  omnibus  audientibus,  quoniam 
controversia  vertebatur  inter  Raimundum 
Berengarium  de  Oviliano  ex  una  parte  & 
inter  Deodatum  Geraldum  &  Berengarium 
Bonetiim  &  Guillelmum  de  Moniano  ex 
altéra  parte.  De  qua  scilicet  controversia 
venerunt  in  potestatem  domine  Ermengar- 
dis  vicecomitisse  Narbone,  assidentibus  ei 
Ugone  de  Piano,  Berengario  de  Liniano, 
niagistro  Petro  Arnaldo  de  Laco.  Petebat 
siquideni  Raimundus  Berengarii,  pro  se  & 
ecclesia  de  Oviliano,  medietatem  &  ultra 
stagnum  castri  inferioris  de  Oviliano,  ([uo- 
niani  dicebat  se  adquisisse  ab  Ugone  ca- 
pellano  ejusdem  ecclesie,  &  îdeo  petebat 
medietatem  tam  pisciuni  quam  avium  & 
omnium  que  ibi  capiebantur  Se  ctiam  salis, 
quando  ibi  fiebat.  Econtra  ipsi  respon- 
debant,  quod  neque  ipsi  neque  capellanus 
umquam  aliquid  habuerant  neque  cepe- 
rant  i.i  avibus  neque  in  piscibus,  sed 
quando  sal  ibi  fiebat  &  stagnum  erat  desic- 
catum,  habebant  ibi  unam  faixiam.  Tan- 
dem auditis  rationibus  &  allegationibus 
hinc  inde  diligenier  inquisitis,  &  sacra- 
mento  calumpnie  ex  utraque  parte  pres- 
tito,  predicta  domina  Ermengardis,  vice- 
comitissa  Narbone,  cum  assessoribus  suis 
totam  jamdictam  controversiam  ita  termi- 
navit  per  deffinitivam  sententiam,  ut  pre- 
fatus   Raimundus   Berengarii  habeat  cum 

'  Archives    de    l'abbaye    de    Fontfroide.    [Dont, 
V.  jp,  f°  118.J 


EJ.orîg. 

t.  111, 
col.  162. 


An 
n83 

2  3  sep- 
tembre. 


An 
ii83 


591 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


393 


ecclesia  de  Oviliano  médium  per  médium,      Appamie.  Facta  carta  ista   mense   novem- 
tertiam  partem  predicti  stagni  tam  avium      bris,  feria  quarta,  régnante  Philippo  rege 


An 
1188 


An 


3o  no- 
vembre. 


quam  piscium  &  omnium  aiiarum  rerum 
&  etiam  salis,  &  predicti  Deodatus  Geraldi 
&  Berengarius  Bonetus  &  Guillelmus  de 
Moniano  habeant  duas  partes.  Data  fuit 
hec  sententia  apud  Ovilianum,  in  podio 
ante  ecclesiam,  presentibus  &  videntibus 
Ademaro  de  Muroveteri,  Pontio  d'Olar- 
gues,  Guillelmo  de  Oviliano,  Petro  Forne- 

rio,  Alcherio,  Guillelmo    Raimundo 

Martinus  mandato  predicte  domine  vice- 
comitisse  scripsit. — Hoc  est  translatum. 


63.  —  XLIV 

Lettres  de  Raimond-Roger,  comte  de 
Foix,  en  faveur  de  Vabhaye  de 
Boulbonne  '. 

IN  iiomine  Domini.  Notum  sit,  quod  ego 
Raimundus  Rogerii,  Dei  gratia  comes 
Fuxi,  cum  consilio  &  autorgamento  pro- 
borum  hominum  Apamie,  dono  Domino 
Deo  &  Béate  Marie  Bolbone  &  Odoni 
ejusdem  donuis  abbati  &  fratribus  ibi  Deo 
servientibus,  pro  anima  patris  mei  Rogerii 
Bernardi,  liberfatem  &  affrancamentum  il- 
lius  domus,  quam  habent  Appamie  in  villa 
nova,  scilicet  ut  ipsa  domus  &  quicumque 
hospes  per  manum  fratrum  Bolbone  habi- 
tabit  in  ea  sint  franci  &  liberi  ab  omni 
exactione  &  consuetudine  serviciali  :  hoc 
est  ut  nunquam  teneantur  dare  in  questis, 
in  operibus,  in  clausuris,  nec  guaitare  nec 
ire  in  cavalgadam  nec  in  guerram  nec  in 
aliquibus  missionibus,  que  pertineant  ad 
dominium  jiiostrum  sive  ad  communitatem 
ville.  Hoc  totum  sicut  suprascriptum  est, 
donavi  bono  animo  predictus  ego  Raimun- 
dus Rogerii  predictis  fratribus  &  domui 
Bolbone  libère  &  absolute  absque  omni 
retinentia,  in  ecclesia  Sancti  Joannis  apud 
Éd.orig.  Appamiam,  sequenti  die -post  sepulturam 
coi.  i6:f.  patris  mei  Rogerii  Bernardi,  in  festo  Sancti 
Andrée,  in  presentia  proborum  hominum 

'  Archives  de    l'abbaye    de    Boulbonne.    [Dont, 
V.  83,  f"  204.J 


Francorum,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M"  c"  LXXK"  viii°.  Hujus  rei  sunt  testes 
Petrus  Othonis,  Guillelmus  de  Hospifali, 
Bernardus  Seguerii,  Petrus  de  Laurac,  Pe- 
trus de  Calmels,  Lumbardus  Arnaldus  de 
Fuxo,  Augerius  de  Calvomonte  monachus, 
frater  Maurinus,  &  Lambertus  qui  cartam 
istani  scripsit  (locus  signi  manualis). 


64. 

Charte  de  Raïmond  F,  comte  de  Tou- 
louse, en  J'aveur  des  habitants  de 
cette  ville' . 

EGO  Ramundus,  Dei  gratia  dux  Narbone, 
comes  Tholose,  marchio  Provincie, 
mando  &  convenio  omnibus  hominibus  & 
feminis  urbis  Tholose  &  suburbii  presen- 
tibus &  futuris,  quod  in  me  credere  & 
confidere  possunt,  sicut  in  suo  bono  do- 
mino, &  quod  nullus  homo  vel  femina 
alium  vel  aliam  interfîciat  vel  vulneret  vel 
ignem  mitât  vel  vineas  vel  segetes  vel  ar- 
bores scindât  nec  bestias  interficiat,  vel 
aliquod  aliud  maleficium  vel  rixam  vel  se- 
ditionem  faciat  alicui  homini  vel  femine 
habitanti  in  urbe  Tholose  vel  in  suburbio 
intus  vel  extra,  meo  ingénie  vel  meo  con- 
silio, &  quod  nuUum  pactum  vel  fedus  fa- 
ciam  cum  aliquo  homine  vel  femina  civita- 
tis  Tholose  vel  suburbii  contra  alium  vel 
aliam  causa  rixe  &  seditionis,  8:  si  fece- 
rim,  illud  absolve,  &  si  carte  erant  inde 
facte  nuilam  deinceps  habeant  firmitatem. 
Et  si  aliquis  homo  vel  femina  alium  vel 
aliam  interficeret  vel  vulneraret  vel  ignem 
miteret  vel  vineas  vel  segetes  vel  arbores 
scinderet  vel  bestias  interficeret,  vel  ali- 
quod aliud  maleficium  vel  rixam  vel  sedi- 
tioneni  faceret  in  civitate  vel  in  suburbio 


'  Archives  nationales,  JJ.  xxi,  n.  viii,  f"  16. 

A  la  suite,  f"  18,  autre  acte  du  même  jour,  de 
l'évèque  Fulcrand  &  des  consuls,  déclarant  nuls 
tous  les  actes  passés  entre  Toulousains  à  l'occa- 
sion de  cette  sédition. 


An 
1189 

6  jan- 


An 
1189 


393 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


894 


vel  extra  alicui  homitii  vel  femine  habi- 
tant'! in  eadem  civitate  vel  suburbio,  ero 
inde  fidelis  dominus  &  bonus  justiciator 
&  faciam  inde  illam  justiciam,  qiiam  con- 
sules  Tholose  judicaverint  vel  alii  probi 
homines  Tholose,  si  consules  ibi  non  fue- 
rint.  Et  faciam  &  tenebo  &  observabo  fir- 
miter  illam  concordiam  &  districtionem  & 
penam,  quam  episcopus  &  consules  &  Tho- 
zetus  de  Tholosa  &  Aymericus  de  Castro- 
novo  statuent  de  seditionibus  &  rixis  & 
factis  hujus  ville,  Hec  omnia  que  scripta 
sunt,  ego  Kamundus  prcdictus  cornes  mea 
voluntate  8c  gratia  &  amore  proborum  ho- 
minum  Tholose,  non  quod  tenear  hoc  fa- 
cere  nisi  voluero,  mando  &  convenio  & 
super  sancta  Evangelia  juro,  quod  hec  om- 
nia teneam  &  observem  firmiter  in  perpe- 
tuum,  salvis  &  retentis  omnibus  meis  juri- 
bus  &  dominatîonibus,  sicut  habeo  ibi  & 
habere  debeo.  Hoc  ita  facto,  consules  ci- 
vitatis  Tholose  &  suburbii  atque  alii  probi 
homines  mandaverunt  &  super  sancta  Dei 
Evangelia  juraverunt  domino  Ramundo 
comiti  Tholose  &  cui  Tholosam  ordinare 
voluerit,  fidelitatem  &  vitam  &  memhra  & 
Tholosam,  scilicet  civitatem  &  suburbium 
&  honorem  &  quod  nuUum  isforum  sibi 
vel  cui  cirithecam  ordinare  voluerit  aufe- 
rant,  salvis  &  retentis  omnibus  eorum  ju- 
ribus  &  consuetudinibus  &  affranquimen- 
tis,  sicut  habent  &  habere  debent.  Hoc  fuit 
factum  mense  januarii,  feria  VI'',  in  festo 
Epiphanie,  in  ecclesia  Sancti  Pétri  Quo- 
quinarum,  anno  M°  c"  LXXX"  Vin"  ab  In- 
carnatione  Domini,  Hujus  rei  sunt  testes 
dompnus  Fulcrandus  Tholosanus  episco- 
pus &  Aymericus  de  Casfronovo  &  consu- 
les civitatis  Tholose  &  suburbii,  scilicet 
Bertrandus  de  Montibus,  &  Arnaldus  de 
Villanova,  &  Arnaldus  Willelmus  Rainal- 
dus,  &  Petrus  de  Marcafabba,  &  Petrus 
Rogcrius,  &  Raimundus  Galinus,  &  Arnal- 
dus Ruffus,  &  Bernardus  Petrus  de  Cossa, 
&  Poncius  Umbertus,  &  W.  Poncius  Aster, 
&  Petrus  Raimundus  d'Escalquenchis,  & 
Raimundus  Geraldus  Vitalis,  &  multi  alii 
probi  homines,  &  Arnaldus  Ferrucius  qui 
cartam  istam  scripsit. 


)3. 


Jugement  rendu  par  la  cour  Jurée  de 
Toulouse  entre  le  nommé  Toulou- 
sain 6*  sa  belle-fille  Esclarmonde' , 

NOTUM  sit  quod  Tholosanus  Joculator 
habuit  causam  cum  Sclarmunda  sua 
pringna,  in  presencia  Ramundi  Monachi 
vicarii  &  curie  jurate,  scilicet  Pétri  de 
Marcafava  &  Bernardi  Pétri  de  Cossano  & 
Pétri  Rogerii  &  Ramundi  Rotberti,  qui 
tune  erant  constituti  judices.  In  qua  causa 
Sclarmunda  predicta  allegavit  quod  Tholo- 
sanus Joculator  &  Petroiia  uxor  ejus,  que 
erat  mater  ipsius  Sclarmunde,  acquisierant 
I  casalem  insimul  de  Ramundo  Tholosano 
&  de  suis  fratribus,  unde  ipsa  volebat  ha- 
bere medietatem  illius  casalis  successione 
Pétrone  matris  sue.  Ad  quod  Tholosanus 
Joculator  respondit  quod  Sclarmunda  ali- 
quid  in  predicto  casale,  quem  ipse  &  Pe- 
trona  uxor  sua  adquisierant,  petere  non 
poterat,  quia  ipse  sua  voluntate  Petronam 
in  illa  adquisitione  miserat,  sive  quod  Pe- 
trona  aliquid  ibi  de  suo  proprio  non  dede- 
rat.  Item  dixit  Tholosanus  quod  Sclar- 
munda habebat  I  fratreni,  unde  ipsa,  quia 
ille  frater  ibi  non  erat  presens,  aliquid  in 
casale  petere  non  poterat,  de  tanfo  quan- 
tum ei  pertinebat,  famen,  si  aliquid  ibi 
consequi  poterat.  Item  dixit  Tholosanus, 
quod  si  forte  Sclarmunda  aliquid  in  casale 
consequi  poterat,  ipse  debebat  illud  totum 
habere  &  tenere  in  omni  sua  vita.  Et  ille 
casalis  in  quo  Sclarmunda  predicta  petebat 
medietatem  est  inter  casalem  Meloni  & 
casalem  Aldoyni.  Tandem  hiis  &  multis 
aliis  rationibus  hinc  inde  auditis,  &  viso 
instrumento  de  illa  adquisitione,  quam 
Tholosanus  Joculator  &  Petrona  uxor  ejus 
fecerant  de  predicto  casale,  &  subtiliter 
inspecte,  predicti  judices  judicando  diffi- 
nierunt  quod  Tholosanus  Joculator  de- 
bebat habere  &  tenere  totum  predictum 
casalem  omni  sua  vita,  pro  omni  sua  vo- 
luntate, pro  explectare,  &  post  suam  r-!or- 


An 
1189 
mai. 


'  JJ.  xxi,  f'  86  r",  sans  numéro. 


An 
1189 


59;) 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


396 


Ed.orig. 

t.  111, 
col.  i63. 


An 
,189 

juin. 


tcm  quod  pebebat  remanere  mediatas  pre- 
dicti  casalis  heredibus  Pétrone  que  fuit 
uxor  Tholosani  &  de  alia  medietate  Tho'.o- 
sanus  Joculator  poterat  facere  totam  suam 
medietatem.  Facta  carta  hujus  dati  jiidicii 
mense  madii,  fcria  m,  régnante  Philippo 
Francorum  rege  &  Ramundo  Tholosaiio 
comité  &  Fulcrando  episcopo,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  M"  C  LXXX"  VIIII". 
Hujus  dati  judicli  sunt  testes  idem  predicti 
judices  (nominibus  quibus  supra)  &  Rai- 
mundus  Jobannes  qui  cartam  istam  scripsit. 


66.  —  XLV 

Hommage  d'Aymar  de  Poitiers,  comte 
de  Valent'moisy  à  Raimond,  comte 
de  Toulouse ,  pour  le  comté  de 
Diois  '. 

NOTtiM  sit,  8îc.  quod  R.,  Dei  gratia  dux 
Narbonae,  comes  Tolosae,  marcbio 
Provinciae,  donamus,  cedimus  &  cum  bac 
carta  tradimus  in  perpetuum,  per  nos  suc- 
cessoresque  nostros,  tibi  Ademaro  de  Pic- 
tavia  &  successoribus  tuis,  onine  jus  & 
dominium  quod  in  Diensi  comitatu  babe- 
mus  vel  babere  debemus,  vel  homo  vel 
fœmina  ibi  a  nobis  babet  vel  babere  dé- 
bet. Et  ego  Ademariiis  de  Pictavia  ob  banc 
donationem,  a  vobis  domino  meo  R.  prae- 
dicto  comité  Tolosano  mihi  factam  &  con- 
cessam,  fidelitatem  &  bominium  vobis  fa- 
cio.  Et  nos  praedictus  R.  Tolosanus  comes 
volumus  &  mandamus,  ut  quicumque  in 
jamdicto  comitatu  aliquid  a  nobis  vel  nos- 
tro  nomine  babet  vel  babere  débet,  id  to- 
tum  de  cetero  a  te  babeat  &  possideat,  & 
fidelitatem  &  hominium  inde  tibi  faciat 
&  non  nobis.  Tu  vero  &  successores  tui 
nobis  &  successoribus  n©stris  inde  fideli- 
tatem Ik  hominium  facere  debes.  Acta  ik 
compléta  sunt  baec  omnia  anno  ab  Incar- 
natione Domini  mclxxxviiii,  régnante 
Frcderico  Romanorum  imperatore,  mense 
junii,  in  villa  Sancti  Saturnini,  in  praesen- 

'  Archives  lîe  la  chnmbre  des  comptes  de  Da»- 
phiné,  caisse  de  Diois,  liasse  i  180. 


tia  testinm,  E.  Valeiitineiisis  praepositi, 
Dragoneti  de  Montedracono,  Dragoneti 
ejusdem  filii,  P.  de  Montedracono,  P.  do 
Salomiaco,  Q.  de  Aratio,  P.  de  Sancto  Pri- 
geto,  L.  de  Rupe,  V.  de  Rupe,  D.  de  Liu- 
rone,  Bertrandi  Bonelli,  Jordani  de  Portas, 
Pétri  Raimundi  notarii,  qui  utrimque  ro- 
gatiis  praesens  instrumentum  composuit  8c 
sigillo  nostro  munivit. 


67,  —  XLVI 

Le  vicomte  de  Béjiers  donne  les  do- 
maines de  l'ahhaye  de  Caunes  en 
engagement  '. 

IN  nomine  Domini,  anno  nativitatis  ejus- 
dem MCLXXXIX,  régnante  rege  Philippo, 
mense  augusti.  Ego  Rogerius  vicecomes 
Biterris,  per  me,  &c.  obligo  &  pro  pi- 
gnore  trado  tibi  Bertrando  de  Saixaco  & 
tuis  8f  cui  vel  quibus  pro  tua  subscripta 
pecunia  dederis,  &c.  scilicet  omnia  castra 
&  villas  &  bonores  cum  suis  fortiis  & 
munitionibus  &  suis  terminiis,  quae  ba- 
beo  ullo  modo  &  babere  debeo  propter 
abbatiam  &  monasterium  Sancti  Pétri  de 
Caunas,  videlicet  villam  de  Cauiias  & 
castrum  de  Spinaceria  &  castrum  de  Isse- 
tor  &  villam  de  Trenciano,  &  omnia  alia 
castra  &  villas  &  bonores  &  campos  8î 
viiieas  &  condamina  &  bomines  8c  femi- 
nas,  prata,  riparias,  usaticos  &  foriscapia, 
tasqnas  &  quartas  &  totum  aliud  agre- 
rium.  Et  totum  alium  honorem,  cultum  & 
incultum,  &  omnes  reditus  &  exitus  mihi 
pertinentes  aliquo  modo  propter  abba- 
tiam &  monasterium  Sancti  Pétri  de  Cau- 
nas, obligo  tibi,  sicut  superius  dictum  est, 
pro  pretio  xxv"'  solidor.  Melgor.,  de  qui- 
bus teneo  me  bene  per  pagatum.  Omi-.ia 
jamdicta  castra  &  villas  &  totum  alium 
honorem,  scriptum  &  non  scriptum,  cum 
suis  fortiis  &  munitionibus  suis  &  suis 
terminis  &  pertinentiis,  quae  ad  abbatiam 
jamdictam  &  monasterium  pertinent,  si- 
cut ego  habeo  &  babere  debeo,  habeatis  ik 

'  Château  de  Foix,  carlulaire,  caisse  i5. 


An 
I  1S9 


An 
1189 


rJ.orig. 

t.  111, 
col.  IQ\. 


► 


An 
I189 


)97 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
I  189 

octobrc- 

di;cc:Ti- 

bre. 


possideatis  tu  &  tui  pro  pignore,  amodo 
tamdiu  donec  ego  vel  mei  reddamus  &  sol- 
vamus  tibi  vel  ciii  jusseris  praedictos 
XXV"  solidor.  Melgor.  bonos  &  perciirri- 
biles,  vel  argentum  finum  ad  rationem 
marchae,  quae  mine  valet  L  solidos,  si 
tune  haec  moneta  Melgoriensis  fuerit  aba- 
tuda  vel  deteriorata,  redditus  vero  &  exi- 
tus  inde  exeuntes  vestros  proprios  faciatis, 
ita  quod  nullo  tempore  vobis  in  sortem 
coniputentur.  Hiijus  rei  sunt  testes  Isar- 
nus  abbas  Saiicti  Joannis  de  Valle  Siguario, 
Petrus  Vassallus,  Ugo  de  Romegos  vicarius 
Reddensis,  Petrus  Rogerius  de  Mirapisci- 
bus,  Gallardus  de  Fanjos,  Raimuiidus  Fer- 
randus,  Raimundus  Lombardus,  Bernardus 
de  Flaciano,  Petrus  Rainuiiidi,  Galterius, 
Isarnus  de  Darrs,  &  Bernardus  de  Can- 
neto  notarius  domini  Rogerii,  qui  haec 
scripsit. 


68. 


XLVII 


Actes  de  Vengigement  fait  par  Ber- 
nard-Aton,  vicomte  d'Agde,  d'une 
partie  de  son  domaine  à  Guillaume,      vel  pertinere  potuerunt  vel  debueruut,  &c. 


3y8 

Melgorii  fuerit  abatuda  seu  deteriorata, &c. 
Testes  sunt  domiuus  A.  abbas  Vallismag- 
iiae,  R.  cellerarius,  Guiraldus  prior  de 
Seta,  Elesiarius  de  Albasio,  Poneius  de 
Bernicio,  R.  de  Centrai ranicis,  R.  de  Po- 
mairols,  Rostagnus  de  Centrairanicis,  B. 
Paliot,  R.  prior  de  Lupiano,  R.  Rostagni, 
B.  Ermengavus,  R.  frater  ejus,  R.  de  Gra- 
vas, P.  Luciani  &  Guillelmus  Rainuindi, 
qui  haec  scripsit. 

II.  Anno  dominiee  Incarnationis  MCXC, 
mense  januarii,  ego  Bernardus  Ato  vice- 
cornes  Agathensis,  sponfaneae  voluntatis 
arbitrio,  per  donationcm  inter  vives,  dono, 
cedo,  transf'ero  &  titulo  merae  liberalitatis 
jure  perpet\io  concedo  tibi  G.,  domino 
Montispessuli,  filio  quondam  Mathildis 
ducissae,  &  tibi  Agneti  uxori  ejus  &  in- 
fantibus  vestris  jam  progenitis  &  nascituris 
ex  dicta  Agnete,  ad  faciendas  omnes  vo- 
luntates  vestras,  salvo  tamen  8c  retento 
mihi  usufructu  in  vita  mea,  videlicet  to- 
tum  castrum  de  Lu])iano  intus  &  extra, 
cum  dominio  &  dominatione,  districtio- 
nes,  satisdationes,  feoda  &  fevales,  &  eo- 
rum  servitia,  &c.  &  omnia  jura  vel  inju- 
rias, quao  in  Castro  vel  in  terminio  castri 
ad  me  vel  ad  genus   meum    pertinuerunt 


An 
Il  89 


seigneur  de  Montpellier' , 


I. 


I 


N  nomine  Domini.  Ego  Bernardus  Ato, 
vicecomes  Agathensis,  per  me  &  per 
meos,  8cc.  cum  hac  carta  mitfo  in  pignore 
pro  X"'  solidis  iMelgcr.  tibi  Giiillelnio 
domino  Montispessuli  &  tibi  Agneti  uxori 
ejus  Se  vestris,  &c.  totum  castrum  de  Lu- 


piano,  cum  hominibus  &  feminis,  feodis,      posui  &  obligavi  pro  Xi"'  solidor.  Melgor. 

fevalibus,  &c.  &  omnes  fructus   &  exitus 

&  reditus  inde   exeuntes  vestros  proprios 

faciatis  &  percipiatis,  &  bono  animo  vobis 

dono  quod  in  sortem   vel   in  pagam   non 

computentur  ab  hoc  festo  sancti  Michaelis, 

quod  fuit  anno  mclxxxix,  usque  ad  duos 

annos,  &   sic  deinde  de   anno   in  aniuim, 

tamdiu  donec  reddantur  &  solvantur  vobis 

vel  vestris    ista  X'"  solidor.  Melgor.   sine 

inganno,  quos  bene  a  vobis  habui  &  re- 

cepi,    vel    argentum    finum    ad    rationem 

marchae  L  solidos, ^si   tune   moueia   haec 


I-'d.orifi. 

t. III, 
col.  i65. 


Testes  sunt  G.  de  Mesoa,  G.  prior  Sancti 
F'irmini,  Poneius  Luciani,  G.  Leterici, 
Guiraldus  Atbrandi ,  &  Guillelmus  Rai- 
mundi,  qui  haec  scripsit. 

III.  Anno  dominiee  Incarnat,  m  c  xciv. 
Ego  Bernardus  Ato,  vicecomes  Agathensis, 
scio  &  in  veritate  cum  hac  carta  profiteor 
&  cognosco,  quod  ego  olim   pignori  sup- 


An 

1  iç.") 

janvigr. 


'  Manustrits  d'Aubayi,  n.  82. 


tibi  Guillelnio  domino  Montispessuli  &  tibi 
Agneti  uxori  ejus  &  vestris,  totum  cas- 
trum de  l,upiano,  cum  suis  omnibus  per- 
tinentiis,  &c.  quae  omnia  rata  8c  illibata 
esse  volo.  Insuper  in  praesenti,  salvo  priori 
pignore,  pignori  obligo  8c  astringo  pro 
IX"'  solidor.,  quos  ex  recenti  8c  ex  novo 
mihi  in  solidum  solvistis  8c  numerastis,  ita 
quod  nihil  rcmansit  ad  solvendum,8c  i(a 
recla  facla  computatioue  modo  pignori 
obligo  8c  astringo  vol)is  8c  vestris  pro 
XX"'  solidor.  Melgor.,  videlicet  totum  cas- 
trum de  Lupiano,  intus  8c  extra,  cum  do- 
minio &  doiuiuatioue,  &c.  Et  boiio  auimo 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


400 


An        '^99 

"^       vobis  (lono,  qiiod  iii  sortem  vel  pagani  non      Michnël  de  Lalis,  niagister  Giiido,  B.  de 

computentiir  [redditiis  vel  exitus]  ab  hoc      Melgorio,   G.    Pétri    &    Guillelnius    Rai- 

festo  proximo  sanctae  Mariae  de  februario      iiuindi,  qui  haec  scripsit. 

iisque  ad   X   annos   continues   completos, 

&  sic  deinc  de  anno  in  annuni,  tanidiu  do-      

nec  reddam  &  persolvam  vobis  vel  vestris 

istos  XX'"  sol.  Melgor.  sine  onini  inganno, 

qiios  omiies  a  vobis  habui  &  bene  recepi, 

vel  argentum   iinum  ad  rationem  marchae 

LU  solidorum,  si  tune  nioneta  haec  Mel- 

gorii  fuerit  abatuda   seu  deteriorata,  &c. 

Sciendum    est   quod   infra    continuuni   de- 

cennium   non  possum  nec  debeo  castrum 

istud    repignorare    vel    recuperare    nullo 

modo,  salvo   tamen   dono   quod   de  Castro 

isto  vobis    feci    durante   isto    pignore  vel 

soluto,  &c.    Horum    omnium    testes    sunt 


An 
1 19.5 


An 

I  19J 

janvier. 


69.  —  XLVIII 

Hommage  de  Guillaume,  seigneur  de 
Montpellier,  à  Raimond,  comte  de 
MeltrueiV . 

A   NNO  dominice  Incarnation.  MCLXXxrx, 


mense  martii.  Ego  Guillelmus,  Dei  gra- 
tia  Montispessulani  dominus,  filius  quon- 
dam  Mathildis  diicissae,  scio  &  in  veritate 
Poiicius  Raine,  B.  de  Muroveteri,  G.  de  cum  bac  carta  cognosco,  quod  ego  habeo 
Mesoa,  Michael  de  Latis,  magister  Guido,  &  teneo  per  me  &  haeredes  meos  a  te,  do- 
G.  Fidelis,  Poncius   Gachus,   Carbonellus      mino    Raimundo   comité   Melgoriensi,    & 


Bidocius,  R.  Tocabous,  P.  de  Pezenatio, 
Jordanus  de  Conchis,  &c. 

IV.  Anno  dominice  Incarnat.  MCXCIV, 
mense  januario.  Ego  Guillelmus,  Dei  gratia 
Montispessulani  dominus,  filius  quondam 
Mathildis  ducissae,  &  ego  Agnes  uxorejus, 
profitemur  &  cum  série  hujus  cartulae 
cognoscimus,  quod  post  x  annos  conti- 
nues elapsos  a  sancta  dicta  Incarnatione 
domini    nostri   Jesu    Christi    &    a    mense 


Ed.orig. 

t.  III, 

col.  166. 


An 
1 190 
mart. 


heredibus  &  successoribirt  tuis  dominis 
Melgorii,  scilicet  quidquid  habeo  in  castre 
de  Castriis  &  in  Castronovo  &  in  villa 
de  Sentrairanicis,  &  insuper  quicquid  ha- 
bebam  in  Castro  de  Poieto  &  in  Castro  de 
Piniano  tempore  compositionis  factae  in- 
ter  nos  apud  Grandemmontem  in  Mon- 
terbedon.  Quae  omnia  habeo  &  teneo  de 
te  ad  feudum  francum  &  honoratum,  ita 
quod  nuUum  supradjctorura  castrorum  vel 


praefato,   nos  tenemur  &  obligati  sunnis  villarum    tibi  vel    tuis   nec    alicui    comiti 

tibi  Bernardo  Atoni  vicecomiti  Agathensi  Melgoriensi  reddere  tencar.  Praeterea  ha- 

reddere  castrum  de  Lupiano,  prius  tamen  beo  &  teneo  a  te,  domino  Raimundo  co- 

nobis  plenarie  solutis  a  te  vel  ab  alio  no-  mite  Melgoriensi,   &  a  successoribus  tuis 

mine  tuo  XIV"  solidor.  Melgor.,  quorum  dominis  Melgoriensibus  caminos  de  Mala 

nomine  castrum  istud  nobis  est  obligatum,  vetula  usque  ad  flumen  Viturli  &  a  flumine 

vel  argento  fino  ad  rationem  marchae  i.ii  Viturli    usque    ad    Maiamvetulam    &    de 

solides,  si  tune  meneta  haec  Melgorii  lue-  Montcpessulano  usque  ad   flumen   Erauri 

rit  abatuda  seu  deteriorata,  &  ad  repigno-  &  de  flumine   Erauri   usque  ad   Moutem- 

rationcm    ejusdem    castri    faciendam    am-  pessulanum,  &  illos  très  denarios  Melge- 

pliorcm  pecuniam  vel    largierem    reddere  rienses,  quos  habeo  &  percipio  in  moneta 

non    tenearis,   nisi    tantum    xiV"  solidor.  Melgorii  in  singulis  libris  ipsius  menetae, 

Sed  infra  continuum  decennium  non  potes  sicut  in  cartis  exinde  factis  plenius  conti- 

nec  debes  castrum  repignorare  vel  recupe-  netur,  &   riperias    &  patus   fluminis    Lesi 

rare,  salvo    tamen   dono    quod    de   Castro  &    alignamentum    &    ex])lectum    mihi    & 

nobis   fecisti   durante   pignore  vel  soluto.  omnibus  habitatoribus  Montispessulani  in 

Sed  est^ciendum  quod  solis  XIV"'  solidor.  bosco  de  Valena  de  omnibus  arboribus  & 

potes    repignorare    pignus,    salvo    tamen  lignis,  exceptis  romes  &  albars,  salvo  usa- 

deno    Si   in   sua    firmitate    manente,  licet  tico  veteri  ipsius  boschi,  sicut  in  aliis  car- 

pignoratitia  cartula  XX"'  solidorum   faciat  tis  de  ipso  bosco,  quae  tuis  &  meis  succes- 
raentionem.  Hujus  rei  testes  sunt  Poncius 
Raine,  B.  de  Muroveteri,  G.  de  Mesoa,  '  Manuscrits  d'Auba^'s.  n.  8r. 


An 
119- 


401 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


40  î 


soribus   laudatae  fuerunt,   continetur.  Et  non   faciam  fieri   in  Montepessulano  nec 

haec  omnia  habeo  &  teneo  a  te,  R.  comité  extra  in  toto  comitatu  Sustantionensi  con- 

Melgoriensi,  &  successoribus  tuis  dominis  tra  istani,  nec  aliam  monetam  discurrere 

Melgoriensibus  ad  feudum  francum  &  ho-  faciam    in   Montepessulano   nec   extra  in 

noratuni,  pro  quibus  omnibus  praescriptis  toto  comitatu,  in  toto  possemeo,  nisi  tau- 

facio  vobis  hominium  &  juro  fidelitateni.  tum  islam  monetam  Melgoriensem,  quam- 

Insuper  reddo  &  solvo  vobis  &  vestris  in  diu  erit  ejus  legis  &  ponderis  quae  statuta 

perpetuum  Egamlongam  &  Botonetum  &  est,  sicut  in  cartis  istius  monetae  inter  nos 


Malestar  &  omnia  alia  vestra  quae  occu- 
paveram.  —  Ego  R.  comes  Melgoriensis, 
per  me  &  meos  successores  dominos  Mel- 
gorienses,  laudo  &  concedo  tibi  in  perpc- 


Éd.ortc. 

t.  III. 
col.  167. 


factis  plenius  continetur.  Horum  omnium 
testes  sunt  dominus  Johannes  Magalonen- 
sis  episcopus,  R.  Rascas,  R.  Aercardus, 
Rostagnus  de  Arsas,  Rostagnus  de  Montar- 


tuum   Guillelmo   domino  Montepessulani      bedon,  Bertrandus  de  Mesoaga,  Bremun- 


&  omnibus  successoribus  tuis,  ad  feudum 
francum  &  honoratum  totum  hoc  quicquiJ 
habes  in  Castro  de  Castriis  &  in  Castro- 
novo  &  in  villa  de  Sentrayranicis  &  to- 
tum hoc  quod  habebas  in  Castro  de  Poieto 
&  in  Castro  de  Piniajio  tempore  composi- 
fionis  praedictae,  quod  est  scilicet  illud 
quod  habuit  Guido  Guerengiatus  in  Castro 
de  Poieto,  de  Gagone,  de  Petrabruno,  & 
in  Castro  de  Piniano  feudum  quod  Rai- 
mundus  de  Piniano  tenet  de  te.  Quae  om- 
nia castra  vel  villas  mihi  nec  alicui  comiti 


dus  de  Salve,  P.  R.  de  la  Veneria,  Rosta- 
gnus de  Sancto  Privato,  R.  de  Castriis,  Sa- 
lamon  de  Falgueriis,  Guercius  frater  ejus, 
G.  de  Tesaiio,  Bertrandus  de  Montelauro, 
R.  de  Majolano,  Cambon,  B.  Mata,  Ber- 
trandus Guidon,  Poncius  de  Fabriciis,  R. 
de  Salvaillanicis,  Bertrandus  de  Castriis, 
G.  de  Mesoa,  G.  de  Albaterra,  Pontius  de 
Montelauro,  Bertrandus  de  Calduranicis, 
Petrus  Berfrandi,  P.  Bernardus,  G.  Lente- 
ricus,  Guiraldus  Atbrandi,  Stephanus  de 
Conchis,  R,  Atbrandi,  Jacobus  Lombardi, 


Melgoriensi  reddere  teneris.  Insuper  etiam  P.  de  Sancto  Gregorio  praeceptor  militiae, 

laudo  &  concedo  in  perpetuum  tibi  &  suc-  G.  Pétri,  m'agister  Guido,  G.  Rancurelli, 

cessoribus  tuis  caminos  de  Malavetula  us-  Guillelmus  Joanni,  Bartholomeus  Gleisa, 

que  ad  flumen  Viturli,  &c.  quos  caminos  Durantus  Mercarius,  R.  de  Moreze,  P.  de 

&  ibi  iter  agentes  cum  rébus  eorum  sal-  Montearbodone,  P.  de  Narbona,  P.  Vezia- 


vare  &  deffendere  gratis  &  libère  pro- 
mitto,  &  ego  vel  alius  comes  Melgoriensis 
per  nos  &  per  alium  non  accipiemus  in 
caminis  de  Sostanzones  &  episcopatus 
Magalonensis  ullum  guidaticum  nec  pe- 
daticum,  excepto  pedatico  veteri  de  ca- 
mino  Montisferrandi  usque  ad  Aganticum 
&  de  Agantico  usque  ad  Moutempessula- 
nura.  Laudo  etiam  &  concedo  tibi  &  tuis 


nus,  Philippus  frater  ejus,  Ugo  de  Podio, 
Giraldus  Petiti,  Stephanus  de  Teils,  R.  de 
Camnon,  Guillelmus  de  Villanova,  G.  Ani- 
blardus,  B.  Bedocius,  B.  de  Azillano,  Ri- 
chardus  Malaserbas,  P.  Isarnus,  P.  Ser- 
reti,  Ademarius  d'Orlac,  Bertrandus  & 
Joannes  frater  ej\is,  G.  Ermengau,  P.  R. 
scriptor  comitis,  Johannes  Bertulfi,  Gir- 
baldus    frater   ejus,    &    Guillelmus    Rai- 


in  perpetuum  ni  denarios  Melgorienses,  mundi  notarius  Moiitispessuli,  qui  haec 
quos  in  singulis  libris  monetae  Melgor.  ab  utraque  parte  rogatus  scripsit. 
percipis,  sicut  in  cartis  ipsius  monetae 
continetur,  sicut  olim  tibi  &  antecessori- 
bus  tuis  concessum  &  laudatum  fuit,  & 
omnes  riperias  &  patus,  &c.  Insuper  etiam 
laudo  &  concedo  tibi  &  tuis  in  perpetuum 
omnia  jura  mea.  Et  ego  Guillelmus,  do- 
minus  Montispessulani,  per  me  &  per  meos 
promitto  tibi,  domino  R.  comiti  &  succes- 
soribus tuis  comitibus  Melgoriensibus, 
quod  monetam  Melgoriensem  non  faciam 
contrafacere,  nec  aliam  monetam  argeuti 


An 
1190 


4o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


404 


An 
I  190 

mai. 


70. 

Donation  de  Roger  II,  vicomte  de 
Bé-^iers,  à  la  commanderie  de  Cani- 
pagnoles^ . 


ÎN    n 
eiu 


nomine    Domîni,   anno   a   Nativîtate 


^jusdem  M°  C  Lxxxx",  régnante  rege 
Philippe,  mense  maii.  Ego  Rotgerius  vice- 
comes  Bilerris,  per  me  &  per  meos,  bona 
fide  &  sine  dolo  cum  hac  carta  dono  & 
trado  &  desamparo  nunc  &  in  perpetuum, 
titulo  perfecte  donationis  pro  alodio,  sine 
iiUa  mea  meorumque  retentione,  pro  sa- 
lute  anime  mee  &  patris  mei  &  matris  vel 
parentum  meoriim,  Domino  Deo  &  hos- 
pitali  Jherosolimitano  &  tibi  Arnaudo  de 
Campannolis,  magistro  ipsiiis  Hospilalis  in 
Biterrensi  &  Agathensi,  &  fratribus  ejiis- 
dem  Hospitalis  presentibus  &  futuris, 
qiiicquid  habeo  &  habere  debeo  vel  homo 
[aiit  fem]ina  habet  de  me  vel  per  me  in 
castelio  de  Campannolis  &  in  ejus  termi- 
niis,  in  firmanciis,  in  justiciis,  in  ho[no- 
ribus,  in  alo]diis,  in  adulteriis,  in  latro- 
ciniis,  in  alberguis,  pro  quibus  alberguis 
debebat  mihi   facere  albergam  X  militum 

Bernardus   [de ]piniano,  &  Petriis  de 

Campannolis  V  militum,  &  Alcheriiis  filius 
quondam  Arnaiuli  Poncii  V  militum.  Et  si 
aliquid  amplius  in  castelio  de  Campanno- 
lis &  in  ejus  terminiis  habeo  vel  habere 
debeo  vel  antecessores  mei  habuerunt  vel 
homo  vel  femina  habuit  de  nobis  vel  per 
nos,  totum  illud  Deo  &  Hospitali  &  fra- 
tribus ejusdem  dono  in  perpetuum  &  di- 
samparo.  Et  promittimus  ego  idem  Rotge- 
rius &  ego  Adalaicis  uxor  ejus  comitissa, 
quod  de  predicto  castelio  [&]  de  omnibus 
rébus  predictis  ad  ipsum  castellum  perti- 
nentibus  erimus  Deo  &  Hospitali  &  vobis 
in  perpetuum  boni  defenso[re]s  &  fidèles 
ab  omnibus  hominibus  &  feminis.  Et  cou- 
cedimus  vobis  &  donamus  similiter  in  per- 
petuum, ut  in  ipso   castelio  [vel]  in  ejus 

'Archives  Je  la  Haufc-Garonne.  Ordre  de  Saint- 
Jean  ;  Campagnoles,  liasse  II,  n.  20;  copie  en  par- 
chemin du  temps. 


terminiis  possitis  facere  forciam  vel  for- 
cias,  quam  vel  quas  volueritis  vel  quicquid 
ibi  facere  volueritis.  Hec  omnia,  [prout] 
suprascripta  sunt  vel  sicut  raelius  dici  vel 
intelligi  ad  vestram  possunt  utilitatem,  te- 
nebimus  &  observabimus  firmiter  &  fideli- 
ter  &  nunquam  contraveniemus  vel  veniri 
faciemus  aliquo  modo,  nec  aliquid  fecimus 
vel  faciemus  quominus  hec  predicta  vel 
aliquod  horum  firma  permaneant.  Sic  Deus 
nos  adjuvet  &  hec  sancta  iiii""' Evangelia. 
Hujus  rei  sunt  testes  Raimundus  Tren- 
cavelli,  Arnaudus  Raimundi  vicarius  Bi- 
terris,  Petrus  Vassalli,  Raimundus  ledda- 
rius,  Guillelmus  Raimundi  sellarius,  Petrus 
Ermengaudi,  Bernardus  de  Caucionoiolo, 
Petrus  de  Alanis,  Fa^jer  subvicarius,  Guil- 
lelmus de  Claromonte,  [Pon]tius  de  Clai- 
raco ,  Guillelmus  Baronus  &  Bernardus 
Cota  publicus  Bi terris  notarius,  qui  jus- 
sione  domini  Rotgerii  &  comitis[se  &  ad]- 
stantium  hec  scripsit  &  causa  majoris  auc- 
toritatis  sigillavit. 

Hoc  instrumentum  transtulit  ab  an[ten- 
tijco  Guillelmus  Pétri,  filius  Pétri  Furna- 
rii,  in  operatorio  Arnaudi  de  Alsoiia,  ipso 
présente,  nichil  augens  vel  [mijnuens, 
anno  dominico  m'Clxxxx"!!!",  mense  fe- 
bruarii,  presentibus  &  legentibus  Rai- 
mundo  de  Bodonis  filio  Pétri  Bernardi, 
Guillelmo  de  Pelignano,  Guillelmo  de  Vi- 
ridiario,  qui  omnes  hoc  instrumentum  cum 
autentico  legendo  scrutati  sunt.  —  Ego 
idem  Arnaudus  de  Alsona  subscribo  (,sig- 
num  nolarii). 


71.  —  XLIX 

Privilèges  de  l'ahbaye  de  CandeiV, 

I.XTOTUM  sit,  &c.  quod  ego  R.  cornes 
iN  Tolosae,  dux  Narbonae,  marchio 
Provinciae,  &  ego  Guillelmus  Petrus  Al- 
biensis  episcopus,  &  ego  R.  viçecomes 
Biterrensis,  consilio  &  assensu  multorum 
nobilium  virorum,  improbitati  &  iniquitati 
multorum  obviantes,   qui  quod  violenter 

'  Cartiilaire  de  l'abbaye  de  Candeil. 


An 
1 190 


m  orig. 

t.  III, 
col.  107. 


\'ers 
I  190 


Vers 
1  190 


400 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


406 


Kd.orig 

t. 111. 

cul.  iù6. 


An 
1 197 


nequeunf  aut  non  audent,  coiificta  testiiim 
falsitate  adipisci  coiiantur,  nos,  incjnam, 
onines  supradicti  monasterium  Candelii, 
&  si  qua  ordinis  Cisterciensis  monasteria 
in  Albiensi  episco])atu  constnicta  vel  con- 
struenda,  hujusmodi  privilégie  in  perpe- 
tuum  valituro  intiiitu  pietatis  &  religionis 
munimus,  deffendimus  atqiie  donamus,  lit 
in  omnibus  suis  causis  vel  controversiis, 
sive  agant  sive  conveniantur,  abbati  vel 
priori  vel  cellerario  vel  duobus  moiiachis 
praenominatae  domus  Candelii,  usque  ad 
summam  aut  valentiam  ce  solidorum,  sive 
sint  res  mobiles  vel  immobiles,  de  quibus 
lis  vel  causa  vel  controversia  agifatur,  si 
aliquis  eorum  sacramentum  praestare  vo- 
luerit,  credatur,  &  contra  ejus  assertionem 
juramento  firmatam  testes  vel  instrumenta 
cartarnm  non  producantur  aut  producta 
non  audiantur.  Hoc  idem  &  aliis  cœnobiis 
ordinis  Cisterciensis  in  Albiensi  episcopatu 
indulgemus  atcpie  concedimus,  in  praesen- 
tia  testium  :  Gaillardi  ecclesiaeSancti  Salvii 
praepositi,  Ademarii  Guillelmi  archidia- 
coni,  Isarni  vicecomitis  Sancti  Anthonini, 
Pontii  de  Sancto  Privato,  Pétri  Rigaldi, 
Pétri  Ermengaudi,  Guillelmi  de  Sancto 
Paulo,  Bernardi  Rigaldi,  Guillelmi  Atonis 
de  Curvalla,  Sicardi  de  Boissadoiio,  &c. 

II.  In'  no  mi  ne  Domini  Jesu  Chris  ti,aniio 
ab  Incarnatione  ejusdem  Mcxc.  Ego  Rai- 
mundus,  Dei  gratia  comes  Tholose,  dux 
Narbone,  marchio  Provincic,  ad  Dei  glo- 
riam,  pro  salute  anime  mee  &  parontum 
meorum,  donc,  laudo  &  concedo  Domino 
Deo  &  béate  Marie  &  tibi  Aimerico  abbati 
de  Candelio  &  fratribus  ejusdem  loci  prc- 
sentibus  &  futuris,  quidquid  acquisisfis 
vel  acquisieritis  quocumque  modo  vel  a 
quibuscumque  &  ubicumque.  Dono  efiam 
vobis  &  concedo  &  confirmo  omnes  terras 
&  honores  &  omnia,  que  vobis  domini  de 


ubicumque  vobis  opus  fuerit,  pascua  pc- 
coribus  &  animalibus  vestris  necessaria. 
Preterea  dono  vobis  &  concedo,  ut  nulla 
religiosa  domus  possit  adducere  pecora  vel 
animalia  sua  in  pascuis,  que  acquisistis  vel 
acquisieritis,  nisi  cum  assensu  &  voluntate 
vestra,  quia  ista  supradicta  vobis  dono  & 
concedo,  ut  habeatis,  teneatis  &  possidea- 
tis  libère  &  quiète  ac  sine  omni  relatione 
nostra  vel  posteritatis  nostre  in  futurum. 
Insuper  volo,  mando  84  statue,  ut  vos  & 
vestra  ab  omni  servitute  humana  &  omni- 
bus pedagiis  8c  omnibus  exactionibus,  sicut 
decet  religiosam  domuni,  immunes  exista- 
tis,  ut  Dco  quiète  servire  valeatis. 


An 
I  190 


72. -L 

Lettres  de  Guillaume^  évêque  d'Alhî, 
en  faveur  de  l'hôpital  du  Vîgan  '. 

NOTUM  sit  omnibus  tam  presentibus 
quam  futuris  hoc  instrumentum  Ic- 
gentibus,  quod  anno  ab  Incarnatione  Do- 
mini M"  c°  XC,  convcnerunt  rectores  8c 
fratres  hospita'Hs  de  Vicano  ante  presen- 
tiam  domini  Guillelmi  episcopi,  quem 
multis  precibus  petienint,  ut  liceret  eis 
construere  oratorium  8c  habere  sacerdo- 
tem ,  qui  solummodo  sibi  &  pauperibus 
ibidem  sese  receptantibus  divina  celebrare 
misteria  possit,  protendentes  8c  variis  as- 
sertionibus  ostentantes  quod  petebant  ni- 
miiim  esse  congruum  Scvalde  necessariuni, 
cum  propfer  seipsos  qui  solito  more  divi- 
nis  officiis  in  ecclesiis  intra  villam  cele- 
bratis  nullatenus  interesse  poterant,  cum 
ad  evacuandas  8c  frustrandas  pernoctatio- 
nes  8c  insidias  conductorum  exercituiim, 
Berengx  vel  milites  ipsius  castri  vel  milites  qui  diutissime  hanc  terram  perturbant, 
aliunde  vel  villani  vobis  dederunt  aut  alio  porte  ville  clause  8c  firmissime  obserate 
aliquo  fitulo  concesserunt,  8c  licet  illi,  a  fere  de  post  vesperas  usque  in  crastinum, 
quibus  acquisistis  vel  acquisieritis,  a  nobis  finitis  missis,  omni  fempore  fenerentur, 
habcant  8c  possideant,  illud  vobis  dono  8c  tum  maxime  propter  infirmantes  paupercs 
concedo,  ut  habeatis  per  alodium  8c  pleno  8c  in  extremis  positos,  quoniam  sacerdos 
jure  domiiiii  possideatis.  Dono  etiam  vo-  qui  ad  hoc  illos  monendo  excitaret  non 
bis   %i    concedo  per  totam   terram  meam, 

'  Archives  de  la  cathédrale  d'AIbi.  [Doat,  Y.  lo5, 
'  [Doat,  V.  114,  (^  25r.l  f°  109.] 


An 
1 199 


An 
1 190 


407 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


408 


aderat,  frequentissime  sine  penitentia  8i 
competenti  confessione  hunianis  decede- 
bant.  Unde,  quia  piis  petitionibus  facilem 
semper  prebere  assensuni  bonuni  est,  Guil- 
lelmus  episcopus,  supradictis  ex  caiisis  & 
pietatis  affectu  proniotus,  cuni  consensu 
&  voluntate  cleri  permisit  eis  oratorium 
constniere  8c  sacerdotem  habere,  qui  sibi 
&  pauperibus  ibidem  receptatis  dumtaxat 
divina  exequeretur  officia,  sub  tali  tamen 
pacto  talique  conditione,  quod  semper 
salva  sit  ibi  &  episcopalis  reverentia  & 
sinodalis  ecclesie  juridictio,  &  sacerdos 
qui  ibi  fuerit  in  précepte  &  obedientia 
episcopi  &  ecclesie  consistât.  Interea  pre- 
dicti  hospitalis  fratribus  seu  rectoribus  in 
nuUius  ecclesie  jura  licebit  insurgera  vel 
in  aliquo  parrochianatum  alicujus  inva- 
dere  vel  usurpare,  non  aliquem  baptizare, 
non  parientibus,  exceptis  pauperibus  qui 
ibi  jacuerint,  missas  cantare,  non  sponsas 
benedicere,  non  mortuos  sepelire  prêter 
pauperes  qui  ibi  receptati  vitam  finierint 
&  prêter  fratres  qui  secum  cotidie  in  mensa 
fuerint.  Si  quis  vero  in  infirmitate  posi- 
tus,  ex  quo  in  lecto  ceciderit,  eis  se  dare 
voluerit,  &  si  quis  etiam  sanus  &  incolu- 
mis  se  illo  miilto  antea  vel  parvo  tempore 
dederit,  sed  in  domo  sua  usque  dum  iafir- 
maretur  remanserit,  neutrum  aliquem  lice- 
bit occasione  recipere  aut  sepelire,  nisi 
volante  ac  jubente  ecclesia,  cujus  parro- 
chiani  fuerint.  Hec  enim  omnia  &  ab  illa 
aliéna  &  ad  ecclesiarum  jura  sunt  perti- 
nentia,  quod  nequaquam  esse  bonum  vi- 
deretur  illud  donuiii,  quod  uni  tolleretur 
ubi  alteri  daretur,  nec  hoc  altare  tegere 
decet,  illud  nudare.  Quod  quia  omnis  in- 
juriandi  vel  litigandi  occasio  summopere 
semper  cavenda  &  propulsanda  est,  ne  ali- 
quem in  his  aditum  invenire  possit,  a  qui- 
bus  longior  esse  débet  in  dominicis  diebus 
&  festis  precipuis  &  annuis  solempnitati- 
bus  &  in  quadragesima,  in  quibus  diebus 
maxime  quisque  parrochiam  suam  visitare 
&  honorare  débet,  caveant  ne  alicujus 
ecclesie  parrochiani,  qui  relicta  ecclesia 
sua  ibi  missam  audire  voluerint,  ullo  modo 
recipiantur.  Capellani  vero,  qui  in  eo  ora- 
torio missam  celebraverint,  venire  debent 
anfe  episcopum  &  curam  animarum  ab  eo 
suscipere  &  sibi  &  ecclesie  sue  obedien- 


tiam  promittere.  Hec  omnia,  sicut  supra 
digesta  sunt,  rectores  &  fratres  hospitalis 
sese  suosque  successores  tenere  &  in  per- 
petuum  illibata  observare  &  nulla  ratione 
nuliaque  occasione  contravenire  promise- 
runt  &  multipliciter  mandaverunt  Vuil- 
lelmo  episcopo,  &  Vediano  Ecardo  eccle- 
sie Sancte  Cecilie  preposito  &  Guillelmo 
priori,  &  Gaillardo  ecclesie  Sancti  Salvii 
preposito,  &  Petro  Bernarjji  <k  ceteris 
utriusque  ecclesie  canonicis.  In  festo  au- 
tem  proprii  altaris  liceat  eis  quosque  adve- 
venientes  ad  missam  admittere  &  oblationes 
eorum  accipere.  Hujus  pacti  &  concordie 
testes  sunt...  W.  de  Marceil,  Guilabert  de 
Castras...  Ramon  de  Cambo...  Bertran  de 
la  Capella,  Peire  de  Najac...  Guiral  de  la 
Taosca,  Peire  de  Montagut,  W.  so  fraire. 
Guillelmus  de  Bosco  scripsit  hanc  cartam. 


73.  —  LI 

Paix  entre  le  comte  de  Commïnges  &• 
Jourdain  de  l'Isle,  par  V entremise 
du  comte  de  Toulouse^ 

I.  TjAEC  est  carta  memoriae.  Notum  sit 
Il  omnibus,  quod  Bernardus,  cornes 
de  Cominge,  filius  sororis  comitis  Tolosae, 
venit  ad  concordamentum  &  ad  finem  cum 
Jordano  domino  de  Isla,  &  Jordanus  de 
Isla  cum  eo,  &  ille  finis  &  illud  concorda- 
mentum fuit  sic  positum.  Ex  illis  petitio- 
nibus, quas  unusquisque  illorum  faciebat 
alii,  Jordanus  praedictus  absolvit  &  dimi- 
sit  praedicto  comifi  de  Comenge  castellum 
quod  vocatur  Sanctus  Thomas,  &  omnem 
terram  &  honorem,  qui  est  ex  alodio  &  ex 
tenentia  illius  castelli,  &  praedictus  co- 
rnes de  Comenge  absolvit  &  dimisit  Jor- 
dano de  Isla  castellum  quod  vocatur  Cas- 
terar,  &  absolvit  &  dimisit  ei  totam  terram 
&  honorem  cultum  &  heremum,  qui  est 
ex  tenentia  &  ex  alodio  illius  castelli,  & 
absolvit  &  dimisit  ei  la  Serra  &  totam  ter- 
ram, &.  honorem  cultum  &  incultum,  qui 

'  Baluze,   portefeuille  n.   m,   &  cartulaire  de 
risle-Joiirdain. 


An 
1190 


Hd.orii;. 

I.lll, 
col.  169. 


An 
1191 
janvier. 


An 
1191 


409 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


410 


est  ex  fenentia  &  ex  alodio  de  la  Serra,  & 
absolvit  &  dimisit  ei  onines  homines  &  fe- 
niiiias  del  Casterar  &  de  la  Serra  &  onines 
res  illorum,  ia  quibus  hominibus  &  in 
quibus  mulieribus  petebat  &  clamabat  ei 
pertinere  vel  debebat  habere  partem  ullo 
jure  vel  uUa  ratione.  Et  absolvit  &  dimisit 
praedictus  cornes  de  Comenge  Jordano  de 
Isla  omnem   terram  &  honoreni,  quem   ei 


An 

,.96 

scptcm- 


qiiae  est  ex  dominio  &  tenencia  &  ex  alodio 
illius  castelli.  Et  tune  quando  illi  stabant 
maie  &  guerriebant  inter  eos  pro  praedicto 
demandameato,  fuit  dictum  Raimundo  co- 
miti  Tolosae,  qui  erat  dominus  de  unoquo- 
que  eorum,  &  tune  dominus  Rainnuidus 
cornes  Tolosae  dixit  &  mandavit  unicuique 
eorum,  ut  illi  faciant  &  teneant  semper 
totum  taie  concordamentum  &  totum  talem 


An 

1 19Û 


petebat   in  chamino   Sancti  Jacobi,  cujus      finem,  quem  ille  dicat  vel    faciat  dicere. 

per  quos  '  homines  vadunt  ex  Tolosa  apud      Item  in  ipso  loco  praedictus  Bernardus  co- 

~  mes  Convenarum,  &c.  dominus  Jordanus 
praedictus,  quisque  mandavit  &  convenit 
&  placuit  per  fidem  corporis  sui  domino 
Raimundo  comiti  Tolosae,  ut  illi  faciant 
&  teneant  semper  totum  taie  concorda- 
mentum &  totum  talem  finem,  quam  ille 
dicat  vel  faciat  dicere  eis.  Et  tune  Bernar- 
dus comes  Convenarum  absolvit  &  dimisit 
praedicto  Jordano  de  Insula  &  ejus  ordi- 
nio,  pro  prece  &  dictu  &  pro  mandamento 


t'd.orig. 

1.  m, 

col.  170, 


Islam  &  apud  Aubinet  &  apud  Auxim.  Et 
istud    concordamentum    &    iste   finis    fuit 

factus  ab in  praesentia  Raimundi  co- 

mitis  Tolosae.  Et  ibi  Jordanus  dominus  de 
Isla  mandavit  &  convenit  praedicto  comiti 
de  Comenge  &  placuit  ei  per  fidem  suani, 
ut  praedictum  concordamentum  &  prae- 
dictum  finem  teneat  omnibus  diebus  vitae 
suae,  &  praedictus  comes  de  Comenge 
mandavit  &  convenit  Jordano  domino  de 


Isla  Se  placuit  ei  per  fidem  suam,  ut  prae-    ,  domini  comitis  Tolosae,  totum  praedictum 


dictum  finem  &  praedictum  concordamen- 
tum teneat  omnibus  diebus  vitae  suae. 
Hujus  rei  sunt  testes  Garsias  abbas  domus 
Sanctae  Mariae  Grandissilvae,  Rubeus  de 
Montegalhardo,  Hugo  de  Seguenvilla,  Vi- 
talis  Vaquerius,  Petrus  de  Bordello.  Et 
authoriiate  eorum  Guillelmus  Raimundus 
scripsit  cartam  ipsam,  mense  januarii,  fe- 
rla VI,  régnante  Philippo  rege  Franco- 
rum,  Raimundo  comité  Tolosae,  Fulcrando 
episcopo,  anno  ab   Incàrnatione  Domini 

M  CLXXXX. 

II.  Notum  sit,  &c.  quod  Bernardus  co- 
mes Convenarum,  filius  sororis  comitis 
Tolosani,  stabat  maie  &  guerriabat  cum 
domino  Jordano  de  Insula  per  demanda- 
iiienta  quae  faciebant  inter  se.  Et  Bernar- 
dus praedictus  comes  Convenarum  faciebat 
demandamentum  jamdicto  Jordano  de  In- 


demandamentum,  quod  ille  petebat  vel  pe- 
tere  poterat  ullo  jure  aut  uUa  ratione  aut 
ullo  modo  ad  CasteraSfJie  a  la  Serre  ne  a 
Monfiela  nec  in  omnibus  terris  &  hono- 
ribus,  qui  sunt  in  alodio  &  dominio  de 
Casteras  ne  de  la  Serra  ne  de  Monfiela. 
Et  absolvit  &  dimisit  praedictus  Bernardus 
domino  Jordano  &  ejus  ordinio  totum  illud 
demandamentum,  c(uod  ille  poterat  petere 
vel  petere  putabat,  &  ullo  jure  aut  ulla 
ratione  vel  ullo  modo  in  multis  locis, 
scilicet  in  camino  Sancti  Jacobi  Frances 
omnes,  pro  quo  homines'  pergunt  de  To- 
losa apud  Auxim.  Item  dominus  Jordanus 
de  Insula  absolvit  &  dimisit  domino  Ber- 
nardo  comiti  Convenarum  &  ejus  ordinio, 
pro  prece  &  pro  mandamento  domini  Rai- 
mundi comitis  Tolosae,  totum  illud  de- 
mandamentum quod  Jordanus  petebat,  vel 


sula  ad  Casteras  &  ad  la  Serra  &  Monfiela  petere  poterat  ullo  jure,  &c.  in  illo  cas- 
&  in  omnibus  terris  &  honoribus,  qui  tello  quod  vocatur  Sanctus  Thomas.  Et 
sunt  in  alodio  &  territorio  de  Casteras  &  islud  concordamentum  &  iste  finis  fuit 
de  la  Serra  &  de  Monfiela.  Item  dictus  factus  Verduno,  &  ibi  dominus  Jordanus 
Jordanus  demandabat  praedicto  Bernardo  Insulae  mandavit  &  placuit  per  fidem  cor- 
totum  illud  castellum,  quod  vocatur  Sanc-  poris  sui  domino  Bernardo  &ejus  ordinio, 
tus  Thomas,  &  omnem  terram  &  honorem,  ut  praedictum  concordamentum  &  prae- 
dictum finem  teneat  omnibus  diebus  vitae 
suae.  Hujus  rei  sunt  testes  Vitalis  Yaque- 


'  Sic  dom  Vaissetc;  il  y  a  là  une  faute  de  lec- 
turej  au  lieu  de  cujus  per  ^uos,  il  faut  peut-être 
lire  per  ijuem.  [A.  M.] 


'  Nouveau  passage  corrompu.  fA.  M.] 


A.i 
1 196 


411 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


412 


An 
I  191 

rïiui. 


Éd.oiig. 

t.  111, 
col.  171. 


rius  &  Ugo  de  Seguemviella  &  Helias  & 
Petriis  de  Bordes,  qui  jurati  testificati  sunt 
se  haec  omnia  praedicta  illa  vidisse  &  au- 
divisse  &  vera  esse.  Jiissu  &  auctorifate 
quorum,  Guillelmus  Bernardus  scripsit  is- 
lam cartarn,  meiise  septembre,  feria  V.  Hii- 
jus  facti  sacramenti  sunt  testes  Poncius  de 
Brugeiras  &  Bernardus  de  Pomareta  &  Ber- 
nardus Guillelmus  de  Seguemviella,  &  item 
Guillelmus  Bernardus,  qui  hoc  totum  scrip- 
sit, régnante  Philippe  rege  Francoruni, 
Raimundo  comité  Tolosae,  Fulcrando  epi- 
scopo,  ab  Incarnatione  Domini  IMCXCVI. 


74- 


LU 


Serment  des  chevaliers  des  vicomtes  de 
Béliers  6"  de  Carcassonne  en  juveur 
du  fils  du  vicomte  Roger'. 

ANNO  a  Nativitate  Christi  M  ci.xxxxi, 
régnante  Philippe  rege  Francoruni, 
mense  niaii,  Bertrandus  de  Saixaco,  Aime- 
rigatus  Olivarius  de  Saixaco,  Petrus  Ko- 
gerius,  Jordanus  de  Cabarez,  Arnaudus 
Raimundi  de  Podiochairico ,  Guilhelmus 
Pétri  Fioslupi,  Arnaudus  Raimundi  de  Po- 
dionaiiterio,  Petrus  de  Podio  frater  ejus, 
Giûlhermus  de  Sancto  Felice,  Amblardus 
Pilapullum,  Bernardus  frater  ejus,  Rai- 
numdus  Arnaudi  de  Vintrono,  Ugo  de  Fvo- 
megos,  Elesiarius  de  Aragono  major,  Ga- 
lardus  de  Podio,  Arnaudus  de  Aragono, 
Raimundus  de  Aniort,  Elesiarius  de  Ara- 
gono juvenis,  Bernardus  de  Miraval,  Jor- 
danus de  Sancto  Felice,  Petrus  de  Arago, 
Guilhelmus  Pilapullum,  Raimundus  Er- 
mengaudus  de  Barbairano,  Chatbertus, 
Arnaudus  Guillelmus  frater  ejus,  Ugo  de 
Concas,  Pontius  Rogerius  de  Aquaviva, 
Bernardus  Raimundi  de  Canesuspenso , 
omnes  praedicti  milites  congregati  ad  col- 
loquium  apud  Saucencz,  mandamento  do- 
mini Rogerii  vicecomitis  Biterrensis,  pro- 
miserunt  amorem  &  fiduciam  &  fidelitatem 
in   perpetuum    Raimundo    Rogerio,    filio 


predicti  domini  Rogerii  &  Alazaicis  légi- 
time uxoris  ejus,  &  iuraverunt  quod  pro 
posse  suo  facerent  eum  habere  &  tenere 
totam  terram  ejusdem  domini  Rogerii  post 
mortem  siiam. 

Eodem  pacto  apud  Carcassonam  jurave- 
runt  Jordanus  de  Saixaco,  Rogerius  Ferrol, 
Bernardus  Ferrol,  Petrus  Gros,  Arnaudus 
Morlana,  Arnaudus  de  Molendino,  Pon- 
tius Ferrol,  Aimericus  Ferrol,  Guilhelmus 
Ferrol,  Guilhelmus  Ugo,  Raimundus  Ar- 
naldus,  Petrus  Sylvester,  Bertrandus  Lu- 
cius,  Rogerius  de  Podio,  Guilhermus  de 
Callavo,  Raimundus  de  Roca,  Petrus  Isar- 
nus,  Guilhelmus  Faber,  Ugo  Mir,  Petrus 
de  Prades,  Guillelmus  Sylvester,  Stephanus 
de  Agen,  Laurentius  Chatmar,  Raimundus 
Equitarius,  Petrus  de  Monteregali,  Rai- 
mundus Mir,  Raimundus  de  Callavo,  Ar- 
naudus Guilhermus,  Guilhermus  Brunetus, 
Sancius  Morlana,  Guilhelmus  Adam,  Auge- 
rius  Mir,  Gozalbert  Dolit.  Et  isti  jurave- 
runt  in  casiro  de  Carcassona,  sub  ulmo. 


75.  —  LUI 

Différend  entre  le  vicomte  de  Béjiers 
iy  les  seigneurs  de  Termes', 

IN  nomine  Domini,  anno  a  Nativitate 
ejusdem  Mcxci,  régnante  rege  Philippe 
Francorum,  xv  kalendas  decembris.  Notum 
sit  omnibus  hec  audientibus,  quod  placi- 
tum  &  coiitroversia  erat  inter  dominum 
Rogerium  vicecomitem  Biterrensem  ex  una 
parte,  &  Petrum  Olivarium  &  Raimundum 
de  Terme  &  Ricsovendam  de  Terme  & 
Guilhelmum  de  Minerba  maritum  ejus  ex 
altéra.  Petebat  siquidem  dominus  Roge- 
rius ab  isfis  supradictis  &  a  participibus 
eorum,scilicet  medietatem  totius  seniorivi 
omnium  minariorum  de  Palairaco  &  suo- 
rum  terminorum  &  omnium  mineriorum 
deTermenez.  Et  econtra  isti  supradicti  do- 
mino Rogerio  istud  non  cognoscebant  & 
dicebant  quod   nihil  ibi  habebat.  De  qua 


An 
1.91 


An 
.191 

17  no- 

vciiibie. 


■  Château  de  Foix,  cartulaire,  caisse  i5.  [Doat,  '  Château  de  Folx,  cartulaire,  caisse  i5.   [Doat, 

V.  169,  f-'  17.)  V.  169,  f'iS.] 


An 
1191 


4i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


414 


([uideni  coiitroversia  &  placito  tandem  mi-  triiigere  ueque  aliquiJ  aufferre  in  aliquo 

serimt  se   in   manu   Bertrandi   de   Sexaco,  loco  in  quantum  poterint.  —  Hec   omuia 

assensu  &  voluntate  ipsorum  omnium  su-  supradicta   laudamus   &  confirmamus  ego 

pradictorura.  Et  auditis  eorum  testibus  &  dominas  Rogerius  jamdictus  per  mq  &  per 

rationibus  &  diligenter  utrinque  inquisi-  omnem  meam  posteritatem.  Et  ego  Petrus 

tis,  voluntate  &  consensu  utriusque  partis,  Olivarius    per  me  &    per  Raimundum   de 

amicabiliter  inter  eos  sic  stabilivit  &  taii  Terme  tratrem  nieum  &  per  omnem  nos- 

modo  composuit,  quod  dominus  Rogerius  ti-am  posteritatem.  Et  ego  Ricsovendis  de 

vicecomes  Biterrensis  &  sua  progenies  ac  Terme  &  ego  Guilhermus  maritus  ejus  per 

sui  successores  &  bajuli  eorum  habeant  &  nos  &  per  omnem  nostram  posteritatem, 

accipiant  bene   &   quiète   iu    perpetiium,  Et  ego  Bertrandus  de  Palairaco  perme  8c 

scilicet   quartam    partem    totius   seniorivi  per   omnem   posteritatem   meara.   Et   ego 

mineriorum  ',   que    modo    sunt   &  amodo  Berengarius  de   Palairaco   per  me  &  per 

erunt  ad   Palairacum   &  in   suis   terminis  Bernardum  Pontium  fratrem  meum  &  per 

&  in  omni  patria  de  Termenez,  exceptis  omnem  meam  posteritatem.  Et  ego  Tortus 

inde  tantum  justitiis,  que  justitie  &  alie  de  Durfort  per  me  &  per  nepotes  meos  & 

très  partes  seniorivi  omnium  predictorura  per  omnem  nostram  posteritatem.  Et  pro- 


An 
1 19{ 


mineriorum  sunt  aliorum  predictorum  & 
participum  eorum  in  perpetuum,  &  do- 
minus Rogerius  &  sua  progenies  nichil 
amplius  pétant  vel  requirant  in  seniorivo 
predictorum  mineriorum,  nisi  tantum  pre- 
dictam  quartam  partem.  Et  dominus  Roge- 
rius &  sua  progenies  manuteneant  omnia 
predicta  mineria  &  stradas  &  caminos  ip- 
sorum &  euntes  &  redeuntes  ad  ipsa  mi- 
neria ad  bene  .&  ad  bonam  fidem.  Et  est 
sciendum  quod  Petrus  Olivarius  jamdictus 
&  Ricsovendis  &  onines  alii  participes  eo- 
rum debent  esse  boni  guirentes  &  deffen- 
sores  in  perpetuum  domino  Rogerio  & 
sue  progeniei  &  bajulis  eorum  de  Rai- 
mundo  de  Terme  &  ab  omni  alia  persona, 
in  predicta  quarta  parte  sua  seniorivi  ali- 
quid  vel  totum  ibi  aniparante  vel  contra- 
dicente.  Et  debent  similiter  deffendere  & 
custodire  pro  posse  suo  predictam  quartam 
partem  seniorivi,  ita  quod  Raimundus  de 
Terme  neque  alius  aliquis  illam  quartam 
partem  vel  aliquid  inde  non  pigiiorent  ne- 
que  aufferant  bajulo  domini  Rogerii  & 
sue  progeniei,  occasione  alicujus  debiti 
vel  barat,  quam  illis  dominus  Rogerius  vel 
sui  debeant,  neque  alia  aliqua  occasione. 
Et  debent  similiter  manutenere  &  defen- 
dere  pro  posse  suo  bajulum  domini  Roge- 
rii &  sue  progeniei,  qui  illam  quartam 
partem  suam  predictam  acceperit,  &  non 
debent  dimittere  illum,  forciare  nec  dis- 


'  Le  texte  porte  en  réalité  ovium  &  gallinarum; 
la  faute  est  évidente.  |A.  M.] 


mittimus  quod  numquam  contraveniemus 
vel  veniri  faciemiis  aliquo  jure  vel  aliqua 
occasione,  sed  omnia,  sicut  superius  sunt 
scripta  vel  sicut  melius  dici  vel  intelligi 
possunt,  sine  inganno  utriusque  partis  te- 
nebimus  &  observabimus  firmiter  &  fide- 
liter  &  nichil  faciemus  quominus  hec  pre- 
dicta vel  aliquid  horum  firma  permaneant. 
Hujus  rei  sunt  testes  Petrus  Vassallus, 
Guilhelmus  Amelius,  Ugo  de  Romegos, 
Guilhelmus  Vassallus,  Siguerius  de  Cane- 
suspenso,  Guilhelmus  de  Roquafort,  Be- 
rengarius de  Prato,  Ermengaudus  de  La- 
vineira  &  Bernardus  de  Caneto,  vicarius 
domini  Rogerii,  qui  mandamento  ejusdem 
&  Pétri  Olivarii  &  Ricsovendis  &  Guilhelmi 
de  Minerba  mariti  ejus  &  Bertrandi  de 
Palairaco  &  Torti  de  Durfort  &  omnium 
predictorum  testium  hec  scripsit. 


76. 

Règlement  des  consuls  de  Toulouse 
sur  les  épaves  provenant  des  inon- 
dations de  la  Garonne  '. 

NOTUM  sit  universis  presenfibus  &  fu- 
turis  hanc  cartam  legentibus  vel  au- 
dientibus,  quod  Sancius  Faber  &  Ramun- 
dus  Arcinaudus  &  Arnaldus  Vitalis  Se 
Gausbertus  Molnerius,  qui  habebant  mo- 

'  JJ.  x\i,  i"  43  r",  n.  XX. 


Ail 
I  192 


40 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


416 


lendinos  în  capicio  comitis,  habuerunt 
causam  cuni  Raimundo  Galterio  in  piesea- 
cia  consulum  Tholose  civitatis  &  suburbii, 
scilicet...  (voir,  plus  bas,  charte  de  mars  sui- 
vant, n.  77),  qui  tune  erant  constituti  con- 
sules,  in  qua  causa  Sancius  P'aber  &  alii 
sui  parierii  fecerunt  querimoniam  de  Ra- 
mundo  Gauterio,  qui  fregerat  &  abstulerat 
eis  naves  &  aliam  fusfam  molendinorum, 
que  per  augmentum  Garonne  naufragave- 
rant  &  in  suis  honoribus  &  in  suis  albare- 
tis  epulerant  (corr.  appulerant),  &  quia 
nuncios  eorum  qui  naves  illas  &  fustam 
querebant  verberaverat  &  contunieliam 
fecerat.  Et  quia  nichil  inde  poterant  re- 
cuperare,  nisi  cum  eo  ad  voluntatem  ipsius 
concordarent,  adhicientes  quod  super  con- 
simili  facto  alii  probi  homines  hujus  villae 
habuerunt  causam  cum  Ramundo  Gauterio 
in  presencia  consulum  hujus  ville  &  quod 
fuit  ab  illis  consulibus  cognitum  &  judi- 
cio  concordatum  quod  si  naves  vel  molen- 
dini  vel  fusta  molendinorum  vel  alia  fusta 
vel  quecumque  alie  res  apuleriut  in  alba- 
retis  vel  in  quibuslibet  aliis  honoribus 
Ramundi  Gauterii  vel  alicujus  alii  (sic) 
hominis  Tholose,  quod  domini  illarum  re- 
rum  debent  res  illas  recuperare  absque  ulla 
contradictione,  recercito  dampno  quod 
naves  vel  molendini  vel  alie  res  fecerint 
in  predictis  albaretis  vel  in  predictis  ho- 
noribus sive  in  expellendo  sive  in  extra- 
hendo.  —  Quod  judicium  Ramundus  Gau- 
terius  non  cognovit.  —  Preterea  respondit 
Ramundus  Gauterius  se  nunquam  fregisse 
nec  abstulisse  eis  nec  alicui  naves  nec 
aliam  fustam  nec  verberasse  nuncios  eo- 
rum, set  ipse  &  sui  antecessores  ita  habue- 
rant  &  tenuerant  longo  tempore,  quod  si 
naves  vel  alia  fusta  appellebat  (sic)  in  suis 
albaretis  vel  in  suis  honoribus,  quod  do- 
mini concordabant  se  inde  cum  eo.  — 
Tune  eonsules  mandaverunt  utrique  parti, 
ut  probarent  ea  que  allegaverant.  —  Die 
autem  ad  hoc  probandum  assignata,  San- 
cius Faber  &  sui  parierii  predictum  judi- 
cium, sicuti  illum  esse  concordatum  alle- 
gaverant, sufficienter  probaverunt  &  de 
superfluo  hoc  quod  potuerunt,  Ramundus 
Gauterius  vero  nichil  probavit. — Tandem 
hiis  &  multis  aliis  rationibus  hinc  inde 
auditis  &  testibus  diligenter  inspectis,  eon- 


sules judicando  diffinierunt  &  cognove- 
runt  &  dixerunt  quod  tenebant  predictum 
judicium  pro  bono  &  firmo,  &  quod  ita 
teneatur  &  observetur  in  perpetuum,  vi- 
delicet  quod  si  naves  vel  molendini  vel 
fusta  molendinorum  vel  pontorum  vel 
quecumque  alla  fusta  vel  panni  vel  que- 
cumque alie  res  ex  quocumque  loco  sint 
epulerint  (sic)  in  albaretis  vel  in  quibusli- 
bet aliis  honoribus  Ramundi  Gauterii  vel 
alicujus  alii  hominis  Tholose  habifantis 
in  civitate  vel  in  suburbio,  quod  domini 
illarum  rerum  récupèrent  res  illas  absque 
omni  contradictione,  recercito  dampno 
domino  honoris,  quod  naves  vel  molen- 
dini vel  fusta  vel  alie  res  fecerint  in  pre- 
dictis honoribus  sive  in  expellendo  sive  in 
extrahendo,  cognitionecapituli  vel  aliorum 
proborum  hominum  Tholose,  si  capitulum 
in  bac  villa  non  habebat.  Hec  omnia  ut 
predicta  sunt  judicaverunt  eonsules,  quod 
firmiter  teneantur  &  observentur  in  per- 
petuum &  quod  a  nemine  possint  remo- 
veri.  Hujus  dati  judicii  sunt  testes  idem 
eonsules  qui  hec  omnia  diffinierunt  & 
cognoveruat  pro  se  &  pro  omnibus  aliis 
eorum  sociis,  qui  tune  erant  de  capitulo 
(sequuntur  XIX.  capitulariorum  nomina).  Item 
sunt  hujus  dati  judicii  testes...  Guillelmus 
capellanus  Sancte  Marie...  &  alii  plures 
qui  ibi  aderant  &  Ramundus  Johannes, 
qui  cartam  istam  scripsit  mejise  febroarii, 
feria  liii,  régnante  Phiiippo  Francorum 
rege  &  Ramundo  Tholosano  comité  Se 
F'ulcrando  episcopo,  anno  ab  Inearnatione 
Domini  M"  C  LXXXX"  secundo. 


77- 

Les  consuls  de  Toulouse  défendent  le 
séjour  de  cette  ville  à  quiconque 
aura  nui  à  l'un  de  ses  habitants' , 

HEC  est  carta  constitutionis  publiée, 
quam  eonsules  Tholose  tam  civitatis 
quam  suburbii  fecerunt  cum  communi  con- 
silio  civitatis  &  suburbii,  que  constitutio 
talis  est,  ut  nuUus  homo  jam  aliquo  tem- 

'  Aich.  nat.  JJ.  xxi,  f"  24  r",  11.  \ii. 


An 
I  192 


An 

I  191 
mars. 


Ail 


417 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


418 


poie  sit  seciirus   iii  hac  villa,  scilicet  iii 

civitate  nec   in  suburbio,  qui  aliquem  lio- 

mineni    vel    fcniinam    hiijus    ville    habeat  _  -^ 

captuni  vel  redimere  factiim  vel  mortiium  79' 

vel   luembris   debilitatum    vel   depredatiim 

vel  raubatum,  nec  aliquis  homo  vel  fcniina      Actes  de  Pierre,  vicomte  de  Narhonne' 

possit  tali  malefico  securitatem  vel  duca- 


tuni  prestare,  nec  illiim  ducaro  (sic')  in  hac 
villa,  scilicet  nec  in  civitate  nec  in  subur- 
bio, propter  nupcias  vel  ullo  alio  modo 
absque  consilio  illius  cui  nialeficium  esset 
factuni,  nisi  illa  nialeficia  essent  f:icta 
propter  publicam  guerram  comitis  vel  ho- 
niinum  hujus  ville,  de  qua  guerra  esset 
facta  transaclio.  Et  hec  constitutio  ita  facta 
est  ut  in  perpetuum  firiniter&  inviolabi- 
liter  teneatur  &  observctur  &c  quod  a  ne- 
mine  possit  reinoveri.  Hujus  constitutionis 
sunt  testes  idem  consules  qui  cum  comuni 
consilio  hec  constituerunt  :  Arnaldus  Guil- 
lelnuis,  Rainaldus  scilicet  &  Arnaldus  Bar- 
ravus  &  Guillelmus  Ato  de  Sancto  Barcio 
&  Bernardus  Petrus  de  Ponte  &  Geraldus 
Arnaldus  &  Poncius  Guillelmus  de  Sancto 
Romane  &  Petrus  Rogerius  &  Petrus  de 
Roaxio  &  Bertrandus  de  Villanova  &  Guil- 
lelmus de  Turre  &  Raniundus  Galinus  & 
Hugo  de  Palatio  &  Bernardus  Petrus  de 
Cossano  &  Arnaldus  Rufus  &  Stephanus 
Carabordas  &  Guillelmus  Bertrandus  & 
Petrus  Ramundus  d'Esqualquencs,  &  Ra- 
mundus  Geraldus  Vilalis  &  Borengarius 
Ramundus  &  Petrus  Maurandus  ik  Ra- 
mundus Pilificatus  &  Ramundus  Gauterius 
8c  Poncius  de  Prinhaco  &  Arnaldus  Johan- 
nes  &  Ramundus  Johannes,  qui  cartam 
istam  scripsit  mense  marcii,  feria  IIII,  rég- 
nante Philippe  Francorum  rege  &  Ra- 
niundo  Tholosano  comité  &  Fulcrando 
episcopo,  anno   ab    Incarnatione  Domini 

M"C°  LXXXX'II". 


78.   _  LIV 

Sentence  des  consuls  ou  capitouls 
de  Toulouse  '. 

'  I  19;.  —  Manuscrit  de  feu  M.  l'aLbc  de  Cro- 
znt.  [Cîtie  piété  est  en  réaliié  de  mars  1182;  elle 
est  publiée  plus  haut  d'après  le  registre  JJ.  wi. 
Voir  n.  ^3,  c.  Sôp.] 


I.  XN  nomine  Domini,  anno  Incarnationis 


r 


cjusdem  M  cxcil,  rege  régnante  Phi- 
lippe, IV  kalendas  martii.  Notum  sit,  &c. 
quod  ego  Calva  filia  Adalaicis  femine, 
mandate  ejusdem  domine  matris  niee,  & 
ego  Rogerius  de  Podio  maritus  ejus,  uter- 
que  nostrum  super  saiicta  iv  Evangclia 
juraiiius  ecclesie  Sancte  Marie  de  Qiia- 
ranta  &  tibi  Petro  ejusdem  ecclesie  ab- 
bati  &c.  totum  c[uidquid  habelis  in  Castro 
de  Argileriis,  &c.  Totum  hoc  ut  su]-)ra- 
scriptum  &  tcrminatum  est,  sic  ege  Pe- 
trus comes,  vicecomes  Narbone,  cujus 
consilio  hec  omnia  facta  sunt,  laudo  & 
omni  tempore  valiturum  confirme  &  pre- 
prio  sigillé  meo  firmiter  corrobore.  Hoc 
totum  fuit  factuni  &  juratum  infra  mures 
civitatis  Narbone,  in  deme  Pétri  de  Lacu, 
in  prescntia  Pétri  Raimundi  Margalionis, 
Berengarii  de  Porta  Regia,  Pétri  Raimundi 
de  Capitolio  &  Berengarii  filii  ejus,  Be- 
rengarii Palerii,  Raimundi  de  Lacu,  Ar- 
naldi  de  Lacu  fratrls  ejus.  Martinus  ex 
utraque  parte  mandatus  scripsit. 

II.  In'  nomine  Domini,  anno  Incarna- 
tionis ejusdem  Mcxciir,  rege  régnante 
Philippe,  VI  idus  novembris.  Sit  omnibus 
haec  audientibus  netum,  quoniam  placi- 
tum  fuit  inter  cemitem  Petrum,  vicece- 
mitem  Narbonae,  ex  una  parte,  &  inter 
Guillelmum  Monetarium  ex  altéra  parte. 
Petebatsiquidem  jamdic  tus  Guillelmus  Mo- 
netarius  totum  mansum  qui  fuit  Jeannis 
Monetarii  fratris  ejus,  quoniam  idem  Jean- 
nés  Monetarius  ei  in  sue  testamento  ipsum 
mansum  reliquerat  simul  cum  omnibus  aliis 
rébus  suis,  quod  scilicet  testamentum  Guil- 
lelmus Monetarius  pre  vero  induxit,  & 
cernes  Petrus  illud  verum  esse  cegnevit  in 
curia  sua,  in  qua  idem  cornes  Petrus  pu- 
blice  judices  constituit  &  assignavit,  vide- 


Archives    de    l'abbaye    de    Quarante. 
58,  f"  148.] 
Archives  de  la  ville  de  Narbonne. 


[Doat, 


l{d.orî<i 

t.  111, 

col.  172 


An 
I  ipj 

fiivrlcr. 


An 
1 19.3 

8  110- 
vciiibic. 


KJ.orio. 
t.  III, 

Cijl.  173. 


VlII. 


M 


An 
1 193 


419 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


410 


An 
1  194 

5   jan- 
vier. 


licet  magislrum  Pctrum  Arnaldum  de  Lacu, 
Guillelnuini  Gausbcituni ,  Bernardiini  de 
Carcassoua,  Pontiuni  Rotlanduni,  Guillel- 
nuini Fabruni,  ut  siciit  ipsi  de  jure  judica- 
veriiit,  sic  tota  causa  termiiiaretur.  Auditis 
vero  ratioiiibus,  &c.  &  inspecto  testa- 
nieiito,  janidicti  judices  sententia  diffini- 
tiva  judicaverunt,  ut  totus  jamdictus  nian- 
siis  esset  praedicti  Guillelmi  Monefarii  & 
suorum  haeredum,  omni  tenipore,  salvo 
tameii  usatico  &  seuiorivo  janidicti  coraitis. 
'Et  ego  Petrus  cornes,  vicecomes  Narbonae, 
hanc  sententiam  deffinitivam  esse  datam  a 
supradictis  judicibus,  quos  ego  ipse  in  cu- 
ria  niea  elegi,  &c.  laudo  &  confirme,  &c. 
Et  ego  Aymericus  filius  jamdicti  comitis, 
hoc  totum  laudo  &  confirme,  &c.  Et  insu- 
per ego  praedictus  comes  Petrus  confiteor 
me  habuisse  a  te  dicto  Guillelnie  Mone- 
tario  pro  hoc  laudamente  M  CGC  solidos 
Melgor.  Hujus  rei  testes  sunt  Joannes  Bis- 
tanus,  &c. 


80. 

Franchises  £•  privilèges  accordés  aux 
habitants  de  la  salvitas  de  Tou- 
louse'. 

NOTUM  sit  cunctis  tam  presentibus  quam 
fiituris,  quod  magna  pars  proborum 
hominum  do  salvitate  Tholose  venerunt 
ante  presenciam  domini  Ramundi,  ducis 
Narbene,  comitis  Tholose,  marchionis 
Previncie  &  produxerunt  ei  unam  cartam 
de  eadeni  salvetate  &  de  libertatibus  ejus- 
dem  salvetatis,  sicut  dominus  Ildefensus 
comes  Tholose  qui  fuit,  avielus  ipsius  do- 
mini Ramundi  comitis  Tholose,  dederat 
libertatem  eidem  salvefati  &  hominibus  & 
feminis  habitantibiis  in  eadom  salvitate, 
uti  nielius  continebatur  in  alia  carta  ejus- 
dcni  libcrtatis  de  eadem  salvitate,  &  stabi- 
limenta  &  libertates  ejusdem  salvetatis 
sunt  talia.  —  Quod  ullus  honio  aut  feniina 
qui  in  hac  predicta  salvetate  steterit  & 
niansioneni  ibi  habuerit,  non  dct  portati- 

'  Archives  natiouiiles,  JJ.  xxi,  f"  21  v",  n.  M. 


ciim  de  blato  neque  de  vîndeniia  nec(ue 
de  viiio,  neque  det  lezdani,  &  de  clamore 
coniilale  non  det  justiciani  nisi  II  solidos, 
si  inculpabitur.  Set  si  aliquis  fecerit  ibi 
sanguisfusionem,  dabit  XXX  solidos  justi- 
ciani. Et  oninis  honio  vel  femina  de  uno- 
quoque  casale  hujus  salvetatis  in  quo  fue- 
rit  domus,  mitât  unam  saumatam  de  sale 
omni  anno  unam  vicem  in  adventu  Domini 
ad  salanduni  sine  usu,  Et  quisquis  homo 
scindât  carnem  &  vendat  &  iaciat  niiniste- 
ria  que  facere  poterit.  Et  per  impeditiones 
quas  homines  fecerunt  vel  faciant  foras  sal- 
velateni,  heniines  ejusdem  salvetatis  non 
constringantur  neque  pignorantur  (sic)  in 
predicta  salvetate,  nisi  intus  habuerint 
facta.  In  hac  predicta  salvetate  habet  & 
retinet  prefatus  comes  ad  faciendam  suam 
volu[n]tateni  honiicidas,  traditores,  latro- 
nes  &  adultères,  si  ibi  facti  fuerint,  &  re- 
tinet sues  captos,  si  de  castello  Narbo- 
nense  ibi  fugiebant  quod  capti  essent  & 
retinet  comes  usum  venditionis  vini,  ita  ut 
consuetum  est,  —  Tune  dominus  prefatus 
comes,  visa  8c  audita  &  intellecta  illa  carta, 
&  stabilimenta  &  libertates  de  eadem  sal- 
vetate sua  propria  &  bona  veluntate  in 
honore  Dei  omnipotentis,  Patris  &  Filii  & 
Spiritus  sancti  &  béate  virginis  Marie,  81 
quod  Deus  omnipotens  eum  vivere  faciat 
ad  faciendum  suum  servicium  8j  condonet 
ei  omnia  peccafa  sua,  statuit  Si  confirma- 
vit  atque  concessit  eanideni  salvitatem, 
sicut  signala  est  &  bodulata  per  crucem  & 
de  cruce  in  crucem  infra  muros  civitatis 
Tholose  &  deforis,  8c  a  flumine  Garonne 
usque  ad  ipsum  murum  civitatis  8c  deintus 
ad  supra  castellum  Narbonensem.  Hec 
omnia  stabilimenta  predicta  8c  libertates 
dcdit  8c  statuit  atque  cenfirmavit  dominus 
Ranuindus  comes  predictus  huic  salvetati 
8c  omnibus  hominibus  presentibus  8c  fu- 
turls,  qui  vel  que  ili  permanent  aut  per- 
manserint  aut  venerint  stare  in  eadeni  sal- 
vetate ultra  alias  comunes  libertates  hujus 
ville,  ita  ut  hec  emnia  que  prescripta  sunt 
firniiter  feneantur  8c  exequantur.  Set  reti- 
nuit  ibi  dominus  Ramundus  prefatus  co- 
mes illa  feeda  8c  dena,  que  in  eadem  sal- 
vetate dominus  Ramundus  comes  pater 
ejus  dederat  8c  cencesserat  Bernardo  Ar- 
naldo  8c  aliis  probis  hominibus,  quod  ibi 


An 
1194 


42  i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

'"^  habcbnt  iinusquisque  illorum  sviuni  jus, 
sicut  ibi  débet  habere.  Hujus  recogiiitio- 
iiis  &  concessionis  &  istius  rei  prescripte 
sunt  testes  Ramuiidus  de  Ricalto  &  Aynie- 
ricus  de  Castronovo  &  Petrus  Rogerius, 
qui  tune  erat  vicarius  Tholose  &  Bertiau- 
dus  de  Moiitibus  &  aller  Petrus  Rogerius 
filius  Bernardi  Rogerius  (sic)  qui  fuit  & 
Arnaldus  Guilaberlus  &  alii  plures,  qui  ibi 
aderant  &  Guillelmus  qui  cartam  istam 
scripsit.  Hoc  fuit  factuni  &  hoc  totum  ita 
concessum  in  iiiense  januarii,  feria  V, 
quinto  die  in  introitu  ipsius  mensis,  rég- 
nante Philippo  Francorum  rege  &  eodem 
Ramundo  Tholosano  comité  &  Fulcrando 
episcopo,  anno  M°c°  LXXXX"lir  ab  Incar- 
nacione  Doniini. 


modo  vel  aliqua  occasione,  &:c.  Et  ad  iiia- 
joreni  actorilatem  &  securitateni ,  hanc 
cartam  sigilli  mei  impressione  confirnio  & 
corrobore.  Et  sit  notum  quod  predictum 
honorem,  redditus  &  seniorivum  debemus 
recuperare  ego  vel  mei  post  mortem  tuam 
cuni  ipsa  pecunia  de  qua  redemeris  illud. 
Hujus  rei  sunt  testes  Raimundus  Trenca- 
vellus,  Jordanus  de  Sancto  Felice,  Guilhel- 
nius  Pétri  Oslupi,  Poiitius  de  Montaiiiaco, 
Frezol  de  Mezoa,  bastardus  de  Agate,  Pe- 
trus Robertus  &  Bernardus  de  Caneto, 
notarius  domini  Rogerii,  qui  mandamento 
ejusdem  &  predictorum  tcstium  hec  scrip- 
sit 8c  sigillavit. 


An 
"94 


I.  m, 

col.  173. 


An 
"94 

janvier. 


81.  —  LVI 

Donation  de  Roger,  vicomte  de  Bé- 
"{iers,  à  Béatrix,  sa  sœur,  du  châ- 
teau de  Mè-^e  '. 

IN  nomine  Domini,  anno  a  Nativitate  ejus- 
dem MCXCIII,  régnante  rege  Philippo, 
mense  januarii.  Ego  Rogerius  vicecomes 
Biterrensis  per  me  &  per  omnes  nieos  pré- 
sentes ik  futuros,  bona  fide  &  sine  dolo 
cum  hac  presenti  carta  in  futurum  valitura 
dono  &  reddo,  laudo  &  concedo  tibi  Bea- 
trici  sorori  mee  in  omni  vita  tua,  scilicet 
totum  honorem  &  omnes  redditus  &  to- 
tum seniorivum,  quod  aliquo  modo  habeo 
&  habere  debeo  in  toto  Castro  de  Mesoa 
&  in  omnibus  suis  terminiis  &  quidquid 
ego  ibi  &  antecessores  mei  vist  sumus  ha- 
bere &  tenere.  Et  possis  dare  &  dimittere 
&  facere  semper  voluntatem  tuam  de  omni 
pecunia  de  qua  redîmes  predictum  hono- 
rem. Et  si  in  predicto  Castro  vel  in  suis 
terminiis  aliquam  acquisitionem  vel  ali- 
quod  augmentum  facere  potcris,  de  toto 
illo  possis  facere  semper  voluntatem  tuam. 
Et  promitto  quod  contra  predictum  donum 
numquam  veniam  vel  veniri  faciam  aliquo 


82.  —  LVII 

Hommage  de  Guillaume  de  Montpellier 
à  l'évêque  de  Maguelonne\ 

AUDI  tu,  Guillelme  Magalonensis  epi- 
scope.  Ego  Guillelmus,  dominus  Mon- 
tispessulani,  filius  Matildis,  ab  ista  hora 
in  antea  personam  tuam  non  capiam,vitam 
&  membra  tua  tibi  non  toUam  nec  homo 
nec  femina  meo  consilio  vel  meo  ingenio. 
Et  si  in  illo  honore,  quem  tu  hodie  habes 
&  possides  &  canonici  Magalonenses  ha- 
bent  &  possident  in  communia  vel  in  an- 
tea tu  acquisieris  meo  consilio  &  canonici 
similiter  meo  consilio  acquisierint ,  ego 
Guillelmus  tollerem  vel  forifactum  ibi  fa- 
cerem  ,  cum  tu  me  commonras  per  sacra- 
mentum  infra  XL  dies,  cabalnien  o  rendrai 
od  o  emendarai  vel  ad  tuam  merce  men 
conteirai  &  ad  mercedem  canonicorum  si- 
militer. Et  si  homo  vel  femina  in  illo  ho- 
nore, quem  tu  habes  &  possides  &  canonici 
habent  &  possident  vel  in  antea  tu  meo 
consilio  acquisieris  &  canonici  similiter 
meo  consilio  acquisierint,  tibi  vel  canoni- 
cis  aliquid  tolleretvel  forifactum  faceret,  si 
per  me  iUud  redercere  nollet  vel  directuiii 
tibi  &  canonicis  facere  nollet,  cum  tu  men 
commonras  per  sacramentum,  tibi  &  cano- 


An 
I  193 

avril- 
novem- 
bre. 

Hd.ori'?. 

t.  111, 
col.  174. 


'  Ch&teau  de  Foix,  cartulaire,  caisse  |5.   [Dont,  '  Trésor  des  chartes,  Magiielonne,  snc  2,  n. 

T.  169,  f"  5i.]  [A"i-  J-  3.j<^i  original.] 


An 
I  ]|j3 


423 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


424 


nicis,  vcl  si  prcscns  p.on  fueris  vcl  ccclcs'ia 
Magalonensis  tiiiic  forte  episcopum  non 
habuerit,  prior  Magalonensis  cum  consi- 
lio  capidili  Magalonensis  me  conimonra 
per  sacramentiiiii,  tibi  &  canonicis  Maga- 
lonensibus  adjutor  ero  sine  enganno.  Sicut 
.in  hac  carta  continetur  &  clericus  légère 
&  intelligere  potest,  ita  tenebo  &  adini- 
plebo  sine  onini  enganno,  me  sciente,  tibi 
Guillelnio  Magalonensi  episcopo  &  catho- 
licis  successoribus  tuis  &  canonicis  Maga"- 
lonensibus  presentibus  &  futuris.  Sic  Deus 
me  adjuvet  &  iste  sancte  reliquie,  —  Hoc 
fuit  factum  anno  dominice  Incarnationis 
M"  C°  XC  m",  mense  novembris,  super 
altare  Sancti  Nicholai,  in  presencia  do- 
mini  Gregorii,  Sancti  Angeli  cardinalis, 
Apostolice  sedis  legati,  &  domiiii  Beren- 
garii  archiepiscopi  Narbonensis,  Ginuuuli 
archidiaconi  Ilerdensis,  Guidonis  prepo- 
siti  Magalonensis,  B.  sacriste,  P.  de  Agri- 
folio  archidiaconi,  P.  de  Triatorio,  E,  de 
Buada,  P.  de  Gairigis,  B.  Bedocii,  G.  de 
Brodeto,  P.  de  Luuello,  P.  Bcriraiidi, 
Ugonis  de  Arzacio,  G.  Eldini,  B.  Tavel, 
G'  Pétri  Deodati,  II.  de  Arboraz,  P.  de 
Albalanicis,  Almeradi,  Brenuindi  de  Vede- 
nobre,  P.  Renies,  R.  Alegre,  B.  de  Castro- 
novo,  Ugonis  de  Montelauro,  G.  de  Cava- 
lauo,  P.  Gaucclnii,  Bertrandi  de  Vabre, 
Pétri  de  Monteferrario, Bertrandi  de  Sancio 
Gervasio,  Juliani,  Bertrandi  de  Maiirino, 
Poncii  Nigri,  Berengarii  de  Calatorio, 
Guillelmi  de  Lechis,  magistri  Giiillelmi, 
R.  Guinoti,  Poncii  de  Campo,  Guillelmi 
de  Sancto  Juliano,  Folcheti  canonicoruni, 
Guillelmi  de  Mesoa,  Bertrandi  de  Caudu- 
ranegues,  Michaelis,  Pétri  Luciani,  Ber- 
nardi  medici  alieni,  Mathei,  Pétri  Felicis, 
Johannis  de  Ramas,  Johannis  Escoboliet, 
R.  Grimaut,  Pétri  Raimundi  de  Campo, 
Bertrandi  de  Rovoira,  Guillelmi  Martini 
&  Poncii  de  Cornone,  qui  hec  scripsit,  & 
alii  quamplutes. 


83.  —  LVIIl 

Cession  de  Raimond,  comte  de  Tou- 
louse,  à  l'évêque  de  Viviers,  des 
droits  qu'il  avoit  sur  cette  ville  '. 

NOTUM  sit  presentibus  &  futuris,  quod 
controversia  que  vertebatur  inter  Rai- 
mundum  comitem  Tolosanum  &  ecclesiam 
Vivarii,  per  manum  Roberti  Viennensis 
archiepiscopi  taliter  est  mediante  concor- 
dia  terminata.  Cornes  siqiiidem  per  se  & 
successores  suos  in  perpetuum  reniittit 
episcopo  Nicolao  &  omnibus  successoribus 
ejus  &  ecclesie  quidquid  petebat  vel  pe- 
tere  poterat  in  civitate  Vivarii,  nec  débet 
jus  vel  feudum  ecclesie  aliquomodo  acqui- 
rere  sine  consensu  episcopi  &  ecclesie.  Et 
propter  hoc  Nicolaus  episcopus  &  ecclesia 
douant  ei  jus,  quod  habent  in  castello  de 
Gorepeira  &  ejus  mandamento,  exceptis 
ecclesiis  &  earura  pertinentiis  &  quoJ 
habent  in  castello  d'Aigueze  &  ejus  man- 
damento. Preterea  donant  ei  c  marcas 
argenti.  Et  sciendum  quod  de  eo  quod 
habet  comes  in  villa  Sancti  Marcelli  débet 
facere  justiciam  episcopo  &  ecclesie  per 
manum  doniiiii  Viennensis  archiepiscopi 
vel  si,  quod  absit,  Viennensis  non  super 
fiierit,  per  manum  episcopi  Valenlini. 
Causa  autem  ista  anle  Pentecostem  finiri 
débet,  co  pacto  quod  si  per  episcopum 
vel  ecclesiam  steterit,  quod  jus  suum  us- 
que  ad  proximum  Pentecostem  prosecutus 
non  fuerit,  exinde  quod  cornes  habet  in 
villa  Sancti  Marcelli  episcopus  vel  eccle- 
sia petere  non  poterit.  Similiter  si  per 
comitem  steterit,  quod  infra  predictum 
tenipus  justitiam  prosecutus  non  fuerit, 
quod  habet  in  predicta  villa  episcopo  & 
ecclesie  remittit  &  concedit.  Preterea 
sciendum  quod  si  cornes  quod  habet  in 
villa  Sancti  Marcelli  per  justitiam  perdi- 
derit  vcl  quod  causam  prosecutus  non  fue- 
rit, C|uidquid  de  mandamento  Aigueze  & 
extra  flumen  Ardechie  ex  parte  Sancti  Mar- 


An 
1  193 

in;ti. 


'  Baluze,   portefeuille  de  Viviers,    n.    22.    [Ar- 
moirci,  V.   19,  f"  1^0. j 


An 
1  ipS 


420 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


42( 


celH  episcopo  &  ecclesie  in  perpetuum  re- 
nianebit.  Verunitanieii  si  villa  Saiicti  Jusli 
per  predictam  conveiitionem  comiti  cesse- 
rit,  ecclesia  ik  décima  episcopo  remaue- 
bunt.  Si  quos  testes  cornes  ])roducere  vo- 
'ueiit,  si  illi  testimonium  dicere  nohieriiit, 
episcopus  conipellere  debebit.  Similiter  & 
cornes  facere  débet,  si  episcopus  testes 
producere  voliierit  &  illi  noluerint.  Ad 
hujus  facti  coiifirniationeni  &  testimonium 
dominas  Robertus  Viennensis  archiepisco- 
pus  presentem  paginam  super  hoc  factani 
sigilio  suo  signavit.  Factum  est  autem  in- 
ter  burgum  Sancii  Andeoli  &  Paludem, 
aiino  ab  Incarnatione  Domini  i\icxcill', 
mense  maio. 


84.  —  LIX 

Donation  d'Alphonse,  roi  d'Aragon, 
à  Raimond-Roger,  comte  de  Foix, 
de  la  vicomte  de  Narhonne,  (S-c* 


hd.ong. 

I.  Ili. 
col.  173. 


An 
I  19.3 
juin. 


MANIFESTUM  sit  omnibus,  quod  ego  II- 
defonsus  Dei  gratia  rex  Aragonensis, 
cornes  Barchinonensis  &  niartiuesiiis  Pro- 
vincie,  laudo,  concedo  &  confirme  tibi 
Rainiundo  Rotgerii  dilecto  nepoti  meo, 
propter  amoreni  &  copulam  parentele  ([uo 
est  inier  me  8c  le  &  propter  servicium 
t|uod  mihi  fecisti,  omnes  illas  convenien- 
cias,  quas  cornes  Petrus  tibi  fecit  tam  de 
donativo  vicecomitatus  Narbone  c|uam  de 
omnibus  aliis,  Zi  concedo  &  confirmo  tibi 
fotwm  hoc  c|uod  cornes  Petrus  sive  alius 
quicumque  sit  vicecomes  Narbone  teiiet 
&  tenere  débet  per  me  &  per  antecessores 
nieos  in  vicecomitatu  Narbonensi  &  in 
Narbona  &  in  tola  terra  Narbone.  Con- 
cedo etiam  &  confirmo  tibi  Fcnoletum  & 
Fenoledes  &  Petramperfusam  &  Petram- 
pertusez,  tali  pacfo  &  conditione,  ut  bec 
omnia  supradicta  teneas  &  possideas  per 

'  Le  texte  que  nous  suivons  porte  mcm.ui;  la 
correction  est  de  dom  Vaisscte;  elle  est  de  tout 
p:int  excellente.   [A.  M.] 

'Château  de  Foix,  c.iis:e  20.  [Dont,  v.  169, 
("■■4--1 


me  &  per  mcos  successores,  &  quod  fidelis 
seniper  mihi  sis  &  meis,  &  quod  pacem  8c 
guerram  facias  per  me  8c  per  meos  succes- 
sores de  omnibus  supradictis,  8c  quod  co- 
niitem  Raimundum  vel  eum,  qui  dominus 
fuerit  Tholose  &  Sancti  Egidii,  guerrejes. 
Et  si  sine  filio  vel  filia  legitimi  conjugii 
decederes,  omnia  supradicta  8c  quantum- 
cumque  juris  ibi  habes  8c  habere  debes 
revertantur  ad  me  8c  ad  nieos  successores. 
De  supradictis  autem  terris,  Fenoleto  8c 
F'enoledez  8c  Petrapertusa  8c  Petrapertusez, 
daturus  es  mihi  8c  meis  potestatem  quaii- 
documque  eas  habere  potueris.  Si  vero 
velles  te  desexire  de  supradictis  terris  8c 
honoribus  vel  aliquo  supradictorum,  non 
possis  facere  nisi  in  me  8c  in  meos  succes- 
sores. Ego  autem  promitto  tibi  quod  sem- 
per  sim  tibi  8c  tuis  bonus  dominus  8c  bo- 
nus in  omnibus  negociis  tuis,  8c  quod  sim 
tibi  bonus  adjutor  8c  valitor  de  supradicta 
guerra.  Hujus  rei  testes  sunt  B.  Narbo- 
nensis  archiepiscopus,  qui  bec  laudo,  salvo 
jure  meo,  Guillelmus  de  Niort,  Guillelmus 
de  Granata.  Datum  afTud  Oscam  anno  Do- 
mini Mcxciii,  mense  junii,  per  nianum 
Pétri  de  Blandii  notarii  domini  Régis,  qui 
hoc  scripsit  cum  litteris  suprascriptis  in 
linea  quinta  8c  undecima,  8c  lineis  rasis  8c 
cnicndatis  in  linea  ([unrta  décima. 


An 
1 193 


85. 


LX 


Donation  des  tailles  faite  aux  Juifs 
de  Carcassonne  par  Roger,  vicomte 
de  Béyers'. 

IN  nominc  Domini,  anno  a  Nafivifate  ejus- 
dcm  M  CXCIII,  régnante  rege  Philip|0, 
mense  decembri.  Ego  dominus  Rogerius 
vicecomes  Biterrensis,  bona  fide  8c  sine 
dolo  cum  bac  carta  in  perpetuum  valitura, 
per  me  8c  per  omnes  mcos  présentes  Si 
tuturos  concedo  8c  dono  vobis  omnibus 
Judeis  Carcassone  presentibus  8c  futuris, 
quod  omnes   Judei    Limosi  vici    8c  Electi 

'  Château  de   Foix,   caisse    i5.    [Doat,  v.    169, 
f  49-] 


An 

dcccir.- 
brc. 


An 
1  ip3 


4^7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


428 


I':d.orig 

t.  III, 

col.  176. 


&  totius  Retldensis  présentes  &  fiituri  siiit 
vobis  &  douent  vobiscum  in  omnilnis  tnl- 
liis  8i  quistis,  quas  propter  me  vcl  aliquo 
alio  modo  facietis.  Et  est  veriim  quod  sem- 
per  fuit  consuetum  a  pâtre  meo  &  ab  an- 
tecessoribus  mais,  quod  Judei  Reddeiises 
darent  semper  vobiscum  ad  talliam  &  non 
alio  modo.  Et  dono  &  concedo  tibi  As- 
trugo  de  Electo  &  tibi  Crescas  de  Limoso 
&  fratribus  tuis  &  omnibus  aliis  Judeis 
Reddensibtis  presentibus  &  futuris,  quod 
ego  nec  posteritas  mea  non  requiremus 
nec  rec[uirere  faciemus  a  vobis  nec  a  pos- 
teris  vestris  tallam  nec  quistam  nec  toltam 
neque  a  vicariis  nostris  requiri  vobis  per- 
mittemus,  nisi  tantummodo  quando  facie- 
mus communem  quistam  Judeis  Carcas- 
sone.  Et  promitto  quod  omnia  supradicta 
tenebo  &  observabo  firmiter  &  fideliter  & 
numquam  contraveniam  vel  veniri  faciam 


&  successoribus  tuis  in  perpetuuin,  totum 
cnstrum  de  Frontiniano  cura  omnibus  per- 
tinentiis  suis,  &c.  Pro  praedicto  autem 
feudo  tu  &  successores  tui  mihi  &  suc- 
cessoribus incis  teneminv  ferre  opem  & 
nuxilium  contra  omnes  homines,  tantum- 
modo cum  ipso  Castro  &  hominibus  castri 
&  militibus,  &c.  Ad  haec  ego  G.  Montis- 

pessuli  dominus praedictum  castrum  de 

Frontiniano  a  te  domino  meo  Raimundo 
in  feodum  cum  omnibus  praedictis  pactis 
accipiens,  juro  tibi  fidelitatem  &  vitam 
tuam  &  membra,  &  quod  ipsum  castrum... 
per  quamlibet  guerram,  quam  cum  quoli- 
bet alio  tu  &  successores  tui  habueritis,  a 
Rodano  uscjue  ad  flumen  Erauri,  ego  & 
successores  mei  quotiescumque  volueritis 
ad  commonitionem  vestram ,  &c.  redde- 
mus,  &c.  Si  tamen  feudales  vel  alius  qui- 
libet    praedictum    castrum    auferrent    vel 


aliquo  jure   vel    aliqua   occasione.  Et   ad      violenter  retinerent,  nobis  invicem  opem 

&  auxilium  ad  recuperandum  castrum  aller 
alteri  faciemus,  &c.  Et  ego  Raimundus  co- 
rnes bona  fide  promitto  me  observaturum, 
salvis  tamen  &  retentis  mihi  de  meis  al- 
bergis  XXIII  militum  in  praedicto  Castro 
de  feudalibus.  Horum  omnium  testes  siint 
R.  Lodovensis  episcopus,  R.  Agathensis 
electus,G.  Magalonensis  episcopus,  Guide 
Magalonensis  praepositus,  Joannes  de  Ro- 
cafolio,  A.  Arlochinus,  P.  de  Lunello, 
R.  de  Marojol  canonici,  Garinus,  B.  de 
Gardia  monachi,  Bernardus  dojiinus  An- 
dusiae,  S.  de  Cerviano,  G.  de  Sabrano, 
Rostagnus  filius  ejus,  R.  Rascats,  Raimun- 
dus de  Bargiaco....  Pontius  Pétri  de  Agan- 
tico,  G.  de  Mesoa,  P.  Fulcodius,  Bertran- 
dus  Radulfi,  &c. 

IL  Anno  dominice  Incarnat"'*  MCXCIV, 
Raimond,  comte   de  Toulouse,  donne      j^   kalendas    junii.   Ego  Raimundus  Dei 

enfiefFrontignan,Omelas,bc.,au      gratia  dux  Narbonae,  &c.  comes  Melgo 

seigneur  de  Montpellier^ 


majorera  actoritatem  &  ad  pereiinera  rei 
memoriam,  hanc  cartam  sigillo  meo  con- 
firmo  &  corroboro.  Hec  omnia  supradicta 
laudo  &  confirmo  e'go  Arnaudus  Raimundi 
vicarius  Carcassensis.  Hujus  rei  sunt  testes 
Guilhelmus  Amelius,  Bernardus  de  Muro- 
veteri,  Guilhelmus  Ugo  subvicarius  Car- 
cassone,  Raimundus  Lombardus,  Bertran- 
dus  Lucius  &  Bernardus  de  Caneto  no- 
tarius  domiui  Rogerii,  qui  mandamento 
ejusdem  &  predictorum  alionim  hoc  scrip- 
sit  8c  sigillavit. 


86.  —  LXI 


I.    A  NNO  dominice  Incarnationis  MCXCIV, 

J\  IV  kalendas   junii.  Ego  Raimundus 

Dei  gratia  dux  Narbonae,  comes  Tolosae, 

marchio  Provinciae  &  comes  Melgorii,  Fai- 


rii,  Faiditde  comitissae  filiuSj  per  me,  &c. 
transfero  in  perpetiuim  absque  ulla  retcu' 
tioiie  tibi  Guillelmo,  Montispessuli  do- 
mino, filio  qiiondam  Mathildis  ducissae,  & 
filiis  &  filiabus  tuis  dominium  &  domina- 
tioneni  &  omne  omnino  jus,  quod  habebam 


An 
119.;. 


An 
1194 

2g  mai» 


i;j.oiii;, 

I  m; 

col.  177. 


ditae  comitissae  filius,  per  me,  &c.  trado  vel  habere  poteram  vel  debebam,  scilicet 
in  feudum  tibi  Guillelmo  domino  Montis-  in  Castro  de  Omelas  &  in  toto  termino 
pessuli,  filio  quoiidara  Mathildis  ducissae      ipsius  castri,  &  in  Castro  de  Poieto  &  in 

toto  terminio  ejus,  cxceptis  lis,  quae  Guigo 
'  Manascnis  d'Ai:bay!,n.'i\.  Gaireiatus  habuit    in  Castro    de    Poieto  a 


An 
1194 


429 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


4.10 


Gagoiie  (le  Pctrabruiia ,  &  dominium  & 
dominationem  &  omne  omnino  jus  quod 
habebam  in  Castro  de  Sancto  Pontio,  &  in 
Castro  de  Popiano,  &  in  Castro  de  Maser- 
nis,  8c  in  villa  de  Sancto  Paragorio,  &  in 
Castro  de  Monte-Arnaudo,  &  in  Castro  do 
Piniano  quicquid  R.  Ato  vel  aliquis  per 
eum  ibi  habebat,  &  in  castro  de  Cornone- 
sicco,  &  in  Castro  de  Montebaseno,  &  in 
villa  de  Sancto  Paragorio,  &  in  villa  de 
Muroveteri  &  iu  eorum  terminiis,  &  ge- 
neraliter  totum  hoc  quidquid  sit,  quod 
uniquani  pertinuit  vol  pertinere  potuit  vel 
debuit  ad  castrum  de  Omelacio....  exccpto 
Castro  de  Frontiniano  cum  omnibus  perti- 
nentiis  suis,  &c.  quod  niihi  &  haeredibus 
meis  rettneo,  sicut  in  carta  de  Frontiniano 
intcr  nie  &  vos  facta  continetur.  Haec  au- 
tem  omiiia  ea  Icge  &  coiiditione  concedo, 
ut  nihil  de  praedictis  iu  alium  quam  filium 
vel  filiam,  filios  vel  filias  alienare  valeas 
vel  transferre,  &c.  Facta  sv.it  haec  prae- 
scntibus  R.  Lodovcnsi  episcopo,  &c.  B.  de 
Salvio,  Draconeto  de  Bocoirano,  &c.  P. 
Fulcois  &  B.  Radulfo  causidicis...  Elisiario 
de  Castriis  &•  S.  de  Cerviano,  &c.  S.  de 
Albaterra,  niagistro  Guidone,  S.  do  Con- 
chis,  &C.  &  ego  Petrus  Cevenerius  domiui 
coniilis  iiotarius,  qui  praesens,  &c. 


87.  —  LXII 

Accord  entre  l'évêque   6*   le  vicomte 
de  Bé-^iers  ' . 


L  tM  nomine  Domini,  anno  a  Nativifate 
1  cJMsdem  M"C"XC"IV'',  régnante  rege 
Philippo,  Il  non.  aug.  Ego  Bertrandus  da 
Seifsaco,  tutor  Ralmundi  Rofgerii  viceco- 
mitis  Bitcrrcnsis,  bona  fide  &  sine  dolo  cum 
hac  carta  promitto  per  me  8c  per  ipsum  vi- 
cccomitem  tibi  domino  Gaufrido  Biterrensi 
episcopo  8c  tibi  Stephano  de  Cerviano, 
quod  quamdiu  ero  tutor  vicecomitis  omnia 
negotia  villae  Biterris  &  tocius  Biterrensis 
episcopatus  8c  Agathensis  consilio  vestro 

■Archive»  de  révcché  de  Bîiieri.  [Doat,  v.  6i, 

r»  3i'>.i 


Se  voluntate  ego  8c  viccconies  disponomus, 
&c  nihil  dignum  consilio  sine  utriusque 
consensu  ordinabimus  vel  faciemus,  nec 
bereticos  vel  Valdenses  in  predicta  villa 
vel  episcopatu  nos  vel  aliquis  nostro  con- 
silio inducemus.  Et  si  forte  ibi  fuerint,  pro 
posse  nostro  illos  inde  ejiciemus  8c  tibi 
episcopo  jus  8c  liberam  potestatem  per  me 
8c  vicecomitem  eos  expellendi  concedo. 
Promitto  iterum  vobis  jamdictis  episcopo 
8c  Stephano,  quod  ego  8c  vicecomes  vos  8c 
vestros  homines  8c  omnia  ad  vos  vel  ipsos 
pertinentia  8c  ecclesias  8c  clericos  8c  res 
ipsorum  seniper  pro  posse  nostro  defen- 
demus,  8c  in  omnibus  erimus  vobis  fidèles 
adjutores  contra  omnes  homines.  Item  pro- 
mitto per  me  8c  predictum  vicecomitem, 
quod  quamdiu  tutor  ero,  vicarium  in  villa 
vel  episcopatu  Biterrensi  non  alium  quam 
illum  quem  vos  volueritis  8c  consulueritis 
de  ipso  episcopatu  Biterrensi  instiluam. 
Hec  omnia,  sicut  superius  scripta  sunt  vel 
sicut  melius  dici  vel  intelligi  sine  vestro 
vestrorumque  inganno  possunt,  ad  intel- 
lectum  vestrum  tenebo  8c  observabo  fir- 
niiter  8c  fideliter  per  me  8c  vicecomitem, 
8c  numquam  contraveniemus  vel  veniri  fa- 
ciemus aliqua  occasione  vel  aliquo  modo, 
nec  fecimus  vel  faciemus  quominus  hec  vel 
aliquid  horum  firma  permaneant.  Sic  me 
Deus  adjuvet  8c  hec  sancta  quatuor  Evan- 
gelia.  Si  vero  in  aliquo  predictorum,  quod 
Deus  avertat,  excedere  contigerit,  infra 
XX  dies,  a  vobis  vel  nunciis  vestris  com- 
moniti,  cum  omni  integritate  emendabi- 
mus  8c  corrigemus;  quod  nisi  fecerimus,  a 
perjurio  8c  falsitate  8c  proditione  me  non 
defendam.  —  Et  ego  Gaufridus  episcopus 
predictus  8c  ego  Stephanus  de  Cerviano 
promittimus  tibi  Bertrando  de  Seissaco  8t 
vicecomiti,  quod  fidèles  consiliarii  8c  adju- 
tores erimus  vobis  in  negotiis  Biterrensis 
episcopatus  8c  Agathensis  contra  omnes 
homines.  Ego  tamen  episcopus  comitem 
Tolosanum,  cui  fidelitatem  teiieor  obsei- 
vare,  excipio.  Hec  omnia  firmiter  8c  fide- 
liter tenebimus  8c  observabimus  ego  idem 
episcopus  8c  ego  StO])hanus  de  ("erviano,  £c 
numquam  veniemus  contra  vel  veniri  fa- 
ciemus ali([ua  occasione  vel  aliquo  modo, 
nec  fecimus  vel  faciemus  quominus  hec 
vel  aliquid   horum    firma  permaneant.  — 


An 


L'd.ttiif*, 

t. III. 
col.  173. 


43 1  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC,  402 


An 

''^■^     Sic  jiirannis  ego  Stephanus  de  Cerviano  & 

ego  Bereiigarius  de  Lignano  pro  domino 

episcopo  &  niandamento  ipsius  super  hec  88.  —   LaIU 

sancta  quatuor  Evangelia.  Si  vero  inaliquo 

predictorum    ego    episcopus    &   ego   Ste-  Don  de  l'avouerie  de  l'ahhaye  de  Fî- 

phaiiùs  de  Cerviano,  quod  Deus  avertat,  ,,^^  ^^^  ig  ,.^,1  Philippe-Auguste, 

excesserimus,   infra  XX  dies,  a  vobis  vel  ,     ^      7„„.„i 

.'                 .  .       '            .  .  au  comte  de  1  oulouse' . 
nuncus  vestns  commoniti,  cuni  omni  inte- 

gritate  emendabimus  &  corrigemus;  quod  -pjHn.ippus   Dei   gratia    Francorum    rex. 

nisi  fecerimus,   a  perjurio   &  falsitale   &  1     Noverint  universi  ad  quos  littcrae  istae      ^   "^ 

•^îroditione  nos  non  defendenuis.  Hujus  rei  pervcnerint,  quod  nos  carissimum  consan-    f^^,|.j^.|._ 

sunt  testes  Bernardus   de  Narbona  archi-  guincum  &  fidelem  nostrum  K.  illustrem 

diaconus  Bitterrensis  ecclesie,  Guillelmtis  coniiteni  Sancti  Egidii  diligimus,  &  incre- 

de  Boiano  camerarius,  Rainiundus  de  Uze-  mentum   ipsius  desidcrantes  in  hoc  &  in    'j^'j'i'l'^' 

tia,  Raimundus  de  Pradinis,  Calvetus  can-  aliis,  eidem   &   heredibus   suis,    natis  vel   coi.  179. 

tor,  Raimundus  Niger,   Petrus   Raimundi  nascituris  ex  ipso  &  uxore  sua,  dedimus  in 

de  Corneliano,  Centullius  frater  ejus,  Ar-  honiagium  &  augmentum  feudi  sui,  custo- 

naudus  Raimundi  de  Podio,  Gaillardus  de  diam  Figiaci  &  omne  jus  &  omnem  domi- 

Fanjaus,  Guillelmus  Assalitus,  Berengarius  nationem  &  potestatem,  c|uam  ibi  habenuis 

de  Tezano  &  Bernardus  Cote,  quo  dictante  vel  habere  debemus.  Quod   ut  firmuni  sit 

Bernardus  Martini  scripsit.  &   stabile,  sigilli    nostri   auctoritate   pre- 

II.  In  nomine  Domini,  anno  Nativitatis  senteni   paginam    precepimus    coniirmari. 

^'^       ejusdem  M"  C  xc°iv°,  régnante  rege  Phi-  Actum    Bituricis,    anno    incarnali    Verbi 

lippo,  mense  augusti.  Ego  Bertrandus  de  MCX.CIV,  mcnse  februarii. 
Seissaco,  lidelis  tutor  Raimundi   Rotgerii 
vicecomitis   Biterris,  promitto   per   me  & 
peripsum  vicecomitem  tibi  Gaufrido  Biter- 

rensi  episcopo  &  successoribus  tuis,  quod  8g.   —   LXIV 
non   auferemus  vobis  villam   Biterris  nec 

aliquid  de  ipsa  villa  nec  castella  nec  ho-  Traité    entre     Guillaume,    comte    de 

norem  vestrum,  &c.  erimus  inde  vobis  boni  Forcalquier,  6-  Raimond  VI,  comte 

&  fidèles  adiutores  contra  omnes  honiines,  7      t-.      ,           , 

,            '       •  1          •     o      17.         /"  "^    1  oulouse^. 
sine  lucro  vestri  honoris,  &c.  Et  ego  Gau- 

fridus   episcopus  predictus    promitto    tibi  1   NNO    ab    incarnato    Domino   MCXCV,       ' 

Bertraiido  de  Seissaco  &  vicecomiti,  fjuod  l\  régnante  H.  Romar.orum  impcratore.      ^,^T^ 

non  auferam  vobis  villam  Biterris  nec  ali-  Notum  sit  omnibus  presentibus  atque  futu- 

quid  de  ipsa  villa   nec  castella   nce  hono-  ris,  hoc  scriptum  audienlibus  atque  legen- 

rem  vestrum,  otc.  ero  inde  vobis  bonus  &  tibus,  quod  ego  G.  per  Dei  gratiam  cornes 

fidelis  adjutor  contra  onines  iiomines,  ex-  Forcalquerii,  Jaucerane  femine  filius,  bona 

cepto  comité  Tolosano,   sine  lucro  vestri  iide  &  omni  fraude  cessante,  juro  tibi  R. 

honoris,  &c.  Et  hoc   ego  Berengarius  de  eadem    gratia   comiti    Tholosano,    regine 

Lignano  pro  domino  episcopo  &  manda-  Constancie  filio,  vitam  tuam,  mcnibra  tua, 

nicnto  ipsius  juro  tibi  Bortrando  predicto  terram  tuam,  quam   in  presenti  habes  vel 

&    vicecomiti   super    hec    sancta    c[uatuor  in  futurum  acquisieris,  &  quod  ab  hac  pre- 

Evangelia.  Hujus  rei  sunt  testes  Bernardus  senti  die  in  antea  non  te  decipiani  nec  te 

de  Naibona  archidiaconuSj  &;.  ('ut  .ru^rrtj.  occidam  nec  te  capiam   nec  honores  tuos 

vel  parteni  honorum,  quos  hodie  habes  vel 
in  futurum  acquisieris,  tibi  auferam  nec 
auferri  faciam,  nec  homo  vel  femina,  ho- 

'  Matiu-crit  Colhe.t,  n.   1067  (lat.  6009],  p.  Ci. 
"  Mcnuscrits  Ji-  Bncnne,  n.  84,  f"  18. 


433 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  J)E  LANGUEDOC. 


434 


''^^     mines  vel   femiiie    iiieo   consilio  vel   meo  Forcalqiierio  quocunique  modo  patri  meo      "^^ 

ingénie    te   dccipict  vel    decipient,  nec  te  feceras,  &  omne  jus  &  omnem  actionem  & 

capiet  vel  capient,  nec  te  occidet  vel  occi-  petitionem  quocumque  modo,  quociimque  ÉJ.orig. 

dent,  nec  honores  tiios  vel  partem  hono-  jure  contra  te  pro  jamdicta  donatione  aut  côi.','ào. 

riini   tuorum  tibi  auferet  vel  auferent  nec  qualibet  alia  ratione  mihi  competentem  in 

auferri  faciet  vel  facient.  Et  si  quis  vel  si  perpetuum  tibi  solvo  &  relinquo.  Et  pre- 

qua  contra  te  in  bis  que  predixinnis  quid  ferca  omnia  accepta  &  omnes  donationes, 

f'accre  seu  moliri  vel  machinari  presumeret  dominia    seu    dominationes  ,    quocumque 

vel  présumèrent,  ex  quo  ad  notitiam  mei  modo,  quocumque  tempore  vel  a  quibus- 

pcrveniret ,    tibi    continuo    indicarem    &  cumque  in  comitatu  tuo  a  pâtre  meo  factas 

contra   illuni    vel    illam   fidelis  adjutor  &  reniitto  similiter  &  gripio,  &  per  stipula- 

auxiliator,  usquedum  tecum  ad  voluntatcm  tionem  proniitto  &  tactis  sacrosanctisEvan- 

tuam  conveniret  vel  convenirent,proomni  geliis  juro,  quod  infra  terminos  comitatus 

posse  meo  essem,  &  cum  illo  vel  illis  pacem  tui  absque   tua  volunfate   nihil  de  cetero 

vel  fedus  pacis  aliquod  seu  treugas  te  in-  acquiram,  &   si   qua   accepta   vel  acquisi- 

vifo  non  haberein    &  sécréta   (ua  nemini  tiones  in  comitatu    tuo  ego  fecerim,  ces- 

divulgarem.    Preterea    specialiter    gripio,  santé  omui  fraude  &  dolo,  gripio  &  relin- 

dono  &  remitto,  solvo  &  modis  omnibus  quo,  sicut   comitatus    tuus   extenditur  & 

relinquo  tibi  R.comiti  predicto  omnem  do-  clauditur  a  monte  Alveico  usque  ad  Pon- 

natioiiem,  quani  pafer  tuusdecomitatu  tuo  temallum  &  collum   Câpre,  &  sicut   nie- 
quocumque    modo    mihi   fecerat,   &  omne  -    lius  assiguatum  &  determinatum  habemus 

jus  &  omnem  actionem  &  petitionem  quo-  in  veteribus  instrumeutis  nostris,  &  medie- 

cumque  modo,  quocumque  jure  contra  te  tatem  Insuie  &  Avinionis,  &  quod  habes  & 

pro  jamdicta  donatione  aut  qualibet  alia  tenes  in  villam  de  Germanice  dum  vixeris, 

ratione  mihi  competentem  vel  competitu-  si   sine    legitimo   herede  ex    uxore  quam 

ram  in  perp.etuum  tibi  solvo  &  relinquo,  modo  habes  décédas.  Hujus  rei  testes  fue- 

&  praeterea  omnia  accepta  &  omnes  do-  runt  episcopus  Cavillonensis,  Guigo  Miser, 

nationes,  dominia  seu  dominationes,  quo-  R.  Dugoult,  G.  Amiens,  G.  Bremundus  de 

cumque  modo,  quocumtjue  tempore  vel  a  Vellonicis,    G.   Laugier,   Eliziarius'    Avi- 

quibuscumt(ue  in  comitatu  tuo   ego  feci,  nionis,  R.  Gaufridi,  Bertraudus  Arnaudi, 

penitus  solvo,  remitto  &  gripio.  Et  per  sti-  R.  Rascas,  Robertus  Martelli,  Berengarius 

pulationem  promitto  &  tactis  sacrosanctis  Botini,  Dragonetus,  Dominicus,   R.  Ber- 

Evangeliis  juro,  quod  infra  terminos  comi-  mondi  de  Claussonna,  Augerius,  R.  Far- 

tatus  lui  absque  tua  voluntate  nihil  de  ce-  guerius,  R.  Lauguier,   Ricavus  de  Insula, 

tero  acquiram,  &  si  qua  accepta  vel  acqui-  Bertrandus  de....,   R.  d'Agout,  G.  de  San- 

sitiones  in  comitatu  tuo  ego  fecerim,  cum  saorreni, Bertrandus  Lauguier,  P.  deBoulz, 

forma  supradicta,    cessante    omni  fraude,  &  ego  Petrus  Cenerius,  domini  comitis  no- 

tibi  gripio  &  relinquo,  sicut  comitatus  tuus  tarius,  qui   mandato  comitis  hanc  cartam 

extenditur  &   clauditur  a    monte   Alveico  scripsi  &  signavi. 

juxta  Cavillonem   usque  ad  Rodanum  ,  &  Et  ego  Petrus  Fulcodii  judex  et  cancel- 
usque  ad  Durenciam  &  fluvium  Isère,   &  larius  hanc  cartam  mandato  domini  Tolo- 
sicut  melius   assignatum   &    determinalum  sani  comitis  sigillavi   &   eidcm   subscripsi. 
habemus  in  veteribus  instrumentis  nostris,  Pone  Domine  cusiodîam  or;  meo. 
&  medietatem  Insulc  !k  Avinionis.  —  Et  Extractum  ab  originali  instrumento,  con- 
ego  R.  cornes  predictus  cum  supradicta  &  servato   in    turri   Thesauri   domini    Régis 
in  eadem  forma  juro  tibi  G.  comiti  pre-  in  comitatu  suo   Provinciae  &  Forcalque- 
diclo   vitain    tuam,    mcnibra    tua,    terram  rii'. 
tuani    cc   omnia   que   superius    in   instru- 
mento isto  scripta  sunt.  Et  specialiter  gri-  11-....       ^  .„   K-    /-;  •       •    T 

'      .                10  he  texte   porte   L.   Cluct  im.  Ln   correction   est 

pio,  dono  S<  remitto,  solvo  Se  modis  om-  de  D.  Vaissete.  lA.  M  1 

nibus    relinquo     tibi     G.    predicto    comiti  '  Ces  dernières  lignes  sont  mie  note  du  copists 

omnem    donationcm,    quam    de    comitatu  de  la  collection  du  Biienn;.  [A.  M.| 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


436 


An 
1 195 

3o  dé- 
cembre. 


An 
1 196 

7  octo- 
bre. 


td.orig. 

t. III, 

col. 181. 


90.  —  LXV 
Extrait  de  quelques  actes' 


I 


N  Doiiiinl  nomiiie,  Manifestum  sit,  &c., 

1  controversiam  &  querelain  fuisse  inter 

ecclesinm  Sanctae  Mariae  castri  Salellae  & 

dominos  ipsiiis  praefati  casiri,  scilicet  Pe- 


nniiulus  Ato  acceperat  a  me  Fida  8:  ab  alio 
noniine  meo  VIT'  solid.  Melgor.  nomiiie 
dotis.  Quos  VII'"  solid.  tu  numerasti  Petro 
de  Beniicio,  &c.  Hanc  autem  cogiiitionem 
seu  coiifessionem,  &c.  feci  Raimundo  Giiil- 
lelmo  causidico,  luo  nomine,  quem  scio  & 
cognosco  prociiratorem  ad  hoc  specialiter 
constitutum.  Hujus  rei  siint  testes  Rostag- 
mis  de  Sabraiio,  Guiraldus  de  Casanova, 
Bremundiis  de  Mezenis,  Elesiarius  de  Avi- 
iiione  juvenis,  Ponciiis  de  Cadeneto,  &c. 


trum  Raimundi,  Poncium  Tort,  Raimun-  &  Raimiindus  Bodonus  notarius,  qui  hec 
dum  Pétri  fratres,  Alazaicem  uxorem  quae  scripsit,  mandate  utriusque  partis.  Et  ego 
fuit  Pétri  Salellae  filiamque  ejusdem  Pétri       Petrus  Fulcodii  judex  &  cancellarius  hanc 


Raimundi,  etiam  &  bajulum  ipsoruni  Arnal 
dum  Isarni,  tempore  Raimundi  de  Rocha 
jamdictae  ecclesiae  prioris,  &c.  Conque- 
rebantur  ipsi  domini  ab  ecclesia  de  orto 
illo,  qui  affrontât  ab  altano  in  suo  orlo, 
queni  fere  ecclesia  ijjsa  Lxx  annis  in  pi- 
gnus  jam  tenuerat,  ac  consentientibus  & 
volcntibus  avis  suis  P.  Raimundo  &  Rai- 
mundo, a  quondam  suo  fevali  milite  Petro 
Berengario  nominato  pro  quadani  libra 
fini  argenti  olim  impignoraverat,  &  eo 
namque  (?),  quod  absque  haerede  miles  ille 
defunctus  fuerat,  &  quod  cardinalis  Jacin- 
tus  non  licere  ecclesiis  ad  extraneum  obli- 
gari  pignus  apud  Narbonam  alio  in  anno 
decreverat,  in  proprio  suo  jure  ideo  redi- 
gere  nitebantur,  &c.  coiiquerebanturquam- 
dam  terram...  quam  illis  volentibus  &  as- 
sentientibus  Arnaldus  Bertrandi  ecclesiae 
suo  testamento  dimiserat,  sed  non  per  alo- 
dium,  quia  ipse  ab  ea  quartum  eis  &  ante- 
cessoribus  suis  reddereperseveraverat,  &c. 
Testes  hujus  rei  sunt  Willelmus  de  Salella 
monachus  &  sacerdos,  &c.  m  kalendas  ja- 
nuarii,  anno  MCXCV,  &c. 

IL  Anno' ab  incarnato  Domino  MCXCXVI, 
nonis  octobris.Ego  Fida,  filia  quondam  Pé- 
tri de  Albarone,  scio  &  in  veritate  cognosco, 
quod  mandato  Pétri  de  Albarone  quondam      Lettre  du  pape  Célestln  III  au  cotntt 


cartam  sigillavi  &  eidem  subscripsi.  Pone 
Domine  custodiam  orî  meo. 

III.  Anno'  dominice  Incarnationis 
MCLXXXXVIT,  mense  junii,  ego  Maria  dt 
Fabriciis  &  ego  Bertrandus  de  Monte- 
lauro  niarifus  ejus,  per  nos,  &c.  cedimus 
Domino  Deo  &  domui  hospitalis  Sancti 
Spiritus  sitae  juxta  Montempessulum,  & 
omnibus  fratribus  &  pauperibus  ibidem 
degentibus,  &c.  &  Guidoni  procuratori  & 
fuiulatori  ejusdem  hospitalis  &  omnibus 
successoribus  ejus  &  tibi  Guillelmo  de 
Agantico  vicem  ejus  gerenti...  totum  jus 
quod  habemus,  &c.  in  tota  una  petia  orti 
cum  puteo  Se  domo,  &c.  Et  ego  G.  Del 
gratia  Montispessuli  dominus,  filius  quon- 
dam dominae  Mathildis  ducissae,  haec  om- 
nia...  laudamus,  &c.  Testes  sunt  Bernardus 
Lamberti  bajulus,  G.  de  Sauzeto,  Pontius 
Raimundi,  G.  de  Mesoa,  Poncius  Carbo- 
nelli,  G.  de  Grabels,  Johannes  Blige- 
rius  &  Ugo  Laurentii  notarius,  qui  haef 
scripsit. 


91.  —  LXVI 


patris  mei  &  ejus  voluntate,  tu  Guillelmus 
dominus  Montispessuli  integerrime  Petro 
do  Bernicio  persolvisti  vu"  solid.  Melgor. 
nomine  mei  Fidis,  uxoris  quondam  Rai- 
mundi Atonis,  filiae  quondam  Pétri  de  Al- 
barone; ea  ratione&  occasione,  quod  Rai- 

'  Archives  de  l'abbaye  de  Moissac, 
'Manuscrits  d'Auhavs,  n,  82, 


de  Toulouse  ^. 

CEI.ESTINUS  episcopus  servus  servorum 
Dei,  dilecto  filio  nobili  viro...  comiti 
Tholosano    salutem    &  apostolicam  bene- 

'  Archives  du  domaine  de  Montpellier,  viguerie 
de  Montpellier,  liasse  1 ,  registre  n,  2,  f"  6. 

'  Original,   bibliothèque  du  roi,  Bakize,  Bulles 


An 
1 196 


An 
"97 

juin. 


An 
1 196 


An 
1 196 


437 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


438 


nd.orig. 

t.  m, 

col.  183. 


dictioneni.    Ciim    recoleude    memorie   pa-  veiitus    ejusdeni    loci    grave    admodiim    ik 

trem    tuum    olim    miiiori    fungantes   offi-  danipnosum  se  qiieruntur  prej  udiciuiii  sus- 

cio   sincère  dilexerimus  caritatis  afïectu,  tiiiere.  Qiiia  ighur  êo  modo  illiid   monas- 

postquam    nos,    licet   imnieritos,   in    sede  terium    amplectimur,    ut   jacturani    ipsiiis 

Apostolica  voliintati  divine  plaçait  collo-  taiiquani    nobis  illatam    nos    ipsi   graviter 

care,  illius  antique  dilectionis  nequaqiiam  patiamur,    nobilitati     tue    per    apostolica 

immemores  ad  personam  tuam  ejusdem  ca-  scripta  mandamus  &  sub  anathemalis  in- 

ritatis  insiguia  transfundere  disposuiinus,  terininatione  districte  precipimus,  quati- 

nisi  actus  tui  voluntatis  nostre  propositum  nus    predictuni    castrum   dirui    facias  sine 

retardareiit.  Venixneade  tuis  ad  nos  actio-  iiiora,  super  aliis  injuriis  &  danipuis  prc- 

nibus  referuntur,  per  que  animus  noster  fato  monasterio  irrogatis  ita  satisfacturus 

ab  ipsius  dilectionis  ardore  quamquani  in-  ad  plénum,  quod   nulla   eisdem  abbati   & 

vitus  cogitur  revocari,  nec  potest  ille  verus  conventui  de  te  remaneat  materia  conque- 

amor  &  integer  suum   erga  te  conservare  rendi  ipsumque  moiiasterium  in  omni  jure 

vigorem,  nisi   forte  de    temerariis   excès-  suo  conserves  indempne.  Alioquin  noveris 

sibus,  quibus  jam  tibi  sicut  audivimus  pre-  nos  venerabilibus  fratribus  nostris...  Bitu- 

cipitium    preparasti,    débita    fuerit    satis-  ricensi,   ...Narbonensi,....  Arelatensi  &... 

factio   subsecuta.  Audivimus   siquidcm,  &  Aquensi   archiepiscopis   &   eoruni    suffra- 

non    niodlcum    dolorem    concepimus    au-  ganeis  districte  precipiendo  mandasse,  ut 

dientes,  quod  ad  ecclesiarum  &  religioso-  te  &  omnes  bajulos  ac  fautores  tuos  auc- 

rum    locorum    justiciam     nullum    habens  toritate  nostra,  omni  contradictione,  dila- 

divine  pietatis  consideratione  respectum,  tione    &    appellatione    cessante,    vinculo 

ecclesiam  de  Asperano  &  hedificia  que  ibi  excommunicationis  innodent  &  totam  ter- 

erant  omniaque  ad  eamdem  ecclesiam  per-  ram   tuam  subjiciant  interdicto  &  tamdiu 

tinentia,  in  quibus  hedificiis  dilectus  filius  sententias  ipsas  singulis  dominicis  ac  fes- 

noster  abbas  Sancti  Egidii  plusquam  sexa-  tivis  diebus   publiée,  acceiisis   candelis  & 

ginta    milia   solidorum    se    asserit  expen-  pulsatis  campanis,  non  différant  innovare 

disse,  &  ecclesiam  de  Seura  hostiliter  des-  faciantque  per  universas  ecclesias   suariiiii 

truxisti,  messes  earum  &  de  Cassanicis  &  diocesum  sollempniter  innovari,  &  in  uiii- 

de  Slagello    pro   tua   diripiens  voluntate,  versis  aliis  terris,  ad  quas  te  venire   con- 

ecclesiam  quoque  Sancti  Genesii  violenter  tigerit,  dum  in    eis  presens  fueris,  divina 

bonis  omnibus  spoliasti,  domo  etiam  Sancti  prohibeant  officia  celebrari,  donec   satis- 

Amanlii  bonis  omnibus  destituta,  quoddam  factionem  exhibueris  super  premissis  om- 

moleudinum  &  messes  ejusdem  domus  per  nibus    competentem,    sciturus    pro   certo 

violentiam  occupasti  &  in  anime  tue  per-  quod  si  in  incepta  malicia  duxeris  persis- 

niciem  detinere  illicite  presumpsisti.  Nec  tendum,  nos  a  juramento  fidelitatis,  quo 

in  hiis  tuus  fuit  furor  aversus,  sed  ut  magis  tibi  tenentur  astricti,  universos  tuos  ho- 

tue  malicie  perversitas  notaretur,  in  sug-  mines    absolvemus.    Datum    Rome    apud 

gillationem  nionasterii  Sancti  Egidii,  quod  Sanctum  Petruni,  kalendis   marcii,  ponti- 

ad  nos  nulle  pertinet  mediante,  quoddam  ficatus  nostri  anno  quinto. 
Castrum  in  ejusdem  allodio  construere 
temere  presumpsisti.  In  quo  nimirum  ex- 
cessu  preteralias  injurias,  que  ipsi  ccnobio 
per  te  contra  juramentum  tuum,  sicut  ia 
instrumento  bulla  tua  munito  evidenter 
apparet,  irrogate  dicuntur,  abbas  &  con- 


An 
I  196 


n.  l5.  [Auj,  Armoires,  t.  38o,  n.  l'y.  Ce  qiu 
D.  Vaissete  a  pris  pour  un  original  est  une  copia 
figurée,  de  peu  postérieure,  à  laquelle  on  n  rat- 
taché une  bulle  en  plomb  de  Célestin  III  jiir  le 
côté  droit  du  parchemin.] 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  440 


12  no- 


r-' 


lelnuis  Carabordas  &  Ranuiiulus  Guillcl- 
]iuis&  Pctrus  Ramuiuhis  cl'Esqualt[uencs  & 
AriiaUlus  Raniundus  frater  ejus  &  l^amun- 
dus   Geraldiis    &    Geraldus    Esquivatus   & 


Ail 
1 1 96 


r^      r  •  7  ■    -1'  7        7  Johaniies    Sigiiarius    &    Armengavus    Ru- 

Lonhnnation    des    vrivueires   des    ha-  <-      u      r  -,  <•    .        ,.„    .•       ■  •    .     -,   „, 

-'  ,,  .  '"5-  "O'^  luit  lactum  xii  die  ad  mtroitum 

huants     de      Toulouse     par     Rai-  mensis  novembris,  régnante  Philippe  rege 

mond  V' ,  Fraiioorum  &  eodem  Ramuudo  Tliolosauo 

comité  &  Fulcraiido  episcopo,  anno  ab  In- 

OTUM  sit  omnibus  hominibiis  presen-  carnatione  Domini  M"  C"  nonagesimo  vr. 

^  tibiis  atque  fiitiiris  hanc  cartam  legen-  Horum    omnium   que  predicta  sunt   testes 

'l'^^        libus  vel  audientibus,  quod  postquam  do-  S">it   supradicti    consules   &    Petrus  Pardo 

îiibi;,    minus    Ramundus,    dux     Narbone,    cornes  &  Bertraadus  de  Montibus  &  Petrus  Roge- 

Tholose,  marchio  Provijicie,  babuit  demi-  rius,  qui   tune   erat  vicarius,  &  Donatus 

nam  Johannam   sororem  régis  Anglie  duc-  Aiamaiinus  &  Arnaldus  Calvera  &  Ariialdus 

tam  in  uxorem,  ipse   dominus   cornes   re-  Ferrucius,    qui    mandate    domini    comitis 

cognovit  &   concessit  quod    non  habebat  carlam  istam  scripsit. 
questam  neque  toltam  neque  albergam  ne- 
que  prcst  in  hominibus  in  civitate  Tholose 
vel   in   suburbio   manentibus,    nisi    eorum 

voluntate.  Et  ibidem  dominus  comes  pre-  <! 

dictus  laudavit  &  concessit  &  confirmavit 
omnibus  hominibus  prcsen.tibus  atque  fu- 

turis,  in  urbe  Tholose  &  in  suburbio  ma-        Règlement  sur  les  poids  b  mesures 
nentibus,  omnes  bonos  mores  &  libertates  publics  de  Toulouse  '. 

quas  habebant  Zi  tenebant,  sicut  dominus 

lldefonsus  ejus  avus  &  dominus  Ramundus  jjEC    est    carta    publiée    constituîionis,   

patcrejus  wcc  uUa  alia  persona  illos  mores  Fl   quam  fecerunt  consules  Tholose  civi-       '^'^ 

8;  libertates  illas  dedcrant  &  laudaverant,  tatis  &  suburbii  cum  comuni  consilio  urbis     3,'';, 

sicut  nielius  in  cartis  de  illis  datis  liberla-  &    suburbii    &   cuni    consilio  &  voluntate 

tibus&  consuctudinibus  continetur  &  sicut  Pétri  Rogerii  vicarii,  c[ui   totum  illud  lau- 

anteccssores  eorum  melius  habuerant  &  te-  davit   &   concessit  pro   domino  Ramundo 

nuerant.  Et  promisit  &  convenit  dominus  Tholosano  comité  &  in  loco  ejus  &  pro 

prenominatus  comes  se  in  perpeluum  in-  seipso.  Que  constitutio  talis  fuit,  quod  la- 

violabiliter  observaturum  illas  libertates  &  pides  mensurarie  Sancti  Pétri  &  Sancti  Ge- 

consuetudines  omnibus  hominibus  presen-  raidi    &  Sancti   Saturnini,   omnes  scilicet 

tibus  atque  futuris  in  urbc  Tholose  et  in  exceptis   illis,  que   sunt  de  nucibus  &  de 

suburbio  manentibus.  Hanc  recognitioncm  avena,  debent  esse  coequales  &  debent  ire 

&    confirmationem  fecit   dominus  preno-  ad  rasoram   planam  Si  debent  trahi  &  esse 

niinatus    comes    in  claustro  Béate   Marie,  de  ratione  carterarum  cupri,  de  quibus  est 

in  aula  prioris,  in  prcsencia  consulum  ci-  una   ad    Sanctum    Stephanum    Sk    alia   ad 

vitatis    Tholose    &:   suburbii    &    multorum  Sanctum    Salurninum,     ita    quod    carteria 

aliorum  proborum  hominum  qui  ibi  erant.  lapidis  sit  de  ratione  carlerie  cupri,  &  in 

Erant  autem  tune  consules  Ramundus   de  emina  quod  habeat  duas  carterias  ct[ualcs 

Castronovo    &    Jordanus   do  Villanova   &  &  in  niedio    cartone  iiii""'  totum   ratione 

Hugo  de  Rôaxio  &  Ademarius  de  Ponte  &  Si  carteri  cupri  eant  ad   rasoram  planam, 

Bernardus  Ramundus  Barravus  8j  Guillel-  &  veniat  rasora  de  uno  anulo  ad  alium.  Et 

r.ius  de  Gardogio  &  Ramundus  Ato  deTho-  hoc  fuit  ita  positum  &  constitutum,  ut  in 

losa    &  Bernardus    Barravus  Se   Ramundus  porpetuum    firmiter  servetur  &   teneatur, 

Galinus  ïk  Petrus  Ramundus  major  Si  Guil-  salvis  ik  retentis  omnibus  libertatibus  om- 

'  Arcliivcs  nstionnlcs,  JJ.  .wi,  f"  29  v",  n.  xv.  '  JJ.  x\i,  f"  2')  v",  n.  xiii. 


An 

"97 


441 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


442 


nium  homimini  &  feniinariim  Tholose 
urbis  &  suburbii  presentiiini  atqiie  fiitiiro- 
riini,  quod  habeant  &  teueaiit  taies  car- 
terias  &  taies  niensuras  quales  eis  pla- 
cuerit,  quia  ita  habuerant  ipsi  &  eoriim 
antecessores,  quod  habebant  &  tenebaiit 
taies  carterias  &  mensuras  de  blato,  quales 
eis  placebat.  Hujus  rei  suiit  testes  idem 
consules  qui  hoc  posueruiit  &  constitue- 
runt,  Ramundus  de  Castronovo  scilicet  & 
Joidaiius  de  Villanova  &  Hugo  de  Roaxio 
&  Atleniarius  de  Ponte  &  Guillelnuis  de 
Gardogio  &  Bcrnardus  Barravus  &  Raniuii. 
dus  Ato  de  Toloza  &  Bernardus  Ramundus 
Barravus  &  Hugo  de  Palatio  &  Ramundus 
Galliiius  &  Petrus  d^  Tholosa  &  Petrus 
Ramundus  major  &  Bernardus  Carabordas 
&  Guillelnuis  Carabordas  &  Stephanus  Ca- 
rabordas &  Petrus  Ramundus  d'Escalquenx 
&  Arnatdus  Ramundus  frater  ejus  &  Ra- 
mundus Guillelmus  &  Ramundus  Gauterius 
&  Ramundus  Gcraldus  Vitalis  &  Geraldus 
S(|uivatus  &  Belengarius  Ramundus  &  Jo- 
liannes  Siguarius  &  Armcngavus  Ruf'iis  & 
Ramundus  Johannes,  qui  cartam  islam 
scripsit  m  dies  ad  introitum  mensis  npri- 
li?,  f'eria  V,  régnante  Pliilippo  Francorum 
rege  &  Ramundo  Tholosano  comité  &  Ful- 
craudo  episcopo,  anno  H"  C  LXXXX "  Vii" 
ab  Incarnatioue  Domini. 


Cd.orig. 

t.  m, 

col.  1H2. 


An 

I  l(;7 
20  avril 


94. 


LXVII 


ciat  vel  l'ieri  faciat,  nec  pecuniam  siiam  eis 
ultra  justitiam  auferat  vel  auf'erri  faciat, 
nec  malam  coasuetudinem  eis  mittat  nec 
mitti  faciat,  nec  aliquam  lauzengam  de  eis 
credat,  usquedum  ille  qui  lauzengam  dixe- 
rit  in  praesentia  sua  &  hominum  Moys- 
siacensium  il'am  praesentialiter  tenuerit 
&  dixerit.  Cognovit  praeterea  dominus  co- 
mes  Raimundus  praedictus,  quod  dominus 
Moyssiaci,  cum  villam  Moyssiaci  recipit, 
hoc  sacramentum  cum  decem  de  baronibus 
suis  facere  débet,  quo  peracto,  homines 
Moyssiaci  ut  fidèles  sacramentum,  fidcH- 
tateni ,  vitam  &  menibra  &  contra  omnes 
homines  consilium  &  auxilium,  ut  bono 
domino,  ei  fecerunt,  &  super  sacrosancta 
Evangelia  quicquid  boni  homines  bono 
domino  juraverunt  &  promiserunt.  De 
cetero  dominus  cornes  et  homines  Moys- 
siacenses  bonam  linem,  bonam  paccm  & 
bonani  concordiam  per  se  &  pcr  praede- 
cessores  suos  fecerunt  in  invicem.  Acta  & 
compléta  sunt  omnia  haec  in  claustro  Beati 
Pétri  Moyssiacensis.  Hujus  rei  sunt  testes 
ipse  dominus  cornes,  Ugo  de  Rupe,  Ber- 
trand de  Balag,  Ramundus  de  Malavilla, 
Jorda  de  Villanova,  Bertrand  de  Paris, 
Bertran  de  Sandreu,  Ramon  Guillem  de 
Molug,  u'Arnau  Calvera  ik  Guillem  P.  Gri- 
nioard,  Guillem  Isarn,  Durant  Dausa- 
camba,  Guill.  de  Baretge,  Doad  Alaman, 
Vidal  Grimoard,  &c.  B.  Folcaud,  B.  Gaus- 
bert,  Stephanus  communis  iiotarius  de 
Moyssiaco,  qui  scripsit  utriusque  coa- 
sensu. 


Vers 

"97 


Iid.orÎ!'. 

t.  m: 

col.  iS3. 


Serment  de  fidélité  des  habitants  de 
Moissac  à  Raimond  FI,  comte  de 
Toulouse  '. 

NOTUM  sit,  &c.  quod  anno  ab  Incarna- 
tioue Domini  MCXCVII,  xii  kalendas 
maii,  R.  pcr  Dei  gratiam  dux  Narbonae, 
comes  Tolosae,  marchio  Provinciae,  Cons- 
tanciae  reginae  filius,   recuperavit  villam 

Moyssiaci,  &  tactis  sacrosanctis  Evangeliis  ,  ^  , 

juravit  atque  promisit  omnibus  hominibus  v^  notum  facimus  tam  presentibus  quam 
Moyssiaci  praescntibus  atc|ue  futuris,  quod  fuluris,  nos  quasdam  litleras  Raimundi, 
eos  non  capiat  nec  capi  faciat,  nec  occidat  quondam  ducis  Narbonensis,  comitis  To- 
vel  occidi  faciat,  nec  vim  aliquam  eis  fa-      losani   &  Nemausi,  marchionis  Provincie 


95.  —  LXVIII 

Privilèges  accordés  aux  ecclésiasti- 
ques de  Nimes  par  le  comte  de  Tou^ 
louse  '. 

/^>AROLUS,   Dei   gratia    Francorum    rex, 


Hôtel  de  ville  de  Moissac, 


Trésor  des  chartes,  registre  [JJ.]  l'i-l,  n.  27^. 


An 


An 

I  lyy 

jmu. 


443 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


444 


vkllsse,  tcnorcm    c[uc   scquitiir   coutineu- 
tes. 

In  uoniiiie  sancto  &  iudividiie  Trinita- 
tls.  Ego  Raiimuidiis,  filius  qiioiulam  Rai- 
niiiudi  Tolosaiii  comitis  &  Coiistancie  re- 
giue  Dei  gratia  dux  Narbonensis,  conies 
Tolosanus  &  Nemausi,  niarchio  Proviiicie, 
bona  fide  &  sine  dolo,  per  me  &  per  omnes 
successores  ineos,  laudo,  dono  &  concedo 
in  perpetiium  Deo  &  ecclesie  Béate  Marie 
Nemauseusis  sedis  &  omnibus  ejusdem  ec- 
clesie canonicis  &  conversis,  presentibus 
&  fiituris,  ut  cjuandocumque  in  curia  nos- 
tra  coram  nobis  vel  vicariis  &  baronibus 
nostris  agendo  vel  defendendo  placitare 
voluerint,  ubicumque  jurisdictio  nostra 
protenditur,  sine  omni  justifia  &  exactione 
&  omnibus  prorsus  expensis  causa  pro- 
cédât &  terminetur,  ut  nichil  jjrorsus 
neque  nomine  justicie  neque  occasione 
judicis  vel  assessoris  vel  alia  quacumque 
occasione  exigatur,  sive  rector  communie 
nostre  pro  liniversitate  sive  quicunique 
cauonicorum  pro  suo  negocio  placitaverit. 
Quam  utique  immunitatem  justicie  &  ex- 
pensarum  predictus  Raimundus  Tolosanus 
pater  meus  preflitis  canonicis  donavit, 
Laudo  etiam  &  concedo  prefate  ecclesie 
Béate  Marie  &  omnibus  canonicis  ibidem 
Deo  deservientibus,  presentibus  &  futuris, 
omnes  tabulas  que  sunt  vel  fieri  possunt 
ex  utraque  parte  vie,  ab  acu  que  est  super 
clocharium  Sancte  Eulalie  usque  ad  viam 
que  disciirrit  ad  pratum,  &  eas  que  sunt 
vel  fieri  possunt  ab  inferiori  angulo  domus 
Pétri  Gaufridi  usque  ad  domum  Duranti 
Laioti,  ita  quidem  ut  in  predictis  tabulis 
&  in  operatoriis,  t[uc  infVa  predictos  ter- 
minos  canonici  habent  vel  habebunt,  om- 
nes merces,  sive  nummos  sive  pannes,  vel 
quidquid  goneraliter  vendi  vel  emi  sau 
permutari  potest,  liceat  tenere,  vendere 
&  habere.  Que  omnia  prefatis  canoiiicis 
dédit  &  concessit  quondam  B.  Atho  vice- 
comes,  filius  Cecilie,  &  post  illum  R.  Atho 
filius  ejus  &  V.  ejus  mater  hoc  idem  lau- 
daverunt  &  concesserunt.  Laudo  preterea 
&  concedo  in  perpetuum  ecclesie  predicte 
&  canonicis  in  alodium  tabulas  novas,  que 
sunt  anteFurnum  Sacrarium,  inter  domum 
que  fuit  B.  Malfesti  &  Duranti  Laioti, 
scilicet  XXV  tabulas  &  duas  partes  unius 


tabule,  que  ad  ])ai'tcm  canonicorum  per- 
venerunt,  sicut  ibi  lerminate  sunt  ex 
compositione,  que  facta  fuit  inter  viceco- 
niitem  &  episcopum  &  ipsos  canonicos,  ut 
ibi  in  perpetuum  teneant  &  vendant  coy- 
raterii  &  cabaterii  sotulares,  soleas  Si 
coria  &  omnia  ad  ipsorum  officia  perti- 
nencia.  Similiter  laudo  &  concedo  in  per- 
petuum, ut  zabaterii  &  couraterii  semper 
in  aliis  tabulis,  que  ad  partem  nieam  8c 
episcopi  ex  predicta  compositione  perve- 
nerunt,  teneant  &  vendant  sotulares, 
soleas  &  coria  &  alia  ad  ipsorum  officia 
pertinentia,  &  reddent  de  censu  singulis 
annis  ad  festum  beati  Michaelis  duos  so- 
lides pro  unaquaque  tabula  michi  &  epi- 
scopo  &  canonicis.  Item  laudo  &  con- 
firme in  perpetuum  compositionem  illam, 
quam  fecit  V.,  mater  B.  Athonis  quondaiu 
vicecomitis,  cum  canonicis  &  episcopo  do 
tabulis  novis,  que  sunt  inter  stare  B.  Mal- 
festi &  Pétri  Balbi.  Iterum  per  me  &  per 
omnes  successores  meos  prefatis  canonicis 
in  ecclesia  Béate  Marie  Nemauseusis  nunc 
et  in  futurum  Deo  deservientibus,  laudo  & 
confirme  convenientiam  &  promissionem 
illam,  quam  eis  fecit  B.  Atho,  Nemauseusis 
&  Agathensis  quondam  vicecomes,  sicut  in 
instrumente  publiée  mandate  ejus  compo- 
site continetur  :  scilicet  qiiod  ipse  uullum 
impedimentum  nuUamve  contradictionem 
eis  faceret,  uec  alius  pro  eo  vel  occasione 
ejus,  si  predicti  canonici  furnum  facerent 
in  ea  parte  Nemausi  que  est  versus  orien- 
tem,  quam  strata  publica  nova,  que  dis- 
currit  a  pertuso  qui  est  juxta  domum  R.  de 
Montemurate  &  pertransit  ante  januas 
Béate  Marie  usque  ad  posterlam,  dividit 
ab  ea  parte  que  est  versus  occidenteiu,  & 
quam  eisdem  canonicis  eodem  mode  libe- 
ram  sub  promissioiie  cegnovit,  et  ne  alicui 
in  ea  furnos  edificandi  consilium  vel  auxi- 
lium  vel  assensum  aliquo  mode  preberet, 
sed  potius  contradiceret  &  deffenderet. 
Denique  prefiteor  &  recognosco  me  vel 
predecessores  meos  numquam  habuisse  al- 
borgam  in  ecclesia  vel  domo  Béate  Marie 
Nemauseusis,  vel  predictos  canonicos  ali- 
quo jure  michi  vel  alicui  de  predecesse- 
ribus  meis  debuisse,  sed  &  nunc  ego  pro- 
mitte  per  me  &  per  successores  meos, 
quod  numquam   in  comunia  canonicorum 


A.i 
1197 


44J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


446 


Nemausensium  albergam  exigain  vel  iiichil 
debere  asseram  ullo  jure.  Hec  omnia  8e;  siii- 
gula,  sicut  in  hoc  instrumeiito  contiiientur, 
me  firmiter  observaturum,  &  quod  num- 
quam  contra  illa  vel  aliquod  illoruni  ve- 
niam,  vel  aliquis  arte  mea  vel  iiigenio  se- 
pedictis  canonicis  promitto.  Actum  est  hoc 
apud  Velvezin,  in  vinea  ecclesie,  obsesso 
Castro  de  Velvezin  a  domino  comité,  in 
presentia  &  sub  testificatione  dompni  V. 
Nemausensis  episcopi,  Willelmi  de  Sancto 
Martiale,  &  Ugonis  de  Lauduniniano  ar- 
chidiaconi,  R.  Guillelmi  causidici,  Ber- 
trandi  de  Montillis,  Duranti  de  Calviciono 
&  Elisiarii  de  Albasio  vicarii  domini  comi- 
tis.  Et  ego  Amicus  notarius  presens  inter- 
fui  &  mandate  domini  comitis  hoc  instrii- 
mentum  scripsi  &  ejus  bullam  apposui, 
anno  scilicet  MCXCVII,  in  mense  junio, 
régnante  Philipo  rege  Francorum. 

Quas  quidera  litteras  ac  omnia  8c  sin- 
gula  in  eis  contenta  rata  &  grata  habentes, 
in  quantum  dicti  canonici  preinsertis  lit- 
teris  nominati  rite  8c  juste  usi  fuerunt, 
laudamus,  approbamus,  ratifficamus  8c  de 
nostra  specialr  gracia  8c  auctoritatc  regia 
confirmamus,  senescallo  Bellicadri  8c  Ne- 
mausi  ceterisque  justiciariis  nostris  presen- 
tibus  8c  futuris  8c  eorum  cuilibet  vel  loca- 
tenentibus  eorumdem  tenore  presencium 
precipiendo  mandantes,  ut  omnia  8c  sin- 
gula  in  preinsertis  litteris  contenta  teneant 
inviolabiliter  8c  observent  faciantquc  ab 
omnibus,  ad  quos  pertinuerit,  obscrvari 
firmiter  8c  teneri.  Quod  ut  firmum  8c  sta- 
bile  permaneat  in  futurum,  nostruni  pre- 
sentibus  litteris  jussimus  apponi  sigillum, 
salvo  in  aliis  jure  nostro  8c  in  omnibus 
quolibet  aliène.  Datum  Parisius,  mense 
maii,  anno  Domini  ^\"  crcr- xc°  vm"  8c 
regni  nostri  XV". 

Per  regem  ad  relationeni  consilii.  Pieroii. 


H' 


96. 


Règlement  des  consuls  de  Toulouse 
sur  les  dettes  ij>  sur  les  actions  pour 
dettes'. 

EC  est  carta  constitutionis  publiée 
quam  consules  Tholose  tam  civitatis 
quam  suburbii  fecerunt  cum  communi  con- 
silio  civitatis  8c  sub\irbii,  ut  in  perpetuum 
firmiter  teneatur  8c  observetur,  que  consti- 
tutio  talis  fuit.  —  Quod  si  aliquis  debitor 
respouderit  suo  creditori  se  non  habere 
aliquid  quod  ei  possit  psrsolvere,  quod  vi- 
carius  si  claniorem  inde  habuerit  eum  in 
castello  Viii"  diebus  teneat,  8c  si  ad  VIIII'""" 
diem  créditer  potest  probare  quod  debitor 
aliquid  ei  possit  persolvere,  quod  debitor 
ei  illud  porsolvat.  Si  vero  créditer  hec  pro- 
bare non  peterit  vel  noluerit,  si  debitor  ei 
non  satisfecerit  vel  cum  eo  nonconvenerit, 
quod  debitor  tradatur  creditori  ut  habeat 
8c  teneat  eum  insua  potestate8c  quod  teneat 
eum  in  ferris  absque  alio  malo  quod  ei  non 
faciat,  scilicet  pro  cabale  8c  non  dimitat 
eum  ire  extra  suam  domum  8c  non  teneatur 
ei  dare  ad  comedendum  aliud  nisi  panem 
8c  aquam  nisi  voluerit,  8c  ut  teneat  eum 
tamdiu  consules  cegnoverint,  sed  tamen 
non  teneatur  eum  dimitere,  si  ad  minus 
due  partes  consulum  illud  non  cegnosce- 
bant.  Et  si  aliquis  alius  prier  créditer  vo- 
luerit eum  deffendere,  asserendo  se  habere 
corpus  ipsius  in  sua  potestate  pre  aliis  ho- 
minibus,  vel  quod  prier  claïuercMn  de  co 
faclum  habeat,  si  cognitum  f'uerit  vel  pio- 
batum,  tradatur  ei  pro  cabale  ita  tamen  ut 
ipse  teneat  eum  eo  modo  que  predictum 
est.  Si  vero  ipse  nollet  ila  ut  piedictum  est 
debiterem  tenere,  tradatur  secundo  credi- 
tori pro  cabale,  8c  si  secundus  créditer 
nollet  ita  ut  predictum  est  debitorem  te- 
nere, tradatur  tercie  8c  sic  aliis  per  erdi- 
neni,  sicud  de  eo  clamerem  factum  habue- 
rint,  8c  quod  teneant  eum  tamdiu  consules 
cognoverint,  sed  tamen  non  teneantur  cum 
dimitere  si  due  partes  consulum  ad  minus 


An 
"97 

iiuvem- 


Archives  nationales,  JJ.  xxi,  f"  27,  n.  xiv. 


447 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


448 


97- 


LXIX 


An 

''9^     illud  non  cognoscebaut.Tamen  si  secuiidus  Durannus  &  Petrus  de  Sancto  Martino  & 

creditorvel  aliquis  alionim  per  ord'uieiu,  Ramiindus    Rotbertus    &   Guillelnnis    Ra- 

sicuti  de  debitore  clamorem  factum  habue-  miindus  d'Esqiialc(uencz  &  Vitalis  de  Pri- 

rint,  vellet  persolverecabalem  illi  creditori  naco  &  Guillelnuis   Bertrandiis   &  Petrus 

qui  corpus  debitoris  in  potestatem  habe-  Ybrinus    &  Arnaldus   Guillelnuis  &  Guil- 

ret,  vel  quod  prior  de  eo  clamorem  factum  lelmus  Ramundus  filius  Pétri  Ramundi  & 

haberet,  habeat  licenciam   hoc  faciendi  &  Ramundus   Maurandus  &  Arnaldus  Rufus 

postea  tradatur  ei   ad  tenendum   eo  modo  &   Guillelmus    Isarnus    &  Oalriciis    Mau- 

quo    predictum     est,    pro    tanto    scilicet  randus  &  Ramundus  Joannes,  qui  cartam 

quantum  ei  debuerit  de  cabale  &  pro  tanto  istam  scripsit. 
quantum  alii  creditori  de  cabale  persolve- 

rit.  Tamen  si  debitor  evadebat  &  fugiebat      

in  claustro,  quod  créditer  cui  fugerit  possit 
eum  capere  in  claustro  &  habeat  licen- 
ciam tenendi  eum  in  claustro  ubi  ei  placue- 
rit,  eo  modo  quo  predictum  est.  Item  si 
forte  aliquis  creditor  dimitebat  ire  debi- 
toreru  per  villam  nec  intra  domum,  c[ui- 
cum<iue  aliorum  creditorum  eum  invenerit 
capiat  eum  &  habeat  &  teneat  eum  in  sua 
potestate,  eo  modo  quo  predictum  est,  & 
non  teneatur  eum  alii  creditori  reddere. 
Tamen  si  forte  debitor  evadebat  &  alius  dari,  pateat  universis  quod  B.  Convenai  um 
eum  capiebat,  reddat  eum  illi  eum  sacra-  cornes,  filius  sororis  coiDitis  Tolosani,  illi- 
nienlo  quod  indehabsat  si  voluerit,  scilicet  cite  &  injuste  &  contra  sacramenlorum 
de  creditore  quod  ei  evasus  sit  &  absque  canones  duxerat  in  uxorem  filiani  Arnaldi 
suavoluntate  exitus  de  domo,  &  hoc  totum  Willelmi  de  Barta,  quae  de  linea  suae  con- 
fiât cognicione  duariim  parcium  ad  minus  sanguiiiitatis  erat  8j  sua  consanguinca  in 
[consulum].  Hoc  totum  fuit  factum  consilio  quarto  gradu,  sicut  in  carfa  ista  contine- 
&  voluntate  Pétri  Rogerii  tune  vicarii,  qui  tnr.  Domina  Bruna  &  Rogerius  de  Conve- 
totum  hoc  laudavit&  concessit  pro  domino  nis  fuerant  fratres;  de  Bruna  ista  exivit 
Ramundo  Tolosano  comité  &  in  loco  ejus  Ademarus  de  Pontisj  de  isto  Ademaro  exi- 
&  pro  seipso,  &  voluit  quod  esset  factum,  vit  alla  Bruna;  de  ista  Bruna  exivit  Na- 
&  alla  instrumenta,  que  alii  consules  posue-  varra;  de  ista  Navarra  exivit  Com  tors,  ista 
rant  super  debitoribus,  posuerunt  consules  filia  Arnaldi  Willelmi  de  Barta,  quam  co- 
quod  huic  nec  aliis  hujusmodi  factas  (sic)  mes  duxit.  De  Rogerio  de  Convenis  exivit 
non  nocerent.  Hoc  totum  fuit  positum  B.  cornes;  de  isto  Bernardo  exivit  cornes 
&  statutum  mense  noverabris,  feria  vi,  Dodo;  de  isto  Dodo  exivit  B.  iste  conies. 
régnante  Philippo  Francorum  rege  &  Ra-  Qui  eum  per  brève  spatium  temporis  do- 
mundo   Tholosano    comité    &    Fulcrando 


episcopo,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M"  c°  Lxxxx»  VU".  Hujus  rei  sunt  testes 
idem  consules  qui  hec  omnia  posuerunt  & 
constituerunt,  Arnaldus  de  Villanova  sci- 
licet &  Bertrandus  de  Villanova  &  Petrus 
Guillelmus  Pilistortus  &  Aymericus  de 
Castronovo  siius  nepos  &  Petrus  de  Roaxio, 
qui  vocatur  Grivus,  &  Bernardus  Ramun- 
dus de  Tholosa,  &  Geraldus  Arnaldus  & 
Ramundus  Bernardus  Barravus  &  Petrus 
Pvamundus  de  Montetotino  &  Pilistortus 
&    Arnaldus    Guillabcrtiis    &    Guillelmus 


N. 


Brune. 

Adcuiar  i/f  PunlU. 

Brune. 

Navarre,  épouse  AniauJ  Guillem 
de  la  liarUie. 

Cotiitors. 


Roger  de  Comniinj;es. 

Bernard,  comte. 

Dodun,  comte. 

Bernard,  comte,  épouse 
Conitors  de  la  L'ar.lie. 


An 
1197 


Divorce  entre  le  comte  de  Comminges 
£"    Comtoresse    de    la    Bartke ,    sa 
femme  '. 

CUM    omnia    quae     juste     celcbraïUur 
scriptis    memoriae    debeant   commcn- 


l'Id.orîq. 

t.  m". 

col.  iS5. 


An 

"97 
novem- 
bre. 


■  Manuscrits  i'Auhays,  n.  74.  —  Voyez  G.JricI, 
Séries  pracsulum  Ma^alonensium,  z'  éd.  p.  ijj 
&  seq.  —  Voici  le  tableau  généalogique  indiqué 
par  cette  charte  : 


An 
"97 


449 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


45o 


niinam  istam  Comtors  quasi  suam  uxorem 
haberet  &  teneret,  neque  ia  peccato  illo 
amplius  stare  vellet,  ad  diem  statutani 
cura  ista  Comtors  &  suis  parentibus  &  pro- 
bis  hominibus,  clericis  &  abbatibus  ante 
dominum  R.  Convenarum  episcopum  se 
présentera  &  in  facie  ecclesie  &  in  ejus- 
dera  conspectu  ostendit  &  probavit,  quod 
ista  Comtors  sua  consanguinea  erat  de 
quarto  gradu,  illa  praesente,  consentiento 
&  non  contradicente.  Audita  ista  proba- 
tione  &  testibus  atque  numerata  parentela, 
predictus  episcopus  inter  B.  coraitcm  istum 
&  Corators  istani  juste  &  canonice  divor- 
tium  fecit  &  eos  divisit,  quod  divortium 
B.  Auxiensis  archiepiscopus  confirmavit, 
&  auctoritate  sua  ille  &  episcopus  cartam 
istam  sigillis  suis  munierunt  &  corrobora- 
veruat,  aaao  MCX.CVII,  mense  novembris. 


98. 


LXX 


An 

I  uj3 

di- 
ceinbrc. 


Ordonnance  de  Raimond,  comte  de 
Toulouse,  touchant  l'élection  des 
consuls  de  Nimes  '. 

NOTUM  sit  omnibus  hominibus  quod 
ego  Raimundus,  Dei  gratia  dux  Nar- 
bone,  cornes  Tolose,  niarchio  Proviacie, 
statuens  decerno,  ut  quaradiu  mihi  vel 
mais  placuerit  consulatum  iieri  in  urbe 
Nemausi,  ita  fiât  :  —  Universus  populus 
civitatis  vel  pars  plurima  coagregetur  per 
preconem  &  tubam  cum  vicario  nostro  ad 
creaados  coasules,  &  cum  congregati  fue- 
riat,  eligantur  de  siagulis  cartonibus,  per 
quos  civitas  ordinatur,  V  boni  viri,  qui 
XX''  electi  jurent  quod  prout  melius  pote- 
runt  eligant  IIII"'  consules,  ad  commodum 
&  utilitatem  nostram  &  comunem  tocius 
civitatis.  Illi  autera  iiii"'  qui  electi  fueriat 
consules  continue  jurent  quod  in  omni- 
bus factis  &  consiliis  suis  curabunt  8c  ob- 
servabunt  comunem  utilitatem  tocius  po- 
puli  &  nostram  pro  suo  arbitrio,  boaa 
fide,   &   in  omnibus  secundum   consciea- 

■  Trésor   des  chartes  de  Toulouse ,   sac  9,  n.  6. 
[J.  3|8,  original.] 

VIII, 


ciam  suam  equitatem  sequenfur.  Actum  est 
hoc  aano  dominice  Incarnatioais  m°  C  xc" 
Viii",  in  mense  decembri,  in  palatio  do- 
miai  Nemausensis  episcopi,  in  presencia 
Villelmi  de  Sabrano  constabularii  domini 
comitis,  Elisiarii  de  Albasio  vicarii  Ne- 
mausensis, R.  Guillelmi  judicis  &  cancel- 
larii  domini  comitis,  domini  G.  Nemau- 
sensis episcopi,  Lageti  de  Mezenas,  B. 
Barbarini,  Villelmi  de  Megauria,  P.  Nata- 
lis,  P.  de  Buada,  Guiraldi  Vincencii,  Jo- 
hannis  Adalberti,  Duranti  Macellarii,  P. 
Chatbaldi,  Villelmi  de  Asperas,  Stephani 
Terracia,  Villelmi  de  Figeria,  P.  Benedicti, 
P.  de- Campelz,  B.  de  Geolon,  Recordi, 
Stephani  Aldemardi,  Poncii  Faragocia, 
Villelmi  Chatbaldi  &  aliorum  plurimorum. 
Et  ego  Amicus  aotarius  Nemausensis  hoc 
iastrumentum  scripsi  mandato  Elisiarii  de 
Albasio  vicarii  domini  comitis  &  R.  Guil- 
lelmi, ejusdem  domini  comitis  judicis  8t 
caacellarii. 


An 


99. 


LXXI 


An 


novem- 
bre. 


Extraits  de  divers  actes  touchant  les 
comtes  de  Foix  6-  les  vicomtes  de 
Béliers  ' . 

I.  TN    noraiae  Domiai.    Notum   sit   quod   Éd.orig. 
1  ego  Rogerius  de  Ganag  &  ego  Sancius   côi.Vnô. 

de  Gaaag  8c  ego  Gaston  de  Ganag  8c  ego    

Senebrunus  de  Gaaag,  nossinguli  ampara- 
mus  te  comitem  Fuxi  Ra.  Rogerii  deguerra 
comitis  Comingie  omni  tempore,  nunc  8c 
semper  ia  perpetuum,  8c  nunquam  tibi  de- 
ficieraus.  Et  si  faceremus,  in  omnibus  curiis 
responderemus  8c  teaeremus  nos  per  tra- 
ditores  seu  falsos  proditores.  Similiter  ego 
Ra.  Rogerii  predictus  coraes  Fuxi  amparo 
vos  predictos  milites,  te  scilicet  Rogerium 
de  Ganag  8c  te  Saaciura  8c  Gastoaum  de 
Ganag  8c  te  Senebrunum,  vos  inquam  am- 
paro eodem  modo  quo  dictum  est  omai 
tempore  nunc  8c  semper  in  perpetuum  8c 
quod  nunquam  vobis  deficiam,  sed  si  face- 
rem,  quod  absit,  in  cuactis  curiis  respou- 

'  Château  de  Foix,  caisse  2.  [Doat,  v.  169,  f"  yS.] 

i5 


An 
1198 


45i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


452 


deam  me  per  falsiim  proditorem.  Itemdico 
vobis  militibus  de  Ganag,  quod  si  comas 
Comingie  noceret  vestris  personis  vestris- 
que  corporibus,  ego  ante  essem  &  bonus 
ero  gairitor  legitimus  vobis  prenominatis 
militibus  de  Ganag.  Hujus  rei  predicte 
sunt  testes  Arnaldus  Bernardus  de  Marca- 
faba,  Ra.  Guilaberti,  Guillelmus  Joidani, 
Bertraiidus  de  Durbano  &  Arnaldus  de  Lu- 
senag  &  Lambertus  qui  cartam  scripsit, 
mense  novembris,  die  dominica,  régnante 


An 

I  241 

iî  mai. 


An 

I  199 

i5  mars. 


necessaria,  &  in  aquis  &  in  rîpariis,  in 
eisque  piscari  &  in  montanis,  in  herbis, 
in  pascuis.Et  dono  vobis  in  omni  comitatu 
meo  omnem  meum  lucrifactum  vel  conqui- 
situm,  quem  modo  ibi  habetis  vel  amodo 
ullo  modoconquirere  poteritis.Dono  etiani 
vobis  liberum  exitum  &  reditum  &  trans;- 
tum  per  ponteni  Fuxi,  &  ex  hoc  non  dabi- 
tis  in  omni  terra  mea  neque  in  villis  meis 
vel  castellis  uUam  leudam  neque  ullum 
censum  de  cunctis  rébus  vestris,  &  in  eundo 


Filippo  rege  ,   Ra.   comité  Tholose,  Fui-  &  redeundo  vos  &  omnia  vestra  sitis  liberi, 

craudo  episcopo  Tholose,  anno  ab  Incar-  &  de  universis  hominibus  manutenebo  vos. 

natione  Domini  M  cxcviii.  Insuper  dono  vobis  praedicfis  omnibus  ab- 

II.  Noverint'  universi  presentem  cartam  bâti  &  fratribus  Bolbonae  praesentibus  & 

iuspecturi  vel  audituri,  quod  nos  Rogerius  futuris,  ut  si  aliquis  homo  vel  femina  ad 

Bernardi,  Dei  gratia  cornes   Fuxi,  fecimus  dominium  meum  pertinens,  amore  Dei  & 

coram  nobis  legi  cartam  donationis,  liber-  salute  animae  suae,  seipsum  vel  res  suas, 

tatis,  ampliationis,  affranchationis,  quam  sive  sint  mobiles  vel  immobiles,  praedicto 

cartam    sigillo    suo    sigillatam    bone   me-  monasterio  dare  voluerit,  sine  omni  con- 

morie  dominus  Raimundus  Rogerii  pater  tradictione  &  retentione  mei  meqrumque 

noster,  Dei  gratia  etiam  cornes  Fuxj,  pro  successorum   eos  libère   &  absolute  reci- 


redemptione  animae  suae  &  parentum  suo- 
rum  in  consecratione  ecclesiae  Bolbonae 
Domino  Deo  beataeque  Mariae  &  fratri- 
bus ibidem  habitantibus  contulerat,  cujus 
carte  tenorem  de  verbo  ad  verbum  scribi 
fecimus  in  hac  pagina.  Qui  tcnor  talis 
est  : 

In  Dei  nomine.  Notum  sit  omnibus  ho- 
minibus presentibus  &  futuris  hanc  cartam 


piatis,  84  res  suas  mobiles  vel  immobiles, 
quos  vobis  dederint,  sine  omni  placito  pos- 
sideatis.  Dono  quoque  vobis  prelibatis  & 
concedo  bono  animo  ac  spontanea  volun- 
tate,  ut  hospites  vestri  qui  morantur  in 
domibus  vestris,  quas  habetis  in  villis  vel 
castellis  meis,  in  Apamiis  videlicet  &  in 
Tarasco  &  in  ceteris  terrae  meae  villis 
vel  oppidis,  non  teneantur  in  questis  & 


legentibus  vel  audientibus,  quod  ego  Rai-      exactionibus,  quas   facturus   sum    ego  vel 


mundus  Rogerii,  Dei  gratia  cornes  Fuxen 
sis,  amore  Dei  &  salute  animae  meae  & 
animae  pafris  mei,  in  praesentia  domini 
Fulcrandi  Tolosani  episcopi  &  domini 
Laurentii  Coseranensis  episcopi,  in  con- 
secratione monasterii  Bolbonae,  dono  & 
concedo  per  me  &  per  omnem  posterita- 
tem  meam  Domino  Deo  &  Beatae  Mariae 
Bolbonae  &  tibi  Berengario  ejusdem  do- 
mus  Bolbonae  abbati  &  fratribus  omnibus 
praelibatae    domus   praesentibus    &   futu- 


mea  posteritas  in  hominibus  terrae  meae. 
Omnem  hanc  libertatem  &  affranquimen- 
tum  &  donationes  omnium  supradictorum, 
ut  prefatum  est,  ego  predictus  R.  Rogerii 
dono,  laudo  &  concedo  pro  me  &  pro  meis 
successoribus,  prout  melius  quis  valeat  in- 
telligere  ad  omnem  utilitatem  domus  Bol- 
bonae, ita  ut  nullus  meorum  successorum 
licentiam  habeat  has  predictas  recipiendi 
vel  auferendi  donationes  domui  jamdictae 
&  fratribus  ibidem  Deo  servientibus.  Hoc 


ris   ibidem  Deo  servientibus  vel  in  perpe-      afranquimentum  &  ampliamentum  &  hec 


tuum  servituris,  omue  affranchimentum  & 
omnem  libertatem  per  omnem  comitatum 
meum  in  leudis  &  in  pedagiis,  in  pascuis 
&  in  nemoribus,  ad  ligna  incidenda,  ad 
quodcumque  videlicet  opus  vobis  fuerint 

'  Archives  ic  l'iibbayo  tic  Eoulbone.  [Doat,  y.  84, 
f».49.] 


dona  facio  pro  amore  Dei  &  redemptione 
anime  mee  &  anime  patris  mei,  &  sic  fa- 
ciam  vobis  predictis  bonum  tenere  &  ha- 
bere,  &  ero  vobis  bonus  guirens  ego  & 
posteritas  mea  post  me.  Hujus  rei  testes 
suât  Mascaros  archidiaconus  Tolosane  se- 
dis,  Guillelmus  Clareti,  Guillelmus  de 
Geaat  monachi  Bolbone,  Esclarmunda  so- 


An 
1199 


Ed.ori^. 

t.  m: 

col.  ji>7. 


An 
"99 


453 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


4^4 


An 
"99 

août. 


ror  comitis  Fuxensis,  Anialdus  Guillelnius  ciam    vel    forcias    seu    castriim    vcl    aliam 

de    Arvinhano,    Guillelmus    de    Apamiis,  quamlibet  munitionem  vel  quodlibet  aliiid 

frater  Ademarus  de  Gardoiz.  Facta   carta  edificium  ad  omiiem  voluiitatem  vestram. 

mense  martii,  die  dominica,  idibiis  ejus-  Fropter  hoc  aiitem  ego  praedictiis  Stepha- 


dem  mensis,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M"  c°  XC°  VIII",  régnante  Philippo  rege 
Francorum,  Raimundo  comité  Tholosano, 
Fulcrando  episcopo  civitatis  ejusdem  exis- 
tente.  Bernardus  Frotardi  monachus  Bo!- 
bonae  jussu  utriusque  partis  &  testium 
hanc  cartam  scripsit. 

Nos  vero  praedictus  Rogerius  Bernardi, 
cornes  Fuxi,  volentes  animae  nostrae  &  pa- 
rentum  nostrorum  animabiis  in  posterum 
providere,  amore  Dei,  &c.  cartam  supra- 
dictam,  &c.  laudamus  &  approbamiis,  8tc. 
In  cujus  rei  testimoniuin  hune  cartam  de- 
dimusBernardo  abbati  &  fratribus  jamdicti 
monasterii  sigillo  nostro  sigillatam.  Actum 
est  hoc  VII°  kalendas  junii,  anno  Domini 


nus  in  presentiarum  feci  hominiscum  tlbi 
dicto  vicecomiti,  &  quicumque  successo- 
rum  meorum  predictum  castrum  seu  for- 
ciam  habuerit,  faciet  inde  tibi  &  successo- 
ribus  tuis  hominiscum,  &  faciemus  inde 
vobis  albergam  decem  militibus  cum  decem 
tantum  equitaturis,  singulis  annis  semel, 
quando  illam  accipere  volueritis.  In  prae- 
dicto  vero  Castro  vel  forcia  ego  praedictus 
vicecomes  retineo  mihi  &  meis  potestati- 
vum  meum  &  justitiam  sanguinis.  Praes- 
criptum  vero  podium  seu  garda  affrontât 
ex  una  parte  in  camino  discurrente  de 
Biterri  ad  Pedenacium,  ex  alla  in  camino 
discurrente  de  Sancto  Tiberio  ad  Sanctam 
Mariam  de  Fraxino.  Causa  vero    majoris 


M"  ce  XL°  1°,    régnante  Ludovico   rage      actoritatis  &  firmitatis  ego  prefatus  vice- 


Francorum,  Raimundo  Tholosano  comité, 
Raimundo  episcopo.  Hujus  rei  sunt  tes- 
tes Raimundus  de  Hospitali,  Guillelmus 
Clareti,  8fc.  monachi,  &  frater  Sancius 
hospitalarius  &capellanus  domini  comitis, 
B.  de  Duroforti,  Rogerius  de  Lobald  miles, 
Gualardus  de  Montebruno,  B.  Raimundus 
de  Varnhola,  Rogerius  del  Cassart.  Frater 
P.  de  Naimes  monachus  de  mandato  Guil- 
lelmi  notarii  domini  comitis  hanc  cartam 
scripsit.  Ego  Guillelmus  scriptor  &  nota- 
rius  domini  jamdicti  comitis  subscribo. 

III.  Anno  '  a  Nativitate  Chrtsti  MCXCIX, 
régnante    rege   Philippo,   mense   augusti, 


comes  hanc  cartam  sigillo  meo  confirme. 
Similiter  &  ego  Wilhermus  Biterrensis 
episcopus  hanc  eamdcm  cartam  sigillo  meo 
corrobore.  Hujus  rei  sunt  testes  Beren- 
garius  de  Boltenaco,  Saviniacus  Grassus, 
Bernardus  de  Podiosalicono,  Potrus  Her- 
mengaudus,  Arnaudus  de  Guindra,  Calve- 
tus  cantor  Biterrensis,  Pontius  de  Cer- 
viano,  Berengarius  de  Villario,  Sicardus 
de  Boxadone,  Helias  abbas  Sancti  Affro- 
disii,  Petrus  de  Villispassantibus,  Petrus 
de  Madalla ,  Guilhermus  Vassallus,  & 
Arnaldus  de  Alzona,  publicus  nofarius 
Biterris,   qui  rogafus   a  predicto  domino 


ego  Raimundus  Rogerius  vicecomes,  per      vicecomite  &  domina  Aladaicia  matre  ejus 
me  &  per  haeredes  ac  successores  nieos,      &    predictis   vicariis    &   a    domino    Gui- 
consilio   &  voluntate   Adalaicis   dominae      Ihermo   Biterrensi   episcopo   &  Stéphane 
matris  meae  &  Bernardi   Pelapulli  vicarîi      de  Cerviano  &  testibus  hoc  scripsit. 
Biterrensis   &  Arnaudi    Raimundi   vicarii  IV.  In"  nomine  Domini.  Notum  sit  quod 

Carcassonae  &aliorum  procerum  meorum,  ego  Esclarmunda,  soror  scilicet  comitis 
Lona  fide  &  sine  dolo  cum  hac  carta  dono,  Fuxi  Ra.  Rogerii,  per  me  &  per  posteros 
laudo  &  concedo  tibi  Stéphane  de  Serviano  meos  vendidi  &  denavi  Deo  &  Sanctae 
&  tuis  podium  seu  gardam  deValranecum  Mariae  de  Bolbona  &  domino  abbati  ec- 
pertinentiis  suis.  In  quo  podie  seu  garda  clesiae  Bolbenae  Beringarie  nomine,  & 
ïiceat  vobis  edificare  seu  construere  for-      omnibus  ejus   successoribus   &   monachis 

&  fratribus  praedictae  abbatiae  Bolbenae 
praesentibus  &  futuris  &  eorum  ordinio, 
vineam  de  Carda  Cammas  quae  fuit  Bone- 


'  Chiteau  de  Foix,  cartiilaire,  caisse  i5.  [Doat, 
V.  169,  f"  77.]  —  Voyez  Baluze,  Histoire  de  la 
maison  d'Auvergne,  t.  2,  p.  5oi.  [Baluze  a  connu 
l'original  du  Trésor  de  Foix,  mais  n'en  donne 
qu'un  extrait  fort  court.] 


An 
"99 


An 
I  201 
mars. 


'  Archivts  de  l'abbaye  de  Boulbone.  [Doat,  v.  83, 
f  77-1 


An 

1201 

Éd.orig. 
t.  111, 

col,  188, 


4b 


^5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


456 


An 

1199 

is  avril. 


toriim.  Ego  Esclarmiinda  vendidi  &  donavi 
omnibus  monachis  &  fratribus  praedictae 
domus  Bolbonae  praesentibus  &  futuris  & 
eorum  ordinio  sine  omni  retinentia,  &c. 
per  L  solidos  Tolosanos,  quos  inde  mihi 
dederunt,  &c.  Et  ego  Ra.  Rogerii  comcs 
Fuxi,  mandato  praefatae  Esclarmundae  so- 
roris  meae,  sum  inde  temptus  quod  faciam 
tenere  &  habere  praedictos  fratres  Bol- 
bonae praefatuin  honorem  sine  ipsorum 
inganno,  &c.  mense  martio,  feria  II",  rég- 
nante Philippo  rege,  Ra.  comité  Tholosae, 
sede  Tholosae  vacante  episcopo,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  M'cc". 


ÏOO. 

Plaid  entre  Raimond  VI,  comte  de 
Toulouse,  £•  les  propriétaires  des 
moulins  du  Vieux  Pont  '. 

NOTUM  sit  omnibus  hominibus  tam  pre- 
sentibus  quam  futuris,  quod  causa  fuit 
inter  dominum  Ramundum  Tholosanum 
comitem  &  Bernardum  priorem  ecclesie 
Sancte  Marie  Deaurate  &  Ramundum  Ga- 
linum  &  Arnaldum  Odonem  &  Petrum  Ra- 
mundum Sancti  Romani  &  Arnaldum  Fer- 
rucium,  qui  pro  seipsis  &  pro  aliis  eorum 
parieriis  banc  causam  agitaverunt,  scilicet 
de  molendinis  terrenis  qui  sunt  in  capitulo 
Sancte  Marie  Deaurate  &  de  paxeriis,  que 
sunt  super  Pontem  Veterem.  Et  dominus 
Ramundus  cornes  Tholose  reliquid  hanc 
causam  Petro  Rogerio  suo  vicario,  quod 
totum  hoc,  quod  ipse  Petrus  Rogerius  inde 
fecerit,  sit  ita  bonum  &  firmum  ac  semper 
sfabile  ac  si  ipse  dominus  Ramundus  Tho- 
losanus  comes  erat  ibi  presens  qui  totum 
faceret.  Et  hec  causa  fuit  agitata  in  manu 
consuhim  civitatis  Tholose  &  suburbii, 
scilicet  Ramundi  de  Castronovo  &  Pétri 
Rogerii  causidici  &  Guillelmi  de  Turre  8t 


Palatio  &  Bernardi  Pétri  de  Cossano  & 
Pétri  Ramundi  d'Esqualquencs  &  Ramundi 
Geraldi  Vitalis  &  Pétri  Maurandi  &  Jo- 
hannis  Siguarii  &  Geraldi  Esquivati  & 
Ramundi  Gauterii  &  Ramundi  Guillelmi 
fîlii  Guillelmi  Ramundi  qui  fuit  &  Beren- 
garii  Ramundi  &  Arnaldi  de  Roaxio  filii 
Bernardi  de  Roaxio  &  Poncii  Caraborde 
&  Guillelmi  Caraborde.  —  In  quo  placito 
Petrus  Rogerius  exislens  vicarius  Tholose 
allegavit  &  allegare  fecit,  quod  molendini 
terreni  Sancte  Marie  Deaurate  non  debe- 
bant  ibi  permanere,  quia  caminum  Garonne 
clauserant,  quod  erat  comune  omnibus 
hominibus  civitatis  Tholose  &  suburbii  & 
etiam  omnibus  aliis  hominibus  in  ascen- 
dendo  &  in  descendendo  naves  honeratas 
&  non  honeratas,  &  quod  homines  Tholose 
civitatis  &  suburbii  &  eciam  alii  homines 
ita  illud  caminum  Garonne  habuerant  & 
tenuerant  comune  LX  annos  &  amplius  & 
quod  molendinos  navenses  qui  fuerunt  in 
eodem  capitulo  ante  predictos  molendinos 
terrenos,  quod  quando  homines  civitatis 
Tholose  &  suburbii  vel  alii  homines  ascen- 
debant  vel  descendebant  naves  cum  carri- 
giis  vel  sine  carrigiis  faciebant  illos  molen- 
dinos arribare.  Et  si  forte  non  arribabaut 
illos  molendinos  navenses  &  culpa  illorum 
molendinorum  homines  vel  naves  pericli- 
tabantur,  quod  domini  illorum  molendi- 
norum illud  dampnum  tenebantur  reffi- 
cere.  Item  Petrus  Rogerius  allegavit  & 
allegare  fecit  quod  paxeria,  quam  Bernar- 
dus  prior  ecclesie  Sancte  Marie  vel  ejus 
antecessores  fecerant  super  Pontem  Vete- 
rem, que  paxeria  se  tenebat  cum  pilari 
PontisVeteris,  nondebebat  ibi  permanere, 
quia  aqua  erat  domini  Ramundi  Tholosani 
comitis,  &  non  debebat  ibi  habere  paxeriam 
sine  consilio  &  voluntate  domini  Ramundi 
comitis.  —  Ad  hoc  Bernardiis  prior  ecclesie 
Sancte  Marie  Deaurate  &  Ramundus  Gali- 
nus  &  Arnaldus  Odo  &  Petrus  Ramundus 
Sancti  Romani  &  Arnaldus  Ferrucius  pro 
seipsis  &  pro  aliis  eorum  parieriis  respon- 
derunt,  quod  caminum  Garonne  ibi  steterat 


An 
1199 


Atonis  de  Montibus  &  Bernardi  Ramundi 
Barravi  &  Ramundi  Durandi  &  Pétri  Sancti  XXX annos  &  am-plius,  set  quamvis  caminum 
Romani  &  Pétri  Lamberti  &  Pétri  deTho-  ibi  permansisset,  molendini  terreni  ad  tam 
losa  &  Poncii  de  Villanova  &  Hugonis  de      magnam  utilitatem  &ad  comune  proficuum 

Tholose  erant,  quod  illi  molendini  terreni 
'  ]J.  XXI,  f  4<5v%  n.  XXI.  non  poterant    forciari    pro    aliquo   facto 


An 
"99 


4:17 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


458 


quod  Tholose  accideret,  Si  ideo  predicti 
niolendiiii  debcbaiU  ibi  permanere ,  & 
quia  ratio  erat  quod  bciie  poterat  predic- 
tus  prior  camiaum  claudere,  quia  in  alio 
loco  caminum  dederat  versus  rippam  Ga- 
ronne, que  est  versus  Hospitale  de  Grava. 
Et  ultra  hec  responderunt  ik  allegaverunt, 
quod  paxeria  que  est  super  Pontem  Vete- 
rem  juxta  pilare,  quod  debebat  ibi  perma- 
nere, quia  quondam  placitum  fuerat  inter 
Guillelmum  priorem  ecclesie  Sancte  Marie 
&  Thosetum  do  Tholosa  &  Bernarduni  Ar- 
naldum,  qui  ibi  erat  pro  pignore  &  Tose- 
tus  de  Tholosa  per  proprietatem,  in  manu 
consulum  civitatis  &  suburbii  Tholose,  & 
quod  consules  cognoverant  quod  prior  jam- 
dictus  faceret  paxeriam  super  Pontem  Ve- 
terem  tantum  quantum  necesse  esset  &  ibi 
omni  tempore  paxeria  teneretur,  ne  aqua 
Garonne  a  villa  Tholose  recederet.  Et  su- 
per illud  diffinitivam  sentenciam  consules 
dederant,  de  quo  juditio  cartam  traxerunt, 
in  qua  continebatur,  quod  consules  cogno- 
verant cum  consilio  Toseti  de  Tholosa  & 
Bernardi  Arnaldi,  quod  predicta  paxeria 
assenderet  &  assenderet  tantum  quantum 
in  capitule  Sancte  Marie  esset  necessaria, 
ideo  quia  necessarium  erat  quod  aqua  Ga- 
ronne reverteretur  ad  illam.  Quam  cogni- 
tionem  dominus  cornes  laudavit  &  confir- 
mavit  ita  bene,  ut  melius  in  earta  illius 
judicii  continetur.  —  Hiis  &  multis  aliis 
rationibus  hinc  inde  auditis  &  visis  instru- 
mentis  ac  diligenter  inspectis,  &  molendi- 
nis  ac  paxeriis  occuload  oculum  respectis, 
&  habito  consilio  multorum  hominum  ha- 
bencium  periciam  aquarum  &  paxeriarum, 
predicti  consules,  scilicet  Ramundus  de 
Castronovo  &  Bernardus  Ramundus  Barra- 
vus  8c  Petrus  de  Tholosa  &  Petrus  Sancti 
Romani  &  Ato  de  Montibus  &  Petrus  Ro- 
gerius  causidicus  &  Ramundus  Durandus 
&  Poncius  de  Villanova  &  Hugo  de  Palatio 
&  Bernardus  Petrus  de  Cossano  &  Ra- 
mundus Geraldus  Vitalis  &  Petrus  Ramun- 
dus d'Esqualquencs  &  Geraldus  Esqui- 
vatus  &  Arnaldus  de  Roaxio  &  Poncius 
Caraborda  &  Guillelmus  Caraborda,  pro 
seipsis  &  pro  aliis  eorum  sociis  qui  tune 
erant  de  capitule,  pro  juditio  diffinicrunt 
quod  Bernardus  prior  ecclesie  Sancte  Ma- 
rie Deaurate  nec  domini  predictorum  mo- 


lendinorum  non  poterant  dare  caminum 
navibus  in  ascendendo  nec  in  descendendo 
in  honore  domini  Ramundi  comitis  super 
Pontem  Veterem. —  Item  predicti  consules 
pro  seipsis  &  pro  aliis  eorum  sociis,  qui 
tune  erant  de  capitulo,  judicando  diffinie- 
runt,  quod  Bernardus  prior  ecclesie  Sancte 
Marie  &  domini  molendinorum  terreno- 
rum  darent  interPontem  Novum  &  Pontem 
Veterem  caminum  navibus  ad  descenden- 
dum  &  ad  ascendendum  ad  plus  aizinatum 
de  villa  Tholose,  quod  possent  totum  pro 
bona  fide.  Quod  si  facere  non  poterant, 
quod  apperiant  paxeriam  ubicumque  vo- 
luerint  de  pilari  Pontis  Veteris  usque  ad  pi- 
lare Pontis  Novi,  &  quod  donent  ibi  cami- 
num in  ascendendo  &  in  descendendo  naves 
oneratas  &  non  honeratas,  totum  pro  bona 
fide.  Et  tamen  predicti  consules  pro  seipsis 
&  pro  aliis  eorum  sociis,  qui  tune  erant  de 
capitulo,  &  pro  illis  probis  hominibus  qui 
nunquam  fuerint  in  consulatu  civitatis 
Tholose  &  suburbii,  judicando  retinuenint 
in  molendinis  terrenis  de  capitulo  Sancte 
Marie  &  paxeriis,  quod  si  unquam  consu- 
les qui  fuerint  in  consulatu  Tholose  co- 
gnoscebant  quod  illi  molendini  terreni  & 
paxerie  non  essent  ad  utilitatem  civitatis 
Tholose  &  suburbii,  quod  hec  omnia  per- 
mutarentur  &  emendarentur,  totum  cogni- 
tione  consulum  civitatis  Tholose  &  suljur- 
bii.  Hoc  judicium  fuit  ita  datum  XII  dies  in 
introitu  mensis  aprilis,  feria  11,  régnante 
Philippo  rege  Francorum  &  Ramundo 
Tholosano  comité  &  Fulcrando  episcopo, 
anno  ab  Incarnatione  Domini  millésime 
C  LXXXX."  Viiii".  Hujus  dati  judicii  sunt 
testes  prefati  consules,  scilicet  (.ut  supra). 
Et  sunt  inde  testes  Guillelmus  Ramun- 
dus d'Esqualquencs  &  Arnaldus  Ramundus 
d'Esqualquencs  ejus  frater  &  Petrus  Cara- 
borda &  magister  Bernardus,  &  Ramundus 
Agobertus  qui  cartam  istam  scripsit. 


An 
"99 


409 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


460 


An 
'■9? 

22  août. 


loi. 

Accord  entre  le  vicomte  de  Castelhon 
i-  les  habitants  du  Vald'Andorre\ 

UNIVERSIS  pateat  homhiibus,  qiiod  coii- 
tencio  fuit  inter  A.  de  Castrobono  & 
liomines  vallis  Andorre  de  multis  querimo- 
niis,  qiias  faciebatA.de  Castrobono  de  eis. 
Tandem  in  manu  B.  sacriste  Urgellensis  & 
R.  de  Bêlera  ita  facfum  est,  quod  A.  de 
Castrobono  difinivit  hominibus  vallis  An- 
dorre omnes  querimonias ,  quas  aliquo 
modo  liabebat  de  eis  prêter  sacramentum 
&  hominium,  quod  ipse  prcfitebatur  se  ab 
eis  accepisse,  licet  ipsi  negarent.  Quod  sa- 
cramentum &  hominium  fuit  exceptatum 
a  supradicto  fine  in  hune  modum,  ut  si 
A.  de  Castrobono  fatigaret  se  de  directo 
post  consecracionem  dicti  sacriste  in  Ar- 
nallda  &  in  ipso  episcopo  de  Arnallda  &  de 
ipso  honore,  extunc  posset  demandare  ho- 
mines  vallis  Andorre  de  hominio  &  sacra- 
mento,  8c  non  possit  A.  de  Castrobono 
ante  consecracionem  episcopi,scilicet  ante 
festum  Natalis  Domini,  vel  si  consecracio 
differretur,  ante  médium  Quadragesime  ali- 
quid  demandare  ipsi  sacriste.  Nec  sacrista 
teneatur  ei  respondere  de  aliqua  querimo- 
nia,  quam  A.  de  Castrobono  habet  nunc 
aliquo  modo  erga  ecclesiam  Urgellensera 
vel  etiam  erga  Arnalldam,  donec  post  pre- 
dictum  terminum  iterum  A.  de  Castrobono 
&  homines  sui  non  forisfaciant  in  aliquo 
honore  Béate  Marie,  prêter  vallem  de 
Caboed,  &  omnia  alla  Urgellensis  ecclesie 
sint  salva  et  secura  ab  eo  &  ab  hominibus 
suis.  Pro  supradicta  autem  difinicione  ha- 
buit  A.  de  Castrobono  ab  hominibus  val- 
lis Andorre  MD  solidos.  Ego  igitur  A.  de 
Castrobono  per  me  et  per  homines  meos 
ni2  tenere,  atendere  &   observare  omnia 


Sigfnum  B.  sacriste.  Sig  t  num  A.  de  Cas- 
trobono, qui  hoc  jussimus  scribi,  firmavi- 
mus  firmarique  rogavlmus'.  Sigtnnm  R.  de 
Bêlera.  Sig  t  num  G.  de  Sancto  Johanne. 
Sig  t  num  P.  de  Villamur.  Sig  t  num  V.  de 
Villamur  junioris.  Sig  t  num  P.  de  Orchad. 
Sig  t  num  G.  de  Lorda. —  S\g-{locits  sîgni) 
num  P.  de  Palerols,  qui  hoc  scripssit  die 
&  anno  supra. 


An 
1199 


102. 


LXXII 


Extrait  de  divers  actes  touchant  les 
seigneurs  de  Montpellier,  de  Sa- 
hran,  de  Roquefeuil  ^  de  l'Isle- 
Jourdain  '. 


L  A  NNO  ab  Incarnat.  Domini  Mcxcix, 
-Ti.  mense  septembri,  ego  Rostagnus  de 
Sabrano  in  veritale  agnosco,  quod  ego  te- 
cum  Clementia  uxore  mea  légitima  ple- 
narie  accepi  nomine  dotis  V"'  solidorura 
Melgor.,  quos  integerrime  tui  intuitu  & 
contemplatione  frater  tuus  Guillclmus  do- 
minus  Montispessulani  mihi  persolvit,  &c. 
quae  V"  solid.  Melgor.  laudb  &  concedo 
tibi  Clementiae  uxori  meae  nomine  pi- 
gnoris,  exceptis  fructibus  in  sortem  non. 
computandis,  in  vita  mea  &  post  mortém 
meam  super  totum  castrum  de  Trescas  & 
super  totam  villam  de  Calviauicis,  &c.  Si 
vcro  haec  moneta  Melgorii  fucrit  abatuda 
vel  deteriorata  ,  recuporabis  argentum 
finum  de  bonis  meis  ad  rationem  marchae 
LU  solid.  Et  juro  tibi  Clementiae  uxori 
mcae  super  haec  quatuor  sajicla  Dci  Evan- 
gelia,  quod  de  toto  hoc  te  vel  tuos  nullo 
modo  decipiam,  nec  contra  haec  vel  aliquid 
horum  ullo  modo  vel  ratione  veniam  vel 
aliquis  per  me.  Testes  sunt  S.  de  Merra, 
Rostagnus  de  Montarbezon,  l'ontius  Du- 
ranti,  Rufus  de  Castronovo,  l'ontius  de 
superius  dicta  per  bonam  fidem  sine  en-  Cadanet,  B.  Lamberti.  R.  Atbrandi,  Be- 
gaiino  promito.  rengarius  vicecomes,  magister  Guido,   B. 

Actum  est  hoc  XI  kalendas  septembris,      de  Castriis,  &c.  &  G.  Raimundi  notarius 


Éd.orîî; 

t.  mi 

col.  iSS. 


An 
1199 

septem- 
bri;. 


anno  ab  Incarnacione  Christi  MCXC  viiil. 

'  Original  provenant  clu  château  de  Foix.  Ar- 
chives nationales,  Trésor  des  chartes,!.  879,  n.  i5. 


Montispessuli,  qui  haec  scripsit  laudata  & 
jurata  coram  domino  G.  Montispessuli. 

'  Manuscrits  d'Auiays,  n.  82. 


An 
"99 


461 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


a6; 


II.  Notum  sit",  &c.  quod  anno  dominice 
lucarnationis  MCLXXXXIX",  ego  WiUelmus 
de  Sabrano  &  ego  Rostagnus  filius  ejus, 
Dei  gratia  domini  R.  comitis  Tolosani 
constabuli,  nos  duo  pariter,  intuitu  pie- 
tafis  Se  pro  salute  animaruni  nostrarum, 
donamus  &  irrevocabiliter  in  perpetuuni 
concedimus  Deo  &  ecclesiae  B.  M.  de  Mon- 
tesarges  &  tibi  fratri  Bernardo  cunctisque 
fiatribus  &c.  dominium  totuni  &  domina- 
tionem  illius  fasciae  terrae,  &  nemus  de 
Montesarges  &  aquam,  in  qua  fascia  mo- 
lendinum  est  constructum.  Donamus  insu- 
per &  concedimus  quidquid  juris  in  eadem 
habemus  vel  habere  debenius,  quam  fasciam 
tu,  frafer  Bernarde,  ab  hominibus  illius 
terrae  pcssessoribus  te  émisse  fateris,  &c. 

III.  Anno"  ab  Incarnatione  Domini  MCC, 
mense  octobris,  ego  Raimundus  de  Roca- 


quos  babeant  nomine  pignoris  in  Castro 
meo  de  Casterar,  &c.  Etfiliae  meae  Obicae 
et  viro  suo  Pelfort  debeo  Vi™  sol.  de  Mal- 
guoires,  quos  habeant  in  Castro  de  Me- 
renviella.  Praeterea  institue  haeredes  très 
filios  meos,  scilicet  Beraardum  Jordanuni 
&  Jordanuni  &  Otonem  Bernardi.  Bernar- 
dum  Jordanum  in  hoc  institue  haeredem, 
villam  de  Insula  cura  omnibus  suis  tcnen- 
tiis  &  totura  illud  jus  quod  habeo  in  cas- 
trum  de  Casterar,  &c.  Et  dimitto  filiam 
meam  Philippam  Bernardo  Jordano,  tali 
pacto,  quod  ipse  det  ei  marituni  ut  me- 
lius  poterit  secundum  consilium  aliorum 
fratrum  &  amicorum  suorum ,  &  det  ei 
V"  sol.  de  Malguoires,  &  si  moneta  f'uerit 
deteriorata,  det  ei  centum  marchas  argent! 
fini.  Et  Jordanum  filium  meum  instituo  in 
hoc  haeredem,  scilicet  in  castrum  de  Ver- 


An 

I200 


folio   &   ego   Guillelma   uxor   ejus,   quae      fueil  cum  omni  jure  &  in  castrum  de  Va 
vocor  Marchesia,    scimus,    &c.,   quod    tu 
Guillelmus  dominus  Montispessulani,  filius 
quondam   Mathildis  ducissae,  ad  plénum 


Ed.orig. 

t.  m, 

col.  iXy. 


An 

I  200 


sepicm- 
brc. 


nobis  reddidisti  &  solvisti  illa  V"  solid. 
Melgor.,  quae  nomine  dotis  mei  Guillel- 
mae  tcmpore  matrimonii  promissa  fuerunt 
dari  praedicto  marito  meo,  &c.  Ego  Rai- 
mundus de  Rocafolio  praesentem  cartam 
s:gilli  mei  impositione  confirmo.  Testes 
sunt  dominus  Guillelmus  abbas  Nanthen- 
sis,  Aimericus  de  Mallac,  Guillelmus  de 
Cornus,  Bertrandus  de  iManosio,  Robertus 
de  Castromarino,  Fulco  de  Roua,  Ros- 
tagnus frater  -lospitalis  Hierusalem,  011- 
verius  monachus,  Guillelmus  de  Mallaco, 
Ricardus  Grossus,  &c. 

IV.  In'  nomine,  &c.  Ego  Jordanus  de 
Insula,  in  ultima  mea  voluntate,  timoré 
mortis  sic  dispono  testamentum  meum,  &c. 
Uxori  meae  Esclarmondae  dono  &  dimitto 
II'"  sol.  de  Morlano,  quos  habeat  in  Castro 
de  Tilio,  &c.  ex  alla  parte  debeo  prae- 
dictae  Zsclarmondae  M  den.  de  Morl.  & 
debeo  ei  deliberare  de  meo  proprio  VII  cif- 
fos  &  duas  coppas  argenti,&c.  F'iliae  meae 
Escaroniae  &  viro  suo  Raterio,  recogiiosco 
quod  eis  debeo  IX°'  solid.   de  Malgoires, 


'  Archives  clu  monastère  de  Rochefort. 
*  Manuscrits  d'Auhays,  n°'  82  &.  iSz. 
'  Cartulaire  de  l'Isie-en-Jourdain,  arcliiTCS  du 
domaine  de  Montpellier. 


leta  &  in  castrum  de  Tilio  &  in  castrum 
de  Cambiaco  &  in  Bris  &  in  Launaco,  &:c. 
I^t  Othonem  filium  meum  instituo  in  hoc 
haeredem,  scilicet  in  castrum  Delgrez  & 
in  castrum  de  Pelapof  t,  &C.  &  in  medietate 
totius  conquestae  Gimoes,  &  alia  medietas 
sit  inter  Bernardum  Jordanum  &  Jorda- 
num, &c.  Praeterea  volo...  cum  autoritate 
&  voluntate  domini  mei  Raimundi  comitis 
Tolosani,  quod  numquam  de  cetero  aliqua 
mulier  &  filia  habeat  aliquam  portionem 
in  omni  praescripta  haereditate,  sed  filiae 
cum  pecunia  maritentur,  &c.  &  oninia 
mea  jura  pono  in  fide  8c  custodia  Raimundi 
comitis  Tolosani,  qui  confirmavit  &  mul- 
fum  laudavit.  Hoc  testamentum  est  facfum 
cum  auctoritate  &  presentia  domini  Rai- 
mundi comitis  Tolosani  &  Bertrandi  epi- 
scopi  Agennensis,  &  in  praesentia  Rai- 
mundi Rogerii  comitis  Fuxensis,  Othoiiis 
Montisalti,  Isarni  de  Veterisfolio,  Sic, 
mense  septcrabris,  feria  V,  régnante  Phi- 
lippe rege  Francorum,  Raimundo  comité 
Tolosane,  Tolosa  vacante  episcopo,  anno 
a!)  Incarnatione  mcc. 

V.  Notum'  sit  omnibus  presentibus  & 
f'uturis,  quod  ego  Guillelmus,  Dei  gratia 
Mngaloncnsis    episcopus,    promitto  vobis 

'  Trésor  des  clinrtes;  Tvlngualonne,  sac  II,  n.  44, 
[Aiij.  J.  340;  original  scellé  sur  simple  queue  en 
cire  brune.] 


Vers 
1200 


Vers 

l  zoo 


463 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


464 


dOiiiino  Pliilippo,  eadem  gratia  régi  Fraii- 
corum,  quod  in  sentencia  facti  Montipes- 
sulani,  quam  pro  Guillelmo  ipsiiis  Moii- 
tispessulani  vestra  celsitudo  promulgavit, 
nuniquam  propria  voluntate  vel  alicujus 
persone  consilio  seu  eciam  obtentu  alicu- 


jussorem  alicui  homiiii  vel  femiiie  urbis 
Tholose  &  suburbii,  &  postea  aliquis  homo 
vel  femina  urbis  Tholose  &  suburbii  po- 
tuerit  ei  probare  quod  sit  malefactor  vel 
débiter  vel  fidejussor  ei,  inquirat  si  vult 
illum,  qui  eum   tenet  obsidem  vel  in  pi- 


jus  privilegii,  a  vobis  vel  a  pâtre  vestro  gnore,  ut  reddat  illum  ei  vel  emendet  ma- 

seu  alicujus  predecessorum  vestrorum  mihi  lefactum  vel  persolvat  ei  debitum,  &  ille 

ac  predecessoribus   meis   &  ecclesie  Ma-  qui  tenet  illum  obsidem  habeat  electionem 

galonensi    concessi,    rebellis   existam   vel  emendandi  malefactum  vel  reddendi  debi- 


contra  in  aliquo  veniam,  immo  juxta  man- 
datum  vestrum  modo  &  in  antea  ipsam 
sentenciam  modis  quibus  potuero  faciam 
jnviolabiliter  observari.  Preterea  promitto 
vobis  eidem  domino  Philippe  régi  Fran- 
corum,  quod  privilégia,  michi  &  ecclesie 
Magalonensi  tam  a  vobis  quam  a  prede- 
cessoribus vestris  concessa,  ita  caute  & 
fideliter  custodiemus,  quod  numquam  ali- 
qua  persona  eis  aliquo  modo  uti  poterit, 
nisi  ego  &  successores  mei  &  ecclesia  Ma- 


tum  vel  tradendi  obsidem,  vel  quod  accipiat 
de  eo  peccuniam  pro  qua  obsidem  illum 
tenet,  &  si  accipiat  electionem,  quod  ille 
qui  inquirit  solvat  ei  debitum ',  quod  obses 
ei  débet  usque  ad  VIII  dies.  Si  autem  ille 
qui  inquirit  non  audet  accipere  obsidem 
vel  non  potest  solvere  debitum  ei  qui  tenet 
illum,  ille  qui  tenet  illum  obsidem  non 
dimitat  eum,  donec  obses  ille  emendet  ma- 
lelnctum  vel  reddat  debitum  ei  qui  inquirit. 
Quod  si  fecerit,  teneatur  ipse  qui  obsidem 


galonensis  in  nostris   propriis   &  ejusdem      tenet  emendare  illi  malefactum  vel  solvere 

ecclesie  negociis  peragendis.  debitum.  Si  vero  obses  ille  dederit  alium 

obsid-m  pro  se  &  intérim  malefecerit  ali- 

— ■ — ciii  hcmini  vel  femine   urbis   Tholose  & 

suburbii,  obses  quem  dédit  teneatur  illud 
totum  emendare.  Item  statuerunt  ut  si  ali- 
quis homo  vel  femina  urbis  Tholose  & 
suburbii   acceperit   obsidem   vel    obsides, 

Règlement  des  consuls  de  Toulouse  sur     q„od  custodiat  eum  vel  eos  bene  &  caveat 


io3. 


les  cautions  6*  les  otages  '. 

IN  nomine  Dominî  nostri  Jesu  Christi. 
Hoc  est  comune  stabilimentum  quod 
consules  urbis  Tholose  &  suburbii  eum 
consilio  comunis  consilii  ejusdem  urbis  & 
suburbii  in  presencia  domini  Ramundi 
Tholosani  comitis  fecerunt,  scilicet  quod 


ne  arma  defferat  extra  villam ,  ita  quod 
alicui  noceat,  &  custodiat  ne  alicui  homini 
vel  femine  urbis  Tholose  &  suburbii  obses 
ille  vel  obsides  illi  aliquod  dampnum  infé- 
rât vel  inférant.  Quod  si  fecerit  vel  fece- 
rint,  ille  qui  obsidem  illum  vel  obsidcsillos 
acceperit  teneatur  prout  visum  fuerit  con- 
sulibus  illud  emendare  bona  fide. —  Item 
aliquis  homo  vel  femina  urbis  Tholoso  &  predicti  consules  eum  consilio  domini  Ra- 
suburbii  non  accipiat  aliquem  obsidem,  mundi  Tholosani  comitis  &  comunis  con- 
quem  sciât  malefactorem  vel  debitorem  vel  silii  urbis  Tholose  &  suburbii  fecerunt 
fidejussorem  esse  alicui  homini  vel  femine  taie  stabilimentum,  scilicet  quod  si  aliquis 
urbis  Tholose  &  suburbii.  Quod  si  fecerit,      ceperit    aliquem    homincm    vel    feminam 


ille  cui  est  malefactor  vel  débiter  vel  fide- 
jussor capiat  eum  si  vult,  vel  ille  qui  obsi- 
dem illum  emendet  malefactum  vel  solvat 
debitum,  &  scilicet  ille  cui  obses  est  male- 
factor vel  debitorvel  fidejussor.  Si  vero  ille 


exeuntem  de  civitate  Tholose  vel  de  su- 
burbio,  antequam  sit  hospitatus  in  aliqua 
alia  villa  vel  castello  vel  burgo,  si  ille  vel 
illa  qui  eum  cepit  noluerit  stare  juri  cog- 
nitione  consulum,  quod  omnes  de  civitate 


qui  se  obligat  vel  dat  obsidem  dicit  se  non      &  de  suburbio  possint  eum  petere  &  requi- 
esse  malefactorem  nec  debitorem  nec  fide- 

'  Ici  le  manuscrit  ajoute  les  mots  suivants,  qui 
*  JJ.  XXI,  f°  3|  v",  n.  XVI,  n'ont  point  de  sens  :  Injuisitor  solyat  ci  debitum. 


An 
1200 


An 

1200 


465 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


466 


An 

1201 

1 1  mars. 


rere,  sicut  quemlibet  coiicivem  Tholosa-      alicui  homiui  istius  ville  Tholose  patreni 
mim.  Item  si  aliquis  ceperit  aliqueni  vel      habenti  vel  alicui  alii  in  bailia   exisfenti 


An 
1201 


aliquam  noleiitem  intrare  vel  dicentem  se 
nolle  intrare  in  civitate  Tholose  vel  in 
suburbio,  postquam  certiim  erit  consulibus 
si  ille  qui  eum  cepit  vel  illa  noluerit  stare 
juri  cognicione  consulum,  omnes  de  civi- 
tate &  de  suburbio  possint  eum  petere  & 
requirere  sicut  quemlibet  concivem  Tho- 
losanum.  Omnia  hec  suprascripta  stabili- 
menta  fuerunt  posita  &  sfatuta,ut  dura- 
renf  &  observarentur  in  perpetuum.  Erant 
autem  tune  consules  :  Bertrandus  de  Mon- 
tibus  &  Ramundus  de  Castronovo  &  Ra- 
mundus  Arnaldus  de  Bovilla  &  Hugo  de 
Roaxio  &  Bernardus  Ramundus  de  Tho- 
losa &  Ramundus  Guilabertus  &  Arnaldus 
Odo  &  Johannes  de  Sancto  Romane  &c 
Guillelmus  Ato  de  Sancto  Barcio  &  Arnal- 
dus Barravus  &  Bertrandus  Atho  &  Hugo 
de  Palatio  &  Guillelmus  Ramundus  de 
Burgo  &  Stephanus  Caraborda  &  Bernar- 
dus Caraborda  &  Carbonellus  &  Guillel- 
mus Ramundus  filius  Pétri  Ramundi  St 
Petrus  Ebrinus  &  magister  Bernardus  & 
Arnaldus  Ramundus  d'Escalquencz  !k  Ra- 
mundus Guillelmus  &  Isarnus  Bertrandus 
&  Ramundus  Maurandus  &  Aymengavus 
Rufus.  Hoc  fuit  factum  X  die  ad  exitum 
marcii,  régnante  Philippe  rege  Francorum 
&  eodem  Ramundo  Tholosano  comité  & 
Fulcrando  episcopo,  anno  ab  Incarnationc 
Domini  M"  C  Lxxxx"  viiii".  Horum  om- 
nium que  predicta  sunt  testes  sunt  supra- 
dicti  consules,  mandate  quorum  Arnaldus 
Ferrucius  scripsit  hec. 


104. 

Les  consuls  de  Toulouse  défendent  de 
prêter  de  l'argent  aux  mineurs  iS* 
aux  personnes  en  tutelle  '. 

Hoc  est  comune  stabilimenfum,  quod  fc- 
ccrunt  consules  urbis  Tholose  &  sub- 
urbii  eum  comuni  consilio  urbis  &  subur- 
bii,  scilicet  quod  aliquis  Homo  vel  femina 

'  JJ.  \x\,  f°  5i  r",  n,  XXII. 


peccuniam  non  prestet  nec  aliquid  aliud 
eum  pignore  vel  sine  pignore  nec  eum  fide- 
jussore  nec  eum  sacramento  nec  aliquo 
alio  modo,  sine  consilio  &  voluntate  patris 
vel  sine  consilio  bajulorum  illius  qui  in 
bailia  fuerit,  si  ille  qui  patrem  habet  uxo- 
rem  non  habet  vel  non  habuit.  Quod  si  ali- 
quis vel  aliqua  alicui  patrem  habenti  sine 
consilio  &  voluntate  patris  vel  alicui  in 
bailia  existenti  sine  consilio  &  voluntate 
bajulorum  sub  quorum  bailia  fuerit,  pec- 
cuniam nec  aliquid  aliud  prestiterit  eum 
pignore  nec  sine  pignore  nec  eum  fidejus- 
sore  nec  eum  sacramentum  {sic')  vel  aliquo 
alio  modo,  si  ille  qui  patrem  habet  uxorem 
non  habet  vel  non  habuit,  ille  homo  qui 
patrem  habet  nec  pater  ejus  nec  eorum  res 
nec  ille  qui  in  bailia  fuerit  nec  res  ejus 
non  teneatur  nullo  tempore  creditori  illi 
sive  creditrici  nec  eorum  ordinio,  nec  te- 
neatur fidejussor  creditori  sive  creditrici 
nec  eorum  ordinio,  nec  débiter  fidejussori, 
nec  teneatur  de  pignore  si  missum  habuerit, 
nec  de  sacramento  teneatur  si  factum  ha- 
buerit. Si  vero  aliquis  vel  aliqua  alicui  de 
Tholosa  patrem  habenti,  existenti  in  aliéna 
patria,  causa  necessitatis  aliquid  prestiterit, 
teneatur  inde  cognitione  consulum  Tho- 
lose ille  qui  patrem  habuit.  Hoc  stabili- 
menfum fuit  ita  positum  &  statutum  ut  in 
perpetuum  duraret  &  observaretur.  Erant 
autem  tune  consules  Ramundus  de  Castro- 
novo &  Bertrandus  de  Montibus  &  Hugo 
de  Roaxio  &  Bernardus  Ramundus  de  Tho- 
losa &  Ramundus  Arnaldus  de  Villanova  & 
Ramundus  Guilabertus  &  Arnaldus  Odo  & 
Johannes  de  Sancto  Romano  &  Guillelmus 
Ato  de  Sancto  Barcio  &  Arnaldus  Barravus 
&  Bertrandus  Ato  &  Hugo  de  Palatio  & 
Bernardus  Caraborda  &  Stephanus  Cara- 
borda &  Ramundus  Guillelmus  &  Ramun- 
dus Maurandus  &  Guillelmus  Ramundus 
de  Burgo  &  Guillelmus  Ramundus  filius 
Pétri  Ramundi  8f  Petrus  Embrinus  &  Ar- 
naldus Ramundus  d'Escalquencz  &  magis- 
ter Bernardus  &  Aimengavus  Ruffus  & 
Isarnus  Bertrandus  &  Carbonellus.  Hoc  fuit 
factum  xr  die  ad  introitum  mensis  marcii, 
régnante  Philippo  Francorum  rege,  Ra- 
mundo Tholosano  comité,  anno  ab  Incar-i 


An 

1201 


467 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


468 


iiatione  Domiiii  m°CC°.  Horum  omnium 
que  predicta  siint  testes  idem  predicti  con- 
sules  &  Arnaldus  Barravus,  qui  maiidato 
eorum  scripsit  hec. 


100. 


LXXIV 


HJ.orig. 

t. III, 
col.igi. 


Extrait  de  divers  actes  touchant 
les  vicomtes  de  Béjiers'. 

I.  TN  Del  iiomine,  aiino  a  Nativitate  ejus- 
dem  millesimo  cc°i.  Ego  Raimundus 


I 


An 

1  201 

27  mars. 


Rogerius,  per  Dei  gratiam  Carcassensis, 
Biterrensis,  Redensis  &  Albiensis  viceco- 
mes,  per  me  &  per  omnes  mecs,  gratis 
absque...  cum  hac  presenti  carta  vaiitura 
coiicedo  &  recognosco  tibi  Isarno  Ber- 
nardo  &  tuis,  &  cui  dimitere  vel  dare  aut 
inpignorare  pro  vestra  subdicta  substancia 
jure  pignoris  &  convenienciis  vohieritis, 
quod  vos  habetis  Si  tenetis  a  me  per  pig- 
nus,  castrum  de  Balaguerio  &  Balagaires 
&  Montem  Jardanum  &  omnem  patriam 
meam  de  Quercorbes  propter  Xiii  milia  & 
C  solidos  Melglienses,  sicut  in  cartis  ves- 
tris  pignoraciis  nofatum  est.  Modo  vero 
acomodatis  mihi  amplius  mille  solidos  Mel- 
gorienses,  bonos  ac  rectos  ac  bene  meti- 
biles,  de  quibus  &  de  omnibus  aliis  su- 
pradictis  denariis  me  bene  &  pleniter  ad 
meum  libitum  per  pacatum  teneo,  quod 
pignus  totum  &  integrum  cum  suis  juribus 
&  pertinenciis  habeatis  &  teneatis  ves- 
tramque  voluntatem  pro  vestro  avère  more 
pignoris  faciatis,  usque  vobis  vel  cui  man- 
tlaveritis  prenominatos  XV  milia  &  C  soli- 
dos Melgorienses  reddamiis  ad  terminum 
&  per  illas  conveniencias,  quas  in  vestris 
cartis  pignoraticiis  scriptas  (sic)  sunt.  Si 
tune  illa  monefa  lege  vel  penso  cambiata 
seu  minuata  fuerit,  dabo  vobis  marcham 
argenti  fini  propter  L  solidos  Melgorien- 
ses, donec  tali  modo  ac  numéro  vestros  XV 
milia  &  c  solidos  Melgorienses  recupe- 
ratos  habeatis.  Si  quis  autem  Homo  vel  fe- 
mina   aliquid  in  predicto  pignore  aut  in 

■  Château  de  Foix,  caisse  29.  [Copie  du  temps, 
avec  les  formules  abrégées,  J.  879)  provenant  du 
cartulaire  de  Foix.] 


ejus  pertinenciis  vobis  anparaverit,  ego  & 
mei  erimus  vobis  &  vestris  boni  guirentes 
sine  vestro  inganno  &  habere  ac  tenere 
in  pace  faciemus,  donec  pro  illis  conve- 
nienciis que  in  vestris  cartis  pignoraticiis 
scripta  sunt.  Fructus  vero  &  gaudimenta, 
que  de  predicto  pignore  habueritis,  non 
computentur  vobis  in  sortem  neque  in  usu- 
ram  predicti  averis,  quia  gratis  ea  dono 
vobis  in  perpetuum.  Sic  istam  cartam  scri- 
bere  mando  &  subdictis  testibus  firmari 
rogo.  S.  Arnaldi  Ramundi  Carcassone  vica- 
rii,  &  Guillelmi  Assaliti  Redensis  vicarii, 
&  Guillelmi  Vassalli  &  Amblardi  Vassalli, 
&  Bernardi  de  Gaiano  qui  hanc  cartam  in- 
breviavit  &  mandatum  ab  omnibus  predictis 
accepit.  S.  Guillelmus  Petrus  hoc  scripsit 
illius  jussu  &  domini  vicecomitis,  iiii  fe- 
ria,  VI  kalendas  aprilis,  rege  Philippo  rég- 
nante. 

II.  In"  nomine  Domini,  anno  a  Nativi- 
tate ejusdem  MCCI,  régnante  rege  Phi- 
lippo, nonis  aprilis.  Ego  Raimundus  Ro- 
gerius vicecoraes  Biterrensis,  cum  sim  etatis 
quatuordecim  annorum  &  amplius,  consilio 
&  voluntate  procerum  meorum,  per  me  & 
per  heredes  ac  successores  meos,  bona  fide 
&  sine  dolo,  cum  hac  presenti  carta  in 
perpetuum  vaiitura  dono,  Kado  &  con- 
cedo  in  feudum  tibi  Salomoni,  filio  qiion- 
dam  Guilhelmi  de  Felgariis  &  tuis,  totum' 
videlicet  castrum  de  Lunatio  quod  fuit 
Rogerii  de  Lunatio  &  Raimundi,  cum  omni 
sua  dominatione  &  seniorivo  &  pertinen- 
tiis  suis  &  omnibus  fortiis  que  ibi  sunt  & 
crunt,  &  totum  similiter  castrum  de  Lu- 
natio quod  fuit  Austoris  de  Lunatio,  cum 
sua  dominatione  &  seniorivo  &  pertinen- 
ciis suis  &  cum  omnibus  fortiis  &  munitio- 
nibus  que  ibi  sunt  &  erunt,  &  quidquid 
alia  quelibet  persona  habuit  in  predictis 
castellis  &  eorum  pertinentiis  vel  tenuit 
vel  tenere  debuit  de  domino  Rogerio,  vice- 
comité  Biterris  quondam  pâtre  meo,  vel 
per  ipsum,  &  quidquid  ego  ibidem  habeo 
vel  habere  debeo  ex  successione  vel  occa- 
sione  dicti  Rogerii  patris  mei  &  domine 
Adalaice  quondam  matris  mee,  vel  alia 
quelibet  persona    ibidem    habet  vel   tenet 

'  Cliàtenu  de  Foix,  cartulaire,  caisse  i5.  [Doat, 
V.  169,  f  81.] 


An 
1201 


An 

1 201 

5  avril. 


Éd.orîg. 
t.  111, 

col.  193. 


An 

I20I 


469 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


470 


vel  tenere  débet  do  nie  vel  per  me.  Hec 
omnia  supradicta  dono  &  concedo  ad  feu- 
dum  tibi  prescripto  Salomoni  &  tuis  in 
perpetuum,  &  facietis  inde  michi  &  succes- 
sori  meo  vicecomiti  Biterrensi  honiinium 
&  de  redditioiie  sacramentura.  De  quo 
etiam  feudo  jamdicto  ego  &  successores 
mei  vicecomites  Biterris  erimus  nos  légales 
guirentes  &  deffensores  ab  omnî  persona, 
ipsum  feudum  vel  aliquid  de  ipso  feudo 
vobis  amparante  vel  jure  évinçante.  Quo- 
ciens  autem  predicta  castella  de  Lunatio 
vel  forciam  seu  forcias,  que  ibi  nunc  sunt 
vel  in  antea  fuerint,  ego  vel  successores 
mei  vicecomites  Biterris  per  nos  vel  per 
nuncios  nostros  recuperaverimus,  debemus 
illa  de  vobis  recipere  bona  fide  &  tenere 
illa  quandiu  nobis  placucrit,  in  omnibus 
supradictis  dolo  postposito  &  inspecta 
bona  fide  tx  parte  nostra  &  vestra.  Scien- 
dum  autem  est  quod  hec  omnia  supradicta 
dono  &  concedo  in  feudum  tibi  prefato 
Salomoni  &  fuis  ea  loge  &  ])acto,  ne  pre- 
dictum  feudum  vel  aliquid  de  ipso  feudo 
liceat  michi  vel  meis  vendere,  donare,  per- 
mutare,  obligare  vel  in  aliam  quamcumque 
personam  quoquo  modo  transferre  vel  in 
ultinia  voluntate  relinquere  nec  ullo  alio 
modo  alienare,  nisi  tibi  vel  tuis  vel  succes- 
sori  meo  vicecomiti  Biterrensi,  nec  etiam 
liceat  deinceps  mibi  vel  meis  in  predictis 
castellis  de  Lunatio  neque  in  eorum  domi- 
natione  &  seniorivo  &  terminis  &  perfi- 
nentiis  suis  aliquid  amplius  aliquo  titulo 
vel  modo  acquirere  vel  habere  vel  etiam 
possidere.  Preterea  promilto  tibi  predicto 
Salomoni  &  tuis,  quod  contra  supradicta 
vel  aliquod  eorum  numquam  veniam  vel 
veniri  faciam,  occasione  minoris  elatis  vel 
aliquo  alio  jure  scripto  vel  non  scripto, 
divino  vel  humano,  vel  alia  qualibet  ra- 
tione  vel  consuetudine  vel  alio  modo,  nec 
feci  vel  faciam  nec  fîeri  vel  dici  consen- 
tiam,  quominus  hec  que  suprascripfa  sunt 
vel  aliquod  eorum  firma  permaneant.  Sic 
juro  corporaliter  super  hec  sancta  un'"' 
Evaiigelia. 

Et  ego  jamdictus  Salomon  recipio  pre- 
scripta  castella  de  Lunatio  cum  omni 
dominatione  sua,  &c.  ad  feudum  de  te 
domino  Raimundo  Rogerio  vicecomite  Bi- 
terrensi, &c.  Preterea  ego  Salomon  pre- 


scriptus  cum  hac  eadem  cnrta...  dcscro  tibi 
domino  Raimundo  Rogerio  vicecomiti  de 
Biterris  &  tuis,  quidquid  Guillelmus  de 
l.unacio  quondam  avunculus  meus  habuit 
vel  tenuit...  in  toto  castro  de  Torves.  Pro- 
mitto  etiam  tibi  domino  vicecomiti  jam- 
dicto, quod  a  Petro  Raimundo  fratre  meo... 
ego  &  mei  erimus  vobis  légales  guirentes. 
Ad  perennem  vero  hujus  rei  memoriam  & 
causa  majoris  actoritatis  &  firmitatis,  ego 
prescriptus  vicecomes  hanc  cartam  sigillo 
meo  confirmo  &  corroboro.  Hujus  rei  sunt 
testes  Guilhelmus  episcopus  Albiensis,  Ar- 
naudus  Raimundi  vicarius  Carcassonc,  Ber- 
nardus  Pelapullus  vicarius  Biterris,  Sle- 
])hanus  de  Serviano,  Guillelmus  Vassalus 
&  Amblardus  nepos  ojus,  Guillelmus  Pétri 
de  Vintrono,  Guilhelmus  Rainnindi  de 
Vinciano,  Guido  de  Vintrono,  Rigaudus 
Saissetus,  Arnaudus  de  Guindra,  Aimeri- 
cus  Boffatus.  Arnaudus  de  Alsona  publicus 
Biterris  notarius  rogatus  a  predictis  hec 
scripsit  8c  mandato  prescripti  domini  vice- 
comitis  sigillavit. 

III.  Anno  '  a  Nativitate  Domini  m'cci", 
régnante  rege  Philippe,  nonis  aprilis.'Ego 
Raimundus  Rogerius  vicecomes  Biterren- 
sis,  qui  sum  major  quatuordecim  annis, 
cum  hac  carta  confiteor  me  debere  sex 
millia  solid.  Melgoriens.  tibi  Salomoni, 
filio  quondam  Guilhelmi  de  Felgariis,  de 
quibus  nichil  pênes  te  remansit  in  debito. 
Pro  qua  fota  jamdicta  pecunia,  consilio  & 
voluntate  procerum  meorum,  cum  hac  ea- 
dem carta  firmiter  valitura  per  me  &  per 
heredes  ac  successores  meos,  bona  fide  & 
sine  dolo  obligo  &  more  pignoris  trado 
tibi  jamdicto  Salomoni  &  tuis,  &  cui  vel 
quibus  pro  vestra  supradicta  pecunia  de- 
dcritis,  dimiseritis  vel  pignori  supposue- 
ritis,  videlicet  quidquid  habeo  &  habere 
debeo  iu  omnibus  minariis  de  Villamagua 
Se.  de  Bociaguis  &  de  omnibus  eorum  ter- 
miniis  8:  adjacentiis  &  pertinentiis.  Sed  est 
sciendum  quod  capellano  debeo  septem  nii- 
lia  solid.  Melgoriens.,  qui  postquam  sibi 
pcrsoluti  fuerint  de  redditibus  meis  pre- 
dictorum  minariorum,  accipietis  deinceps 
in  solutionem  prescripte  vestre  pecunie  de 
redditibus  meis  eorumdem  prescriptorum 

'  [Doat,  V.  1C9,  {°  87.] 


An 
1201 


An 

1 201 
5  avril. 


An 

I20I 


471 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


47^- 


An 

1  2CI 

3i  aoû 


minarionini  singiilis  aiinis  duo  milia  soli- 
doriim  Melgoriensium ,  quousque  vestri 
predicti  sex  mille  solidi  Melgorienses  vobis 
fueriut  persoluti  boni,  percurribiles,  vel 
argentum  finiim  ad  rationem  marche,  que 
nunc  valet  1.  solidos,  si  tune  hec  moneta 
Melgorii  fuerit  abatuda  vel  deteriorata.  Si 
quid  autem  de  predictis  duobus  millibus 
solidis  in  aliquo  prescriptorum  annorum 
ad  solvendum  remanserit,  illud  totum  de- 
betis  recipere  in  alio  seqiienti  anno.  Et 
promitto  tibi  ipsi  Salonioni  &  tuis,  quod 
contra  supradicta  vel  aliquod  eorum  num- 
quam  veniam  vel  veniri  faciam,  occasione 
niinoris  etatis  vel  aliquo  alio  jure  scripto 
vel  non  scripto,  divino  vel  huniano,  vel 
alla  qualibet  ratione  vel  consuetudine  vel 
alio  modo,  nec  feci  vel  faciam  nec  fier:  vel 
dici  consentiam,  quominus  hec  que  supra- 
scripta  sunt  vel  aliquod  eorum  firma  per- 
maneant.  Sic  juro  corporaliter  super  hec 
sancta  IIII"'  Evangelia.  Et  insuper  causa 
majoris  actoritatis  &  firmitatis,  hanc  pre- 
sentem  cartam  sigillo  meo  confirmo  &  cor- 
robore. Hujus  rei  sunt  testes  Guilhelmus 
episcopus  Albiensis,  Arnaudus  Raimundi 
vicarius  Carcassone,  Bernardus  PelapuUus 
vicarius  Biterris,  Stephanus  de  Cerviano, 
Guilhelmus  Vassallus,  Amblardus  ncpos 
cjus,  Guilhelmus  Pétri  de  Vintrono,  Ri- 
gaudus  Saussetus,  Bernardus  de  Guindra, 
Aimericus  Bofatus  &  Arnaudus  de  Alsona, 
publicus  Biterris  notarius  ,  qui  rogatus  a 
predictis  hec  scripsit  &  mandato  prescripti 
domini  vicecomitis  sigillavit. 


Ï06. 

Règlement  de  police  des  consuls  de 
Toulouse  au  sujet  des  courtisanes 
de  cette  ville  '. 

NOTUM  sit  cunctis  tam  presentlbus  quam 
futuris,  quod  Bernardus  Raniundus  de 
Tholosa  venit  cum  probis  hominibus,  qui 
in  carraria  Convenarum  permanebant,  co- 
ram  consulibus  Tholose  urbis  &  suburbii. 

'  JJ.  XXI,  f"  j()  v",  n.  XXVI. 


Hostendit  eis  idem  Bernardus  Ramundus, 
dicens  quod  mcretrices  publicae  in  car- 
raria Convenarum  permanebant,  unde  eis 
&  omnibus  vicinis  in  eadem  carraria  per- 
manentibus  magnum  malum  &  dampnum 
in  multis  modis  diebus  &  noctibus  eve- 
niebat,  unde  volebant  ut  ipsi  consules 
cognoscerent  quod  nulla  meretrix  publica 
amodo  in  illa  carraria  permaneret  nec  ha- 
bitaret,  &  ideo  quia  talis  est  constitutio 
in  hac  villa  Tholose,  quod  nulla  meretrix 
publica  infra  muros  permanere  non  débet, 
&  de  constitutione  cognifa  a  consulibus  eis 
cartam  produxit.  His  omnibus  ita  auditis 
&  diligenter  inspectis,  &  viso  instrumente 
de  cognita  constitutione  predicta  a  consu- 
libus &  diligenter  inspecte,  consules  pre- 
dicti cognoverunt  judicando,  quod  nulla 
meretrix  publica  in  predicta  carraria  nec 
infra  muros  urbis  Tholose  &  suburbii  non 
permaneret  nec  ullo  modo  aliquo  tempore 
habitaret,  &  si  hoc  fecerint  quod  probi 
homines,  qui  steterint  in  illa  carraria  vel 
infra  muros  urbis  Tholose  &  suburbii  vi- 
cario  dicerent  &quod  vicarius  incontinenti 
&  absque  omni  dilatione  illas  inde  eiceret 
vel  eicere  faceret.  Quod  si  facere  noluerit, 
cognoverunt  predicti  consules,  quod  probi 
homines,  qui  tune  in  predicta  carraria  vel 
infra  muros  urbis  Tholose  &  suburbii  ste- 
terint, illas  meretrices  publicas  de  illa  car- 
raria &  de  aliis  carrariis  que  infra  muros 
urbis  Tholose  &  suburbii  sunt  deinde  eice. 
rent  &  exire  facerent  &  quod  inde  non 
tenerentur  vicario  nec  alicui  viventi.  Hu- 
jus dati  judicli  sunt  testes  predicti  consu- 
les, scilicet  Petrus  Guiilelmus  Pilistortus 
&  Jordanus  de  Villanova  &  Arnaldus  de 
Villanova  &  Ato  de  Montibus  &  Arnal- 
dus Bestiacius  &  Arnaldus  Guilabertus  & 
Petrus  de  Tholosa  &  Bernardus  Petrus  de 
Ponte  &  Ramundus  Bernardus  Barravus  & 
Petrus  Ramundus  d'Escalquencs  &  Ramun- 
dus Geraldus  Vitalis  &  Johannes  Siguarius 
&  Guiilelmus  Bertrandus  &  Geraldus  Es- 
quivatus  &  Vitalis  de  Prinaco  &  Geraldus 
de  Caturcio,  qui  omnes  hoc  cognoverunt 
pro  seipsis  &  pro  omnibus  aliis  sociis 
eorum,  qui  tune  erant  de  capitule.  Et  est 
similiter  inde  testis  Petrus  Sancius,  qui 
eorum  jussu  cartam  istam  scripsit  ultima 
die  augusti,  feria  VI,    refînante  Philippe 


An 
1201 


An 

120I 


Éd.orig. 

t.  III. 
col.  190. 

An 
1102 
mars. 


473 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


474 


rege  Francoriim  &  Ramundo  Tholosano 
comité,  episcopali  sede  vaccante,  anno 
wccr  ab  Incarnatione  Doniini. 


107. 


LXXIII 


Donation  de  tous  ses  domaines  par 
Raimond-Roger ,  vicomte  de  Bé- 
liers, à  Raimond-Roger,  comte  de      relli.  Omnes  isti  mandaverunt  &  jurave 


Boisadon ,  Ugonem  Saiset,  Guillelmuin 
Froterii,  Vidianum  Yxart,  Guillelmuin  de 
Tolosa,  Raimundum  de  Moutagut,  Ber- 
nardum  de  Malafelgaria ,  Arnaudum  do 
Moutagut,  Bernardum  Raimundi,  Ermen- 
gardum  de  Lausat,  Ademarum  de  Candelli, 
Matfredum  de  Moutelli,  Guillelmum  de 
Laval,  Guillelmum  Pétri  de  Berenx,  Guil- 
lelmum Oalrici,  Guillelmum  Pétri  episco- 
pum  Albiensem,  Berengarium  Grimaudi, 
Bernardum  Grimaudi,    Bernardum   Seno- 


Fo 


IX 


I. 


A 


NNO  a  Nativitate  Christi  MCCI,  rég- 
nante Philippe  rege,  niense  martii 


Notum  sit  quod  ego  Raimundus  Rotgerii, 

vicecomes  Biterris,    boiia   fide   &  absque 

inganno   &  cum   gratuita  voluntate,  non      Jordani,  Petrus  Rogerii  de  Mirapice  ju- 

coactus  nec  deceptus   sed    libero  &  justo      nior  &  Bernardus  de  Gaiano,  qui  precepto 


runt  facere  &  tenere  totum  hoc,  sicut  su- 
prascriptum  est,  tactis  sacrosanctis  quatuor 
Evangeliis.  Hujus  rei  sunt  testes  Galardus 
de  Fanjaux,  Isarnus  Bernardus,  B.  Ade- 
marius  de  Rodella,  &  Guilabertus  Atum, 
Arnaudus  de  Castello  Verduni,  Guillelnius 


anlmo,  dono  8c  concedo  tibi  Raimundo 
Rotgerii,  comiti  Fuxi,  consanguineo  meo, 
scilicet  cunctam  meam  terram  &  honorem 
&  dominationem,  quam  ego  habeo  &  teneo 
sive  habere  vel  tenere  debeo,  juste  vel  in- 
juste seu  qualibet  voce  in  omnibus  locis 
ubi  sit,  tali  modo  dono  tibi  omnem  terram 


omnium  supradictorum  istam  cartam  scrip- 
sit  in  sabbato. 

II.  Anno'  a  Nativitate  Christi  M  CCI, 
régnante  Philippo  rege,  mense  martii. 
Notum  sit  omnibus  hominibus  tam  presen- 
tibus  quam  futuris,  quod  ego  Raimundus 
Rogerii,  Fuxi  cornes,  bona  Se  spontanea 


meam,  quatinus  post  obitum  meum  tu  pre-  voluntate,  postposito  omni  malo  ingenio, 

dictus  Raimundus  Rotgerii  Fuxi  cornes  sive  recipio  te  Raimundum  Rogerii  vicecomi- 

ordinium  tuum  habeatis  eam  &  teneatis  ad  tem  Biterris,  consanguineum  meum,  vide- 

faciendam  omnem  voluntatem  vestram   in  licet  in  fide  mea  &  sub  mea  protectione  & 

omni  tempore,  nisi  filius  vel  filia  de  me  tutela,  tali  modo  ut  in  omni  tempore  dum 

remanserit,  de  uxore  mea  natus  vel  nata.  vixero  sim  tibi  &  tuis  bonus  ac  fideiis  ad- 

Totum    hoc  donum,   sicut   suprascripfum  jutor  &  defensor  scilicet  contra  comitem 

est,   facio   tibi   &   tuis   bona   fide  &  sine  Tholose  &  contra  cunctos  alios  homines, 

fraude  de  omni  mea  terra  ubi  sit,  &  hoc  qui  tibi  vel  tuis  malum   facient,  exceptis 

juro  tibi  super  hec  sancta  quatuor  Evan-  meis  propriis  hominibus.  De  quibus  con- 

gelia,  &  de  omni  dono  tibi  fidejussores  &  venio  tibi,  quod  si  maie  se  habuerint  apud 

mandatores  Aimericum  de  Rocafort,  Olive-  te  &  noluerint  de   te  accipere  justitiam, 

rum  de  Saisaco,  nEsquiu  de  Minerba,  Ber-  hoc  cognito,  de  illis  ero  tibi  adjutorSc  de- 

trandum  d'Aniort,  Arnaudum  Raimundum  fensor,  omni  occasione  remota.  Itemque 


vicarium  Carcassensem  ,  Raimundum  de 
Terme,  Galardum  de  Podionauterii ,  Pe- 
trum  de  Podionauterii,  Guillelmum  Vasal, 
Bosum  abbatem  de  Electo,  Guillelmum 
Assaliti  vicarium  Redesii,  Amblardum  Va- 
sal, Amblardum  Pilapulli,  Guillelmum  de 
Sancto  Felice,  Guillelmum  de  Sancto  Paulo, 
Bernardum   de  Sensenon,    Bernardum  de 


An 
1202 


An 

1202 
mars. 


ego  prefatus  Raimundus  Rogerii,  Fuxi  co- 
rnes, laudo  &  convenio  bona  fide  atque 
sine  fraude  tibi  predicto  consanguineo 
meo  Raimundo  Rotgerii  vicecomiti  Biterri, 
quatinus  totum  hoc,  sicut  suprascriptum  éd.orîg. 
est,  teneam  &  faciam  tibi  &  tuis  exnunc  in  '•  '"• 
perpetuum,  &  hoc  juro  tibi  manu  tactis 
sacrosanctis  quatuor  Evangeliis.  Et  ex  omni 


col.  191. 


'Château  de  Foix,  caisse  22.   [Dont,  y.    169,  '  Château  de  Foix,   caisse  3.    [Dont,   v.    169, 

f  92.]  f  94.] 


An 

1202 


473 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


476 


hoc  doiio  tibi  fsunt]  fidejussores  &  man- 
datores  Rotgerius  de  Comengo  &  R.  Gui- 
laberti  &  Guilholmus  Jordaiii  &  Petrus 
Rotgerii  de  Mirapisce,  Ato  Arnaiidi  de 
Castello  Verduni,  Bertrandiis  de  Aniort, 
Isarnus  de  Prolan,  Poucius  Ademari  do 
Rodela.  Oiunes  isti  niaudaverunt  &  jura- 
verunt  facere  &  tenere  totum  hoc,  siciit 
suprascriptum  est,  tactis  sacrosanctis  qua- 
tuor Evangeliis.  —  Item  similiter  ego  Rai- 
mundus  Rotgerii  viceconies  Biterris  coii- 
venio  &  coucedo  tibi  predicto  Raimundo 
Rotgerii,  Fuxi  comiti,  consanguineo  meo 
&  tuis  talem  eandemque  convenientiam, 
qualem  tu  facis  mihi  in  hac  carta,  &  cunc- 
tas  ipsas  istas  conventiones,  quales  tu  mihi 
facis,  similiter  ego  faciam  &  tenebo  tibi  & 
tuis  erga  omiies  homiiies  omni  tempore, 


mus  Lambertus  &  Guillelmus  Ramundiis 
de  Insula  &  Martinus  de  Lannes  &  Ber- 
nardus  Ortolanus  mercator  &:  Guillelmus 
Johannes  &  Ramundus  Carpinus  &  Ar- 
naldus  Figueria  &  Ramundus  Pilisficatus 
&  Ramundus  Centullus  &  Poncius  de  Ca- 
pitedenario  &  Petrus  de  Ponte  &  Mar- 
cellus  &  Ramundus  Crassus  &  Ramundus 
Bernardus  Vitalis  &  Oddo  Gausbertus  & 
Ramundus  de  Cassanello  &  Ramundus  de 
Saissonibus  &  Poncius  de  Pegulano,  cum 
omni  comuni  consilio  urbis  Tholose  & 
suburbii,  cognoverunt  &  pro  juditio  diffi- 
nierunt,  quod  omnes  omines  (sic)  &  femine 
manentes.in  Tholosa,  in  civitate  scilicet  & 
suburbio,  habebant  licenciam  &  potestatem 
trahendi  &  faciendi  trahere  omnem  blatum 
suum  liberaliter  &  vinum  in  quacumque 


dum  vixero.  Et  hoc  juro  tibi  manu  tactis      parte  voluerint  &  eis  placuerit,  per  aquar 


sacrosanctis  quatuor  Evangeliis,  &  dono 
tibi  fidejussores  &  mandatores  per  me  Ai- 
mericum  de  Rocafort,  Oliverium  de  Saisa- 
cho,Arnaudum  Raimundi  vicarium  Carcas- 
sensem,  Raimundum  de  Terme,  uEsquiu  de 
Minerba,  &c.  (ut  in  praecedenti  carta).  Om- 
nes isti  mandaverunt  &  juraverunt  facere 
&  tenere  totum  hoc,  sicut  suprascriptum 
est,  predicto  comiti  Fuxi,  tactis  sacro- 
sanctis quatuor  Evangeliis.  Hujus  rei  sunt 


scilicet  &  per  terram.  Hujus  dati  judicii 
sunt  testes  predicti  consules,  qui  hec  om- 
nia   diffinierunt,    uti   prescriptum    est,  & 

sunt  inde  testes  similiter (sequuntur 

plura  nomina)  qui  cum  eorum  sociis  in 
alio  anno  fuerant  de  capitule,  &  sunt  inde 

testes  similiter (pluria  alia  hic  nomina 

interseruntur)  &  multi  alii  qui  ibi  erant,  & 
Petrus  Sancius,  qui  mandato  &  jussu  con- 
sulum  cartam  istam  scripsit,  IIII  die  exitus 


testes    Bernardus    de    Durfort,    Rogerius  mensis  aprilis,  sabbato,  régnante  Philippo 

Pétri,    Galardus  de   Fanjaus,    Raimundus  rege    Francorum   &  Ramundo  Tholosano 

Ferran,   Petrus  de   Podionauterii,  Petrus  comité,  anno  millésime  ce"  II"  ab  Incar- 

Mir,  Bernardus   de   Gaiano    qui  précepte  natione  Domiui. 
omnium  supradictorum  scripsit  in  sabbato. 


An 

1202 


108. 

Règlement   des   consuls  de    Toulouse 
pour   le    commerce    du    blé    &   du 

vin  ' . 


An 
1202 

27  avril. 


ïog. 

Préliminaires  de  paix  entre  la  com- 
mune de  Toulouse  (S*  les  seigneurs, 
chevaliers  6*  hahitans  de  Rabas- 
tens\ 


NOTUM  sît  omnibus   presentibus  atque 
futuris,  quod   dum  consules   urbis   & 


An 

1 202 


NOVERINT  omnes  tam  présentes  quam 
futuri,quod  consules  urbis  Tholose  & 
suburbii,  scilicet  Arnaldus  Guillelmus  Pi-  suburbii  Tolose  erant  in  honoribus  Sancti  , 
letus  &  Bernardus  Caraborda  &  Petrus  Barcii  cum  communi  cxercitu  Tolose,  & 
Guillelmus  major  &  Ramundus  Polererius  faciebaut  parare  passa  fluminis  Agodi,  ut 
&  Ramundus  Guide  &  magister  Guillcl- 

'  Archives  municipales  de  Toulouse,  cartulaire 
'  JJ.  XXI,  n.  XXIV,  f"  5!)  t".  du  Bourg,  pp.  77-79,  n.  xix. 


An 

1202 


477 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


478 


illum  transirent  &  pergerent  cum  com- 
muni  exercitu  Tolose  apud  Rabastenses  ad 
injurias  &  malefacta,  quas  domini  &  mili- 
tes &  homines  Rabastensium  olim  eis  fece- 
rant,  distringenda,  tune  scilicet  Pilisfortis 
de  Rabastencis  &  Salvanacus  pcrvenerunt 
apud  Sanctum  Barcium,  &  promiserunt  ' 
pro  seipsis  &  pro  omnibus  dominis  &  mi- 
litibus  &  hominibus  castri  de  Rabastensis 
consulibus  urbis  Tolose  &  suburbii,  quod 
jus  facerent  &  exciperent  de  omnibus 
querelis  cunctis  hominibus  &  feminis  ur- 
bis Tolose  &  suburbii,  coguitione  domini 
Ramundi  Tolosani  comitis,  &  curie  sue. 
Quo  audito  ipsi  consules,  habito  eorum 
consilio,  dixeruut  Piliforto  &Salvanaco  ut 
jurarent  &  iîrmarent  Ramundo  de  Recalto, 
func  vicario  Tolosano,  qui  illud  acciperet 
pro  domino  Ramundo  Tolosano  comité  & 
in  loco  illius,  quod  jus  persequerentur 
apud  Tolosam  in  manu  &  cognitione  do- 
mini Ramundi  Tolosani  comitis  &  curie 
ejus.  Qui  cum  dixissent,  pleviverunt  Pilis- 
fortis &  Salvanacus,  &  pro  seipsis  &  pro 
aiiis  dominis  &  militibus  &  hominibus 
castri  de  Rabastensis,  assensu  &  vohintate 
Tolosanorum  consulum,  mandaverunt  & 
firmo  pacto  convenerunt  Ramundo  de  Re- 
calto, qui  pro  domino  Ramundo  Tolosano 
comité  &  in  loco  ejus  illud  mandamentum 
8c  conventionem  ab  eisdem  recepit,  ut  de 
omnibus  querelis,  quas  homines  &  femine 
Tolose  de  dominis  &  militibus  &  homi- 
nibus de  Rabastencis  ullo  modo  hucusque 
fecerint,  faciant  jus  in  Tolosa,  cognitione 
domini  Ramundi  Tolosani  comitis  &  curie 
ejus,  &  jus  ab  eisdem  similiter  ibidem  ac- 
cipiant,  scilicet  de  omnibus  illis  querelis 
quas  inter  se  fecerint  de  illa  die  adeusa*, 
quo  concordia  antiqua  inter  homines  To- 
lose &  homines  de  Rabastencis  olim  facta 
fuerat.  Et  hoc  totum  pleviverunt  eis  pre- 
dictus  Pilisfortus  &  Salvanacus  per  fidem 
suorum  corporum  &  juraverunt  super 
sancta  Evangelia,  ut  ita  sicut  prescriptum 
est  faciant  &  teneant  &  persequantur. 
Preterea  Petrus  de  Molnare  prius  jura- 
mento   prestito    juravit   fidejussor   &   de- 

'  Le  texte  porte  prcparaverunt. 
'  AJeussa  dans  un  autre  exemplaire  des  mêmes 
archive}. 


bitor  Ramundo  de  Recalto,  pro  domino 
Ramundo  Tolosano  comité  &  in  loco  ejus, 
ita  scilicet  ut  ipse  Petrus  de  Molnare  fa- 
ciat  jus  persequi  Piliforti  &  Salvanaco,  uti 
prescriptum  est,  cognitione  domini  Ra- 
mundi Tolosani  comitis  &  curie  ejus  in 
Tolosa  in  pace  &  sine  omni  placito  &  abs- 
que  omni  guirenet,  quem  ibi  ei  non  trahat. 
Hoc  autem  ita  facto  &  posito,  dixit  Ra- 
mundus  de  Recalto  Tolosanis  consulibus 
quod  bene  tenebat  se  inde  pro  bene  secu- 
rus  pro  se  &  pro  domino  comité.  Hoc  fuit 
ita  ])ositum  in  honoribus  Sancti  Barcii,  ubi 
consules  Tolose  cum  communi  exercitu 
erant,  X  die  introitus  mensis  junii,  feria  ir, 
régnante  Philippo  rege  Francorum  &  Ra- 
mundoTolosanocomite  &  Ramundo  electo 
episcopo,  anno  M.°CC°II''  ab  Incarnacione 
Domini.  Hujus  rei  sunt  testes  Ramundus 
Rogerius  cornes  Fuxensis,  &  ipsi  Tolosani 
consules,  scilicet  Martinus  de  Lambes  & 
Ramundus  Carpinus  &  Ramundus  Polerius 
&  Arnaldus  Willelmus  Piletus  &  Bernardus 
Karaborda  &  Bernardus  Ortolanus  merca- 
tor  &  Ramundus  de  Cassanello  &  Ramun- 
dus de  Saissonibus  &  Ramundus  Crassus 
&  Ramundus  Pilisficatus  &  Marcellus  & 
Ramundus  CentuUus  &  Poncius  de  Capi- 
tedenario  &  Odo  Gausbertus.  Et  sunt  inde 
testes  similiter  Petrus  de  Castronovo  & 
Petrus  Mancius  &  Berfrandus  de  Monti- 
bus  &  Geraldus  Esquivatus  &  Ramundus 
Bernardus  Barravus,  &  plures  alii  qui  ibi 
aderant,  &  Petrus  Sancius  qui  mandate 
Ramundi  de  Recalto  &  consulum  Tolosa- 
norum istam  cartam  scripsit. 

Istam  cartam  non  scripsit  Petrus  San- 
cius, sed  illam  de  quaWillelmus  Bernardus 
istam  transtulit  eadem  ratione  &  eisdem 
verbis,  mense  marcii,  feria  VI,  régnante 
Philippo  rege  Francorum  &  Ramundo  To- 
losano comité  &  Ramundo  episcopo,  anno 
ab  Incarnacione  Domini  M''cc''iirr.  Hujus 
facti  translati  sunt  testes  Petrus  Sancius  & 
Willelmus  de  Sancto  Petro  &  Ramundus 
Agobertus  &  Arnaldus  Barravus  publici  110- 
tarii  &  idem  Willelmus  Bernardus  qui  hec 
scripsit.  Ego  Petrus  Sancius  subscribo.  Ego 
Willelmus  de  Sancto  Petro  subscribo.  Et 
ego  Ramundus  Agobertus  subscripsi.  Ego 
Arnaldus  Barravus  subscribo. 


An 

1 202 


479 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


iio.  —  LXXV 


480 


dus  Palietus,  P.  de  Claromonte,  P.  Rai- 
nuindus  de  Nibiano  milites,  &c. 


An 
1202 


Éd.oriff, 

t.  111, 
col.  192. 


An 

I  202 

iS  juin. 


ÉJ.orig. 

t.  111, 
col.  193. 


Bail  à  fief  de  l'ahbé  &•  des  religieux 
d'Aniane  à  Guillaume,  seigneur  de 
Montpellier  '. 

IN  nomine,  &c.  anno  Incarnatlaiiis  ejus- 
dem  MCCii,  XIV  kal.  julii.  Ego  Gauceli- 
nus,  Dei  gratia  abbas  Auianensis,  voluntate 
&  coiisilio  &  assensu  totius  capituli  Auia- 
nensis, quoniam  urgentibus  guerris,  iii- 
tervenientibus  miiltis  aliis  impedimentis, 
in  ingressu  nostre  abbatie  in  veritate  com- 
perimus  monasterium  nostrum  feneratico- 
rum  debitorum  mole  pregravatum,  nostro- 
rum  fratrum  collecto  consilio,  quia  usura 
vorax  &  amissio  fructuum  ex  maxinia  parte 
aminuebant  nostrum  monasterium,  &  mul- 
tis  incommoditatibus  affligebatur ,  ideo 
suadente  necessitate...  jure  perpetuo  sem- 
per  duraturi  acapiti,  dono,  trado,  cedo 
tibi  Guillelmo  domino  Montispessulani, 
filio  quondam  Mathildis  ducisse,  &  tuis 
successoribus,  dominis  tantummodo  ville 
Montispessuli,  totam  pro  indivise  medie- 
latem  totius  pulmenti  &  usatici  maris  & 
stagni  &  terre  !k  conssoe  &  insuie  Vache- 
rie, &  nemoris,  &  venationis,  &c.  in  tota 
parochia  &  decimaria  Sancti  Pauli  de 
Frontiniano,  8cc.  Hec  omnia  laudaverunt 
in  commun!  capitule  apud  Anianam  domi- 
nas Gaucelinus  abbas  Aniane...  Hugo  de 
Andusia,  G.  de  Monte-Arnaldo,  G.  de 
Cerviano,  B.  de  Monte-Petroso,  &c.  mo- 
nachi  Anianenses...  Testes  Bertrandus  de 
Monte  Desiderio,  Bernardus  de  Monte 
Desiderio,  Artaldus  de  Giniaco,  Raimun- 
dus  Aymericus,  G.  de  Paollano,  Bertrandus 
de  Marojol,  P.  Guill.  de  Marojol,  G.  de 
Marojol,  B.  Raimundus  de  Marojol,  Adc- 
marius  Fornerius,  Artaldus  Fornerius, 
G.  de  Giniaco,  Berengarius  Palotus,  P.  de 
Montannaco,  Poncius  de  Mesoa,  Bertran- 

'  Trésor  des  chartes  5  Maguelonne,  sac  2,  n.  10. 
[Auj.  J.  340,  n.  10'  &  10';  copies  authentiques 
délivrées,  la  première  par  un  notaire,  la  seconde 
par  l'official  de  Maguelonne,  en  1314.  Nous  avons 
suivi  la  première  de  ces  copies.] 


III. 

Traité  de  paix  entre  la  commune  de 
Toulouse  i-  les  seigneurs,  cheva- 
liers &■  prud'hommes  de  Villemur', 

MANIFESTUM  sit  cuiictistam  presentibus 
quam  futuris  banc  cartam  legentibus 
vel  audientibus,  quodPetrus  de  Villamuro 
&  Willelmus  de  Malaco  &  Galardus  de 
Pulcromonte  &  Bernardus  Aribertus  & 
Deodatus  Bego  &  Bernardus  de  Montog  & 
Petrus  Paganus„pro  seipsis  &pro  omnibus 
dominis  &  militibus  &  proliis  hominibus 
&  barrianis  castri  de  Villamuro,  miserunt 
seipsos,  videlicet  corpora  sua  in  posse  & 
in  obside  consulum  urbis  Tolose  8t  subur- 
bii,  ita  scilicet  ut  ipsi  teneant  eis  obsidem, 
donec  faciant  venire  Bertrandum  de  Villa- 
muro apud  Tolosam  ,  &  ipsi  cum  eodem 
Bertrando  de  Villamuro  faciant  jus  infra 
Tolosam  cunctis  hominibus  &  feminis 
urbis  Tolose  &  suburbii  pro  omnibus  do- 
minis &  militibus  &  probis  hominibus  de 
Villamuro  &  pro  seipsis,  de  omnibus  illis 
injuriis  &  contumeliis  &  rapinis,  quas 
olim  domini  &  milites  &  probi  homines 
&  barriani  de  Villamuro  fecerant  homini- 
bus &  feminis  urbis  Tolose  &  suburbii 
usque  ad  illum  diem,  cognitione  ipsorum 
consulum.  Et  mandaverunt  eis  Petrus  de 
Villamuro  &  Willelmus  de  Malaco  &  Ga- 
lardus de  Pulcromonte  &  Bernardus  Ari- 
bertus &  Deodatus  Bego  &  Bernardus  de 
Montog  &  Petrus  Paganus,  &  per  fidem 
pleviverunt  &  tactis  sacrosanctis  Evange- 
liis  juraverunt,  ut  hec  omnia,  que  predicta 
sunt  &  ut  melius  superius  continentur,  fa- 
ciant &  teneant  &  persequantur  bona  fide 
&  cognitione  ipsorum  consulum  in  pace  & 
sine  omni  placito.  Item  Aribertus  Deipan- 
tale  &  Petrus  Maurandus  &  Willelmus 
Kamundus,  filius  Pétri  Ramundi,  &  Ber- 

'  Archives  municipales  de  Toulouse ,  cartulaire 
du  Bourg,  pp.  8o-85,  n.  xv. 


An 

1  202 
5  uoûl. 


An 

IZOl 


481 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


482 


nardus  Ranuiiidus  de  Tolosa  &  Johannes 
Siguarius,  plevito  per  fidem  siiorum  cor- 
poruin  &  jurafo  super  sacrosancta  Evau- 
gelia,  iiitraverunt  fidejussores  &  debitores 
consulibus  urbis  Tolose  &  suburbii,  ita 
scilicet  ut  bec  oniiiia,  que  predicta  sunt  & 
ut  melius  superius  coutinentur,  faciaiit 
facere  &  tenere  &  persequi  Petro  de  Vil- 
lamuro  &  Willelmo  de  Malaco  &  Galardo 
de  Pulcromoiite  &  Beriiardo  Ariberto  & 
Deodato  Bego  &  Beniardo  de  Moiitog  & 
Petro  Pagano,  boua  fide  &  coguitione  coii- 
sulum,  in  pace  &  siue  onini  placito,  absque 
oiiiiii  guireate  queni  ibi  eis  aliquis  illoruin 
non  trahat.  Hoc  auteni  ita  facto  &  posito-, 
Bertrajidus  de  Villaiiiuro  pervenit  apud 
Tolosam  ante  Tolosanorum  consulum  pre- 
sentiam  &  misit  se  in  eorum  posse,  &  ita 
scilicet  ut  ipsc  Bertrandus  de  Villanuiro 
pro  se  &  pro  donnais  &  pro  omnibus  mili- 
tibus  &  probis  hominibus  &  barrianis  de 
Villamuro  faciat  jus  de  omnibus  illis  inju- 
riis  &  coutumeliis  &  rapinis,  quas  olim 
ipse  Bertrandus  de  Villanuiro  &  alii  do- 
niini  &  milites  &  homines  de  Villamuro 
fecerant  hominibus  Se  feniinis  urbis  To- 
lose &  suburbii  usque  ad  illuni  diem,  cog- 
nitioiie  ipsorum  consulum.  Et  maiidavit 
eis  dictus  Bertrandus  de  Villamuro  &  pcr 
fidem  sui  corporis  plevivit  &  tactis  sacro- 
sanctis  Evangeliis  juravit,  ut  hec  omnia 
que  predicta  sunt  faceret  &  teneret&  \icr- 
sequeretur  in  pace  &  sine  omni  placito. 
Et  his  omnibus  ita  factis,  &  auditis  ra- 
tionibus  ipsius  Bertrandi  de  Villamuro  & 
Pétri  de  Villamuro  &  aliorum  niilitum  8c 
proborum  hominum  de  Villamuro,  qui  cum 
eis  ante  presentiam  Tolosanorum  consulum 
apud  Tolosam  pervenerant,  ipsi  consules, 
habito  consiliOjCOgnoverunt  quod  Bertran- 
dus de  Villanuiro  &  Petrus  de  Villamuro 
&  Willelnius  de  Malaco  &  BernarJus  Ari- 
bertus  &  Petrus  Paganus  &  Deodatus  Bego 
&  Willelmus  Graletus  &  Bernardus  de 
Moiitog,  pro  seipsis  &  pro  dominis  &  mili- 
libus  &  barrianis  de  Villamuro  darent  ipsis 
consulibus  pro  omnibus  illis  injuriis  & 
coutumeliis  &  rapinis,  quas  olim  donûni  & 
milites  &  homines  de  Villamuro  fecerant 
usque  ad  illum  diem  hominibus  &  feminis 
urbis  Tolose  &  suburbii,  iiii  milia  solido- 
rum  Tolosanorum.  De  quibus  darentur  & 


persolverentur  11  milia  solldorum  Tolosa- 
norum pro  missionibus,  quas  ipsi  consules 
fecerant  pro  exercitu  de  Villamuro,  &  alii 
II  milia  solidorum  Tolosanorum  darentur 
&  redderentur  conquerentibus  coguitione 
ipsorum  consulum.  Quod  totum  feceruiit 
&  posuerunt  &  statuerunt  Bertrandus  de 
Villamuro  &  Petrus  de  Villamuro  &  Wil- 
lelmus de  Malaco  &  Bernardus  Aribertus 
&  Petrus  Paganus  &  Deodatus  Bego  & 
Willelmus  Graletus  S:  Bernardus  de  Mon- 
tog,  pro  seipsis  &  pro  omnibus  dominis  & 
militibus  &  hominibus  de  Villamuro,  cog- 
uitione consulum.  His  vero  ita  peractis  ik. 
completis  uti  superius  determinatur,  ipsi 
consules  pro  seipsis  &  pro  omnibus  ho- 
minibus &  feminis  urbis  Tolose  &  sub- 
urbii, solverunt  ac  dimiserunt  Bcrtrando 
de  Villamuro  &  dominis  &  militibus  & 
probis  hominibus  &  barrianis  de  Villamuro 
&  eorum  ordinio  totum  hoc,  quod  eis  pete- 
bant  vel  petere  poteraiit  vel  putabant  pe- 
lere,  sive  esset  pro  rapinis  vel  pro  injuriis 
vel  pro  coutumeliis  vel  pro  marchis  vel 
quicquid  aliud  esset  ullo  modo  usque  ad 
illum  diem,  in  que  hec  absolutio  facta  fuit, 
exceptis  debitis  &  baratis  &  fidejussionibus 
&  feodis  absque  ulla  alla  retentione,  quam 
predicti  consules  ibi  nullo  modo  fecerunt 
nec  retiuuerunt. —  Preterea  Bertrandus  de 
Villamuro  &  Petrus  de  Villamuro  &  Wil- 
lelmus de  Malaco  &  Poncius  de  Malaco  !k 
Bernardus  Aribertus  &  Deodatus  Bego  & 
Petrus  Paganus  &  Willelmus  Graletus  & 
Bernardus  de  Montog,  pro  seipsis  &  pro 
omnibus  dominis  &  militibus  &  hominibus 
&  feminis  castri  de  Villamuro  absolveruiit 
&  reliqueruut  ac  dimiserunt  sua  bona  ac 
spontanea  voluntate  cunctis  hominibus  & 
feminis  Tolose  urbis  &  suburbii  totum  hoc, 
quod  eis  petebant  vel  petere  poterant  vel 
putabant  petere,  sive  esset  pro  injuriis  vel 
pro  coutumeliis  aut  pro  rapinis  vel  pro 
marchis  vel  quicquid  aliud  esset  aliquo 
jure  vel  aliquo  modo  usque  ad  illuni  diem 
in  quo  hec  absolutio  fuit  facta,  excejitis 
debitis  &  baratis  &  fidejussionibus  &  feo- 
dis, sine  aliquo  alio  retentu  quem  ibi  nullo 
modo  fecerunt  nec  retinuerunt.  Erant  au- 
teni tune  consules  Arnaldus  Willelmus  Pi- 
letus  &  Petrus  Ilamundus  major  &  Bernar- 
dus KaraborJa   &  Ramiindus  Polerius   8i 


An 

I  2C2 


VIIL 


16 


An 

1202 


483 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


484 


An 

I  202 

octobre. 


Ramundus  Giiido  &  magister  Willelnuis 
Lambertus  &  Willelmus  Ramundus  de  Yn- 
sula  &  Martiuus  de  Laiiiies  &  Ranuindiis 
Carphius  &  Arnaldus  Figueria  &Willelnni3 
Johaanes  &  Bernardus  Ortolaiius  mercator 
&  Ramundus  Centullus  &  Poncius  de 
Capitedeuarib  &  Petrus  de  Ponte  &  Ra- 
mundus Pilisficatus  &  Maitellus  &  Odo 
Gausberfus  &  Ramundus  Crassus  &  Ra- 
mundus de  Saissonibus  &  Poncius  Puer  & 
Ramundus  de  Cassanello,  &  Ramundus 
Bernardus  Vitalis  &  Poncius  de  Pegulano. 
Hujus  tocius  rei  sunt  testes  Ramundus 
Rogerius  comes  Fuxensi  (sic)  &  Geraldus 
Esquivatus,  de  primo  mandamento  &  lau- 
datione  Pétri  de  Villanuiro  &  Willelmi 
de  Maiaco  &  Galardi  de  Pulcromonte  & 
Bernardi  Ariberti  &  Deodati  Begonis  & 
Bernardi  de  Montog  &  Pétri  Pagani.  Et 
supradictarum  iidejussionum  sunt  testes 
Arnaldus  Barravus  &  Petrus  de  Saiicto  Ro- 
mano  &  Galterius  Karaborda  &  Durandus 
Barravus  &  Garsia  de  Samatano  &  Petrus 
Karaborda  &  Tosetus  Aribertus.  Et  de  alio 
mandamento  Bertrand!  de  Villamuro  &  de 
predicta  absolutione  facta  utriusque  partis 
sunt  testes  Willelmus  Ysarnus  &  Bernardus 
Petrus  de  Cociano  &  Ramundus  Geraldus 
Vitalis  &  Arnaldus  Ramundus  d'Escalquen- 
cis  &  Petrus  de  Sancto  Martine  &  Bernar- 
dus Ramundus  de  Tolosa.  Et  est  similiter 
testis  de  toto  Petrus  Sancius,  qui  prece  & 
mandate  consulum  scripsit  cartam  istam 
mense  augusti,  V  die  introitus,  feria  li, 
régnante  Philippo  rege  Francorum  &  Ra- 
mundo  Tolosano  comité,  anno  M°cc''ir 
ab  Incarnacione  Doniini. 


112. 

Privilèges  accordés  par  le  vicomte  de 
Bé-^ierSy  Raimond- Roger,  à  l'ordre 
du  Temple  '. 

IN    nomine    Domini,   anno   a   Nativitate 
ejusdem   M" ce" il",    régnante   rege  Phi- 
lippo,   mense    octobris.    Ego    Raimundus 

'  Archives  de  la  Haute-Garonne;  Ordre  du  Tem- 
ple, Magrie,  liasse  4,  n.  35;  copie  du  temps. 


Rotgerius,  vicecomes  Biterris,  confiteor  & 
in  veritate  recognosco  tibi  Frotardo  de 
Rocosello,  coniendafori  domus  militie 
Templi  apud  Peirosium,  quod  doniinus 
Raimundus  Trencavellus  avus  meus  &  Ro- 
gerius fraterejus  dederunt  &  concesserunt 
Domino  Deo  &  béate  Marie  &  domui  mi- 
litie Templi  &  omnibus  fratribus  ipsius 
domus  presentibus  &  futuris,  ad  habendum 
omni  tempore  &  possidendum  &  facien- 
dum  plenarie  voluntatem  suam,  scilicet 
omnes  possessiones  &  honores,  qui  domui 
militie  dimiterentur  in  testamentis  vel  sine 
testamentis,  &  omnes  honores  quos  fratrcs 
ipsius  domus  emerint  vel  pro  pignore  acce- 
perint  seu  quolibet  modo  adquirere  potuo- 
rint  in  tota  terra  sua  vel  in  toto  polesîa- 
tivo  suc  &  quidquid  ibi  adquisierint  aliquo 
modo,  salvis  tamen  sibi  suis  foriscapiis  8c 
censibus  &  alberguis  &  seniorivo  in  honc- 
ribus,  in  quibus  illud  habere  debuerinf. 
Consequenter  dominas  Rogerius,  pat  r 
condam  meus,  donavit  &  concessit  Deo  & 
domui  militie  Templi  &  vobis  in  perpc- 
tuum,ut  de  omnibus  querimoniis,  quas  vos 
vel  homines  vestri  vel  femine  vel  donati 
vestri  vel  donate  feceritis  aliquo  modo, 
vel  aliquis  homo  vel  femina  de  vobis  vel 
de  iiominibus  aut  feminis  seu  donatis  ves- 
tris  fecerit,  nulle  justicie  vel  missiones 
petantur  nec  habeantur  in  curia  nostra  a 
vobis  nec  ab  hominibus  vel  feminis  seu  d'o- 
natis  vestris,  set  omnes  illas  missiones  & 
justicias  vobis  condonavit  &  dimisit  in  per- 
petuum  causa  helemosine  &  intuitu  pieta- 
tis.  Quas  omnes  justicias  &  missiones  pre- 
dictas  ego  idem  Raimundus  Rotgerius,  per 
me  8c  per  omnes  heredes  ac  successores 
meos,  condono  similiter  &  dimitto  nunc  8c 
in  perpetuum  Domino  Deo  8c  domui  mi- 
litie Templi  8c  tibi  Frotardo  comendatori 
predicto  8c  omnibus  fratribus  ipsius  domus 
presentibus  8c  futuris.  Similiter  laudo  8c 
confirme  vobis  tetam  illam  donationem  8c 
concessionem  predictam ,  quam  dominus 
Raimundus  Trencavellus  avus  meus  8c  Rot- 
gerius frater  ejus  8c  post  ipsos  dominus 
Rotgerius  pater  meus  vobis  fecerunt,  sicut 
in  cartis  vestris  quas  inde  habetis  contine- 
tur,  quas  omnes  cartas  8c  omnia  que  in  eis- 
dem  cartis  contineutur  laudo  8c  confirmo 
vobis   in   perpetuum   valitura,   promitens 


An 
1202 


An 
1202 


485 


PREUVES  DE  L'HÎSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


486 


An 

I203 

i3 

fiviier. 


vobis  quod  contra  hec  predicta  vel  eorum 
singula  nunquam  veniam  vel  veiiiri  faciam 
aliquo  jure  vel  aliqiia  occasione,  sed  om- 
nia,siciit  suprascripta  suntvel  sicut  meliiis 
dici  vel  intelligi  ad  utilitatem  domus  mili- 


neretur  &  observaretur.  Usaticiim  aiitem 
fale  est,  quod  si  aliquis  homo  ex  Tholo- 
saiio  episcopatu  vel  extra  Tholosauum  ra- 
pinam  alicui  homini  vel  famine  habitaiiti 
in  Tholosana  urbe  vel  suburbio  iiUo  modo 


An 

1203 


tie  Templi  &  fratrum  ipsius  domus  potest,      fecerit,  quod  inquiratur  ille  malefactor  & 

"  dominus  illius  castri  vel  illius  ville,  unde 
ille  malefactor  exierit  vel  ad  quam  rever- 
sus  fuerif,  per  litteras  &  per  nuncium  ex 
parte  doniini  comitis  vel  sui  vicarii  &  capi- 
tuli,  &  si  ille  malefactor  vel  dominus  illius 
castri  vel  illius  ville,  unde  malefactor  exie- 
rit vel  ad  quam  reversus  fuerit,  noluerit 
rapinam  illam  restituere  vel  jus  de  illa  ra- 
pina  incontinenti  &  infra  Tholosam  cogni- 
tione  domini  vicarii  &  sue  curie  scilicct 
capituli  facere,  deinde  ille  vel  illa  cui  ra- 


teiiebo  &  observabo  iirmiter  ik  fideliter.  Et 
causa  majorisauctoritatis  &  firmitatis,  hanc 
cartam  impressione  sigilli  mei  conlirmo. 
Hujus  rei  sunt  testes  Raimundus  Pelapul- 
lus  vicarius  Biterris,  Calvetus  abbas  Sancti 
Affrodisii,  Jordanus  de  Sancto  Felice,  Ni- 
cholaus  Mainaderius,  Petrus  Ermengaudi, 
Petrus  de  Madalla,  Stephanus  Salvaire, 
Arnaudus  do  Guindra,  Uguetus  &  Bernar- 
dus  Martini  publicus  Biterris  notarius, 
qui   jussu   domini   vicecomitis   &    testium 


hec  scripsit  &  sigillavit.  (.Signum  notarii.)      pina  illa  facta  fuerit  pignoret  quos  polerit 

illius  castri  vel  illius  ville,  id  est  illos  qui 
habitant  in  Castro  illo  vel  in  villa,  de  qua 
malefactor  ille  exierit  vel  ad  quam  reversus 
fuerit.  Tamen  si  ille  vel  illa,  cui  rapina  illa 
facta  fuerit,  cum  amicis  &  adjutoribus  suis 
ad  illum  castrum  vel  villam  unde  malefac- 
tor exierit  vel  ad  quam  reversus  fuerit  ullo 
tempère  equitaverit  &  ibi  homines  vel  ju- 
nienta  interfecerit  vel  rapinam  sive  ali- 
quod  aliud  malum  ibi  intulerit,  non  tenea- 
tur  ipse  nec  sui  adjutores  illud  restituendi 
alicui  ullo  tempore.  Set  si  aliquis  urbis 
Tholose  vel  suburbii,  cui  rapina  facta  fue- 
rit, vel  uUus  ex  adjutoribus  suis  in  illo 
equitatu  mortuus  vel  vulneralus  fuerit  sive 
,       aliquod  aliud  dampnum    ullo  modo  Inde 

Renouvellement  par  les  consuls  de  ^-^  ^^j  ^jj^oribus  suis  evenerit,  illud 
Toulouse  d'un  ancien  règlement  sur     castrum  vel  villa  &  omnes  homines  &  fe- 


ii3.  —  LXXVI 

Jugement  rendu  sur  le  dijjérend  qui 
étoit  entre  les  comtes  de  Toulouse 
6"  de  Foix  touchant  le  château  de 
Saverdun  ', 


114. 


le  droit  de  représailles  6-  de  mar- 
que^. 

Hoc  est  comuno  usafîcum  olim  facfum, 
quod  consules  urbis  &  suburbii  Tho- 
lose cum  comuni  consilio  ejusdem  urbis  & 
suburbii  confirmaverunt,  ut  in  perpetuum 
ab  omnibus  hominibus  &  feminis  urbis  & 
suburbii  Tholose  firmiter  haberetur  &  te- 

'  Trésor  des  chartes  :  Foix,  n.  i.  [Aiij.  J.^32, 
n.  ij  copie  de  1226].  On  trouvera  cet  acte  au 
n.  III,  c.  267  du  présent  volume.  Nous  avons 
voulu  réunir  ensemble  deux  actes,  qui  je  tiennent 
tout  naturellement.  (A.  M.) 

'  JJ.  XXI,  f°  52  v°,  n.  xxiii.  Voyez  t.V,  n.  Syii, 


mine  illius  castri  vel  ville  teneantur  ei  vel 
eis  totum  illud  dampnum  restituere  cum 
omni  rapina,  quam  (,sic)  prius  facta  fucrat 
omni  tempore.  Hoc  fuit  ita  a  consulibus 
cum  comuni  consilio  confirmatum  xil  die 
introitus  mensis  febroarii,  feria  iiii,  rég- 
nante Philippo  rege  Francorum  &  Ra- 
mundo  Tholosano  comité  &  Ramundo 
episcopo,  anno  M"  CC°  il"  ab  Incarnatione 
Domini.  Hujus  confirmationis  sunt  testes 
ipsi  consules,  Arnaldus  Guillelmus  Piletus 
scilicet  &  Bernardus  Caraborda  &  Petrus 
Ramundus  major  &  Ramundus  Polerius  Si 
Ramundus  Guide  &  magister  Guillelmus 
Lambertus  &  Guillelmus  Ramundus  de 
Tnsula  &  Martinus  de  Lambes  8c  Martinus 


An 
i2o3 


487 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


488 


An 


h'd.orig. 

t.  111, 
col.  194. 


An 
\zo'i 

21 

fiivricr. 


Carpinus  &  Arnaldus  Figueria  &  Guillel- 
iiius  Johaniies  &  Beniardus  Ortolaniis  mer- 
cator  &  Ramundus  Pilificatus  &  Poncius 
de  Capitedeiiario  &  Ramundus  Centullus 
&  Marfellus  &  Petrus  de  Ponte  &  Odo 
Gaiisbertus  &  Poncius  Puer  &  Ramundus 
Crassus  &  Ramundus  de  Cassanello  &  Ra- 
mundus de  Saissonibus  &  Ramundus  Ber- 
nardus  Vitalis  &  Poncius  de  Pegulano.  Et 
sunt  iiiJe  testes  similiter...  &  plures  alii 
qui  ibi  aderant,  &  Petrus  Sancius,  qui 
niandato  prenominatorum  coiisuluni  car- 
tam  ipsam  scripsit. 


ii5.  —  LXXVII. 

Actes  touchant  les  vicomtes 
de  Narbonne. 

J,  tN  nomine  Domini",  anno  Incarnatio- 
1  nis  ejusdem  M"  ce"  li°,  régnante  rege 
Philippo,  XII"  kalendas  martis.  Omnibus 
hec  audientibus  sit  certum  &  manifestuni, 
quoniani  ego  Aimericus,  Dei  gratia  viceco- 
mes  Narbone,  per  me  &c.  pro  amore  Dei 
&  sainte  anime  domini  patris  mei,  quon- 
dam  comitis  Pétri...  dono,  laudo...  tibi  fra- 
tri  Petro  de  Lercio  &  successoribus  tuis 
omnibusque  fratribus  &  habitantibus  ibi 
Deo  servientibus,  presentibus  &  futuris, 
domum  illam  &  ecclesiam,  quam  in  honore 
Dei  &  gloriosae  virginis  Mariae  &  sancti 
Victoris,  de  quo  noinen  tenet,  in  monte 
qui  vocatur  Monvetre  edificasti ,  divina 
inspirante  gratia,  tu  dictus  Petrus  de  Ler- 
cio, in  qua  ecclesia  per  Dei  gratiam  divina 
jam  cotidie  celebrantur  misteria  &  preces 
ibi  Deo  funduntur.  Quam  ecclesiam  &  do- 
mum tu  Petrus  de  Lercio  régis  &  sustentas 
summo  labore  tuo  de  elemosinis,  que  ibi  a 
vicinis  &  circumstantibus  divina  inspira- 
tione  mittuntur,  &  eani  domum  &  eccle- 
siam de  liceutia  &  permissione  domini 
pape,  cujus  est  tueri  fidem  sancfe  Christia- 
nitatis,  fundasti,  &  suo  privilegio  dominus 
papa  lanocentius  jam  corroboravit  ibique 

'  Archives    de    l'abbaye    de   Fontfroide.    [Dont, 
V.  59,  {"  i5j.] 


suum  sibi  reservavit  locuni.  Et  ideo  ego 
Aimericus,  obtinens  regimen  &  dominatum 
totius  patrie  Narbone,  per  me  &  omnes 
nieos  dono,  laudo  &  concedo  tibi  memo- 
rato  Petro  de  Lercio,  primo  fundatori  hu- 
jus  loci,  in  bono  opère  &  Dei  servicio  per- 
severanti  &  omnibus  successoribus  tuis  & 
ecclesie  ac  domui  Sancti  Victoris  in  perpe- 
tuura,  cunctisque  fratribus  ibi  Deo  ser- 
vientibus, presentibus  &  futuris,  ad  facien- 
dam  omiiem  vestram  voluntatem,  totum 
honcrem  heremum  &  coiidirectum,  cultum 
&  incultum,  quem  hodie  habetis  &  tenetis 
&  laboratis  &  in  aiitea  acquirere  &  lu- 
crari  poteritis  in  omni  terra  mea  &  in 
omni  potestativo  meo  ubique,  &  loca  etiam 
que  rumpere  &  laborare  poteritis,  &  om- 
nes honores  &  acquisitiones,  quas  vos  & 
posteri  vestri  per  compram  sive  per  donum 
sive  per  laixam  vel  per  ullum  alium  ali- 
quem  modum  predicto  loco  &  domui  ra- 
tionabiliter  poteritis  acquirere  &  augere. 
Quam  domum  &  ecclesiam  &  locum  &  ejus 
quascumque  res  &  honores  &  possessiones 
&  quidquid  habet  &  habebit  pro  amore 
Dei  convenio  ubique  defendere,  custodire 
&  manutenere  in  omni  meo  potestativo  & 
per  totam  terram  meam  &  per  omnia  loca, 
in  quibus  potestatem  habeam  per  me  vel 
per  amicos  mecs.  Et  etiam  in  mea  bajulia 
&  custodia  &  manutenentia  domum  istam 
&  ejus  res  &  possessiones  &  quidquid  ha- 
bet ik  habebit  nunc  &  in  perpetuum  reci- 
pio.  Et  quicumqiie  Homo  vel  feraina  ali- 
quam  laixam  vel  donum  de  honore  vel 
avère  vel  rébus  suis  pro  amore  Dei  &  sa- 
inte anime  sue  ibi  fecerit,  illam  laixam  vel 
donum  quodcumque  sit  laudo  &  confirmo 
ego  per  me  &  meos  omni  tempore  valitu- 
ram  &  firmam,  &  ut  melius  &  plenius  bona 
fide  dici  &  intelligi  potest  ad  prefate  do- 
mus  utilitatem  quidquid  acquirere  &  lu- 
crari  poterit,  ego  nunc  de  presenti  laudo 
&  confirmo.  Et  quicumque  hanc  domum 
in  aliquo  molestaverit ,  sit  a  me  diffisus... 
sibi  illatum  &  restituerit.  Et  ad  majorem 
firmitatem  &  hec  omnia  sic  semper  tenenda 
&  observanda,  hanc  presentem  cartulani 
meo  proprio  sigillo  volo  &  mando  robo- 
rari.  Hoc  totum  fuit  factum  &  laudatum  & 
firmatum  ab  eodem  domino  Aimerico,  in 
curia  Narbone,  in  presentia  &  testimonio 


An 

12o3 


489 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


490 


i;J.oriK. 

I.  111, 
coî.  195. 


An 
I  204 

27  dé- 
cembre. 


An 

I  2c5 

mars. 


Bereiigarii  de  Capitolio  &  fratris  ejiis 
Giiillelmi  de  Capitolio,  Guillelmi  Rai- 
miindi  deBurgo,  Petri  Raimundi  Fabri, 
Guillelmi  Magalda,  Raimundi  de...  filii 
quoiidam  Petri  Raimundi  Margalionis, 
Raimundi  de  Cruce,  Arnaldoni  joculatoris, 
Petri  de  Bosco  filii  Guillelmi  Gausberti, 
Petri  Agami  &  aliorum  multorum,  qui  ibi 
aderant  présentes  &  videntes.  Petrus  Mar- 
tini mandatus  scripsit. 

II.  Juro'  ego  Dalmacius  de  Creissello, 
filius  Berengariae  feminae,  quod  de  ista 
hora  in  antea  fidelis  ero  tibi  Aymerico 
Narbonae  vicecomiti,  domino  meo,  filio 
dominae  Sanciae,  de  ipso  Castro  de  Fe- 
nolheto  8c  de  omnibus  f'orcedis  quae  in  eo 
modo  sunt,  &c.  Factum  est  hoc  apud  Nar- 
bonam,  in  ecclesia  Sancti  Salvatoris,  anno 
Domini  MCCIV,  régnante  rege  Philippe, 
VI  kal.  januarii,  praescntibus  8f  videntibus 
Geraldo  de  Redorta,  Geraldo  de  Narbona, 
&  fratribus  ejus  Berengario  de  Narbona  & 
Petro  Raimundo  de  Brolio,  Arnaldo  Amal- 
rici,  Joanne  Bistano,  Guillelmo  Moneta- 
rio,  Arnaldo  Torti,  Petro  Raimundo  Fa- 
bro,  Guil.  Gausberto  &  militibus  castlanis 
qui  aderant  cum  Dalmacio,  scilicet  Ar- 
naldo de  Faga,  Bernardo  de  Tragril,  Guil!. 
de  Milars,  Vidiano  de  Sancta  Columba, 
Guill.  de  Moncade,  &  Petro  Martino  qui 
hoc  scripsit. 

III.  In'  nomîne  Domini  nostri  Jesu 
Christi,  anno  Incarn.  ejusdem  M'cc'iiii", 
niense  martii.  Notum  sit  omnibus  hoc  scrip- 
tum  audientibus,  quod  ego  Aymericus  Nar- 
bonensium  vicecomes,  habito  consiiio  B. 
Narbonensis  archiepiscopo  (.fie)  &  B.  Nar- 
bonensis  archidiaconi  &  P.  preceptoris 
Narbonensis  &  G.  de  Redorta  &  G. 
M[o]netarii  &  P.  Raimundi  de  Bos,  &  mi- 
litum  ac  proborum  hominuni  &  civiuni 
Narbonensiuni ,  confiteor  &  recognosco 
per  me  &  per  successores  meos  in  pcrpe- 
tuum,  me  habere  &  tenere  &  possidere  in 
feiudum  (sic)  a  vobis,  domino  R.  comité 
Tholosano,  regine  Constancie  filio,  &  suc- 
cessoribus  vestris  Narbonam  &  quicquid 
habeo  vel  habere  debeo   seu   aliquis   no- 


mine  meo  in  toto  vicecomitatu  Narbonensi, 
exceptis  his  que  teneo  ab  ecclesia  Sancti 
Justi.  Et  confiteor  &  recognosco,  per  me 
&  per  successores  meos,  me  habere  &  te- 
nere &  possidere  a  vobis,  predicto  domino 
R.  comité,  &  successoribus  vestris  oninia 
illa,  que  pater  meus  cornes  Petrus  suppo- 
sait pignori  domino  patri  vestro,  scilicet 
torram  de  Sancto  Gervasio  &  de  Neirano 
&  de  toto  Nemboazoïi  seu  de  aliis  locis  in 
pignore  illo  contentis,  similiter  in  feiu- 
dum. Et  propterhec  omnia  predicta  &  sin- 
gula,  juro  vobis,  factis  corporaliter  sacro- 
sanctis  Evangeliis,  &  vestris  vitam  vestram, 
membra  vestra,  terrani  vestram,  sécréta 
vestra,  consilium  &  auxilium  in  causis  & 
guerris  contra  omnes  homines  8i  feminas 
in  mundo.  Et  propter  hoc  spccialiter  facio 
vobis  hominium  sicut  domino,  &  reco- 
gnosco per  me  &  per  meos  vobis  &  vestris 
albergam,  quam  vobis  &  vestris  facere  te- 
neur. Torram  autem  de  Sancto  Gervasio  & 
de  Neirano  &  de  toto  Nemboazon  &  omnia 
illa,  que  pater  meus  patri  vestro  pignori 
supposuif,  confiteor  &  recognosco  me  ha- 
bere &  tenere  in  feiudum  a  vobis  &  vestris, 
sicut  Narl)onam  &  Narbonense,  exceptis 
liis  que  tenco  de  ecclesia  Sancti  Martini 
de  Villamagna.  Factum  est  hoc  anno  & 
iiicn<;c  quo  supra,  apud  Capulstagnuni,  in 
domo  Petri  de  Rodemol,  in  presentia  & 
tcsfimonio  B.  Narbonensis  archiepiscopi, 
P.  de  Castronovo,  G.  Cadclli  preceptoris 
domus  milicie  in  Provincia,  P.  de  Cabrcs- 
pina  preceptoris  domus  milicie  de  Monte- 
pessulano,  Frotardi  Narbone  preceptoris, 
Ademari  fratris  Fontisfrigidi,  Gallardi  de 
Fanjau,  Berengarii  de  Ccrdainhna,  P.  Ber- 
trand!, G.  de  Redorta,  G.  Monetarii,  Gar- 
sia  Laraga,  P.  Raimundi  de  Bosco,  P.  de 
Sancto  Martino,  G.  de  Durfort,  Bertrand! 
de  Vilava,  Rostagni  Arberti,  G.  Laugerii, 
Bertiandi  Barata,  B.  Ugonis,  P.  Franchi 
Rodemol  &  P.  filii  ejus,  P.  Cevenerii,  & 
P.  Scriploris,  ipsius  domini  R.  comitis 
notarii,  qui  mandato  utriusque  partis  hcc 
scripsit. 


An 
I  204 


'  Archives  ie  la  vicomte  de  Narbonne. 
'Trésor  des  chartes  du   Roi,  Toulouse,  sac  7, 
n.  10.  [J.  3r4,  original.] 


49 1  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  492 


An 

1 20; 

19  mars 


diiies  &   siiperducatum ,   que   de    L    aniiis 

adeussa  doniini  &  milites  &  homines  Ra- 

,  basteiisiuni   in  eodem   Castro   miserant,  & 

totiini  hoc  quod  domini  &  milites  &  homi- 

nés  de  Rabastensisab  hominibus  &  feminis 

Traite  de  paix  entre  Toulouse  Tolose  vel  a  rébus  suis   in  eodem  castre 

£,•  Rabastens  ' .  nomine  tolte  vel  leide  accipiebant,  prêter 

quod   retinuerunt    ibi   vetera   husatica    & 

MANIFESTUM    sit    omnibus    hominibus  antiquas  consuctudines,   sine   aliquo   alio 

^„j              presentibus  &  futuris,  quod  Pilisfortis  retentu,  quem  ibi  uUo  modo  non  fecerunt 

de  Rabastencis  &  Salvanacus  &  Y/illelmus  nec  retinuerunt.   Hoc  autem   ita  facto  & 

do  Causaco  &  Galardus  de  Moruz  &  Gau-  posito,  prenominati  consules,  pro  seipsis 

celmus  &  Bertrandus  de  Rabastencis,  pro  &  pro  omnibus  aliis  eorum  sociis  qui  tune 

seipsis  &  pro  omnibus  aliis  dominis  &  mi-  erant  de  capitule  &  pro  omnibus  homini- 

litibus  &  universis   hominibus  &  feminis  bus   &  feminis   urbis  Tolose   &  suburbii, 

de  Rabastencis,  sua  propria  ac  spoutanea  absolverunt  &  reliquerunt  ac  dimiserunt 

voluntate  absolverunt  &  reliquerunt  ac  di-  dominis  &  inilitibus&  universis  hominibus 

miserunt   universis   hominibus  &   feminis  &  feminis  castri  de  Rabastencis,  totum  hoc 

urbis  Tolose  &  suburbii  &  consulibus  ejus-  quod  pro  niarchis  vel  pro  rapinis  vel  pro 

Jem,   scilicet   Petro    Ramundo    majori   &  uUo  alio  facto,  pro  quo  marche  possent  eis 

Bernardo  Karaborde  &  Ramundo  Giiidoni  iîeri,  ullo  modo  petebant  vel  petere  pote- 

&    magistro  Willelmo    Lamberto   &   Wil-  rant  vel  putabant  petere  dominis  &  militi- 

lolmo  Ramundo  de  Ynsula  &  Martino  de  bus  &  hominibus  &  feminis  de  Rabastencis 

Lambes   &  Bernardo   Ortolano    mercatori  usque  in  hac  die  in  qua  hec  absolutio  facta 

&  Marcello   &  Poncio    de    Capiledenario  fuit,  &  hoc  absquo  uUa  retentione  quam 

&   Odono   Gausberto  &  Ramundo  Crasse  jaindicti  consules  ullo  modo  non  fecerunt. 

&  Ramundo   de  Saissonibus   &  Ramundo  Et  ibidem  cognoverunt  jamdicti  consules 

de  Cassanello  &  Ramundo  Bernardo  Vi-  pro  seipsis  &  pro  omnibus  aliis  eorum  so- 

tali,  qui  illam  absolutionem  pro  seipsis  &  ciis,  quod  aliquis  homo  vel  femina  urbis 

pro  aliis  eorum  sociis,  qui   tune  erant  de  vel  suburbii  Tolose  non  poterat  de  cetero 

capitule,  &  pro  omnibus  hominibus  &  fe-  marcham  nec   petitionem   aliquam    facere 

niinis  Tolose  acceperunt  totum  hec,  quod  dominis   &   militibus    nec  hominibus  nec 

domini  &  milites  &  homines  &  femine  de  feminis  castri  de  Rabastencis  pro  marchis 

Rabastencis  universis  hominibus  8c  feminis  vel  rapinis  vel  pre  ullo  alio  facto,  pro  que 

Tolose  pro  marchis  vel  pre  rapinis  vel  pro  hue  usque  marche  possent  fieri.  Hoc  totum 

alique  alio  facto,  pre  quo  marche  possent  fuit  ita  factura  &  positum  XIII  die  exitus 

eis   jieri,  ullo    mode  petebant  vel  petere  mensis  marcii,  feria  IIII,  régnante  Philippe 

poterant  vel  putabant  petere  usque  in  hac  rege  Francerum  &  Ramundo  Tolosano  co- 

die  in  quo  hoc  absolutio  facta  fuit.  Prête-  mite  &  Ramundo  episcepe,  anne  M°cc°n'' 

rea  Pilisfortis  de  Rabastencis  &  Salvanacus  ab  Incarnatiene  Domini.    Hujus  rei  sunt 

&  Willelmus   de   Causaco  &  Galardus  de  testes    Johannes    Siguarius    &  Willelmus 

Moruz  &  Gaueelmus  &  Bertrandus  de  Ra-  Ramundus  filius  Pétri  Ramundi  &  Aime- 

bastencis  sua  bona  propria  voluntate,  pro  ricus  de  Castroneve   &  Stephanus  Kara- 

seipsis   &   pre    omnibus    aliis  dominis    &  borda   juvenis  &  Stephanus  Astro   &  Je- 

militibus    &:    hominibus    castri   Rabasten-  hannes    Curtasolea    &    Ramundus    Petrus 

cium,  absolverunt  jamdictis  consulibus  &  Astro  &  Petrus  Sancius  qui   cartam  istam 

universis  hominibus  &  feminis  urbis  Te-  scripsit. 
lose   &   suburbii    nunc   &    in   perpetuum 
omnes  illas  superleidas  &  superconsuetu- 

'  Archives  municipales  de  Toulouse,  cartulaire 
du  Bourg,  pp.  146-149,  n.  LVni. 


A.3 

1203 


493 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


494 


An 


An 

I2o3 

29  mai. 


117. 

Traité  de  paix  entre  la  commune  de 
Toulouse  (S"  les  seigneurs,  chevaliers 
6"  prud'hommes  de  Saverdun  '. 

NOTUM  sit  cunctis  presentibus  atqiie 
futuris,  quod  Arnaldus  Bernardus  de 
Marcafaba  &  Arnaldus  de  Villamuro  major 
&  Arnaldus  de  Villamuro  qui  dicitur  Razi- 
gotus,  pro  se  &  pro  Poncio  de  Villamuro 
fratre  suo,  &  Ramundus  de  Cantesio  &  Pe- 
trus  de  Maurnaco  &  Ramundus  d'Aura  & 
Ramundus  de  Cantesio  junior  representa- 
verunt  se  coram  Tolosanis  consulibus,  ubi 
pro  seipsis  &  pro  aliis  dominis  &  militi- 
bus  &  probis  hominibus  castri  de  Savar- 
duno  mandaverunt  eisdem  consulibus  & 
perfidem  suorum  corporum  pleviverunt  & 
tactis  sacrosanctis  Evango'iis  juraverunt, 
ut  de  omnibus  querelis  f'aciaiit  jus  uiiiver- 
sis  hominibus  &  feminis  Tolose  usque  ad 
illum  dieni,  ipsorum  consulum  cognitione, 
in  pace  8c  sine  omni  placito.  Hoc  aufem 
ita  posito,  prescripti  milites  pro  seipsis  & 
pro  universis  dominis  &  militibus  &  probis 
hominibus  castri  de  Savarduno  venerunt 
ad  concordiam  cum  eisdem  consulibus,  & 
ipsi  consules,  pro  seipsis  &  pro  universis 
hominibus  &  feminis  urbis  Tolose  &  subur- 
biijcum.  eisdem  de  omnibus  illis  malefactis 
&  rapinis  &  toltis,  quas  domini  &  milites 
&  homines  castri  de  Savarduno  universis 
hominibus  &  feminis  Tolose  fecerant  usque 
ad  illum  diem.  In  qua  concordia  prescripti 
milites  pro  omnibus  aliis  dominis  &  mili- 
tibus &  pro  universis  hominibus  &  feminis 
castri  de  Savarduno,  sua  bona  propria  ac 
spontanea  voluntale,  absolverunt  consuli- 
bus Tolosanis  &  universis  hominibus  & 
feminis  urbis  &  suburbii  Tolose,  presenti- 
bus atque  futuris,  nunc  &  in  perpetuum, 
totum  hoc  quod  nomine  sive  occasione 
tolte  vel  leide  aut  usatici  ad  castrum  de 
Savarduno  sive  in  ponte  ejusdem  castri 
ipsi  ab  aliquo  accipicbant  vel  aliqua  ex  eis 

'  Archives  municipalcj  de  Toulouse,  cartulaire 
du  Bourg,  pp.  i5.5  iSp,  n.  ixii. 


vel  pro  eis  ullo  modo.  Et  mandaverunt 
prescripti  milites  &  sub  eodem  sacramento 
quod  prius  fecerant,  pro  seipsis  &  pro  aliis 
dominis  &  militibus  &  hominibus  &  femi- 
nis de  Savarduno,  mandaverunt  &  recogno- 
verunt  prescriptis  consulibus  &  universis 
hominibus  &  feminis  Tolose  presentibus  & 
futuris,  ut  toltam  nec  leidam  neque  usafi- 
cum  ibi  uUatenus  mittant  nec  ab  aliquo 
accipiant  nec  accipere  faciant  ullo  tem- 
pore.  Preterea  prescripti  domini  &  milites 
de  Savarduno,  pro  seipsis  &  pro  aliis  do- 
minis &  militibus  &  probis  hominibus  8c 
feminis  ejusdem  castri,  sua  bona  propria 
ac  spontanea  voluntate,  absolverunt  Tolo- 
sanis consulibus  &  universis  hominibus  & 
feminis  urbis  St  suburbii  Tolose  totum  hoc, 
quod  eis  petebant  vel  petere  poterant  vel 
putabant  petere,  si  aliquid  erat,  pro  rapinis 
vel  pro  malefactis  usque  ad  illum  diem,  in 
quo  hec  absolutio  facta  fuit.  Et  hoc  absque 
uUa  retinentia  quam  prescripti  domini  8c 
milites  de  Savarduno  ibi  ullo  modo  fece- 
runt  nec  retinuerunt.  Et  de  omnibus  his 
que  predicta  sunt  8c  ut  melius  superius 
detcrminantur,  prescripti  domini  8c  milites 
castri  de  Savarduno  debent  8c  convenernnt 
esse  guirentes  Tolosanis  consulibus  8c  uni- 
versis hominibus  &i  feminis  Tolose,  presen- 
tibus 8c  futuris,  de  seipsis  8c  de  omnibus 
aliis  dominis  8c  militibus  8c  hominibus  8c 
feminis  castri  de  Savarduno,  8c  de  omnibus 
aliis  amparatoribus  8c  eorum  partibus.  Item 
Tolosani  consules,  scilicet  Willeimus  de 
Pajano  8c  Poncius  Belengarius  8c  Willei- 
mus de  Vendinis  8c  Petrus  de  Miramonte 
8c  Terrenus  de  Serris  8c  Arnaldus  Bernar- 
dus 8c  Martinus  Ruffatus  8c  Willeimus 
Poncius  Maschalcus  8c  Bernardus  Moli- 
nus  8c  Bernardus  Bonushomo  8c  Vitalis 
Niger  8c  magister  Bernardus  8c  Ramundus 
Gamiscius  8c  Tosetus  Aribertus  8c  Ber- 
nardus Raterius  8c  Bernardus  de  Cadoil 
8c  Petrus  Vitalis  8c  Willeimus  Paganus  8c 
Ugo  Johannes  8c  Bernardus  Gausbertus 
8c  Arnaldus  Mancipium,  pro  seij)sis  8c  pro 
omnibus  eorum  sociis  qui  tune  erant  de 
capitule  8c  pro  omnibus  hominibus  8c  femi- 
nis urbis  8c  suburbii  Tolose,  habito  eorum 
consilio,  propter  illam  pecuniam  quam 
a  prcnominatis  militibus  de  Savarduno  pro 
emendis  habuerunt,  solverunt  ac  dimisc- 


Al 

I  2o3 


4rp  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  496 


An 

1  2o3 


nuit  dominis  &  militibus  8c  univcrsis  pro- 
bis  honiiiiibus  &  femiiiis  castri  de  Savar- 
duno  totum  hoc,  quod  eis  petebaiit  vel 
petere  poterant  vel   putabant  petere  pro 

toltis   vel  pro   malefactis   vel  pro  rapinis  _                                    ,     7     t'      i 

usque  ad  iUum  diem  ullo  modo,  &  hoc  ^«'^  entre  les  consuls  de  Toulouse 

sine    aliqiia    retentione    quam    prescripti  6-  les  habitants  de  Gaillcic  ' . 
consules  ibi  ullo  modo  non  feceriuit.  Et 

ibidem  prescripti  consules,  pro  seipsis  &  t^totum  sît  omnibus  presentibus  et  fiitii- 

pro  omnibus  eorum  sociis  qui  tune  erant  IN   ris  quod   Tolosani   consules,    scilicct 

de    capitulo,    cognoverunt    quod    aliquis  Willelmus  de  Pozano  &  Poncius  Belenga-    ^    ^^^  _ 

homo  vel  femina  Tolose  non  poterat  mar-  rius  &  Petrus  de  Miramonte  &  Willelmus   '  bre. 

cham    nec    peticionem    facere   de   cetero  de  Vendinis  &  Arnaldus  Bernardus  &  Mar- 

pro  toltis  nec  pro  malefactis  nec  pro  rapi-  tinus  Ruffafus  &  Willelmus  Poncius  Mas- 

nis,   quod    domini  &  milites   &   homines  chalcus  &  Talafferrum  niercator  &  Bcrnar- 

castri  de  Savarduno  usque  ad  illum  diem  dus  Molinus  &  Bernardus  Bonushomo  & 

eis  factas  haberent  ullo  modo.  Hoc  totum  Vitalis  Niger  &  magister  Bernardus  &  To- 

fuit  ita  positum  m  die  exitus  mensis  ma-  setus  Aribertus  &  Ramundus  Gamiscius  & 

dii,  régnante   Philippo    rege    Francorum,  Bernardus  Raterius  &  Bernardus  Gaiisber- 

Ramundo  Tolosano  comité    &    Ramundo  tus  &  Bernardus  de  Leuzino  &  Arnaldus 

episcopo,  anno  M'CC»!!!"  ab  Incarnatione  Mancipium,  pro   seipsis   &  pro   omnibus 

Domini.  De  primo  mandamento  &  sacra-  aliis  eorum  sociis  qui  tune  erant  de  capi- 

mentis  &  laudatione,  quam  prescripti  do-  tulo  &  pro  omnibus  hominibus  &  feminis 

mini    &    milites   de  Savarduno   Tolosanis  urbis  Tolose  &  suburbii,  absolverunt  &  re- 

coiisulibus  fecerunt  uti  superius  dictiim  est  Hquerunt  ac  dimiserunt  universis  homini- 

sunt  testes  Willelmus  de  Cantesio,  abbas  bus  &  feminis  Gallaci  Si  Arnaldo  Willelmo 

ecclesie  Sancti  Saturnini,  &  Jordanus  de  &  Petro  Ro.,  qui  tune  erant  de  consulibus 

Villanova  &  Bernardus  Petrus  de  Cossano  Gallaci,   &  Berengario   de  Amelavo   tune 

&  Ramundus  Durandus  &  Bertrandus  Rai-  vicario    &   Stephano    Fulcaldo    &    Peiro 

naldus  8c  Arnaldus  Geraldus  8c  Bernardus  Fulcaldo  8c  Ramundo  de  Gallaco  8c  Ber- 

Garsia  macellarius.  Et  de  absolutionibus  nardo   Begoni  8c  Arnaldo  Willelmo,  qui 

ab  utraque  parte  superius  factis  8c  de  ce-  illam  absolutionem  acceperunt  pro  seipsis 

teris  aliis   que  predicta   sunt   sunt   testes  8c  pro  universis  hominibus  8c  feminis  Gal- 

Bernardus  Ramundus  Barravus  8c  Arnal-  laci,  pro  marchis  vel  pro  rapinis  vel  pro 

dus  Oddo  8i  Ugo  de  Palacio  8c  Ramundus  malefactis  vel  pro  aliquo  alio   facto,  pro 

Bernardus  Barravus  8c  Bernardus  Ramun-  quo  marche  eis  ullo  modo  possent  fieri, 

dus  de  Tolosa  8c  Petrus  de  Tolosa  frater  petebant  vel  petere  poterant  vel  putabant 

ejus  8c  Arnaldus  de  Villanova  Se  Ramun-  petere  usque  in  hac  die,  in  qua  hec  abso- 

dus  Galinus  8c  Petrus  de  Sancto  Martino,  lutio  facta  fuit,  sine  aliquo  retentu  quem 

8c  Ainardus  Ajalbertus  8c  Ramundus  Pilifi-  jamdicti  consules  ibi  non  fecerunt.  Et  ibi- 

catus.  Ad    hec   omnia   fuit  presens  Petrus  dem  jamdicti  consules   pro  seipsis  8c  pro 

Sancius   qui   est   de  toto   testis  8c  carlam  omnibus  aliis  eorum  sociis  qui  tune  erant 

istam  scripsit.  de  capitulo  cognoverunt  quod  aliquis  homo 

vel  femina  Tolose  urbis  8c  suburbii  non 
poterat  de  cetero  marcham  aliquam  nec 
peticionem  facere  hominibus  nec  feminis 
Gallaci  pro  marchis  nec  pro  rapinis  nec 
pro  malefactis  nec  pro  ullo  alio  facto,  pro 
quo  hue  usque  marche  fieri  possent,  nisi 

'  Archives  municipales  de  Toulouse,  cartulaire 
du  Bourg,  p.  164,  n.  Lxv. 


An 

)2o3 


497 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


498 


taiitunimodo  quod  Isarnus  Salinarius  in 
presentia  preiiominatorum  proboriim  ho- 
minum  Gallaci  &  consilio  eoruni  8c  consilio 
prenomiuatorum  consulum  Tolose  reti- 
nuit  suam  peticionem  &  suutn  jus  de  sua 
captione  super  Willelnium  Petrum  de  Be- 
rencis  8i  super  Ramundum  Willelmum  de 
Penna&  super  omnes  res  eorum,  set  omnes 
alii  homines  &  femine  Gallaci  &  omnes 
res  eorum  ubicumque  essent  ullo   modo, 


119.  —  LXXVIII 

Actes  touchant  Indie  de    Toulouse^ 


I.  T  EGALis  est  ordo,  &c.  Idcirco  in  Dei 
J-(  nomine  ego  Petrus  Ermengavus   de 

Lautrico,  mea  propria  &  bona  voluntate, 
excepto  predicto  Willelmo  Petro  &  Ra-  dono  &  concedo  tibi  Indiae,  sorori  dicti 
mundoWillelmo  tantumniodo,  sunt  in  pre-      domini  comitis  Tolosae,  Guilabertum  fi- 


dicta  absolutione.  Hoc  autem  ita  facto  & 
posito,  supradicti  homines  Gallaci,  scilicet 
Arnaldus  Willelmus  &  Petrus  Ramundus, 
qui  tune  erant  de  consulibus  Gallaci,  & 
Berengarius  de  Amelavo,  tune  existens  vi- 
carius  Gallaci,  &  {ut  supra)  sua  bona,  pro- 
pria ac  spontanea  voluntate,  pro  seipsis  & 
pro  omnibus  hominibus  &  feminis  Gallaci 
absolverunt  &  reliquerunt  jamdictis  con- 
'sulibus  Tolosanis  &  universis  hominibus 
&  feminis  urbis  Tolose  &  suburbii,  totum 
quod  homines  &  femine  Gallaci  universis 
hominibus  84  feminis  Tolose  pro  marchis 
vel  rapinis  vel  pro  malefactis  vel  pro  ullo 
alio  facto,  pro  quo  marche  eis  ullo  modo 


Hum  meum  pro  marito,  &  cum  eo  &  pro 
eo...  dono  &  concedo  tibi  Indiae  nurui 
meae  C  marchas  argenti  fini...  super  totum 
illum  castrum  de  Afiaco  sive  in  villa  de 
Afiaco,  &c.  Hujus  dpni  &  istius  rei  sunt 
testes  Raimundus  de  Ricalto  &  B.  de  Pul- 
chromonte  &  Doatus  Alamannus  &  Petrus 
Rogerius  vicarius  &  Saumarius  notarius 
domini  comitis,  &c.  Hoc  totum  fuit  iia 
mandatiim  &  concessum  in  Castro  Narbo- 
nense,  in  praesenfia  ejusdem  domini  Rai- 
mundi  comitis,  &c.  Hoc  totum  fuit  ita 
concessum  in  niense  octobris,  feria  m, 
regn.  Phil.  Francorum  rege,  &  eodem  R. 
comité,  R.  episcopo,  anno  mcciii  ab  In- 


poterant  fieri,  petebant  vel  petere  poterant      carnatione  Domini,  &c. 


vel  putabant  petere  usque  in  hac  die,  in 
quo  hec  absolutio  facta  fuit,  sine  aliqua  re- 
tentione  quam  prescripti  homines  Gallaci 
ibi  non  fecerunt  nec  retinuerunt  ullo 
modo.  Et  ibidem  jamdicti  consules  &  probi 
homines  Gallaci  pro  seipsis  &  pro  univer- 
sis hominibus  &  feminis  Gallaci  cognove- 
runt  quod  aliquis  homo  vel  femina  Gallaci 
non  poterat  de  cetero  marcham  aliquam 
nec  peticionem  facere  hominibus  nec  fe- 
minis Tolose  pro  marchis  nec  rapinis  nec 
pro  malefactis  nec  pro  aliqup  alio  facto, 
pro  quo  hue  usque  marche  possent  fieri 
ullo  modo.  Hoc  fuit  ita  positum  &  ab 
utraque  parte  concessum  vill  die  exitus 
mensis  octobris,  feria  vi,  régnante  Phi- 
lippe rege  Francorum  &  Ramundo  Tolo- 
saiio  comité  &  Ramundo  episcopo,  anno 
M"CC''iii''  ab  Incarnatione  Domini.  Hujus 
rei  sunt  testes  predicti  Tolosani  consules 
&  Arnaldus  Gaitapodium  &  Ramundus  Pe- 
trus Astro  &  Poncius  de  Pruleto  &  Petrus 
Saucius  qui  cartam  istam  scripsit. 


II.  Legalis  est  ordo  &  antiqua  consue- 
tudo,  &  etiam  de  jure  tenetur  secundum 
institutiones  antiquorum,  ut  conjugium 
cum  dote  vel  donatione  semper  fîat.  Id- 
circo in  Dei  nomine  Bernardus  Jordanus 
de  Insula  duco  te  Indiam  in  uxorem,  & 
ego  India  in  Dei  nomine  accipio  te  Ber- 
nardum  Jordanum  per  virum.  Et  dono  ego 
India  tibi  Bernardo  Jordano  viro  meo, 
consilio  &  voluntate  domini  mei  Raimundi 
comitis  Tolosani  v™  solidos  Tolosanos  mo- 
netae  septenae,  per  faciendam  inde  totam 
tuam  voluntatem,  si  tamen  super  me  vixe- 
ris.  Et  ego  Bernardus  Jordanus  dono  & 
reddo  tibi  Indiae  uxori  meae  praedictae 
istos  V"'  solidos  quos  tu  mihi  dedisti,  & 
alteros  V"'  solidos  Tolosanos  desuper,  ex 
quo  toto  praedicto  dono,  sciiicet  de  X™ 
solidis  Tolos.  tu  India  uxor  mea  &  tuum 
ordinium  facias  totam  voluntatem,  si   ta- 

'  Archives  du  doiTinine  de  Montpellier,  cartii- 
I.nire  de  l'IsIe-Jourdain,  titres  de  In  province  en 
général,  cinquième  continuation. 


HJ.ovis. 

t.  m, 

col.  lg(5. 


An 

I  2o3 

octobre. 


An 
I  207 

1 1 
février. 


120. 


4QQ  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  ooo  ~7~~ 

An         '-'-'  An 

^""^     r.icii  siipravixei-'is  me  Eernardiim  Jordamim  Testes    Amalaviiiiis   de  Blancaforte,   &c... 

virum  tiiiuii.  Quos  praedictos  X'"  solidos  mense  jaiuiario,  aiino  J\1CCX,  &c. 
Tolosaiios  mouetae  septeiiae  vel  Melgo- 
riensis  diiplos,  bonos,  largos,  ad  tuam 
electioiiem  vel  argentiini  fiiiura  de  foto, 
si  solidi  Tolosani  &  Mclgorienses  intérim 
abatebantur  vel  deteriorabantur  de  penso 
vel    de    lege,    scilicet    de    quibuscumque 

XXVI  solid'.   Tolos.  I  niarcham,  &c.  Hoc  P^'^^:  entre  les  consuls  de  Toulouse  £• 
fuit  factum  XI  die  introitus  niensis  febr.  les  seigneurs  de  V lsle-Jourdain\ 

domiuica  die,  anno  mccvi  ab  I.  D.  Hujus 

rei  sunt  testes  BernarJus  cornes  Conveiia-  -^  totum  sit  cunctis  quod  Bernardiis  Jor-   

mm  &  Raimuiidus  de  Rabastenquis  &  Jor-  IN  danus  &  Jordamis  de  Ynsula  fraterejus,       *" 

danus  de  Villanova  &  Jordanus  frater  Ber-  iilii  Jordani  de  Ynsula  qui  fuit,  represen-    ,3  avril 

nardi  Jordani  &  Raimundus  de  Recaldo  &  taveruut   se    coram   Tolosanis    consulibus 

Doatus  Alamanni  8t  Ayniericus  de  Castro-  &  pro  seipsis  &  pro  omnibus  militibus  & 

novo,  8fc.  sociis  suis  miserunt  se  in  eorum  posse  & 

III.  Notum  sit,  &c.  quod  dominus  Rai-  obside,  ita  scilicet  ut  ipse  pro  seipsis  & 

mundus,  Dei  gratia  dux  Narbonae,  cornes  pro  omnibus  sociis  &  adjutoribus  suis  fa- 

Tolosae,  &c.  per  seipsum  &  per  dominam  ciant  jus  de  omnibus  illis  rapinis  S;  male- 

Indiam   sororem    ejus,   quondam    uxorem  factis,  que  ipsicum  sociis  atque  adjutoribus 

Guilaberti,  filii  Pétri  Ermengavi  de  Lau-  suis  fecerant  uUo  modo  hominibus  &  femi- 

frico,  absolvit...  Aymerico  de  Castronovo,  nis  Tolose  usque  ad  illum  diem.  Hoc  au- 

&  dominae  Castellanae  filiae  ejus  &  Ugoni  tem  ita  posito,  Bernardus  Jordanus  &  frater 

Ermengavo  marito  ipsius  dominae  Castel-  ejus  Jordanus  venerunt  ad  concordiam  cum 

lanae  &  omni  eorum  ordinio,  omnem  illaip  eisdem  consulibus  &  ipsi  consules  cum  eis 

suam  dotein,  quam  ipsa  domina  India  aut  de  omnibus  illis  rapinis  &  malefactis,  que 

idem   dominus   R.   cornes  Tolosae   pro  ea  ipse  Bernardus  Jordanus  &  Jordanus  frater 

petebant...    in   Castro    de   Afiaco,   &c.   &  ejus  hominibus  &  feminis  Tolose  fecerant 

ibidem  d.  Raimundus  comes,  per  seipsum  ullo  modo   usque  ad  illum   diem.   In  qua 

&  p;r-''d.  Indiam   sororem  ejus,  habuit  &  concordia   Bernardus  Jordanus  de  Ynsula 

tenuit  se  per  bene  pacatum  de  praedictis  &  Jordanus  frater  ejus  mandaverunt  con- 

C  marchis  argenti,  &   ibidem  concessit...  sulibus  Tolose   presentibus  &  futuris,  ut 

quod   totam  hanc   praedictam  cum    multo  ipsi  &  omnes  homines  &  femine  urbis  To- 

magis   dederat    cum    eadem    India   &   per  lose  &  suburbii   possint  se  &  omnia  sua, 

suum  matrinionium  Bernardo  Jordano  viro  ubicumque  sint,  in  eis  credere  &  confidere 

suo,  &  quia  Aymericus  de  Castronovo,  pro  per  omnia  fempora,  &  ut  ipsi  nec  aliquis 

se  &  per  Castellanam  filiam   suam...  mi-  nec  aliqua  eorum  consilio  nec  ingenio  non 

td.orig.   sit...  in  suo  jure...  eumdem  Aymericum  de  faciant  eis   rapinam   nec   malefactum    nec 

côi.'i'o;.    Castronovo,  &c.  Hoc  fuit  factum  &  con-  aliquid  aliud  malum  ullo  tempore.  Et  si 

cessum  in   mense  martii,  feria  m,  IV  die  forte  ipsi  vel  aliquis  ex  eis  vel  de  eorum 

in  introitu...  in  claustro  Beatae  Mariae,  familia  illud   nescientes  faciebant,  ut  ipsi 

Fulcone  episcopo,  anno  MCIX  Incarnatio-  quando  scierint,  ad  commonitionem  Tolo- 

nis  dominicae.  sanorura  consulum  preseiitium  &  futuro- 

"  IV.  Notum  sit,  &c.  quod  domina  Iiulia,  rum,  illud  totum  eorum  cognitione  consu- 

"^'^       soror  domini  comitis  Tolosae...  voluntate  lum  fideliter  sine  omni  placito  &  absque 

Bernard!  Jordani  de  Insula  sui  mariti,  sol-  omni  contradictione  restituant.  Et  manc!:!- 

vit Ugoni  Ermengavo,  filio  Pétri  Er-  verunt  Bernardus  Jordanus  &   frater  (jus 

meiigavi  de  Lautreg,  &  omni  suo  ordinio  Jordanus    jamdictis   Tolosanis    consulibus 
omnem    illam    dotem...    convenientia   sui 

matrimonii  de  seipsa  &  de  GuilabertO  suo  •  Archives  municipales  de  Toulouse,  cirtuLiir» 

marito,  in  Castro   &  villa  de  Afiaco,  Sec,  du  Bourg,  p.  177,  n.  lxx, 


1 2 1 1 

|;\nvier, 


An 

1204 


DOI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


D02 


istam  scnpsit. 


'îiesentibus  &  futiiris  &  per  fidem  suorum  testes  Bernardiis  Ramuiuliis  Earravus  & 
corporum  plivirunt  &  tactis  sacrosanctis  Bertrandus  de  Montibus  &  Petriis  de  Moii- 
Evangeliis  jiiravcnint,  ut  hec  omnia  que  tibus  frater  ejus  &  Arnaldus  Mainata  juve- 
predicta  suut  &  ut  melius  superius  conti-  nis  &  Bertrandus  de  Pozano  &  Bernardus 
neiUur  faciant  &  teueant  &  persequantur  Rogerius  &  Bernardus  de  Turre  &  Arnal- 
totum  pro  voluntate  8f  cognitione  consu-  dus  Guido  &  Bernardus  Faber  &  Petrus 
lum  Tolosanorum  presentium  &  future-  W"s  de  Claustro  &  Stephanus  Karaborda  & 
rum  pro  boiio  &  fide.  Hoc  autem  ita  facto  Belengarius  Raniundus  &  Bertrandus  de 
&  posito,  Tolosani  consules,  Poncius  Be-  Villanova,  &  Petrus  Sancius  qui  cartam 
lei»garius  scilicet  &  W"s  de  Pozano  & 
W"s  de  Vendinis  &  Petrus  de  Miramonte 
&  Terrenus  de  Serris  &  Martinus  Ruffatiis 
&  W^^  Poncius  Maschalcus  &  Bernardus 
Molinus  &  magister  Bernardus  &  Raniun- 
dus Gamiscius  &  Ugo  Johannes  &  W"s  Pa- 
gauus  &  Bernardus  de  Cadoil  &  Petrus  Vi- 
talis  &  Bernardus  Gausbertus,  pro  seipsis 
&pro  omnibus  eorum  sbciis  qui  tune  erant 
de  capitule  &  pro  omnibus  hominibus  & 
feminis  urbis  Tolose  &  suburbii,  absol- 
verunt  Bernardum  Jordanum  &  Jordanum 
fratrem  suum  &  omnes  socios  &  adjutores 
sucs  &  eorum  ordinium  de  omnibus  illis 
nialefactis  &  rapinis,  quas  ipse  Bernardus 
Jordanus  &  frater  ejus  Jordanus  &  socii 
&  adjutores  eorum  cum  eis  hominibus  & 
feminis  Tolose  fecerant  usque  ad  illum 
diem  ullo  modo  &  hoc  absque  ulla  reten- 
tione,  quam  prescripti  consules  ibi  nuUo 
modo  fecerunt  nec  retinuerunt.  Et  ibidem 


tores  eorum  cum  eis  fecissent  hominibus 
&  feminis  Tolose  usque  ad  illum  diem,  in 
quo  hec  absolutio  facta  fuit  ullo  tempore. 
Preterea  prescripti  consules,  pro  seipsis  & 
pro  omnibus  aliis  Tolosanis  consulibus 
pro  presentibus  &  pro  futuris,  mandave- 
runt  Bernardo  Jordano  &  Jordano  fratri 
suc,  ut  ipsi  &  omnes  res  suas  possint  in  eis 


credere  &  confidere  per  omnia  tempera,      Orbessano  &  cum  ee  Pelegrinus  de  Leg- 

nionte  &  Ramundus  de  Deoadjuva  &  Cal- 
vetus  de  Lei^monte  Si  Bernardus  de  Crassa, 
!k  per  fidem  corporum  suorum  plivirunt  8i 


sicut  in  bonis  amicis.  Hoc  totum  fuit  ita 
positum  &  laudatum  XIII  die  introitus 
niensis  aprilis,  feria  IIII,  régnante  Philippe 
rege  Francorum  &  Ramundo  Tolosane  co- 
mité &  Ramundo  episcopo,  aiino  M"CC  "liii" 
ab  lacamatione  Domini.   Hujus  rei  sunt 


An 
120.1 


121. 

Paix  entre  les  consuls  de    Toulouse 
6-  Bernard  d'Orbessan  '. 

NOTUM  sit  cunctis  quod  Bernardus  de 
Orbessano,  filius  Pétri  de  Orbessano 
qui  fuit,  pervenitTolosam  &  representavit 
se  coram  Tolosanis  consulibus,  ubi  venit 
cum  eis  ad  cencordiam  de  omnibus  illis 
malefactis  &  rapinis,  quas  ipse  Bernardus 
de  Orbessano  vel  pater  ejus  Petrus  do 
Orbessano  qui  fuit  hominibus  &  feminis 
Tolose  fecerant  ullo  modo  usbue  ad  illum 
diem.  In  qua  concordia  Bernardus  de  Or- 
bessano mandavit  Tolosanis  consulibus  & 
prescripti  consules,  pro  seipsis  &  pro  omnibus  hominibus  &  feminis  urbis  &  su- 
omnibus  eorum  sociis  de  capitule,  cog-  burbii  Tolose  presentibus  &  futuris,  ut 
noverunt  quod  aliquis  homo  vel  femina  ipse  Bernardus  de  Orbessano  non  faciat 
Tolose  non  poterat  marcham  aliquam  nec  eis  aliquam  rapinam  nec  aliquod  malum 
peticionem  facere  alicui  pro  rapina  nec  scienter  ullo  modo,  nec  aliquis  nec  ali- 
pro  malef^cto,  quod  Bernardus  Jordanus  qua  sue  ingénie  vel  censilie  nec  de  posse 
vel  Jordanus  frater  ejus  vel  socii  aut  adju-  '  sue  ullo   tempore.  Et   si  forte  nescienter 


hoc  faciebat,  quod  ipse  quando  scierit  ad 
commonitionem  Tolosanorum  consulum 
presentium  &  futurorum  vel  eorum  nun- 
cium  (.sk)  Telosam  redeat  sine  dilatione, 
ubi  eorum  cognitione  consulum  presen- 
tium &  futurorum  illud  totum  sine  omni 
placito  &  absque  omni  contradictione  res- 
tituât. Nam  ita  mandavit  eis  Bernardus  de 


'  Archives  municipales  cle  Toulouse,  cirtuliure 
du  Bourg,  p.  174,  n.  Lxix, 


An 

1204 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5o4 


tactis   sacrosaiictis  Evangcliis  juraveninf,  Franconim  &  Raniiindo  Tolosano  comité 

lit  hec  oninia  que  predicta  sunt  &  ut  nieliiis  &  Ramuiulo  episcopo,  anno  M°CC"llll»  ab 

superius  continenturfaciat  &  teneat  &  per-  Incariiatione  Domiiii.  Hujus  rei  sunt  testes 

sequatur  ipse  Bernardus  de  Orbessano  to-  Petrus  Rogerius  tune  existens  vicarius  To- 

tum,  cognitione  consulum  presentium  &  lose  &  Jordanus  de  Villanova  &  Bernardus 

futurorum,  bonafide  omni  tempore.  Prête-  Pvnniundus  de  Tolosa  &  Petrus  frater  ejus 

rea  idem  Becnardus  de  Orbessano  ceterique  &    Petrus   Rogerius   &  Arnaldus  Mainata 

prescripti  milites  mandaverunt  sub  eodem  juvenis   &  Bertrandus   de   Pozano  &  Ra- 

sacramento  consulibusTolosanis  présent!-  mundus  Rotbertus   &  Vitalis   de  Prinaco 

bus  &  futuris,  quod  quando  exercitum  per  &  Arnaldus  Rannindus  de  Escalquencis  & 

seipsos  facere  vohierint,  ut  ipse  Bernardus  Pelegrinus  Siguarius  &  V/us  Ramundus  & 

de  Orbessano  ad  commonitionem  Tolosa-  Johannes  Curtasola  &  Petrus  de  Ponte  & 

norum  consulum  presentium  &  futurorum  Petrus  W'^^  jg  Claustro  &  NV"^  de  P'auojove 

illum  exercitum  cum  iiil  militibus  bene  &  &  Pvamundus  Crassus,  &  Petrus  Sancius  qui 

viriliter  armatis  honorifice  pcrsequatur  cartam  istam  scripsit. 
super  illos  quod  debeat  bona  fide  8c  hoc 
quod  sit  in  cognitione  consulum  presen- 
tium  &  futurorum.  Hoc  autem  ita  facto  & 
posito,  Tolosani  co.nsules  W^*  de  Pozano 
scilicet,  &c.  (ut  supra),  pro  seipsis  &  pro 

omnibus   eorum   sociis  qui  tune  erant  de  -r     >    ,   j 

capitule  &  pro  omnibus  hominibus  &  fe-  J ratte  de  paix  entre   la  commune  de 
minis  urbis  Tolose  &  suburbii,  absolverunt 


122. 


Bernardo  de  Orbessano  &  omnibus  militi- 
bus &  hominibus  suis  totum  hoc,  quod  eis 
petebant  vel  petere  poterant  vel  putabant 
petere  pro  malefactis  vel  pro  rapinis,  quas 


Toulouse    6-    Vé-^iaSy    vicomte    de 
Lomagne,  seigneur  d'Auvïllars\ 


OTLîM  sit  omnibus  hominitnis 

s  &   futuris,  quod   dum    consulcs 


IN  tibu 


prescn- 

l'r 


ipse  vel  pater  ejus  Petrus   de  Orbessano      Tolose  erant  in  obsidione  castri  Altivilaris 


qui  fuit  vel  sui  milites  aut  homines  ullo 
modo  fecissent  hominibus  &  feminis  To- 
lose usque  ad  illum  diem,  in  quo  hec  abso- 
lutio  facta  fuit  &  hoc  sine  aliqua  retinen- 
tia,  quam  predicti  consules  ibi  ullo  modo 
non  fecerunt.  Et  ibidem  prescripti  con- 
sules, pro  seipsis  &  pro  omriibus  eorum 
sociis  qui  tune  erant  de  capitule,  cognove- 
runt  quod  aliquis  homo  vel  femina  Tolose 
non   poterat  ei   nec   hominibus  terre  sue 


cum  communi  exercitu  Tolose  propter 
injurias  &  malefacta  distringenda,  que  Vi- 
zianus  Leomanie  vicecomes  8i  Odo.  ejus 
iilius  8c  milites  8c  homines  Altivilaris  8c 
Leomanie  quondam  eis  fecerant,  tune  Vi- 
zianus  vicecomes  Leomanie  8c  Odo  ejus 
filius  8c  milites  8c  probi  homines  Altivi- 
laris 8c  Leomanie,  pro  seipsis  8c  pro  omni- 
bus militibus  8c  hominibus  8c  feminis  Alti- 
vilaris 8c  Leomanie,  venerunt  ad  fidem  8c 


peticionem  aliquam  facere  pro  malefactis      ad  concordiam  cum  consulibus  Tolose  ur- 
nec  pro  rapinis  usque  ad  illum  diem  factis      bis  8c  suburbii.  Que  finis  8c  concordia  talis 


ullo  modo.  Similiterque  Bernardus  de  Or- 
bessano, pro  seipso  8c  pro  omnibus  [ho- 
minibus 8c]  feminis  terre  sue,  absolvit  To- 
losanis  consulibus  8c  universis  hominibus 
Se  feminis  urbis  Tolose  8c  suburbii  totum 
hoc,  quod  eis  petebat  vel  petere  poterat 
pro  malefactis  vel  pro  rapinis  usque  ad 
illum  diem  8c  hoc  sine  aliqua  retentione 
quam  predictus  Bernardus  de  Orbessano 
ibi  ullo  modo  non  fecit.  Hoc  fuit  ita  po- 
situm  8c  laudatuni  XV  die  exitus  mensis 
aprilis,  feria  VI,  régnante   Philippo   rege 


fuit,  quod  consules  Tolose  urbis  8c  subur- 
bii pro  seipsis  8c  pro  omnibus  hominibus 
8c  feminis  urbis  Tolose  8c  suburbii  solve- 
runt  8c  reliquerunt  ac  dimiserunt  Viziano 
Leomanie  vicecomiti  8c  Odoni  suo  filio  8c 
omnibus  militibus  8c  hominibus  8c  feminis 
Altivilaris  8c  Leomanie  8c  eorum  ordinio 
totum  hoc,  quod  eis  petebant  vel  petere  vel 
requirere  poterant  vel  putabant,  sive  esset 

'  Archives  municipales  de  Toulouse,  cuitulaiie 
du  Bourg,  pp.   i32-i35,  n.  lui. 


An 
IZ04 


An 

1  204 
1  (  juin. 


An 

1204 


5o5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5o6 


pro  rapinis  vel  pro  injuriis  vel  pro  contu- 
nieliis  vel  pro  marchis,  sive  uUo  alio  modo 
quicquid  esset  iisque  ad  illum  diem,  in  quo 
hec  absolutio  fuit  facta,  exceptis  debitis  & 
baratis  8c  firmanciis  &  feodis  absque  ulla 
alia  reteiitione  quam  ibi  consules  Tolose 
ullo  modo  non  fecerunt  vel  retiiiuerunt, 
&  quod  ipso  Viziauus  Leomanie  vicecomes 
&  Odo  ejus  filius  &  onines  milites  8c  ho- 
miiies  8c  femiiie  Altivilaris  8c  Leomanie 
possint  de  cetero  in  eis  credere  8c  confi- 
dere  se  8c  sua  in  omnibus  locis  pro  bona 
fide.  Et  ibidem  Vizianus  Leomanie  viceco- 
mes 8c  Odo  ejus  filius,  pro  seipsis  8c  pro 
omnibus  militibus  Se  hominibus  8c  feminis 
Altivilaris  8c  Leomanie,  absolverunt  8c  re- 
liquerunt  ac  dimiserunt  sua  bona  propria 
voluntate  omnibus  hominibus  8c  feminis 
Tolose  urbis  8c  suburbii  8c  eoruni  ordinio 
totum  hoc,  quod  eis  petebant  vel  petere 
vel  requirere  poterant  vel  putabant,  sive 
esset  pro  rapinis  vel  pro  injuriis  vel  pro 
contumeliis  vel  pro  marchis,  sive  ullo  alio 
modo  quicquid  esset  usque  ad  illum  diem, 
in  quo  hec  absolutio  fuit  facta,  exceptis 
debitis  8c  baratis  8c  firmanciis  8c  feodis  ic 
excepta  leyda  8c  consuetudine  antiqua, 
que  débet  juste  dari  ad  Altumvilare,  8c 
hoc  absque  ulla  alia  retentione,  quam  ibi 
Vizianus  Leomanie  vicecomes  8c  Odo  ejus 
filius  ullo  modo  non  fecerunt  8c  retinue- 
runt.  Preterea  Vizianus  vicecomes  Leoma- 
nie 8c  Odo  ejus  filius,  pro  seipsis  8c  pro 
eorum  successoribus  niandaverunt  8c  con- 
venerunt  consulibus Tolose  urbis  Se  subur- 
bii presentibus  8c  futuris,  quod  de  homini- 
bus 8c  de  feminis  Tolose  urbis  8c  suburbii, 
de  presentibus  8c  de  futuris  ullo  fempore 
non  accipiant  nec  accipere  faciant  ad  Al- 
tumvilare nec  alibi  leydam  vel  consuetudi- 
nem,  nisi  illam  leydam  8c  consuetudinem 
que  juste  Se  antiquitus  débet  dari  ad  Altum- 
vilare 8c  non  aniplius,  8c  quod  omncs  ho- 
mines  Tolose  urbis  8c  suburbii  présentes 
8c  futuri  possint  se  8c  sua  in  eis  credere  8c 
confidere  omnibus  locis  pro  bona  fide. 
Nam  ita  Vizianus  Leomanie  vicecomes  8i 
Odo  ejus  filius  per  fidem  suorum  corpo- 
rum  pleviverunt  8c  super  sancta  Evangelia 
juraverunt,  quod  hec  omnia  ita  bene  ut 
melius  superius  scripta  sunt  faciant  8c  te- 
r.îant  8c  fidelitcr  persequantur  totum,  cog- 


nitione  consulum  Tolose  presentium  8c 
futurorum.  Erant  autem  tune  consules 
Poncius  Willelmus  de  Sancto  Romano  8c 
Tolosanus  de  Lesato  Se  Bernardus  Willel- 
mus de  Palacio  8c  Petrus  Constantinus  Se 
Arnaldus  Maynada  juvenis  8c  Bertrandus 
de  Pozano  8c  Bernardus  de  Turre  8c  Ber- 
nardus Rogerius  8c  Arnaldus  Guido  8c 
Constantinus  8c  Poncius  de  Quinto  8c  Ber- 
nardus Faber  8c  Poncius  Guitardus  8c  Oli- 
verius  de  Pruleto  8c  Oldricus  de  Portale 
8c  Arnaldus  Rufus  8c  Bonetus  Boisella  8c 
Vitalis  Geraldus  8c  Petrus  Brunus  8c  Ar- 
naldus Aiscius  juvenis  8c  Willelmus  Cas- 
cavelerius  8c  Ramundus  de  Ulmo  8c  Pon- 
cius Palmada  8c  Willelmus  de  Lauzicio. 
Et  hoc  fuit  ita  laudatum  8c  ab  utraqua 
parte  concessum  in  obsidione  castri  Alti- 
vilaris, ubi  consules  Tolose  urbis  8c  subur- 
bii erant  cum  commuui  exercitu  Tolose, 
XIIII"  die  in  introitu  mensis  junii,  feria 
II,  régnante  Philippo  rege  Francorum  8c 
Ramundo  Tolosano  comité  &i.  Ramundo 
episcopo,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M°cc°iiii.  Horum  omnium  que  predicta 
sunt  testes  sunt  dompnus  Geraldus  Arma- 
niacensis  cornes  Se  Odo  Leomanie  ejus 
consanguineus  8c  Ramundus  Tolose  epis- 
copus  8c  Bernardus  de  Marestanno  &c 
Petrus  Ramundus  frater  domini  Ramuudi 
Tolosani  comitis  8c  Bernardus  Jordanus 
de  Insula  8c  Jordanus  de  Lisula  ejus  frater 
8c  Bernardus  Guitardus  8c  Bernardus  do 
Orbessano  8c  Petrus  de  Montebruno  8c 
Jordanus  de  Villanova  8c  Ugo  de  Palacio 
8c  Willelmus  de  Pagano  Se  Petrus  Ramun- 
dus major  8c  Bernardus  Caraborda  de  Por- 
taria  8c  Willelmus  de  Turre  8c  Bertrandus 
de  Villanova  8c  Willelmus  Ato  Sancti  Bar- 
cii  8e  Ramundus  Pilificatus  8c  Johannes 
Curtasolea  8e  Petrus  Maurandus  8c  Be- 
rengarius  Ramundus  atque  multi  alii,  8c 
Ramundus  Agobertus  qui  mandate  predic- 
torum  consulum  cartam  istam  scripsit. 


An 

1204 


5o7  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  5o8  

An 
■        ~~  omni  trossello  nu  d.  &  de  balis  il  d.  &  de      '^°'^ 

bardis  ligatis  cum  sogibus  ii  d.  &  de  bardis 
j-,3^  ligatis  cum  rotortis  i  d.,  set  de  lino  vel  de 

lineis  paiinis  nichil  débet  dari,  &  de  ho- 
r.         A  ,,.,.,  nere   terlicionim   debent  dari  il  d.,  &  de 

Enquête  sur  les  droits  de  Leude  perçus     i^^^e,^  ^-^^^^-^^  ^-^^  cordoani  iiii  d.  &  om- 

par  le  comte  de  Toulouse  à  Saint-      nis  qui  transit  inde  cum  trossello,  si  equi- 
Jory  '.  taverit  equitaturam  cellatam  cum  estreubs, 

nichil  det  pro  illa  equitatura  nec  de  tressa 
OTUM  sit  universis  preseutibus  &   fu-      quam  post  se  in  equitatura  portaverit,  8c 
ij^  turis,    quod   controversia    fuit    iiiter      si  inde  sine  trossello  ita  transierit,  débet 


1204 

juin 


i  7       -     -  - 

quosdam  probos  homines  Tholose  &  baju-  dari  de  trossa  &  equitatura  I  d.  Et  de  ho- 

los  domini  comitis  de  leida  que  apud  Saiic-  nere   plunibi   sive    sepi   debent  dari    il   d, 

tum   Jorium    capiebatur,   set   ad    ultimum  &  de  honere  cupri  sive  cere  nu  d,  &  de 

Tholosani  consules,  scilicet  Guillelmus  de  mola  fabri  i  obolus  &  de  mola  molendini 

Prigiiano  &  Guillelmus  de  Vendinis  &  Pe-  I  d.  &  de  honere  arietinarum  sive  ovina- 

trus  de  Miramonte  &  Poncius  Belengarius  rum  pellium  cum  lana  iiii  d.  &  sine  lana 

&  Terrenus  de  Serris  &  Martinus  Ruffatus  H  d.  &  de  bove  vivo  sive  mortuo  I  obolus 

&  Guillelmus  Poncius  Maschalcus  &  Ber-  &  de  bestia  de  coriis  bovinis  honerata  iin 

nardus  Molinus  &  Bernardus  Bonushomo  d.  &  de  porco  vivo   i   obolus  &  de  sallito 

&  Vitalis  Niger  &  magister  Bernardus  &  l  d.  &  de  honere  sallitorum  porcorum  ini 

Ramundus  Gamiscius  &  Tosetus  Ariberlus  d.  &  de  honere  salis  &  nucum  junctatam, 

&    Bernardus    Raterius    &   Bernardus    do  De  blato  sive  de   vino  nichil  débet  dari. 

Cadoil  &  Petrus  Vitalis  &  Guillelmus  Pa-  De  equa,  de  mulo  aut  de  mula,  de   istis 

ganus  &  Arnaldus  de  Pegulano  &  Ugo  Jo-  singulis  animalibus   que  inde   ad  venden- 

hannes  &Bernardus  GausbertusSc  Arnaldus  duni  transierint  debent  un  d.  dari,  &  de 

Puer,  feceruntante  se  venire  quosdam  pro-  asino   vel    asina    qui    inde   ad   veudenduiu 

bos  homines  Sancti  Jorii,  scilicet  Amelium  transierit  débet  dari  i  obolus  &  de  honere 

de  Sancto  Jorio  &  Petrum    Fabrum,   qui  coriorum  copirollorum  iiii  d.  &  de  duo- 

longum    tempus    leidam    illam    jamdudum  dena  ovium  que  inde  ad  vendendum  tran- 

acceperant,  qui  sacramento  prius  prestito  sierit  III  oboli  &  de  duodena  yrcorum  vel 

ante  Tholosanorum  consulum  presenciam  caprarum  II  d.  &  omnis  coUarius  cum  pe- 

&    aliorum  proborum  hominum  Tholose,  dibus  débet  dare  de  suo  honere  I  d.  &  de 

dixerunt  pro  testimonio  quod  leida  illa  de-  minus  eadem  ratione  &  de  honere  lane  sive 

bebat  accipi  ad  Sanctum  Jorium  &  ad  Pra-  siccorum   caseorum    débet  dari   i  d.  &  de 

tum  de  Begonibus.  Et  leida  illa  erat  talis,  honere  salomonorum  sive  aliorum  sallito- 

quod  de  cadrupede  de  rodore  honerato  de-  rum  piscium  nu  d.  &  de  uno  salamone  i  d. 

bebat  dari  i  d.  &  de  minus  eadem  ratione  &  de  honere  rescencium  piscium  11  d.  & 

&  de  signo  Ti  d.   &  de  squilla  i  d.  &  de  de  gonione  sive  de  lorica  qui  non  erit  in 

equo  ad  vendendum  inde  transeunti  nn  d.  bala  sive  in   trossello  vi  d.  &  de  honere 

&   de    cadrupede    honerato    astarum    sine  sartaginum  nu  d.  set  de  castaneis  vel  de 

ferro  i  d.  &  cum  ferro  II  d.,  &  de  cadru-  aliis  fructibus,  exceptis  nucibus  tantum- 

pede  de  armis  honerato  IIII  d.  &  de  cadru-  modo,  nichil  débet  dari,  &  de  fusta  nisi  in 

pede  capellis  ferreis  honerato  11  d.  &  de  turnum  erit  ascensura  nichil  dari  débet.  Et 

minus  eadem  ratione,  &  de  correiaria  nec  predicti  testes,  Amelius  scilicet  &  Petrus 

de  sabataria  débet  dari  aliquid,  set  de  uno-  Faber,  fide  affirmato  &  sacramento  pres- 

quoque  corio  cervorum   crudo  sive  parato  tito  dixerunt  anteThoIosanorum  consulum 

I  d.  &  de  bestia  coriis  integris  crudis  sive  &  nuiltorum  aliorum  proborum  hominum 

paratis  honerata  IIII  d.  &  de  honere  alu-  presenciam  pro  testimonio,  ut  hec  omnia 

niinis  I  d.  &  de  honere  cumiiii  II  d.  &  de  que  predicta  sunt    &   ut   melius    superius 

continentur   ita  viderant   &    audierant  & 

'  JJ,  XXI,  f"  56  v°,  n.  XXV.  erat  verum.  Tandem  vero  bis  omnibus  ita 


An 
1204 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5og 

auditis  &  testibus  diligenter  inquistti?, 
idem  consules  cogiioverunt  &  dixerunt  ut 
ita  ut  prescriptum  est  per  omnia  tenipoia 
haberetur  &  teneretur.  Et  de  sacraniento 
&  testiraoïiio  a  predictis  probis  hominibus 
hujusmodi  facto  suut  testes...  &  Petnis 
Sancius,  qui  cartam  istam  scripsit  niense 
junii,  feria  IIII,  régnante  Philippe  rege 
Francorum  &  Raniuiido  Tholosano  comité 
&  Ramundo  episcopo,  anno  M"  CC  Ilir  ab 
Incaniatione  Domini. 


OIO 


teras  ad  nos  benevoias  tuumque  adventura 

significantes  praemittere  débiteras,  inopi- 

natus  advenisti,  cunique  jam  didicisses  ma 

sedem    Apostolicam    velle  adiré   ad   extir- 

pandum    quod    adversum    me    falso    atqua 

adnlatorie  sumnio  pontiiici  subjectum  fue- 

rat,  tu  &  fr.  Ra.,  inconsulto  collega  vestro 

abbate,  sub  poena  anathematis,officii  atque 

beneficii   niei   tamqiiam  cuilibet  vilissinio 

clerico  mandastis,  ne  a  mea  dioecesi   uUo 

modo  discederem.  Praeterea  &  tu  frater  P., 

cui  soli  commissum  est  negotium  M.  G.  & 

ecclesiae  Capitisstagni,  cum  litteras  apos- 

tolicum  mandatum  continentes  ostendere 

12 A,   LXXIX  mihi  debuisses  aut  me  secundo  aut  tertio 

praemonere,  tu  simul  litteras,  admonitio- 

,  7J       7      />  7        nem  &  sententiam  condemnatoriam  dure 

Appel   au  pape   par  l  archevêque    de     ^  ,       ,         .  .  .  ..    „ 

'  tr  r   t       r  i  gj  acerbe  ad  me  transmisisti,  &  cum  ana- 

Narbonne  contre  les  légats  du  Saint-      themate,  officii  atque  beneficii  suspensio- 


An 
120.J 


Éd.orle. 
t.  111, 

col.  197. 


An 
1204 

2*)  no- 

veuibri'. 


Siège', 

NOTUM  sif  pluribus  &  manifestum,  quod 
cum  ego  Berengarius,  Narbonensis  ar- 
chiepiscopus,  comprovinciales  episcopos 
ad  consecrandum  G.  electum  Magalonen- 
sem  convocassem,  vos,  frater  P.  de  Castro- 
novo,  &  fr.  Rain.,  sedis  Apostolicae  gratia 
legati,  ex  primae  legationis  officio  eisdem 
inhibuistis  episcopis  ne  ad  consecrationem 
convenirent,  confingentes  ad  injuriam  mei 
&  dispendium  famae  meae,  quod  ex  defectu 
praesentiae  meae  prius  in  me  sententiam 
suspensionis  tuleratis,  a  qua  injuria  &  de- 
tractione  non  modica  nullo  umquam  modo 
cessare  voluistis,  nec  consecrationi  cele- 
brandae  viam  aperire,  donec  jurejurando 
me  astrinxistis  quod  super  negotio  haere- 
ticorum  starem  vestrae  legationi.  Deinde 
cum  pro  haereticis  expellendis  solummodo 
legatio  prima  vobis  injuncta  fuisset,  vos  ad 
ampliandam  vestrae  legationis  potestatem 
clcricorum  excessus  haeresim  esse  inter- 
prétantes, multa  contra  formam  mandati 
Apostoltci    &    in    detrimentum    ecclesiae 


nem,  &  juramentum  in  pallii  perceptione 
a  me  praefatum  mihi  interminasti,  in  quo, 
quoad  executionem,  in  quatuor  aut  quin- 
que  capitulis  mandati  suscepti  fines  trans- 
gressus  es.  Pro  bis  itaque  &  aliis  muliis 
gravaminibus  ego  B.  archiepiscopus  Nar- 
bonensis, te,  P.  de  Castronovo  &  fr.  Ra. 
monachos  Fontisfrigidi,  sicut  suspectes  & 
oppressores  meos  penitus  recuso,  &  a  ves- 
tra  audienlia  &  potestate  ad  beatissimum 
domnum  papam  Innocentium  appello,  po- 
nens  sub  ipsius  ])raesidio  &  protectione 
personam  meam  &  res  nieas  &  omnes  ca- 
nonicos  &  clericos  meos  &  res  eorum, 
tam  spiriluales  quam  temporales,  8c  eccle- 
siam  Narbonensem  cum  omnibus  ad  ipsaiu 
pertinentibus,&  totam  provinciam  ilii  sub- 
jectam,  cum  ecclesiis  &  moiiasteriis  & 
aliis  locis  religiosis  ibidem  constitutis 
eorumque  niinistris,  sumens  mihi  &  his 
omnibus  in  nostrum  adjutorium  eandem 
innovando  appellationem,  quam  transacto 
niense  augusti,in  die  festo  sancti  Bartholo. 
maei,  ante  vestrum  in  provinciam  nostram 
îngressum,  ex  providentia  feci  apud  Biter- 


Karbonensis  egistis.  In  secunda  vero  lega-  rim  coram  venerabilibus  fratribus  nostris 
tione,  quam  abbati  Cisterciensi  &  vobis  G.  Biterrensi,  G.  Magalonensi,  P.  Lodo- 
ipsis    praefatis    monachis    dominus    papa      vensi  episcopis  aliisque  quamplurimis  pru- 


commisit,  tu  frater  P.  de  Castronovo,  cum 
ingressurus  provinciam  Narbonensem  lit- 

'  Archives  de  l'église  de  Narbonne.  Voir   Gallia 
Chrisliana,  nov,  éd.,  t.  6,  p.  5c  &  seq. 


dentibus  viris,  adjiciens  nihilominus  ipsnm, 
quam  consequenter  apud  Narbonam  mense 
octobri,  die  sancti  Caprasii  martyris,  mane 
in  capitulo  nostro,  facta  jam  plena  eccle- 
siae  nostiae  ordinatione,  retexui  iterum 


KJ.orÎ2. 

t.iiir 

col.  lyS. 


J20A 


5ii                         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  5i:  ~ 

An  vers 

*"°^     appellationem.  Postremo,  quoaiam  vos  A.  ibidem   jurent   quod   de    onini   placito,  de 

abbatem  Cisterciensem,  horum  collegani,  taiito  quaiito   judices  fiieiint,  légitime  se 

in  gravamen   ecclesiarum  &  suffraganeo-  ducant  &  quod  pro  amore  nec  pro  inimi- 

rum  nostrorum    eisque    subditorum   nunc  cicia  aliquid  pro  dolo  ibi  non  faciant,  & 

processisse     rêvera     nuiltorum     relatioue  quod  de  omni  illo  placito,  de  tanto  quanto 

cognoviinus,  &  quia  contra  formam  cano-  judices  fuerint,  juste  se  ducant  de  diebus  & 

nicam   in  exigendo    a  clericis   juramento,  de  aliis  &  justum  judicium  proférant  sine 

alium  adversus  alios  instigando,  ut  ex  vi  omni  prolongatione  mala.  Et  quod  caba- 

juramenti  sese  invicem  ex  suis  mordeant  lerii  habeaat  taies  judices,  quod  ibidem  fa- 

protestationibus,  sed  &  quia  praeter  cou-  ciant  sacramentum  sicut  predictum  est  & 

suetam  benignitatem  aliorum  Romanor\im  quod  de  aliquo  usu  qui  ante  eos  allegatus 

legatorum,   qui    jam    tempore    praeteiito  fuerit  non  donent  diem  ad  probandum,  set 

ad   partes    istas   venerunt,    vos    fecisse   &  quod  retineant  judices  îUum  usum  super 

facere   constat,    cognoscentes    hujusmodi  eos  &  si  de  usu  nec  de  alia  re  judices  se 

gravamina  in  nos  participatione  dispendii  discordaverint,  prius  prestito  sacramento, 

reduudare,   vos   similiter   recusamus    &    a  sicut  predictum    est,  scribant   judices  vcl 

vestra  audientia  &   potestate,  sicut  &  ab  faciant  scribere  illud  de  quo  discordaverint 

aliis  vestiis  in  hac  legatione  consociis,  sub  antequam  inde  recédant  &  persolvant  scrip- 

ejusdem  pracmissae  &  iuterpositae  appel-  forem  utraque  pars  communiter  &  pétant 

lationis    nostrae    pracsidio,    ad    eumdem  consilium  judices,  scilicet  unus  de  quaquc 

domnum  papam  Innocentium  appelle  pro  parte  cum  consilio  parcium,  quibus  parti- 

me  &  bis  omnibus,  de  quibus  &  in  c[uibus  bus  dicant  prius  hoc  de  quo  discordaverint. 

supra  fecimus  mcntionem.  Diem  vero  vobis  Et  si  judices  cum  voluntate  cabaleriorum 

&  collegis  vestris  praefigo  dominicam,  in  concordaverint,    quod    pétant    consilium 

qua  cantatur  videlicet  Quasi  modo   geniti.  probis  hominibus  quod  faciant  sine  pena. 

Pro    reverentia    tamen    sedis    Apostolicae  Tamen  si  aliquis  noluerit  quod  consilium 

&   Christianae   fidei    munimine,    intérim,  petatur  consulibus  cabaleriorum,  quod  ju- 

donec    iter   tempore   opportune    pro    hac  dices  pétant  consilium  consulibus  Tholose 

prosequenda    appellatione     arripiam  ,    in  &  ibi  prius  jurent  quod  de  hoc,  quod  inter 

expellendis  haereticis  fidelis  vobis  ero  ad-  se  discordant,  quod  quisque  putat  dicere 

jutor,  salve  mihi  jure  &  bénéficie  factae  juste  secundum  sensum  suum,  &  consuleS 

appellationis   &   recusationis.  Facta   haec  douent  ibi   eorum    cognitionem   &  eorum 

appellatio  anno  MCCIIII,  videlicet  mense  judicium,  &  pars  illius  judicis  que  fuerit 

novembris,  VI  kalendas  decembris.  devicta  pro  consulibus  donent  médium  mi- 

liare    tegularum    planarum    ad    clausuram 
"~~~~                                        ~  ville  8c  censilia  quod  petantur  probis  ho- 
minibus vel    consulibus  ad    tercium  diem 
c  vel  infra  tercium  diem  quod  dissentio  ibi 
venerit.  Tamen  si  quedam  pars  diffugiebat 
quod  noUet  scribere  vel  facere  scribere  nec 
Règlement^    des    consuls    de    Foulouse  ^^^^^^  consilium  ad  tercium  vel  infra  ter- 
pour    l'administration    de    la  jus-  cium  diem  nec  sacramentum  facere,  sicut 
tice'.  predictum  est,  altéra  pars  scribat  vel  faciat 

scribere  &  veniat  ante  censules&  credatur 

' i-pHOLOSANI    consules    posuerunt    quod  de  la  desavensa,  quam  dixerii  cum  sacra- 

^'"       1     omnia    placita    que  fuerint   in   manu  mente  prius  prestito,  &  cabalerius  alterius 

'^°^     vicarii  nec  in  manu  dominorum  de  claus-  judicis,  qui   noluerit   scribere   nec  petere 

tris  nec  in  manu  dominorum  honorum  nec  consilium    nec  sacramentum    facere,  sicut 

in  manu  amicorum,  quod  si  judices  illius  predictum  est,  persolvat  penam  constitu- 

placiti  de  aliquo  se  discordaverint,  quod  fam.    Tamen  poslquam  judices   habuerint 

scriptuin   &   juratuiu,  si  potucrint  cveniro 

'  JJ.  XXI,  f"  88  v",  n.  XXXVI.  &  inter  se  concoid^irc  infra  tercium  dien:, 


\ers 
1204 


5l3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5i4 


faciant  sine  pena,  si  priiis  illud  consilium  quandam  mensurani  vini,  &  in  pagella  hii- 
iion  fiierat  consiilibus  petitum.  Tamen  si  jus  ville  habet  taies  xxxil  iiiensuras,  & 
de  usa  judices  petebant  consilium  consuli-  teneant  aliani  niensuram  vini,  que  teneat 
bus,  de  quo  usu  judices  utriusque  partis  quartam  partem  illius  mensure.  Et  quod 
dubitarent,  non  tenerentur  cabalerii  illius  omnes  albergatores  &  albergatrices  teneant 
placiti  propter  hoc  dare  penam  nec  judices  quandam  mensuram  avene  ad  razum,  que 
pro  ilia  evictione  &  domini  consules  dis-  teneat  VI  partem  eymine,  &  teneant  aliam 
tiingant  cabalerium  illius  placiti  ,  quod  mensuram  avene,  que  teneat  quartam  par- 
faciat  facere  suis  judicibus  taie  sacramen-  tem  illius  mensure  ad  razum.  Et  quod  ipsi 
tuni,  sicut  predictum  est.  Tamen  postquam  iiec  aliquis  nec  aliqua  non  vendant  ad  pe- 
judices  habuerint  juratum,  si  aliquis  erat  regrinos  vel  ad  Komeuos  palmolam  mixtam 
cambiatus,  quod  faceret  illud  idem  sacra-  nec  alio  modo.  Et  si  forte  peregrini  vel 
mentum  quod  alii  judices  facfum  haberent.  Romeui  volueriiit  emere  panem  vel  vinum 
Et  dominus,  in  manu  cujus  erit  placitum,  vel  avenam  extra  hospicium,  donet  unus- 
non  possit  nocere  nec  valere  in  juditio  quisque  pro  se  &  pro  sua  bestia  I  torne- 
salva  sua  omni  dominacione,  si  aliquis  sium  hospiti  vel  hospite,  &  si  fuerint 
duxerit  placitum  ante  consules  quod  juret  pédestres,  donet  unusquisque  pro  se  i  tor- 
quod  illud  placitum  est  comune  secundiim  nesiam  hospiti  vel  hos[)ite.  Set  postquam 
suum  sensum  ik  prestito  sacramento,  si  peregrini  vel  Romeui  hospitabuntur,  al- 
consules  cognoverint  quod  illud  placitum  bergatores  vel  albergatrices  teneant  alber- 
sit  comune,  quod  recipiant  sive  autem  re-  garias  apertas  usque  signum  pulsetur,  & 
lin[uant.  quicumque  voluerit  ibi  cambiare  vel  von- 

dere  vel  emere  a  peregrinis  vel  Romeuis, 
habeat  licentiam  hoc  facere  &  non  prohi- 
beat  hospes  nec  hospita.  Et  postquam  si- 
gnum pulsabitur,  si  aliquis  appcUaverit  ad 
hostium  alborguarie  causa  cambiandi  vel 
vendendi  vel  emendi,  aperiat  ei  hospes  vel 
hospita  &  ingrediatur  &  habeat  licenciam 
hoc  facere.  Et  de  quaque  bestia,  si  venditur 
in  [hojspitio,  habeat  hospes  vel  hosjnta  de 

IV  nomine  domini  nostri  Jesu  Christi.  venditore  vel  de  eniptore  vi  d.  Tolosanos 
Hoc  est  comune  stabilimentum,  quod  &  »on  plus.  Si  vero  peregrini  vel  Romeui 
consules  Tholose  urbis  &  suhurbii  cum  vendideriut  vel  emerint  bestias,  nichil  ha- 
comuni  consilio  ejusdem  urbis  &  suburliii  beat  hospes  vel  hospita  de  eis  pro  ilki 
fecerunt,  quod  postquam  peregrini  vel  Ro-  emptione  nec  pro  venditione.  Et  si  pere- 
meui  venerint  in  carraria  de  albergariis  de  grini  vel  Romeui  emerint  bestias  &  in 
Ponte,  albergatores  vel  albergatrices  non  prima  jornata  inveneiint  ibi  engannum, 
accipiant' peregrinos  nec  Romeuos  persua  reddant  illam  bestiam  &  récupèrent  pre 
vestimenta  nec  eorum  bestias  per  frena  nec      cium  in  pace.  Et  totum  hoc  quod  canibia 


116. 

Règlement    des  consuls   de    Toulouse 
pour  les  pèlerins  6*  les  hôteliers^ 


tores  vel  albergatores  vel  alberguatrices 
convenerint  peregrinis  vel  Romeuis,  totum 
eiscomplcant  &  teneant  in  pace,  &  quod 
alberguatores  non  vendant  eis  bestias  hor- 
bas  nec  enderrenatas,  nec  fieri  concenciant 
ullo  modo. 

Item  consules  Tholose  urbis  &  suburbii, 
fici  &  paneiice  Tholose  fecerint.  Et  quod  cum  comuiii  consilio  ejusdem  urbis  &  su- 
omnes  albergatores  &  albergatrices  teneant      burbii,  fecerunt  stabilimentum  taie,  quod 

aliquis  vel  aliqua  non  possit  accusari  post 
'  JJ.  XXI,  f"  65  r",  n.  XXX.  mortem  de   heresi,  nisi   in  vita  accusatus 

'  Il  faut  sans  dûuie  corriger  arri;i;anf.  esset  aut  [in]  infirmitate  positus  dcdissct 


per  cabestros,  &  si  forte  peregrini  vel  Ro- 
meui ingredientur  in  alberguariis,  non  vê- 
tent eis  exitum  albergatores  vel  alberga- 
trices nec  faciant  eis  ali(|uam  vini  intus  vel 
deforis  ullo  moJo,  &  quod  omnes  alber- 
gatores &  albergatrices  vendant  eis  taleni 
panem  &  ad    taie  pondus,  quale  alii  pane- 


liCJ 


Vin. 


An 
l2o5 


JIO 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5i6 


seipsum  vel  seipsam  hereticis  aut  nisi  mo- 
reretiir  in  nianibiis  ereticonim. 

Et  quod  unusquisque  &  unaquaque  (sic) 
teneat  condrictani  carrariam,  que  est  ante 
suum  honorem   cognitione  consuhini,  ita 


nisi  ad  novias,  nisi  cum  domino  domus  vel 
cuni  domina  domus  que  sine  marito  erit. 
Et  si  joculator  exti-aneus  vel  joculatrix 
venerit  in  hac  villa  Tholose,  de  VIII  die  ia 
ante  sit  in  eadem  conditione.  Et  si   forte 


A.i 

I  233 


quod  aqua  possit  inde  transire  sicut  débet      aliquis  vel   aliqua  contra  hoc  stabilinien- 


&  ubi  débet  consulum  cognitione,  &  quod 
aliquis  vel  aliqua  non  possit  soliim  carra- 
rie  in  altum  erigere  ullo  tempore  sine  con- 
siHo  consulum.  Et  quod  aliquis  vel  aliqua 
non  teneat  canalem,  que  (sic)  eisciat  aquam 
in  carraria,  nisi  faciebat  ad  aquam  pluvia- 
lem.  Et  si  forte  aliquis  vel  aliqua  contra 
hoc  venerit,  teneatur  consulum  cognitione. 

Et  quod  aliquis  vel  aliqua  non  accomo- 
det  peccuniam  alicui  homini  vel  femine  ad 
ludum  super  vestes,  quas  detulerit,  nec  ac- 
cipiat  vestes  suas  ad  ludum  nec  aliquis  vel 
nliqua  pignoretur  in  vestibus,  quas  detule- 
rit pro  peccunia,  quam  accomodasset  vel 
ad((uisisset  ad  ludum  nec  super  ludum.  Et 
qui  contra  hoc  fecerit,  amitat  peccuniam 
quam  accomodavit  vel  adquisivit  ad  ludum 
&  reddat  vestes  absolutas  &  iiuUam  possit 
iude  facere  petitionem. 

Item  consules  Tholose  urbis  &suburbii, 
cum  comuni  consilio  ejusdem  urbis  &  sub- 
iirbli,  fecerunt  stabilimentum  taie,  quod 
aliquis  vel  aliqua  non  faciat  se  ducere  vel 
tenere  alicui  ad  corpus  mortuum  alicujus 
propinqui  vel  propinque  vel  ad  aliud  cor- 
pus mortuum.  Quod  si  fecerit,  ille  qui  fe- 
cerit se  ducere  &  tenere  &  ille  vel  illi  qui 


tum  venerit,  levetur  in  castello  cognitione 
consulum  !k  pernianeat  ibi  consulum  cog- 
nitione. 

Omnia  hec  suprascripta  stabilimenfa 
fuerunt  cum  comuni  consilio  Tholose  urbis 
&  suburbii  posita  &  statuta,  ut  durarent  & 
observarentur  in  perpetuum.  Erant  autem 
tune  consules Poncius  Guillelmusde  Sancto 
Romano  &  Tholosanus  de  Lesato  &  Ber- 
nardus  Guillelmus  de  Palatio  &  Arnaldus 
Maynada  juvenis  &  Bernardus  de  Pozaiio 
&  Bernardus  de  Turre  &  Petrus  Constan- 
tinus  &  Bernardus  Rogerius  &  Arnaldus 
Guido  &  Constantinus  &  Poncius  de 
Quinto  &  Bernardus  Faber  &  Poncius 
Guitardus  &  Oliverius  de  Pruleto  &  Ol- 
dricus  de  Portalle  &  Arnaldus  Huffus  ik 
Bonetus  Borsella  &  Vitalis  Geraldiis  & 
Petrus  Brunus  &  Arnaldus  Aiscius  juvenis 
&  Guillelmus  Cascavelerius  &  Ramundus 
de  Ulmo  &  Guillelmus  de  Lauzino  &  Pon- 
cius Palmata.  Hoc  fuit  factum  &  statutum 
&  confirmatum  X  die  in  introitu  mensis 
mardi,  feria  V,  régnante  Philippo  rege 
Francorum  &  Ramundo  Tholosano  comité 
&  Ramundo  episcopo,  anno  ab  Incarna- 
tione  Domini  M"  cC  un".  Horum  omnium 


tenuerint  eum  vel  duxerint,  det  quilibet  que  predicta  sunt  testes  sunt  prenominati 
eorum  l  miliare  de  tegulis  planis  nomine  consules  &  Ramundus  Agobertus,  qui  man- 
pene  ad  clausuram  ville.  Excipiuntur  pater  dalo  predictorum  consulum  cartam  islam 
&  mater,  filii  &  filie,  fratres  &  sorores,  scripsit. 
niaritus  &  uxor,  isti  enim  taies  non  tenea- 
tur si  fecerint  se  ducere  vel  tenere  ratione  " 
propinquitatis.  Et  quod  aliquis  vel  aliqua 
non  ingratunet  se  in  facie  cum  unguibus 
nec  capillos  dilaniet  cum  manibus  nec 
sciadat  vestes  nec  in  terram  se  prosternât. 
Et  qui  contra  hoc  stabilimentum  fecerit, 
det  I  miliare  tegularum  planarum  nomine 
pêne  ad  clausuram  ville,  totum  consulum 
cognitione. 

Item  consules  Tholose  urbis  &  suburbii, 
cum  comuni  consilio  Tholose  urbis  &  sub- 
urbii, fecerunt  stabilimentum  taie,  quod 
joculatores  vel  joculatrices  non  intreat  in 
doraibus  homiaum  vel  femiaarum  Tholose 


127. 

Reconnaissances  rendues  aux  consuls 
de  Toulouse  par  divers  possesseurs 
de  hiens-fonds  '. 

NOTUM  sit  omnibus  homiaibus  presen- 
tibus  8i    futuris   quod   Aymericus    de 
Castronovo  &c  Ramundus  Garcia  &  Guil- 


JJ.  XXI,  f"  69  r",  n.  x.w'i. 


An 


5i7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5i8 


lelmus  de  Quinto  8c  Ramuiidus  de  Guaraii- 
hagiia  Si  Oidricus  de  Castronovo  &  Lau- 
driciis  &  Ugo  G"»,  &  Bernardus  Petiiis 
Aysciiis  &  Jordanus  de  Villanova  &  Giiil- 
lelmus  de  Turre  &  Anialdis  (sic)  &  Alo  de 
Montibiis  Si  Petrus  Giiillelmiis  Pilistortus 
&  Bertrandus  de  Moutibus  &  Bertrandiis 
de  Villanova  &  Ramundus  Arnaldus  de 
Villanova  &  Ayniericus  de  Castronovo  ju- 
venis  &  Petrus  de  Castronovo  ejus  frater 
recognoverunt  &  concesserunt,  qiiod  do- 
mus  &  capelle  que  sunt  in  piano  Mentis 
Aygoni  &  ipsam  planum  Montis  Aygoni,  in 
quo  fit  forum,  sicuti  est  foris  domos  que 
sunt  circa  planum  Montis  Aygoni,  quod 
totum  est  comune  hujus  ville  Tholose  &c 
de  honiinibus  &  feminis  hujus  ville  Tho- 
lose, Nam  ita  recognoverunt  &  concesse- 
runt predicti  viri  in  presencia  consuUuu 
Tholose  urbis  Si  suburbii.  Et  tune  Jor- 
danus de  Villanova  fecit  hanc  recogni- 
tionem  retento  jure  leydarum,  quas  ibi 
Iiabere  debebat.  Facta  autem  predicta  re- 
cognitione  &  concessione,  consules  Tho- 
lose urbis  8c  suburbii,  cum  consilio  8c  vo- 
luntate  comunis  consilii  ejusdem  civitatis 
Tholose  &  suburbii,  cognoveruut  &  pro 
juditio  diffinierunt,  quod  donuis  Se  capelle 
cum  omnibus  pertinentibus  edif'ficiis,  que 
sunt  in  piano  Montis  Aygoni,  &  ipsum  pla- 
num Montis  Aygoni,  in  quo  piano  forum 
fit,  sicuti  est  foris  domos  que  sunt  circa 
planum  Montis  Aygoni,  quod  totum  est 
comune  hujus  ville  Tholose  &  de  homini- 
bus  Si  feminis  in  hac  villa  Tholose  habi- 
tantibus.  Hoc  fuit  ita  a  consulibus  cogni- 
tuin  Se  judicando  diffinitum  XI  die  in  exitu 
mensis  marcii,  feria  II,  régnante  Philippo 
rege  Francorum  8c  Ramundo  Tholosano 
comité  8i  Ramundo  episcopo  ,  an  no  ab 
Incarnatione  Domini  M"cc°iiil°.  Hujus 
predicte  cognitionis  8c  dati  judicii  sunt 
testes  idem  consules,  scilicet  (uf  supra), 
qui  omnes  pro  seipsis  8c  pro  omnibus  aliis 
eorum  sociis,  qui  tune  erant  de  capitule, 
hec  omnia  cognoverunt  8c  judicando  dif- 
finierunt. Et  est  inde  similiter  testis  Ra- 
mundus Agobertus,  qui  mandato  predicto- 
rum  consulum  cartam  istam  scripsit. 


125 


LXXX 


Engagement  des  vicomtes  de  Millau 
6-  de  Gévaiidan  par  Pierre,  roi 
d'Aragon,  à  Raimond,  comte  de 
Toulouse  '. 

IN  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Christî, 
anno  ejusdem  Incarnationis  MCCiiii, 
niense  aprili.  Nos  Dei  gratia  P[etrus]  rex 
Aragonensis,  cornes  Barcilonie,  confitemur 
8c  in  veritate  recognoscimus  nos  mutuo 
accepîsse  a  vobis  R.  Dei  gratia  duce  Nar- 
bonensi,  comité  Tholose,  marchione  Pro- 
vineie,  CL"*  solides  Melgoriensium ,  de 
quibus  nebis  satisfactum  selutione  8c  nu- 
nieratione  profitemur,  ita  quod  deinceps 
exceptionem  non  numérale  peccunie  op- 
ponere  non  possimus,  imo  illi  specialiter 
renunciamus.  Quam  etiam  peccuniam  in 
utilitatem  nostram  versam  esse  recognos- 
cimus pro  predicta  vera  c(uantitate,  per 
nos  8c  successores  nostros.  Et  jure  pigno- 
ris,  bona  fide,  sine  dolo  tradimus  cum  hac 
carfa  vobis  predicte  R.  coniiti  8c  succei- 
soribus  vestris,  scilicet  burgam  quod  vulgo 
vocatur  Amilianum,  8c  castrum  de  Chirac, 
8c  castrum  de  Greze,  8c  castrum  de  Men- 
nar,  la  Roca,  Cumpeire,  8c  Trossit,  Sevci- 
rac,  Prevenqueras,  Laissac,  Monserrct, 
Digons,  Gaunac,  San  Gregori,  la  Panosa, 
Marouil,  la  Canorga,  Monestiers,  Menro- 
dat,  Monvizieu,  Pradelas,  Longonna,  Sang 
Affrican,  Castluz ,  Bornac,  cum  omnibus 
pertiiientiis  eorum  8c  cum  omni  jurisdic- 
tione  in  militibus  8c  aliis  hominibus  8c 
feminis.  Item  quicquid  habemus  in  fen- 
dis vel  feudalibus  vel  retrefeudalibus, 
alodiis,  deminicaturis,  prediis,  vineis, 
heremis  8c  cendirectis,  aquis,  aquarum  de- 
cursibus,  venationibus,  piscationibus,  pas- 
cuis,  molendinis,  usaticis,  pedaticis,  lesdis, 
furnis,  sestaralagiis,  firmanciis,  jtisliciis 
8c  reditibus  netariorura  8c  instrumento- 
rum,  8c  generaliter  quicquid  habemus  vel 
possidemus,  vel  aliquis  nomine  nostro  ha- 
bet  vel  pessidet  in  toto  coraitatu  de  Ami- 


ÉJ.orii». 

t.  iii; 

col.  igS. 


An 

I  204 
avril. 


ly.ori". 
t.  Ili. 

Ool.  lyij. 


Ki-^.  cur.  Fr.  [Original,  J.  SSp,  n.  1] 


An 
I  204 


SlQ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


liaiio  &  de  Gavaldano,  sicut  nos  vel  aliqiiis  ret    qiiod    predictis   occasioiil!)iis    vel    pro 

de  geuere  nostio  nielius  habuit  vel  posse-  guerra,   quani  pro  jure    predicti    pigiîoris 

dit.  Predictum  iitique  pigiuis  tali  lege  vo-  aliis  vos  vel  vestri  moveritis,  vel  alii  vobis 

bis  obligamus,  ut  ipsiim  habeatis  &  teaea-  vel  vestris  moveriut,  buigum  de  Ameliauo 

lis,  &  quia  ob  magnam  utilitatem  nostrara  amitteretis,  aiit  taiitum  de  supradicto  pi- 

predictum  pigiuis  vobis  siibponimus,  icirco  gnore  qiiod  redditus  usque  ad  terciam  par- 

oniiics  fiuctiis,   redditus   &   obvencioiies,  tem    iiiiiiuiarentur,   si   auxilio   nostio   vel 

ex  predicto  pignore  qualiteicunique  pio-  nostiorum,    quod    in   hoc   etiam    vobis  & 

venieiites,  vobis  &  successoribus  vestris  in  vestris  prestare   teneniur,  vel  alio  modo, 

perpetuuin  pleno  jure  donanuis,  ita  quod  ea  que  ablata  essent  infra  annum  rccupe- 

nec  a  vobis   nec  vestris   possit  repeti   per  rare  non  posselis,  vobis  &  vestris  predic- 

nos  vel  nostros  vel   aliquo  jure^conipen-  tam    summam    totam    ad    commonicionem 

sari.  Promittimus  etiam  vobis  stipulatione  vestram  vel  vestrorum   nos   soluturos  so- 

soUempui,  quod  totum  predictum  pignus  lempni  stipulatione  promittimus,  &  tune 

faciemus  vos  &.  vestros  habere   &   tenere  residuum  pignoris  quod  habueritis   nobis 

quiète  &  in  pace  sine  alicujus  contradic-  restituetis  nec  de  parte  amissa  teneaniini. 

tione,  &  ab  omni  coutroversia  &  interpel-  Concedimus  etiam  vobis  &  vestris  84  licen- 

latione  defendemus,  nec  aliquam  de  dicto  tiam  damus,  ut  in  locis  ydoneis  que  ele- 

pignore  vel  fructibus,  reditibus  seu  obven-  geritis   infra   terminos  predicti   pignoris, 

tionibus  per  nos  vel  per  interpositam  per-  possitis    novas    bastidas    sive    munitiones 

sonani  coram  ecclesiastico  judice  vel  civili  edificare,  &  sumptus  quos  in  eis  construen- 

liteni  vel  controversiam  suscitabinuis.  Ce-  dis  feceritis  usque  ad  cccc  marcas  super 

dimus  preterea  vobis  &  mandamus  omnes  j.rcdictum  pignus  cum  alio  debito  eisdem 

acciones,  prosecuciones,  peticiones,defen-  pactis  &  conveutionibus  habeatis,  &  illiid 

siones,  exceptiones,  &  generaliter  plenam  nos  vobis  soluturos  promittimus.  Si  vero 

experiundi  &  defendendi  potestatem  con-  aniplius  expenderitis,  ad   illud  solvenduni 

tra  quamlibet  personam  aliquid  habenteni  non  teneamur,  &  vos  quod  amplius  edifi- 

vel  tenentem  de  jure  predicti  pignoris,  &  caveritis  non  possitis  tollere  vel  amovere 

vos  in  rem  vestram  procuratorem  facimus.  nec   a    nobis    petere.   Et    si    qua    edificia 

Propter  quod   mandamus    atque   precipi-  nostra  propria  in  predicto  pignore  consti- 

mus  specialiter  omnibus  militibus&  homi-  tiita    aliquo  casu   ruèrent  vel   reffectione. 

iiibus  predicti  pignoris,  ut  eadem  qua  no-  iudigerent,  liceat  vobis  vel  vestris  ipsa  se- 

bis  vel  alicui  de  génère  nostro  fidelitate  cundum  pristinani  &  consimilem  foriiiam 

fuerunt   astricti,  vobis  &  vestris   tenean-  refïicere,  &  sumptus  quos  feceritis  super 

tur.  Et  si  forte,  quod  absit,  contingeret,  idem  pignus   eisdem  pactis  &  convenfio- 

quod  propter  factum  nostrum  vel  nostro-  nibus  habeatis.  Si  auteni  moneta  Melgo- 

rum,  vel  propter  dolum  sive  machinatio-  riensium  abatuda  fuerit  vel  lege  vel  pon- 

nem   hominum,  prefati  pignoris  Sanssius  dere  deteriorata,  ceddemus  vobis  vel  vestris 

patruus  noster  aut  quilibet  alius  aufferret  pro    singulis  1,  solidis    singulas    marchas 

vel  substraeret  aliquod  castrum  sive  nnini-  argent!  fini,  ad  pondus  Montispessulani. 

tionem    seu  villam    de   predicto    pignore,  Omnia  ut  superius  scripta  sunt,  nos  bona 

promittimus  vobis  &  vestris  bona  fide,  per  fide  servaturos  nec  aliquo  jure  scripto  vel 

nos  &  nostros,  quod  ad  illud  recuperandum  non  scri])to  contraventuros  nec  privilégie 

consilium  &  auxilium  prestabiiiuis  vobis  &  minoris  etatis  nos  deffensuros,  per  nos  & 

vestris,  cum  per  vos  vel  nuncium  vestrum  per  nostros  vobis  &  vestris  sollempni  sti- 

admoniti  fuerimus,  a  qua  admonicione  nos  pulatione  promittimus,  &  pro  his  omnibus 

nuUatenus    subtrahemus.     Quod    si    forte  observandis    omnia    bona    nostra   vobis   & 

predictum    consilium   vel    auxilium   vobis  vestris  obligamus  ac  sub|)oninius,  &  corpo- 

vel  vestris,  post  admonicionem  vestram  vel  raliter  tactis  etiam  sacrosanctis  Evangeliis 

vestrorum,  non  prestaremus,  possitis  nos  spoate   omnia  juramus,   sub  eodem   jure- 

incontinenti    ad    redimendum     predictum  jurando  concludentes,  quod   liberationem 

pignus  compellere.  Siiiiiliter  si  contiiigc-  jurisjuraiidi  non  condicejiius  vel  petemus, 


Aa 
1 204 


lïJ.orig. 

t.  III. 

col.  2ua 


—; —  5m  preuves  de  l'histoire  de  LANGUEDOC.  522   

An  An 

''°'*     nec   ut   obligatioiies    in   piistinum    statum  Et  liceat  vobis  &  vestris  redimere  predic-      '^°'^ 

restituaiitiir  postulabimus.  Et  pro  omnibus  tum  piginis  singulis  annis,  a  festo  natalis 

supradictis  inconvulse    servandis,  fratrem  Domiiii    usque    ad    Pascha;    set   a   Pasclia 

nostnim    Ildefonsum    coniiteni    Provincie  usque  ad  natale  Doniini  non  liceat  vobis 

presentem  vobis  fidejussoreni  donamus.  vel  vestris,  nobis  vcl  nostris  invitis,  redi- 

Ego  itac|ue  Udefonsus  Doi  gratia  cornes  mère   dictum    pigniis,   nec  possunius  ullo 

marchio  Provincie,  niandato  P[etri]  régis  tempore    vos   vel   vestros  ad   redimendum 

Aragonum  fratris  mei,  pro  predictis  oui-  predictum   pignus   conipellere,    nisi   sicut 

nibus  in  modum  suprascriptuin  servandis,  superius    scriptum    est.   Nos   R[aimundus] 

vobis  janidicto  R.  comiti  Tolose  8c  succès-  cornes   janidictus    totum,   sicut  predictum 

soribus   vestris    me    fidejussorem    obligo,  est,  promittimus  bona  fide,  per  stipulatio- 

sub  ypoteca  omnium  rerum  mearum,  spe-  nem,  vobis  P[elro]  régi  &  vestris  nos  ob- 

cialiter   etiam    omnia   supradicta  laudo  &  servaturos    nec    aliquo    jure    scripto    vel 

confirme,  &  ad  majorem  caufelam  me  ali-  non  scripto  contraventuros,  &  tactis  sanc- 

quo  jure  scripto  vel  non  scripto,  per  civi-  tis  Evangeliis   sponte  juramns.  Acta  sunt 

lem  vel  ecclesiasticum  judicem  contraven-  hec   omnia   &    laudata   apud   Ameliavum, 

turum,  nec  etiam  privilegio  minoris  etatis  anno  &  mense  que  supra.  Horum  omnium 

me   deffeiisurum,    set  omnia   suprascripta  testes  sunt  Guillelmus  de  Durfort,  G.  de 

rata    habiturum    per    stipulationem    pro-  Creisseill,  Assallitus  de  Guda,  Garsias  Rc- 

mitto,  &  tactis  corporaliter  snnctis  Evan-  mieu,  Bascol  Romieu,  Arnaldus  de  Fois- 

geliis  sponte  juro.  san,  G.  d'Anglairola,  Dalmatius  de  Reque- 

Ad  hoc  nos  R[aimundusJ,  Dei  gratia  dux  rent,    G.    Adalberii,    Bernardus    Amelii, 

Narbone,   cornes  Tholose,    marchio   Pro-  Columbus    scriptor   domini    régis,   Guido 

vincie,  bona   fide   &  sine   dolo,  promitti-  Capudporci,  Bertrandus  Radulfi,  Bertran- 

mus  per  nos  &  successores   nostros  vobis  dus  de  Ucecia,  Dragonetus  de   Bocoiran, 

P[ctroJ  régi  Aragonum,  &  vobis  Ild[efonso]  Guillelmus  de  Rosson,  Bertrandus  de  Oria- 

comiti  Provincie  &  vestris,  quod  burgum  nicis,  P.  Bortrandi  de  Lunello,  Elesiarius 

de  Ameliauo  &  castra  comiiatus  &  totam  de  Castlar,  BernarJus  de  Zasala,  Ugo  Ber- 

terram   prcdicti   pignoris  &  omnia   supe-  trandi,  R.  Jovent,  R.  Malcan,  Ugo  Benas- 

rius  nobis  obligata  pro  posse  nostro,  sicut  truc,  Guiraldus  de  Sancto  Egidio,  Pontius 

terram  propriam  tractabimus  &  conserva-  de   Luzan,  &  mullialii  &  P.  scriptor  do- 

bimus  &  jura  comitatiis  scienter  deperire  mini  R.  comitis  notarius  qui  bec  scripsit. 
non  sinamus.  Promittimus  etiam  vobis  St 

vestris  per  nos  &  per  nostros,  quod  quan-  " « 

documque   predicli   m   debitum,    ut   supe- 
rius  dictum  est,   noijis  vel  nostris  fuerit  ,  Y  Y  Vf 
solutum,  vel  niagister  milicie  in  partibus                                *''■ 
Provincie   conslitutus   vel    alius   niagister 

major  vel  prior  hospiialis   Jerosolimiiani  j4ctes  de  Pierre,  roi   d'Aragon,    6-  de 
S.  Egidii   pro  debito   suprascripto    nobis         Dlarie  de  Montpellier,  sujèmme'. 
vel  nostris  se  debitorem  constituerit,  red- 

demus  vobis  burgum  de  Ameliauo  &  castra  I.    ^UDI     tu,    Guillerme    Magalonensis   

hJ.orifi.  predicta  ik  totum  predictum  pignus,  sicut  1\  episcope,  ego  Petrus,  Dei  gratia  rex       '^" 

côi.'i"i.  supraJictum  est,  &  omnes  bastidas  &  edif-  Aragonum,  cornes  Barchinone  &  dominus      '  "" 

ficia,  a  me  vel  meis  facla,  sine  aliquo  pc-  Montispessulani,  ab  ista  hora  in  antea  per- 

juramento,   quod    ibi    lune    non    taciemus  sonam   tuam  non  capiam,  vitam  &  membra 

vel    fieri    sustinebimus,   &    hoc    pignoris  tua  tibi  non  toilam,  &c.   Hoc  fuit  factum 
instrumentum.   Et   homines   de   Ameliauo 

&  alii  homines  predicti  pignoris  sint  so-  ,^  ,       ,       , 

1    .•  .      s     £1    I-.    .  1-1.  Trésor  (les  chartes;  Magiielonne,  snc  II,  n.  ij. 

lutl  a  sacramento  &  ndelitate,  ciuod  niihi  ,r-  ■       <-,  , 

r     ■  ,     r  ■     .       o  1  •       l>  .  I''-'    '-'"<=    '^'    nii)Oiirdhiii    perdu,    nous   donnons 

faciunt    vel     feccr>nt,    &    vob.s    k    vestns  l'cxtrai,  qu.  sui.  d'nprès  une  copie  du  common.c- 

dfinceps   teneantur,  sicut  modo  tencutur.  ment  du  quatorzième  siècle  (J.  340,  n.  14).] 


I J  '■  .1 
17  juia. 


An 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5:4 


anno  dominice  Iiicarnationis  M'CCIV , 
XV  kalciidas  jtilii,  apiid  Moiitempessula- 
)uini,  in  ecclesia  Béate  Marie,  in  coin  uni 
collof(uio,  in  presentia  &  testimonio  Ilai- 
niiindi  comitis  Tholosani,  B.  de  Andusia, 
Cuillelmi  de  Balcio,  Ugonis  de  Balcio  fra- 
tris  sui,  Ildefonsi  comitis  Provincie,  co- 
mitis Sancii,  Pétri  de  Eissauciaco,  Stephani 
Bnrgundionis,  canonicoruin  Magalonen- 
si'.im;  Pétri  de  Conchis,  G.  de  Conclus  ejus 
filii,  Berengarii  de  Conchis,  R.  Atbrandi, 
R.  de  Mairois,  R.  Benedicti,  Radulphi 
Bonefacii,  Poncii  Aldeguerii,  P.  de  Sal- 
viano,  Jacobi  de  Nivella,  Poncii  Guillclmi, 
G.  de  Venranicis,  Bertrand!  de  Venranicis 
fratris  sui,  R.  Rascaszel,  Ugonis  de  Mon- 
terotundo,  Firmini  Fulcrandi,  Poncii  de 
Rocheta,  Stephani  de  Ovellano,  Pétri  de 
Oiieribus,  Giiiliernii  Rasicot,  Carbonelli 
Ordearii,  Laurencii  Aldeberti,  G.  Pctri  de 
Figiaco,  Duranti  de  Gros,  G.  Borelli,  Je- 
bannis  de  Casa,  Jacobi  Lumbardi,  Guido- 
jiis  Bergonnon,  G.  Dionisii,  Umberti  de 
Alesto,  Bertrandi  Rainaldi,  Richerii  Bona- 
ios,  Berengarii  de  Manso,  Guillenni  Tro- 
passen,  G.  de  Maschones,  R.  Boccados, 
11.  Kausoni,  R.  Adalradi,  P.  de  Adillano, 
G.  de  Sancto  Antonino,  P.  Basterii,  Pétri 
Pipini,  Aimerici  de  Congeniis,  Johannis 
Bligerii,  Rainaldi  Stornelli,  Laurencii  Ri- 
cardi,  Poncii  Carbonelli,  P.  Carbonelli, 
Poncii  de  Qiiaranta,  Pétri  Cornelii,  R. 
Ebrardi,  Arnaldi  de  Baldaco,  G.  Gariberni, 
G.  de  Arelate,  P.  Salvaire,  Berengarii  Ai- 
merici, G.  Bidocii,  Stephani  Tabernarii, 
Bertrandi  Egidii,  Pétri  Roderii,  G.  Manen- 
tis,  P.  Rainaldi,  G.  Boccados,  G.  de  Lu- 
nello  &  aliorum  quamplurium,  &  Ugonis 
Laurencii  notarii,  qui  hec  scripsicit  (sic) 
cum  predicta  suprascripcione ,  que  dicit 
od  imendarau 

II.  In'  nomine  Domini  nostri  Jesu 
Christi,  anno  ejusdem  Incarnationis  mil- 
lesimo  ducentesimo  quarto,  kalendis  mar- 
di. Ego  Petrus,  Dei  gratia  rex  Aragonum, 
cornes  Barchinonensis  &c  dominus  Montis- 
pessulani,  per  me  Si  per  Mariam  rcginam, 
uxorem  meam  &  per  universos  succcssorcs 
iiostros,  dono,  laudo  &  concedo  &  iirmiler 

■  Trésor  des  chnrtesj  Magiielonne,  sac  11,  n.  11. 
rj.  340;  copie  du  trsiiiième  siècle.] 


expromitto  vobis  duodecini  probis  liomini- 
bus  electis  ad  consulendam  communitatem 
Montispessulani,  presentibus  &  futuris, 
&  toti  universitati  Montispessulani,  quod 
castrum  &  villa  Montispessulani  &  casirum 
&  villa  de  Latis  &  Castrumnovum  &  om- 
nia  castra  &  ville,  que  cum  predicta  Maria 
regina  uxore  mea  in  dotem  accepi,  sint 
semper  &  nianeant  sub  una  dominatione 
&  seinhorivo  8t  ad  dominationem  ville 
Montispessulani  inseparabiliter  semper 
pertineant  &  maneant,  ita  quod  nuUum 
predictoruni  nos  val  successores  nostri  a 
vobis  &  a  potestativo  &  dominatione  ville 
Montispessulani  nullo  tempore  separemus 
vel  aliquis  nostrum,  titulo  venditionis,  do- 
nationis,  permutationis,  pignoris  seu  do- 
nationis  in  feudum  vel  quolibet  alio  génère 
alienationis.  —  Volo  preterea  &  concedo, 
quod  recipiatis  in  sacramento  juratorum 
Montispessulani  presentium  &  f'utiirorum 
homines  de  Latis  &  de  Castronovo.  Item 
promitto  &  convenio  vobis  per  stipulatio- 
nem,  quod  castrum  Montispessulani  & 
castrum  de  Latis  &  Castrumnovum  nulli 
persone  potenti  tradam  vel  fradi  faciam 
nec  ab  aliquo  tradi  paciar.  —  Sciendum 
taïuen  est  quod  redditus  ville  Montispes- 
sulani, castri  &  ville  de  Latis  &  Castri- 
novi,  postquam  pignus  de  Latis  a  vinculo 
pignoris,  in  quo  vobis  duodecim  probis 
hominibus  &  universitati  Montispessulani 
obligatur,  redeniptum  fuerit,  possumus 
impignorare  hominibus  tantum  Montis- 
pessulani vel  ipsorum  locorum,  ita  tamen 
quod  in  solutum  cédant.  —  Dono  preterea 
&  concedo  vobis  &  toti  universitati  Mon- 
tispessulani, quod  vos  duodecim  probi  ho- 
mines, electi  ad  consulendam  comunifatem 
Montispessulani,  présentes  &  futuri,  ha- 
beatis  plenam  potestatem  statuendi,  dis- 
tringendi  &  corrigendi  ea  omnia  que  visa 
vobis  fuerint  pertinere  ad  utilitatem  comu- 
nitatis  Montispessulani,  &  quod  villa  Mon- 
tispessulani muretur  &  munialur  per  ves- 
trani  &  successorum  vestrorum  noticiar.i  & 
siabilimentum,  manente  tamen  &  durante 
dominatione  &  jurisdictione  nostra&  curie 
nostre  Montispessulani.  Promitto  etiam 
vobis  &  toti  universitati  Montispessulani 
quod  illos  quos  fecimus  exules  temjiore 
quo  terra  Montispessulani  pervenit  ad  ma 


An 

I20J 


HJ.ori". 
l.III. 

col.  2iii, 


An 

12o5 


025 


PREUVES  DE  L'histoire  de  Languedoc. 


5:6 


An 

t  (mars. 


pervenit  &  de  preseuti  facio,  modis  quibus 
potero  fugabo  &  quam  procul  potero  sem- 
per  fugari  faciani,  &  quod  ipsi  vel  aliquis 
eorum  nunquam  redeant  in  Montepessu- 
lano  nec  iii  tota  terra  mea,  nec  amorem 
nec  fiduciam  mecum  unquam  habebunt. — 
Item  scio  &  cognosco  ciim  hac  presenti 
scriptura,  quod  doniinus  Moiitispessulani 
nunquam  habuit  nec  habere  débet  firman- 
tiam  in  hominibus  Montispessulani,  ita 
quod  pro  domino  aliis  se  vel  res  suas  obli- 
gent, nisi  per  amorem  pro  eo  vellent  fide- 
jiibere.  Item  promitio  &  convenio  vobis, 
quod  omnia  prcdicta  faciam  laudari,  con- 
firmari  &  rata  haberi  a  predicta  regina 
uxore  mea.  Adhuc  etiam  proraitto  &  con- 
venio vobis  per  stipulationem,  f'acta  a  me 
renuntiatione  jurisscripti  &  non  scripti  & 
tocius  juris  auxilii,  nichil  me  dixisse  vel 
fecisse  nec  etiam  dicturum  vel  facturum, 
quod  his  que  superius  continentur  vel  ali- 
cui  eorum  obviet,  nec  contra  hec  vel  ali- 
quid  horum  ullo  loco  vel  tempore  ego  vel 
successores  nosfri  venien.uJ,  nec  aliquis 
per  nos,  set  ita  totum  firmum  ratum  sem- 
per  manere  facienuis.  Hec  omnia  plenarie 
tenebo  &  observabo  in  perpetuum  &  facio 
Bernardinum  per  me  jurare.  —  Et  ego 
Bernardinus,  mandato  domini  niei  régis 
prescripti,  tactis  corporaliter  sacrosanctis 
Evangeliis  juro,  quod  ipse  omnia  predicta 
observabit.  Horum  omnium  testes  sunt  P. 
de  Bizanchis,  K.  Benedicti,  Luchas  Pulve- 
relli,  P.  Lobeti,  Berengarius  Amici,  Jo- 
hannes  Luciani,  Austorgus  de  Orllaco,  Re- 
gordus,  G.  de  Giabels,  Bertrandus  Egidius, 
R.  de  Caturcio,  G.  de  Conchis,  G.  Pétri, 
B.  Gandalrici,  Jacobus  Lumbardi,  Randul- 
phus  Bonefacius,  G.  Berengarius,  P.  Lu- 
ciani, Jo.  de  Orllaco,  G.  Boccados,  Ugo  de 
Porta,  G.  de  Cavannaco,  Guillelmus  Bido- 
cius,  Poncius  Vilnlis,  Poncius  Ri.,  Symon 
de  Camponovo,  G.  Borrelli,  G.  Capud  de 
Bove,  B.  Capud  de  Bove,  dominus  G.  Ma- 
galoneiisis  prepositus,  G.  de  Rnbastenx, 
Jo.  de  Latis  &  Ugo  Laurentii  notarius,  qui 
hec  scripsit  &  (signum  manuale). 

Et  ego  Maria,  eadem  gratia  regina  Ara- 
gonum,  comitissa  Barchinone  Se  Montis- 
pessulani domina,  omnia  &  singula  que 
superius  in  hac  carta  continentur  laudo  & 
coniirino  eodem  modo  Se  pacto  &  rata  in 


perpetuum  haberi  volo,  &  ut  a  me  plenius 
observentur  &  in  nuUo  violeniur  facio 
jurare  super  animam  meam  P.  de  Stagno, 
&  ad  plenam  horum  omnium  fidem  facien- 
dam ,  hanc  paginam  sigillo  meo  muniri 
precipio.  Quod  est  actum  pridie  idus  mar- 
di, anno  &  niense  quo  supra,  in  castro  de 
Cocolibero,  in  caméra  ejusdem  domine 
regine  coram  domino  rege.  Testes  vocati 
&  rogati  P.  de  Porta,  J.  de  Montebelliardo, 
Anselmus  de  Massilia  juvenis,  J.  de  Orlac, 
G.  Cleniens,  B.  Otho,  Ugo  de  Rofiaco, 
B.  Gui,  G.  Poncius,  G.  Barbavaira,  B.  Ri- 
quet,  S.  de  Lunello,  P.  Anialrici,  Ugo  de 
Manso,  P.  Brunus,  G.  de  Porta,  Rostagnus 
de  Montearbedono  &  R.  presbiter,  pul)li- 
cus  notarius  de  Cocolibero,  qui  mandato 
domine  regine  scripsit.  —  Hoc  est  tran- 
scriptum. 

lU.  Audi'  tu,  Guillelme  Magalonensis 
episcope,  ego  Maria  domina  Montispes- 
suli,  filia  quondam  Guillermi  Montis])e3- 
sulani,  filii  quondam  Mathildis  ducisre,  ab 
isia  hora  in  antea  personam  tuam  non 
capiani,  vitam  &  membra  tua  tibi  non  tol- 
lam,  &c.  (.ut  in  aliis  similibus  sacramen- 
tis).  Hoc  fuit  factum  apud  Montenipes- 
sulanum,  in  ecclesia  Béate  Marie,  anno 
dominice  Incarnationis  M'CCVIII",  ydus 
aprilis,  in  presentia  &  testimonio  B.  de 
Sancto  Gervasio  Magalonensis  preposili, 
P.  de  Agrifolio,  P.  de  Lunello  Magalonen- 
sis archidiaconi,  B.  de  Mesoa  sacriste,  G. 
Carbonelli,  B.  Vidiani,  P.  de  Campo,  P.  de 
Triatorio,  G.  Martini  canonicorum,  Ber- 
trand! de  Vallauches  militis,  Berengarii 
Lanberti,  Johannis  de  Latis,  Stephani  Jc- 
hannis,  P.  de  Avarcione  causidicoruru , 
G.  Capitis  de  Bove  bajuli,  Lumbardi  dia- 
coni,  Johannis  Vacce,  Raimundi  Atbrandi, 
R.  de  Caturcio,  Johannis  Luciani,  Johan- 
nis de  Casa,  B.  Grès,  Pétri  Lobeti,  Guil- 
lelmi  de  Venranicis  &  aliorum  quamplu- 
rium,  &  Ugonis  Laurencii  notarii,  qui 
mandato  parcium  hec  scripsit. 

'  Trésor  des  chartes;  M.igiiclonne,  snc  ii,  n.  i3. 
[J.  340,  origninl  en  déficit  ;  copie  not.i  liée  du  coin- 
inenctmtnt  du  quatorzième  siècle,  J.  3^o,  n.    |.).J 


An 
120J 


An 

I  2o3 

i3  avril. 


52/ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5:8 


An 

I  ao5 

mars- 
mai. 


i3o. 

Enquête  faite  par  les  consuls  de  Tou- 
louse sur  les  péages  perçus  dans  le 
Toulousain  '. 

NOTUM  sit  omnibus  hominibus  prespn- 
tibus  et  fiituris,  quod  consules  Tho- 
lose  urbis  &  siibiirbii,  scilicet  Poncius 
Giiillelmus  de  Saiicto  Romano  &  Tholosa- 
mis  de  Lesato  &  Bernardus  Guillelmus  de 
Palatio  îk  Ariialdus  Maynada  juvenis  & 
Bernardus  Rogerius  &  Bertrandus  de  Po- 
zano  &  Bernardus  de  Turre  &  Petrus  Con- 
stantinus  &  Arnaldus  Guido  &  Poncius  de 
Quinto  8c-Bernardus  Faber  &  Constaiitinus 
&:  Poncius  Guitardus  &  Oliverius  de  Pru- 
leto  &  Arnaldus  Ruffus  &  Oldricus  de  Por- 
tale  &  Bonetus  Borsella  &  Vitalis  Geral- 
dus  &  Petrus  Brunus  &  Arnaldus  Aiscius 
juvenis  &  Guillelmus  Cascavellerius  & 
Ramundus  de  Ulmo  &  Guillelmus  de  Lau- 
zino  &  Poncius  Palmata  miseruut  nuncios 
suos  pro  quibusdam  probis  hominibus 
Tholose  urbis  &  suburbii,  &  voluerunt  ab 
eis  scire  veritatem  sub  sacramento,  que 
leide  debebaut  dari  in  Tholosana  patria 
par  terram  &  per  aquam  &  in  quibus  locis 
debent  dari.  Tune  quedam  pars  proborum 
hominum,  videlicet  Estoriiellus  &  Guillel- 
mus Davinus  &  Bernardus  Petrus  de  Ro- 
covilla  &  Berardus  &  Tholosanus  Currit  ad 
Arcbam  &  Ramundus  Gagius  &  Ramundus 
Facit  sanguinem  &  Guillelmus  Petrus  Gol- 
marius  dixerunt  testificando,  quod  leyda 
debebat  accipi  ad  Castrum  Sarracenum  & 
leyda  illa  talis  eraf,  quod  de  honere  bestie 
debebat  dari  I  d.  &  non  plus  domino  de 
Meyssonesio  ad  Castrum  Sarracenum  &  de 
minime  pro  eadem  ratione,  fk  de  lionere 
hominis  pro  ratione  honeris  bestie,  &  de 
iiave  nova  si  venditur  il  d.  &  non  plus,  & 
de  corseria  nova  I  d.  si  venditur  &  non 
plus  &  de  honere  herbe  debebat  dari  i 
obolus  &  non  plus  &  de  minimo  pro  eadem 
ratione  &  de  omni  navata  vini  debebat 
dari  I  barrillus  vini  vel  VI  d.  Caturcenses 

'  JJ.  x\\,  i"  -ji  v,  II.  x.v\nt. 


ad  electionem  domini  illius  vini  &  non 
plus,  &  de  omni  coresia  honerata  vini  de- 
bebat dari  medietas  unius  barrilli  vini  vel 
III  d.  Caturcenses  ad  electionem  domini 
illius  vini  &  non  amplius,  &  de  quoque 
honere  borre  &  floris  fromatgerii  debebat 
dari  I  arpata  &  non  plus,  8i  de  honere 
pannorum  lineorum,si  habet  ibifilum  bla- 
vum  texium,  I  d.  &  non  plus  &  de  hominis 
pro  eadem  ratione,  &  de  c  forchis  cèpe 
debebat  dari  I  forcus&  non  plus  &  de  aliii 
pro  eadem  ratione,  &  de  nave  honerata 
lignorum  II  d.  &  non  plus,  &  de  mola  nova 
molendini  i  d.  &  non  plus,  &  de  mola  nova 
necessaria  fabro  debebat  dari  i  obolus  Ca- 
turcensis  &  non  plus,  &  de  nave  fayssali 
honerata  blati  debebant  dari  m  punherie 
blati  &  non  plus,  &  de  corseria  honerata 
blati  debebat  dari  l  punheria  &  dimidia 
blati  &  non  plus,  &  de  nave  fayssali  hone- 
rata salis  &  de  corseria  honerata  salis  de- 
bebat dari  pro  ratione  salis.  Hec  omnia, 
sicut  superius  sunt  determinata,  debent 
dari  pro  leyda  ad  Castrum  Sarracenum  do- 
mino de  Meyssonesio  &  non  plus,  &  de 
lino  nec  de  rosis  nec  de  gemma  nec  de 
pannis  lineis,  si  ibi  non  habebat  filum  bla- 
vum  textum,  nec  de  pelha  nec  de  coriis 
talhatis  non  débet  dari  aliquid  domino  de 
Meissonezio.  Et  de  nave  faissali  honerata 
débet  dari  ad  Castrum  Sarracenum  xii  d. 
domino  comiti  pro  ducatu  &  non  plus,  &: 
de  corseria  honerata  VI  d.  pro  ducatu  & 
non  amplius.  Set  ad  Castrum  Mairanuni 
aliqua  leida  non  débet  dari  uUo  modo,  nam 
ita  Estornellus  &  Guillelmus  Davinus  & 
Bernardus  Petrus  de  Rocovilla  &  Bernar- 
dus &  Tholosanus  Currit  ad  Archam  & 
Ramundus  Guagius  &  Ramundus  Facit 
sanguinem  &  Guillelmus  Petrus  Golmarius 
dixerunt  hec  pro  testimonio  &  per  fideni 
sui  corporis  unusquisqiie  eorum  plivivit  & 
super  sancta  Evuangelia  unusquisque  eo- 
rum juravit,quod  hec  omnia  sicut  superius 
sunt  determinata  crant  vera  &  ita  viderant 
&:  audierant  XXX  annis  &:  de  triginta  annis 
adeusa.  —  Item  Ramundus  Vitalis  &  Guil- 
lelmus Andra  dixerunt  testificando,  quod 
XVflII  d.  debent  dari  ad  Pamias  pro  leyda 
&  non  plus  &  ad  Ags  m  oboli  &  non  plus 
&  ad  Merencs  pro  tota  rota  il  d.  &  non 
plus,  vel  de  unoquoque  hospitio  II  d.  8c 


An 

I  2o5 


An 
lïoj 


0  29 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


53o 


non  plus,  &  ad  Castriimnoviim  VIIII  d.  pro 
balis  &  non  plus  &  XIII  d.  &  obolus  pro 
trossello  &  non  plus,  &  de  Tholosa  usque 
ad  Castrumnovum  nichil  débet  dari,  nec  de 
Tholosa  usque  ad  Vaurum,  nec  ad  Vaurum 
non  débet  aliquid  dari,  nec  de  Tholosa 
usque  ad  Rabastencem  non  débet  aliquid 
dari,  nec  de  Tholosa  ust(ue  ad  Montem- 
albanum  non  débet  aliquid  dari  nisi  ad 
Sanctum  Jorium,  nec  de  Tholosa  usque  ad 
Moysiacum  per  terrain  non  débet  aliquid 
dari,  nisi  ad  Sanctum  Jorium  &  ad  Pulcruin 
Quercum.  Nam  ita  Ramundus  Bernardus 
Vitalis  &  Guillelmus  Andra  dixerunt  hoc 
pro  testimonio,  &  per  fidem  sui  corporis 
unusquisque  eorum  plivivit,  Scsuper  saiicta 
Evuangelia  unusquisque  eorum  juravit 
quod  hec  omnia,  sicut  supcrius  sunt  dctcr- 
minata,  erant  vera  &  ita  viderant  &  audie- 
rant  xxx  aniiis  &  de  XXX  annis  adeusa.  — 
Item  Bernardus  Molinus  &  Petrus  Vasco 
de  Ulmeto  &  Ramundus  Polerius  &  Jo- 
hannes  de  Sancto  Roniano  &  Poncius  Puer 
&  Arnaldus  ejus  frater  dixerunt  pro  testi- 
monio, quod  predictani  leydam  de  Pamiis 
&  de  Ags  &  de  Merencs  viderant  habere  & 
tenere  Bernardus  Molinus  &  Petrus  Vasco 
de  Ulmeto  &  Ramundus  Polerius  &  Jo- 
hannes  de  Sancto  Romano  xxx  annis  &  de 
XXX  annis  adeusa.  Et  Poncius  Puer  &  Ar- 
naldus ejus  frater  xxx  annis  adeusa,  ita 
bene  ut  melius  Ramundus  Bernardus  Vita- 
lis &  Bernardus  Andra  superius  determina- 
verant.  Et  ultra  dixit  Ramundus  Polerius 
predictus,  quod  predicti  Viiii  d.  debout 
dari  pro  leyda  ad  Castrusuovum  pro  balis 
&  xm  d.  &  I  obolus  debent  dari  pro 
trocello  &  non  plus.  Nam  ila  Bernardus 
Molinus  &  Petrus  Vasco  de  Ulmeto  &  Ra- 
mundus Polerius  &  Jobannes  de  Sancto  Ro- 
mano 8c  Poncius  Puer  &  Arnaldus  ejus  fra- 
ter dixerunt  hec  testificando,  &  per  fidem 
sui  corporis  unusquisque  eorum  plivivit,  & 
super  sancta  Evuangelia  unusc|uis(|uc  eo 


bene  ut  melius  Ramundus  Bernardus  Vita- 
lis &  Guillelmus  Andra  superius  determi- 
naverant.  —  Item  Bernardus  Arsivus  dixit 
pro  testimonio  &  per  fîdem  sui  corporis 
plivivit  &  super  sancta  Evuangelia  juravit, 
quod  pro  saumata  salis  débet  dari  leyda 
I  d.  &  non  plus  ad  Avignonem,  set  pro 
aliis  rébus  non  débet  aliquid  dari  ibi,&ad 
Castrumnovum  pro  sale  non  débet  aliqua 
leyda  dari,  set  ad  Podium  Siuranum  debent 
dari  pro  saumata  salis  III  oboli  Tholosani 
vel  II  Ugonenses  &  non  plus  &  ad  Pulcros 
Pianos  III  d.  &  I  pogesius  &  non  plus,  & 
pro  aliis  rébus  non  débet  aliquid  dari  ad 
Podium  Siuranum  nec  ad  Pulcros  Pianos, 
nisi  pro  sale  ut  predictum  est,  &  ad  Auria- 
cum  débet  dari  i  poiesius  in  die  lune,  set 
in  aliis  diebus  non  débet  ibi  aliquid  dari, 
&  ad  Pulcrum  Quercum  débet  I  obolus 
dari  pro  leyda  &  non  plus.  Ita  enim  dixit 
Bernardus  Arsivus  pro  testimonio.  —  Hec 
omnia  fuerunt  ita  a  predictis  testibus  sub 
sacramento  teslificata  in  mense  martii.  De 
quorum  testimoniis  ne  sacramentis  hujus- 
modi  facti  sunt  testes  Bernardus  de  Turre 
&  Arnaldus  Rufus  &  Ramundus  de  Ulmo, 
f;ui  tune  erant  de  capitule,  &  est  inde  si- 
militer  testis  Ramundus  Agobertus,  qui 
mandato  predictoruni  consulum  cartam  is- 
lam scripsit  mense  madii,  feria  lili,  rég- 
nante Philippo  rege  Francorum  &  Ra- 
mundo  Tholosano  comité  &  Ramundo 
episcopo,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M°  ce"  V. 


i3i.  —  LXXXII 

Actes  touchant  les  seigneurs  d'U-^ès'. 


An 


I.  tNNOTESCAT  omnibus,  &c.  quod  anno 
1    domin.  Incarnatiouis  MCCV,  VU  id. 
ru  m  juravit  quod  hec,  sicut  superius  sunt      julii,    ego    Raimundus    doniiiuis    Ucetiae, 


detenuinata,  erant  vera  &  ita  viderant  & 
audierant.  —  Item  Geraldus  de  Samatano 
dixit  pro  testimonio  &  per  fidem  sui  cor- 
poris plivivit  &  super  sancta  Evuangelia 
juravit,  quod  predictam  leydam  de  Castro- 
novo  &  de  Ags  &  de  Mereucs  viderai  ha- 
bere &   tenere  de  XXV  annis  adeusa,   ita 


fateor  &  recognosco  coram  infrascriptis 
testibus  &  te  Aniblardo,  priore  Vallisbo- 
nae,  me  donasse  pro  remédie  animae  meae 
&  parentuni  meorum  domui  Vailisbonae  & 
ordiiii  Cartusiae,  qiùcquid   hiibeo  vel   ha- 

'  Archives  de  l.i  cliartreiis»  de  Valboane. 


lîd.oris- 

t.  III, 
C0I.202. 


An 

1  2o5 

9  înillct 

l'ùLorig. 

t.  III, 
col.  2o3. 


An 

1203 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


53: 


An 

I2C8 

mars. 


An 

1212 


Art 

1213 

12  mai. 


bere  debeo  iu  monte  de  Yssel  &  ejus  tciie- 
meiito.  Coiifiteor  etiara  nie  accessisse  !k 
laudasse  praedictae  domui  &  ordiiii  quic- 
quid  feudales  mei  milites  donaverunt  val 
donabuut,  &c.  Actiim  est  hoc  extra  castrum 
de  Moiiteacuto,  ad  pedem  moiitis,  ab 
oriente,  praesentibus  &  ad  hoc  convocatis 
testibus  G.  deVenejauo,  quondam  Uticeiisi 
episcopo,  Petro  de  Castroiiovo,  Apostolicae 
sedis  legato,  Alberico  praeposito  Ulicensi, 
B.  de  Cassanol,  Ugone  de  Sadirano,  Rai- 
mundo  de  Mesoagua,  P.  Geraldo,  Raim. 
Geraldo,  Guillelmo  de  Petra,  Guillelmo  de 
Monteacuto,  Poncto  de  Confinz,  Armanno 
presbytère,  Duzone  de  Rocha,  Petro  cle- 
rico,  Stephano  de  Carzano,  Bertrando  de 
Coliaco. 

Et  ego  Decanus,  filins  jamdicti  Rai- 
miindi,  domini  Ucetiae,  haec  omnia,  sicut 
in  praesenti  instrumento  scripta  sunt, 
iaudo,  approbo,  &c.  Actuni  est  hoc  apiid 
Ucetiam ,  in  caméra  domini  praepositi, 
anno  Domini  i\i  ce  vu,  mense  martii, 
praesentibus  &  ad  hoc  convocatis  testibus 
domno  Guillelmo,  quondam  Uticensi  epi- 
scopo, Raimundo  de  Volbrica  priore,  ikc. 

II.  Universis  sit  cognitum  ,  &c.  quod 
anno  domin.  Incarnationis  MCCXII,  mense 
julii,  ego  Bermundus,  dominus  Ucetiae, 
pietatis  motus  intuitu,  Iaudo  tibi  G.  de 
Venejano,  quondam  Ucetiae  episcopo,  no- 
mine  domus  Vallisbonae  &  pro  te  ordini 
Carthusiae,  quicquid  pater  meus  R.  quon- 
dam donavit,  &c.  Actum  est  apud  Ucetiam, 
in  palatio  domini  Bermundi,  in  caméra 
inferiori ,  praesentibus  &  ad  hoc  convo- 
catis testibus  R.  îvlelli  caiionico,  &c.  & 
Poncio  de  Luzano  notario. 

III.  Ego  Bermundus,  dominus  Ucetiae, 
intuitu  pietatis  &  pro  remissione  Decani 
fratris  mei  &  parentum  meorum,  &c. 
trado...  &  desamparo  tibi  N.  priori  &  rec- 
tori  domus  Vallisbonae...  quicquid...  ego 
habeo...  in  loco  qui  vocatur  Sopians,  anno 

MCCXII. 

IV.  Universis',  &c.  quod  anno  ab  !n- 
carnatione  Domini  MCCXV,  IV  id.  maii, 
ego  Bermundus  de  Ucetia,  filius  quondam 
Raimundi  Rascacii,  profiteor...  vobis  d. 
R.  episcopo  Uticensi,  me  tenere  &  habere 


a  vobis  &  ab  ecclesia  Uticensi  ad  feudiini 
Sifeudi  titulo  possidere,  videlicet  vicariani 
&  quidquid  ad  vicariam  pertinet  infra  & 
extra  Ucetiam  civitatem,  &  quidquid  deni- 
que  a  Raimundo  Tolosano  comité  tene- 
bam,  vel  aliquis  per  me  seu  nomine  meo 
infra  Ucetiam.  Pro  quibus  omnibus  &  sin- 
gulis  faciebam  praedicto  comiti  Tolosano 
annis  singulis,  cum  volebat,  albergum  c 
militibus,  ita  videlicet  quod  unusquisque 
miles  unam  equitaturam  habeat,  non  plu- 
res.  Praescriptum  siquidem  albergum  me 
facturum  vobis  praedicto  dom.  R.  episcopo 
Uticensi  &  vestris  in  perpetuum  successo- 
ribus  in  ecclesia  Uticensi  per  stipulatio- 
nem  bona  fide  promitto,  &c.  Acta  sunt  bec 
in  crota  praefati  domini  cpiscopi,  &c. 

V.  Universi'  noscant  &  singuli,  quod 
anno  ab  Incarnatione  Domini  MCCXXII, 
IV  kal.  januarii,  ego  Bermundus  dominus 
Uceliae,  praesente  Guirauda  u.xore  mea 
domina  Ucetiae,  coram  subscriptis  testibus 
confiteor  &  in  veritate  recognosco  tibi  Ni- 
colao,  priori  monasterii  Vallisbonae,  me  iu 
praesentia  P.  de  Marzanicis  notarii  &  mul- 
torum  aliorum  ,  kal.  novemb.  vendidisse 
conditionaliter  &  laudasse  Petro  Chalveti 
converso  &  donato  monasterii  Vallisbonae 
&  per  ipsum  eidem  monasterio,  VIII  petias 
terrarum  quas  habebam  in  Campaniis,  &c.. 
Acta  sunt  haec  apud  Coliacum,  in  stari  no- 
bills  viri  Bermundi  domini  Ucetiae,  prae- 
sentibus, &c. 

VI.  Notum  sit,  &c.  quod  anno  Incarna- 
tionis Domini  ]\iccxxiil,  vill  id.  julii, 
régnante  Philippe  rege,  ego  Raino  domi- 
nus Ucetiae,  filius  quondam  d.  Rainonis, 
per  me  &  per  Guillelnium  de  Martortel 
t'ratrem  meum  &  per  omnes  successores 
nostros,  &c.  vendo  hoc  quod  Bregaudus 
habebat  in  manso  de  Euzeto,  &c. 

VI.  In  nomine  Domini,  anno  Incarna- 
tionis ejusdem  Mccxxvi,  IX  kal.  augusti, 
notum  sit,  &c.  quod  ego  Bermundus,  do- 
minus Ucetiae  &  Armasanicarum ,  dono 
duas  leccadas  de  anguillis  in  aquis  de  Is- 
cla,  &c. 

'  Aicliives  de  Valbonne. 


An 

I  21  5 


An 

I  222 

2  9  dé- 
cembre. 


IM.orîg. 

t.  m, 

col.  204. 


An 

1223 

5  juillet, 


An 
1226 

juillet. 


'Manuscrits  d'Aubays,  n.  88. 


533 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

12-5 

octobre 


l32. 

Consentement  donné  par  Marie  de 
Montpellier,  reine  d'Aragon,  au 
mariage  de  sa  fille  Sancie  avec 
Raimond,  fils  du  comte  de  Tou- 
louse '. 

UNIVERSIS  &  singulis  hec  legentibus  vel 
audientihus  sit  niauifestuni  qiiod  ego 
M.,  Dei  gratia  regina  Aragonie,  comitissa 
Barchinonensis  &  domina  Montispessu- 
lani,  firmiter  a  domino  rege  niarito  meo 
requisita,  ut  laudarem  pactiones  &  coii- 
ventiones  &  juranienta  facta  ab  ipso  futu- 
rorum  sponsalium  contrahendoriim  inter 
R.,  filium  R.,  comitis  Tholosani,  diicis 
Narbone  &  marchionis  Provincie  &  re- 
gine  Johanne,  &  Santiani,  filiani  meam  & 
prenominati  doniini  P.,  régis  Aragonie, 
mariti  mei,  &  hereditatis  future  sive  dotis 
constifufe,  videns  &  considerans  supra- 
dictas  conventiones  ad  magnum  detrimen- 
tum  mei  esse,  illas  laudare  nec  confirmare 
nolui  concedere.  Quare  ab  ipso  domino 
rege,  marito  meo  predicto,  mulfis  iniquis 
niinis  deducta  &  cruciata  fui,  quibus  minis 
adhuc  laudare  nolui,  immo  dixi  me  num- 
quam  illas  laudare.  Deniciue  dominus  P. 
rex,  maritus  meus,  videns  quod  uUo  modo 
predicta  laudare  nolebam,  dixit  quod,  nisi 
illa  laudabam,  deinceps  ville  Montispes- 
sulani  vel  ejus  perfinentiis  vel  alicui  rei 
eidem  ville  vel  perfinentiis  ejusdem  con- 
tinenti  aliquod  non  presiaret  consilium, 
immo  ea  omnia  in  perpetuum  derelinque- 
ret,  quia  nolebat  terram,  honorem  nec 
tixorem,  vel  alia  quelibet,  cujus  volunta- 
tem  suam  facere  non  valeret.  Ad  hec  ego 
viva  voce  sepe  dicens  :  «  Car  me  fraudare 
vnltis?  »  Ipse  iratus  dixit  quod  volebat  ut 
predicta  laudarem,  quia  ut  dictas  conven- 
tiones mihi  laudare  faceret  firmiter  conve- 
nernt,  &  quod,  nisi  laudabam,  magnum  ei 

'  Original,  Biblioth.  nat.,  Co/ïfit.  de  Languedoc, 
V.  194  (Narbonnej,  n.  6.  —  Public  par  M.  Ger- 
main, Mémoires  de  lu  société  archèologiijuc  de 
Montpellier,  année  1860. 


dampnum  esse  poterat;  Si  super  his  ijîse 
dictus  dominus  rex  iratus  coram  me  ré- 
cessif, &  ego  ab  omnibus  amicis  &  consi- 
liariis  destituta  &  magne  angustie  plena 
reniansi.  Et  quid  facerem  nesciens,  P.  de 
Porta  coram  me  venire  precepi,  cum  om- 
nibus probis  homiiiibus  Montispessuhnt 
qui  tune  in  Cocolibero  erant,  Cum  c|uo 
P.  de  Porta  Armaninis  Anellerius,  B.  K?.- 
himbaudi,  P.  Guilaberti,  R.  Petit  connu 
me  venerunt.  Et  ego  habebam  mecum  Ce- 
ciliam,  puellam  nostram,  &  Wm.  de  Porta 
scriptorem.  Quibus  predictis  omnia  pre- 
dicta declaravimus.  Qui  audicntes  &  vi- 
dentes  vim  ,  quam  dominus  rex  mihi 
faciebaf,  dixerunt  quod  consilium  inde 
nesciebant,  quia  ego  &  omnia  mea  in  posse 
domini  régis  eramus,  &  inde  voluntatem 
suam  facere  poterat,  sed  bene  cognosce- 
bant  quod  laudimium  cohacla  agebam,  ij 
illud  ad  proficuum  meum  non  crcdebant 
esse.  Quare,  quia  aliter  me  libcrare  non 
poteram,  quia  timebam  quod  dominus  rex 
pro  predictis  minis,  ut  superius  dixi,  me  ik 
omnia  mea  relinqueret,  sepe  in  presentia 
Clementie,  Pétri  de  Porta,  Pctri  Cevencrii, 
P.  Almo,  Bernardini  Anielii,  Bernardi  de 
Colle,  Cecilie,  Einego  de  Ahivar,  &  Wil- 
lelmi  de  Porta,  dicens  :  «  Hanc  cohactam 
facio  laudationem,  »  supradicta  laudavi,  & 
insuper  cum  magna  vi  cohacta  juravi. 

[Au  dos]  :  R"'  est.  —  [D'une  main  du  mi- 
lieu du  quator':^ième  siècle']  :  Qualiter  domina 
Maria,  regina  Aragonum,  per  vim  consen- 
tiitad  matrimonium  peragendum  cum  co- 
mité Tholosano  &  cum  Scancia,  ejus  filia. 


An 
I  20J 


i33. 


LXXXIII 


Traité  de  paix  entre  le  roi  d'Aragon 
6*  les  hahitans  de  Montpellier^ 

Ex  antiquis,  &c.  universis,  &c,  quod  ego 
Guillelmus,  Dei  gratia  Magalonensis 
episcopus,  super  controversiis,  guerris  & 
dissentionibus,  quae  inter  d.  P.  regem  Ara- 

'  Bibliothèque  du  roi)  Baliize,  portefeuille  de 
Montpellier. 


Kd.orîg. 
t.  m, 


An 

I  206 

27  oclo- 
bre. 


l'JJ.  oriq. 

t.  ni. 


"~ —  535                        PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  536  

An  An 
goiium,  comiteni  Barchinonensem  &  cl.  rcdditus  Moiitispessulani  &  jamclicttini  cas-  '' 
Montispessulani  ex  una  parte,  &  liomines  truni  de  Latis  &  caetera  oiiinia,  sicut  in 
Montispessulani  ex  altéra  vertebaiitiir,  iiistriimentis  pigiiorum  coiitiiieiitur,  quae 
quoniam  xitraque  pars,  in  manu  nostra  universitati  Montispessulani  obligata  esse 
datis  fidejussoribus  &  ostaticis  &  etiaiu  noscuntur,  tam  in  tempore  (|uani  in  aliis 
pignoribus  traditis,  cognitioni  nostrae,  in-  pactionibus  ibidem  appositis,  in  sua  per- 
terpositis  juramentis,  stare  promiserat,  maneant  firmitate.  De  rébus  autem  ablatis 
adhibitis  nobiscum  venerabilibus  fratribus  hominibus  Montispessulani  a  d.  rege  vel 
nostris,  videlicet  dom.  M.  Arelatensi  ar-  suis,  in  castre  seu  villa  de  Latis,  in  Cata- 
chiepiscopo  &  dom.  G.  Nemausense,  dom.  lonia  aut  in  Aragone,  seu  etiam  alibi  in 
Biterrense,  dom.  P.  Lodovense  episcopis,  mari  vel  in  stagne. .  cisdem  hominibus...  coi.scô 
&  fratre  P.  de  Castronovo,  Apostolicae  se-  restituantur,  &c.  Dominus  vero  rex  &  re- 
dis legato,  cum  consilio  ik  deliberatione  gina,  qiiandocumque  voluerint,  praedicta 
ipsorum  a  nobis  ad  hoc  vocatorum,  &  pigiiora  redimere  possint  elapso  famen 
etiam  cum  consilio  aliorum  multorum  re-  prius  tempore  praefixo  ad  redimendum 
ligiosorum  &  sapienlum  virorum,  videlicet  pignus  C"  solidorum.  Personae  quoque 
P.  Sancti  Guillelmi,  H.  Vallisinagnae,  B.  hinc  inde  captae  seu  manulevatae  sine  ali- 
Sancti  Fradilli  abbatum,  B.  Magalonensis  qua  cxpensarum  retentione  penitus  libc- 
praepositi,  P.  ejusdem  ecclesiae  archidia-  rentur.  Illas  autem  personas,  quae  captae 
coni,  S.  Arelatensis  decani,  B.  sacristae  vel  adductae  fuerunt  in  terram  Rostagni 
Magalonensis,  G-  de  Boiano  praeceiitoris  de  Sabrano,  quia  in  ejus  ducatu  &  securi- 
ccclesiae  Biterrensis,  P.  de  Leone,  P.  de  tate  pergebant,  d.  rex  omnimodo  libera- 
Montelauro,  D.  Alnierado,  P.  de  Claro-  bit;  rcs  vero  illorum  &  redemptiones 
monte,  G.  Ricardo,  B.  Ferreolo,  J.  de  eorum ,  qui  se  redemisse  noscuntur,  pro 
Agrifolio  causidicis,  &c.  nolentes  singulis  posse  suo  reslitui  faciet  bona  fide,  &c. 
capitulis  seu  quaestioiiibus,  c(uae  propo-  Cum  d.  rex  &  d.  regina  nihil  de  ipsis, 
nel)ant  hincinde,  per  juris  apices  diutius  nisi  bonam  fidein  in  hoc  pignore  possint 
immorari,  sed  paci  &  quieti  terrae  potius  vel  debeant  suspicari,  pro  eadem  suspi- 
&  utilitati  partium  providere  fideliter  eu-  cione  tollenda  &  ut  utrique  parti  jus 
pientes  ,  ipsam  controversiam  totaliter  suum  plenius  conservetur,  ne  forte,  quod 
duximus  terminandam.  In  primis  siquidem  Dominus  avertat,  simile  contingat  vel  de- 
d.  régi  memorato  mandamus,  ut  per  se  &  terius,  quod  jam  dignoscitur  contigisse, 
per  d.  reginam  &  ])er  omnes  proceres,  nos  ad  honorem  &  utilitatem  d.  régis  & 
coadjutores,  amicos  &  homines  suos,  redu-  d.  rcginae  &  hominum  Montispessulani, 
cat  in  amorem ,  fiduciam  &  securitatem  castrum  &  villam  de  Latis,  castrum  de 
suam  homines  Montispessulani,  universos  Omelassio,  munitiones  quoque  &  villas  & 
videlicet  &  singulos,  &  omnem  injuriam,  omuia  alla  castra,  extra  villam  Montispes- 
rancorem  &  indignationcm  cisdem  remit-  sulani  posita,  ad  jus  praedictorum  pigno- 
tat,  &c.  Item  volumus  &  mandamus  ut  rum  pertiuentia,  durante  pignore,  bona 
homines  Montispessulani  eodem  modo  re-  iide  tenebimus,  custodienius,  &c.  Scien- 
ducant  in  amorem  &  fiduciam  d.  regcm,  dum  vero  est,  quod  ab  hac  coiiipositione 
utpote  suum  dominum  &  regem,  &:  omnes  praesenti  specialiter  excipimus  crédita  & 
homines  &  coadjutores  eorum  &  specia-  débita  universa,  in  instrumentis  praedicto- 
litcr  homines  de  Latis,  remittendo  eis  om-  rum  pignorum  non  expressa,  quae  lam  ipse 
nem  injuriajii  &  rancorem  &  dampna  data  quam  pater  suus  &d.  regina  vel  pater  cjus 
ab  eis  occasione  guerrae  usque  in  hodier-  in  villa  Montisp.  habebant.  Pro  destruc- 
num  diem,  &c.  Decernimus  &  mandamus  tione  autem  castri  Montisp.  &  valloruiii 
quod  pignora  I.XXV"'  solid.  super  castro  eniendatione,  d.  régi  &  reginae  vel  altcrt 
de  Latis  &  aliorum  creditoruni,  quibus  eorum  XL"'  soiidos  infra  meiisem,  prius- 
antea  redditus  castri  de  Latis  a  d.  rege  quam  d.  regina  habeat  &  aliud  instrumen- 
fuerant  obligati.  Se  similiter  sequens  pi-  torum  praedictorum  c™  solidorum  cum 
gnus  C"  solidor.,  pro   quibus  castrum    &  juramento  laudaverit  &  sigillo  suo  muniri 


An 
1206 


537 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


538 


Kd.oric. 

t.  m. 

col.  20Ô. 


An 
I  206 

27  octo- 
bre'. 


fecerit,  sine  cujuslibet  debiti  conipeusa- 
tione  praecipimus  emendari,  ita  qiiod  ni- 
hil  amplius  ab  honiinibus  Moatispessii- 
laiii  vel  eorum  coadjutoribus  ullo  uniquam 
teiiipore  praeter  baec  exigi  valeat.  Nec 
pro  facto  ullo  aiit  alio  quolibet  tempore 
guerrae  facto,  aliquis  de  uiiiversitate  Mon- 
tispessulani  a  d.  rege  vel  regina  vel  alio 
quolibet  honiiue  in  jus  possit  vocari.  De 
aliis  quoque  damnis  datis  &  injuriis  hiiic 
inde  occasione  guerrae  factis,  pax  &  finis 
ab  utraque  parte  perpetuus  habeatur,  &c. 
Et  quoniam  d.  rex  super  sacramento,  quod 
fecit  contra  exules  Montispessulani  a  no- 
bis  absolutionem  sibi  postulat  indulgeri, 
quia  non  est  tutum  nobis  concédera  alicui 
ut  contra  suum  veniat  sacramentuni,  coti- 
silium  nostruni  est,  quateiuis  super  isto 
capitulo  d.  papam  primitus  consulainus 
&  quod  ipse  nobis  inde  praeceperit  facia- 
mus,  &c.  Praeterea...  ad  niajorem  &  abun- 
daiitioreni  cautelani...  ego  Guilleliuus  Ma- 
galonensis  episcopus  &  nos  omnes,  qui 
cum  eo  praesentis  compositionis  auctores 
fuimus,  videljcet  M.  Arelatensis  archiepi- 
scopus,  &c.  auctoritate  Dei  oninipoten- 
tis,  &c.  excommunicamus  &  anatheinati- 
samus  omnes  homines,  qui  contra  praesen- 
tem  compositionem  in  parte  vel  in  totum 
venire  tentaverint,  &c.  Et  ego  P.,  Dei 
gratia  rex  Aragonum,  &c.  haec  omnia  me 

bona    fide   observaturum jurejurando 

promitfo.  Et  ego  P.  Lobeti,  procurator  in 
causa  ista  constitutusa  xil  probis  homini- 
bus  consiliariis  communitatis  Montispes- 
sulani &  ab  omni  populo  ejusdem  ioci,... 
eodem  modo  jurejurando  promitto,  &c. 
Acta  fueruiit  haec  in  palatio  nostro,  apud 
Villamnovam,  anno  domin.  Incarnationis 
Mccvi,  mense  octobris,  vi  kal.  novembris, 
in  praesentia  praedictorum  virorum  & 
istorum  subsequentium,  episcopi  de  Vico, 
abbatis  Salmodieasis,  abbatis  Lodovensis, 
R.  sacristae  Neniausensis,  &c.  R.  episcopi 

Agathensis,  niagistri  Gervasii P.  Fulco- 

dii causidicorum,  &c.  B.  Senioreti 

P.  de  Rochaficha,  P.  de  Veyruna,  R.  de 
Moutealto,  P.  de  Mesua,  &c.  &  aliorum 
niultoruni. 

IL  Anno  Mccvi,  VI  kal.  novembris,  ego 
P.  Dei  gratia  rex  Aragonum,  cornes  Bar- 
chinouae    &    d.    Montispessulani ,    bona 


fide,  &c.  promitto  per  stipulationem  val- 
latani  vinculo  sacramenti,  vobis  d.  G., 
eadcm  gratia  Magalonensi  e])iscopo,  &  tibi 
Petro  Lobeto,  ab  universitafe  hominum 
Montispessulani  actore  seu  syndico  ordi- 
nato  ik  ejusdem  uuiversitatis  nomine  reci- 
pienti,  quod  ego  eques  vel  pedes  vel  nllo 
alio  modo,  c(ui  dici  vel  excogitari  possit, 
non  ingrediar  villani  Montispessulani  sive 
muni'cipium  vel  aliquod  de  illis  castris  vel 
munitionibus,  quae  universitati  Montis- 
pessulani sunt  jure  pignoris  obligata,  do- 
nec  a  nexu  pignoris  tam  villa  Montis- 
pessulani quam  alla  castella  ad  jus  dicti 
pignoris  pertinentia  fuerint  liberata.  Et  ita 
juro  per  haec  sancta  quatuor  Evangelia. 
Acta  sunt  haec  omnia  &  laudata  apud  Vil- 
lamnovam, in  domo  ipsius  d.  régis,  in 
praesentia  d.  M.  Arelatensis  archiepiscopi, 
&  d.  P.  Lodovensis  episcopi,  &  Pétri 
Leonis,  G.  de  Rabastencs,  J.  de  Latis,  &c. 
Et  ad  majorem  rei  firmitatem,  praesentem 
cartam  sigilli  mei  munimine  corrobore  & 
confirmo,  in  praesentia  omnium  praedic- 
torum &  D.  de  Montelauro  qui  haec 
scripsit,  &c. 


134.  —  LXXXIV 

Accord  entre  Raimond-Roger,  comte 
de  Foix ,  6*  Ermeiiguud,  comte 
d'UrgeV. 

NOTl'M  sit  cunctis  presentibus  &  futu- 
ris,quod  ego  RaimundusRogerius,  Dei 
gratia  cornes  Fuxi,  &  Rogerius  Bernardi 
filius  meus,  post  multas  &  varias  conten- 
tiones  que  fuerunt  inter  nos  &  vos  Ermen- 
gaudum,  Dei  gratia  Urgellensem  comitem, 
tandem  bono  animo  &  bona  voluntate  ve- 
nimus  vobiscum  ad  finem  &  concordiam 
&  amicabilem  compositionem,  ita  scilicet 
quod  ego  Raimundus  Rogerius,  Dei  gratia 
Fuxensis  cornes,  &  Rogerius  Bernardi  filius 
meus  diffinimus  in  perpetuum  &  reniitti- 
nius  vobis  omneni  injuriam  omuiaque  nia- 

'  Archives  du  châieaii  de  Foix,  caisse  46.  [Doat, 
V.   169,  f"  I  19,] 


An 

I  206 


An 

IÏ07 

1 7  mars. 


An 

1207 


539 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


540 


Kd.orig. 

t.  m, 
col.  207. 


lefacta  a  vobis  nobis  illnta  omnesque  quc- 
rimoiiias,  que  a  nobis  vobis  quocumque 
modo  vel  ratioiie  moveri  poteraiit,  tali  sci- 
licet  ratione  quod  iieque  per  nos  neque 
per  nostros  vobis  nec  vestris  quocumque 
tenipore  suscitari  vel  deniaiidari  possint. 
sed  finis  sive  compositio  firma  &  irrevoca- 
bilis  perpetuo  existât.  Item  convenimus 
vobis  E.,  Dei  gratia  Urgellensi  comiti,  boiia 
fide  &  sine  oinni  malo  ingenio,  quod  nos 
simus  vobis  fidèles  amici  &  boni  &  adju- 
tores  &  deffensores  contra  omnes  homines, 
in  omui  tempore.  Et  ad  majoreni  securita- 
tem  &  amicitiam  inter  nos  &  vos,  facimus 
vobis  inde  hominium  &  sacramentum,  ut 
ita,  sicut  superius  dictum  est,  bona  fide 
observemus. 

Pari  siquidem  modo  ego  E.,  Dei  gratia 
Urgellensis  cornes,  bona  fide  &  bona  vo- 
luntate  venio  vobiscum  Raimundo  Roge- 
rio,  comité  de  Foix,  &  Rogerio  Bernardi 
filio  vestro  ad  finem  &  amicabilem  compo- 
sitionem  de  omnibus  malefactis  &  queri- 
moniis,  que  ego  contra  vos  aliqua  ratione 
usque  in  hodiernum  diem  movere  poteram, 
&  convenio  vobis  quod  sim  vobis  bonus  & 
fidelis  amicus  &  adjutor  &  deft'ensor  contra 
omnes  homines,  exceptis  illis  qui  conti- 
nentur  in  illo  instrumento  quod  vos  habe- 
tis,  bona  fide  &  sine  omni  malo  ingenio. 
Et  ad  firmiorem  amiciciam  infer  me  &  vos 
comprehensam,  dono  vobis  &  vestris  in 
feudum  duo  millia  solidorum  singulis  an- 
nis  in  perpetuum,  tali  videlicet  ratione 
quod  vos  &  vestri  sitis  inde  homines  mei 
&  meorum,  &  habeatis  pro  nobis  &  tenea- 
tis,  &  assignamus  vobis  illa  duo  millia  so- 
lidorum, M.  in  redditibus  meis  Ilerde  & 
D.  in  Albesia  &  D.  in  Balagarto. 

Et  ego  Raimundus  Rogerii  îk  Rogerius 
Bernardi  filius  meus  convenimus  vobis  E. 
comiti  &  vestris,  ut  superius  dictum  est, 
attendere  &  recipimus  de  vobis  donatio- 
nem  supradictam,  8f  volumus  &  concedi- 
mus,  ut  nos  &  nostri  simus  inde  vestri  & 
vestrorum  &  ad  vestrum  servicium  omni 
tempore. 

Facta  carta  XVI  kal.  apr.  sub  anno  Do- 
mini  M"CC''VI".  Sigtnum  Raimundi  Roge- 
rii Fuxensis  comitis.  Sigfnum  Rogerii 
Bernardi  filii  ejus.  Sigfnum  Ermengaudi 
Dei   gratia  comitis  Urgellensis,   qui   hoc 


firmamus  &  concedimus  tesfibusque  fir- 
mare  rogamus.  Sig  f  num  (.cetera  desunt  in 
transcripio). 


i35. 

Le  comte  de  Toulouse  promet  aux  ha- 
bitants de  cette  ville  de  ne  point 
changer  la  valeur  de  sa  monnaie  '. 


An 

1207 


N" 


rOTUM  sit  omnibus  hominibus  hanc 
presentem  cartam  legentibus  &  au- 
dientibus,  quod  ego  d.  Raimundus,  Dei 
gratia  comes  Tolose,  dux  Narbone  & 
marchio  Provincie,  mea  bona,  propria  & 
spontanea  voluntate,  concedo  8c  confirme 
&  liberaliter  in  perpetuum  dono  ecclesie 
Sancti  Stephani,  Béate  Marie  &  Sancti 
Saturnini  ceterisque  omnibus  ecclesiisTo- 
losanis  &  consulibus  &  omnibus  urba- 
nis  &  suburbanis  Tolosae  tam  presentibus 
quam  futuris  &  omni  populo  Tolosano, 
quod  ego  nec  aliquis  nec  aliqua  in  vita 
mea  illam  monetam  septenam  Tolosanam, 
quam  dominus  pater  meus  Raimundus  qui 
fuit  constituit  tune  temporis,  quando  mo- 
netam Tolosanam  mutavit  illam  quam, 
dominus  Ildefonsus  pater  ejus  qui  fuit 
constituerat,  ut  numquam  mutaretur  nec 
minueret  ejus  legalitatem  nec  pondus  uUo 
modo.  Et  ut  hoc  ita  firmiter  habeatur,  te- 
neatur  &  observetur  &  a  nuUo  modo  in 
vita  mea  ullo  tempore  revocetur,  haec 
omnia  per  fidem  meam  affirmo  &  tactis 
sacrosanctis  Evangeliis  corporaliter  juro. 
Hoc  autem  mandavit  &  confirmavit  pre- 
fatus  dominus  comes  Raimundus  mense 
julio,  in  claustro  Beatae  Mariae,  régnante 
Philippo  rege  Francorum  &  Raimundo 
Tolosano  comité  &  Raimundo  Tolosano 
episcopo,  anno  Mccvil. 

■   Histoire   de   Languedoc ,    éd.    Dumége,    t.    V, 
Additions,  p.  22;  sans  indication  de  source. 


An 

I  207 
juillet. 


041 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


54. 


ÉJ.ong. 

t. 111. 
col.  207. 


An 

1207 
19  mai. 


Batala   &    Jordajiiis    de    Marlaco   &    Ber- 
trandus  de  Mnrlaco  &  Arnaud  us  Rogerius 


i36.  —  LXXXV 


pujolar  de  Maseretas,  entro  al  casai  de  Ramon  de 
Paychez,  entro  al   pech   de   Nostra  Dama,  entre  a 
Coutumes    de    M'irepo'lX,    données   par       la  cavalaria   de  Comaguoda,  entro  a  la   glcysa    de 


les  seigneurs    6-    chevaliers    de    ce 
château\ 

IN  nomine  Domiiiî,  amen.  Anno  Iiicar- 
nationis  ejusdem  WCCVII",  rege  Phi- 
lipo  rognante.  Nolificetur  cunctis  quod 
ego  Petrus  Rogerii  de  Mirapice  &  ego 
Esquivus  ejus  filins  &  ego  Rainundiis  de 
Ravato    &   Rogerius    Isarnus    &    Isarnus 

'  Archives  du  château  de  Foix,  caisse  i3.  — 
Nous  remplaçons  le  texte  de  D.  Vaissete  par  celui 
que  nous  a  fourni  un  cartulaire  municipal  de 
Mircpoix,  du  quatorzième  siècle,  conservé  aux 
archives  du  château  de  Léran  &  dont  M.  le  duc 
de  Mirepoix  a  bien  voulu  nous  permettre  de  faire 
usage.  Cette  copie  est  d'ailleurs  parfois  assez  fau- 
tive, tout  comme  celle  de  Doat  que  D.  Vaissete 
avait  employée.  M.  l'abbé  Gabaldo,  archiviste  du 
château,  nous  a,  en  outre,  communiqué  une  tra- 
duction, ou  plutât  une  paraphrase,  en  langue 
vulgaire,  de  cet  acte  important,  traduction  qu'il 
estime  dater  de  la  fin  du  quatorzième  siècle;  nous 


Sant  Auli,  entro  a  la  Vilata,  entro  a  la  gleysa  d'Es- 
pinos,  entro  a  la  gleysa  de  Sancta  Fe,  &  tôt  ayssi 
cura  van  losd.  terminis  per  las  Rodas,  tornan  n 
lad.  forsa  de  Malagoda.  —  Cum  es  contengui  ald, 
libre  &  susd.  instrument,  a  lad.  novena  carta,que 
comensa  :  Taies  sunt. 

Item  losd.  senhors  jureguen  am  las  propi-ins 
mas  sus  los  quatres  sans  Euvangelis  corporalamen 

toquatz,  a  las  fis [verso  du  premier  feuilUtj  que 

lod.  poble  home  ho  femn &  terminis,  ho  ven- 

guera  d ho  logada   dedins   Icd.   cas aquels 

que    son    habitans   ded habitans    deld.    casicl 

que   p ny  per  lor  engen,   ny  con dedins 

losd.  terminis  &  pe son  privilegiatz  losd.  ha- 
bitans    forsatz,   ny    preses,    ny  violatz ny 

per  autre,  tant  de  lors  person[as] ny  donar  (sic) 

si  alsd.  habitans  tro  (sic)  lor  platz  &  autrament, 
cum  senten  &  es  contengut  ald.  libre  &  instru- 
ment, a  la  novena  carta,  al  article  que  comensa  : 
Itatjue  nos^ 

Item  plus  prometeguen  losd.  senhors  que  si  per 
lo  temps  advenir,  que  alcun  de  lor  ho  autr* 
occupava  losd.  terminis,  ho  les  trencava,  ho  cor- 
rumpia,  &  non  volia  emendar,  que  a  tôt  lor 
poder,  a  la    utilitat  deld.  poble,  per  lo  sacrament 


donnons  en   note  ce  second  texte,  qui  ne  manque       que  an  fayt,  cum  desus  es  dit,  els  lo  requerrian 


pas  d'intérêt  au  point  de  vue  philologique  &  his- 
torique.   [A.  M.] 

lo    poble    deld.    Mirapeys    non    avia    autra 

ortalessa,  &  lesd.   habitans  tant  dedins  e 

fora  a  la  carrieyra  cohasa   &  als   barris  castel 

près   del   couvent    dels    frayres    menors  de    la 

Kibieyra   entro   lod.  castel   Si  als   terminis   & 

circuit  deld.   castel    &    scriutz   losquals  avian 

alguna  cambra  dedins  lod.  castel  per  la  con- 
servation de  laz  s  &  dautrez  que  non  y  avian 

pont  orJeneguen  losd.  senhors  &  losd.  ha- 
bitans los  terminis  &  circuit  deld,  Mirapeys,  per 
la  manieyra  que  sensiec,  a  las  fins  que  lod.  poble 
&  los  que  hy  vendrian  al   temps  a  venir,  pogues- 


&  lo  demandarian  recobrarian  (sic)  8c  autrament 
son  privilegiatz  losd.  habitans  que  per  losd. 
senhors  ny  per  autres  losd.  terminis  no  foran 
occupatz,  ny  alienatz,  en  prejudici  de  la  univer- 
siiat  deld.  Mirapeys.  Et  en  qualque  maniera,  que 
losd.  terminis  fossan  alienatz  per  losd.  senhors 
ny  lors  successors,  que  so  no  séria  pas  en  preju- 
dici deld.  poble  &  habitans  deld.  Mirapeys.  — . 
Et  cum  se  enten  &  conte  ald.  libre  &  susd.  ins- 
trument, a  lad.  novena  carta,  al  article  que  co- 
mensa ;  Et  si  ali^ua  persona. 

Item  plus  autrejeguen  losd.  senhors,  que  si  ne- 
gun  delz  habitans  deld.  castel  &  terminis  susd., 
amparava  &  recebia  neguna  autra  persona  estran- 


san  demorar,  ses  degun   engan  desd.  senhors  &  de       giera,  que  demorez  en   lod.  castel   ho  terminis,  & 


lors  amix  &  enemix,  dedins  losd.  terminis  dejus 
scriutz,  losd.  senhors  prometeguen  8t  jureguen  de 
tôt  lor  poder  fer  vinJicta,  cum  appar  ald.  libre, 
al  instrument  que  comensa  :  In  Dei  nomine. 

Et  los  terminis,  appartenens  &  circuitz,  orde- 
natz  &  determenaiz  per  losd.  senhors,  son  :  de  la 
forsa  de  Malagoda,  entro  al  cap  del  prat  de  Car- 
rayritz,   entro   a    la    vila    de    Pesadis,  entro   a    la 


aquela   persona   non  era   coneguda    ny  de  son    li- 
natge&  progenia,  Scaqiiel  {recto  du  second  feuillet) 

Jemornr   am    lod.    habitant  que   lo   avia    am- 

par.Tt    .....deven    fer    pagar    deguna    intrada    ald. 

guna    mession     fer,    ny    lod.    estrangier    que 

[ijengut    de    donar    fermansa    per    sa    novela 

ma    fisansa,    8c    tal    estrangier    novel    vengut 

.privilèges    8t    libertatz    dels    probes    homes 


An 
I  207 


gleysa  del  Erm,  entro  al  Cayrol,  entro  a  la  gleysa        dctz    del    barri,    per    aquel    8t    per    lo    poblo 

de  Payssels,  entro  a  la   gleysa  de  Besset,  entro  al        .lesd.    senhors    avian    feyj   ho    fasian    c.iusa 


543 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


544 


An  '  ""^"T       An 

^°7     gj   Petrus   de    Romengos   &    Rogerius    de      Guillermus    de    Mirapice    &    Giraldus    8c      '*°^ 

Venthenaco   &   Guillermus   frater  ejus  &      Galardus   &  Primargus   &  Isarnus   de  Fa- 


arian  las  messios  &  despensas  feytas  P'^gs- 

jnent  delsd.  homes  appelatz  del  jutge,  &  aiitra- 
liient  los  habitans  de  Mirap^ys  son  privilegiatz 
per  losd.  senhors  de  poder  recebie  &  tenir  segii- 
rament,  &  de  amparar  totas  personas  estrangicy- 
ras,  que  voldran  fer  demoransa  ald,  Mirapeys  & 
Susd.  terminis,  ses  aver  autra  licencia  ny  assegu- 
rier  (sic)  de  la  senhoria  de  Mirapeys,  &  ses  li 
pngar  degiina  intrada  per  tala  intrada,  &  aqucl 
gausira  dels  privilèges  &  libertatz  desd.  habitans 
&  aiitrainent,  cum  se  conte  ald.  libre  ald.  instru- 
ment, a  lad.  novena  carta,  al  parraffe  81  article 
que  comensa  :  Item  si  aliijua  persona. 

Item  plus  autrejegiien  lesd.  senhors  alsd.  ha- 
bitans deld.  Mirapeys,  que  si  negun  dels  avia 
amparat  home  ho  femna  en  sos  bes  &  sus  so  del 
sceu,  &  aqiiel  ho  aquela,  que  séria  vengut  per  de- 
morar,  fasia  deguna  forsa  ho  causa  que  no  fos 
plasent  en  aquel  habitant  que  auria  amparat  & 
mes  sus  si  aquel  ho  aquela,  &  non  volia  que  de- 
mores  plus  am  lui,  los  senhors  donavan  privilège, 
licencia  en  aquel,  que  vendes  totz  sos  bes  inino- 
bles  dedins  hun  mes,  &  am  los  bes  mobles  8t  am 
lo  pretz  que  auria  delsd.  bez  los  senhors  son  ten- 
gutz  de  lo  menar  ho  far  menar  am  salcondut 
segiiramen  per  sieys  léguas,  en  tala  part  on  vol- 
dra  anar.  Et  autrament  son  privilegiatz  losd, 
habitants  deld.  Mirapeys  de  poder  gitar  de  sa 
mayso  &  de  so  del  sieu  tota  persona,  que  li  faria 
forsa  &  enjuria,  &  si  lo  que  séria  fora  gitat  se 
doptava  de  aver  dampnatge  en  sa  persona,  que  lo 
senhor  es  tengut  de  lo  1er  acompanhar  &  del 
tenir [verso  dudit  feuillet)  segur  per  sieys  lé- 
guas lay  ont entey  &  se  conte   ald,  libre 

carta  al  article  8c  parraf 

Item  plus  volgueren  losd.  s fos  stat  amparat 

que  den &  non  volia  demorar  que sos  bes, 

&   de    sen   anar   non tengut    de   acompanhar 

aquel    ho (segurament)    &   ses    degun    engan 

&  autrament  son  privilegiatz  losd.  habitans  de 
ten  anar  ara  sos  bes  ont  se  voldra,  &  lo  senhor 
lo  deu  tenir  segur  &  fer  acompanhar,  ont  se  vol- 
dra, ses  degun  engan.  Et  cum  se  conte  ald,  libre, 
ald.  instrument,  a  nou  carta,  al  article  &  par- 
raffe que  comensa  :  Et  si  placitare  noluerit. 

Item  plus  autrejeguen  losd.  senhors  que  ne- 
guna  persona  no  poyria  autra  comprar  ny  empe- 
trar  per  donacion,  ny  autrament  pendre  (sic),  ny 
aquela  aplicar  assi  meteys  per  la  subjugar,  sino 
que  am  conselh  ,  concentiment  &  voluntat  sua, 
privilegiatz  de  estre  libérais,  cum  senten  &  se 
conte  ald.  libre  &  susd.  instrument  a  nou  carta, 
al  article  &  parraffe  ;  Item  nulla  persona. 

Item   plus  losd,  senhors  feguen   &  ordeneguen 


tal  statut,  stablement  perpétuel,  laiseguen  &  au- 
trejeguen alsd.  habitans,  presens  &  advenir,  que 
negun  delsd.  senhors  ny  lors  successors  ny  autre 
home  ny  dona  deld.  castel  no»  pendria  home  ny 
femna  dels  sieus,  que  li  fora  subget  en  res,  dedins 
losd.  terminis  ny  defora  ,  nonobstant  que  aquel 
ho  aquela  fossa  ho  sia  son  subget  (recio  t/u  «roi'sicme 
feuillet)  [g]^t  agues  a  sallir  déferas  losd.  ter- 
minis, &  layses  sos  el  ho  aquela   per  pregarias 

ny  mandamens  eld.   senhor  non   aja   a   sallir 

déferas   losd.    terminis    el    senhor    ny   autra- 

men  ny  per  ausi  lesd.  habitans  son  privile- 
giatz, que  si   no  lor  plas,  lo  senhor  no  fer  sos 

ntgocis    ny   autrament,   per  que    losd cayssar 

lors   besonhas  per  las  del  senhor,  &  nhors   ny 

hom   per  els   ny  poden   mandar  a   tans   deld. 

Mirapeys,  sino  que  en  las  causas  (de  dreyt  &  de) 
justicia,  al  be  &  utilitat  de  la  causa  publica  S( 
al  be  &  actes  de  justicia.  Et  autramcn  son  privi- 
legiatz, cum  se  enten  &  se  conte  ald.  libre  8t 
ald.  instrument,  a  nou  carta,  al  article  8c  pa- 
raffe  que  comensa  :  Preterea  sciendum. 

Item  plus,  statuiguen  losd.  senhors  que  si  negun 
delsd.  habitans  era  stat  pregat  8c  mandai  per  losd. 
senhors  per  autres  deld.  castel,  8c  que  aquel  habi- 
tant non  agues  volgut  complayre  ny  obedir  als 
mandamens  ho  pregarias  del  senhor  ho  de  la 
dona  ho  de  lors  servidors  8c  conogutz.  Se  per  so 
avia  dopte  de  estre  près  8c  encarcerat,  losd. 
senhors  asseguraven  8c  prometian  que  los  habi- 
tans que  no  aurian  obesit  ny  complagut  alsd. 
senhors  ni  donas,  per  anar  defora  8c  fer  las  be- 
sonhas 8c  mandament  lor,  que  no  scrian  pont 
preses  ny  grevatz  de  res  per  lod.  senhor,  So  es  a 
dire  que  losd,  habitans  son  privilegiatz  de  non 
fer  res  per  lor  senhor,  sino  que  per  lor  plaser  8c 
que  per  asso  lo  senhor  no  los  deu  pendre.  Et  au- 
tramen,  cum  senten  8c  se  conte  ald.  libre,  a  nou 
cartas  8c  ald.  instrument,  al  article  8c  parraffe 
que  comensa  :  Item  statuimus  nos. 

Item  plus  autrejeguen  losd.  senhors  que  si,  ne- 
gun senhor  deld,  castel  a  son  home  ho  femna,  id 
est  (sic)  a   son   subget   ho  subgecta,   8c   fos   encara 

subget    ho   non    subget,  que (verso 

dudit  feuillet)   fora    losd,    terminis    deld,    cast 

prengues    per    conselh    ho   v las    preguarias, 

mandamens familia  8c  de  son  messatg  ,,,,  que 

no   sia   de  sa   familia ayssi   cum  si   lod,  habi- 

tan deld,   castel   de   suos sas   statuigen    de 

las  donas  (i")  ian  ho  non  aurian.  Et  so  senten 

que ans   era    près    ny   autratgnt  de  via   de   fevt 

per  deguna  persona  dedins  los  terminis  ho  defora, 
que  lo  senhor  deu  fer  vengansa  8c  fer  emendar 
lod,  habitant.  Ut  .lyssi  cum  le  ent;n  Se  cents  ald. 


An 
1207 


54,^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


546 


nojovis   &   Hiis;o   de  Amansas   &  Beriiar- 
dus  Hato  &  Guillermus  Janincus  &  Ber- 

libre  &  instrument,  a    lad.  novena  carta,  al  par- 


tranJus  ejus  frater  &  Guillermus  Azemar 
&  Vitalis  de  Bociaco  &  Ramundus  frater 
ejus  &  Petrus  Ramundus  de  Adalo  & 
Guillermus  de  Spinos  &  Petrus  Ramundi 

raffe  &  article  que  comensa  :  Et  si   aliijuls  idem       ejus   frater  &    Petrus    Rogerii    de   Bosaii- 

per  omnia.  haco  &  Guillermus   de  Mirapeys  &  Ber- 

Item  lesd.  senhors  prometegiien,  per  els  &   per       trandus  de   Romengos  &  Hugo  de  la   Roca 

lors    successors,    perperualment    observar    inviola-        &  Arnaudus   BerengariuS  &  ArnauduS   Ho- 

blament,  statuigueri    de    cornu    conscniiment   dels 

autres  cavalies  &  probes   homes  deld.   castel,  que 

si    negun    dels    ho   de   lors    successors    los    prediiz 

statutz,  siablimens,  feytz  a  la    thuition   &  melio- 

racion   haja  (i/'c)    tranquilliiat  deld.  castel  publi- 

cada,  corrumpia    ho    irencava    en    tôt   ho   en    par- 

tida,  scienment  ho  ignoranment,  &  fossa    requesit 

per  lo   senhor,  &  no  Yolia    aquo  etnendar  ho  ma- 

liciosament    distulia,    que    ayial    fossa    agut     per 

traydor  coma  Judas,  si  no  defTsndut  en   plassa   ho 

defora,  de  paraula  &  per  armas,  en  cort  &  defora, 

euro  que  lo  sobredit  defalhiment   per  lo  concelh 

de  los  cavalies  &  dels  probes  hommes  deld.  castel 

fos  feyta  satisfaction.   Et  cum   senten  &  se  conte 

ald.  libre,  ald.    instrument,  a    lad.    novena   carta, 

&  al  article  ho  parraffe  que  comensa  :  Hec  omnia 

ut. 
(Recto  du  quatrième  feuillet)  s  losd.  senhors 

doneguen   a   tôt   lo   poble   présent    &  advenir, 

en   dreyt   de   pura   &    totz   asenprius   de    boscz 

&    en    toiz    los    pasturatges    ant    quant    a    la 

senhoria    deld.   castel   apertenia    explectar.    Et 

so  senten  que  los  habilans &  terminis  poden 

talhar  albres  per  fer  tôt  so  que  auran  besonh, 

apastiirar  totz  totz  losd.  boscz  &  autres  pastu- 
ratges,   8c  ayssi    fpescar)   en    totas  ayguas   que 

eran   per   lavetz  de   lad.  senhoria    de   Mirapeys   & 

appartenan.  Et  autrament   son    privilegiatz   losd. 

de  Mirapeys  sus  losd.  boscz,  pasturatges  &  ayguas, 

cum  senten   &  se  conte  ald.  libre  &   instrument.. 

a  l.id.  novena  carta,  81  al  comensamen  de  la  carta 

deseiin,    al    article    que   comensa    :    Iterum    damus 

omni  populo. 


An 

1207 


liiicus  &  Petrus  Giraldus  &  Bertrandus 
de  Malaspina  &  Bernardus  de  Lupiano; 
nos  omaes  prescripti,  per  nos  ac  per  omnes 

testament,  que  totz  los  bes  mobles  &  inmobles 
tornen  81  vengan  al  plus  propda  parent  deld. 
habitant,  salvan  lo  dreyt  del  senhor,  &  ses  fora- 
capi  de  lad.  hereditat  donan  81  relinquen  scmbla- 
blament. 

[y'erso  du  quatrième  feuillet)  Et  per  tal  que  losd. 

st en  feytas  per  losd.  senhors  per  aque venir 

8t  per  los  inclitz   senhors de  Foys  81  son  filh 

mossen    Rogie    Be.,..."  sans ,    que    per   lor    ny   per 

losd.  senh auctors,  fermansaz  8t  guirens  a! 

Mirapeys    Si   castel,    presens    &    avenir egatz 

per   losd.    cavalies,    senhors    deld.    cas os    per 

estre    ferma    securitat,    prometeguen neg 

home  deld.  castel  losd.  statutz  no  trencava,  en  tôt 
ny  en  pariida,  en  fran  desd.  statutz,  &  losd.  ca- 
valies de  asso  se  someteguen  dejus  lesd.  senhors 
conte  de  Foys,  payre  &  filh  dessus  nominatz,  8t 
aquel  dreyt  8t  potestat  doneguen  81  autrejeguen, 
per  els  &  lors  successors,  per  totz  temps.  Et  si  ne- 
gunas  despensas,  en  guerra  ho  en  passa,  contra 
aquel  que  losd.  statutz  trencaria  &  emendar  no 
volia,  dels  bes  del  violador  hom  prenguez,  8t  per 
asso  obligavan  totz  los  bes,  presens  8c  avenir.  Et 
per  asso  lod.  conte  de  Foys  Se  lod.  son  filh,  totz 
dos  a  las  pregarias  susd.,  foguen  fermansas  8c 
mandadors  8c  deffensors  am  tôt  lo  poble  deld. 
castel,  presens  8c  avenir,  de  perpetualment  atener 
8c  servar  losd.  statutz,  al  profieyt  8c  honor  de  lor 


Item    plus    doneguen    losd.    senhors    ald.    poble       8c  desd.  senhors  deld.  castel,  que  per  negun  serian 

violatz  no  permetrian  de  tôt  lor  poder;  8c  los 
violados,  si  negun  era ,  degudas  penas  leva- 
rian  8c  degun  non  perdonarian.  Et  totz  losd. 
statutz  en  favor  8c  utilitat  delsd.  homes  deld.  cas- 
tel,  presens  8c  avenir,  jureguen  davant  la  gleysa 
deld.  Mirapeys,  présent  lod.  poble,  totz  losd. 
senhors,  per  lor  8c  per  totz  los  successors,  a  com- 
plir  8c  tenir,  8c  per  la  maniera  que  senten  8c  se 
conte  ald.  libre  8c  instrument,  a  lad.  dezena 
carta,  al  parraffe  8c  article  que  comensa  :  Ut  au- 
tcm,  entro  a  la  Un  deld.  instrument,  près  per 
mestre  Carbonel  d'Alsona,  notari  deld.  Mirapeys. 
Et  lod.  instrument  foc  registrat  ald.  libre  de  lad. 
vila  8c  cieutat  de  Mirapeys  per  mesire  Guilhem 
Hellas,  notari  deld.  Mirapeys. 


d::ld.  castel,  présent  8c  avenir,  libéral  faculiat  8( 
licencia  de  disponsar  8c  fer  a  tôt  lor  plazer  de 
totz  los  bes  mobles  8c  inmobles,  a  tôt  lor  plaser, 
en  tal  maniera  que  el  ny  los  successors,  ho  ses 
testament  ho  am  testament,  deguna  querimonia 
ny  enpachament  alsd.  habitans,  ny  en  las  causas 
lors  fer  poyran  ny  portar,  mes  auti  cum  Homo 
ho  generatio  cintada  81  totas  causas  que  hun 
libéral  home  liciias  sen  in  vita  8c  in  morte  {sic) 
dr  puesca,  a  tôt  lor  libéral  arbitre.  Ayssi  cum  sen- 
ten Se  se  conte  ald.  libre,  ald.  instrument,  a  la 
detzena  carta,  al  parraffe  8c  article  que  comensa  : 
Adkuc  damus, 

Itjm  plus  autrejeguen   losd.  senhors,  que  si  ne- 
gun  dels    habitans   deld.  Mirapeys   moria   ses    fer 


VIII. 


547 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

'  nostros  successores,  non  cohacti  nec  tle- 
cepti  ;ib  aliquo,  set  spontanea  ac  nostra 
libéra  bona  voluutate,  bona  fide  &  sine 
omni  fraude,  cum  ista  carta  presenti  in 
perpetuum  valitura,  ponimus  ac  terniina- 
mus  &  ordinamus  in  circuitu  hujus  castri 
Mirapicis  taies  termines,  cum  modo  au- 
dientis  in  isto  instrumento,  cum  populo 
generaliter  magno  &  parvo  qui  modo  est 
in  Castro  &  domum  &  localem  habet  & 
in  hoc  castre  de  alio  loco  pervenit  stare, 
ut  securus  permaneat  sine  omni  suo  in- 
gaiino  intus  termines  de  nobis  &  de  om- 
nibus amicis  nostris,  &  de  inimicis  ad  te- 
tum  nostrum  posse  vindictam  faciemus.  — 
Taies  sunt  termini  a  nebis  ordinati  & 
terminati  :  de  ipsa  fortia  de  Ma'agoda 
usque  ad  caput  prali  de  Carrairis,  &  usque 
ad  villam  de  Pesadis,  &  usque  ad  ecclesiam 
de  Heremo,  &  usque  ad  Quairolem,  8c 
usque  ad  ecclesiam  de  Paysshels,  &  usque 
ad  ecclesiam  de  Beceto,  &.  usque  ad  Pujo- 
lar  de  Maderiis,  &  usque  ad  Casale  Ra- 
mundi  de  Payches,  &  usque  ad  podium 
ecclesie  Sancte  Marie,  &  usque  ad  localem 
milicie  de  Comagoda,  &  usque  ad  eccle- 
siam Sancti  Aulini,  &  usque  ad  Vilatam,  & 
usque  ad  ecclesiam  de  Spinos,  &  usque  ad 
ecclesiam  Sancte  Fidis,  &  sicut  ducit  per 
las  Rodas  usque  ad  forciam  de  Malagoda. 
Itaque  nos  omnes  jamdicti  cum  nostris 
propriis  manibus  intus  predictos  termines, 
supra  sancta  quatuor  Dei  Evuangelia  cor- 
poraliter  tacta  juramus,  ut  predicti  populi 
homo  vel  femina,  qui  nunc  in  hoc  castre 
sit  vel  fuerit,  sive  domum  vel  localem  in 
hoc  castre  habeat  aut  non  habeat,  ut  pro 
Stare  de  alie  loce  hic  veniat,  corpus  suum 
per  nos  nec  per  uUum  nostrum  amicum 
neque  pro  nestro  ingénie  vel  censilio  non 
sit  captus,  uec  vim  faciamus  nec  impetus 
infra  predictos  termines.  —  Et  si  aliqua 
persona  a  nobis  predictos  termines  fran- 
gent vel  corrumperit  &  emendare  nolue- 
rit,  nos  ad  totum  posse  nostrum,  ad  utili- 
tatem  populi  requiremus  &  petemus  per 
illud  sacramentum,  quod  factum  habemus 
superius.  —  Item  si  aliqua  persona  ampa- 
raverit  in  hoc  Castro  predicto,  &  non  erat 
cognitus  esse  simus  (sic),  &  ille  vel  illa  vo- 
luerit  se  placitare  cum  ille  qui  eum  ampa- 
raverit,  nos  domini  hujus  castri  habebimus 


548 


illum  vel  illam  sine  omni  ejus  missione  & 
sine  emni  fiducia,  ad  jus  vero  V  probl 
homines  de  Cohassa  &  alii  x  de  Barrio 
per  illes  &  per  omnem  pepulum  Mirapicis 
fecerint  missionem  &  expensam  usque  ad 
pacamentum  judicis.  —  Tamen,  si  forte 
ille  vel  illa  qui  eum  amparaverit  &  prep- 
ter  vim  placitaverit  illum  vel  illam  qui 
amparatum  habuerit,  licentiam  damus  illi 
vel  ille  per  unum  mensem  ut  vendat  om- 
nia  bona  sua,  &  cum  omnibus  suis  bonis 
salveducamus  illum  vel  illam  sex  leucas 
in  qua  parte  ire  voluerit.  Et  si  placitare 
noluerit,  similiter  unum  mensem  habeat 
vendendi  omnia  bona  sua  &  eundi  ubi 
voluerit,  &  nos,  ut  superius  dictum  est, 
ducabimus  eum  vel  eam  sine  omni  suo 
inganno.  —  Item,  nulla  persona  poterie 
aliam  emere  vel  impetrare  aut  per  do- 
num  accipere,  nisi  cum  sue  censilio  aut 
veluntate  sua.  —  Preterea  sciendum  est 
quod  omnes  domini  &  milites  castri  hujus, 
ut  superius  nominati  sumus,  taie  statutum 
&  stabilimentum  per  nos  &  per  omnes 
nostros  successores  &  per  omnem  nostram 
faniiliani ,  in  perpetuum  valiturum,  faci- 
nuis  &  laudamus  &  concedimus  omnibus 
hominibus  hujus  castri,  presentibus  &  fu- 
turis,  ut  nullus  nostrum  nec  alius  homo 
nec  domina  hujus  castri  aliquem  hominem 
nec  feminam  de  suis  non  capiat  in  infra- 
scriptos  termines  vel  extra  castrum,  licet 
certura  sit  ipsum  vel  ipsam  esse  suum  ho- 
minem, si  ille  suus  homo,  licet  certum  sit 
quod  suus  sit,  exierit  hujus  castri  suis  ne- 
gociis  &  ipsum  vel  ipsam  precibus  &  man- 
date vel  suasionibus  domini  extra  ter- 
mines exierit,  vel  expediendis  negociis 
domini  sui  vel  alio  modo.  —  Item  statui- 
mus  nos  observaturos,  quod  nuUum  de 
nostris  hominibus  capiamus,  eciam  in  du- 
bitandum,  si  precibus  vel  monitis  vel  man- 
dato  alicujus  de  familia  nostra  vel  alterius 
cegniti  nuncii  nostri  predictos  termines 
hujus  castri  qualicumque  modo  exierit.  — 
Et  si  aliquis  home  hujus  castelli  suum  ho- 
minem vel  feminam  ,  ut  suus  sit  vel  non 
sit,  ceperit  extra  termines  predictos  hujus 
castri,  vel  alius  homo  ipsum  vel  ipsam  ce- 
perit consilio  vel  voluutate  domini,  per- 
inde  vindicta  sumi  débet  de  domino,  cujus 
precibus  vel    monitis  vel  suasionibus  vel 


An 

1207 


[■■J.orîff. 

1.  Il   . 
col.auS. 


Ail 

1207 


^49 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Sijo 


mauJato  alicujus  de  familia  ejus  sive  min- 
cii  ejus  cogniti,  licet  non  sit  de  familia 
ejus,  sicut  infra  terminos  hujus  castri  ip- 
sum  vel  ipsam  ipse  dominus  cepisset.  — 
Idem  per  omnia  statutum  est  de  domina 
que  homiiies  habet  vel  non  habet  in  hoc 
Castro.  —  Hec  omnia,  ut  predicfa  sunt, 
promittimus  nos  &  successores  nostios  in 
perpetuum  observaturos,  &  invioiabiliter 
statuimus  &  comuni  consensu  militum  & 
aliorum  proborum  hominum  hujus  castri, 
ut  si  aliquis  nostrum  vel  nostrorum  suc- 
cessorum  [predicta  statuta  &  stabilimenla 
in  observationem  &  melioramentum  ha- 
beat,  tranquillitatem  hujus  castri  promul- 
gatam  corruperit  vel  fregerit  in  totum  vel 
in  parte,  scienter  vel  ignoranter,  &  requi- 
situs  a  nobis,  noluerit  illud  emendare  vel 
nialiciose  distulerit,  pro  traditore,  ut  fuit 
Judas,  habeafur,  ita  quod  non  deffendat  in 
placitum  vel  extra,  verbo  vel  armis,  nec 
in  curiam  vel  extra,  donec  supradictum 
reatuni  consilio  militum  &  proborum  ho- 
minum hujus  castri  digna  expiet  satis- 
factione.  —  Iterum  damus  omni  populo 
predicto,  présent!  &  futuro,  jure  perfecfe 
donacionis,  omnia  adempriva  in  nostris 
nemoribus  &  in  nostris  pascuis  &  in 
nostris  aquis,  tantum  quantum  ad  domi- 
nationem  hujus  castri  pertinet,  ad  ha- 
bendum  &  possidendum  &  explectandum. 
—  Adhuc  damus  predicto  populo  hujus 
castri  presenti  &  futuro,  exceptis  homini- 
bus  cognitis,  liberam  disponendi  omnes 
res  vestras,  mobiles  &  inmobiles,  prout  vo- 
bis  placuerit,  habeatis  facultatem  &  licen- 
tiam,  ita  quod  nos  nec  successores  nostri 
ab  intestate  vel  ex  testamento,  aliquam 
querimoniam  vel  aliquod  inpedimentum 
vobis  vel  in  rébus  vestris  facere  possimus 
vel  inportare,  set  sicuti  homo  vel  genus 
vel  civés  omnia,  que  libero  homini  liclta 
sunt,  in  vita  vel  in  morte  facere  possitis 
vel  arbitrio  vestro  ordinare.  — Et  si  aliquis 
intestatus  decesserit,  revertantur  omnia 
bona  sua,  mobilia  &  inmobilia,  propin- 
quissimo  parenti,  tamen  salvo  jure  nosiro, 
silicet  foriscapium  de  hereditate,  &  dandi 
&  relinquendi  similiter.  —  Ut  autem  hu- 
jusmodi  statuta  &  consuetudines,  in  hoc 
presenti  instrumento  cum  consilio  nostro 
conscripto    facimus    (sic),    absque    omni 


nube  doli  in  posterum  observefur  (sic), 
dominum  Raimundum  Rogerium,  comitem 
Fuxi,  &  ejus  filium  Rogerium  Bernardum 
rogavimus,  ut  pro  nobis  supranominatis 
auctores  &  <idejussores  &  guireutes  sint 
&  maneant  omnibus  aliis  hominibus  hujus 
castri,  presentibus  &  futuris.  Et  rogave- 
runt  dominum  comitem  Fuxi  supradic- 
tum &  ejus  filium  Rogerium  Bernardum 
omnes  domini  &  milites  castri,  ut  pro 
quolibet  eorum  omnibus  aliis  dominis  & 
militibus  hujus  castri  de  Mirapisce  vicis- 
sim  fidejussionem  faciant  ac  firmam  se- 
curitatem  faciant,  ut  nuUus  homo  hujus 
castri  predicta  statuta  abroget  in  totum 
vel  in  partem  vel  in  fraudem  predictorum 
sfatutorum  aliquam  maliciam  comitant, 
&  hoc  jus  &  hanc  potestatem  omnes  do- 
mini castri  &  milites  domino  Raimundo 
Rogerio  &  ejus  filio  Rogerio  Bernardo 
dederunt  &  concesserunt  super  se  &  suc- 
cessores suos,  in  omni  evo  valiturum,  ut 
si  quas  inpensas  in  guerra  vel  in  placito 
fecerint  contra  illum,  qui  statuta  presenti 
carte  inserta  violaverit  &  corrumperit  & 
se  emendare  noluerit,  de  rébus  violatoris 
inpensas  factas  reciperent.  Et  ad  hoc  obli- 
gaverunt  sibi  omnes  res,  que  habent  vel 
in  futurum  sunt  habituri,  si  predicta  con- 
ditio  transgrediendi  statuta,  presenti  carta 
conscripta,  quod  Deus  evertat,  evenerit 
&  inpensas  fecerint.  —  Preterea  sciendum 
est  quod  ego  Raimundus  Rogerius,  cornes 
Fuxi,  &  ego  Rogerius  Bernardi,  ejus  filius, 
nos  arabo  in  simul,  precibus  &  dominorum 
omnium  mandatis  &  militis  (sic)  hujus 
castri  Mirapicis,  constituimus  nos  fide- 
jussores  &  mandatores  &  deffensores  cum 
populo  hujus  castri  presenti  atque  futuro, 
ut  omnia  predicta  stabilimenta,  sicut  me- 
lius  in  ista  carta  scripta  sunt,  in  perpe- 
tuum observemus  &  teneamus  ad  omncm 
comodum  &  honorem  nostrum  &  domino- 
rum &  a  quoquam  violari  non  permitamus 
pro  posse  nostro,  &  quod  violatores,  si 
qui  forte  fuerint,  débitas  penas,  dignam 
ultionem,  prout  melius  poterimus  &  huic 
Castro  expedire  noverimus,  excerceamus  Sz 
nemini  parcamus.  —  Et  omnia  statuta,  ut 
suprascripta  sunt,  ob  favorem  &  utilita- 
tem  hominum  hujus  castri  futurorum  & 
prescnciiim,  juramento  corporaliter  pres- 


A  n 
1207 


An 
1207 


nsi 


PREUVES  DE  L'HISTOTRE  DE  LANGUEDOC. 


55: 


tito  super  sancta  quatuor  Dei  Evuangelia,      Juliauo  &  Petro  d'en  Batala  &  Guillermo 


An 

1 207 


promitinuis  inviolabiliter  ik  in  perpetuum 
nos  observaturos  &  fideliter  &  factures 
ita  ut  superius  presens  carta  docet  & 
exponit.  Nos  omnes  predicti,  per  illud 
sacramentum,  quod  omni  predicto  populo 
Mirapicis  ante  ecclesiam  factum  habemus, 
i)ninibus  diebus  vite  nostre,  nos  &  nostri 
successores,  sic  totum  servabimus  &  custo- 
diemus  ad  honorem  &  utilitatem  tocius 
populi,  qui  nunc  est  in  hoc  Castro  &  de 
cetero  de  alio  venturus  est  &  nasciturus, 
&  omni  eoruni  posteritati,  &  sine  omni 
inganno  &  sine  omni  fraude  &  absquo 
omni  dolo.  —  Hujus  rei  sunt  testes  Rai- 
mundus  de  Calavo  &  Raimundus  de  Cas- 
telo  &  Petrus  Barba  &  Arnaudus  Barba 
&  filius  ejus  Arnaudus,  &  Arnaudus  de 
Sancto  Martino  &  Vitalis  Boni  puer  & 
Arnaudus  Beocii,  &  Bernardus  de  Berga, 
&  Poncius  Magister  &  filius  ejus  Petrus 
&  Poncius  Barba  &  Amelius  Aurum  & 
Guiraudus  de  Vernhola  &  GuiUermus  de 
Adalo  &  Bernardus  Fabri  &  Martinus  de 
Varillis  &  Petrus  Barba  minor  &  Pon- 
cius Aurus  &  GuiUermus  Bastard  &  Ber- 
nardus Audevini  &  Arnaudus  de  Garma- 
sia  &  Petrus  Donadei  &  Petrus  Roqua 
&  Poncius  de  Na  Coloma  &  GuiUermus 
Poncius  &  Bernardus  Vitalis  &  Petrus 
Faber  &  GuiUermus  d'en  Batala  &  Guil- 
lermus  Poncius  de  la  Garriga  &  GuiUer- 
mus Medicus  &  Arnaudus  Rouzaudus  & 
Arnaudus  Vigoros  &  Arnaudus  de  Abele- 
riis  &  Bernardus  Roqua  8^  Poncius   Le 


Fabri  de"  Pesaditio  &  Raniundo  Rogerii 
Madeler  &  Poncio  de  Rascos  &  Petro 
Flequer  &  Raimundo  Aurus  &  Guillermo 
de  Berga  &  los  cossols  qui  erant  en  aquel 
temps  :  Arnaud  Escobilon  &  Ponz  Fabre 
&  Petrus  del  Forn  &  Ramundus  Porta,  & 
tôt  le  cominal  de  Mirapeys,  in  ecclesia 
Sancti  Mauricii  confirmata. 

Hoc  instrumentum  seu  translatum  fuit 
redditum  Petro  Terrene  carnifici,  &  ha- 
bet  instrumentum  de  quo  fuit  tranllatatum 
(sic). 


iZj.  —  LXXXVI 

Extrait  de  quelques  titres  du 
monastère  de  Prouille'. 


L  -v  tOTUM  sit  omnibus  hominibus,  quod 
IN  ego  Ermengards  Godolina  &  vir 
meus  Sancius  Gascus,  bono  auimo  &  gra- 
tuita  volunlate,  damus  &  laudamus  nos- 
metipsos  &  omnia  nostra  Domino  Deo  & 
béate  Marie  &  omnibus  sanctis  Dei  & 
sancte  prédication!  &  domino  Dominico 
de  Osma  &  omnibus  fratribus  &  sororibus, 
qui  hodie  sunt  vel  in  futuro  erunt,  &  da-- 
mus  nostram  domum  quam  habemus  & 
tenemus  in  Castro  Vilarii,  cum  omnibus 
edificiis  suis.  Et  affrontât  se  ab  oriente  in 


t:lll. 

coî.  203. 


An 
1207 

août. 


domum  Pétri  Martelli,  a  meridie  in  via, 
braterii  &  Bonafadis  &  Arnaudus  Su^or  ab  occidente  in  locali  Raimundi  Capeleti 
&  Arnaudus    Mascaro  &  Rogerius  Aurus      &  de  Bernardo  Arnaudo,  ab  aquilone  in 


&  Petrus  Raimundus  Rubei  &  GuiUermus* 
do  Sancto  Juliauo  &  Ramundus  Arnaudus 
&  frater  ejus  Petrus.  Jussu  omnium  pre- 
dictorum,  Carbonellus  de  Alsono,  notarius 
publicus  Mirapicis,  hoc  scripsit,  kaleu- 
das  Xllii  juuii. 

Hoc  est  translatum  dicti  instrumenti,  in 
hoc  libro  scriptum  per  me  Guilleniium 
Helye,  publicuni  notarium  Mirapiscis. 

Non  ista  carta,  set  alia,  de  qua  magis- 


domibus  de  Bredicus.  Et  damus  similiter 
nostrum  ortum,  quod  habemus  &  tenemus 
a  Poncio  Humberto  in  decimario  Sancti 
Pétri  terrae  Caplatae,  &  affrontât  se  ab 
oriente  in  via,  a  meridie  in  ipsa-heredi- 
tate,  in  aqua,ab  aquilone  similiter.  Et  da- 
mus simul  alia  omnia  nostra  mobilia  &  im- 
mobilia,  ubicumque  habeamus  &  teneamus. 
Et  ego  Vilarius  &  frater  meus  Galardus, 
nos  simul  per  nos  &  per  omneni  nostram 


ter    Martinus    tranxit    istam,    videntibus  posteritatem  laudamus  &  concedimus  Do- 

Stophano    baiulo    &    magistro    Pagano   &  mino  Deo  8:  sancte  prédication!  predictam 
Raimundo   Audevino,  notario    Miiapicis, 

&  Petro  Audevino  &  Poncio  Lebrater  &  -Archives  du  prieuré  de  Prouille.  [Doat,  v.  9S, 

Aycelmo   Barba    &   Guillermo    de    Sancto  f"  3.) 


An 
lioy 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


554 


An 
1211 
z5  mai. 


domtim  jure  nostro  salvo,  scilicot  nostro 
servicio  IIII"'  denarioruni,  &  aft'rancamus 
jamdictam  Erniengard  &  viro  suo  Sancio  & 
omiies  alios  de  Pictamvillam,  qui  ad  sanc- 
tara  predicationem  donaverint.  De  aniiona 
&  de  caseos  &  de  ova  &  de  pnlea  &  de 
vinitis  &  de  asinos  &  de  boves  &  de  omuia 
alia  servicia  retinemus.  Facta  carta  ista 
meiise  augusti,  feria  iiii,  luna  xi,  régnante 
Philippe  rege,  anno  ab  Incaniatione  Do- 
niini  Mccvii.  Testes  hujus  rei  sunt  Hugo- 
nus  de  Rivo  &  W.  Isarnus  de  Prolaiio  & 
Beriiardus  Raimundus  &  Raimundus  Ma- 
gister  &  Petrus  Sadia  en  Quatre.  W.  de 
OHisfractis  scripsit. 

II.  Notum'  sit  omnibus  tam  presentibus 
quam  fuluris  hanc  paginam  legentibus  vel 
audientibus,  quod  ego  Fulco,  Dei  gratia 
Tholosane  sedis  episcopus,  consilio  &  as- 
sensu  M.  prepositi  Sancti  Stephani,  do  & 
concedo  ecclesiam  de  Brom  cum  omnibus 


An 

1211 

décem- 
bre. 


habitantibus,  omnes  meos  bonores,  quos 
habeo  vel  habere  debeo  in  toto  territorio 
de  Villario  extra  castrum,  quecumque  sint 
vel  ubicumque  sint,  terras  scilicet  cultas 
vel  incultas,  casales,  maloles,  vineas,  prata, 
pascua,  nemora,  aquas,  introitum  &  exi- 
tum  ,  oblias  &  dominationes  &  quidquid 
habeo  vel  habere  debeo  ullo  modo  extra 
castrum  predictum  de  Villario,  in  omni 
territorio  predicto.  Et  ego  Raimundus  de 
Vilario  predictus  ero  bonus  guirens  de 
omnibus  amparatoribus,  qui  ibi  aliquid 
pro  me  vel  ex  mea  parte  ampararent  vel 
peterent  vel  petere  poterant  vel  puta- 
bant.  Et  hoc  laudo  amore  Dei  &  pro  re- 
demptione  anime  mee  &  parentum  meorum 
super  omnia  alia  bona  mea  tam  mobilia 
quam  immobilia,  que  habeo  vel  sum  habi- 
turus  ubicumque  sint.  Hujus  doni  testes 
sunt  dompnus  episcopus  Convenarum  & 
dompnus  Vitalis  Sancti   Anthonini    abbas 


An 
121  [ 


ad  eam   pertinentibus  dominabus  conver-      &   Maurinus   sacrista   Sancti  Antonini   & 


sis  religiose  viventibus  ad  ecclesiam  Béate 
Marie  de  Proliano,  scilicet  Guillerme  prio- 
risse,  Alazaicie,  Raimunde,  Passarine  & 
Berengarie  &  alii  Berengarie  &  alii  Guil- 
lerme &  Blance  &  Guillerme  &  Richarde 
&  domine  de  Barbairano  &  Guillerme  de 
Bellopodio  &  Curtolane  &  Raimonde..., 
ut  habeant  &  possideant  quamdiu  iste  pré- 
sentes vixeriut  &  jamdicte  ecclesie  hono- 
rifice  provideant,  salvo  tamen  jure  episco- 
pali,  ita  quod  décimas  &  primicias  omnes 
domine  predicte  possideani  &  capellanum 
domino  episcopo  présentent,  qui  ab  eo 
curam  animarum  recipiat,  &  dominabus 
de  temporalibus  respondeat  &  episcopo  de 
episcopalibus.  Et  ut  quod  fecimus  ratum 
perseveret,presentem  paginam  sigilli  nostri 
munimine  roboramus.  Datum  anno  Do- 
mini  M"cc°xr,  idus  maii. 

III.  Manifestum'  sit  omnibus  homini- 
bus  hanc  cartam  legentibus  sive  audienti- 
bus, quod  ego  R.  de  Vilario,  mea  propria 
ac  spontanea  voluntate,  dono  &  laudo  & 
concedo  Domino  Deo  &  beafe  Marie  & 
domino  Dominico  Oxomensi  canonico  & 
cunctis  fratribus  atque  sororibus,  in  mo- 
nasterio   de   Prolano   modo  vel  in  tuturo 

■  [Dont,  T.  98,  f  47.] 
•  [Doat,  V.  98,  {"  5  y".] 


Bertrandus  de  Durbanno  archidiaconus  & 
Guillermus  Clareti  &  Dominicus  Pétri  & 
Raimundus  Petrus  de  Causlirano,  qui  hanc 
cartam  scripsit,  in  mense  decembris,  rég- 
nante Christo  Carcassone,  Bilerrensi  & 
Reddensi  &  in  quibusdam  partibus  Tho- 
losanensibus  &  Albiensibus,  &  Philippo 
Francorum  rege,  &  Fulcone  Tholosano 
episcopo,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M''cc"xr. 

IV.  Notum  sit'  omnibus  homînibus  hoc 
audientibus,  quod  ego  Frémis  Francigena, 
per  me  &  per  omnes  successores  meos, 
bono  animo  ac  spontanea  voluntate  &  sine 
omni  dolo,  dono  &  trado  in  perpetuiim 
sine  omni  meo  meorumque  retentu  Do- 
mino Deo  &  Sancte  Marie  de  Prolano  & 
Dominico  Oxomensi  canonico  &  cunctis 
fratribus  &  sororibus  presentibus  ac  futu- 
ris,  ibi  Deo  &  sancte  Marie  &  monasterio 
de  Prolano  servientibus,  pro  redemptione 
anime  mee  &  parentum  meorum,  medieta- 
tem  totius  terre  que  est  ubi  vocatur  a  Ro- 
mengar,  que  fuit  de  na  Cerdana  &  Guil- 
lermi  Calveti,  quam  God.  Picarela  ab  eis 
émit  &  eam  Guillermus  Ospitalers  &  Ste- 
phanus  Engles  &  Petrus  Rozaldi  &  frater 
ejus  Guillermus  Rozaldi,  qui  erant  here- 

■  [Doat,  V.  98,  f°  4.] 


An 

12  12 


14 

février. 


i.lll,' 

col.  2VtJ. 


An 

1212 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


jji. 


An 

121  2 

7  mai. 


tici,  ndqulsîenint  de  diiobiis...  Et  doiio 
similitcr  illam  vineam  totani,  que  fuit  Ste- 
phani  Engles  &  Guillermi  Ospitalerii,  qui 
erant  heretici,  que  est  in  vineario  de  Fonte 
Sancti  Martini,  &  retineo  ibi  solummodo 
ire  &  redire  in  aliam  vineam  nostram.  Et 
dono  similiter  medietatem  domus,  que  fuit 
Guillermo  Ospitalerii,  qui  erat  hereticus, 
&  domus  est  ante  furnum  in  piano  de 
Varantena,  que  fuit  Maurini  Picarela.  Et 
si  obiaro  in  ista  patria,  dono  similiter  me- 
dietatem omnium  nostrarum  rerum  mobi- 
lium ,  ut  habeant  &  teneant  &  semper 
possideant  ad  suam  voluntatem  semper  fa- 
ciendam  predictum  honorem  libère,  quia 
de  hereditate  fuit,  quam  dominus  meus 
cornes  Montisfortis  mihi  dédit.  Testes 
hujus  rei  sunt  Rogerius  Picarela,  Usal- 
guerius  de  Fenoleto,  Guillermus  Arnaldi 
Picarela,  R.  de  Varnola  pater  Isarni  ser- 
vientis.  Facta  carta  ista  XVI  kalendas  mar- 
tii,  feria  III,  anno  ab  Incarnatione  Christi 
MCCXI,  régnante  Philippo  rege  Franco- 
rum.  Arnaldus  Sancii  de  Lauriaco  scripsit. 
V.  Notum  sit'  omnibus  hominibus  hoc 
audientibus,  quod  ego  Bernardus  Catolica 
de  Barssa,  motus  amore  Dei  &  béate  Marie, 
bonoanimo  ac  libentissinjo  &pro  redemp- 
tione  anime  mee,  dono  meipsum  &  meos 
filios  Petrum  &  Bernardum  Sancte  Marie 
de  Prolano  &  loco  ipsius  8t  abbacie  &  tibi 
domino  Dominico  Oxomensi  cauonico,  & 
misi  manus  nostras  intervestras,genu  flexo 
osculando,  &  dono  meipsum  &  filios  meos 
predictos  &  omnia  bona  nostra  mobilia  & 
immobilia  fratribus  &  sororibus  presenti- 
bus  &  futuris  &  abbatie  Sancte  Marie  de 
Prolano,  &  facimus  hominium  ibi  &  fratres 
facimus  inde  similiter,  ut  rogent  Deum 
&  sanctam  Mariam  pro  nobis  &  colligant 
nos  in  suis  benefactis  &  orationibus.  Et 
nos  pro  servitio  dabimus  ibi  dnnuatim  in 
perpetuum  duos  solides  Melgorienses  pro 
nobis  &  pro  nostris  bonis  mobilibus  &  im- 
mobilibus  in  festo  Omnium  Sanctorum,  & 
quando  habitum  accipere  voluero,  dabo 
ibi  mecum  centum  solidos  Melgorienses 
pura  elemosina,  ut  Deus  dimittat  mihi 
omnia  peccata  mea.  Et  ego  Dominicus  ca- 
nonicus  Oxomensis,  per  nos  &  per  abba- 


tiam  Sancte  Marie  de  Prolano  &  per  omnes 
fratres  &  sorores  présentes  &  futuros,  inde 
recipio  te  Bernardum  Catolica  de  Barssa 
per  fratrem  &  per  hominem  &  filios  tuos 
Petrum  &  Bernardum  &  omnia  bona  vestra 
mobilia  &  immobilia,  presentia  &  futura, 
&  manutenebimus  &  custodiemus  vos  & 
omnia  vestra  bona,  Deo  annuente,  pro 
posse  nostro  bona  fide,  &  coUigimus  vos 
in  benefactis  &  orationibus  nostris  &  ab- 
batie Sancte  Marie  de  Prolano.  Testes 
hujus  rei  sunt  Usalguerius  de  Fenoleto 
&  frater  ejus  Raines  &  Guillelmus  Faber 
de  F'aris  &  Poncius  Rozaudi  &  Bernardus 
Augerii.  Facta  carta  ista  nonis  maii,  feria 
II,  anno  ab  Incarnatione  Domini  Afccxii", 
régnante  Philippo  rege  Francorum.  Ar- 
naldus Sancii  de  Lauriaco  scripsit. 

VI.  Notum  sit'  omnibus  hominibus  hec 
audientibus,  quod  ego  Guillelmus  del 
Essart,  Francigena  miles  &  dominus  de 
Vilaciscle,  per  me  &  per  omnes  successo- 
res  meos,  bono  animo  &  sine  omni  dolo, 
dono  &  concedo  &  trado  in  perpetuum 
pro  redemptione  anime  mee  &  remissione 
omnium  peccatorum  meorum  &  parentum 
meorum  Domino  Deo  &  Béate  Marie  de 
Prolano  &  abbatie  ibi  noviter  constructe 
Si  Dominico  Oxomensi  canonico  &  cunctis 
fratribus  &  sororibus presentibus  &  futuris 
eJLisdem  domus,  ibidem  Deo  &  sancte 
Marie  servientibus,  XII  sextariatas  terre 
in  decimario  Fanijovis,  juxta  fortiam  que 
fuit  domine  Fais  &  filiorum  ejus,  que  af- 
frontant... ut  habeant  &  teneant  ac  sem- 
per possideant  cum  fructibus  &  explectis 
inde  exeuntibus  ad  suam  voluntatem  sem- 
per faciendam,  cum  introitibus  &  exitibus 
suis.  Et  ero  inde  semper  bonus  guirens  de 
totis  amparatoribus  bona  fide.  Et  hoc  do- 
num  feci  de  honore  quem  dominus  cornes 
Montisfortis  mihi  dédit.  Et  ut  hoc  donum 
predictum  ratum  &  firmum  inconcussum 
semper  permaneat,  sigillo  meo  confirmavi. 
Testes  hujus  rei  sunt  P.  Alazainus  prior 
Camboni,  Petrus  Pitrelli,  Guillermus  Ar- 
naldi Gibolensi,  Arnaldus  Ortiguers,  Mais 
miles  Francigena.  Facta  carta  ista  xvn» 
kalendas  octobris,  feria  V,  anno  ab  Incar- 
natione Christi  Ri" ce"  x" il",  régnante  Phi- 


An 

1212 


An 

121  i 

Ii;:n.-... 


[Doit,  r.  p8,  C  7.] 


'  [Doat,  V.  98,  P  10.] 


An 

I2IZ 


d:)7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


558 


Vers 

1207 

dcccm- 
bru. 


lippo  rec;e  Francorum.  Arnaldus  Sancii  de 
Lauriaco  scripsit. 


i38. 

Réponses  faites  par  le  roi  Philippe- 
Auguste  au  pape,  touchant  l'ajjaire 
d'Albigeois. 

1.  Hec  est  responsio  qiiam  dominiis  rex  fecit 
episcopo  Pariiiensi  de  Albigeis'. 

EPISCOPUS  osteiidît  domino  Régi,  quod 
dominus  Papa  rogabat  eum,  ut  ad  hoc 
apponeret  auxiliiim,  &  quod  vellet  quod 
homiiies  Francie  illuc  ireiit.  Et  quando 
episcopus  locutus  est  cum  domino  Rege, 
rex  Anglie  jam  fecerat  obsidere  per  vice- 
comitem  Toarci  unum  castrum  hominis 
sui,  G.  de  Maloleonc,  scilicet  Bellanivil- 
lam,  &  ideo  oportebat  doiiiiiium  Regem 
deffendere  terram  suam,  sicuti  erga  eos  qui 
treugam  rumpebant.  Et  ideo  respondit  do- 
minus Rex,  quod  non  habebat  posse  con- 
gregandi  duos  exercitus,  unum  pro  eundo 
contra  Albiges  &  alium  pro  deffendeiida 
ferra  sua,  sine  maximo  gravamine.  Sed  si 
sederet  domino  Pape  &  placeret  ei  quod 
rogaret  regem  Francorum  &  regem  Anglie, 
quod  per  preces  &  sine  consuefudine  re- 
quirenda  super  eos  darent  treugas  duorum 
annorum  vel  amplius,  taies  quod  rex  Fran- 
corum videret  [quod]  bene  assecurate  fuis- 
sent, pro  servicio  Dei  faciendo  &  mitfendo 
in  Albigeis,  non  remaneret  per  dominum 


apponere  taie  auxilium  quod  vïdeat  posse 
proficere  ad  servicium  Dei  faciendum,  li- 
benter  apponeret  de  suo  ad  valorem  L  li- 
brarum  Parisiensium  singulis  diebus  usque 
ad  annum,  tali  modo  quod  nullus  alius  ca- 
piat  auxilium  de  domanio  suo  nec  de  abba- 
tiis  suis  regalibus,  nisi  ipse,  ita  quod  si 
rex  Anglie  vel  sui  rumpereut  treugam,  ita 
quod  non  vellent  dimittere  per  excommu- 
nicacionem,  liceret  domino  Régi  revocare 
homines  suos  sine  mesfere.  Et  dominus 
Papa,  si  vellet  treugam  durare,  apponeret 
super  taies,  qui  haberent  potestatem  ex- 
commuuicandi  qui  treugam  infringeret  & 
terram  suam  &  auxiliatores  suos. 


II.   Seciinda   responsio  qunm   rex  fecit 
domino  Pape  de  Albigeis'. 

Super  eo  quod  nobis  mandavîstis  de 
morte  Pétri  de  Castronovo,  qui  mortuus 
est  assensu  comitis  Sancti  Egidii,  sciatis 
quod  multum  piget  nos  de  morte  ejus, 
tanquam  de  tam  probo  homine  &  qui  in 
actu  erat  tam  bonorum  operum.  Et  si  vos 
materiam  habetis  conquerendi  de  eo,  nos 
similiter  multam  habemus  materiam  ad 
conquerendum  de  eo.  Sciatis  enim  quod 
in  majori  guerra,  quam  habuimus  contra 
regem  Anglie  Ricardum,  contra  nos  cepit 
in  uxorem  sororem  ejusdem  régis  Ricardi, 
quamvis  pie  memorie  pater  noster  &  nos 
magna  constamenta  &  impensas  miserimus 
ad  defendendum  patrem  ejus  &  ipsum  & 
terram  ejus.  Et  cum  nos  gnerrearemus  re- 
gem Johannem  propter  injuriam  suam, 
invenimus  homines  ejus  in  munitione  con- 
tra nos   infra   Falesiam.  Et  bene   sciatis, 


^'ers 
1207 


Regem  pro  servicio  Dei  faciendo,  tali  modo  quod  de  omnibus  guerris  quas  habuimus, 

quod  si  rex  Castelle  &  sui  vellejit  esse  in  nuUum  auxilium  de  eo  habuimus  nec  per 

treuga,  in  voluntate  Régis  esset  quod  esset  ipsum  nec  per  gentem  suam,  quamvis  do 

in  treuga  vel  non,  sicut  fuit  alla  vice,  quia  jiobis  teneat  unam  de  majoribus  baroniis 

non  esset  honor  domini  Régis  quod  remo-  de  regno  nostro.  Super  eo  quod  nos  mo-» 


veretur  a  treuga,  si  vellet  esse  in  treuga, 
quod  non  esset  ad  suum  chois,  sicut  fuit  in 
alla  treuga.  Et  libenter  apponeret  compo- 
tens  auxilium,  taie  auxilium,  quod  si  cle- 
rus  &  barones  &   milites   Francie  volunt 

'  Bibliothèque  du  Vatican,  fonds  Ottoboni, 
n.  2796,  f"  61.  —  Delisle,  Catalogue  des  acta  du 
Phili/pe-Auguite,  pp.  247  &  5i2, 


nuistis  quod  super  hoc  consilium  apponc-^ 
remus,  quod  apponendum  videremus,  no- 
veritis  quod,  quando  littere  vestre  ad  nos 
pervenerunt,  eramus  in  itinere  exercitus 
nostri  ad  eundum  contra  gentes  régis  An- 
glie,   que    interceperant    in    treuga    nec 

'  Bibliothèque  du  Vatican,  ut  supra,  ["Cl  v". — 
Delisle,  op.  l.  pp.  201  &  5i2. 


An 

1208 
avril. 


An 
1208 


5^^ 


^9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


56o 


emeadare  volebant  nobis  nec  hominibus 
nostris.  Sciatis  autem  quod  episcopis,  qui 
super  hoc  nobiscum  locuti  sunt,  respondi- 
mus,  quod  si  clerus  &  baroiies  appoiierent 
competens  auxilium,  quod  nos  videremus 
posse  prodesse  terre,  &  nos  haberemus 
talem  treugam  quam  videremus  quod  bene 
assecurata  esset  &  servata,  ad  auxilium  li- 
benter  niitteremus  de  hominibus  nostris  & 
de  pecunia  nostra.  De  eo  autem  quod  vos 
predicti  comitis  terram  exponitis  occupan- 
tibus,  sciatis  quod  a  viris  litteratis  &  illus- 
tratis  didicimus  quod  id  de  jure  facere  non 
potestis,  quousque  idem  de  heretica  pra- 
vitate  fuerit  condempnatus.  Cum  autem 
inde  condempnatus  fuerit,  tantum  demum 
id  significare  debetis  &  mandare,  ut  terram 
illam  exponamus  tanquam  ad  feodum  nos- 
trum  pertinentem,  Nondum  enim  nobis 
significastis  quod  eumdem  comitem  pro 
condempnato  habeatis.  Nec  causans  id  ip- 
sum  excusando  dicimus,  cum  pocius  accu- 
sare  quam  excusare  velimus,  sicut,  Deo 
volente,  cum  se  oportunitas  obtulerit,  os- 
tendemus  per  effectum. 


ÊJ  oric. 

t.  m; 

col.  209. 


An 

1107 
avril. 


iSç. 


LXXXVII 


Extrait  de  quelques  actes  de  la  maison 
de  Sabran  ' . 

I.  -K  tOTUM  sit,  &c.  quod  anno  ab  Incar- 
ii  natione  Domini  m  ce  VII,  mense 
aprili,  ego  Guillelmus  de  Sabrano  vende 
tibi  N.  priori  Vallisbonae  &  successoribus 
tuis,  &  per  te  donnii  Vallisbonae  in  per- 
petuum,  claustrum  de  Cabrareciis,  quod 
appellatur  Sabranencs,  &  est  situm  iivpa- 
rochia  Sancti  Clementis  de  Seleraco.  Quod 
confrontât,  &c.  Pretium  autem  hujus 
venditionis  est  CGC  sol.  novorum  Raimun- 
densium,  &c.  promittens  quod  hoc  lau- 
dare  faciam  domnam  Guillelmam  matrem 
meam,  &c.  Acta  sunt  haec  apud  S.  Paulum 
extra  Portale,  praesentibus  &  ad  hoc  con- 
vocatis  testibus  Guillelmo  de  Venejano, 
quondam  Uticensi  episcopo,  Petro  sacrista, 


Guillelmo  procuratore,  &c.  Et  ego  Rai- 
mundus  Guillelmi  cancellarius  d.  episcopi 
Uticensis  praesens  ante  fui. 

II.  Notum  sit,  &c.  quod  ego  Guillelmus 
de  Sabrano  dono  per  me,  &c.  Deo  &  Beafae 
Mariae  Vallisbonae  &  tibi  Stephano  de 
Claromonte  &  pro  te  toti  ordini  Carthu- 
siae,  ut  omnia  quae  necessaria  fueriiit  do- 
mibus  ejusdem  ordinis  possint  transira 
sine  pedagio  vel  usatico  per  boscum  Sabra- 
nensem,  &c.  Factum  est  hoc  apud  Aque- 
dunem,  ante  portam  de  Portu,  anno  In- 
carnationis  Domini  MCCXIII,  &c. 

III.  Innotescat,  &c.  quod  anno  ab  In- 
carnatione  Domini  m  ce  XV,  VIII  kal.  aug. 
ego  domna  Adalmua,  uxor  quondam  domini 
Rosfagni  do  Sabrano,  constabularii  domini 
comitis  Tolosani,  mandato  &  consensu  do- 
mini Guillelmi  de  Baucio,  Dei  gratia  prin- 
cipis  Aurasicae,  tutoris  liberorum  quon- 
dam dicti  Rostagni  de  Sabrano  &  totius 
terrae  praedictorum  liberorum,  mea  libe- 
ralitate,  &c.  vendo  tibi  N.  priori  sanctae 
domus  Vallisbonae,  &c,  videlicet  omnem 
dominationem,  quam  vir  meus  Ko.  de  Sa- 
brano praefatus  habebat  vel  habere  debe- 
bat  in  mansum  de  Cadaneto,  &c.  Liberam 
facultatem  ingrediendi  possessionem  tibi 
N.  priori  &  omni  conventui  ejus  do- 
mus permitto,  salvo  jure  meo  &  filiorum 
meorum  Ro.  &  Guillelmi  de  Sabrano,  &C. 
Actum  est  hoc  in  villa  Sancti  Michaelis 
juxta  ecclesiam. 

IV.  Anno  Domini  Incarnationis  MCexv, 
mense  julio,  pridie  kal.  aug.  Ego  V/.  de 
Baucio,  Dei  gratia  princeps  Aurasicae,  tu- 
tor  filiorum  Rostagni  de  Sabrano,  videlicet 
Rost.  &  Willelmi,  de  mandato  &  voluntate 
patris  eorum,  pro  utilitate  &  commodo 
dictorum  parvorum  vendo  &  trado...  tibi 
domno  N.  priori  domus  Vallisbonae  omne 
jus  &  dominium,  quod  Rost.  de  Sabrano  vel 
filii  ejus  per  eum  habebant  vel  videbantur 
habere  in  manso  &  omnibus  perfinenfi:s 
mansi  de  Cadaneto,- &c. 


An 
1207 


An 

I  2l3 


An 
izi3 

25 

juillet. 

Éd.orîfi, 

t.  III, 
col.  310. 


An 
121S 

3i 
juillet. 


Archives  de  la  chartreuse  de  Valboniie, 


56 1 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


56: 


An 

1208 

0  mars. 


140. 


LXXXVIII 


Engagement  du  pays  de  Laissagiie-^, 
fait  à  Ra'imond,  comte  de  Toulouse, 
par  Guillaume f  comte  de  Rode^\ 

CONOGUDA  causa  sia  a  fots  als  presenz  e 
als  avcilidors  que  e  l'an  de  la  encarna- 
tio  del  senhorJesu  Christi  MCC  e  vii,  el 
mes  de  marz,  vj.  dies  a  l'intrad,  eu  Guil- 
lelms  coms  de  Rodes,  per  bo  cor  &  per 
bona  voluntad,  meti  en  penhora  a  vos  mo- 
senhor  R.  per  la  gracia  de  Deu  duc  de 
Narbona,  comte  de  Tolosa,  marques  de 
Proensa,  fil  de  regina  Costanssà ,  e  als 
vostres  &  a  tôt  vostre  voluntari,  lo  castel 
de  Montrozer  ab  totas  sas  pertenensas,  & 
tôt  quant  eu  ai  ni  om  per  mi  a  e  Laissa- 
guez,  so  es  a  saber  Buzencs  e  Galhac  e 


aventura  o  faziam,  do  vos  lezer  e  poder 
que  vos  e  li  vostre  m'en  poscaz  penorar  on 
vos  voirez  e  queque  vos  o  li  vostre  poses- 
saz  per  nom  d'aquesta  penora,  no  vos  sia 
comtad  eu  paga.  E  promet  vos  que  eu  ni 
om  dels  meus  contra  aquesta  penora  no 
venga  per  ved  ni  per  justicia  de  gleisa  en 
que  vos  siaz,  ans  renunci  tôt  divi  ajutori  e 
uma,  E  eu  W.  coms  de  Rodes  juri  sobre 
sains  Evangelis  que  tôt  aiso,  com  desobre 
es  dit,  tenga  a  vos  sener  comte  de  Tolosa  e 
als  vostres  &  aiso  far  vos  ai  jurar  als  ornes 
de  la  penora.  Terminis  de  rezemer  aquesta 
penora  es  d'an  en  an  en  las  oclabas  de  Pas- 
cas.  E  si  per  aventura  vos,  sciier  coms  de 
Tolosa,  farez  despesas  el  gardar  d'aquesta 
penera  o  li  vostre  olfra  las  gauzidas  que 
d'aqui  aurez,  promet  vos  que  eu  vos  o  reda 
a  conoguda  d'en  Bousson  e  doni  vos  o  so- 
bre la  denant  dita  penera.  Et  eu  Yrdoina, 
fila  que  fu  de  Beatriz  de  Canilac,  moler 
del  conte  de  Rodes,  met  princi|)alment  a 
vos  sener  R.  comte,  la  pon'-"i  sobredila  de 


Prevenqueiras   e  Severac   la  Gleisa  e  L 

gons  e  Gatnac  e  Laissac  e  Montferrer,  ab      Laissaguez,  ab  tots  sos  pertcncmentz  e  als 

totz  los  pcrtenemens  d'aquestis  castels  &      vostres  eautorgvos  la  penera  do  Montro- 


d'aquestas  vilss  &  d'aquests  locs  sobredifs, 
e  pus  si  pus  avia  en  tôt  Laissaguez  comi- 
nal,  ab  vos  sener  conte  de  Tolosa  per  XX 
milia  sols  de  Melgor.,  loscals  ai  avuz  & 
receubuz  e  m'en  teng  de  vos  per  be  pagaz 
e  dels  cals  renunci  encientalmenz  ad  ex- 


zer  ab  sos  pertenements  e  jiir  vos  sobre 
sains  Evangelis  tocads,  que  en  tôt  aisi  o 
tenga  cum  desobre  es  dit  o  ciicontra  no 
venga  perdeguna  dreitura  escriula  o  no  es- 
criuta,  anz  renunci  eciontalment  Ic^'t  Julie 
de  fondo  dotait.  D'aquesta  causa  sobredita. 


ceptio  de  no  nombrad  aver,  e  doni  vos  e      esters  del  lauzament  do  Yrdoina,  moler  del 
vul  que  aiaz  de  bo  dreit  totas  las  gauzidas      comte  de  Rodes,  so  teslimonis  Ug  avesques 


e  tôt  ([uant  en  deguna  guisa  aurez  vos  o  li 
vostre  d'aquesta  penera,  que  res  no  von  sia 
comtad  e  sort  ni  e  paga  e  renonci  ecien- 
talmen  sobre  aiso  tôt  a  lei  escriuta  e  no 
escriuta  e  tota  lei  divina  e  umana  e  tota 
costuma, que  a  mi  pogues  pro  tener  ni  aves 
daun.  E  promet  vos  que  en  la  penhora 
sobredita  vos  fassa  aver  e  tener  a  vos  e  als 
vostres,  si  que  si  re  perdiaz  peramparamen 
que  om  ni  femna  vos  i  fezes,  quo  eu  o 
emendes  ses  tôt  plaid  a  vos  e  als  vostres  al 
vostre  somoniment.  E  met  vos  en  retorn 


de  Rodes,  en  Bernad  d'Arpajo,  V/.  Bernad 
de  Naiag,  P.  de  Tribns  arcliidia((ues  de 
Rodes,  W.  d'Aorlac  archiJinqiics  de  Rodes, 
Rai.  W.  de  Pena,  Peiro  Cazols,  Bernad 
Jaufre,  Gufrald  do  Sont  Roma,  V/.  Duran, 
Stephan  Duran,  Rainion  Joicnt  &  Peire 
Arnaud  notari  del  scnhor  comte  de  Tolosa, 
qui  per  mandament  del  comte  de  Tolosa  e 
del  comte  de  Rodes  aquesta  cart.i  escrius. 
Del  lauzament  de  la  comlcssa  c  del  sagra- 
ment  ïo  testimoni  Ugo  Monteli  e  Ugo 
Willem,  en  P.  Gros,  eu  Aimeric  de  BroUas. 


tôt  quant  eu  ai,   &  promet  vos  effament      En  P.  Arnaud  ad  aiso  tôt  f"o  presens  &  esta 
que   eu   ni  om  dels  meus  ni  alcus  ab  mo      carta  escrius. 
coseil  aquesta  penora  ni  re  d'aquesta  pe- 
nora no  tolam  a  vos  ni  aïs  vostres.  E  si  per 


An 
i2o3 


■  Trésor  des  clinrtes  Je  Toulouse,  sac  i3,  n.  46. 
[J.  32Î,  original.] 


563 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


Au 

1208 

mai. 

Hd.oria. 
t.  111, 

col.  211. 


.'^^4 


141, 


—  LXXXIX 


Lettre  du  roi  Philippe- Auguste  en 
faveur  de  l'évèque  de  Mague  ~ 
lonne  '. 


Francorum   rex, 


arripere  iter  contra  Arrianos  &  ex  toto 
cordis  affectii  ad  hoc  nspirebatis.  Preterea 
idem  subcellariiis  nobis  dixit  qiiod  cjiiiu- 
genti  milites  iii  Burqiiiulia  ad  hoc  erant 
paiati.Nos  autem  sii])er  hoc  deliberavinnis 
cum  comité  Boloniensl  &  Guidoiie  deDam- 
petra  &  eisdem  proposuirrui.';,  quod  nos 
Simoiiem  panetariiiin  nostriim  super  hoc 
facto  vobis  traiismisimiis  Js:  vos  iiobis  res- 
pondistis   par   litteras   vcstras,   quod  hoc 


PHILIPPUS  Dei   gratia 

dilecto  &  consauguiiieo    &  fideli  suo  sine  assensu  nostro  ncqiiaqiiam  (aceretis 

R.  comiti  Tolosano  &  omnibus  baronibus  Preterea  aliud  in  hoc  fncio   corisideravi- 

de  IVovincia,  salutem  &dilectionem.  Mail-  nuis,  quod  vos  ex  quo  nobis  in   lioc  facto 

damus  vobis   &  vos   rogantes  requirimus,  sic    responderatis   contraria  quadani  '   in- 

quatenus    ecclesiam    Magalonensem    cum  tentione  hoc  iterum  facerc  proponcbatis. 

omnibus    pertinentiis    suis    amore    nostri  Preterea  quidam  nobis  di.cbanl,  quod  si 

in    jure   suo    conservetis,   nec  sustineatis  nos  hujusmodi  iter  impediremus,  auxilium 

eidem   ecclesie  vel   rébus  ad   candem   ec-  quingentorum    militum     contra    Arrianos 

clesiam    pertinentibus    ab   aliquo    inferri  impediremus,  unde  in  optioiie  iiosira  po- 

injuriam  aut  gravamen,  scituri  pro  certo,  suimus   quod    si   vos    contra   Arrianos   ad 

quod    exinde   vobis    tenebimur  ad    gratia-  jervitium  Dei  ire  velletis,  nos  boiio  salvo 

rum  actiones,  cum  eandem  ecclesiam  te-  servitio  hoc  volebamus  e.x  quo  hoc  voleba- 

neamur  modis  omnibus  deffensare.  Actum  tis,  &  illi  tantummodo  de  Biirgundia,  quia 

apud    Mosterolium-Berlai,  anno  Domini  aliis  de  terra  nostra  nequaquam  volcbamus 

MCCVIII,  mense  maio.  licentiam   donare  nisi  illis  de  Burgundia. 

Actum    apud    Chinonem,    anno    Domini 

~~~~  M"  cc°  octavo,  mense  maio. 


An 
1208 


An 

1208 

mai. 


142. 

Philippe-Auguste  autorise  les  cheva- 
liers du  duché  de  Bourgogne  à 
prendre  part  à  la  croisade-  contre 
les  Albigeois^. 

PHILIPPUS,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
dilectis  &  fidelibus  suis  karissimo  suo 
O.  duci  Burgundie  &  H.  comiti  Niver- 
nensi,  salutem  &'  dilectionem.  Noveritis 
quod  abbas  Citersiensis  {.sic)  semel  &  "se- 
cundo nobis  dixit  &  tercio  nobis  per 
subcellarium  Citerciensem  {sic)  nobis  man- 
davit  apud  Chinonem  quod  vos  volebatis 

'  Manuscrits  ic  Colbert,  n.  2670.  [Delisle,  Cata- 
logue des  actes  de  Philippe- Auguste,  n.   ic86.] 

'Bibliothèque  du  Vatican,  fonds  Ottoboni, 
n.  2796,  cartulaire  de  Philippe-Avigiiste,  f"  72  v", 
col.  2  (cancelée).  Copie  communiquée  par  M.  E. 
Berger,  élève  d«  l'école  française  d'archéologie,  à 
Rome. 


143. 

Procédure  criminelle  par-devant  les 
consuls  de  Montauban^. 

CONOGUDA  cauza  sia ,  que  una  femiia, 
sirventa  du  proome  R.  de  Perairols, 
veng  davant  los  proomes  dei  capitoI  de 
Montalba  e  a  porteg  lor  rancura  de  mal  e 
d[e  l]a  unta,  que  lavio  faig  P.  Tozetz  en  Ar. 
de  Lerida,  el  mais  e  la  unta  es  aitals,  qu'en 
P.  Tozetz  deissendec  de  so  roci  e  venc 
vas  la  femna  e  pauzec  li  lo  bras  sul  coll  e 
quereglo  e  dis  li  que  lo  laisses  far  8f  ela 
dis  que  no  faria,  que  vercz  era  cl  ni  us  oni 
faith  no  lo  avia.  En  A.  de  Lerida  sonec  li 
e  dis  li  que  fes  so  afar,  quel  li  retend ria  lo 
roci,  e  en  aiso  P.  Tozetz  laiseg  la  fenina  e 

'  La  lecture  de  ce  mot  est  douteuse. 

'  Original)  Archives  nationales,  J.  3i8,  n,  17. 


An 

I203 


An 
1208 


aoj 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


566 


venc  A.  de  Lerida  so  roci  cavalgan  dreith 
a  la  femiia  e  pasec  la  femna  e  puis  toriieg 
vai  lei  e  desseadeg  de  so  roci,  e  dis  li  que  lo 
laisses  far,  &  ela  dis  que  no  faria.  Eu  aiso 
el  près  la  a  bras  e  gitec  la  sos  la  leinha  e 
del  fais  de  la  leinha  gitec  e  la  terra  e  feric 
e  la  batec,  e  ela  réclamée  se  per  Deu  e  per 
moseinor  lo  comte  e  per  capitol  e  per  R. 
de  Perairols  ab  cui  estava,  que  no  la  forses 
ni  lo  la  bâtes,  e  el  dis  li  que  faria  lo  en 
totas  guias  e  ela  dis  li  que  no  lo  laissaria 
far,  aucerre  la  poiria,  en  A.  de  Lerida  trais 
so  coutel  e  ferig  la  femna  en  II  locz,  si  que 
aisig  sancz.  So  dis  la  femna.  —  E  li  proome 
del  Capitol,  la  rancura  auzida,  demandero 
a  la  femna,  si  i  veng  anc  om  ni  femna,  per 
que  proar  o  poguesso.  E  ela  dis  que  oc 
femnas  que  venio  del  bosc,  na  Belota,  e  la 
moiller  Grimard  de  la  Costa  e  sa  filla,  e  la 
lilla  d'en  Sicard  de  la  Costa.  E  li  proome 
del  Capitol  tramero  per  lor  e  diso  lor  que 
lor  dissesso  veritat  d'aquo  que  lor  deman- 
dario,  e  diso  lor  que  be  o  fario.  —  El 
proome  de  capitol  demandero  lor  si  viro 
ploran  aquesta  femna,  ni  si  i  viro  A.  de 
Lerida  nin  P.  Tozet,  e  las  femnas  diso  que 
oc,  e  la  iina  que  cridec  e  dis  :  Coi^ina,  que 
as,  que  ta  faig  aquo  ?  e  ela  respos  qu'en 
A.  de  Lerida,  e  las  femnas  diso  :  Fort  es 
mal  aiso,  que  jamai  sirvenia  de  proome  des- 
tainla  (?)  no  an  defora,  que  forsada  no  sîa  e 
batuda.  En  aiso  venc  A.  de  Lerida,  en  P. 
Tozet,  en  A.  de  Lerida  trais  lespaza  e  dis  : 
Cals  es  aquesta  parleira;  e  la  femna,  cant  lo 
vi  venir  ab  lespaza  tracha,  ac  paor  que  lan 
ferîs  e  fugic  vas  P.  Tozetz,  en  P.  Tozetz 
dis  an  A.  de  Lerida  que  sostesso  daqui, 
que  enrepte  ne  serio.So  diso  las  femnas,  o 
aquestas  femnas  sobscriutas  cofessero  da- 
vant  lo  capitol,  que  aquesta  femna  sirventa 
de  R.  de  Perairol  per  nom  '  trobero  ploran 
e  viro  que  issagnava  e  enfangada.  — Aques- 
tas paraulas  auzidas^  lo  capitols  trames  per 
P.  Tozetz  e  fero  li  far  sagrament,  el  sagra- 
ment  faig,  diso  li  que  lor  dises  veritat  da- 
quo  que  ilh  li  demandario,  e  el  dis  que 
be  o  faria)  el  capitols  enquereg  lo  duna 
femna  sirventa  H.  de  Perairols,  que  lof 
avia  fâcha  rancura  de  lui  e  den  A.  de  Le- 
rida de  mal  e  d[e  l]aunta  que  lavio  faig,  si 


o  avio  faig.  E  el  dis  que  vers  fo  que  el  eu 
Ar.  de  Lerida  sanavo  de  portar  defora  e 
encontrero  una  femna  que  dis  questava  ab 
R.  de  Perairols  al  pas  de  la  leinnha  e  ela 
que  fazia  I  fais  de  leinha  e  el  deisendeg  de 
so  roci  e  aneg  vai  lei  e  pauzeg  li  lo  bras 
sus  lo  col,  e  el  dis  li  que  far  loia  e  ela  dis 
que  no  faria,  que  vercz  era,  e  el  ajudeg  li 
lo  fais  de  la  leinha  a  liar  e  a  levar  e  cant 
lajudava,  desta  quec  se  el  rocis  fugic  sen  e 
cant  loin  laisseg  la,  e  dis  que  per  lo  sagra- 
ment que  faig  lor  avia  autre  mal  nol  fe.  El 
capitols  enquereg  lo  den  A.  de  Lerida  se 
venc  vas  aquesta  femna  &  el  dis  que  oc  & 
e|  P.  Tozetz  osteg  se  daqui  &  anec  se  des- 
tobre  e  puis  torneg  &  anec  sen  vas  lor;  e 
trobec  la  femna  ploran  e  vi  sanc  e  las  ca- 
mias  els  muscles  e  dis  A.  de  Lerida  :  Ostem 
nos  daisi ;  mala  preio  vos  don  Deu  que  mal  0 
ave(^  faig  que  en  rete  ne  serem.  —  Aquestas 
paraulas  auzidas,  lo  capitols  trames  per 
A.  de  Lerida  e  volgo  que  lor  dises  veritat 
e  ferol  far  sagrament.  E  sobre  sagrament 
enquerego  li  duna  femna  sirventa  R.  de 
Perairols,  que  lor  avia  fâcha  rancura,  quel 
lavia  ferida  de  coutel  en  II  lox,  so  lor  avia 
dig,  e  batuda,  se  o  avia  fag  o  no.  Et  el  dis 
que  be  aneg  vas  la  femna  &  empeis  labe 
&  ela  no  lo  laiseg  far  e  laiseg  la  estar,  que 
aquest  mal  que  la  lor  avia  cumfat  nol  fe 
ni  la  ferig  de  coutel,  aisso  cofesseg  A.  de 
Lerida  davant  lo  capitol.  El  proome  del 
capitol  demandero  an  Ar.  de  Lerida  se  era 
vengudz  en  aisi  co  las  femnas  lor  avio  dig 
vas  lor  espaza  tracha,  &  el  dis  que  no  ni 
re  als.  E  la  femna  sobrescriuta  que  avia 
fâcha  la  rancura  mostreg  las  nafras  al  ca- 
pitol, que  dis  que  l'avia  faig  A.  de  Lerida 
e  viro  lo  sanc  e  la  quessa.  E  li  proome  del 
capitol,  auzidas  aquestas  rancuras  acos- 
seilladement,  mostero  aquestas  rancuras  a 
nEsteve  Sans  e  diso  li  que  gardez  lo  dreig 
del  seinhor.  El  proome  del  capitol  so- 
brescriut,  scilicet  A.  Gausbert,  Johan  de 
luinhargas,  en  R.  W.  Carbonel,  en  Pons 
Cogorla,  en  Joan  Faidit,  en  A.  Bernard  de 
luinhargas,  en  G.  de  Castillo,  en  G.  Ma- 
cip,  en  Ug  de  TiminaSj  en  P,  Vidal.  Hoc 
fuit  positum  &  ita  factum  in  anno  Incar- 
nationis  Domini  M°CG°Vlir, 


An 
1 203 


Un  petit  blanc  duns  l'original. 


56; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


568 


Kd.oriff. 
t.  111, 

col.  21  1. 


An 
I  loy 

if) 

février. 


144.  —  xc 

Rémission  accordée  aux  hahltans 
de  Nimes  par  le  comte  de  Tou- 
louse \. 

I,  A  NNOabliicarnationeDominiMCCViii, 
JTV  XIV  kal.  martii,  nos  Dei  gratia  Rai- 
nnindiis  dux  Narbonae,  cornes  Tolosae, 
marchio  Provinciae,  bona  fide,  &c.  reniit- 
timiis  &  finem  facimiis  vobis  consulibus 
castri  Arenariim  &  civitatis  Nemausi,  sci- 
licet  Willelmo  de  Arenis,  Pontio  de  Vice- 
nobrio,  Guilhermo  de  Geolon,  &  Beriiardo 
Foillacherio,  &  per  vos  ceteris  consulibus 
&  universis  castri  Arenarum  militibus  & 
habitatoribus,  &  cunctis  civitatis  Nemausi 
civibus  &  habitatoribus,  necnon  &  omni- 
bus extraneis  qui  in  eodem  sacramento  & 
consulatu  vobiscum  eraut,  scilicet  omnem 
injuriam  &  indignationem,  quam  contra 
vos  conceperamus  occasione  sacramenti, 
quod  contra  probibitionem  nostram  & 
Guiraldi  Amici  constabularii  nostri  nec- 
non &  Stephani  Aldemarii  in  castris  nos- 
tris  fecistis.  Remittimus  etiam  vobis  eodem 
tenore  omnem  injuriam  &  indignationem, 
c(uam  contra  vos  habebamus  ob  necem 
Stephani  Aldemarii  vicarii  nostri  seu  ob 
destructionem  starium  suorum  seu  ob  vio- 
lentiam  &  rapinam  rerum  ejusdem,  fam 
mobilium  quam  immobiliiim  ab  eocpie  nio- 
ventium,  seu  ob  captionem  &  destructio- 
nem staris  nostri  quod  erat  aedificatum 
infia  civitatem  Nemausi  ad  Pratumvel  re- 
rum nostrarum  ibidem  captarum,  seu  ar- 
morum  seu  lapidum  &  universorum,  quae 
ibi  capta  fuerunt  vel  contra  nos  sive  in  di- 
minutionem  juris  nostri  aliquo  modo  acta. 
Remittimus  quoque  vobis  injuriam,  irani  & 
indignationem,  quam  contra  vos  habeba- 
mus, eo  quod  ingressum  civitatis  Nemausi 
&  castri  Arenarum  nobis  &  nostris  iuter- 
dixistis,  vel  quia  adversarios  nostros  rece- 
pistis,  necnon  &  si  in  aliquo  nos  offen- 
distis,  eo  quod  justitias  personarum  vel 
sanguinis  facere  praesumpsistis,  pecuniam 

'  Hôtel  de  ville  de  Nimes. 


ob  justitiam  ad  nos  pertinenfcm  seu  res 
aliquas  percepistis,  postremo  quidquid  in 
contemptum  seu  diminutionem  juris  nostri 
aliquo  modo  fecistis.  Nec  sustinebimus  de 
cetero,  quod  aliquis  occasione  praedicto- 
rum  vos  vel  aliquem  ex  vobis  aliquo  in 
tempore  possit  inquietare  vel  molestiam 
aliquam  vobis  inferre,  agendo  vel  exci- 
piendo  seu  objiciendo  civiliter  vel  crimi- 
naliter.  Insuper  remittimus  vobis  omne 
damnum  &  laesionem,  quam  in  destructio- 
nem molendini,  quod  erat  in  vallato  civi- 
tatis ante  portale  S.  Mariae  Magdalenae, 
nobis  vel  aliis  intulistis,  omnia  quae  inde 
abtulistis  vobis  concedendo,  adjicientes 
ne  deinceps  ibidem  vel  alibi  in  vallatis  ci- 
vitatis Nemausi  seu  castri  Arenarum  mo- 
lendinum  aedificetur.  Demum  siquidem 
vobis  &  per  vos  universitati  militum  & 
civium  &  quibusvis  in  castro  Arenarum  & 
civitate  Nemausi  habitantibus  solvo,  donc 
&  remitto  omne  jus  &  omnem  actionem 
nobis  adversum  vos  vel  aliquem  ex  vobis 
competentem  usque  in  hodiernum  diem 
occasione  praedictorum,  &c.  Sic  me  Deus 
adjuvet  &  haec  sancta  quatuor  Evangelia 
Dei,  quae  manu  mea  tango.  Hoc  idem  & 
eodem  modo  promiserunt  per  stipulatio- 
nem,  &  tactis  sacrosanctis  Evangeliis  jura- 
verunt  praenominatis  consulibus,  &  per 
eos  universitati  castri  Arenarum  &  civitatis 
Nemausi,  mandato  d.  comitis,  Guirardus 
Aldemarius,  Guigonetus  miles,  Elsiharius 
de  Uzetia,  Raiambaldus  de  Bellicadro,  Wil- 
lelmus  de  Crota,  Willelmus  d'Agen,  Willel- 
mus  de  Dion  &  Raimundus  Gauf'ridus,  quos 
oranes  d.  cornes  mandavit.  Acta  sunt  haec 
in  ecclesia  Sancti  Salvatoris  de  Caysanicis, 
in  praesentia  &  sub  testificatione  Pontii  de 
Margaritis,  Raimundi  de  S.  Michaele,  &c. 
&  Amici  notarii  qui  hoc  scripsit  mandato 
utriusque  partis,  anno  &  mense  quo  supra, 
scilicet  XIV  kalend.  martii,  d.  comité  in 
palatio  suo  quod-situm  est  in  Castro  Are- 
narum résidente,  &  existentibus  coram  eo 
universis  castri  Arenarum  &  civitatis  Ne- 
mausi consulibus  &  eorum  consiliariis 
necnon  &  qiiamplurimis  ex  militibus  & 
civibus,  haec  omnia  superius  scripta,  lecla 
&  a  d.  comité  osculum  pacis,  firmitatis  & 
securitatis  omnium  praescriptorum  prae- 
stante,  Willelmo  de  Arenis  &  Willelmo  de 


An 

1209 


Édoriff. 
t.  111, 

col.  2  13. 


An 
1209 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

1209 

février. 


569 

Geicon  susclplentibus  universitatis  no- 
mine,  denuo  confirniata  8c  laudata  fuerunt, 
&  cartae  inde  fieri  ab  ipso  d,  comité  &  a 
consulibus  mandatae.  Ego  siqiiidem  Amiens 
notarius  iis  omnibus  praesens  interfui,  & 
mandate  d.  comitis  &  consulum  &  cir- 
cumstantium  omnium  hoc  instrumentum 
scripsi.  Ad  haec  quoque  inde  descendantes 
d.  cornes  &  consules  &  caeteri  omnes  in 


570 


consules,  nomine...  vobis  d.  R.  Dei  gratia 
duci  Narbonae,  &c.  promittimus  per  nos 
&  per  omnes  consules  &  par  universos 
Arenarum  &  cives  Nemausenses,  quod 
deinceps  cum  nullis  aliis  consulatum  iiiea- 
mus  &  faciamus,  praeter  illum  tantum  qui 
factus  est  inter  civitatem  &  castrum.  Acta 
sunt  haec  in  castro  de  Caysanicis,  in  eccle- 
sia  Sancti  Salvatoris,  in  praesantia  Pontii 
piano  Arenarum,    &  ibidem   d.  comité  &      de  Margaritis,  R,  de  S.  Michaele,  &c.  Die 


consulibus  ac  caeteris  omnibus  conseden- 
tibus,  Pontius  Raynoardus  de  Barnicio  & 
Draconetus  de  Bocoirano,  nomine  d.  co- 
mitis coram  omnibus  juraverunt  super  sa- 
crosancta  Dei  Evangelia,  quod  d.  comas 
servabit  &  servari  perpetuo  faciet  omnia 
&  singula  suprascripta ,  sicuti  d.  comas 
ipse  &  praamissi  juratores  juraverunt,  d. 
comité  ipsos  mandante. 

H.  Anno  ■  ab  Incarnatione  Domini 
MCCVIII,  XV  kal.  martii.  Ego  Raimundus 
Dei  gratia  dux  Narbonae,  &c.  concedo  & 
laudo  tibi  Willelmo  de  Arenis  &  tibi  Pon- 
cio  de  Vicenobrio,  &c.  consulibus  castri 
Arenarum  &  civitatis  Ncmausensis  &  par 


siquidem  crastina,  praesidente  comité  in 
palatio  suo,  quod  situm  est  in  Castro  Are- 
narum, &  existentibus  coram  eo  civibus 
&  consulibus  &  consiliariis  castri  Are- 
narum &  civitatis  Nemausensis  necnon 
quamplurimis  ex  militibus  &  civibus,  haec 
oinnia  antedicta  laudata  &  confirmata  fue- 
runt, &c. 

III.  Anno'  ab  Incarnatione  Domini 
Mccx,  manse  augusti,  in  vigilia  beati  Bar- 
tolomei,  convocatis  scilicet  B.  de  Garricis, 
domini  comitis  in  Nemauso  vicario,  &  mi- 
litibus &  probis  hominibus,  qui  de  civitate 
val  Castro  exierunt,  &  paciariis,  dominus 
R.  episcopus  Nemausensis  donavit  &  con- 


castrum  Arenarum  &  civitatem  Nemausi, 
laudans  vobis  &  concedens  statuta  ad  con- 
sulatum illum  tantum  pertinentia,  boiias 
quoque  consuetudines  vestras,  &  quae- 
cumque  vicecomes  Nemausensis  &  pater 
meus  vobis  laudaverunt  &  coiicesserunt  & 
quaecumque  ego  ipse  vobis  concessi,  denuo 
vobis  laudo  &  concedo.  Concedo  quoque 
vobis  &  laudo,  ut  postquam  inter  quaslibet 
personas  in  manu  consulum  litigare  vo- 
luerit,  lis  certa  &  contestata  fuerit,  ita 
quod  unum  placitum  habuerint,  non  lice- 
bit  eis  vel  alicui  personaa  de  manu  consu- 
lum exire,  donec  causa  illa  in  manu  consu- 
lum terminata  fuerit  &  finita.  Ante  litem 


vero  contestatam  &  antequam  unum  pla-  valeat  &  omnas  ad  firmanciam  prestandani 

citum  in  manu  consulum  habuerint,  lice-  in  personis  &  quibuslibet  rébus  compellat, 

bit  his  personis  &  omnibus  eorum  ad  eu-  ita  scilicet  quod  si  persona  infra  castrum 

riam  nostram  accédera  &  ibi  plaeitare,  non  vel  civitatem   constituta  de  persona  infra 

contradicentibus,  &c.  Et  nos  praenominati  civitatem    constituta   querimoniam    expo- 

'  Archives  du  domaine  Je  Montpellier,  vigiierie  '  Trésor  des  chartes,  sac  9,  n.  21.  [J.  3i  8  ;  copie 

(le  Nim:s,  2''  liasse,  n.  4.  du  milieu  du  treizième  siècle.] 


An 
1209 


t.  m!' 

C01.21J, 


An 
1210 

23  août. 


vos   ceteris    consulibus   castri   &   civitatis  cessit  domino  P.  Bremundo  &  ceteris  pa- 

&  universis  castri    Arenarum   militibus  &  ciariis,  scilicet  Becavido   de  Poscheriis  & 

cunctis  Nemausi  civibus  &  habitatoribus,  Bios  da  Margaritis  &  Boc  de  Salve  &  R. 

videlicet  consulatum,  sicuti  factus  est  inter  de  Monterotundo,  potestatem   statuendi, 


qualiter  Bertrandus  de  Garricis  cirea  ho- 
mines  Nemausi  deberet  versari,  qui  sunt 
infra  civitatem,  &  qualiter  ipsi  Nemau- 
senses qui  sunt  intus  vel  extra  debeant 
conversari.  Habito  itaque  tractatu  &  dili- 
genti  consilio  eum  episeopo,  statuerunt  ut 
super  illis  negociis  seu  etiam  causis  vel 
factis,  qui  a  consulibus  vel  ab  aliis,  man- 
dato  consulum,  ante  prestitam  satisdatio- 
nem  in  manu  episcopi  facta  fuerunt,  B.  de 
Garricis  de  exactione  firmaneie  se  absti- 
neat,  quoniam  consules  illa  tantum  fada 
in  questionem  referunt.  Super  aliis  vero 
factis  omnibus,  de  qutbus  B.  de  Garricis 
querimoniam  habuerat,  firmanciam  exigera 


57  1  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  Syi   ' 

An  '  '  An 

'"'°     suerit,  G.  Nielli  subvicariiis  vel  alius  B.  sentem    paginam    inspecturls,    qiiod    cum      '^'^ 

de    Garricis   subvicariiis  coiistitutus   infra  Doniiiius  tradidisset  in  mamis  meas  terram 

civitatem  firmaiiciam  exigat  ibique  secuii-  gentis    incrédule    hereticoruni ,    videlicet 

dum  qiiod  justitia  dictaverit  caiisam  deter-  quos   per   niinisterium    servorum    suonim 

minet.   Si   vero    quis    circa    prestacionem  signatorum  dignatus  est  de  terra  ipsa  dis- 

firmancie  rebellis  extiterit,  dominus   epi-  perdere,  &  ego  ad  instantiam  tam  baronum 

scopus  dixit  quod  ad  coiiipellenduni  auxi-  exercitus  Domini,  quam  &  legati  &  pre- 

lium  prestaret  &  nichilominus  B.  de  Gar-  latorum,  qui  présentes  erant,  bonus  &  re- 

ricis    in    persona    sua    vel    rébus    suis   ad  gimen  ejusdem  terre  humiliter  &  dévote, 

firmanciam  prestandam  compellat.  Si  vero  divine  retribucionis  intuitu,  confidens  do 

ab  aliquo  vel  aliquibus  illorum  qui  extra  ipsius  adjutorio,    suscepissem,   desiderans 

civitatem  sunt  querimonia  exposita  fuerit  niihi   gratiam  ab  ipso  Domino   ministrari 

de  illis  qui  sunt  infra  civitaleiii,  tune  B.  in  ejiis  servicio  per  orationes  sanctorum, 

de    Garricis    extra    civitatem    firmanciam  pro  remedio    anime  mee  dedi  Deo  Si  ec- 

exigat  &  coram  se  venire  faciat  eisque  ad  clesie  Sancte  Marie  Cistercii,  per  manum 

litigandum    locum   extra   civitatem  statuât  domini    A.   abbatis    ejusdem    monasterii, 

nbi  voluerit  in  vicecomitatu  &  causam  per  Apostolice   sedis   legati,  tune  in  partibus 

assessores  légitimes  &  sine  suspicione  de-  illis,   de  bonis  que  proscriptis  secundum 

terminet,  &  partes  coram  eo  secure  venire  Apostolicum  mandatum   hereticis    dederat 

&  litigare  valeant.   Quod   si    forte  aliquis  niihi  Deus,  in  civitate  Carcassoua  domum 

firmanciam  prestare  recusaverit,  illum  in  que  fuit  Bernardi  de  Lerida  heretici,   in 

persona  sua  &  per   res  &  facultates  suas  civitate  Biterrensi  domum  que  fuit  Amelii 

arbitrio  proprio  ad  prestandam  firmanciam  de  Rivosicco  heretici,  in  Castro  de  Salella 

B.  de  Garricis  compellat.  Preterea  statue-  Narbonensis  diocesis  domum  que  fuit  cu- 

runt,  quod  illi  Nemausenses  qui  extra  sunt  jusdam  domine  heretice  que  vocabatur  Fi- 

omnes  res  suas  mobiles  vel  se  moventes,  lesacs,  cum  omnibus  possessionibusik  bonis 

quecumque  sint  &  quascumque  voluerint,  quibuslibet  ad  easdem    domos  pertinenti- 

libere   sine    omni   impedimento  de  Castro  bus  iibicumque  sint   &  quecumque   bona 

vel  civitate  extraere  valeant  &  ubi  volue-  idem  heretici  possidebant  vel  ab  aliis  he- 

riiit  reponere.  Similiter  illi  qui  sunt  infra  reticis  habebant  sive  nomine  pignoris  sive 

res    suas  vel  quaslibet  voluerint  in  terra  quocumque  alio  titulo,  omnia  dedi   pre-   ' 

domini   comitis    possint   apud   Nemausum  dicte  domui  Cistercii  &  dicte  abbati  ejus- 

afferre.  Si  vero  illi  qui  sunt  infra  aliquid  que  successoribus  in  puram  &  perpetuam 

de   supradictis   prohibèrent,  illi   de   terra  elemosinam  ad  omnem  suam  voluntatem, 

domini  comitis  ne  quid  infra  Nemausum  libère  &   absque   contradictione   qualibet 

ingrediatur  valeant  prohibere,  item  ne  quis  in  perpetuum  faciendam.  Quod  ut  mea  hec 

Nemausentium  securus  in  terra  domini  co-  elemosina  rata  &  stabilis  in  posterum  per- 

mitis  veniat  valeant  staluere.  severet,  hanc  cartam  exinde  confectam  si- 

gilli  mei  impressione  roboravi.  Actum  anno 


Incarnationis  Domini  mccix,  mense  au- 


guste. 

145.   —  XCI  ^"  '^°^>  '<i  "o'*  suivante,  qui  prouve  que 

la   pièce   provient     de    l'ancien    Trésor    des 

Donation   de  Simon  de  Montfort  '^'"''^'  •    ""•    ^=^«^    ''o"^'"'   S-    comitis 

,    „    ,  ,            7     ,,»^            ,  Montisfortis  de  domo  &  bonis  Amelii  de 

a  l  abbaye  de  Liteaux'.  ,,.      .       ,       ..  .    ,     d.      ■                ,•    • 

•^  Kivosico,  heretici  de  Biterris,  quam  fecit 

-r-^GoSymon  dominus  Montisfortis,  cornes  abbati  Cisterciensi    (dominus  Rex  leditur 

^"       Il  Licestrie  &   vicecomes   Biterrensis   &  in  hiis)  &  de  quibusdam  bonis  apud  Sallel- 

\l°ii     Carcassensis,  notum  facio  universis  pre-  lam  diocesis  Narbonensis  &  apud  Carcas- 

Koût.  sonam. 

■  Reg.  car.  Franc.  [Original  scellé,  à  la  Bibliot. 
nation.,  collection  Clairambault,  v.   1  188,  n.  76.] 


iyS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


^74 


An 
I  209 

20  sep- 
tembre. 

IJd.orig. 
t.  111, 

col.  2I.(. 


146.  —  XCIl 

Testament  de  Raimond  VI,  comte  de 
Toulouse  '. 

QUONIAM  testamentorum  ordinatio  a 
jure  est  inventa  &  a  coiisuetudiiiibiis 
probata,  idcirco  Raimundus  Dei  gratia  dii.ï 
Narbone,  comes  Tolose,  marchio  Proviii- 
cie,  volens  ire  ad  Romanam  curiam  &  se- 
dem  Apostolicani,  Deo  aiinuente,  visitare, 
si  in  hoc  itinere  ab  eo  decesserit,  saniis 
tanien  atque  incolumis  suum  composuit 
tcslamentum.  Forma  autem  testaraenti  hu- 
)i!S  talis  est. 

In  noniine  Domini  nostri  Jesu  Christi. 
Ego  Raimundus  Dei  gratia  dux  Narbone, 
comes  Tolose,  marchio  Provincie,  facio 
nieum  testamentum,  si  de  me  in  hoc  iti- 
nere decedebat.  Et  si  hoc  ita,  Deo  volente, 
evenerit,  accipio  pro  meipso  &  ad  meum 
opus  omne  blatuni  meum  &  vinum  quod 
de  meis  propriis  honoribus  exierit  in  illo 
aiino  in  quo  ab  seculo  transniigrabo,  quod 
blatum  &  vinum  illius  anni  detur  &  divi- 
datur  totum  amore  Dei  &  redemptione  de- 
lictorum  meorum,  cognitione  habitatorum 
domus  milicie  Templi  &  habitatorum  do- 
mus  Hospitalis  Jerosolimis,  iibi  eis  melius 
videbitur  fore  salvum.  —  Item  dispono  & 
dimitto  domui  Milicie  meum  equum  & 
mea  arma  &  loricam  &  caligas  &  coopertu- 
ras  ferreas  &  galeam  meani,  amore  Dei  & 
redemptione  peccatorum  meorum.  —  Item 
dispono  &  dimitto  domui  Hospitalis  Jéru- 
salem pro  amore  Dei  equum  meum  juve- 
nem.  —  Item  dimitto  8c  dispono  Baldoyno 
fratri  mco  &  infantibus,  quos  ex  legitimo 
matrimonio  habuerit,  totum  pignus  comi- 
tatus  de  Amelavo  &  totum  pignus  quod 
habeo  in  Roca  de  Valserga,  ita  tamen  quod 
Baldoynus  frater  meus  nec  sui  infantes, 
nec  aliquis  nec  aliqua  qui  ab  eo  exeat,  non 
possint  janidicia  pignora  a  se  ullo  modo 

'  Sur  l'original  qui  est  aux  archives  de  l'ab- 
baye de  Saint-Denis.  [Aujourd'hui  Archives  n.i- 
tionales,  K,  27  h,  n.  23;  original  scellé  en  cite 
jaune.] 


alieiiare,  quin  remaneant  meis  heredibu.9, 
si  forte  de  suis  infantibus  ex  legitimo  ma- 
trimonio natis  decedebat.  Et  si  forte  a 
Baldoyno  fratre  meo  sine  infante  nato  ex 
legitimo  matrimonio  decesserit,  mando  & 
dispono  quod  jamdicta  pignora  remaneant 
Raimundo  meo  filio  absque  omni  impedi- 
mento,  &  mando  &  dispono  quod  Baldoy- 
nus frater  meus  faciat  jurare  bajulis  de 
Amelavo  &  de  Roca  de  Valserga,  quod  post 
decessum  ejus  hec  omnia  fideliter  teneant 
a  Raimundo  filio  meo.  —  Item  mando  & 
dispono  quod  Baldoynus  frater  meus  teneat 
hoc  predictum  donum  de  Raimundo  meo 
filio,  &  quod  propter  hoc  donum  sit  miles 
&  homo  Baldoynus  frater  meus  Raimundi 
filii  mei  &  juret  inde  ei  fidelitatem.  Quod 
si  facere  noluerit,  mando  &  dispono  quod 
Baldoynus  frater  meus  non  habeat  aliquid 
de  his  que  ei  superius  dispono.  —  Item 
mando  &  dispono  quod  Alienor  uxor  mea 
habeat  &  teneat  suam  dotem,  sicut  in 
iiistrumentis  sue  dotis  melius  continetur. 
■ —  Item  dono  &  dispono  Bertrando  meo 
filio  Castluscium  &  Bruniqueldum  cum 
eorum  pertinenciis,  sub  tali  vero  condi- 
tione,  quod  Berfrandus  meus  filius  teneat 
jamdicta  castra  de  Raimundo  filio  meo  & 
quod  sit  inde  suus  homo,  &  Raimundus 
iv.eus  filius  quod  faciat  ei  jamdicta  castra 
quiète  tenere  &  possidere,  &  quod  sit  inde 
ei  adjutor  &  deffensor  ab  omnibus  homini- 
bus,  &  quod  Bertrandus  meus  filius  nec  sui 
infantes  non  possint  jamdicta  castra  a  se 
alienare  ullo  tempore,  quin  remaneant 
meis  heredibus,  si  forte  ab  ipso  Bertrando 
sine  infante  ex  legitimo  matrimonio  vel 
de  suo  infante  sine  alio  infante  nato  ex 
legitimo  matrimonio  decesserit.  Et  si  ab 
ipso  Bertrando  sine  infante  nato  ex  legi- 
timo matrimonio  decedebat,  mando  &  dis- 
pono quod  predicta  castra  remaneant  meo 
filio  Raimundo  absque  impedimento.  — 
Item  dono  &  dispono  Willelme  filie  mee 
totum  hoc  quod  habeo  ad  Montelaurum  & 
ad  Sanctum  Georgium,,sub  hac  tamen  cou- 
ditione  quod  ipsa  Willelma  nec  sui  in- 
fantes non  possint  hoc  donum  a  se  alienare 
ullo  tempore,  set  legitimo  heredi  &  si  forte 
ab  ipsa  Willelma  sine  infante  nato  ex  legi- 
timo matrimonio  decedebat,  quod  hoc  do- 
num rcmaueat  meo  filio  Raimundo,  absfjue 


An 
1209 


iJJ.ori". 
t.  lu. 

CCl.  2  1  5. 


An 


575 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


576 


omni  contradicfione.  His  autem  ita  perac-  &  dispono,  quod  totum  quicquid  fecerit 
lis  &  completis,  totum  residuuni  quod  ego  faciat  consilio  &  cognitione  &  voluntate 
habeo  vel  habere  debeo,  vel  michi  pertinet      Baldoyni    fratris  mei,  —  Nam   ita  &  tali 


An 

IÏ09 


vel  pertinere  débet  aliquo  jure  vel  aliqua 
ratione  vel  successione  vel  escazucha  seu 
quolibet  alio  modo,  quod  michi  pertineat 
vel  pertinere  debeat,  quicquid  sit  vel  ubi- 
cumque  sit,  dono  &  dispono  &  dimitto 
meo  filio  Raimundo.  Sub  tali  vero  tenore 
facio  ei  hoc  donum,  quod  Raimundus  meus 
filius  non  possit  terram  dare  nec  a  se  ullo 
alio  modo  alienare,  donec  sit  ipse  etatis 
XXX  annorum.  Quod  si  facere  teniptaverit, 
mando  &  dispono  quod  aliquam  efficatiam 
nec  stabilitatem  non  habeat  ullo  tempore. 
—  Item  mando  &  dispono  quod  meus  filius 
Raimundus  persolvat  omnia  mea  débita 
creditoribus  mets,  nam  ipsum  Raimundura 
meum  filium  per  meum  legitimum  here- 
dem  pono  &  constituo.  Tamen  si  Raimun- 
dus meus  filius  sine  infante  nato  ex  legi- 
timo  matrimonio  decesserit,  mando  & 
dispono  quod  onuiiasua  jura  &  totum  hoc 
quod  ei  superius  dispono  remaneant  Bal- 
doyno  fratri  meo  &  ejus  ordinio,  pro  omni 
sua  voluntate  inde  facienda,  &  quod  Bal- 
doynus  frater  meus  persolvat  omnia  mea 
débita  meis  creditoribus,  si  tamen  Rai- 
mundus meus  filius  illa  non  habebat  per- 
soluta.  —  I^t  mando  &  dispono  quod  om- 
nes  mei  bajuli,  ubicumque  sint,  jurent 
omnem  meam  terram  Baldoyno  fratri  meo 
post  decessum  Raimundi  filii  mei.  —  Item 
dimitto  Raimundum  filium  meum  &  ter- 
ram suam  &  omnia  sua,  sub  deffensione  & 
custodia  domini  Phylippi  régis  Francie 
consanguinei  mei,  &  domini  Ottonis,  impe- 
ratoris  Theuthonicorum.  —  Item  pono  & 
subdo  meum  filium  Raimundum  cum  omni 
sua  terra  &  cum  omnibus  suis  juribus,  in 
bajulatione  &  in  custodia  &  sub  protec- 
tione  Ber.  Convenarum  comitis,  consangui- 
nei mei,  &  fratris  mei  Baldoyni  &  consu- 


modo  ego  Raimundus  dux  Narbone,  comes 
Tolose,  marchio  Provincie,  meum  facio 
testamentum  &  dispositionem,  &  si  in  hoc 
itinere  a  me  decedebat,  mando  &  dispono 
&  statuo,  ut  hoc  testamentum  firmiter  ha- 
beatur  &  teneatur  &  observetur  per  omnia 
tempora  &  a  nullo  vivente  removeatur.  — 
Item  mando  &  dispono,  quod  omne  meum 
proprium  bestiarium  de  meis  propriis  do- 
niibus  detur  cum  omni  blato  meo  &  vino, 
uti  dictum  est  superius,  cognitione  habita- 
torum  domus  milicie  Tenipli  &  Hospitalis, 
amore  Dei  &  redemptlone  peccalorum  meo- 
rum.  —  item  mando  &  dispono  quod  Ber- 
trandus  meus  filius  faciat  hominîum  pro  illa 
castra  (sic)  que  ei  dimitto  &  fidelitatem,  & 
adjuvet  inde  de  causa  videlicet  &  de  guerra 
Raimundo  meo  filio'.  —  Item  mando  & 
dispono  quod  Baldoynus  frater  meus  &  sui 
infantes,  quos  ex  légitime  matrimonio  ha- 
buerit,  habeant  x  milia  sol.  melgor.  singulis 
annis  de  meis  peaticis  quos  habeo  ad  por- 
tum  Sancti  Ceornini&ad  Palusciam.  Tamen 
si  de  Baldoyno  fratre  meo  sine  infante  nato 
ex  legitimo  matrimonio  decesserit,  mando 
&  dispono,  quod  remaneat  hoc  donum  meo 
filio  Raimundo  absque  omni  impedimento. 
—  Item  mando  &  dispono  quod  si  Baldoynus 
frater  meus  non  fecerit  hominium  &  do- 
niinium  &  fidelitatem  Raimundo  filio  meo, 
quod  non  habeat  aliquid  de  his  que  supe- 
rius ei  disposui.  —  Item  mando  &  dispono, 
quod  si  de  Raimundo  meo  filio  &  de  Bal- 
doyno fratre  meo  sine  infantibus  natis  ex 
legitimo  matrimonio  decesserit,  quod  to- 
tum hoc  quod  habeo  in  dominatione  régis 
Francie  remaneat  eidem  régi  Francie,  & 
hoc  quod  teneo  de  imperatore  remaneat 
imperafori  videlicet  totum  hoc  quod  habeo 
in  dominatione  imperatoris    ultra   Rodo- 


ÉJ.orig. 

I.  III. 
col.  216. 


lum  Tolosanorum,  presencium  videlicet  &  num  (sic).  —  Item  mando  &  dispono  quod 
futurorum  ,  set  mando  &  dispono  quod  Baldoynus  frater  meus  adjuvet  de  causa  & 
Baldoynus  frater  meus  sit  potens  &  pro-      guerra  Raimundo  filio  meo  contra  omnc-s 


tector  ac  procurator  super  omnes  de  Rai- 
mundo meo  filio  &  de  omni  sua  terra  & 
de  omnibus  suis  juribus  ubicumque  sint, 
donec  Raimundus  meus  filius  sit  perfecte 
&  légitime  etatis.  Et  postquam  Raimundus 
meus  filius  in  pcrfccta  etate  fuerit,  mando 


homines.  Hoc  autem  donum  facio  régi 
Francie,  salvo  dono  Bertrandi  filii  mei  & 
Willelme  filie  mee. 

'   Ce  qui   suit  est  d'une  autre  main  &  d'une  au- 
tre encre.  [A.  M.] 


An 

1Z09 


577 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


573 


An 
I  209 

septem- 
bre. 


Hoc  '  testanientum  fuit  ita  positum  IX 
die  exitus  niensis  septembris,  régnante 
Phylippo  rege  Francorura  &  eodem  R°To- 
losano  comité  &  Fiilchone  episcopo,  anno 
WCCVIIII"  ab  lucarnatione  Domini. 
Hujus  testamenti  &  dispositionis  sunt  tes- 
tes Raimundus  de  Recalto  &  Deodatus 
Aleniannus  &  Willelnius  Calveria,  &  Pe- 
trus  Arnaldus  iiotarius,  &  Petrus  Sanciiis 
qui  cartani  istam  scripsit. 

L'acte  est  divisé  par  les  lettres  de  l'alpha- 
bet, &  scellé  en  cire  blanche  sur  lacs  de  cuir, 
du  sceau  ordinaire  de  Raimond.  Sur  le  dos  il 
est  écrit  en  caractères  du  temps  :  Testanien- 
tum Kairnundi  ducis  Narbonae  ]\iccix, 
dafulii  nobis  ad  custodiendum.  [Ecriture  du 
quaior\iime  siècle.} 


mon,  solummodo  in  diebus  tuis.  Et  ego 
Simon  cornes  supradictus  pro  domo  mea 
in  castelio  facta  dono  servitium  Domino 
Deo  &  sancto  Antonino  &  clericis  ejus, 
tani  praesentibus  quam  succedentibus,  di- 
midium  modium  purgati  frumenti  &  unum 
modium  puri  vini  &  unam  pinguem  vac- 
cani,  &c.,  comme  dans  les  autres  pariages  des 
abbés  de  Pamiers  avec  les  comtes  de  Foix, 
Voir  tome  II,  Preuves,  p,  525  &  seq.  [t.  V, 
c.  II 16].  Factum  est  hoc  mense  septcmbri, 
die  dominica,  anno  ab  Incarnationo  Do- 
mini MCCIX,  apostolante  domino  Inno- 
centio  papa  III,  régnante  Philippo  rege, 
&  Simone  praedicto  comité,  qui  cartam 
istam  fieri  mandavit  &  propria  manu  fir- 
mavit,  videntibus  donàno  Fulcone  Tolo- 
sano  episcopo,  &  fratribus  Ricardo  &  Ar- 
naldo  Poincha  Cisterciensis  monasterii,  & 
Bucardo  de  Marliaco  milite,  &  Guillelmo 
de  Luceio,  &  Guidone  de  Levies  tune  teni- 
poris  marescallo,  &  Simone  &  Roberto  de 
Pisiaco,  niilitibus  Francigenis,  &  d.  Ra- 
mundo  &  Bernardo  de  Castlar,  &  Raniundo 
Montfort  en  partage  pour  la  ville      Siguerio,  &  Arnaldo  de  Camprinhano,  & 

Guillelmo    de   Clareto,  8c  P.  Gui  priore. 


147.  —  XCIII 

L'abbé  de  Pamiers  appelle  Simon   de 
Montfort  en  pariage  pour 
6"  le  château  de  Pamiers  ^, 

I.  TN  nomine  Domini  nostri.  Ego  Vitalis, 


V 

1  Fredalensis  ecclesiae  abbas  &  minis- 
tralis,  cum  consilio  clericorum  nostrorum 


Leicestriae,  domino  Montisfortis  &  Dei 
provideutia  Biterris  &  Carcassonae  viceco- 
miti,  castrum  Appamiarum  cum  fortesa  & 
fortesas,  quae  ibi  sunt  &  in  antea  erunt,  & 
totam  villara  tam  veterem  quam  aovam  ad- 


custos  de  ipso  Castro  &  villa  maneas  ik  de 
villa  Fredalensi,  &  de  omni  abbatia  8f  de 
toto  honore  ad  ipsam  abbatiam  pertinente 
verus  adjutor  &  deffensor  existas,  ad  hono- 
rem  Dei  &  sancti  Antonini  &  clericorum 
ejus  tam  praesentium  quam  futurorum.  Ad 
custodiam  vero  &  def'ensioneni  munitio- 
nemque  castri  concedo  tibi  medietatem 
leudarum,  &c.  Haec  omnia  tibi  superius  a 
nobis  concessa  concedimus  tibi,  comes  Si- 

'  Ici    l'écriture  change    pour   la    troisième   fois. 
[A.  M.] 

'  Archives  de  l'évcché  de  P.imier5. 


An 
1209 


KJ.ovip 

t.  m, 

col.  if; 


&  Mauriuo  sacrista,  &  Joanne  Lenicii  ca- 
iionico  qui  cartam  istam  scripsit,  &c. 

II.  Pierre' ,  abbé  de  Frédélas  ou  de  Pamiers, 
renouvela  ce  pariage  avec  Amauri  de  M.ont- 
&  ceterorum  fidelium  &  amicorum  eccle-      /or(,  anno  Incarnationis  Domini  mccxviii, 
siae  nostrae,  concedo   tibi  Simoni,  comiti      Vlii°  idus  julii,  anno  il  pontificatus  do- 


An 
1218 

8 
juillet. 


mini  Honorii  pape  III,presentibiis  domino 
Bertrando,  tituli  Sanctorum  Johannis  & 
Pauli  presbitero  cardinali,  Apostolice  sedis 
legato,  &  magistro  Ugone  de  Miramars 
canonico  Arelatensi,&  Raimundo  scriptore 


jaccntem  ipsi  Castro  Appamiarum,  ut  fidelis      canonico  Sancti  Stephani  Tolose,  clericis  & 

sociis  ejus,  &  Johanne  de  Lafcra  mares- 
challo  ipsius  cardinalis  &  Petro  abbate  & 
Maurino  sacrista,  Poncio  Deodato  cancel- 
lario,  Ramondo  de  Aura,  Carpinello,  Ber- 
nardo Amelii,  Johanne  de  Fuxo,  Ramundo 
de  Castlario  Scitardo,  Vuillelmo  de  Podio 
Abone,  Raimundo  Martini,  Bernardo  de 
Claustro,  Petro  de  Castro  Genesto,  Poncio 
Gardo,  Bernardo  de  Scornabon,  Raimundo 
deVilario,  Petro  Roggerii,  Jordano  de  Vil- 
lamuro,  Reimundo  de  Aurapuerulo,  Bcr- 


'  CoUationné  pour  les   témoins  sur  le   registre 
JJ.  XIII,  f"  62  r".  Copie  d'environ   13  je. 


VIII. 


'9 


121» 


79 


PREUVES  DE  L'FIISTOIKE  DE  LANGUEDOC. 


58 


o«o 


trando  de  Piijolis  pulo  (sic),  Ecniardo  de 
A!;uiiaiio,  Willelmo  Ademarii,  &c.,  caiio- 
îiicis  Saiicti  Antonini,  Domiiiico  priore 
Savatduni,  &  Willelmo  Vitali ,  Aleino  de 
Rociiio,  Giiidone  mareschalcho,  Ugone  de 
I.aci,  Laniberto  de  Toniio  (corr,  Tureio), 
Teol)aldo  de  Novavilla,  Guidone  de  Cam- 
pis,  Willelmo  de  Baiiia,  Renaldo  de  Moii- 
ten,    Galterio    de    Longatona,    Rainaldo 


An 

54  110- 

vcuibii;. 


seii  donntione  propter  miptias  tibi  fr-cta, 
tria  iiiilia  solidonim  melgoriensiiim  per 
très  termines  aniii,  scilicet  in  proxinio 
festo  natalis  Domiui  M  sol.  melg.  &  in  se- 
quenti  festo  Penthecosten  alios  M  sol.  &: 
iu  sequenti  festo  sancti  Micahelis  M  sol. 
nielg.  Et  sic  de  anno  in  annum  quamdiu 
vixeris  singulis  annis  ad  dictos  termines 
dabo  tibi,  ut  dictum  est,  MMM  sol.  melgor. 


A.i 


capellano,  Willermo  &  Enrico  clericis  co-      vel  argentum  ad  rationem  marche  argenti 


iiiitis  antedicti.  Concessio  ista  facta  est  in 
capiiulo  Sancti  Antonini,  &  juramentum 
lideiitatis  receptum  in  ecclesia  ante  corpus 
beati  A;itoniiii.  Ad  majorem  autem  firmi- 
tatem,  ego  supradictus  abbas  appono  si- 
gillum  n-,eum,  &  nos  capitulum  Sancii 
Antonini  nostrum,  8c  ego  antedictus  cornes 
nieum.  Et  ego  prenominatus  cardiiialis  oin- 
nia  supradicta  cciifirmans  ultimo  sigilhim 
nieiim  appono. 


148.  —  XCIV 

Cession  d'Agnès,  vicomtesse  de  Bé- 
■^iers,  de  ses  droits  en  faveur  de  Si- 
mon de  Mont/brt'. 

I.  TN  nomine  Domiui.  Ego  Simon  comes, 
1  Licestrie  &  Montisfortis  dominus 
atque  divina  miseratione  vicecomes  Biter- 
rensis  &  Carcassone,  ciun  liac  carta  recog- 
nosco,  quod  Raimundus  Rotgerii,  quondam 
vicecomes  Biterrensis,  laudavit  Siconcessit 
tibi,  domine  Agneti  uxori  sue,  in  donatio-  cedo,  solvo  &  in  perpetuum  derelinqiio, 
nem  propter  nuptias  castrum  de  Pedenatio  vobis  domino  comiti  predicto  &  successo- 
&  castrum  de  Torves,  cura  eorum  perti-      ribus   vestris,    quicquid    juris    habeo   vel 


fini  L  solides,  si  tempère  solutienis  hec 
nioneta  Melgoriensis  fuerit  habatuda  seu 
deterierata,  &  predicta  omnia  rue  obscr- 
vaturum  &  conpleturum  super  sancta  lill 
Dei  Evangelia  me  jurasse  profiteer.  De 
predictis  omnibus  conplendis  mandate  meo 
se  fidejusseres  &  debitores  constituerunt, 
tactis  corporaliter  sacresanctis  ilii  Dei 
Evangeliis,  Aimericus  de  Narbona,  Guide 
niarrescalcus,  Petrus  de  Richeborc,  Simon 
de  Passi,  Rotbertus  de  Passi.  Preterea  ego 
cornes  predictus  vole  &  rogo  domiiium 
Milonera,  Apostolice  Sedis  legatus  &  do- 
minum  Narbonensem  arcliiepiscopum  & 
dominos  Biterrensem  &  Agathensem  epi- 
scepos,  ut  ad  majorem  firmitatem  hanc 
cartam  confirment  &  sigillis  suis  corrobo- 
rent. Et  si  predicta  mmm  solid.,  ut  supe- 
rius  premisi,  ad  predictes  termines  singu- 
lis annis  tibi  vel  emni  hemini  pro  ufilitale 
tua  petenti  non  dedero  seu  cenplevero, 
per  censurara  ecclesiasticam  &  per  inter- 
dictum  terre  mee  ad  cenplendum  plenarie 
me  conpellant.  Et  ad  majorera  cauteiam 
hanc  cartam  sigillé  meo  confirmare  jire- 
cipie.  —  Et  idée  ego  Agnes  jamdicfa  dono, 


Ed.orig 

t.  III. 

col.  218. 


nentiis.  Unde  ego  cernes  predictus,  vise  & 
diligenter  inspecte  &  crédite  instrumente 
détail,  habite  censilio  Raimundi  cellararii 
Cisterciencis  &  F[etri]  de  Monteacute  ma- 
gistri  Milicie  &  baronum  meoruni,  pro- 
mitto  &  convenio  pro  me  &  pro  quolibet 
successore  meo  tibi  domine  Agneti  stipu- 
lanti,  quod  singulis  annis  toto  tempore 
vite,' tue  dabo  tibi  vel  emni  hemini  pro 
utilitate  tua  petenti,  pro  sponsalicie  tue 

'  Originaux  scellés;  J.  890  n"*  1   &  i  h'is.  Rcgis- 
trum  curiae  Franciac,  [JJ.  xx\*,  f"  xvi.J 


habere  debee  in  predictis  castris  seu  in 
tota  terra  quondam  vicecemitis  mariti  mei, 
ratiene  spensalitii  seu  denationis  propter 
nuptias.  Et  pro  his  tribus  mille  selidis  nii- 
chi  annuatim,  ut  dictum  est,  perselvendis 
de  denatione  mea  propter  nuptias  sum 
contenta,  premittens  vebis  firmiter  per 
stipulationem,  quod  centra  hanc  douâtio- 
nem,  solucionem  &  cessionem  nunquam 
veiiiam  vel  venire  faciam  aliquo  jure 
scripte  vel  non  scripte,  divine  vel  humano, 
quibus  omnibus  ex  certa  sciencia  renun- 
ciOj  &  sic  me  ebseryaturam    super  sancta 


An 
1209 


)8i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


58: 


un  Dei  Evangelia  jurasse  profiteor.  Prcte-      &  in  sequenti  festo  sancti  Michaelis  alios 


An 

1  2cp 


rea  ego  Agnes  jamdicta  volo  &  rogo  donii- 
num  Milonem,  Apostolice  sedis  legatum 
&  dominum  Narbonensem  archiepiscopuni 
&  dominos  Biterreuseni  &  Agathenseni  epi- 
scopos,  ut  ad  niajorem  firmitatem  haiic 
cartam  sigillis  suis  confirment  &  corrobo- 
rem.  Et  si  forte  ego  vel  aliquis  per  me 
contra  hanc  donationem  &  cessionem  ve- 


VI'"  sol.  melgor.  &  residuos  VI'"  in  sequenti 
festo  omnium  Sanctorum,  vel  argentum  ad 
rationem  marche  argenti  fini  L  sol.,  &c. 
Ideoque  ego  jamdicta  Agnes  dono,  solvo, 
cedo  &  in  perpetuum  derelinquo  vobis 
domino  comiti  supradicto  &  successoribus 
vestris,  quicquid  juris  habeo  vel  habere 
debeo  in  Castro  de  Pedenacio  &  in  Castro 


nerit,  me  per  censuram  ecclesiasticam  sic      deTorvesseu  in  tota  terra  quondam  vice- 


tenere  prout  promis!  conpellant,  subi- 
ciendo  personam  meam  excommunicationi, 
&  hanc  cartam  sigillo  meo  confirme.  Item 
ego  Agnes  predicta  quicquid  in  castris 
predictis  &  in  tota  terra  vicecomitis  niariti 
niei  quocumque  jure  vel  quocumque  modo 
habebam  vel  habere  debebam,  tibi  domino 
comiti  predicto  plenarie  &  intègre  dere- 
linquo. Actum  est  hoc  &  laudatum  a  do- 
mino predicto  comité  apud  Montempes- 
sulanum ,  in  domo  militie  Templi,  ante 
portani  ecclesie  ipsiiis  domus,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  millesimo  ducente- 
simo  nono,  actavo  kal.  decembris,  in  pre- 
sentia  &  testimonio  domini  Raimundi 
Agathensis  episcopi,  B.  de  Morezeno,  P.  de 
Crispiano,  G.  de  Anatolio,  P.  de  Cabres- 
piua  preceptoris  domus  milicie  de  Mon- 
tepessulàno,  B.  Agulloni,  R.  fratris  ejus, 


comitis  Biterrensis,  ratione  dofis  seu  do- 
nationis,  &c.  Actum  est  hoc  &  laudatum  a 
domino  predicto  comité  apud  Montem- 
pessulanum,  in  domo  militie  Templi,  ante 
portam  ecclesie  ipsius  domus,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  mccix,  vin  kal.  de- 
cembris, in  presenfia  &  testimonio  domini 
11.  Agatensis  episcopi,  B.  de  Morezeno,  &c. 


149. 


xcv 


Actes  touchant  les  vicomtes  de  Lautrec 
&  de  Narboniie  '. 


I.  /^>ONOGUDA  causa  sia  que  eu  Gtiillems 

v^  Gantiers,  bonament  per  ma  propria 

Guiraldi  de  Cabreria,  Bertrandi  Gaucelmi,      voluntat  &  no  per  admonestan»ent  de  negu 


Johannis  scriptoris,  Ricardi  de  Cornualla, 
B.  de  Druas,  Poncii  de  Ixindrio  sacerdotis, 
Clarini  sacerdotis,  Roardi  vicecomitis  de 
Ungia  &  aliorum  multorum.  Ego  Raimun- 
dus  de  Portu,  publicus  Montispessulani 
notarius,  mandato  domini  predicti  comitis 
&  domine  Agnetis  scripsi  hec. 

II.  In'  nomine  Domini.  Ego  Simon  comes 


home,  mas  per  amor  de  Dieu  &  de  ma  arma 
&  per  redemptio  de  mos  pecats,  ei  donat  & 
autorgat  mon  cors  &  ma  arma  a  Deu  &  a 
ma  doua  sancta  Maria,  &  som  redutz  per 
fraire  a  la  majo  de  Candeil  &  als  abitadors 
de  la  maio,  sirvents  a  Deu  que  aras  isso  ni 
per  adenant  isserau  totas  aquellas  causas 
que  eu  ei  ni  aver  deg  ara  ni  per  adenant, 


Éd.orî';. 

t.  111, 
col.  219. 


An 
1209 


14  sep- 
tembre. 


Licestrie  &  Montisfortis  dominus,  &c.viso  moble  &  no  moble,  unque  sio  ni  qualque 

&    diligenter  inspecte   8c  crédite    instru-  sio  per  tots  temps.  Et  aquet  don  sobredig 

mento  dotali,  habito  consilio  R.  cellerarii  eu  Guillem  Gantiers  ei  fag  en  poder  del 

Cisterciensis  &  P.  de  Monteacuto  magistri  seignor  abat  de  Candeil,  Bernad.  Et  sia  co- 

Militie  &  baronum  meorum,  promitto  &  noguda  causa  que  eu  Frotars,  vescoms  de 

convenio  pro  me  &  pro  quolibet  successore  Lautrec,  per  mi  &  per  tots  mos  héritiers, 

meo,  tibi  domine  Agneti,  uxori  Raimundi  per  amor  de  Deu   &  de  ma  arma,  &  per 

Rogerii  quondam  vicecomitis  Biterrensis,  redemptio   de   mos   pecats    &  d'aquels   de 

quod  de  XXV"  sol.  melgor.  dotis  tue,  per-  mos   paires,  &  ab   cosseil   &  ab  volontat 

solvam  tibi  velcerto  nuncio  tuo  in  proximo  dels  cavaillers  del  castel  de  Lautrec,  d'en 

festo  sancti  Andrée  vi'"  sol.  melgor.  &  in  Frcsol,  d'en  Sanch  Americ,  d'eu  A.  Roser- 
sequenti  carnisprivio  alios  vi"  sol.  melgor. 

'  Archives  de  l'abbaye  de  Candeil.  [Doat,  v.  1 15, 

'  Rrgiitrum  curlae  Franciac,  JJ.  xxxA,  f"  xvil.  f"  ip.] 


An 

I  ïoy 


583 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5Sz 


An 
1209 

J  décem- 
bre. 


gatz,  d'en  A.  Rainant,  d'en  P.  de  Çabanas, 
d'eu  Karles,  ci  afiancat  par  tots  temps 
Guillem  Gautier  &  sa  majos  e  so  alberc 
&  fotas  aquelas  causas,  que  a  ni  aver  deu 
ara  ni  per  adenant,  nioble  &  no  nioble, 
onque  sia  ni  qualque  sia,  &  d'aital  guia, 
que  ja  Guillems  Gautiers  ni  om  per  luy  ni 
li  una  res  que  de  luy  sia  ni  esser  deia,  non 
do  ni  fâcha  el  castel  de  Lautrec  ni  al  cartel 
ni  per  lo  castel  ni  als  barris  cornu  ni  obra 
ni  gaita  ni  albergo  ni  segui  ni  cavalgada, 
ni  negu  azempre,  ni  neguna  quista  de  tôt 
lo  mon,  mas  que  stia  el  &  totas  las  suas 
causas  &  sos  albercs  francament  &  onra- 
dament,  aisi  coma  causas  de  gleja  devo  far, 


decembris,  praesentibus  &  videntibus  l.oJ- 
vico    fratre    d.    Aimerici,   Arnaldo   archi- 
diacono  de  Fenoleto,  Guil,  de  Diirbando, 
Obrino  fratre  ejus,  Bernardo  de  Durbando 
lilio  dicti  Guill.  de  Durbando,  Arnaudo  de 
Botenaco,  Petro   de  Corciano,  Sicardo  de 
Villarubea,  Bernardo  de  Sejano,  Bernardo 
Pelagos,  Rainuindo  de  Quadraginta,  Will. 
de  Bagis,  Arnaldo  de  Bagis,  Guiraudo  de 
Cananaiol,  Corte  de  Fontejoncoso,  Bcr- 
frando  de  Aniorto,  Petro  de  S.  Columba 
Bernardo  de  Cimerio,  Raim.  de  Magalono 
Isarno  Pelapullo,  Ademario  de  Cumerica 
Jordano   de  Marciano,  Berio  fratre  ejus 
Petro  Raim.  de  Milars,  Pagano  de  Cauillac 


An 
1209 


&  tog  aquel  que  seguentre  luy  venrau  &      Escalquens    &    Joanne   de  Guidar  bajulis 


seu  alberc,  que  donat  sia  de  la  majo  de 
Candel  per  tots  temps.  Tôt  aquest  do  so- 
bredig,  on  miels  i  es,&  aquct  affrauquiment 
eu  Frotars,  vescoms  de  Lautrec,  ei  faig  ab 
coisseil  &  ab  voluntat  d'aquests  cavaders 
sobredigs  &  ab  cosseil  &  ab  voluntat  dels 
barrias  del  castel  de  Lautrec,  per  nom  de 
A.  Barreira,  de  P.  Guillabert,  d'en  Amiel 
Pelos,  P.  de  Solomiac,  D.  de  la  Salm,  B.  de 
la  Fenascia,  A.  d'Arago,  D.  d'Arago,  T.  Clop, 
P.  de  Pratviel,  J.  Cabriol,  R.  de  Maisac, 
R.  Mallorgas,  G.  de  Maisac,  R.  de  Laval , 
&  tôt  aquest  sobredig  de  tôt  aiso  que  en 
aquesta  carta  es  escriut  sos  donats  per 
testimoni,  &  Bermuns  que  aquesta  carta 
scriut,  in  mense  septembris,  feria  ir,  xviii 
kalendas  octobris,  anno  ab  Incaniatione 
Domini  mccix. 

II.  Juro'  ego  Petrus  de  Fenoleto,  filins 
d.  Avae,  quod  de  ista  hora  in  antea  fidelis 
ero  tibi  Aimerico  vicecomiti  Narbonae  do- 
mino meo,  filio  d.  Sanciae,  sine  fraude  & 
sine  malo  ingenio,  &c.  de  ipso  Castro  de 
Fenoleto  &  de  omnibus  forcedis,  quae  in 
60  modo  sunt  &  in  antea  erunt,  &  de  tota 
Fenoledensi  patria,  &  de  tua  vita  non  de- 
cipiam  te,  &c.,  contra  omnes  homines  & 
faeminas,  sine  tuo  inganno,  &c.,  ego  prae- 
dictus  Petrus  de  Fenoleto  filius  d.  Avae, 
lilia  quae  fuit  Arnaldi  de  Fenoleto,  per 
fidem  meam  sine  inganno,  per  Deuni  & 
haec  sancta.  Factum  est  hoc  apud  Feno- 
letum,  in  sala  canonicae,  anno  Domini 
MCCIX,   rega    régnante  Philippe,  VI  idus 


de  Fenoleto,  Raimundo  de  Portaregia, 
Berengario  de  Casais,  &  Petro  Martine 
publico  sciiptore  Narbonae,  ejusdem  Ai- 
merici notario. 


i5o.  —  xcvr 

Abjuration  d'htîenne  de  Servian  '. 

I.  tN  nomime  Patris  &  Filii  &  Spiritus 
1  saiicti,  amen.  Anno  incarnati  Verbi 
M"  cc°ix'',  pontilicatus  Innocentii  pape  111 
anno  xiii,  mense  fcbruarii,  in  villa  Sancti 
Tiberii.  Ego  Stephanus  de  Cerviano  confi- 
teor  me  graviter  errasse  &  contra  fidem 
catholicam  &  sanctam  Romanam  ecclesiam 
multum  graviter  deliquisse,  eo  quod  here- 
ticos  &  etiam  heresiarchas,  videlicet  Theo- 
doritum,  Baldoynum,  B.  de  Sisniorra  & 
alios  qui  venire  volehanf,  in  casfris  mcis 
recepi,  defendi,  fovi  &  perniisi  fencre 
scolas  de  heresi  &  publice  predicare  & 
publiée  dis])utare,  pro  quibus  excommuni- 
catus  fui  publice  &  a  sancta  Roniana  ec- 
clesia  segregatus  :  nunc  vero  corde  com- 
punctus  &  peccatum  meum  recognoscens 
&  conlitens  &  ad  unitatem  &  fidem  sancte 
matris  Ecclesie  redire  desiderans,  abjuro 
omnem  sectam  &  omnem  heresim  ,  quo- 
cumque  nomine  censeatur,  abjuro  etiam 
omnes  hereticos,  credentes,  receptatores, 


Éd.ortc. 

t.  m, 

col.  22a 


Archives  de  l'abbnye  de  Fontfroidc. 


'  Rtgiitr.  cur,  Fraticiac,   [JJ.  XXX-*,  f"  .\iv  v".] 


An 

1210 


85 


obo 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Dot. 


clcfl'iisores  &  fautores  eoriini.  Confitcor 
aiiteni  sanctani  fidem  catholicam,  Patrem  & 
Filium  Si  Spiritum  sanctuni,  unum  Deiim 
oninipotentem,  creatorem  omnium  visibi- 
lium  &  invisibilium,  celestiuni  &  terres- 
triiim,  &  omnes  articulos  fidei,  &  omnera 
fiJem  catholicam,  sicut  dominus  Inno- 
cencuis  papa  III'"*,  qui    nunc  sancte  Ro- 


&  volo  &  precipio  ut  onincs  siipradicti 
homiiies  niei,  milites  scilicet  &  feudales 
mei,  &  omnes  alii  quos  nunc  habeo  vel 
habiturus  sum,  similiter  incidant  in  comis- 
sum,  si  ab  aliquo  vel  ab  aliquibus  de  his, 
que  sponte  promitto  vel  mihi  injuncta  sunt 
vel  fuerint,  aberravero  &  infra  xxx»  dies 
amnionitus  ut  dictum  est  non  emendavero. 


An 
1 1  lo 

Éd.orig. 
t.  lil, 

CCI.  221. 


mane   ecclesie   presidet,    crédit   &  docet,      Volo  etiam  &  precipio,  ut  omnes  supradicti 

&  sicut    tu,    domine   abbas  Cisterciensis, 

Apostolice  scdis  legate,  quem  oculis  car- 

nalibus   ceriio,^  tenes   &   doces,    &    sicut 

episcopi   &  alii    prelati    &   fidèles  clerici 

qui  tecum  sunt,  videlicet  Biterrensis,  Aga- 


homines  mei,  milites  scilicet  &  feudales 
mei,  &  omnes  alii,  quos  nunc  habeo  vel 
habiturus  sum,  jurent  se  facturos  &  curatu- 
ros  pro  posse  suo  me  suprascripta  omnia 
&   singula   fideliter   observaturum ,  &  si, 

i- 


tliensis,    Magalonensis    episcopi,    Vallis-  quod  Deus  advertat,  ab  aliquo  vel  aliqu 

magne,  Fontiscalidi,  Sancti  Tyberii,  sancti  bus  de  hiis,  que  sponte  promitto  vel  etiam 

Aftrodisii   abbates,    &    prior   Vallismagne  mihi  injuncta  sunt  vel  fuerint,  aberravero, 

B.  de  Costa,  &  archidiaconi  B,  de  Muro-  in  nullo  mihi  teneantur,  sed  principi  terre, 

veteri    Agathensis,    R.   Niger    Biterrensis  cui  cum  bonis  meis  incidant  in  commis- 


confitentur&  docent,  sponte  jurans  super 
sancla  Dei  Evuangelia  inanuaiiter  facta  8c 
super  sanctam  crucem  Domini  Se  sancto- 
rum  reliquias,  hanc  fidem  me  perpétue 
servaturum  &  ejus  adversarios,  scilicet 
hereticos,  credentes,  defcnsores,  recepta- 
tores  &  fautores  eorum  me  juraturum  & 
fideliter  impugnaturum  &  habiturum  pro 
herelico  omnem  hominem  vel  feniinam, 
quem  vel  dominus  papa  vel  archicpisco- 


sum,  subdantur  &  ejus  faciant  voluntatem. 
Ad  majorem  auteni  horum  omnium  &  per- 
petuam  firmitatem,  jurâtes  &  conjurato- 
res,  fidejussores  dono,  videlicet  Poncium 
de  Olargio  &  alios  infrascriptos.  —  Ego 
itaque  predictus  Poncius  de  Olargio  credo, 
quod  prefatus  Stephanus  de  Cerviano  ex 
corde  abjuret  omnem  sectam  &  omnem 
heresim  &  amplectatur  ex  aninio  &  cou- 
fitetur  unitatem  &  fidem   sancle   Romane 


pus  vel   episcopus   meus  Biterrensis,  qui      ecclesie,  &  ideo  conjuro  cum  eo  &  sub 


gratiam  &  communionem  habuerit  sancte 
Romane  ecclesie,  hereticum  reputabit.  Su- 
per hec  omnia  sponte  juro  predicto  modo, 
quod  omnia  &  singula  que  mihi  preceperis 
vel  per  te  vel  tuum  certuni  nuncium  vel 
per  tuas  litteras,  vel  dominus  papa  vel 
ejus  certus  nuncius  ad  hoc  missu?,  fideliter 
observabo  absque  onini  fraude  &  dolo  Ce 
secundun  posse  nieum  viriliter  adimplebo, 
&  de  cetero  sancte  Romane  ecclesie  ero 
obedicns  &  devotus,  &  si  ab  aliquo  vel 
ab  aliquibus  de  hiis  que  sponte  promitto 
vel  mihi  injuncta  sunt  vel  fuerint  aberra- 
vero &  infra  XXX'  dies  post  priniam  ammo- 
nitionem  non  emendavero,  volo  ut  omnes 
possessiones,  bona  &  res  mee,  quas  habeo 
vel  habiturus  sum,  incidant  in  commissum 
principi  terre.  Absolve  eliam  incontinenti 
a  juramenfe  &  débite  fidelitatis  &  ab  ho- 
niagio  &  ab  emni  servitio  omnes  homines 
meos,  milites  &  feudales  meos,  &  omnes 
alios  quos  nunc  habeo  vel  habiturus  sum, 


jurejurando  fidejubendo  tibi  d,  A.  abbati 
Cisterciensi ,  Apostolice  sedis  legafo,  sti- 
pulant! promitto  nie  curafurum  &  factu- 
rum  quod  prefatus  Stephanus  de  Cerviano 
omnia  supradicta  &  singula  fideliter  ob- 
servabit.  Et  si  aliquando,  quod  Deus  ad- 
vertat, adversus  suprascripta  venire  tomp- 
taverit,  &  ut  dictum  est,  infra  XXX"  dies 
non  emendaverif,  ego  cum  sancta  Ecclesia 
vel  cum  principe  terrae  ipsum  Stephanum 
viriliter  impugnabe,  &  cum  eo  nullam  so- 
cietatem  habebo,  donec  Ecclesie  plene  sa- 
tisfecerit.  Insuper  tibi  d.  A.  predicto  legato 
l,X  marchas  argenti,  nomine  pêne,  me  tibi 
daturum  promitto  vel  cui  volueris  dabo, 
&  pro  predicta  pecunia,  per  me  &  here- 
des  meos  tibi  vel  cui  volueris  omnia  bona 
niea  persenaliter  8:  realiter  oblige  &  as- 
tiingo.  —  Hec  eadem  omnia  fidejubendo 
juro  &  promitto  ego  Frotardus,  filius  dicti 
Poncii  de  Olargio,  &  eodem  modo  &  man- 
deto  patris  &  specialiter  promitto  nomine 


An 
izio 


58/ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


588 


An 


Éd.Olig. 

t.  111, 
C0I.2J2. 


An 

I  210 

mars, 


pêne  xxx  marchas  argenti  tibi  d.  A.,  abbati 
Cisterciensi  &  Apostolice  sedis  legato,  pro 
quibus  obligo  tibi  oninia  boiia  mea.  Eodem 
modo  per  omnia  obligo  tibi  d.  A.  abbati 
ego  B.  de  Biterri,  &  nomine  pêne  pro- 
niitto  XL  marchas  argenti.  —  Eodem  modo 
per  omnia  obligo  me  tibi  d.  A.  abbati  ego 
Berengarius  de  Boiano,  &  nomine  pêne 
promitto  XL  marchas  argenti.  —  Eodem 
modo  per  omnia  obligo  me  tibi  d.  A.  abbati 
ego  W.  de  Podiosalicone,  &  nomine  pêne 
promitto  XL  marchas  argenti.  Et  ego  W. 
filius  ejus  mandato  ipsius  eodem  modo 
obligo  me  per  omnia  tibi  d.  A.  abbati,  & 
nomine  pêne  promitto  XX  marchas  argenti. 
—  Eodem  modo,  &c.  ego  Ymbertiis  de  Ca- 
breriis,  &  nomine  pêne  promitto  L  mar- 
chas argenti.  —  Eodem  modo,  &c.  ego  R. 
de  F'ozillon,  &  nomine  pêne  promitto  XXX 
marchas  argenti.  —  Eodem  modo,  &c.  ego 
Raterius  de  Beccano,  &  nomine  pêne  pro- 
mitto XXX  marchas  argenti.  —  Eodem 
modo,  &c.  ego  B.  Raimondi  de  Campen- 
duti,  &  nomine  pêne  promitto  XXX  mar- 
chas argenti.  —  Eodem  modo,  &c.  ego 
Petrus  de  Rochaficha,  &  nomine  pêne 
promitto  L  marchas  argenti.  —  Eodem 
modo,  &c.  ego...  de  Montiniaco,  &  nomine 
pêne  promitto  XX  marchas  argenti.  —  Eo- 
dem modo,  &c.  ego  R.  de  Autiniaco,  & 
nomine  pêne  promitto   XXX  marchas  ar- 


Lycestrie,  dominas  Montisfortis ,  &  per 
divinam  gratiam  Biterris,  Carcassone  & 
All/ieiisis  vicecomes,  per  me,  &c.  dono  ex 
meia  liberalitate  ad  presens,  ad  f'eudum 
concedo  tibi  S.  de  Cerviano  &  tiiis  here- 
dibus  Cervianum  cum  omnibus  suis  per- 
tinentes, Montemblancum  cum  omnibus 
suis  pertinentiis,  Bastidam  &  Combatium 
cum  omnibus  eorum  pertinentiis,  &  quid- 
quid  solitus  eras  habere  in  Alignano  & 
in  Abeillano  &  Posolis  &  Spondeilano  & 
in  Castro  Sancti  Nazarii,  in  villa  Cauciana 
&  in  Castro  Podiimisonis,  in  Basiano  & 
Roiano,  &  in  omnibus  dictorum  locorum 
pertinentiis,  que  omnia  pro  receptione  & 
defensione  hereticorum  a  te  facta  mihi 
penitus  cesserant  in  commissum,  retinens- 
qiie  mihi"&  meis  heredibus  judicium  san- 
guinis  &  proditionis  Se  duelli  &  violen- 
tiam  mulieribus  in  carnis  commixtione 
iilatam.  Tali  pacto  dono  tibi  Stéphane  & 
tuis  predictum  honorem  in  feudum,  quod 
tu  &  tui  reddatis  mihi  &  meis,  quoties 
voluerimus  &  a  te  vel  a  tuis  ego  vel  mei 
petierimus,  omnia  predicta  castra  &  for- 
tias  reddetis,  universa  &  singula,  fam  irati 
quam  pacati,  sublata  omni  dilatione,  ter- 
giversatione  &  occasione,  nec  tu  nec  tui 
novas  facietis  fortias  nec  factas  facietis 
fortiores  absque  meo  &  meorum  assensu, 
&  ego  bona  iide  &  sine  dolo  reddam  tibi 


genti.  Et  ego  W.  filius  ejus  mandffto  ip-      predicta  castra  &  fortias  sine  aliqua  eorum 


sius  eodem  modo  obligo,  &  nomine  pêne 
promitto  XX  marchas  argenti.  —  Eodem 
modo,  &c.  ego  Gormon  de  Betiano,  &  no- 
mine pêne  promitto  xx  marchas  argenti. 
Eodem  modo,  &c.  ego  W''^^  Ar.  de  Cornil- 
lano,  &  nomine  pêne  promitto  XX  mar- 
chas argenti.  —  Eodem  modo,  &c.  ego 
Guillelmus  Amiengavi  de  Forzillon,  &  no- 
mine pêne  promitto  XX  marchas  argenti. 
—  Eodem  modo,  &c.  ego  Salemon  de  Fal- 
gueriis,  &  nomine  pêne  promitto  LX  mar- 
chas argenti.  Et  ego  Salemon  filius  ejus 
mandato  ipsius  eodem  modo  obligo  me  per 
omnia  tibi  d.  A.  abbati,  &  nomine  pêne 
promitto   LX   marchas  argenti.  —  Eodem 


diiiiinutione.  Et  propter  hoc  donum  tu 
Si  tui  eritis  mihi  &  meis  boni  fidèles  in 
perpetuum,  &  totam  terram  meam  &  me 
meanique  familiam  deffendetis,  &  inimicos 
nostros,  cum  per  nos  vel  nuncios  nostros 
submoniti  fueritis,  vestris  sumtibus  im- 
pugnabitis,  &  cum  eis  pacem  vel  treugam 
absque  nostro  assensu  non  habebitis.  Et 
ex  predicta  terra  quod  de  singulis  domi- 
bus,  ut  de  consueto  fit,  Romano  poutifici 
solvantur  très  denarii  monefe  ibi  percur- 
ribilis  ad  admonitionem  Biterrensis  epi-, 
scopivel  cujuslibet  nuncii  ad  hoc  asummo 
pontifice  vel  ejus  legato  destiiiati.  Et 
propter  predictam    terram    tu  &   lui  mihi 


modo  per  omnia'obligo  me  tibi  d.  A.  abbati  &  meis  debetis   hominium   ligium   contra 

ego  Poncius   de  Tesano,  &   nomine  pêne  omnes  homines  &  cum  solemni  juramento 

promitto  XXX  marchas  argenti.  fidelitatem,  &  hoc  facietis  quoticscumque 

II.  In  nomine  Patris,  &c.  anno  Domini  transferctur  dominium  in  toto  vol  in  parte 

MCCIX,  mense  martii.  Ego  Simon,  cornes  de  persona  in  personam,  in  nostra  vel  ves* 


An 
1  lio 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


I.  III. 


589 

tr.'i  posrtritate.  ]:]t  ad  majorem  fiimitatem 
omnium  istoruni,  milites  &  omues  alii  ves- 
tri  homines  etatis  xmi  aunorum  &  supra 
niihi  &  meis  in  singulis  predictis  domino- 
ruiii  mutationihus  jurabunt  se  factures  & 
pro  posse  curaturos,  ut  tu  &  tui  hec  omnia 
predicta  &  singula  fideliter  observetis  & 
teiieatis.  Et  si  in  islis  aut  in  aliquo  ipso- 
runi  scientes  aut  ignorantes  peccaveritis 
aut  defeceritis  tu  &  tui  heredes,  &  infra 
triginta  dies  post  primam  adnionitionem 
iiicam  vcl  meorum  non  emendaveritis,  tota 
predlcta  terra  &  milites  &  omnes  alii 
hominc'i  vestri  mihi  &  meis  cadcnt  in 
comiuisoun),  &  tu  abinde  de  proditionis 
çrimin-j  ubicumque  tibi  objectum  vel  im- 
jnitatum  hurit  te  nequeas  excusare.  — 
Kt  fgo  Stephanus  de  Cerviano,  recognos- 
çons  totaii'.  predictam  terram  pro  recep- 
ticne  hereticorum  me  de  jure  penitus 
ainisisse,  recipio  eam  ex  dono  tuo  &  ex 
liberalitato  tua  in  feudum,  sub  predictis 
pactis  &  conditionibus,  &  facio  inde  tibi 
domino  Simoni  comiti  preditto  hominium 
ligium  contra  omnes  homines,  &  cum  ju- 
ramento  fidclitatem  in  hune  moduin  :  Ego 
Stephanus  de  Cerviano  juro  super  sancta 


1190 


loi. 


XCVII 


Traité  entre  Guillaume  de  Baux, 
prince  d'Orange,  O"  Raimond  VI, 
comte  de  Toulouse  '. 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
ar.no  Incarnationisejusdem  Mccx,nidus 
julii,  régnante  O.  Romanorum  imperatore. 
Controversia  que  vertebatur  interdomi- 
num  R.  comitem  Toîosanum  regine,  Cons- 
tancie  filium,  &  Guillelmum  de  Baucio, 
filium  Bertrandi  de  Baucio,  sopita  fuit 
amicabiliter  in  hune  modum.  Predictus 
sicjuidem  W.  de  Baucio  per  se  &  per  om- 
nes successores  suos  finivit,  solvit,  desam- 
parnvit  &  cessit  in  perpetuum  domino  co- 
miti Tolose  predicto  fk  successoribus  suis 
castrum  de  Vacairas,  &  quicquid  juris  ha- 
bebat  vel  habere  poterat  aliquo  jure  seu 
alicjua  racione  in  predicto  Castro  vel  etiam 
tcnemeiito  :  omnia  quecumque  aliquo  jure 
seu  racione  ab   ipso   vel   a   successoribus 


suis  peterc  posset,  illa  omnia  finivit,  solvit 
quatuor  Dei  Evangelia  tibi  domino  Simoni  &  desamparavit  in  perpetuum  per  se  & 
comiti  predicto  &  tuis  successoribus,  quod      per  successores    suos   comiti    jamdicto  & 


ego  ero  tibi  ïi  tuis  ])er  omnia  fidelis,  &c. 
Acta  sunt  hec  apud  Sanctum  Tiberium, 
anno  &  mense  quo  supra,  in  presentia  & 
"  testimonio  domini  Rainaldi  episcopi  Biter- 
rensis,  R.  Guillolmi  episcopi  Agatheiisis, 
B.  Armandi  abbatis,  B.  Galvoli  abbctis 
Sancti  Aphrodisii,  Berengarii  abbatis  Saucti 
Tibcrii,  B.  de  Muroveleri  Agathensis  ar- 
chidiaconi,  R.  Nigri  Biterrensis  archidia  ■ 
coni,  Pontii  de  Oiargio  juvenis,  Iniberti  de 
Cabroria,  Guiraldi  de  Redorfa,  Guidoiiis 
do  Levies  marcscalli,  Pcfri  de  Richemborc, 
Ri.'berti  Malvezin,  Rayinundi  de  Caturcio. 
Guillelmus  de  Porta  scripsit  hec. 


successoribus  suis.  Iterum  predictus  G.  de 
Baucio,  per  se  &  per  omnes  coadjutores 
suos,  in  perpetuum  solvit  &  finivit  comiti 
predicto  &  omnibus  coadjuforibus  suis 
omnes  injurias  &  omnia  dam])na  &  male- 
facta  a  jamdicto  comité  &  coadjuforibus 
ipsi  G.  de  Baucio  vel  hominibus  ejus  illata. 
Promisit  iterum  se  curaturum  &  facturum 
qiiod  homines  sui  a  predicto  &  coadjuto- 
r'ibus  suis  dampna  illata  a  comité  vel  a 
suis  de  cetero  non  peterent.  Pro  fine 
autem  isto  &  cessione  &  desamparatione 
ista,  dédit  dominus  comes  predictus  in 
feudum  per  se  &  per  suos  W.  do  Baucio 
&  suis  quicquid  juris  habebat  vel  habere 
visus  erat  in  Castro  de  Ochaus  vel  ejus 
tenemento,  &  quicquid  habebat  in  Feri- 
goleto.  Insuper  dédit  comes  predictus  per 
se  &  per  suos  G.  de  Baucio  &  suis  in  feu- 
dum Barbascium,  An.  Tuelletam,  Barbai- 


An 
1210 

'+ 

juillet. 


'  Trésor  de»  chartes;  Toulouse,  snc  5,  n.  3.  [h 
309.] 


An 

I  2IO 


liJ.orig. 

t.  111, 
col.  224. 


D91 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


59: 


rasciiim,   Ciircedonem ,  8c   in  unoquoque  successoresqiie  meos,  confiteor  &  in  veri- 

istorum  licet  ei  edificara  secunduni   bene-  fate  recognosco  vobis   domino  Raimundo 

placitum  siium.  Qiios  Barbairascios  ambos  Dei  gratia  diici  Narbonae,  comiti  Tolosae, 

dédit  ei  in  fcudiitn   cuin  omnibus  juribus  marchioni   Provinciae,  me  feudi    titiilo   a 

&  pertinentiis   suis,   sub    hac  etiam  con-  vobis   possidere   quod    habeo    in  villa    de 

ditione    &   pacfione    quod    pro    omnibus  Alesto  intus  vel  extra,  quidquid  habeo  vel 

predictis,  scilicet  pro  toto  Ochaus  &  Fe-  aliquis   noinine    meo    habet  vel    possidet, 


An 
1210 


rigoleto  &  pro  utroqiie  Barbairas,  W.  de 
Baucio  débet  facere  domino  R.  comiti  & 
suis,  tam  ipse  quam  sui,  hominium,  sacra- 
mentum  fidelitatis,  valenciam,  auxilium, 
manutenenciam  contra  omnes  homines  in 
mundo,  &  jurare  vitam  suam  &  membra 
sna,  terrain  suam  présentera  &  futuram, 
scilicet  pro  eo  quod  cornes  sibi  concessit& 
pro  eo  quod  ipse  G.  de  Baucio  ibi  habebat 
vel  in  aiitea  haberet.  De  hedificiis  quod  in 
feiido  predicto  W.  de  Baucio  hedificabit, 
débet  valere  domino  comiti  bona  fide,  & 
oninia  hedificia  ad  mutationem  domino- 
riim  in  feudum  recognoscere.  Et  in  pre- 
dictis hedificiis  poterit  comes  &  sui  vexil- 
lum  suum  levare,  &  ei  comes  predictus 
débet  de  jure  semper  salvare  &  defendere 
omnia  supradicta.  Actum  est  hoc  apud 
Sanctum  Egidiuni,  in  stare  comitis,  in  for- 
nello  ejusdem.  Testes  sunt  comes  Baudoi- 
nus,  P.  Bernuindi,  V,  de  Baucio,  Dracone- 
tus,  Giraudus  Amici,  Giraudus  Corvus, 
Petrus  Bellaroti,  R.  Gaufridi,  P.  Villelmus 
de  Alvaros,  R.  de  Codiletto,  B.  Rodulfo, 
B.  de  Salvis,  P.  de  Litzano,  R.  Gautelmi 
&  multi  alii.  Et  ego  P.  Ceverinus  comitis 
notarius  presens  testis  interfui  &  mandaio 
utriusque  partis  huic  instrumento  sub- 
scripsi,  sigillare  feci  &  signum  nieum  ap- 
posui.  —  Fuit  etiam  testis  R.  Targuerii. 


castrum  de  Bocoirano,  &  quidquid  alibi 
habeo,  ubicumque  situm  esse  possit,  vel  si 
quid  in  futurum  adquirere  potero,  quod 
specialiter  ab  aliis  dominis  non  posside- 
rem.  Pro  hoc  autem  feudo  vobis  &  suc- 
cessoribus  vestris  ego  &  successores  niei 
hominium  facere  tenemur,  fidelitatem  bona 
fide  jurare  &  auxilium  contra  homines 
praestare,  &  quotiescumque  jure  succes- 
sionis  ex  parte  vestra  vel  nostra  perso^ia 
niutata  fuerit,  nomine  recognitionis  totius 
praedicti  feudi,  vexillum  vestrum  cum  ali- 
quibus  hominibus  vestris  supra  turrem  de 
Alesto  debemus  levare,  signum  vestrum  8c 
Tolosa  clamare.  Haec  confessio  facta  fuit 
Ucetiae,  in  stari  Bernardi  de  Bezuco.  Tes- 
tes rogati  sunt  Petrus  Bremundi,  Draco- 
netus  de  Bocoirano,  Raimundus  de  Bo- 
queto,  Bernardus  de  Rossono  filius  ejus, 
Bremundus  de  Salvia,  Petrus  de  Navis, 
Bertrandus  de  Guarricis,  Raymundus  de 
Noderiis,  Raymundus  de  Remolinis,  Ros- 
tagnus  de  Sancto  Privato,  Pontius  de  Lu- 
sano,  Estornellus,  Guiraldus  Imberti,  Ste- 
phanus  de  Mereriis.  Gaucelinus  de  Petra- 
mala,  Bertrandus  Radulphi,  Bertrandus  de 
Blandiaco,  Bertrannus  Maurini,  BernarJiis 
de  Besuco,  &c.  ego  Bernardus  Anni  (corr, 
Amici?)  notarius  domini  comitis,  qui  man- 
dato  utriusque  partis  haec  scripsi. 


iSi.  —  XCVIII 


i53. 


XCIX 


An 
1210 

iS 
juillet. 


Hommage  de  Raïmond  Pelet ,  sei- 
gneur d'Alais,  au  comte  de  Tou- 
louse ', 

NOTUM   sit,  &c.  quod  anno  ab  Incar- 
natione  Domini  MCCX,  XV  kalendas 
augusti.  Ego   Raimundus   Peleti,  per  me 

'  Archives  du  doiiiaine  à  Montpellier;  Alais,  n,  1, 


Accord  entre  le  comte  de  Toulouse 
6"  l'évêrue  de  Viviers'. 


ONTROVERSIA  vertebatur  inter  domi- 
ra  B.  episcopum  &  canonicos  Viva- 


CONl 
nu 
rieuses  ex  una  parte  8c  domiuum  Raimun 


Ed.orig. 
1.  III, 

col.  225. 

An 

1210 

i3  août. 

'  Bibliothèque  du    roi,  Bahize,  portefeuille   de 
Viviers.  [Auj.  Armoires,  v.   19,  f°  iS^.j 


An 

I2IO 


5^3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDCC. 


5^4 


dum  comilem  Tliolose  ex  altéra.  Conque- 
rebantur  ecclesia,  episcopus  &  canoiiici 
Vivarii  siqiiidem  de  Castro  de  Fanjau  edif- 
ficato  a  domino  comité,  quod  dicebant  ut 
in  siio  solo  edificatum  ad  se  pertinere. 
Item  quod  feuda  illorum  acquisierat,  vide- 
licet  in  Argentaria  unam  setzenam  a  Ste- 
phano  de  Taurias,  alteram  a  Pontio  de 
Rochaforti,  castrum  de  Allaz,  turrim  Pétri 
de  Vernone  de  Monteregali,  castrum  de 
Taurias  de  Montebrisonis.  Item  dicebant 
quod  quidquid  acquisierat  in  Argentaria, 
in  Sumpa  &  in  aliis  redditibus  injuste  pos- 
sidebat,  nam  quidquid  in  Argentaria  pos- 
sidebat  vel  percipiebat  predicfus  cornes, 
asserebat  predictus  episcopus  eum  injuste 
sicut  allodium  Vivariensis  ecclesie  acqui- 
sivisse.  Revocabant  etiam  predicti  episco- 
pus &  canonici  compositionem  factam  inter 
Nicolaum  bone  memorie,  quondam  Viva- 
riensem  episcopum,  &  Raimundum  comi- 
tem  patrem  ejus  &  ideo  petebant  sibi  rcs- 
titui  castrum  de  Aigueze  &  de  Gurgitepetra 
&  de  Remolinis  &  cc  marcas  argenti  &  sex 
denarios,  quos  in  marca  argenti  percipie- 
bat in  Argentaria  nomine  compositionis. 
Asserebant  etiam  quod  pater  ipsius  comitis 
&  ipse  cornes  8c  bajuli  eorum  &  Aragonen- 
scs  in  Argentaria  &  alibi  in  Vivariensi 
multa  damna  intulissent,  super  quibus  sa- 
tisf'actionem  sibi  fieri  postulabant.  —  Econ- 
tra  conquerebatur  dominus  cornes  predic- 
tus quod  instrumentum,  quod  factum  fuerat 
inter  ipsum  dominum  Nicolaum  bone  me- 
morie, quondam  Vivariensem  episcopum  & 
ejusdem  ecclesie  canonicos  super  compo- 
sitione  facta  inter  eos  de  Argentaria,  nol- 
lent  cum  ex  pacto  tenerentur  sigilli   sui 


tuum  petitionem  quam  fncieliat  ei  super 
Castro  de  Fanjau,  donans  eidem  &  confir- 
mans  castrum  de  Fanjau  in  fetidum,  secun- 
dum  formam  infrascriptani,  insuper  donans 
eidem  in  feudiim  sub  eadem  forma  suam 
partem  cazalis,  quam  habebat  juxta  castrum 
predictum  &  concedens  &  approbans  eidem 
in  feudum  sub  eadem  forma  quidquid  a 
B.  de  Anduzia  seu  Petro  Bremundi  filio 
ejus  &  ab  A.  Pictavensi  in  eodem  cazali 
poterit  acquirere.  Concessit  insuper  eidem 
comiti,  ut  predictum  castrum  edificare  ad 
libitum  suum  valeat  infra  fossataque  modo 
castrum  tenuerit  &  munire  si  voluerit  ad 
opus  fossati  &  antemuralium  seu  cujuslibet 
munitionis,  secundum  quod  castrum  ut 
modo  edificatum  est  valeat  se  extendere  in 
fossatis  interioribus  &  exterioribus,  que 
modo  castrum  circumeunt  undequaque,  ita 
tamen  quod  nullus  recipiaturin  solo  ipsius 
castri  ambitus  habitator.  Preterea  solvit  & 
gripivit  predictus  episcopus  predicto  co- 
miti petitionem,  quam  faciebat  ei  de  Cas- 
tro de  Aigueze  &  de  Gurgitepetra  &  de 
Remolinis  &  de  cc  marchis  argenti  &  de 
VI  denariis,quos  percipit  in  marca  argenti, 
que  omnia  habuerat  ex  compositione  facta 
inter  Nicolaum  quondam  episcopum  Viva- 
riensem &  patrem  ejus,  &  remisit  ei  omnes 
petitiones  &  actiones  supradictas,  &  omnia 
malefacta  ^  damna  data  ab  eo  vel  a  pâtre 
ipsius  vel  ab  aliis  nomine  eorum,  de  qui- 
bus supra  facta  est  mentio,  prêter  illa  que 
inferius  episcopo  &  canonicis  reservantur. 
Preterea  predictus  episcopus  gripivit  eidem 
comiti  &  confirmavit  &  laudavit  in  feudum, 
Secundum  compositionem  factam  inter  do- 
minum   Nicolaum    quondam   Vivariensem 


An 

1210 


Thedisio,  a  summo  pontifice  delegatis,  do- 
minus episcopus  &  canonici  Vivarii  &  do- 
minus cornes  predictus  compromiserunt 
super  bis  omnibus  in  dominum  R.  episco- 
pum IXticensem,  coram  quo  predicta  lis  & 
contrcversia  amicabili  compositione,  par- 
tibus  inter  se  ultro  convenientibus,  termi- 
nata  est  in  hune  modum.  Convenit  siqui- 
dem  inter  ces,  quod  dominus  B.  Vivariensis 
episcopus  remisit  &  gripivit  predicto  do- 
mino comiti  &  successoribus  suis  in  perpe- 


Éd.orÎB. 

t.  m!" 

coi.  22G, 


munimine  roborare.  —  Tandem  lite  super  episcopum  &  ipsum  comitem  de  Argenta- 
his  omnibus  contesfata  coram  legato  Ro-  fia,  eam  omnino  approbans  &  confirmans, 
mane  curie  V.,  Regii  episcopo  &  magistro   /  nisi   quatenus    prefate    compositioni    per 


hanc  secundam  compositionem  derogatur 
sive  penitus  in  aliquibus  articulis  abroga- 
tur,  scilicet  medietatem  totius  argentarie 
de  Segalariis  &  de  Chassiers  &  de  Taurias, 
&  medietatem  in  omnibus  argentariis  que 
modo  apparent  vel  in  futurum  apparebunt 
a  flumine  Leude  usque  ad  Taurias  &  a  Ri- 
vobrevi  usque  ad  Chassiers,  ita  ut  ])erci- 
piat  dominus  coiiies  medietatem  omnium 
proventuum  8c  reddiluum,  que  ex  eis  pro- 
cedunt  vel  in  futurum  procèdent,  scilicet  in 


An 

I2IO 


5(p 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


hominibus,  in  firmanciis,  jiisticiis,  fiirnis, 
molendiiiis,  fariiiariis,  bannis,  toltis,  taliis, 
questis,  leudis,  mercatis  &  in  omnibus 
omnino  redditibus  seu  proventibus,  que  ex 
eis  apparent  vel  apparebunt  vel  quando- 
cumque  a  quocumque  excogitari  poterunt, 
exceptis  decimis  decimarum,  quas  sibi  re- 
tinent  episcopi  &  ecclesia,  &  exceptis  bis 


ipsorum  redditibus  in  Argentaria  ijse  vel 
ejusbajuli  acceperant,  que  videbantiir  ad 
ecclesiam  Vivarii  pertinere.  De  hoc  autcm 
quod  per  se  petit  Gaucelinus  de  Cornil- 
lone,  débet  facere  dominus  cornes  quod 
voluerit  &  mandaverit  dominus  Uticensis. 
De  his  autem  que  petunt  infantes  W.  Ri- 
cani,    débet  facere    predictus    cornes  qtiod 


in  quibus  ei  nihil  donavit.  —  Et  propter 
hoc  dominus  comes  prediclus  débet  facere 
fidelitatem  domino  predicto  episcopo  & 
jurare  ei  débet  deffendere  ecclesiam  pre- 
dictam  &  canonicos  &  clericos  &  res  & 
jura  ejusdem  ecclesie,  &  promisit  quod 
non  acquiret  castrum  aliquod  vel  partem 
castri,  vel  feudura  vel  partem  feudi  pre- 
dicte  ecclesie  absque  consilio  predicti  epi- 
scopi &  canonicorum.  Et  débet  castrum  de 
Fanjau  de  Argentaria  reddere  prediclo 
episcopo  pro  recognitione  tantuni,  mutato 
domino  hinc  vel  inde.  —  Ad  hec  dominus 
comes  predictus  reddidit  predicto  domino 
episcopo  Vivariensi  unam  setzenam,  quam 
sibi  acquisierat  a  Stephano  de  Taurias  de 
feudo  de  Taurias,  retenta  sibi  quarla  parte 
ex  concessione  domini  Nicolai,  quondam 
Vivariensis  episcopi.  —  Item  reddidit  ei 
unam  setzenam,  quam  acquisierat  a  Pontio 
de  Rocaforti  de  feudo  de  Taurias.  De  feudo 
autem  Maleti  &  Montisbrisonis  &  de  feudo 
Pétri  de  Vernone  &  de  Alzas  debuit  pro- 
bare  episcopus  Vivariensis  coram  domino 
predicto  Uticensi  episcopo,  sive  présente 
comité  sive  non,  sive  in  forma  judicii  sive 
alio  quocumque  modo,  ad  voluntatem  pre- 
dicti domini  Uticensis  episcopi,  ad  eccle- 
siam Vivarii  pertinere.  Quod  si  factum 
fuerit,  dominus  comes  predicta  feuda  débet 
domino  episcopo  restituera  seu  permittere 
in  pace  possidere.  Episcopus  pecuniam  te- 
netur  restituere  predicto  comiti,  quam 
pro  predictis  feudis  ipsum  constiterit  do- 
nasse.  —  Item  dominus  cornes  donavit, 
concessit  &  gripivit  predicto  domino  epi- 
scopo tertiam  partem  de  his  omnibus,  que 
in  Sumpa  vel  in  ejus  pertinentes  poterit 
retinere,  ita  quod  pro  tertia  parte  dominus 
episcopus  de  cetero  in  Sumpa  impensas 
faciat,  nullis  de  petitis  comiti  restitutis.  — 
Item  predictus  comes  debuit  reddere  tam 
episcopo  quam  canonicis  omiiia,  que  de 


An 
I  zio 

lid  orig. 

t.  m, 

col.  227. 


que  Hugo  Duissel  reliquit  ecclesie  Vivarii,      cognoverit  vel  cognoscere  fecerit  dominus 


Uticensis,  ita  quod  quidquid  actum  fuerit 
per  dominum  Uticensem  quoquo  modo, 
etiam  per  formam  judicii,  cum  procuratore 
domini  comitis  predicti  habeatur,  sicut 
superius  notatum  est,  ac  si  domino  comité 
présente  solemniter  fuerit  actitatum.  — 
Preterea  concessit  dominus  comes  predic- 
tus domino  predicto  episcopo  Vivariensi  in 
Argentaria  vel  infra  teiminos  suprascrip- 
tos,  excepto  monte  in  quo  dominus  comes 

edificavit  castrum voluerit  &  promisit 

ei  se  prestare  auxilium  bona  lide,  diim- 
modo  episcopus  velit  conquerentibus  de 
jure  super  edificio  quod  faciet  respondeie. 
Et  quandiu  castrum  episcopus  edificaverit, 
si  dominus  comes  intérim  castrum  de  Fan- 
jau ab  ecclesia  recuperaverit,  débet  illud 
Geraldo  Ademari  tradere,  &  illud  tenere 
débet  G.  cum  impensis  predicti  comitis, 
ab  initio  quadragesime  usque  ad  sequens 
festum  sancti  Michaelis,  ut  inde  auxilium 
prestet  episcopo  quod  promisit  &  facere 
tenetur.  Post  festum  vero  taxatum  beati 
Michaelis,  dominus  comes  ab  eo  vel  ab  eis 
quibus  propter  hoc  ipse  castrum  tradide- 
rit  possit  illud  libère  recuperare.  Quod  si 
G.  Ademari  non  posset  vel  nollet  predic- 
tum  castrum  tenere,  débet  illud  dominus 
comes  tenere  [facere]  a  Mascaldo  &  Petro 
Macellario,  quod  ipsi  debent  tenere  eo- 
dem  modo  &  eodem  temporis  spatio,  quo 
G.  Ademari,  &  ipsi  debent  jurare  domino 
episcopo,  quod  ipsi  cum  Castro  fideliter  ei 
prestent  auxilium.  —  Prêter  hec  omnia 
convenerunt,  concesserunt  &  promiserunt 
sibi  invicem  predicti  episcopus  &  comes, 
quod  neuterfeudum  alterius  in  Argentaria 
vel  extra  Argentariani  alicubi  aliquo  modo 
acquirat  sine  ipsius  ad  quem  feudum  per- 
tinuerit  voluntate,  scilicet  uterque  in 
feudo  suo  juste  possit  acquirere  sine  al- 
terius impedimento.  Si  vero  alteruter  de 
feudo  vel  jure  alterutrius  prêter  supradicta 


An 
1:110 


397 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


5q8 


acc[uisierit ,  débet  acquisitor  secundum 
cogiiitionem  episcopi  Uticensis  restituera 
conquereuti '.  —  Ad  hec  domiiius  cornes 
predictus  per  se  &  per  successores  siios, 
juravit  super  saucta  Dei  Evangelia  manu 
tacta  fidelitatem  domino  B.  Vivariensi  epi- 
scopo  &  successoribus  ejus,  adjiciens  eideni 
juramento  pro  se  &  successoribus  suis,  quoJ 
universa  &  singula  que  superius  continen- 
tur  ipse  &  successores  sui  predicto  episcopo 
&  successoribus  suis  &  ecclesie  Vivariensi 
servabunt  bona  fide  perpetuo   illibata,  &      cio  Sarpillo,  Petro  Macellario,   Bernardo 


liJ  or'g 

i.Ill, 

col.  228. 


y 

—  Acta  siint  hec  omnia  aimo  ab  Incarna- 
tione  Domini  M''CC"X°,  idiis  augusti,  apud 
burgum  Sancti  Saturnini,  in  caméra  prioris 
ejusdcm  burgi  supra  Rhodanum  sila,  co- 
ram  domino  R.  archiepiscopo,  prescntibus 
&  ad  hec  vocatis  testibus  Guilhermo  Gaul- 

terii  sacrista Gaucelino  de  Cornillone, 

Bertrando  Bonelli,  Geraldo  Bodini  cauo- 

nicis,  &c.  priore   Vallisbone comité 

Baudoino,  R.  Jaufridi,  Gaucelino  de  Mo- 
nasterio,  Geraldo  Audoardo,  Vinali,  Pon- 


quod  propter  hoc  feudura  hoiiiinium  fa- 
cient  sancto  martyri  Vincentio  super  al  tare 
ipsius  apud  Vivarium,  in  ecclesia  majori, 
episcopo  Vivarii  tenente  catenam  circa  col- 
lum  ejus,  dum  osculabitur  allare  &  quod 
castrum  de  Fanjau  ipse  &  successores  sui 
predicto  episcopo  &  successoribus  suis 
reddent  pro  rccognitione  tamen  doniinii 


de  Figeac,  sociis  domini  comitis,  Arimano, 
Falcone  la  Rocha,  Arcellino  sociis  domini 
episcopi.  —  Ut  autem  predicta  omnia  de 
consensu  &  voluntate  partium  litigantium 
predicta,  ne  processu  temporis  de  cetero 
possint  in  dubium  revocari,  dominus  pre- 
dictus B.  Vivariensis  episcopus  &  dominus 
predictus    R.    comes    Tolose    bullis    suis 

m    mutatione    domini   vel    feudatarii.   —      plumbeis  hoc  instrumentum  fecerunt  sigil- 

Postremo,  stipulante   B.  Vivarii  episcopo      lari. 


pro  se  &  successoribus  suis,  respondet  R. 
comes  Tolose  pro  se  &  successoribus  suis, 
([uod  universa  &  singula  predicta  predicto 
episcopo    St    successoribus    ejus    servabit 


Eodem  anno  &  eodem  mense,  XVI  kalen- 
das  septembris,  apud  Vivarium,  in  ciaustro 
domini  episcopi,  capitulum  Vivariense  lau- 
davit,  concessit  &  confirmavit   prediclam 


perpetuo  illibata.  Similiter,  stipulante  R.      compositionem,  présente  &  interrogante 


comité  Tolose  pro  se  &  successoribus  suis, 
respondit  &  promisit  B.  Vivariensis  epi- 
scopus pro  se  &  successoribus  suis,  quod 
universa  &  singula  predicta  comiti  &  suc- 
cessoribus suis  servabit  perpetuo  illibata. 
Adjecerunt  etiam  episcopus  &  omnes  pre- 
dicti  &  promiserunt  sibi  iuvicem,  quod 
pro  predicta  compositione  inviolabiliter 
observanda,  dabunt  sibi  invicem  fideijus- 


Hugone  de  Cabriracioprefati  domini  R.  co- 
mitis Tolose  noiario  8i  procuratore  ad  hoc 
constituto,  &  sigilli  sui  cerei  munimine 
fecit  insigniri,  presentibus,  consentienti- 
bus  &  pro  se  8c  pro  suo  capitule  &  pro 
aliis,  qui  présentes  non  erant,  canonicis 
laudantibus  V,  Gauterio  sacrista Viva- 
riensis ecclesie  canonicis 

Et  ego   Raimundus  de  Gordan,  domini 


sores,  Pontium  de  Montelauro  &.Draco-  Vivariensis  episcopi  notarius,  his  omnibus 

netum   de    Montedracone   &   majorem   &  presens  interfui  &  subscripsi  &  mandato 

meliorem  partem  honiinum  de  Argeutaria,  ejusdem  episcopi  bullara  ipsius  plumbeam 

Eub   hac  forma,  quod   si   alteruter  pacta  huic  instrumento  apposui. 

predicta  infregerit  8c  ad  commonitionem  Et  ego  Hugo  de  Cabriracio,  domini  R. 

conquerentis   factam    infringenti   vel    ba-  comitis  Tholose  nolarius,  omnibus  supra- 

julo  ipsius  in  Argeutaria  constituto  iufra  dictis  presens  interfui  8c  mandato  utrius- 


IV  menses  conquerenti  non  fuerit  safisfac- 
tum,  contra  infringentem  modis  omnibus 
quibus  potcrunt  venient,  donec  conque- 
renti ab  infringente  fuerit  satisfactum  ad 
cognitionem  IV  amicorum,  quos  communi- 
ter  ambo  elegerint  8c  quinti,  quem  elegerit 
episcopus  consilio  communium  amicorum. 

L<  text«  portait  ac^uirentl,  [A,  M.] 


que  partis  8c  domini  Uticensis  episcopi 
hoc  instrumentum  scripsi  8c  bulia  predicti 
domini  comitis  ejus  mandato  munivi  8c 
hoc  signum  apposui. 

Et  ego  Stcphanus  de  Villamagna,  nota- 
rius domini  Uticensis  episcopi,  mandato 
ejusdem  huic  instrumento  sigilhun  ejus 
apposui  8c  sigaavi. 


An 
1210 


599 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


600 


An 
1210 

20 
juillet. 


154. 


aquanim  diictibus,  iii  arboribus  fructifciis 
&  non  fructiferis,  in  furnis  &  molendiiiis 
eorumqiie  localibus,  in  qiiartis  &  taschis, 
obliis  &  foriscapiis,  bovariis  &  asinariis, 
&  in  omnibus  aliis  rebus  ad  dominium  & 


An 
I  210 


Donation    du   château    de    Cn-^ouls    à      juridictionem  praedicti  castri  quocumque 
Vévêque    de  Bé-^iers  par  Simon   de 
Montfort\ 


IN  nomine  Domînî  nostri  Jesu  Clirislî, 
anno  Nativitatis  ejusdem  niillesimo  dii- 
centesimo  decimo,  régnante  rege  Philippo, 
decimo  tertio  kalendas  angusti.  Ego  Symon, 
cornes  Leicestriae  &  dominus  Montisforfis, 
Dei  gratia  vicecomes  Bitterrensis  &  Car- 
cassonae,  pro  me  &  omnibus  successoribus 
meis,  cum  hac  carta  in  perpetuum  valitura 
dono  in  libéra  helemosina  &  titulo  merae 
ac  perfectae  donationis,  inter  vivos  factae, 
trado  atque  concedo  in  liberum  alodiiim, 
pro  salute  &  remedio  animae  meae  &  uxo- 
ris  meae  &  liberorum  &  parentum  meo- 
rum,  Domino  Deo  8i  ecclesiae  Bitterrensi, 
quae  fundata  est  in  honorem  beatorum 
niartirum  Nazarii  &  Celsi ,  &  specialiter 
tibi  Rainaudo  ejusdem  ecclesiae  episcopo 
&  omnibus  successoribus  tuis  episcopis, 
Castrumnovum,  quod  est  in  episcopatu 
Bitterrensi,  in  parrochia  Saacti  Stephani 
de  Venres,  cum  ingressibus  &  egressibus, 
&  cum  omnibus  suis  pertinentiis  &  adja- 
centes, &  quidquid  jure  dominii  seu  do- 
minationis  vel  potestativi  ejusdem  castri 
habeo  vel  habere  debeo,  aut  aliqua  per- 
sona  habet  &  tenet  vel  tenere  débet  a  me 
vel  pro  me  in  ipso  Castro,  intus  &  extra  8i 
in  toto  ipsius  territorio  &  in  terminio  de 
Venres  &  in  terminio  de  Sancto  Bauzilio 
&  de  Sancto  Martiali,  scilicet  in  fortiis  & 
munitionibus  &  iii  turri  &  in  mûris  & 
fossatis,  in  portalibus  &  portalium  cla- 
vibus,  in  hominibus,  foeminibus  (j/c),  in 
fendis  &  feudalibus,  in  albergis  &  usaticis, 
în  firmantiis  &  justiciis,   in  viis  publicis 


modo  pertinentibus,  sicut  unquam  melius 
Guillelmus  de  Castronovo  &  Aicia  ejus 
filia,  &  post  eos  R.  de  Rivosicco,  qui  de 
haeresis  crimine  dampnatus  fuit,  &  prop- 
terea  haec  omnia  ceciderunt  in  commis- 
sum,  licet  postea  reconciliatus,  habuerunt 
&  tenuerunt,  vel  alius  pro  eis  vel  ab  eis 
nomine  eoriim,  omnesqiie  etiam  actiones, 
petitiones,  exceptiones  &  defensiones,  & 
omnia  jura,  que  modo  niihi  competunt  vel 
in  posterum  possent  esse  compelitura  pro 
praedicto  Castro  £c  pro  omnibus  ad  juri- 
dictionem praedicti  castri  pertinentibus, 
cedo  &  mando  tibi  Rainaudo  episcopo 
praedicto  &  successoribus  tuis,  &  in  vos 
perpétue  &  irrevocabiliter  transfero,  re- 
tentis tamen  solummodo  mibi  &  successo- 
ribus meis  justiciis  de  raptu  mulierum,  & 
de  bomicidis  &  de  proditione.  lia  tamen 
quod  si  qua  peccunia  inde  provenerit,  tu 
praefatus  Rainaudus  episcopus  &  successo- 
res  tui  Bitterrensis  sedis  episcopi  habeatis 
&  accipiatis  totam  illam  peccuniam  vel  alla 
quaecumque  bona  inde  provenerint  ad  om- 
nes  voluntates  vestras  plenarie  faciendas. 
Et  ego  &  successores  mei  faciemus  justi- 
tiam  corporalem.  Et  convenio  vobis  bona 
fide  &  solempni  ac  valida  stipulatione  pro- 
mitto,  quod  contra  totam  banc  donationem 
praedictam  cum  omni  bonitate  &  valentia, 
quam  nunc  habet  vel  in  futurum  habebit, 
faciemus  ego  &  successores  mei  vos  &  Bit- 
terensera  ecclesiam  semper  babere  &  te- 
nere in  pace  &  quiète  pro  libero  alodio, 
secundum  quod  superius  dictum  est,  &  ab 
omni  persona  contraveniente  deffendemus 
nec  veniri  faciemus  aut  consentiemus,  sed 
eam  ratam,  firmam,  stabilem  omni  tempore 


&  patuis,   in  bannis  &  districtionibus,  in      babebimus,  &  pro  hiis  omnibus  custodien- 
terris,  campis,  vineis  &  ortis,  in  pratis  & 
pascuis,  in  stagnis  &  paludibus,  in  garricis 
&  nemoribus,  in  piscationibus  &  venafio- 
nibus,  in  ripariis  &  ripaticis,  in  aquis  & 


'  Dont,  V.  62,  f"  33;  d'après  une  copie  sur  par- 
chemin (Archives  de  lu  cité  de  CtircassonneJ. 


dis  fideliter  &  observandis  recipio  te  prae- 
fatum  R.  episcopum  &  ecclesiam  Bitter- 
rensem  &  capitulum  ejusdem  loci,  in  mea 
bona  fide  &  in  osculo  veritatis.  Et  causa 
majoris  authoritatis  &  firmitatis  praesen- 
tem  paginam  imprcssione  sigilli  mei  com- 
muniri  praecipio. 


An 

1210 


6oi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


602 


Kd.orîg. 
I.  m. 

col.  328. 


An 
1210 

17  dii- 
ccinbri:. 


Et  ego  Rainaudus  supradictus,  episcopus 
Bitterrensis,  per  me  &  successores  meos, 
recogiiosco  te  Simouem  comitem  praedic- 
tuni  esse  priiicipem  nostruni  specialem  ad 
hoc,  scilicet  ut  specialiter  nos  protegas  & 
defendas  contra  nialefactores  nostros  prae- 
sentes  &  futuros.  Et  nos  similiter  debenuis 
te  juvare,  cum  necesse  fuerit,  in  guerris 
tuis  de  isto  opido  predicto  &  de  aliis  opi- 
dis  nostris  secundum  posse  nostrum.  —  Et 
ego  Simon  praedictus  promitto  tibi  Rai- 
naudo  episcopo  &  successoribus  tuis  prae- 
dictam  protectionem  Scdefensionem  contra 
malefactores  vestros  &praedictae  ecclesiae 
Bitterrensis,  —  Hujus  rei  sunt  testes  Ar- 
naldus  abbas  Cistercii,  tune  Apostolicae 
sedis  legatus,  &  frater  Robertus  Cistercii 
cellararius,  Guillelmus  Parisiensis  archi- 
diaconus,  Bernardus  abbas  Sancti  Affrodisii 
Bitterris,  Robertus  Malusvicinus,  Petrus 
Aragonensis,  Imbertus  de  Capreria,  frater 
Gauterius  notarius  abbatis  Cistercii,  & 
Raimuudus  de  Affaniano,  publicus  Bit- 
terris  notarius,  qui  rogatus  a  praedictis 
haec  scripsit.  —  (.Si^num  notarii.) 


i55.  —  C 

Lettre  du  pape  Innocent  111  aux  com- 
tes de  Toulouse,  de  Comminges  & 
de  Foix  i/  à  Gaston,  vicomte  de 
Béarn  ' . 

1KNOCENTIUS  episcopus  servus  servorum 
Dei,  dilectis  iiliis  nobilibus  viris  Tho- 
losano,  Convenaruni,  Fuxensi  comitibus, 
Si  Gastoni  de  Bearno  salutem  &  apostoli- 
cam  benedictionem.  Fovere  catholiccs  vo- 
bis  convenit,  &  si  zelus  orthodoxe  fidei 
vos  accendit,  cum  ipsi  contra  fidei  catho- 
lice  perversores  accincti  &  eos  viriliter 
prosequantur  &  proprias  exponant  peri- 
culis  pro  ipsius  deffensione  personas.  Inde 
est   quod    nobilitatem   vestram   rogandam 

'  Bibliothèque  du  roi,  Bahize,  bulles,  n.  233. 
[Baluze,  Armoires^  n.  8,  v.  385.  —  Rouleau  écrit 
au  treizième  siècle  (vers  12601'),  par  un  notaire 
du  trésor  des  charte»,  &  contenant  dix-sept  bulles 
81  actes  divers,  relatifs  aux  affaires  d'Albigeois, j 


duxiraus  attentius  &  ortandam,  per  ajjos- 
tholica  vobis  scripta  mandantes,  qiiatinus 
dilectum  filium  nobilem  virum  S.  comi- 
tem Lencestrie,  dominum  Montisfortis  & 
suos,  qui  hereticorum  persecutionibus  in- 
sistentes  fidem  intendunt  deffendere  orto- 
doxam,  foveatis  viriliter  &  prudenter,  nul- 
lam  eis  molestiam  inferentes.  Ne  si  forsan 
molestetis  eosdem,  videamini  fautores  eo- 
rum,  quos  ipsi  tanquam  perversores  catho- 
lice  fidei  persecuntur.  Datum  Laterani 
XVI  kalendas  januarii,  pontificatus  nostri 
anuo  terciodecimo. 


i56. 
Charte  pour  les  hommes  de  Rahastens\ 

MANIFESTUM  sit  universis  tam  presen- 
tibus  quam  futuris  hanc  cartam  au- 
dientibus  vel  legentibus,  quod  Pilisfortis 
de  Rabastenquis  &  Petrus  Ramundus  fra- 
ter ejus,  &  domina  Aladaicia,  quondam 
uxor  Ugonis  Bernardi  qui  fuit,  pro  se  & 
pro  filiis  suis,  scilicet  pro  Ugone  Bernardo 
&  pro  Ramundo  de  Bracone,  &  Capellus, 
&  Ramundus  de  Rabastenquis,  &  W.  de 
Causaco,  &  Bernardus  Guitardus  &  Galte- 
rius,  &  W.  Berengarius  Traversus,  &  Pe- 
trus de  Rabastenquis  &  Ademarus  de  Ra- 
bastenquis &  fratres  ejus,  scilicet  Petrus 
de  Salvaniaco  &  Ugo  Bernardus,  pro  se  & 
pro  eorum  fratribus,  &  Gaslardus  de  Morz 
&  W.  frater  ejus,  &  Petrus  Garssinus  & 
Jordanus  frater  ejus,  &  Poncius  de  Sancto 
Amancio,  &  Berengarius  de  Sancto  Gene- 
sio  &  W.  frater  ejus  (sequuntur  viginti  guin- 
que  circiter  nomina),  omnes  isti  pro  se  & 
l)ro  omnibus  aliis  doniinis  &  militibus  de 
Rabastenquis,  pro  presenlibus  scilicet  & 
futuris,  eorum  bona  propria  voluntate  & 
absque  uila  vi  cogente,  sed  eorum  bouc 
animo,  dederunt  &  absolverunt  &  firmo 
pacto  proniiserunt  &  convenerunt  Domino 
Deo  &  béate  Marie  genitrici  ejus,  fk  do- 

'  Trésor  des  chartes,  J.  824,  Toulouse,  XV,  n.  4; 
copie  ancienne.  —  Teulet,  Layettes  du  Trésor  des 
Chartes,  t.  1,  p.  3j3. 


An 
1210 


An 
1211 

8 
Kvricr. 


An 
m  I 


6o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  J)E  LANGUEDOC. 


604 


mino  Ranuinclo  duci  Narbone,  comiti  To- 
lose,  marchioni  Provincie,  &  onini  populo 
de  Rabastenquis  presenti  atque  lutiuo, 
quod  ipsi  vel  aliquis  sive  aliqiia  eoruiu 
non  capiaiit  uec  capere  faciant  aliqueni 
vel  aliquam  sive  aliquos  vel  aliquas  de 
castre  de  Rabastenquis  vel  de  burgo  vel 
de  barris  de  Rabastenquis,  ibi  habitantes 
vel  habitaturos,  nec  aliquam  vim  vel  for- 
ciam  eis  faciant  vel  alicui  facere  non  per- 
mitant,  vel  eorum  pecuniam  vel  aliquid 
de  pecunia,  sive  sit  mobile  vel  immobile, 
eis  non  aufferant  vel  alicui  aufferre  eis 
non  permittant.  Totum  hoc,  sicut  melius 
suprascriptum  est,  predicti  domini  de  Ra- 
bastenquis &  predicti  milites,  pro  se  Si 
pro  omnibus  eorum  successoribus,  pro 
presentibus  &  futuris,  per  fidem  eorum 
corporis  pliviverunt,  &  tactis  corporaliter 
sacrosanctis  Evangeliis  juraverunt  ut  ita 
faciant  &  teneant,  adimpleant  &  in  perpe- 
tuum  exsequantur,  &  quod  aliquo  tempore 
aliquid  non  removeant  in  omnibus  que 
predicta  sunt  vel  in  singulis.  Item  supra- 
dicti  domini  &  milites  de  Rabastenquis, 
pro  se  &  pro  omnibus  aliis  dominis  &  mi- 
litibus  de  Rabastenquis,  pro  presentibus 
&  futuris,  dederunt  domino  Ramundo  co- 
miti supradicto  &  successoribus  suis  in 
perpetuum  justicias  de  hominibus  &  femi- 
nis  de  castro  de  Rabastenquis  &  de  burgo 
&  de  barris,  ita  scilicet  :  de  sanguinis 
effusione  &  de  incurrementis,  uti  evene- 
rint.  Insuper  dominus  Ramundus  cornes 
predictus,  mandate  &  precibus  predicto- 
rum  dominorum  &  militiim  predicti  castri, 
intravit  fidejussor  omnibus  hominibus  & 
feminis  predicti  castri  de  Rabastenquis  & 
de  burgo  &  de  barris,  ibi  habitantibus  vel 
in  antea  habitaturis,  de  toto  hoc  quod 
domini  &  milites  de  Rabastenquis  eis  su- 
perius  dederunt  Scabsolverunt  &eis  supe- 
rius  firmo  pacto  promiserunt  &  convene- 
runt,  ut  ita  eis  faciat  tenere  &  adimplere 
&  in  perpetuum  exsequi,  &  quod  aliquid 
eis  non  removeant  aliquo  tempore,  &  quod 
de  toto  sit  eis  guirens  bona  fide  &  de  toto 
hoc  recepit  eos  in  Dei  niisericordia  &  sua. 
Hoc  fuit  factum  &  ita  concessum  apud  Ra- 
bastenco,  in  piano  qui  dicitar  Peirucela, 
VIII  die  introitus  mensis  februarii,  rég- 
nante  Philipo  rege  Francorum   &  codem 


R.  Tolosano  comité,  Kulcone  episcopc, 
anno  M^CCX"  ab  Incarnatione  Domini. 
Hujus  rei  sunt  testes  Ramundus  de  Ra- 
bastenquis, quondam  Tolosanus  episcopus, 
&  Ramundus  de  Recaldo,  &  Bernardus 
Caldricus  de  Castronovo,  &  W.  Calveria, 
&  Bernardus  Emblardus  de  Marsaco,  & 
Julianus  de  Montealbano,  &  Geraldus  Au- 
doardus,  &  Deodatus  frater  ejus,  &  Petrus 
Lavata,  &  Petrus  Abolen ,  &  W.  Vinalis, 
&  Petrus  Arnaldus  notarius  domini  comi- 
tis,  qui  mandate  sue  &  mandate  predic- 
lorum  dominorum  &  militum  de  Rabasten- 
quis, cartam  istam  scripsit.  Et  niulfi  alii, 
qui  ibi  aderant,  sunt  de  hoc  toto  testes  & 
Deodatus  Alamannus  est  de  toto  testis. 


An 

1211 


157. 


CI 


Donation  du   château    de   Pé-^enas 
par  Simon  de  Montjbrt' . 

IN  nomine  Domini,  anno  a  Nativitate 
ejusdem  Mccxi,  régnante  rege  Philippe, 
liii  ydus  martii.  Ego  Simon  cernes  Leices- 
trie,  deminus  Montisfortis,  Dei  providen- 
cia  Biterrensis  &  Carcassonensis  viceco- 
mes  &  dominus  Albiensis  &  Reddensis, 
per  me  &  per  omnes  successores  meos, 
sciens  de  jure  &  certus  de  facto  &  condi- 
cione  tui  Raimondi  de  Caturcie,  mera  & 
spontanca  voluntate,  titulo  perfecte  dona- 
tienis  dono  &  trado  irrevocabiliter  tibi 
prefato  Raimundo  de  Caturcie  Si  onuii- 
bus  successoribus  tuis,  tetum  castrum  de 
Pedenacio  8c  totum  castrum  de  Torves 
cum  eorum  appendiciis,  videlicet  capita  8: 
jura  supradictorum  castrorum,  &  fercias 
eerumdem  intus  castra  &  extra  castra,  8: 
omnes  firmancias  &  justicias  militum  8£ 
alierum  heminum  predicterum  castrorum, 
&  generaliter  omnem  juridicionem  tam 
criminalem  quam  civilem ,  &  executiones 
causarum  in  predictis  castris,8£  specialiter 
omnem    dominacionem    &   seinnoriam    in 

■  Keg,  cur.  Franc.  ]J,  x\\^,  ("  5i  v".  [Original 
scellé,  Archives  nationales,  J.  893,  n.  2  ;  daté  de 
I2i  I  par  0.  Vaissete.] 


Éd.orîn. 

t.  111, 
col. 229. 


An 
121Z 

i2inai'5. 


An 

I2IZ 


6o5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


606 


omnibus  hominibus  &  feminîs,  militibus  & 
burgensibus,  &  aliis  presentibus  &  futuris 
commoraiitibus  in  predictis  castris  &  in 
terminiis  eorumdem;  similiter  predia  iir- 
bana  &  suburbana  &  rustica  predictorum 
castrorum,  &  terras  cultas  &  incultas  per- 
tinentes ad  seinnoriam  dictorum  castro- 
rum, &  furnum  qui  fuit  Stephani  de  Cer- 
viano,  &  homines  &  feminas  &  predia 
urbana  &  suburbana  cum  omnibus  edificiis 
suis  &  rustica  similiter,  &  quartos,  &  trs- 
chas,  &  usatîca,  &  albergas,  &  omnia  alia 
bona  &  jura,  que  idem  Stephanus  de  Cer- 
viano  habebat  in  predictis  castris,  &  omnia 
niolendina,  &  aquas,  &  riparias,  &  pisca- 
ciones  cum  suis  arboribus,  &  insulas,  & 
nemora,  &  venaciones,  &  deversia,  &  quar- 
tos &  taschas  terrarum,  &  pascua  &  palu- 
des  ;  item  &  vassallos,  &  fidelitates  militum 
&  aliorum,  &  hominia  omnium  hominum, 
&  vias  &  stratas,  &  omnia  jura,  &  usatica 
predictorum  castrorum  realia  &  persona- 
lia,  &  ost  &  cavalgada  hominum,  retentis 
tamen  militibus  a  nobis  in  exercitu  geae- 
rali,  &  quistas  burgensium  &  rusticorum, 
&  servicia  tam  militum  quam  aliorum,  & 
laudimia  &  consilia  domorum  &  terrarum 
&  vinearum,  &  mandamenfa  hominum,  mi- 
litum &  aliorum  hominum  &  albergos  & 
omnes  servitutes  rerum  &  persoiiarum,  8c 
generaliter  omnia  jura,  que  unquam  vice- 
comes  Biterrensis  &  ego  habuimus  vel  visi 
sumus  habuisse  in  predictis  castris  &  in 
omnibus  pertinenciis  sive  terminiis  eorum 
castrorum.  Et  specialiter  tibi  cedo  &  iiiis 
acciones  directas  &  utiles  pro  supradictis 
castris  totaliter  &  particulariter  &  def'cn- 
siones  &  excepciones,  ut  pro  omnibus  su- 
pradictis ita  agere  &  defendere  &  excipere 
possis  tu  &  tui,  sicut  unquam  viceco.iies 
Biterrensis&  ego  melius  potuimusvel  posse 
visi  sumus,  sicut  unquam  melius  potest  dici 
vel  intelligi  a  te  vel  a  tuis  ad  tuum  commo- 
dum  &  utilitatem,  plenissime  proprietatem 
&  possessionem  corporalem  predictorum 
castrorum  &  quasi  possessionem  in  te  trans- 
ferendo.  Et  possis  bastire  8c  munire  &  in- 
forciare  supradicta  castra  ad  voluntatcm 
tuani  8c  fuorum.  Similiter  habeas  in  prefa- 
tis  castris  8c  in  omnibus  pertinenciis  &  ap- 
pendiciis  eorum  tu  8c  tui  omnes  escazuchas 
8c  obventiones  présentes  8c  futuras  ik.  om- 


nia commissa  proditorum  8c  hereticoriim 
8c  omnium  aliorum  delinquencium.  Quam 
donationem  scio  8c  recognosco  cum  hac 
presenti  scripîura  me  eam  tibi  8c  tuis  fe- 
cisse  propter  inmensa  bénéficia,  que  mihi 
8c  toti  Christiaiiitati  contulisti,  8c  eciam 
eandem  donacionem  fecisse  auctoritate  8c 
consilio  domini  Arnaudi,  abbatis  Cister- 
ciensis,  Apostolice  sedis  legati,  8c  domini 
Raimundi  Uticensis  episcopi,  8c  magistri 
Thedisii  delegati  domini  pape,  8c  domini 
Roberti  Malivicini,  8c  domini  Pétri  de  Ri- 
cheborc,  8c  domini  Guidonis  de  Luci,  8c 
domini  Johannis  de  Monceus,  8c  domini 
Ferrini,  8c  domini  Guidonis  de  Lesia,  8c 
domini  Anselli  de  Corteri  8c  aliorum  pro- 
cerum  8c  curialium  meoruni,  8c  specialiter 
consensu  8c  voluntate  domine  Ahelis  co- 
mitisse  uxoris  mee,  8c  consensu  8c  volun- 
tate Amalrici  primogeniti  filii  mei,  cum 
légitima  insinuacione  8c  decreto  sollemp- 
niter  interposito  donacionem  supradictam 
faciens,  8c  soUempni  stipulatione  interpo- 
sita  per  me  8c  per  omnes  successores  meos 
promitto  tibi  prefato  Raimundo  8c  tuis 
eviccionem  omnium  supradictorum  castro- 
rum 8ccujuslibet  partis  eorum  8c  jurispre- 
fatorum  castrorum.  Et  hanc  donacionem 
faciam  te  8c  tuos  habere  8c  possidere  quiète 
perpétue  per  me  8c  per  meos  successo- 
res irrevocabiliter,  specialiter  promittens 
•quod  nunquam  contra  hanc  donationem 
ego  vel  mei  veniemus  aliqua  racione  vel 
aliquo  jure  scripto  vel  non  scripto,  divine 
vel  humano,  set  semper  faciam  universa 
supradicta  8c  singula  8c  te  8c  tuos  habere 
Si  possidere  in  pace,  sicut  unquam  a  te  vel 
a  tuis  melius  dici  vel  excogitari  poterit  ad 
cemmodum  8c  utilitatem  tuam  8c  tuorum 
de  jure  8c  de  facto  8c  te  8c  tuos  defendam 
ab  omni  homine  contradicente,  specialiter 
renuncians  bénéficie  constitucionis  qui- 
cumque  {sic)  castellorum  loca,  8c  juri  quo 
dicitur  merum  imperium  transferri  non 
posse,  8c  omni  alii  juri  scripto  8c  non 
scripto,  canonice  vel  humano,  mihi  com- 
petenti  vel  competituro,  ex  certa  scientia 
cum  promissione  sollempniter  interposiia. 
Preterea  cognosce  eandem  donationem  tibi 
prefato  Raimundo  8c  tuis  feciïse  tempore 
obsessionis  castri  de  Minerba,  eo  modo  si- 
cut supradictum  est,  quam  in  prcfenti  Inudo 


An 

1213 


An 

IZI2 


607 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


608 


Éd.orîg 

t.  m. 

col.  23o. 


&  confirmo,  &  eanidem  tibi  Raimundo  de 
Caturcio  &  tuis  tanquam  bene  merito  110- 
viter  facio  in  omnibus,  sicut  supra  in  hac 
presenti  carta  continetur.  Est  tanien  scien- 
dum  quod  pro  supradicta  castrorum  dona- 
cione  &  justicia  quam  tibi  feci,  faciès  tu  & 
tui  niihi  &  nieis  servicium  tempore  guerre 
ad  unum  arquarium,  cum  a  te  fuerit  peti- 
tum,  &  ost  &  cavalgada  infra  unam  dietam 
cavalgate  a  supradictis  castris,  cum  a  te 
fuerit  petitum,  &  si  dubium  fuerit  utrum  a 
te  vel  a  tuis  fuerit  petitum,  credatur  solo 
simplici  verbo  tui  vel  tuorum.  Et  f'aciendo 
predicta,  ab  omni  alia  exaccione  &  peti- 
cione  &  consuetudine  a  me  introducta  vel 
introduceada  sis  liberatus,  &  nichil  aliud 
facere  tenearis,  nisi  reddere  propter  recog- 
nicionem  dominii  predicta  castra  mihi  Se 
meis,  quandocumque  voluero  vel  mei  vo- 
luerint,  &  tune  ego  vel  mei  dicta  castra 
tantum  decem  diebus  tenere  poterimus,  si 
voluerimus,  set  tamen  nostris  expensis;  & 
post  X  dies,  vel  iufra  si  voluerimus,  sta- 
tim  prima  hora  sequentis  diei  tibi  &  tuis 
restituemus,  eo  modo  garnita  &  munita  & 
ornata,  sicut  tempore  reddicionis  a  te  vel 
a  tuis  facte  nobis  vel  nostris  inveniemus, 
&  nuUam  aliam  excepcionem  seu  defen- 
sionem  pro  supradictis  castris  retinendis 
tibi  obiciemus  ullo  jure  scripto  vel  non 
scripto  vel  ratione.  Est  tamen  sciendum 
quod  antequam  mihi  vel  meis  castra  pre- 
dicta reddas,  tibi  vel  tuis  VIII  diebus  antea 
niaiiifestabo  &  per  me  vel  per  alium  de- 
nunciabo.  Que  omnia  tibi  Raimundo  vel 
tuis  ego  prefatus  comes  pro  me  &  pro 
meis  garantizabo  &  defendam  ab  omni  ho- 
mine  &  contra  omnes  homines  de  jure  & 
de  facto,  &  de  his  omnibus  universis  & 
singulis  complendis  &  observandis  pro  me 
&  pro  omnibus  successoribus  meis  te  Rai- 
niundum   &    tuos    in    bona    fide    recipio, 


ni  ta  &  sollempni  stipulacione  interposita 
inter  partes,  ih  palacio  Karcassone,  a  su- 
pradicto  domino  comité,  in  presencia  vas- 
sallorum  &  curialium  domini  comitis, 
publice  &  manifeste,  scilicet  in  presejicia 
abbatis  de  Curia-Dei,  fratris  Yvonis,  do- 
mini abbatis  Cisterciensis  Apostolice  se- 
dis  legati  vices  gerencium,  &  R.  vicecomi- 
tis  de  Ungiis,  &  domini  R.  Malivicini,  & 
domini  G.  de  Luceio,  &  domini  Bochardi 
de  Malliaco,  &  domini  Joannis  de  Mou- 
sellis,  &  domini  Ferrici  de  Isseio  &  alio- 
rum  nuiltorum,  qui  hanc  donacionem  fieri 
instantissime  dominum  comitem  rogave- 
runt  &  consuluerunt.  Et  est  sciendum 
quod  hec  omnia  supradicta  laudata  &  con- 
firmata  fuerunt  a  predicto  domino  comité 
&  a  predicta  A.  uxore  sua  &  a  predicio 
primogenito  suo  A.,  in  suprascripto  locc, 
in  presentia  dominorum  R.  Malivicini, 
Guidonis  de  Capite-porci,  Guidonis  de 
Luceio,  Philippi  Gorleuuain  castelani  Kar. 
cassonciisis,  Galerandi  Estandart,  Johannis 
de  Moasellis  &  Clariui  capellani  domini 
comitis. 


An 

1212 


i58.  —  Cil 

Accord   entre   Simon    de    Montfort 
&  le  comte  de  Comminges' . 

IN  nomine  Domini,  anno  ab  Incarnatione 
ejusdem  M°CC"xi''.  Notum  sit  omnibus 
présentes  litteras  inspecturis,  quod  ego 
Rogerius,  comes  Convenarum,  omnem  ter- 
ram,  quam  de  jure  possideo  vel  possidere 
debeo,  recepi  de  Symone,  comité  Leyces- 
trle,  domino  Montisfortis,  Dei  providentia 
Biterrensi  &  Carcassonensi  vicecomite  & 
domino  Albiensi  &  Reddensi,  tenendam  de 
sollempni  stipulacione  interposita.  Adhuc  ipso  &  heredibus  suis  imperpetuum,  &  ipse 
etiam  specialiter  tibi  concedens  ut  possis  S.  predictus  comes  exinde  recepit  me  in 
predicta  castra  in  toto  vel  in  parte  infeu-  hominem  ligium  &  fidelem,  quod  predictam 
dare,   pignorare,    permutare,   vendere    &      terram  etiam  congarantizabit,  &  me  defen- 


aliis  concedere  &  dare  quocumque  modo 
volueris  consilio  meo  &  assensu  &  sine 
aliqua  dacione  pecunie,  salvis  &  retentis 
nobis  &  nostris  omnibus  supradictis  scrvi- 
ciis.  Hec  autem  donacio  facta  fuit  anno 
&  die  quo  supra  dictum   est,   causa  cog- 


det  &  erit  michi  adjutor  in  jure  meo.  Ego 
enim  iratus  vel  paccatus  teneor  ipsi  vel 
suis,  quotiens  ipse  vel  sui  requisierint, 
reddere  omnia  castra,  muaitiones  &  forcias 

'  R'^.  cur,  Franc.  JJ.  \xx',  f"  4  v". 


An 
I  2  I  I 

3  avril. 


An 

1211 


6og 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


6io 


Kd.orig 

t.  III. 

col.i3i. 


qiias  teiiebo,  tenenda  quantum  opus  fuerit  non  ab  ulla  persona  circonventus  vel  de- 
sibi  vel  suis,  &  ipse  &  sui,  quando  predicta  ceptus,  nulla  vi  vel  dolo  inductus,  set 
castra  michi  reddent,  eodem  modo  mihi  niera  &  simplici  liberalitate  mea,  per  me 
munita  &  garnita  reddent,  quomodo  inve-  &  per  omnes  heredes  ac  successores  meos, 
nerint  munita  &  garnita  die  receptionis,  bona  fide,  sponte,  sine  fraude  &  dolo, 
sine  dampno  meo  vel  meorum.  Si  vero  ali-  cum  hac  présent!  publica  scriptura  dono, 
quis  aliquod  jus  vel  dominium  in  predicta  concedo  &  trado,  omninoque  derelinquo 
terra  asserat  se  habere,  ego  predictus  R.  niinc  &  in  perpetuum,  titulo  perfecte  do- 
in  manus  universalis  Ecclesie  &  sue  curie 
prout  jus  dictaverit  stabo  juri,  &  si  pre- 
dictis  pactionibus  voluero  contraire,  pro 
proditore  &  excomunicato  in  omni  curia 
habear,  nec  in  aliqua  curia  in  aliquo  au- 
diar,  quasi  proditor  &  excomunicatus  ;  & 
sepedictus  Symon  cornes  similiter,  si  pre- 
dictis  pactionibus  contravenerit,  in  eadem 
sententia  incidere  se  concedit.  Et  ut  omnia 
supradicta  rata  sint  &  firma,  presentem 
cartam  sigilli  mei  munimine  roboravi.  Do- 
minus  etiam  P.  G.  abbas  Combelunge,  quo 
présente  hec  omnia  supradicta  facta  fue- 
runt,  hanc  cartam  sigillo  suo  roborat  &  con- 
firmât. Rogo  etiam  dominos  &  patres  meos 
F.  Tolosanum  &  N.  Coseranensem  episco- 
pos,  quod  istam  cartam  confirment  suorum 
munimine  sigillorum.  Datum  in  obsidione 
Vauri,  anno  ab  Incarnatione  Domini  su- 


An 

121  I 

i  juin. 


nationis  inter  vivos,  sine  ulla  mea  meo- 
rumque  retentione,  tibi  domino  Sy.  comiti 
Leicestrie,  domino  Montisfortis,  viceco- 
miti  Bitteris  &  Karcassone  &  domino  Al- 
biensi  &  Redensi,  &  heredibus  ac  succes- 
soribus  tuis  ad  omnes  voluntates  vesfras 
plenarie  &  perpétue  faciendas,  fotum  sci- 
licet  quicquid  babeo  8t  babere  debeo  ex 
paterna  vel  materna  bereditate  vel  suc- 
cessione,  vel  alio  aliquo  jure  vel  aliqua 
ratione  vel  aliquo  modo,  in  toto  vice- 
comitatu  Bitterrensi,  Karcassonensi,  Al- 
biensi,  Redensi  &Agathensi  &  in  omnibus 
aliis  locis,  videlicet  in  civitatibus  &  bur- 
gis,  in  castris  &  villis,  in  forciis  Si  bastidis, 
in  hominibus  &  feminis,  in  firmantiis  & 
justiciis,  in  dominiis  &  dominationibus, 
in  mansis  &  mansionibus,  in  terris  &  vi- 
neis,  in  aquis  &  nemoribus,  in  leudis  & 


pradicto,  tercio  nouas  aprilis,  presentibus      pedagiis,  in  argenti  fodinis  &  ferri  fodi- 


viris  nobilibus  R.  vicecomite  de  Ungiis, 
G.  de  Luceio,  G.  de  Leveiis  marescallo,  & 
precipue  domino  Parisiensi  episcopo,  84 
multis  aliis  proceribus  &  baronibus  exer- 
citus  Dei.  Preterea  superaddimus,  quod 
ego  sepedictus  R.  teneor  sepedicto  comiti 
vel  suis,  &  mei  heredes  similiter,  ut  fidelis 
homo  fideli  domino,  quotiens  opus  eidera 
vel  suis  fuerit  deservire. 


nis,  in  foriscapiis  &  laudamentis,  in  here- 
mis  locis  &  conductis  &  generaliter  in 
omnibus  rébus  corporaHbus  &  inCorpora- 
libus.Totum  quicquid  babeo  &  babere  de- 
beo ex  paterna  vel  materna  bereditate  vel 
successione  vel  alio  aliquo  modo,  &  totuin 
quicquid  petere  poteram  vel  possum  jure, 
lege  vel  consuetudine  aut  aliquo  modo  in 
toto  vicecomitatu  predicto  vel  in  honori- 
bus  ad  ipsum  vicecomitatum  pertinentibus 
vel  in  quibuslibet  aliis  bonoribus  vel  ré- 
bus, dono  &  trado  tibi  domino  Sy.  comiti 
&  vicecomiti  predicto  &  tuis,  ad  omnes 
voluntates  vestras  plenarie  &  perpétue  fa- 
Cession    de  R.    Trencavel,  fils  puîné      ciendas,   omnesque  acciones,   petitiones, 


iSg.  —  cm 


du  feu   vicomte   de  Bé-[iers,  en  fa- 
veur de  Simon  de  Montfort  ' . 

OMNIBUS  bec  audientibus  sit   manifes- 
tum,  quod  ego  R.  Trencavellus  filius 
quondam   Trencavelli    &   S.    uxoris    ejus, 


'  Reg.    car.   Franc.    JJ, 
n.  ',  original  scellé.] 


XXX*,    (■"   3   y".  [J,  890, 


exceptiones,  persecutiones,  deffensiones 
&  jura,  que  pro  predictis  bonoribus  pe- 
tendis,  tenendis  &  retinendis  nunc  michi 
competunt  vel  deinceps  sunt  competitura, 
tibi  tuisque  cedo  &  in  vos  irrevocabiliter 
transfère,  &  me  de  biis  omnibus  prorsus 
disvestiens  te  &  tuos  pleno  perfectoque 
jure  revestio,  specialiter  renuntians  bene- 
ficio  nove  constitulionis  $  si  quis  argentum. 


An 
121 1 


VIII. 


An 
121  I 


6ii 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


612 


&  omni  alii  juri  mihi  vel  meis  competenti 
vel  competifuro,  Confiteor  etiam  donatio- 
neni  isfam  actis  fuisse  insiiuiatam,  &  con- 
fiteor in  veritate  me  fecisse  tibi  hanc  do- 
nationem  in  obsidione  castri  de  Minerba, 
in  presentia  domini  A.  abbatis  Cistercien- 
sis,  Apostolice  sedis  legati,  &  dominorum 
B.  archiepiscopi  Narbonensis,  F.  episcopi 
Tholosaiii  &  R.  episcopi  Uticensis,  abba- 
tis de  Vallibus,  niagistri  Tedisii  canonici 
Januensis,  R.  de  Caturcio  &  aliorum  mul- 
toriini.  Nunc  autem  proniitto  tibi  sol- 
lempni  &  valida  stipiilatione,  qiiod  hanc 
donationeni  &  cessionem  &  hec  oninia, 
sicut  superius  scripta  sunt,  vel  sicut  mcliiis 
dici  vel  intelligi  ad  tiiani  tiiorumque  utili- 
tatem  possunt,  habebo  &  tenebo  seniper 
firnia  &  stabilia,  &  nunquam  contra  ve- 
niam  vel  veniri  t'aciam  aliqua  ingratitudi- 
nis  causa  nec  alio  aliquo  jure  scripto  vel 
non  scripto,  divino  vel  humano,  sjîeciali 
vel  generali,  nec  aliquo  modo  [quod]  dici 
vel  excogitari  possit,  nec  feci  vel  faciam 
nec  fieri  vel  dici  consentiam,  quominus 
hec  predicta  vel  aliquid  horum  firma  per- 
maneant.  Sic  juro  corporaliter  super  sancta 
Dei  Evangelia.  Datum  in  exercitu  Do- 
mini,  juxta  rippani  Tarnis,  anno  ejusdem 
rti"cc"xr,  nonis  junii. 


An 

1211 

"0  juin. 


160. 


CIV 


Hommage  de  l'évéque  de  Cahors 
à  Simon  de  Montfôrt' . 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
anno  ejusdem  MCCXI,  XII  kalendas  ju- 
lii.  Episcopus  Caturcensis  inverbo  sacerdo- 
tis  seu  veritatis  fidelitatem  prestitit  domino 
Simoni,  comiti  Montisf'ortis,  Biterrensi  & 
Carcassonensi  vicecomiti,  manus  suas  po- 
nens  inter  manus  ipsius,  pro  eo  quod  in 
feudum  comitatum  Caturcensem  recepif  ab 
illo,  sicut  ab  R.  quondam  comité  Tolosano 
&   predecessoribus    suis    tam     ipso    quam 


'  Original  scellé,  supplément  du  Trésor  des 
chartes,  J.  890,  n.  4.  —  Reg.  car.  Franc.  JJ,  x\x*, 
C  I  r   r". 


predecessores  sui  melius  tenuerunt  eun- 
dem.  Ipse  vero  cornes  de  ipso  comitatu 
eundem  episcopum  investivit,  sibi  suisque 
successoribus  catholice  substitutis  promit- 
tens  se  defensurum  &  manutenturum  pro 
posse  suo  pacem,  quietem  &  jura  Catur- 
censis ecclesie  bona  fide.  Ut  autem  hoc 
factum  robur  habeat  &  noticiam  posteri- 
tatis  future,  duo  instrumenta  per  alphabe- 
tum  divisa  ejusdem  tenoris  memorati  epi- 
scopus &  comes  inde  fieri  preceperunt, 
quorum  utrique  uterque  suum  sigillum 
fecit  apponi.  Actum  est  hoc  in  obsidione 
Tolose,  in  presentia  testium  infrascripto- 
rum,  videlicet  venerabilium  patrum  Uti- 
censis episcopi  &  Cisterciensis  abbatis, 
Apostolice  sedis  legatorum,  domini  F. 
episcopi  Tolosani,  abbatis  Sancti  Antonini 
Apamio,  magistri  Tedisii  canonici  Januen- 
sis, Bochardi  de  Marli,  R.  Ferri  de  Isseio, 
Theobaldi  de  Novavilla,  Retrudi  de  Mon- 
teforti,  Philipi  de  Rupeforti  militum,  R. 
de  CaturcOj  fratris  Aimerici  monachi  Gran- 
dissilve,  fratris  Nicolai  monachi  Obazine, 
fratris  Dominici  predicatoris. 


161.  —  cv 

Lettre  des  habitans  de  Toulouse 
à  Pierre,  roi  d'Aragon' . 

EXCELLENTISSIMO  SUO  domino  P.  Dei 
gratia  régi  Aragonum,  comiti  Barcha- 
lonensi,  consules  &  consilium  &  universi- 
tatis  (sic)  Tolosane  urbis  &  suburbii,  sahi- 
tem  8i  omnimodam  dilectionem.  Nobilitati 
vestre  négocia  &  tocius  rei  seriem,  prout 
nostre  memorie  occurrit,  a  primordio  in- 
coantes,  que  inter  dominum  A.  abbateiu 
Cisterciensem,  Apostolice  sedis  legatum,& 
nos  &  ville  nostre  universitatem  hucusque 
acta  sunt,  cupimus  declarari,  supplicantes 
humotenus  ne  rei  séries  tam  prolixa  sit 
vestre  sereuitatis  auribus  tediosa.  Noscat 
namc[ue  vestra  pia  discretio,  quod  dominas 
abbas  Cisterciensis  nuncios  suos  cum  lit- 

'  Trésor  des  chartes  du   roi,   Albigeois,  n.    12. 
[Auj.  J.  428,  chirographe  original  scellé.] 


An 


Éd-orig, 

t.  m, 

col.  2^2. 


An 
1211 


An 

1211 


6i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


614 


Kd.orig, 

I.  III. 
coi.  233. 


teris  ad  nos  direxit,  precipiens  ut  omnes 
illos,  quos  sui  nuncii  credentes  heretico- 
rum  nomiiiarent,  cura  omnibus  eoruni  ré- 
bus baronibus  exercitus  tradere  non  dif- 
ferremus,  ut  ipsi  ad  cognitionem  baronum, 
secundum  judicium  &  consuetudinem  de 
Brayna  se  purgarent;  quod  nisi  faceremus, 
nos  &  nostros  consiliarios  excomunicabat 
&  villam  nostram  interdicebat.  Illi  vero, 
quos  credentes  hereticorum  nominaverunt, 
a  nobis  inquisiti  se  non  esse  hereticos  vel 
credentes  hereticorum  constanter  respon- 
derunt,  &  sese  stare  juri  incontinenti  ju- 
dicio  Ecclesie  promiserunt.  Nos  vero  illos 
hereticos  vel  credentes  hereticorum  esse 
ignoravimus,  nam  inter  nos  ut  cultores 
Christiane   fidei    commorantur,   &   sacra- 


rios  de  facto  excomunicaverunt  &  villam 
nostram  interdixerunt,  unde  nos  quam- 
plurimum  contristatos  fore  credatis,  pro 
eo  quod  accusatorura  nuUus  crinien  sibi 
imposifum  fuit  confessus  vel  testicus  (sic) 
convictus.  Immo  quidam  eorum,  quorum 
nomina  redacta  fuerant,  &  ad  tradendum 
baronibus  cum  eorum  rébus  inter  alios 
requisiti,  de  eodem  postea  scripto,  absen- 
tes, per  nostrum  prepositum  M.,  concessu 
ipsius  abbatis,  sine  omni  satisfactione  sunt 
deleti.  Unde  scriptum  accusationis,  quan- 
tum firmitatis  obtineat,  potest  per  simile 
judicari.  Unde  nos  nuncios  nostros,  viros 
discretos,  cum  domino  comité  ad  prose- 
quendam  appellationem  &  nostrum  nego- 
cium  ad   sedem  Apostolicam   destinavinius, 


super  sancta  Romana  fide  catholica  ad 
peticionem  &  voluntatem  legatorum  do- 
mini  pape,  scilicet  magistri  P.  de  Castro- 
novo  &  magistri  Radulfi,  prestitcrunt. 
Qui  omnes  illos,  qui  juramentum  ad  ipso- 
rum  voluntatem  legatorum  prestiterunt, 
catholice  fidei  cultores  &  vere  christianos 
esse  cognoverunt.  Unde  nos  plurimum 
mirati  fuimus,  scientes  preterito  processu 
longi  temporis  dominum  comitem,  patrem 
moderni  cômitis,  ab  universo  Tolose  po- 
pulo accepisse  in  mandatis,  instrumente 
inde  composito,  quod  si  quis  hereticus 
inventus  esset  in  Tolosana  urbe  vel  sub- 
urbio,   cum    receptatore    suo    pariter    ad 


supplicium   traderetur,  publicatis   posses-      rogancium  &  pro  ipsis,  ut  humiles  preces 


sionibus  utriusque,  unde  multos  comhus- 
simus,  &  adhuc  cum  invenimus  idem  facere 
non  cessamus.  Nos  autem  litteris  &  nun- 
ciis  respondenfes,  diximus,  quod  omnes 
illos  quos  nobis  nomiiiabant,  &  si  quos 
alios  nominare  vellent,  faceremus  starc 
juri  in  episcopali  sede  civitatis  nostre, 
cognicione  legatorum  domini  pape  vel 
domini  F.  nostri  episcopi,  secundum  quod 
jus  canonicum  dictât  &  sancta  ecclesia  Ro- 
mana observât,  &  si  hoc  recipere  recusa- 
bàt,  sencientes  nos  ab  ipso  pregravari,  nos 
&  accusatos  viros  sub  protectione  domini 
pape  posuimus,  &  ad   sedem  Apostolicam 


appellavimus,  in  octabas  sancti  Vincentii  exemplo,  qui  peccancium  animas  non  vult 

diem    appellationis    prefigentes.    Et   licet  perire  sed  culpas,  ipsorum  precibus  incli- 

hujusmodi   responsio  a  nobis  pretendere-  nati,  eos  ad  vos,  quibus  rei  sunt  circums- 

tur,  nichilomiiuis  nos  &  nostros  consilia-  tancie  nociores,  providimus   remittendos, 


An 
121 1 


mentum,  quod  tota  nostra  universitas  fecit      &  cum   litteris  domini   pape   post   multos 


labores  &  diversa  pericula  redeuntes,  lif- 
teras a  domino  papa  impetratas  predicto 
abbati  Cisterciensi  representaviraus,  se- 
cundum seriem  earum  in  omnibus  volentes 
procedere.  Tenorem  quarum  vobis  trans- 
mittimus  : 

Innocensius  episcopus  servus  servorum 
Dei,  venerabili  fratri  Regensi  episcopo, 
&  dilectis  filiis  abbati  Cisterciensi,  Apos- 
tolice  sedis  legatis,  &  magistro  Tedisio, 
canonico  Januensi,  salutem  &  apostolicam 
benedictionem.  Accedentes  ad  presenciam 
nostram  dilecti  filii  nuncii  consulura,  con- 
silii  &  universitatis  Tolose,  cum  litteris 
multorum  &  magnorum  virorum,  cum  ipsis 


An 


10  lan- 

vicr. 


ipsorum  clementer  admittere  dignareniur, 
super  excomunicationis  sentencia  in  con- 
sules  &  consilium  promulgata  &  interdicto, 
cui  tota  civitas  est  subjecta,  pro  eo  quod 
illos  quos  nuncii  tui,  fili  abbas,  &  barones 
exercitus  esse  dicebant  hereticos  vel  cre- 
dentes sine  audiencia  noluerunt  cum  ré- 
bus suis  ad  arbitrium  tradere  signatorum, 
pecierunt  sibi  a  nobis  niisericorditer  pro- 
vider!; &  licet  astruxerint  se  in  hoc  post 
appellationem  &  (sic)  sedem  Apostolicam 
extitisse  gravatos,  satisfactionem  tamen 
ydoneam  promiserunt,  ut  absolutionem 
percipere    mererentur.    Nos     igitur    ejus 


An 


6i; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


616 


Kd.Olig, 

t.  m, 

col.  334. 


discrétion'!  vestre  per  apostolica  scripta  ciens,  statiiii  coiisules  excomuiiicavit  ik  " 
maiulantes,  quatiiuis  cum  periciilum  sit  in  obedientes  eis  posuit  [in]  interdicto.  Fer- 
mera, si  civitas  que  parafa  est  satisfacere,  pessi  ergo  aliquamdiu  tam  inipudentem 
sicut  dicitur,  diucius  propter  vestri  absen-  hanc  injuriani,  ne  videremur  ignoraiitibiis 
ciani  perinanserit  subposita  interdicto,  ad  rebelles  fieri  ac  contra  stimulum  calci- 
loc\im  infra  brève  tenipus  in  personis  pro-  trare,  ad  peticionem  &  voluntatem  legato- 
priis  accedentes,  recepta  super  hoc  ab  eis  rum  doniini  pape  &  F.  Tolosani  episcopi, 
caucione  qiiani  negocio  ipsi  suffîcientem  iterum  fecinius  juramentuni,  taie videlicet, 
esse  noveritis,  absolutionis  eisdem  beneii-  quod  starenius  voluntati  &  cognicioni  ac 
ciuni  inipendatis  ac  interdictiim  relaxare  mandato  coruni  &  domini  pape  de  onini- 
ciiretis,  injungentes  eis  quod  secunduin  bus  his  que  ad  ecclesiam  pertinebant.  Et 
Deum  videritis  expedire.  Quod  si  non  0111-  super  hoc  sacraniento  &  super  aliis  que 
nés  his  exequendis  potueritis  interesse,  ipsis  &  ecclesie  fecimus  fidelitatem  do- 
duo  vestrum  nichilominus  exequantur.  Da-  mini  comitis  &  dominium  de  eorum  as- 
tum  Laterani,  XIIII  kalendas  februarii,  sensu  retinuiraus,  &obsides  super  hoc  a 
pontificatus  nostri  anno  XII.  nobis  F.  noster  episcopus  habere  vohiit 
Sed  cum  dominas  A.  abbas  Cisterciensis  &  recepft,  super  quo  gravanien  nobis  cre- 
solus  voleret  contra  tenorem  rescripti  pro  dimus  intulisse,  de  melioribus  tamen  obsi- 
voluntate  sua  procedere,  sencientes  nos  dibus  ville  nostre  a  média  kadragesima  in 
ab  ipso  pregravari,  iterum  appellavimus.  villa  Apamie,  quam  Sy.  Montisfortis  habet 
Procedente  vero  tempore,  ad  ammonicio-  &  possidet,  que  a  Tol[os]a  distat  per  die- 
nem  &  preces  ipsius  abbatis  &  domini  F.  tam,  usque  in  vigiliam  sancti  Laurencii, 
Tolosani  episcopi  &  Uticensis  epîscopi  qua  eos  solvit  ab  obsidio  sub  condicione 
&  aliorum  bonorum  virorum,  appellationi  quando  sib.i  placuerit  redeundi.Quo  facto, 
predicte  renunciavimus,  &  nos  ipsos  &  pro  catholicis  filiis  ecclesie  nos  cognove- 
villam  nostram,  ut  solus  possit  procedere  runt,  &  sancte  niatri  Ecclesie  quos  excomu- 
tantummodo  secundum  tenorem  littera-  nicaverant  fecerunt  reconsiliari.  Preteren 
rum  domini  pape,  ejus  cognitioni  suppo-  cum  exercitus  signatorum  &  episcopus 
suimus,  &  ad  impugnationem  heretice  Tolosanus  essent  in  obsidione  castri  de 
pravitatis  &  ad  sustentandam  sanctam  Ec-  Vauro,  nos  ad  impugnandam  &  destruen- 
clesiani  mille  libras  Tolosanas  pro  uni-  dam  hereticam  pravitatera  eis  consilium 
versitate  de  comuni  promisimus  persol-  &  auxilium  tam  in  victualibus  quam  ia  ar- 
vendas,  que  omnia  predictus  abbas  benigno  mis  &  in  aliis  neccessariis  prestitimus,  & 
animo  recepit,  &  nos  &  ville  nostre  uni-  magna  pars  de  nobilioribus  hominibiis 
versitatem  Tolose  urbis  &  suburbii  pro  Tolose  ad  mandalum  episcopi,  quoiisque 
vere  catholicis  &  pro  filiis  sancte  mairis  castrum  de  Vauro  captum  fuit,  in  aniiis 
Ecclesie  legitimis  recognovit,  &  in  pre-  permanserunt;  qui  cum  assensu  &  volun- 
sentia  ipsius  &  domini  F.  Tolosani  epi-  tate  F.  nostri  episcopi  8c  Dei-Curie  abba- 
scopi  &  aliorum  religiosorum  viroruin  tis,  qui  tune  ia  exercitu  pleaarie  vices 
Tolosane  diocesis,  dominus  Uticensis  epi-  legatorum  gerebat,  Tolosam  redierunt. 
scopus  ejus  assessor  &  coasiliarius,  qui  Quo  capto,  ad  castra  propria  doinini  nos- 
modo  est  legatus,  sollempnem  benedictio-  tri  comitis  devastanda  ik  destrueada  per- 
nem  nobis  dédit.  Promisit  etiam  nobis,  veaeruat,  ibique  domiaus  noster  cornes 
quod  ad  quos  infamia  hereseos  de  nobis  seipsum  &  teiram  suam,  excepta  Tolosa, 
falso  perveaerat,  bonam  famam  litteris  &  in  potestate  &  miseratione  eorum  subpo- 
dictis  suis  faceret  perveaire.  Quiagentis  nere  presentavit,  quod  ipse  observafet 
itaque  libris  persolutis,  quia,  quibusdnm  quicquid  ipsi  cognoscereat  super  fide  sua 
intcr  nos  cxortis  disseassionibus,  quia-  !k  christiaaitate  &  super  dampais  ilialis 
gentas  libras  reliquas  ibidem  non  persol-  ecclesiis,  salva  vila  sua  8c  sine  exhereda- 
vimus,  pro  eo  quod  aisi  prius  reformala  tione  sui  8c  ejus  filii,  quod  ipsi  recusave- 
pace  eas  de  comuni  habere  non  potuimus,  r^iat,  licet  pluribus  baroaibus  exercitus 
nullam   nobis  aliaia   culpam   prorsus  obi-  recipiendum  videretur.  In  alio  vcio  coUo- 


An 
1211 


Au 

1  Zl  1 

L'd.orÎG. 

l.  111, 
col.  235. 

617 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


618 


quio   sub   sccuritate   legatorum,  ad    quod  ita  peractis,  tam  legatiis  qiiam    episcopus 

ipse   domiims   cornes   de   niandato    eorum  &    ciucesignati    super    nos    arniata    manu 

veuerat,  Sy.  Montisfortis  &  plures    mili-  violenter   irruerunt,   pro   posse   sue  viles 

tes  exercitiis  armati  in  eum  ex  inopinato  homines,  mulieres  &  parvos   in  agris  la- 

irruerunt,  volentes  eum  capere  &  interfi-  borantes    interfecerunt,    vineas,    arbores 

cere,  &  per  leugam  &  aniplius  fugaverunt-  &  segetes  &  possessiones    nostras  &  ali- 

Nos    vero,    plurium    relacione   cerciorati  quantas  villas  rusticanas  &  alias  numicio- 

quod  exercitus  super  nos  inducere  inten-  nés  totis  viribus  dévastantes,  atterentes  & 

debant,  viros  discrètes  de  consulatu  nostro  incendentes,  &  ante  duas   portas  nostras 

in  exercitum  transniisinuis,  qui  in  presen-  longe  a  villa  sua  tentoria  posuerunt.  Nos 

-cia  legatorum  &  F.  nostri  episcopi  baro-  vero  de  jure  nostro  &  divina  confidentes 

ntimque     exercitus    proposuerunt,    ([uod  clemencia,    viriliter   extra   fossata    nostra 

niultum    mirabantur   quod    ipsi    exercitus  sepius  eos   expugnavimus,  portas   nostras 


super  nos  inducere  volebant,  eum  nos  pa- 
rati  essemus  facere  &  observare  quicquid 
ipsis  &  ecclesie  promiseramus,  &  maxime 
quia   post   sacramentum    &    reconsiliatio- 


de  die  vel  nocte  numquam  claudentes, 
immo  quatuor  de  novo  in  claiisuris  nostris 
fecimus,  ut  undique  contra  eos  faciliorem 
exitum  haberemus,  &  gravia  dampna  nos- 


nem  &  obsides  receptos  in  nullo  ipsos  vel      met  deffendendo  eis  intulimus,  tam  mili- 
Ecclesiam  offendimus.  His  dictis,  legati  &      tum    &    peditum    quam    equorum.    Et    in 


F.  noster  episcopus  sic  responderunt,  quod 
pro  delicto  vel  propria  culpa  nostri  exer- 
citus super  nos  inducere  nolebant,  set 
quia  dominum  nostrum  comilem  pro  do- 
mino habebamus  &  in  villa  recipiebamus. 
Quod  si  dominum  nostrum  comitem  ejus- 
que  fautores  de  villa  ejiceremus,  eum  ab- 
negantesSc  dominio  &  fidelitati  nos  ipsius 

subtrahentes,  &  quod i])si  &  ecclesia 

pro  domino  nobis  concédèrent,  illi  fideli- 
tatcm  &  dominium  juraremus,  exercitus 
signatorum  dampna  nobis  aliqua  non  in- 
ferrent.  Et  si  aliter  hoc  faciebamus,  ipsi 
pro  posse  suo  nos  impugnarent  &  pro 
hereticis  &  receptatoribus  hcreticorum 
nos  haberent.  Nos  vero  eum  simus  àstricti 
jurameuto  fidelitatis  domino  comiii,  &  iii 


secunda  feria  ante  festum  sancti  Pétri  ali- 
quanti  milites  &  pedites  nostri,  majori 
parte  ex  nostris  ignorante,  armafa  manu 
aggressi  sunt  tentoria  signatorum,  ibique 
milites  &  pedites  &  equos  quamplures  in- 
terficientes,  &  scissis  quibusdam  teutoriis, 
loricas  &  armaturas  cujuslibet  generis  & 
pannos  sericos,  equos  ac  vasa  argentea  & 
nummos  &  multa  alia  secum  a.sportave- 
runt,  &  quosdam  ex  nostris,  quos  captes 
in  vinculis  detinebant,  a  teutoriis  eum 
vinculis  ferreis  attraxerunt,  &  sani  &  in- 
coliimes,  auxiliante  Deo,  ad  nos  sunt  re- 
versi.  In  festovero  beati  Pétri,  ante  luccm, 
ab  obsidioue  festinanfer  recesserunt,  mul- 
tosque  ex  suis  vulneratos  &  débiles,  arma- 
turas &:   multa  alia  in  castris  dimiserunt. 


omnibus  sacramentis  factis  Ecclesie  &  de  Set  quia  illorum  superbie  divina  resistente 

assensu   legatorum,   ut   superius  diximu';,  potencia,  quod  proposuerant  ex  coiiceplo 

&  nostri  episcopi  fidelitatem  &  dominium  dolore  prodiens  iniquitas  in  spiritu  vehe- 

domini  nostri  comitis  retinuimus,  &  quia  menti  nequivit  perficere,  indignati  quam- 

ip?e  comes  prefatum  jus  eis  prescntabat  &  plurimum  recedentes,  nobis  pejora  prio- 

presentaverat,  ne  crimen  proditionis   in-  ribus  commiuaiitur,  Inde  est  quod  vestram 

currere  posscmus,  illud  facere  penitus  re-  prudcnciaai    atque   benevolentiam    dcprc- 

cusavimus.  Et  propter  hoc,  quod  nos  valde  camur  attendus,  quatinus  dampna  &  inju- 

moleste    patimur,    clericos    tam    civitàtis  rias    nobis    injuste    illatas    moleste   siisti- 

nostre  quam  suburbii  exire  eum  corpore  neatis,  &  si  contrarium  supradictis  falsa 

Christi  injunxerunt.  Et  super  hoc  omnes  suggestione  vobis  insinuatum   fuerit,  non 

discordias  ik  dissenssiones,  que  in  civitate  credatis,  &  vos  vestrasque  gentes,  eum  nos 

nostra  &  suburbio  diu  fuerant,  pacilicavi-  parati  simus  facere  super  his  que  ad  Eccle- 

mus,  &  divina   cohoperante  gratia   tolani  siam  spectant,  quod  jus  dictaverit,  ab  omni 

villam  nostram  ad  unitatem,  ita  quod  nuni-  inquictatione  nostra  abstincre  diguemini. 

quam   fuit  nielius,  reforaiavimus,  Quibiis  Scientcs   procul  dubio,   quod    quccuiuque 


An 
121 1 


Kil.orîr;. 

I.  m; 

coi.  236. 


An 

1211 


"9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


6:0 


An 
1212 

3o  nviil. 


ipsi  contra  doniinum  nostrum  comitem  & 
contra  nos  fecerunt  &  facere  machinantur, 
aliis  principibiis  &  potestatibus  &  tam 
civibus  quam  burgensibus  eadem  &  forte 
pejora  fièrent,  si  facilitas  eis  concedcre- 
tur  : 

Nam  tua  res  aghar  parles  cum  proximus  arjct. 

Nec  facendum  quantum  inique,  quantum 
perperam  nos  tractet  pastorum  severitas, 
qui  pro  rutariis  &  equitatibus,  quibus 
morte  deffendimur,  abhominaiitur  &  ex- 
comunicant,  cum  eosdem  nobis  surripiant 
certo  conductos  precio,  &  dumtaxat  nos- 
trum effundant  sanguinem,  a  peccatis  om- 
nibus illos  absolvere  non  verentur,  Hiuc 
est  quod  ad  mensam  &  in  tentoriis  suis 
qiiosdam  recipiunt,  qui  Helnensem  abba- 
tem  propriis  interfecerunt  manibus,  mo- 
nachosque  Bolbonensis  chenobii,  naso  & 
oculis  auribusque  deformlter,  huniana  vix 
relicta  specie,  detruncarunt. 

Au  bas  est  le  sceau  de  la  ville  de  Toulouse 
à  moitié  brisé;  on  lit  encore  ces  mots  autour 
de  ce  qui  en  reste  : uobilium  Tolose. 


162.  —  CVI 

Concile  de  Narhonne'' . 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Chiisti, 
anno  ab  Incarnatione  ejusdem  MCCXII, 
pridie  Icalendas  maii.Ex  hujus  scripti  série 
pateat  cunctis  hec  audientibus,  quod  nos 
Ar.  Dei  gratia  Narbonensis  ecclesie  elec- 
tus,  Apostolice  sedis  legatus,  habito  conci- 
lio  &  iuterveniente  consensu  &  asseiisu 
dominorum  episcoporum  suffraganeorura 
ipsius  ecclesie  Narbone,  videlicet  R.  Uti- 
censis,  Apostolice   sedis   legati,  P.  Biter- 


Pastoris,  &  maxime  ob  reverentiam  onini- 
potentis  Dei  &  beatorum  martirum  Justi 
&  Pastoris,  fide  bona  optimaque  inten- 
tione,  cum  presenti  publica  scriptura  nunc 
&  semper  valitura,  donamus  &  plenarie 
concedimus  atque  perpetuo  habendam  & 
possidendam  tradimus  ecclesiam  de  Cuc- 
ciaco  cum  omnibus  juribus  suis,  &  cum 
duabus  ecclesiis  sive  capellis  ad  eandem 
ecclesiam  pertinentibus,  &  cum  omnibus 
suis  pertinentiis,  decimis,  primitiis,  obla- 
tionibus,  mortalagiis,  &  cum  omnibus  suis 
proventibus,  redditibus  ik  juridictionibus 
&  obventionibus.  Domino  Dco  &  béate 
Marie  virgini  &  beatis  martiribus  Justo 
&  Pastori,  &  universo  capitulo  presenti  & 
futuro  metropolitane  ecclesie  Narbonen- 
sis. Et  ut  hec  omnia  firnnim  robiir  obti- 
neant,  banc  presentem  cartam  sigilli  nostri 
munimine  corroboramus.  Et  nos  R.,  Dei 
miseratione  Uticensis  ecclesie  vocatus  epi- 
scopus,  his  omnibus  prebemus  assensum, 
&  nuctoritate  legationis  qua  fiingimur  hec 
omnia  confirmamus  &  sigilli  nostri  impres- 
sione  munimus.  Acta  sunt  hec  apud  Nar- 
bonam,  in  palatio  ejusdem  domini  electi, 
presentibus  Pontio  abbate  Sancti  ^gidii, 
Berengario  abbate  Sancti  Tiberii,  Beren- 
gario  abbate  Sancti  Pontii,  &  B.  abbate 
Sancte  Marie  Vallismagne,  &  B.  Calveto 
abbate  Sancti  Afrodisii,  &  G.  abbate  de 
Crassa,  &  Isarno  de  Aragone  archidiacono 
Carcassonensi,  &  B.  de  Mesoa  sacrista 
Magalonensi,  &  Pontio  de  Cocone  pre- 
centore  Lodovensi,  &  R.  decano  Sancti 
jEgidii,  &  Joannino  canonico  Agatensi,  & 
magistro  Petro  de  Avarsione,  &  d.  Gui- 
done  de  Capite-Porcoi 


i63. 


An 

1212 


Kd.oric, 

t.  111° 

col.  237. 


rensis,    R.    Agathensis,    P.    Lodovensis,     Règlement  potiv  le  payement  des  im- 
positions dans  la  ville  d'Agen'. 

CONOGUDA   causa  sia,  que  li   prohome 
d'Agen  se  sso  acordad  ab  lo  poble  da- 
vant  A.,  seihnor   e   abesche    d'Agen,   dei 


G.  Magalonensis,  F.  Tholosani,  G.  Car- 
cassonensis,  R.  Helenensis,  per  nos  & 
omnes  successores  nostros,  intuilu  pieta- 
tis,  compatiendo  pénurie  &  indigentie  ca- 
nonicorum    ecclesie    Sanctorum    Justi    ik 

'  Carttilaire  de  la   cathédrale   de  Narbonnc.  — » 
Doat,  55,  l"  2pl  t". 


An 
1212 
3  juin. 


'  Original,    archives    municipales    d'Agen. 
Magen  &  Tholin,  Chartes  d'Agen,  i,  p.  5, 


An 

1212 


621 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


62: 


An 
1212 


1 1  scp- 
'.ciibre. 


contrast  que  aviaii  entre  lor  de  dar  liura 
par  liura,  e  li  prohome  an  mes  en  lécha  al 
poble  que  si  volen  dar  per  setmanas  do- 
iien  de  XII  diners  entro  l  diiier,  e  si  aquo 
nols  auta,  que  donen  a  questa  e  a  messio 
de  vila  per  aquela  razo  que  dan  a  Tolosa. 
E  autrejero  asso  tuit  li  prohome  que  ernn 
en  la  vila,  e  autrejero  que  si  aquil  qui 
eran  defora  no  o  volian  autrejar,  que  il 
sen  tingessan  ab  lo  poble.  E  eran  defora 
la  vila  W.  de  la  Cassainha,  P.  de  la  Marca, 
Mossels  de  la  Cassaihna,  en  Ainiars,  A.  Pei- 
tavi,  en  V.  Berauds,  Folquer  Trosset  e 
d'autri.  E  an  ne  autrcjada  carta  de  notari 
davant  A.,  seihnor  e  abesche  d'Agen,  qui 
autrejed  que  o  fara  tenir,  e  an  sagelada  la 
carta  ab  lo  seu  sagel.  E  fo  assi  acordad 
III  dias  a  l'intrada  de  jun.  Testibus  A.  To- 
pina,  R.  B.  de  la  Cassaihna,  G.  Vezad, 
Guilabert,  P.  de  las  Vinhas,  Bertran  Gai- 
lard,  B.  Esquirol,  B.  de  Goz,  V'  de  Ne- 
rag,  W.  de  la  Gleiza,  communis  iiotariiis 
Agenni,  qui  hanc  cartam  scripsit  utriusqtie 
consensu,  anno  ab  Incarnatione  Domiiii 
M'CCXII",  A>.  Agenni  episcopo  &  domino. 


164. 

Accord  entre  Simon   de  Montfirt 
&  l'abbé  de  Moissac'. 

S  cornes  Leycestrie,  dominus  Montis- 
•  5  fortis,  Dei  providentia  Bitterrensis 
&  Carcassone  vicecomes,  universis  présen- 
tes litteras  inspecturis  salutem  in  Domino. 
Cum  villam  Moissiaci  divine  sententia  ul- 


'  Archives  de  Moissac;  copie  posiirieiire.  — 
Doat,  V.  1 29,  (^  121.  —  Il  fut  rédigé  deux  exi^n- 
plaires  de  cet  acte  :  l'un,  donné  au  nom  de  l'abbé, 
fut  scellé  de  son  sceau  &  de  celui  du  couvent  Si 
remis  à  Simon  de  Montfort;  il  se  trouve  malme- 
nant au  Trésor  des  chartes  (Supplément,  J.  890, 
n.  5),  &  fut  transcrit  au  treizième  siècle  dans 
le  Rcgistrum  curie  Francie;  l'autre,  rédigé  nu  nom 
du  comte,  resta  à  Moissac  8c  fut  copié,  au  dix- 
septième  siècle,  par  Doat.  Nous  donnons  ce  der- 
nier, dont  les  clauses  sont  rédigées  d'une  manière 
plus  explicite  &  avec  plus  de  détails;  pour  les 
noms  propres  nous  avons  coUatiouné  sur  l'acte  de 
l'abbé  de  Moissac.   [A.  M.J 


tionis  R.,  comiti  Tolosano,  peccatis  suis 
exigeiitibus,  abstulisset  propter  mala  in- 
numerabilia,  que  ipse  contra  sanctam  Ec- 
clesiam  &  fidcm  catholicam  perpetrarat, 
&  nobis  virtus  Altissimi,  non  nostris  meri- 
tis  sed  gratia  sua,  ejusdem  ville  dominium 
contulisset,  nos  scire  volentes  jura  que 
abbas  &  conventus  ecclesie  Beati  Pétri 
Moissiaci  habebant  in  eadem  villa,  &  jura 
que  predictus  R.  habuerat  siniiliterin  ea- 
dem, que  jam  ad  nos  devenerant  Deo 
dante,  ex  instrumento  quod  pridem  fac- 
tum  fuerat  a  predictis  abbate  &  conventu 
&  R.,  comité  Tolosano,  jurisperitis  didi- 
cimus  utriusque  &  eodem  présent!  instru- 
mento annotari  fecimus  in  hune  modum  : 

Castrura  quod  fuit  Durandi  Mercerii, 
quod  est  in  villa  Moissiaci,  debemus  tenere 
de  abbate  &  conventu  ecclesie  Beati  Pétri 
Moissiaci,  &  inde  nos  vel  bajulus  noster 
debemus  offerre  unum  obolum  aureura 
singulis  annis  super  altare  Saucti  Pétri  in 
festivitate  ejusdem. 

Omnes  autem  justicie,  que  in  villa  vcl 
pro  villa  Moissiaci  recipiuutur,  usque  ad 
septem  solidos  sunt  nostre  &  abbatis  & 
conventus  per  médium,  ifa  quod  habeamus 
ex  his  medietatem  &  abbas  &  conventus 
aliam  medietatem,  a  qualicumque  bajulo 
vel  nostro  vel  abbatis  recipiantur.  De  jus- 
litiis  vero  de  septem  solidis  &  amplius 
debemus  habere  duas  partes,  &  abbas  & 
conventus  tertiam  partem.  Similiter  de  in- 
currimentis  habeinus  duas  &  abbas  tertiam 
partem. 

Feuda  autem  incursa,  que  de  nobis  te- 
nentur,  nostra  erunt,  scilicet  &  feuda  in- 
cursa, que  de  abbate  &  conventu  teneiitur, 
erunt  abbatis  &  conventus,  nec  nos  in  lisu- 
dis  suis  incursis  aliquid  habemus,  ncc  ipsi 
de  nostris.  Cetera  bona  incursa,  quecum- 
que  vel  ubicumque  sint,  ita  dividentur, 
quod  nos  habebimus  duas  partes,  abbas 
vero  &  conventus  tertiam  partem,  sicut 
superius  est  expressum. 

In  abbate  vel  monachis  vel  bajulis  vel 
familiis  nullam  habemus  justitiam  vel  fidcm 
pro  aliquo  clamore  vel  aliqua  querela 
vel  aliquo  alio  modo.  Sciendum  est  autt  lu 
quod  si  aliquis  bajulus  vel  de  familia  ab- 
batis &  conventus  aliquid  delic[ucr!t,  c'o 
qua  re  teueatur  justiciare  abbas  U  coiiveu- 


An 

1212 


An 

1212 


623 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


624 


tus,  non  possiint  eum  defendere  de  justitia 
corporali,  sed  omnia  bona  ipsius  eriuit 
abbatis  &  conventus.  Abbas  similiter  & 
conventus  in  bajulis  vel  familiis  nostris 
nullam  justiciam  vel  fidem  pro  aliquo  cla- 
more  vel  aliqua  querela  vel  aliquo  alio 
modo  habent,  set  si  aliquis  de  bajulis  vel 
de  familiis  nostris  incursus  fuerit,  omnia 
bona  sua  erunt  nostra.  De  feudo  vero  te- 
nendum  est,  ut  superius  est  expressum. 

Nos  etiam  in  villa  Moissiaci  habemus 
questam  nostram,  que  débet  fieri  in  uno- 
quoque  anno,  in  Quadragesima,  quingen- 
tos  solidos  Caturcenses.  Si  vero  aliam 
questam  ultra  quingentos  fecerirpus  in  ea- 
dem  villa,  eam  de  consilio  abbatis  &;  con- 
ventus facicmus  &  de  illa  habebimus  duas 
partes,  abbas  vero  &  conventus  tertiam 
partem. 

Damus  &  concedimus  pro  nobis  &  suc- 
cessoribus  nostris,  quod  abbas,  monachus 
Moissiacensis  vel  aliqui  monachi,  qui- 
cumque  sint,  &  escuderii  eorum  liberum 
transitum  habeant  &  reditum  in  portu 
Moissiacensi. 

Damus  etiam  &  concedimus  abbati  & 
conventui  omnem  decimam  de  bonoribus, 
qui  sunt  ultra  Sanctam  Mariam  Laeliiia 
&  Tarnum,  &  totam  decimam  de  Lluc, 
quantum  pertincbat  ad  ecclesiam  Sancti 
Germani,  de  illis  mansis  &  bordariis  in 
qulbus  habemus  nostrum  captennium  pro 
abbate  milite,  ut  de  illis  in  quibus  habe- 
mus de  captennio  pro  abbate  milite,  scili- 
cet  in  honore  Sancti  Laurentii,  Sancti 
Christofori,  Calidorum  Furnorum  &  de 
Biarozer  habeamus  vinum,  de  manso  sci- 
licet  unam  saumatam  &  de  borda  unum 
baril.  Sed  si  de  mansis  &  bordariis  predic- 
tis  &  de  illis  mansis  &  bordariis,  in  qui- 
bus habemus  captennium  pro  abbate  mi- 
lite, potérit  totum  captennium  completum 
haberi,  recipiemus  inde  totum  capten- 
nium, &  si  totum  exire  non  poterit,  divi- 
dantur  quinti  &  mcdii,  quinti  per  médium 
inter  nos  &  abbatem  &  conventum,  de 
bladis  solummodo,  douée  totum  capten- 
nium habeamus. 

Nullam  questam  vel  albergam  in  abbate 
vel  conventu  ecclesie  de  Moissac  habemus 
nos  aliquid,  sicut  superius  est  expressum. 
Illud    autem   captennium,  quod    habemus 


in  mansis  &  bordariis  pro  abbate  milite 
habemus  similiter  in  bordis,  scilicet  in 
uno  manso  très  eminas  frumenti  &  très 
eminas  avene,  &  albergam  duobus  militi- 
bus  &  duobus  escuderiis,  &  duodecim  de- 
narios  per  porcum  in  natale  Domini.  Et 
in  bordaria  habemus  medietatem  de  hoc 
quod  habemus  in  mansis,  &  in  Alairaget 
&  in  Sancto  Laurentio  &  in  Sancto  Chris- 
tophoro  &  in  Calidis  furnis  îk  in  Bia- 
rozer, &  habemus  sicut  in  bordis,  secun- 
dum  quantitatem  suam.  Et  plus  in  uno- 
quoque  manso  istorum  honorum  habemus 
unam  saumatam  vini  &  in  unaquaque  bor- 
daria unum  barril,  &  in  Lisiaco  in  uno- 
quoque  homine  qui  habet  casalem  &  do- 
mum  très  carterias  avene  &  sex  denarios 
])er  porcum  in  natali  Domini  &  albergam 
sicut  in  Bodor  &  in  Alaraget.  Nuncius  au- 
tem, qui  hos  reditus  colliget,  mittet  paiiem 
suum,  prior  loci  ad  quem  venerit  faciet 
ei  alla  necessaria,  comestus  bona  fide. 

Sciendum  est  etiam,  quod  quidquid  ha- 
bemus apud  Moissiacum  &  in  honoribus 
Sancti  Pétri,  totum  tenemus  de  abbate  & 
conventu,  &  exinde  eis  hominagium  facere 
debemus.  Pro  bis  autem  omnibus  debemus 
captenere  &  tutari  dominum  abbatem  & 
conventum  &  ecclesiam  &  domum  Sancti 
Pétri  &  res  eorum,  quecumque  &  ubi- 
cumque  sint,  bene  &  fideliter  infra  villam 
&  extra.  Preterea,  exceptis  predictis  que 
Tolosanus  cornes  habebat  in  eadem  villa, 
que  omnia  superius  sunt  expressa,  homi- 
nes  Moissiaci  de  laboribus  suis  annuatini 
nobis  vicesimam  partem  &  vini  [mihi  ?J 
dederunt,  &  abbas  &  conventus  in  feudis, 
que  de  illis  tenentur,  hec  concesserunt, 
ita  tamen  quod  de  bac  vicesima,  que  de 
illis  feudis  egredietur,  quintam  partem  ac- 
cipient,  salvis  tamen  redditibus,  qui  jure 
ecclesie  reddi  debent.  De  illis  vero  man- 
sis, in  quibus  habemus  captennium,  vel  in 
illis  terris,  que  sunt  de  mensa  conventus 
vel  que  excoluntur  per  quartam  vel  quin- 
tam, non  habebimus  illam  vicesimam.  De 
illis  feudis  ita  fuit  positum,  quod  si  forte 
aliqua  teura  vel  vinea  pro  interimento  vel 
helemosina  vel  déficiente  hercde  redie- 
rint  ad  mensam  conventus,  de  illa  hec 
vicesima  non  exigetur.  Si  vero  de  manibus 
abbatis  vel  conventus  aliqua  terra  vel  vinea 


An 
1 212 


An 

1212 


62: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


626 


An 

1212 

■  "dé- 
cembre. 


cgressa  fuerit,  illam  vicesimam  parfem  reJ-      enim  ad  hoc  sunius  in   sede  jusficie  non 

modica  constituti,  ut  ea  que  contra  Deum 
&  ecclesiam  Romanam  atque  contra  justi- 
ciam  attemptantur,  nostra  provisione  & 
sollicifudine  ad  rectifudinis  transmittere' 
revocemus,  &  revocata  firmiter  teneamus, 
&  maxime  ad  abolendam  hereticorum  pra- 
vitatem  &  ad  extirpandam  maliciam  pre- 
donum  &  omnium  malefactorum.  Ideoque 
nos  S.,  cornes  Leycestrie,  dominus  Montis- 
fortls  &  Dei  providencia  Bitterrensis  & 
Karcassonensis  vicecomes  &  Albiensis  & 
Reddensis  dominus,  cupiens  omnia  supra- 
dicta  adimplere  &  pacatam  &  q\iietam  ter- 
ram  habere  &  retinere  ad  honorem  Dei  & 
fancte  Romane  ecclesie  &  domini  régis 
Francorum  &  ad  utilitatem  omnium  sub- 
jectorum  nostrorum,  de  consilio  venera- 
bilium  dominorum,  scilicet  archiepiscopi 
Burdegalensis  &  Tolosani,  Karcassensis, 
Agenensis,  Petragoricensis,  Coseranensis, 
Convenarum,  Bigorrensis  episcoporum,  & 
sapientuni  virorum  &  aliorum  baronum  & 
procerum  nostrorum  taies  générales  con- 
siietiulines  in  tota  terra  nostra  ponimus  & 
ab  omnibus  easdem  inviolabiliter  obser- 
vari  precipimus.  Consuetudines  autem  hu 
sunt  : 

I.  Omnia  privilégia  ecclesiarum  &  do- 
morum  religiosarum  a  jure  canonico  vcl 
humano  concessa  &  libertates  eorumdem 
ab  omnibus  &  ubique  serventur  &  custo- 
diantur.  —  II.  Ecclesias  a  laicis  incastel- 
lari  prohîbemus  &  in  servitutem  redigi  ; 
immo  etiam  incastellatas  dirui  precipimus 
vel  seivari  arbitrio  episcoporum  ,  set  in 
castris  &  in  villis  aliorum  dominorum  epi- 
scopi  non  possunt  retinere  taies  munitio- 
nes.  —  III.  Item  omnes  primicie  sine  di!- 
ficultate  aliqua  reddantur  ecclesiis  sicnt 
consueverunt  reddi  in  partibus  istis  &  om- 
nes décime  reddantur  sicut  scriptum  esl  & 
precipitur  a  domino  papa.  —  IV.  Item 
nullus  clericus  talliabitur  occasione  eciam 
hereditatis  si  quam  habuerit,  nisi  esset 
niercatoraut  uxoiatus,  &  idem  de  paupcro 
vidua.  —  V.  Item  in  dominicis  diebus  nul- 
lum  forum  vénale  fiât  de  cetero  &  si  in.- 
ventum    fuerit   institutum,   immutetur    in 


An 
1212 


dere  tenebitur.  Hec  omnia  abbas  &  con- 
ventus  Moissiacensis  nobis  &  heredibus 
nostris  concesserunt,  ita  tamen  quod  illud 
captennium  nuUi  alii  dare  potuerunt,  nisi 
filiis  nostris  obedientibus  Romane  ecclesie 
&  Moissiacensem  ecclesiam  cum  omnibus 
suis  pertinentiis  fideliter  defendentibus. 
Ipse  etiam  comes  de  his  omnibus  abbati  & 
conventui  hominium  fecit  &  se  fideliter 
observaturum  jurejurando  firmavit.  Eodem 
modo  tenentur  ejus  successores  abbatibus 
Moissiaci  hominium  facere  &  sacramen- 
tum.  Abbas  vero  se  esse  fidelem  erga  co- 
mitem  mandavit,  illumque  &  suos  se 
amaturum  &  defensurum.  Hec  omnia  in 
Moissiacensi  capitule  firmata  sunt  &  ab 
utraque  parte  concessa,  in  die  exaltatioiiis 
sancte  Crucis,  presentibus  domino  G., 
Carcassone  episcopo,  &  W.,  archidiacono 
Parisiens;,  nostris  in  partibus  vice  lega- 
torum  fungentibus,  existentibus  dominis 
Agennensi  A.,  &  Guillelmo  episcopo  Al- 
biensi,&  P.,abbate  Clariaci,  &  aliis  quam- 
pluribus  tam  militibus  quani  burgensibus. 
Factum  est  hoc  aiino  Domini  M''CC°X''II", 
Piiilippo  rege  Francorum  régnante, W.Ca- 
turcensi  episcopo  provinciam  gubernante. 
Dixerunt  etiam  ut  omnia  verba  prescripta 
semper  bona  fide  intelligerentur. 


lOJ. 


Littere  Symonis,  comitis  Mont'isfortïs, 
de  ordinatione  iy  statuto  terre  Al- 
bigensis  '. 

IN  nomine  Domini   nostri  Ihosu  Chrisli 
ad  omnia  consilia  nostra  &  omnes  actus 
nosiros   semper  progredimur;   per  ipsum 

'  Original  scellé,  J.  890,  n.  6.  —  Publié  d'une 
manière  défectueuse  dans  plusieurs  ouvrages,  no- 
tamment dans  Galland,  Franc-alleu,  p.  355,  Catel, 
Comtes  de  Tolose ,  p.  267  (irad.  franc.),  Defos, 
Traité  du  comté  de  Castres,  p.  22,  &c,  Martjnc, 
dans  le  Thésaurus  anecjotorum ,  1,  li3i-8,  a  donné 
un  texte  un  peu  différent,  que  l'on  ritroure  lans 
la  collection  Doat,  21,  f"  120  &  suiv.  Nous  sui- 
voni  partout  l'original. 


'  Les  copies  du  Reg'tstrunt  curiae  donncn[   (rj- 
mitem,  qui  se  comprend  beaucoup  mieux. 


An 

1212 


627 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


628 


aliam  diem  ad  arbitrium  domini  terre  & 
comitis.  —  VI.  Item  quicumque  in  quolibet 
crimine  vel  alio  modo  clericum  ceperit, 
eciam  si  non  haberet  nisi  coronam,  red- 
dat  episcopo  vel  archidiacono  aut  mandate 
suo  sine  dilatione.  Qtiod  si  retinuerit,  sta- 
tim  excommunicetur  &  a  domino  siipe- 
riore  reddere  compellatur.  —  VII.  Item 
quelibet  domus  inhabitata  terre  adquisite 
comunis  persolvat  III  denarios  Mergnlien- 
ses  annuatim  domino  pape  &  sancte  eccle- 
sie  Romane  in  signum  &  perpetuam  me- 
moriam,  quod  per  ipsius  auxilium  contra 
hereticos  fuit  adquisita  &  comiti  &  ejus 
successoribus  concessa  in  perpetuum  & 
confirmata.  Terminus  autem  coUigendi  hu- 
jusmodi  denarios  erit  ab  inicio  XL"  usque 
ad  Pascha.  —  VIII.  Item  nulli  barones  aut 
milites  cogant  dare  talliani  homines  eccle- 
siarum  &  domorum  religiosarum,  illos  sci- 
licet  homines  quos  ex  donatione  vel  con- 
cessione  regum  &  principum  &  aliorum 
dominorum  terrarum  vel  alio  justo  modo 
liberos  possederunt  usque  ad  tempora  ista 
ab  omni  exactione  dominorum,  in  quorum 
terris  aut  villis  morantur.  Si  vero  eorum 
possessio  per  malitiam  hereticorum  &  alio- 
rum malorum  principum  in  hac  parte  in- 
terrupta  fuerit  &  hac  de  causa  dubitatio 
exorta  fuerit,  sine  omni  dilatione  veritas 
inquirafur  aut  probatio  admittatur  sine 
diffugio.  Et  si  violencia  intervenisse  in- 
venta vere  fuerit,  extunc  ab  omni  exac- 
tione &  tallia  abstineant  domini  castrorum 
autvillarum  in  quibus  habitant.  —  IX.  Item 
cogantur  parrochiani  venire  ad  ecslesiam 
dominicis  &  festivis  diebus,  in  quibus  ces- 
satur  ab  operibus  &  ibidem  missara  ex  in- 
tègre audire  &  predicationera,  ita  quod  si 
in  hujusmodi  festivis  diebus  dominus  & 
domina  domus  cujuslibet  ad  ecclesiam  non 
venerit  &  in  villa  présentes  fuerinf,  nulla 
prepediti  infirmitate  aut  alla  causa  ratio- 
nabili,  persolvent  VI  denarios  turonensis 
monete,  quorum  medietas  erit  domini  ville 
&  alla  medietas  per  médium  sacerdotis  & 
ecclesie.  —  X.  Item  in  omnibus  villis  in 
quibus  non  sunt  ecclesie  &  exstant  domus 
hereticorum,  detur  domus  una  que  aptior 
erit  ad  faciendum  ecclesiam  &  alia  detur 
sacerdoti  ad  inhabitandum.  Si  vero  ecclesia 
ibi  fuerit  &  sacerdos  ibi  domum  non  ha- 


buerit,  detur  domus  una  presbitero  in 
perpetuum    que  vicinior  erit   ecclesie.  — 

XI.  Item  quicumque  de  cetero  scienter  in 
terra  sua  permittet  morari  hereticum  sive 
propter  pecuniam  sive  propter  quamcum- 
que  aliam  causara  &  fuerit  inde  confessus 
aut  convictus,  ob  hanc  solam  causam  amit- 
tet  in  perpetuum  totam  terram  suam  & 
corpus  suum  erit  in  manu  domini  ad  re- 
dimendum    propter   voluntatem    suam.  — 

XII.  Item  cuilibet  sive  militi  sive  rustico 
licitum  erit  legare  in  elemosinam  de  here- 
ditate  propria  usque  ad  quintam  partem 
ad  consuetudinem  &  usum  Francie  circa 
Parisius,  salvis  tamen  baroniis  &  forciis  & 
jure  aliène  &  salvo  integro  servitio  supe- 
rioris  domini,  quod  débet  habere  domin\is 
in  reliqua  terra,  que  reinanet  pro  heredi- 
tate  heredibus.  —  XIII.  Item  in  justiciis 
exhibendis  aut  judiciis  faciendis  nulla 
exactio  fiât  a  partibus  sub  pretextu  alicu- 
jus  consuetudinis  aut  occasione  advocato- 
rum  sive  asscssorum ,  set  gratis  omniiio 
exhibeatur  justicia  &  pauperi  non  habenti 
advocatum  detur  a  curia,  —  XIV.  Item 
nuUus  credens  hereticus,  licet  sit  reconci- 
liatus,  fiât  prepositus  aut  bajulus  aut  judex 
aut  assessor  in  juditio  aut  testis  vel  advo- 
catus,  &  idem  prorsus  sit  de  Judeo,  excepto 
hoc  quod  Judeus  poterit  contra  Judeum 
testimonium  ferre.  —  XV.  Item  nullus 
hereticus  vestitus  &  reconciliatus  habeat 
licenciam  remanendi  in  villa,  in  qua  con- 
versabatur  in  illa  perversa  profectione,  set 
extra  villam  illam  poterit  conversari  ubi 
comes  permiserit.  —  XVI.  Item  clerici  8c 
quilibet  religiosi  viri,  peregrini  &  milites 
liberi  &  immunes  ab  omni  exactione  peda- 
gii  transeant  per  totam  terram  nostrani, 
nisi  essent  mercatores.  —  XVII.  Item  ba- 
rones Francie  &  milites  tenentur  servire 
comiti  quando  &  ubicumque  habebit  guer- 
ram  contra  personam  suam  ratione  hujus 
terre  acquisite  vel  acquirende  in  hac  terra 
&  hoc  cum  numéro  militum,  ad  opus  c[uo- 
rum  comes  dédit  eis  terram  suam  &  reddi-' 
tus.  Ita  taiTien  c[Uod  si  redditus  ex  integro 
secundum  quôd  promissum  fuerint  assig- 
nati  sufficienter,  tune  cum  promisse  nu- 
méro militum  tenebitur  servire  baro  vel 
miles  sic  assignatus,quamdiu  habebit  guer- 
ram  dominus  comes  pro  hac  terra  acquisita, 


An 
121Z 


An 

1212 


6i 


9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


63o 


sicut  dictum  est;  ille  autem  miles  cui  non 
esset  pleuarie  facta  assignatio  secundum 
pactum  priorem  non  teneretiir  servire  cum 
integro  numéro  militum,  sed  secundum 
rationem  assignationis  facte  &  quantita- 
tem  erit  determinandus  numerus  militum 
ad  serviendum.  Verum  si  comes  non  neces- 
sitate  sua  aiit  terre  sue,  set  pro  voluntate 
propria  vellet  juvare  aliquem  vel  alic[uos 
in  guerra  sive  vicinos  sive  remotos,  milites 
sui  supradicti  non  tenentur  eum  sequi  in 
hoc  aut  eidem  servire  per  se  vel  per  alios, 
nisi  hoc  facerent  ex  amore  &  bcneplacito 
suo.  —  XVIII.  Item  milites  Francigene  qui 
debcnt  servicium  comiti  tenentur  ei  ser- 
vire cum  militibus  Francigenis,  nec  pos- 
sunt  loco  militum  Francigeuarum  ponere 
milites  istius  terre  in  servitio  suo  usque 
nd  XX  annos;  set  extunc  cum  talibus  mili- 
tibus ydoneis,  quos  in  terra  invenire  pote- 
rit,  quilibet  serviet  ei.  —  XIX.  Item  milites 
licenciati  a  comité  in  Francia  non  debent 
morari  sine  causa  rationabili  amplius  nisi 
usque  ad  terminum  sibi  prefixum  a  comité, 
&  taiiien  comes  tenetur  eos  expectare  post 
terminum  elapsum,  salvo  servicio  suo,  us- 
que ad  IIII  menses;  set  extunc  sine  omnl 
reclamatione  poterit  terram  eorum  comes 
recipere  in  manu  sua  &  inde  facere  libère 
voluntatem  suam,  nisi  ipsi  poterint  hosten- 
dere  comiti  plenarie  sufficientem  causam 
aut  inevitabilem,  quare  cicius  non  potue- 
runt  venire.  —  XX.  Item  omnes  barones, 
milites  &  alii  domini  in  terra  comitis  te- 
nentur reddere  castra  &  forcias  comiti  sine 
dilatione  &  contradictione  aliqua,  irato 
vel  pacato,  ad  voluntatem  suam,  scilicet 
quocienscumque  voluerit  illa  castra  &  for- 
cias quas  tenent  ab  eo,  &  ipse  comes  tan- 
quam  bonus  dominus  in  illo  statu  &valore 
In  quo  receperit  tenetur  reddere  eisdem 
sine  diminutione  aut  dampno,  peractis  ne- 
gotiis  suis.  —  XXI.  Item  ad  bellum  cam- 
pale  sive  nominatum  vel  ad  succurrendum 
comiti,  si  fuerit  obsessus  vel  ad  rereban 
tenentur  omnes  ire  communiter  barones, 
milites  majores  &  minores  qui  fuerint 
citati.  Quod  si  baro,  miles  vel  alius  do- 
minus terre  in  hac  suprema  necessitate 
comprobatus  fuerit  non  venisse  ad  comi- 
tem  auxilium  daturus,  nisi  sufficienti  causa 
possit  excusari,  bona  mobilia  ipsius  erunt 


in  manu  &  voluntate  comitis  &  domini  sub 
quo  manebit  per  médium.  —  XXII.  Item 
barones,  milites  &  alii  domini  terrarum, 
qui  debent  servicium  comiti,  si  citati  ad 
quindenam  non  venerint  ad  locum  pre- 
fixum a  comité  ad  exercitum,  ita  quod  in- 
fra  quindenam  iter  arripuerit,  quinta  pars 
reddituum  singulorum  unius  anni,  scilicet 
terre  illius  quam  tenent  a  comité,  erit  pro 
emenda  in  manu  &  voluntate  comitis,  nisi 
causa  sufficienti  poterit  excusari,  terra 
quam  tenet  a  comité  erit  in  manu  &  vo- 
luntate comitis.  Si  venerit,  set  non  cum 
debito  numéro  militum,  pro  quolibet  mi- 
lite qui  deerit  dabit  dupplicia  stipendia 
quamdiu  ibidem  sine  debito  numéro  mili- 
tum fuerit.  Hec  eadem  pena  erit  baronibus 
&  militibus  indigenis  si  comiti  debitum 
servicium  non  reddiderint.  —  XXIII.  Item 
nuUus  in  terra  comitis  qui  subest  ditioni 
ac  potestati  sue  atemptet  firmare  de  novo 
aut  rehedificare  forciam  que  dirruta  sit 
sine  assensu  comitis.  —  XXIV.  Item  mili- 
tes indigène,  qui  fuerint  catholici  &  hue 
usque  in  fide  catholica  perseveraverint, 
tenentur  prestare  servicium  dominis  suis 
sive  comiti  sive  aliis,  quod  debebant  pres- 
tare, antequam  crucesignati  venissent,  do- 
minis propriis  indigenis.  Illi  autem  qui 
fuerint  credentes  hereticorum  tenebuntur 
servire  ad  arbitrium  comitis  &  baronum. 

—  XXV.  Item  nulli  judicentur  credentes 
fuisse  hereticorum  aut  fuisse  hereticos,  nisi 
testimonio    episcoporum    vel    sacerdotum. 

—  XXVI.  Item  nullus  baro,  miles  aut  qui- 
libet alius  dominus,  cui  comes  dederit  ter- 
ram in  partibus  istis,  poterit  exigere  ultra 
mensuram  tallie  statutam  &  confirmaiam 
litteris  eorumdem  dominorum  &  comitis 
sive  nomine  tallie  aut  questus,  sive  no- 
mine  bonitatis  vel  cujuscumque  alterius 
cause,  salvis  tamen  censibus  &  aliis  reddi- 
tibus  terrarum,  vinearum,  domorum  &  alla- 
mm  rerum  &  justiciis.  Hec  enim  tallia  pro 
omni  alia  tallia  sive  questu  sive  demenda 
est  constitufa  &  comensurata,  ultra  quam 
non  liceat  aliquid  exigi  aut  extorqueri 
amplius  ab  aliquo.  Quod  si  quisquam 
ultra  exegisse  comprobatus  fuerit  &  cla- 
mor  inde  fuerit,  comes  tenebitur  ad  vil- 
lam  &  dominum  ville  in  qua  hoc  factum 
fuit  niittere,  84  per  eundem   compelletuf 


An 
1 21Z 


An 

I2I2 


63 1 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


632 


A.! 


dominus  constituere  aut  quitare  quam  ul- 
tra cartam  siiam  exegerit  &  cogetur  car- 
tam  suam  servare.  —  XXVII.  Item  licituni 
erit  omnibus  hominilnis  qui  possunt  tal- 
liari  transire  a  dominio  iinius  domini  iii 
dominium  alferius  pro  voluntate  sua,  ila 
tamen  quod  illi  qui  dicuntur  liberi  eu  m 
mobilibus  suis  poterunt  transire  sine  ali- 
qua  contradictione  ad  dominium  alterius, 
relicta  hereditate  &  hostisia  priori  domino 
suo  cum  omnibus  his  que  tenent  ab  aliis. 
Alii   vero    qui    dicuntur   proprii    homines 


tas  inquisita  fuerit  per  juramenta  anti- 
quorum qui  sunt  in  eadem  terra  vel  alio 
modo.  —  XXXIII.  Item  nuUus  homo  ca- 
piatur  pro  debito  domini  sui  nisi  plegius 
fuerit  aut  débiter.  —  XXXIV.  Item  nullus 
baro  sive  miles  sive  burgensis  sive  ruralis 
nudeat  pignorare  vel  capere  res  alterius 
per  violenciam,  nec  ille  cui  injuria  facta 
fuerit  audeat  se  vindicare  sine  licencia 
superioris,  set  référant  clamorem  ad  su- 
periorem.  Si  autem  contra  hoc  fecissecon- 
victi    aut   confessi   fuerint,   ille   qui   prius 


sive   servi,  poterunt  similiter  transire  ad  res  ceperit  alterius  dabit  pro  emenda  do- 

dominium  alterius,  non  solum  hereditate  mino  superiori,  si  baro  erit  xx  libras,  si 

relicta  &  hostisia,  set  mobilibus  priori  do-  miles  fuerit  X  libras,  si  burgensis  c  soli- 

mino  suo.  Ita  quod  prior  dominus  occa-  dos,   si   ruralis  XX  solides,  &  insuper  ad 

sione    mobilium    aut    quiste    aut    alterius  mandatum  domini  reddet  totum  quod  ce- 

rei,  postquam  relicto  domino  suo  reman-  périt  injuriam   passo,    &   pro   dampno  si 

serit  sub  dominio  alterius,  nichil  amplius  quod  habuit  plenarie  satisfatiat  ei.Qui  au- 

poterit  exigere  ab    eo    ubicunque   fuerit.  tem  se  revindicaverit,  eodem  modo  pror- 

Ita    tamen    quod    non    poterunt    transire  sus  emendabit  domino  superiori  &  insuper 

in  dominium  clericorum  aut  ecclesiarum,  illi  de  quo  se  vindicavit  faciet  emendam 

quousque  in  hec  consenserint  &  super  hoc  LX  solidorum,   facta   restitutione  ablato- 

litteras  suas  dederint  comiti  &  baronibus.  rum  &  dampni.  Hoc  tamen  excepto  quod 

—  XXVIII.  Item  nullus  homo  mittatur  in  cuilibet  incontinent!  liceat  vim  vi  repel- 


lere.  —  XXXV.  Item  nulli  barones,  mili- 
tes, burgenses  sive  rurales  audeant  alicjuo 
modo  sese  colligare,  mediante  fuie  aut 
sacramento,  aut  conjurationem  aliquam 
facere  etiam  sub  prétexta  confratrie  aut 
alterius  boni,  nisi  de  assensu  &  voluntate 


carcerem  aut  retineatur  captus,  quamdiu 
poterit  sufficienter  plaegios  dare  quod  sta- 
bit  juri.  —  XXIX.  Item  nullus  dominus 
recipiat  plegios  aut  aliam  cautionem  ab 
hominibus  suis,  ne  recédant  cum  volue- 
rint  a  dominio  suo  sub  forma  prescripta. 

—  XXX.  Item  secundum  antiquam  consue-  domini.  Quod  si  aliqui  fuerint  comprobati 

tudiuem    terrarum    &   villarum    recipiant  taliter  conjurare  contra   dominum,  eruat 

domini  ab  hominibus  suis  jornalia  in  ope-  tam  ipsi  quam   res  eorum  in  manu  &  vo- 

ribus    suis     &    secundum    consuetudinem  luntate  domini.  Si  vero  conjurati  fuerint, 

dent  eis  ad  comedendum.  —  XXXI.  Item  licet  non  contra  dominum,  tamen  in  alio- 

si  homines  principum    &  dominorum  in-  rum   dampnum,   si   inde   fuerint  convicii 

digenorum  (.sic)   in  hac  terra  super  talliis  aut  confessi,  dabunt  singuli  x"'"  libras,  si 

&  exactionibus  nimis  aggravati  fuerint  &  fuerint  barones,  si  milites  simplices  c  so- 

conquesti  comiti,  comes  debebit  convenire  lidos,  si  burgenses  LX,  si  rurales  xx  soli- 

dominos  &  milites,  ut  super  talliis  &  exac-  dos.  Excipiuntur  autem  ab  hujusmodi  pena 

tionibus  mensuram  conservent  competen-  negotiatores  aut  peregrini,  qui  sibi  jurant 

tem  &  rationabilem  &,  si   necesse  fuerit,  pro  societate  sua  servanda.  —  XXXVI.  Item 

poterit  eos  compellere  ad  hoc  conservan-  quicumque  conducet   de   cetero  victualia 

dum,  ne  eorum  subditi  nimis  agraventur  aut    res   alias   quaslibet   aut   quoscumque 

propter  nimiam  maliciam  dominorum  suo-  homines  sine  consciencia  comitis  ad  Tolo- 

rum.  —  XXXII.  Item  in  nemoribus,  aquis  sam  vel  ad  quoslibet  alios   hostes  Christi 

&  pascuis  habeant  usuarium  suuni  homi-  sive  comitis  &  super  hoc  convicti  fuerint 

nés  villarum,  sicut  habuerunt  a  xxx  annis  aut  confessi,  perdent  hereditatcm  in  per- 

hucusque,  &  si  contentio  inde  orta  fuerit  petuum  cum  aliis  bonis  suis  ob  hanc  sobiin 

inter  populum  &  dominum,  qui  in  posses-  causam.  Si  autem  serviens  aliquis  aut  ba- 

Sione  est  remaneat  in  eadem,  donec  veri-  julus  sine  consciencia  domini   sui  fccerit 


An 

1212 


633 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


634 


hoc  ipsum,  amitfet  omnia  bona  sua  & 
corpus  suum  erit  in  manu  &  misericordia 
comitis.  Omnes  autem  homines  &  res  capte 
in  hujusmodi  conductu,  illius  erunt  sine 
diminutione  &  reclaniatione  qui  capiat 
eas,  —  XXXVn.  Item  quicumque  in  teira 
comitis  poterit  capere  hostes  fidei  &  suos 
&  non  ceperit  &  poterit  inde  compro- 
bari  aut  convinci,  terra  sua  erit  incur.-a 
&  corpus  suum  in  manu  &  misericordia 
comitis»  Hoc  ipsum  fiet  de  illo  qui  vide- 
rit  taies  nolueritque  proclamare  &  stqui 
eos  secundum  morem  terre  bona  fide.  — 
XXXVIU.  Item  pistores  secundum  modum 
&  mensuram  sive  pondus  a  domino  eis  da- 
tum  panem  iaciant  &  vendant;  &  si  hoc 
non  observaverint,  quocienscumque  con- 
tra hoc  fecerint  totum  panem  amittant,  & 
idem  liât  de  tabernariis.  —  XXXIX,  Item 
nieretrices  publiée  ponantur  extra  muros 
in  omnibus  villis.  —  XL.  Pedagia,  que  a 
principibus  &  aliis  dominis  sunt  instituta 
a  XXX'^  &  lin"'  annis  &  citra,  omnino  tol- 
lanturabsque  dilatione  aliqua. — XLI.Item 
possessiones  censuales  non  denturvel  ven- 
dantur  cum  diminutione  dominii  supeiio- 
ris.  —  XLII.  Item  census  reddantur  domi- 
nis, statutis  terminis,  in  domibus  suis  ik 
quociens  transierint  terminum,  pro  singu- 
lis  terminis  sic  fransactis  persolvant  domi- 
nis pro  emenda  V  solides.  Quod  si  m  an- 
nos  permiserit  transire  absque  solutioiio 
census,  dominus  poterit  absque  reclama- 
tione  ejus  dare  alteri  aut  vendere;  set  si 
in  manu  sua  retinuerit,  tenebifur  reddere, 
si  pro'  singulis  annis  transactis  vel  termi- 
nis persolvatur  eidem  sicut  dictum  est  pena 
V  solidorum.  —  XLIII.  Item  tam  inter  ba- 
rones  &  milites  quam  inter  burgenses  & 
rurales  succédant  heredes  in  hereditatibus 
suis  secundum  morem  &  usum  Francie 
circa  Parisius.  —  XI.IV.  Item  maritagia 
mulierum  revertant\ir  ad  heredes  ipsarum 
&  possint  inde  condere  testamentum  si  vo- 
luerint. — XLV.  Item  omnes  uxores  illo- 
rum  proditorum  &  hostium  comitis,  licet 
catholice  invente  fuerint,  terram  exeant 
comitis  ne  qua  suspitio  habeatur  de  eis  & 
habebunt  terras  &  redditus  maritagii  sui, 
prestito   tamen   sacramento   quod   nullanK 

'  Le  texte  porte  per, 


inde  facient  porcionem  maritis  suis  quam- 
diu  permanserint  in  guerra  contra  Chris- 
tianitatem  &  comitem.  —  XLV.  Item  nulle 
vidue,  magnâtes  aut  heredes  mulieres  no- 
biles  habentes  niunitiones  &  castra,  au- 
deant  nubere  usque  ad  x='^'"  annos  sine 
licencia  comitis  pro  voluntate  sua  indige- 
nis  istius  terre  propter  periculum  terre, 
set  Francigenis  quibus  voluerint  poterint 
nubere,  non  requisita  licencia  comitis  vel 
alterius.  Set  termine  elapso  poterunt  nu- 
bere communiter. 

Has  igitur  consuetudines  générales  su- 
prascriptas  ego  S.  comes  Leycestrie,  domi- 
nus Montisfortis,  Dei  providencia  Biter- 
rensis  &  Carcassensis  vicecomes,  dominus 
etiam  Albiensis  &  Redensis,  me  servatu- 
rum  bona  fide,  mediante  juramento,  fir- 
mavi.  Et  omnes  barones  niei  similiter  se 
servaturos  juramento  firmaverunt,  vide- 
licet  salva  melioratione  &  emendationo 
sancte  Ecclesie  &  baronum  nostrorum, 
salvis  etiam  conventionibus  &  privilegiis 
concessis,  juramentis  aliquibus  locis  factis 
&  aliis  consuetudinibus  constituendis,  ([ue 
non  fuerint  contrarie  isfis. 

Actum  apud  Alpamiam  in  palacio  nostro, 
anno  Incarnationis  Domini  M"  cc"  xii", 
prima  die  niensis  decembris. 

Hec'  sunt  consuetudines  quas  dominus 
cor.ies  débet  servare  inter  se  &  barones 
de  Francie  (sic)  &  alios,  quibus  dédit  ter- 
ram in  partibus  istis.  Tam  inter  barones 
&  milites  quam  inter  burgenses  &  rurales 
succédant  heredes  in  hereditatibus  suis 
secundum  morem  &  usum  Francie  circa 
Parisius.  —  Item  nullus  baro  sive  miles 
vel  quilibet  alius  dominus  in  terra  nostra 
recipiat  in  curia  sua  duellum  pro  alica 
causa,  nisi  pro  proditione  vel  pro  latroci- 
nio  vel  pro  rapina  vel  pro  murtro.  — 
Item  in  placitis,  judiciis,  dotibus,  feodis, 
particionibus  terrarum  comes  tenetur  ser- 
vare baronibus  suis  de  Francia  &  aliis,  qui- 
bus dédit  terram  in  partibus  istis,  eundem 
usum  &  eandem  consuetudinem,  que  ser- 
vatur  in  Francia  circa  Parisius.  —  Actura 


'  Ce  qui  suit  est  écrit  sur  un  petit  carré  Je  par- 
chemin ,  dans  lequel  passe  la  double  queue  du 
sceau  du  comte  de  Montfort,  att.ithé  à  In  grnndc 
pièce  qui  pricètle. 


An 

1212 


An 

1212 


635 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


636 


Éd.orifl 

t.  III, 

col.  237. 


An 
1212 


apud  Alpamiam,  in  palatio    nostro,  anno      modo    subveniatis,    desolabimur    oninino 


An 

I2J2 


Incarnationis  Domiiii  Mccxii,  prima  die 
mensis  decembris. 


r66. 


CVII 


Lettre  de   l'ahhé  de  Moîssac  au  roi 
Philippe  Auguste  ' . 


I 


Et  sciât  vestra  sublimitas,  quod  nos  jugiter 
pro  vestra  salute  &  regni  prosperitate  lar- 
gitorem  omnium  pie  exoramus,  &  pro  ves- 
tra &  vestrorum  speciali  memoria  in  pri- 
mis  ardent  die  ac  nocte  jugiter  duo  cerei 
coram  altari  majori,  quod  est  constructum 
in  honorem  beatorum  apostolorum  Pétri 
&  Pauli,  &  omni  die  dicitur  una  missa 
specialiter  pro  eisdem,  &  omni  die  dantur 
très  prébende  tribus  pauperibus,  &  qui- 
libet   ipsorum    percipit   de   pane   &   vino 


LLUSTRISSIMO  domino  Philippo  régi      quantum    unus    monachus.    In    die    cène 
Francorura   Raymundus    huniilis  abbas      Domini    dantur  panis    &   vinum,  fabe   & 


Moyssiaci  &  totus  conventus  monasteri 
Moyssiaci  cum  subjectione  devota  salutem 
Cum  inter  cetera  legimus  antecessores 
vestros  antiquissimum  fundasse  monaste- 
rium,  quod  Moyssiacus  nuncupatur,  & 
illud  circumquaque  jugis  possessionibus 
ditaverunt,  sicut  etiam  in  gestis  Franco- 
rum  regum  continetur,  &  beati  Ansberti 
Rothomagensis  arcbiepiscopi  &  abbatis 
iiostri  monasterii  hujus  &  in  consecra- 
tione  nostre  ecclesie  inter  cetera  habetur  : 

Hoc  tihi  Christe  Deus  rex  instituit  Clodoveus, 
Auxit  muntjîcus  post  hune  donis  Ludovicus, 

Modo  autem,  peccatis  nostris  exigentibus, 
maximam  partem  possessionum  predicta- 
rum  comités  Tolosani  nobis  abstulerunt 
&  militibus  assignaverunt ,  qui  magnis 
exactionibus  aggravaverunt  villam  nos- 
tram  Moyssiaci,  ita  quod  fere  omnia  que 
in  ipsa  vel  circa  ipsam  sunt  sibi  usurpa- 
runt.  Nos  vero  eo  anno,  antequam  cru- 
cesignati  villam  supradictam  obsedissent, 
privilegiis  niuniti  ad  vestram  excellentiam 
veniendi  iter  arripuimus.  Et  cum  jamdic- 
tus  cornes  bec  vidisset,  nos  cepit  &  priv 


nummi  ducentis  pauperibus  in  claustre 
monasterii  antedicti  pro  eisdem.  In  om- 
nibus horis  canonicis  tam  de  die  quam  de 
nocte  fit  &  dicitur  specialis  oratio  pro 
eisdem.  Fit  in  monasterio  pro  eisdem  an- 
nuatim  unum  générale  anniversarium  pro 
dominis  regibus  jam  deffunctis.  In  missis 
&  orationibus,  in  jejuniis  &  elemosinis  & 
ceteris  bonis,  que  fiunt  &  fient  in  poste- 
rum,  tam  in  monasterio  quam  in  abbatiis, 
prioratibus  &  aliis  locis  &  domibus  sibi 
subjectis,  ex  mandato  generali  facto  quo- 
libet anno  in  capitulo  generali  Moys- 
siacensi,  dominus  noster  rex  Francie, 
tamquam  patronus  &  fundator  noster,  & 
omnes  de  génère  suo  &  predecessores  sui 
sunt  recomendati  &  specialiter  recepti. 
Et  ne  isfa  vel  cetera  bona  faciliter  possint 
deperiri,  que  agimus  pro  vestra  &  regni 
incolumitate,  latorem  presentium  Geral- 
dum  fratrem  nostrum  ad  vestram  sublimita- 
tem  destinamus,  flexisque  genibus  exoran- 
tes,  ut  ea  que  benignitati  vestre  placuerit 
super  reformatione  privilegiorum  &  de 
immunitate  possessionum  nostrarum  a  pre- 
decessoribus  vestris  concessarum,  de  liber- 
tate  nostri  monasterii,  quod   in  servitute 


lid.orig. 

1.  III. 
col.  238. 


...--  — .-.  — ------j      —    _| —   __j.  --.,  j    j     _       _       — .. 

legia  &  cetera  que  habebamus   nobisciim      nimia  jacuit  &  adhuc  jacet,  nobis  rescri 

1     .     1-»      n_-i__    : »•     •  1 Q.    :., :..: 1:1 ._» _  i- 


abstulit.  Postea  vero  crucesignati  omnia 
dissiparunt,  que  intus  erant  vel  extra,  ita 
quod  nullam  potestatem  habemus  ante  su- 
blimitatem  vestram  veniendi,  8e:  ideo  pie- 
tati  vestre  lacrimabiliter  preces  fundimus, 


bere  &  in  pristinam  libertatem  redigere 
dignemini.  Que  omnia  predictus  lator  ves- 
tre majestati  extensius  declarabit,  suppli- 
camusque  ut  eum  bénigne  suscipiatis  di- 
vino    amore   &  audiatis.   Dominus    noster 


ut  divine  pietatis  intuitu  domui  nostre  &      Jhesus  Christus  vos  &  statum  vestrum  eus- 
ville  subvenire   dignemini,  quoniam   nisi      todiat  &  féliciter  conservet. 


■  Chron.  mss.  d'Aymeric  de  Pcyrat.  [Lat.  4991'*, 
i"  i65  Y".] 


637 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


638 


167. 

Engagement  Jàït  par  Simon  de  Mont- 
Jort  à  Vévêque  de  Béjiers'. 


An 

12l3 


IN    II 
eiu 


nomine   Domiui,    anno    a   Nativitate 


ejusdem  M^ccxiii",  régnante  rage  Phi- 
lippe, kalendis  maii.  Ego  Simon,  doniinus 
Montisfortis,  diviiîa  miseracione  cornes 
Leicestrie,  vicecomes  Bitterrensis  &  Car- 
cassonensis,  confiteor  &  in  veritate  recog- 
nosco  tibi  domino  Bertrando,  Bitterrensi 
episcopo,  me  esse  obligatum  tibi  in  ceii- 
tum  marchis  argenti,  quas  tibi  dare  teneor 
propter  escaducham  Bitterris,  in  solutio- 
nem  quarum  centum  marcharum  argenti, 
per  me  8c  per  omnes  heredes  &  successo- 
res  mecs  bona  fide  &  sine  dolo  cum  hac 
présent!  carta  dono,  concedo  &  trado,  om- 
ninoque  derelinquo  nunc  ik  imperpetuum 
pro  libero  alodio  tibi  Bertrando  episcopo 
predicto  &  successoribus  tuis  episcopis, 
&  ad  omnes  voluntates  vestras  plenarie  & 
perpétue  faciendas,  totum  quidquid  Ugo 
de  Paulino  &  fratres  sui  habebant  &  ha- 
bere  debebant,  vel  aliqua  persona  habebat 
&  tenebat  de  eis  vel  pro  eis  infra  villam 
de  Aspirano  &  in  omnibus  termiuiis  castri 
de  Parietibus,  scilicet  in  terris,  prafis, 
pasturalibus,  ortis,  vineis,  mansis  &  man- 
sionibus,  hominibus  &  foeminis,  usaticis, 
quartis,  taschis,  foriscapiis,  firniantiis  & 
justiciis,  &  in  omnibus  aliis  rébus  corpo- 
ralibus  &  incorporalibus,  excepto  solum- 
modo  Castro  predicto  de  Parietibus  &  cas- 
tellania  ipsius  castri.  Et  est  sciendum  quod 
totus  predictus  honor  erat  ad  me  reversas 
per  scaducham,  quia  jamdictus  Ugo  de 
Paulino  &  fratres  sui  fuerant  de  heresi 
condempnati.  Et  cedo  vobis  &  irrevoca- 
biliter  transfère  omnes  actiones,  petitio- 
nes,  exceptiones,  persecutiones,  defensio- 
nes  &  jura,  que  pro  ipso  honore  vel 
occasione  ipsius  honoris  nunc  mihi  quo- 
cumque  modo  competunt  vel  deinceps 
sunt    competitura.   Et  promitto    tibi   so- 


lenipni  &  valida  stipulatione,  quod  hanc 
donationem  &  hec  omnia  supradicta  facie- 
mus  ego  &  mei  semper  bona  stare  &  sicut 
pro  alodio.  Et  causa  majoris  authoritatis 
&  firmitatis  hanc  cartam  impressione  sigilli 
mei  coiifirmo.  Cujus  rei  sunt  testes  Rai- 
mundus  abbas  Villemagne,  Engelbertus 
archidiacoiius,  Ramundus  Niger  archidia- 
conus,  Petrus  Amelii  sacrista,  Poncius  de 
Olargio,  dominus  Robertus  Malovicinus, 
Imbertus  de  Capraria,  Guillelmus  Pétri 
de  Vintrono,  Stephanus  de  Cerviano  & 
Bernardus  Martini,  publicus  Bitterris  no- 
tarius,  vice  cujus  Radulphus  de  Floren- 
ciaco  hec  scripsit.  Ego  idem  Bernardus 
Martini  subscribo. 


168. 


CVIII 


N 


OTUM  sit,  &c.  quod  ego  Pontius  vice- 
comes Podemniaci,  in  plena  mea  me- 
moria  constitutus  neque  tractus  ab  ali- 
quo,  fateor  me  sacramento  corporaliter 
praestito  tibi  Bertrando,  Aniciensi  electo, 
domino  meo,  fecisse  fîdelitatem  &  homi- 
nium  ligium,  &  recognovisse  per  sacra- 
nientum  me  &  successores  meos  redditu- 
ros  tibi  &  successoribus  tuis  episcopis 
Aniciensibus  Podemniacum  &  omnia  cas- 
tella  mea,  quae  habeo  &  fenentur  a  me 
infra  episcopatum  Aniciensem,  quoties  ea 
requisieris  per  te  seu  per  lidelem  nun- 
tium  tuum ,  &c.  Actum  in  capitule  Ani- 
ciensi, videntibus  &  praesentibus  universis 
canonicis  qui  tune  aderant  in  Podio,  anno 
ab  Incarnatiene  doniini  nostri  Jesu  Christi 
MCCXIII,  mense  augusto. 

■  Archives  de  l'église  du  Puy. 


An 


Hommage  de  Pons,  vicomte  de  Poli- 
gnac,  à  Vévêque  du  Puy*, 


Kd.oric. 

t. 111. 
col.  23i>. 

An 

I2l3 

■  Archives  épiscopales  de  Béziersj  Doat,  v.  62, 
f  352. 


639 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


640 


An 


IQ 
Kvricr. 


i6g. 

Vente  par  autorité    de   justice  faite 
par  les  consuls  de  Toulouse' . 

NOTUM  sit  quod  post  tibichiamentum, 
qiiod  coiisules  urbis  Tolose  &  sub- 
urbii  fecerunt  fieri  de  donio  &  casali  qui 
fuit  Willelmi  de  Garaco,  qui  est  apud  Mi- 
rabellum  inter  honorem  Beriiardi  de  To- 
rena  &  bonorem  Willelmi  Brisoiierii  & 
teiiet  de  honore  Kamuiidi  Beriiardi  Vitalis 
usque  ad  carrariam  publicaiii ,  pro  illo 
posse  &  pro  illa  licencia  quod  Raniundus 
Rotbertus  de  Tauro  habebat  vendeudi  & 
impignorandi  predictuni  honorem  sicut 
nielius  iu  carta  illius  debiti  &  pignoris 
quam  Poncius  Arnaldus  scripserat  ccnti- 
nebatur,  pro  illo  posse  &  pro  illa  licencia 
janidictus  Raimundus  Rotbertus  de  Tauro 
vendidit  Arnaldo  Calveto  de  Balmare  & 
ejus  ordinio  totam  predictam  domum  & 
casalem  &  locum  in  que  est  cum  omnibus 
edificiis  &  bastimentis  qui  ibi  sunt  &  ibi 
pertinent,  sicut  melius  totum  concluditur 
inter  predictas  adjacencias,  &  predictus 
Ramundus  Rotbertus  débet  &  convenit 
inde  facere  bonam  &  firmam  guirenciam 
predicto  emptori  &  ejus  ordinio  de  omni- 
bus amparatoribus,  excepta  parte  domina- 
cionis.  Hoc  fuit  factum  consilio  Pétri  Em- 
brini,  qui  est  dominus  hujus  honoris  &  cui 
predictus  venditor  solvit  &  reddidit  feo- 
dum,  ideo  ut  daret  predicto  emptori  & 
ejus  ordinio.  Tune  dominus  Petrus  Em- 
brinus,  recuperato  feodo  a  predicto  vendi- 
tore,  laudavit  &  dédit  ad  feodum  Arnaldo 
Calveto  de  Balmare  &  ejus  ordinio  predic- 
tam domum  &  casalem  &  locum  in  quo  est 
cum  omnibus  edificiis  &  bastimentis,  que 
ibi  sunt  &  ibi  pertinent,  sicut  melius  in- 
cluditur  inter  predictas  adjacencias.  Tali 
pacto  laudavit  &  dédit  ei  hoc  feodum,  ut 
in  unoquoque  anno  in  festo  saucti  Thome 
reddat  inde  ei  iiii  denarios  Toi.  oblias  & 
reacapate  VI  denarios,  quando  evenerit.  Si 


clamorem  habet  dominus  de  eo  pro  hoc 
feodo,  fidein  inde  habeat  &  IIII  denarios 
justiciam  si  inculpatur  feodotarius.  Si  pre- 
dictus feodotarius  vel  ejus  ordinium  volue- 
rit  predictum  honorem  vendere  aut  impi- 
gnorare,  faciat  consilio  domini  &  reddat 
inde  ei  de  unoquoque  solide  venditionis  I 
denarium  &  de  unoquoque  solide  pignoris 
unum  obolum.  Insuper  dominus  Petrus 
Embrinus  débet  &  convenit  garire  hoc 
feodum  predictum  Arnaldo  Calveto  de  Bal- 
mari  &  suo  ordinio  de  omnibus  amparato- 
ribus ex  parte  dominatienis.  Hoc  fuit  ita 
laudatum  ac  concessum  x  die  in  exitu  men- 
sis  februarii,  régnante  Philippe  rege  Fran- 
corum  &  Rainiundo  Tolosano  comité  & 
Fulcone  episcepo,  anno  ab  Incarnatione 
Domini  Wccxiu".  Hujus  rei  sunt  testes 
Poncius  de  Capitedenario  &  Arnaldus  Ais- 
cius  &  Ugo  Johannes  &  Petrus  de  Orto, 
Willelmus  Suavis  &  Ugo  Pictor,  qui  hanc 
cartam  scripsit. —  Istam  cartara  non  scrip- 
sit  Ugo  Picter,  set  aliam  de  qua  Petrus 
Rotbertus  transtulit  istam  eadem  ratione 
&  eisdem  verbis,  mense  novembris,  rég- 
nante Phylippo  rege  Francorum  &Alfonse 
Tolosano  comité  &  Bertrando  in  episco- 
pum  electo,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M-'CCM-XX».  Hujus  facti  translati  sunt  tes- 
tes Arnaldus  Poncius  &  Petrus  Johannis 
notarii  publici  &  idem  Petrus  Rotbertus 
qui  hoc  scripsit.  Ego  Arnaldus  Poncius 
subscripsi  {signum  notarii).  Ego  Petrus 
Johannis  subscripsi  (signum  notarii). 


170. 

Autre  acte  pour  la  même  ajjhire^. 

NOVERINT  tam  présentes  quam  futuri 
quod  Bernardus  V/illelmus  de  Palacio 
&  Bernardus  Caraberda  de  Portaria  &  A[r- 
naldus]  Maynata  &  Arnaldus  Willelmus 
Pilet\is  &  Petrus  Vitalis  macellarius  & 
Petrus  Ramundus  major  &  Ramundus  Po- 
lerius  &  Bernardus  Ortolanus  &  Arnaldus 


An 
1214 


An 
1214 


'  Archives  de  la  Haiitc-Gaionne,  E,  iyp;  copie  '  Archives  de  In  Haute-Garonne,  E,  579;  copie 

ancienne.  ancienne. 


An 
1214 


641 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


64: 


Figueria  Si  Constautiiius  de  Ponte  &  Pou- 
cius  de  Capitedenario  &  Arnaldus  Aisciiis 
&  niagister  Bernardus  &  Arnaldus  Riiius 
&  Willelmus  Poiicius  de  Priiihaco  &  Pe- 
trus  Willelinus  Gaiisbertus  &  Stephaiiiis  de 
Cassanello  &  Azalbertus,  pro  seipsis  & 
pro  omnibus  aliis  eoriim  sociis,  qui  tune 
erant  de  capitule,  post  tibicinamentiim 
c(uod  ipsi  fieri  fecerunt  de  donio  Arnaldi 
de  Garaco,  &  pro  illo  posse  quod  Ramun- 
dus  Rotbertus  de  Taure  habebat  vendendi 
predictam  domum  &  casalem,  qui  est  apud 
Mirabellum  inter  honoreni  Bernardi  de 
Torena  &  honorem  Willelmi  Brisonerii  & 
tenet  de  honore  Ramundi  Bernardi  Vitalis 
iisque  ad  carrariam  publicani,  sicut  in  carta 
illius  debiti  &  pignoris,  quam  Poncius  Ar- 
naldus scripserat,  contiuebatur,  &  quia 
predictus  Arnaldus  de  Garaco  ab  hac  villa 
Tolose  recesserat  &  cuni  inimicis  domini 
comitis  &  hujus  ville  per  nuiltum  tempus 
moram  fecerat  &  adhuc  morabatur,  pro 
his  omnibus  jamdicti  consules  pro  seipsis 
&  pro  omnibus  aliis  eorum  sociis,  qui  tune 
erant  de  capitulo,  dixerunt  &  cognoverunt 
quod  illa  vendicio  quam  predictus  Ramun- 
dus  Rotbertus  de  Tauro  fecerat  Arnaldo 
Calvelo  de  Balmari  de  predicta  domo  &  de 
casali  cum  loco  in  que  est,  cum  omnibus 
hedificiis  &  bastimentis  que  ibi  sunt  &  ibi 


trus  de  Devezia  &  Ugo  Pictor,  qui  mandato 
predictoruni  consuluni  hanc  cartam  scrip- 
sit.  —  Hanc  cartam  non  scripsit  Ugo  Pic- 
tor, set  aliam  que  erat  divisa  per  alplia- 
betum,  de  qua  Petrus  Rotbertus  istam 
transtulit  cadem  ratione  &  eisdem  verbis, 
mense  novembris,  régnante  Phylippo  rege 
Francorum  &  Alfonso  Tolosano  comité  & 
Bertrando  in  episcopum  electo,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  m°cc°lxx°.  Hujus 
facti  translati  sunt  testes  Arnaldus  Poncius 
&  Petrus  Johannis  notarii  publici,  &  idem 
Petrus  Rotbertus,  qui  hoc  scripsit.  —  Ego 
Arnaldus  Poncius  subscripsi  (Sign.  not.). 
—  Ego  Petrus  Johannis  subscripsi  (.Sign. 
not.). 


Ail 
1 2  p  •, 


171, 


—  CIX 


Charte  du  roi  Philippe  Auguste,  en 
faveur  des  hahitans  de  Montpel- 
lier ' . 


rPHlt.lPPUS  Dei  gratia,  &c.]  notum,  &c. 
quod  nos  volumus  &  concedimus,  quod 
villa  &  homines  Montispessulani  &  res 
eorum  in  nostro  conductu  sint  &  protec- 
pertinent,  sicut  inter  predictas  adjacencias  tione  ab  instanti  pascha  Domini  usque 
includitur,  quod  illa  vendicio  erat  ita  bona      ad    quinque   annos,    sicut   alii    burgenses 


Éd.orit;. 

t.  m; 

col.  2/8. 


An 
avril. 


&  firnia  ac  semper  stabilis,  ac  si  ipse  Arnal- 
dus de  Garaco  illam  fecisset,  &  quod  illa 
vendicio  ab  Arnaldo  de  Garaco  vel  ab  ali- 
quo  pro  eo  nullo  modo  possit  removeri 
aliquo  tempore.  Preterea  predicti  consules 
pro    se    &   eorum    sociis    recognoverunt, 


nostri,  reddendo  débitas  consuetudines 
&  pedagia.  Volumus  etiam  quod  idem 
homines  Montispessulani  cum  rébus  eo- 
rum sint  salvi  &  securi  in  toto  regno  nos- 
tro &  in  tota  terra  nostra  &  amicorum 
nostrorum,  eundo  &  redeundo  &  morani 


quod  de  precio  predicti  honoris  habuerat  faciendo.  Super  possessione  vero  &  pro- 
comune  suburbii  LX  solides  tolosanos,  de 
quibus  predictis  LX  selidis  tolosanis  con- 
sules suburbii  mandaverunt  guirenciam 
Kamundo  Rotberto  de  Tauro  &  Arnaldo 
Calveto  &  eorum  ordinio,  &  de  predicto 
honore  de  omnibus  amparateribus  excepta 


prietate  Montispessulani  &  castrorum  per- 
tinentium  ad  villam  Montispessulani,  de 
quibus  homines  sunt  in  possessione,  non 
sustinebimus  eos  trahi  in  causam  ab  aliquo 
coram  nobis  vel  hominibus  nostris  vel 
amicis.   Et  si    dominus   papa   infra   quin- 


parte  dominationis  useiue  ad  i.x  sclidos  quennium  predictum  nobis  litteris  suis 
tolosanos.  Hoc  totum  fuit  ita  laudatum  denunciaverit  Jacebum,  filium  quondam 
VIII  die  in  exitu  mensis  februarii,  régnante      régis  Arragontim,  debere  habere  jure  he- 


Phylippo  rege  Francorum  &  Rainiundo 
Tolosano  comité  &  Fulcone  episcopo, 
anno  ab  Incarnatione  Domini  M°cc"xiii". 
Hujus  rei  sunt  testes  Ugo  Johannes  &  Pc- 


reditario  dominationem   Montispessulani, 
predicta  protectio  &  conductus  perpétua 

Mis.  Colhcrt,  n.  2669.   [JJ.  vii-vin,  f"  26  v".] 


Ed.ori.;. 
t.  lii: 

col.  2?J. 


VIII. 


An 

1214 


64.3                         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  644  

^  An 
firniil^ite  çjamlebuiit.  Si  vcro  conliiii^p.t  tiens,  fautor,  adjiiior,  dtfc-iisor  vcl  rcccp-  ^^'^ 
qiiod  Peirus,  nuiic  legntus  doniini  pape  iii  t:\lor  hereticorum  vel  credeiiciuni ,  adju- 
partibus  illis,  iiijunxerit  karirsinio  primo-  toriim,  defeusoriim  vel  etiam  reccptatorum 
geuito  &  fideii  iiostro  Ludovico,  ut  no-  eoriinideni  hereticorum,  ncc  omnibus  su- 
mine  pcregrinationis  villani  de  Montcpes-  pradictis  nec  eliani  fayditis  &  excredatis 
sulano  nitatur  debellare,  nos  a  prcdiclis  sive  ruptariis  impcndam  auxiliuni,  consi- 
pactionibus  penitus  erimus  inimunes,  ncc  lium  vel  favoreni  ad  impugnaiidum  vcl 
ad  eas  aliquatenus  tenebimur,  nos  vel  nos-  damnificaudum  terras,  que  ecclesic  Ko- 
tri  nec  homines  Monîispessulani  nobis.  maue  nomine  vel  mandato  a  quibuscum- 
Hec  autem  oninia  fecimus  &  concessinuis  que  tenentur,  vel  ad  impugnandum  vel 
Johanni  Julano,  Hugoni  Laur.  notariis  ik  dampnificanduin  illos  quicunique  illi  siut, 
Jotianni  deOrliaco,  pro  univcrsitate  Mon-  qui  ejusdeni  ecclesie  nomine  vel  auctori- 
tispcssulani  recipientibus.  Actum  Parisius,  tatc  tenent  vel  tenebuiit  easdem.  Iniiiio 
anno  Uomini  i\i"cc"xilir,  mcnse  apriiis,  contra  omnes  supradictos  requisitus,  justa 

posse  meum  bona  fide  impendam  aiixilium 

'■                                                        ~~~"  &  favorem    ecclesie    Romane    &  vobis   Si. 

etiam  aliis  ecclesie  Romane  legatis,  nun- 

^-.  ciis  &  ministris.  Item  juro  quod   omnibus 

'-•          ^'  statutis  &  mandatis  vestris,  que  super  ne- 

gocio  fidei  orthodoxe  &  pace  stabilienda, 

Soumission  des  comtes  de  Comminges  nianutonenda  atque  servanda  contra  vio- 

6"  de  Foix  à  l'Eglise  '.  latorcs  ipsius,  &  maynadis  non  tenendis, 

&  stratis  publicis  secure  servandis  duxeri- 

An       r]-)F,TRUS  miseratione  divina  Sancte  Ma-  tis   facienda,  dévote   obteiuperabo  &   illa 

1214      [1      rie    in   Aquiro   diaconus    cardinalis,  justa  posse  meum  bona  fide  servabo.  Item 

18  avril.  Apostolice  sedis  legatus,  omnibus  presen-  quod  donec  civitas  Tholosana  reconcilie- 

tes   litteras    inspecturis,   salutem    in    Do-  tur  occlesiastice  unitati,  non  dabo  ei  per 

mino.  Noverit  universitas  vestra  quod  co-  me  vel  alium,  publiée  vel    secreto,  auxi- 

nies   Fuscensis   taie   juramentum    prestitit  lium  vel  favorem  contra  ccclesiam  Roma- 

coram    iiobis].    Ego    comes    Convenarum  nam  vel  contra   eos   qui    eam   auctoritalo 

[cornes  Fuscensis]  coram  vobis  domino  Pc-  ecclesie   vel   vestra    impugnaverint.    lilud 

tro,  Dei    gratia   Sancte   Marie    in  Aquiro  idem  promitto  de  qualibet  persona,  que- 

diacono  cardinali,  Apostolice  sedis  legato,  cumque  illa   sit,  cui   auctoritate   Romane 

&  aliis  hic  presentibus,  libéra  &  sponta-  ecclesie  vel  vestra   guerra   tict.  Item  juro 

nea   mea  voluntate,   detestor,   reprobo   &  quod  super  hiis,  pro  quibus  exconinninica- 

abjuro  omnem  heresim   que  aliquid  dog-  tus  sum  ipso  jure  vel  aiio  modo,  &  super 

matisat  contra   sanctam    chatholicam   Ro-  aliis  excessibus  &  oft'ensis  meis,  mandatum 

manain  ccclesiam,  &  sacrosanctis  reliquiis,  &  sattisfactionem,  que  mihi  a  doiniao  papa 

Eucharistia  &  ligno   crucis   dominice   co-  vel    vobis    seu    alio    legato    vel    delegato 

ram   positis,  super  sancta   Dei   Evangelia  Apostolice  sedis  injuncta  fuerit,  juxta  possa 

tacta  libéra  voluntate  juro  sine  fraude  Si  meum  bona  fide  faciam.  Item  castrum  de 

malo  ingenio,  quod  non  ero  de  cetero  cre-  Salinis  [castrum    Fuscence]  vobis  vel  ves- 

tro  nuncio  assignabo  pro  securitate  &  fir- 

niitatc,   &    ut    servem   ea    que    piomitlo, 

■Trésor    des   chartes,  Toulouse,  sac    u,   n.   88  utrum    sattisfaciam    juxta   voluntatcm    do- 

[J.   320,  original    scellé],  &  FoiK,  n.   3  [J.   33^,  ^^j,,;  j^^^^g  ji;^  vestram,  &  ut  observem  juxta 

orieinal   scellél.  —   Nous   mettons    entre   crochets  i             /•  i               •                i    . 

o               .   '  ,                 ...,      .         ,  posse  meum  bona  nde  omnia  mandata,  que 

les   parties  ajoutées  ou   modifiées  dans   le  serment  .,  •            i         •                               i          i  •            ,        i- 

du    comte   de    Foix    (J.    33.),   &  en    italiques    les  ""h'    ^  /lomiuo    papa    vel    vob.s    vel    aho    Hd.prig. 

clauses  qui  se  trouvent  dans   l'ace   du  comte  de  Apostohce   sedis   legato   vcl   delegato   facta    ,t| 'll;^_ 

Comminges,   mais  n'existent  pas    dans  celui   du  iuerint.   Et    ex    nunc    fateor  me    prefatum 

comte  de  Foix.— Les  deux  actes  sont  d'ailleurs  du  castrum    nomiue    Romane    ecclesie   possi- 

iiicme  jour  &  rédigés  par  le  même  notaire.  [A. M.]  dere,  &  illud,  quam  citO  vohieritis  &  quail- 


An 
IZ14 


645 


PREUVES  DE  LÏIÎSTOÎRE  DE  LANGUEDOC. 


646 


documquo  volueiitis,  corporalitcr  assii:;- 
nabo,  &  hoiiiines  ipsius  castri,  quamdiii  in 
Romane  ecclesie  fuerint  potestate,  custo- 
dibus  castri  sicut  ordinaveritis  juranienla 
securita;is  faciam  exibere,  nonobstanle 
fidelitate  qiia  mihi  &  filiis  nieis  [.&:  filio 
nieoj  vel  alii  cuicumque  tenentur.  Item 
non  procurabo  nec  procurari  perniittani, 
Ut  ipsuni  castrum  vobis,  niinciis  vestiis 
sive  custodibus  per  vim  vel  fraudem  quo- 
modolibet  auferatiir.  Item  castrum  ipsiim 
mois  ciistodietur  expensis,  &  juro  quod  si 
aliquod  de  aliis  castris  nieis  pro  cautione 
&  firmitate  recipere  volueritis,  illiid  requi- 
sitiis  a  vobis  juxta  prescriptam  formam 
vobis  vel  vestro  nuncio  assigiiabo,  &  dabo 
.  operam  bona  fidc,  quod  Bernardus  filius 
meus  [quod  lilius  meus]  omnia  que  pre- 
iiiissa  sunt  juret,  impleat  &  observet.  Item 
juro'  quod  quandocumque  mandaveritis  mihi 
quod  unum  de  fdiis  meis,  excepta  filio  meo 
milite,  vobis  obsidem  tradam,  id  faciam  sine 
mora.  Et  volo  &c  assentio  &  concedo,  ut 
si  supiadicta  capitula  vel  aliquod  predic- 
torum  &  alla,  que  mihi  iujuncta  sunt  a 
domino  papa  vel  vobis  vel  alio  ecclesie 
Romane  legato  vel  delegato,  bona  fide  in 
pcrpetuum  non  servavero,  supradictum 
castrum  l'n  commissum  Romane  ecclesie 
caJat,  ik  excommuiiicatus,  perjurus  & 
sancte  Romane  ecclesie  inimicus  dcbeam 
ab  omnibus  reputari,  offendi  &  dampnifi- 
cari,  &  apuJ  omnes  civitates  &  castra  & 
villas  &  omnes  potentes  &  nobiles  viros 
mihi  omne  rtfugium,  commercium  &  be- 
neftcium  in  omnibus  penitus  dencgetur. 
Actuiii  est  hoc  publice  Narbone,  in  pa- 
latio  domini  archiepiscopi  Narbonensis, 
XIIII  kalendas  maii,  pontificatus  domini 
Innocentii  tercii  pape  anno  septinio  de- 
cimo,  presentibus...  Sancte  Marie  episcopo 
&  quondam  episcopo  Karcassone,  comité 
Sancio  [&  comité  Coiivenarum]  &  comité 
Fuxensi,  Sancti  Poncii,  Niciensis  &  de 
Elccto  abbatibus,  niajori  magistro  mili- 
cio  Templi,  domino    Hugone   de  Eaucio, 


Rogerii,  Adeulfo  subdelegato  domini  pape, 
magistro  Rofredo  ejusdeni  domini  pape 
scriptore,  magistris  Bernardo  canonico 
Wulteranensi,  Walfrido  Novarensi  capel- 
lanis  nostris  &  multis  aliis. 


173. 


CXI 


Serment  des  hahïtans  de  Narbonne 
au  cardinal  légat  '. 


Nos  Aimericus,  Dei  gratia  vicecomes 
Narbone,  &  boni  homines  de  Nar- 
bona,  coram  vobis  domino  P.  Dei  gratia 
Sancte  Marie  in  Aquiro  diacono  cardinali, 
Apostolice  sedis  legato,  &  aliis  hic  pre- 
sentibus, libéra  &  spontanea  nostra  volun- 
tate  detestamur,  reprobamus  &  adjuramus 
omnem  heresim,  quam  aliquis  dogmatizat 
contra  Romanam  ecclesiam  &  super  sancta 
Dei  Euvangelia  manu  tacta  libéra  voluntate 
juramus  sine  fraude  &  malo  ingenio,quod 
nec  sumus  nec  erimus  nunquam  credentes, 
fautoref,  adjutores,  defensores  vel  recep- 
tatores  hereticorum  nec  eciam  credencium, 
adjutoruni,  defensoruiu  vel  receptatorum 
eorumdem  hereticorum,  nec  omnibus  su- 
pradictis  nec  faiditis  vel  exheredatis  vel 
ruptariis  vel  aliis  ecclesie  Romane  inimicis 
impendemus  auxilium,  consilium  vel  favo- 
reni  ad  impugnandum  vel  dampnificandum 
terras,  que  ecclesie  Romane  nomine  vel 
mandate  a  quibuscumque  tenentur,  vel  ad 
impugnandum  vel  dampnificandum  illos, 
quicumque  illi  sint,  qui  ejusdem  ecclesie 
nomine  vel  auctoritate  tenent  vel  tene- 
bunt  easdem.  Immo  contra  omnes  supra- 
dictos  requisiti  juxia  posse  nostrum  bona 
fide  impendemus  auxilium  &  favorem  ec- 
clesie Romane  &  vobis  &  etiam  aliis  eccle- 
sie Romane  legatis,  nunciis  &  ministris. 
Item  juramus  quod  omnibus  statutis  & 
niandatis  Apostolice    sedis  &  vestris,  que 


Guillelmo  de   Montelecato,   Dalmacio    de      super  negotio   fidei   orthodoxe,  pro  pace 


Crescentis',  Guillelmo  de  Cardone,  Petro 

■  Cette  clause  n'est  pns  dans  la  charte  du  comte 
de  Foix.  [Note  Jes  BénéJ.] 

'  Dans  la  charte  du  comte  de  Foix,  Crcscenlio. 


stabilienda,  manutenenda  atque  servanda, 
8c  contra  violatores  ipsius  duxeritis  i'a- 
cienda,    dévote    obteniperabimus    &    ipsa 

'  Rrgistrum    curiae  Franeiae,   [JJ.  xxx-*,  f"  9  h.] 


An 
1214 


An 
1Z14 


An 
1214 


lîd.Olig. 
t.   111, 

col. 341, 


647 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


648 


juxta  posse  iiosfruni  bona  fide  servabinuis, 
ita  quod  non  teneamur  arma  sumere  con- 
tra violatores  pacis  extra  dyocesim  Narbo- 
nenseni,  iiisi  vicini  episcopatus  contra  vio- 
latores hiijusniodi  pariter  guerram  [facere] 
vellent.  Item  quod  aliquam  de  terris  ac- 
quisitis  a  crucesignatis  per  nos  vel  alios 
absque  mandato  sedis  Apostolice  vel  ves- 
tro  non  occupabinnis  nec  danipnificabi- 
nuis,  cum  omnes  ille  terre  ecclesie  Ro- 
mane nomine  vel  auctoritate  teneantur. 
Item  mandatis  apostolicis  &  vestris  pare- 
bimus,  si  per  pacem  vel  treugam  cum  ali- 
quo  loco  vel  persona  maudaveritis  nos 
facere  vel  habere.  Item  quod  nec  per  vim 
nec  per  fraudem  vobis  vel  amîcis  vestris 
castra  que  recipietis  a  comité  Sancio  vel 
ejus  filio  pro  caucione,  ut  videlicet  servet 
ea  que  promittit,  auferemus,  vel  ab  aliis 
juxta  posse  nostrum  auferri  permittemiis. 
Item  filium  illustris  memorie  P.  régis  Ara- 
gonura  non  auferemus  vel  substrahemus 
per  nos  vel  per  alios  a  potestate  &  custo- 
dia  vestra  vel  illius,  cui  forte  duxeritis  eum 
committendum ,  nec  permittemus  quem- 
quam  hoc  facere  juxta  posse  nostrum, 
immo  dabimus  vobis  consilium  &  auxi- 
lium,  juxta  voluntatem  vestram  &  posse 
nostrum,  eum  ducere  quociimque  volueri- 
tis.  Actum  est  ])ublice  Narboue. 


174.  —  CXII 

Ahjuratlon   des   consuls   de   Toulouse 
devant  le  légat  '. 

IN  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Christi. 
Nos  Jordanus  de  Villanova,  Aymericus 
de  Castronovo,  Arnaldus  Bernardus  Bau- 
dura,  Arnaldus  Barravus,  Vitalis  de  Prina- 
cho,  Peregrinus  Siguarius  &  Guillelnuis 
Bertrandus,  consules  Tholose  civitatis  & 
suburbii,  fatemur  &  juramento  firmamus, 
quod  sumus  procuratores  specialiter  cons- 
tituti  &  destinât!  ad  vestram  presentiam, 
domine    P.,  Dei    gratia   Saiicte    Marie    in 

'Trésor  des   chartes,  Toulouse,  snc    3,  n.   5i. 
[J.  Jo.'i,  original  scellé,] 


Aquiro  diacoiie  cardiualis,  Apostolice  sedis 
legate,  ab  universitate  Tholosanorum  tam 
de  civitate  quam  de  suburbio,  c|uod  vestris 
précise  pro  nobis  &  universitate  civitatis 
nostre  &  suburbii  pareamus  mandatis, 
que  nobis  vel  horainibus  de  civitate  vel 
suburbio  per  vos  vel  per  vestras  litteras 
facietis,  &  tam  coram  vobis,  domine  cardi- 
nalis,  quam  coram  aliis  hic  presentibus, 
libéra  &  spontanea  nostra  voluntate,  no- 
mine universitatis  civitatis  nostre  &  sub- 
urbii &  nostro,  detestamur  &  reprobamus 
&  abjuramus  omnem  heresim  &  omnem 
sectam,  que  aliquid  dogmatizat  contra 
sanctam  catholicam  Romanam  ecclesiam, 
&  ejusdem  ecclesie  Romane  doctrinam 
recipimus  &  approbamus,  &  sacrosanctis. 
reliquiis,  Eucharistia  &  ligno  cruels  do- 
niinice  coram  positis,  super  saiicta  Dei 
Evangelia  manu  tacta  libéra  voluntate  ju- 
ramus  sine  fraude  &  malo  ingenio,  quod 
nos  vel  cives  nostri  non  erimus  de  cetero 
heretici,  credentes,  fautores,  adjutores, 
deffensores  &  receptatores  hereticorum, 
necnon  credentium,  adjutorum,  defenso- 
rum  vel  receptatorum  hereticorum,  nec 
omnibus  supradictis  nec  etiam  faiditis, 
exheredatis  sive  ruptariis  vel  aliis  sancte 
Romane  ecclesie  inimicis  impendemus 
auxilium,  consilium  vel  favorem,  ad  im- 
pugnandum  vel  damniiicandum  terras,  que 
ecclesie  Romane  nomine  vel  mandato  a 
quibuscumque  tenentur  vel  tenebuntur, 
vel  ad  impugnandum  vel  damnificandum  il- 
los,  c|uicumc(ue  illi  sint,  qui  ejusdem  eccle- 
sie Romane  nomine  vel  auctoritate  tenent 
vel  tenebunt  easdeni.  Immo  contra  omnes 
supradictos,  scilicet  hereticos,  credentes, 
fautores,  adjutores,  defensores  vel  recep- 
tatores hereticorum,  necnon  &  fayditos 
&  exheredatos,  ruptarios  &  alios  sancte 
Romane  ecclesie  inimicos,  requisiti,  juxta 
posse  civitatis  nostre  &  suburbii  bona 
iide  impendemus  consilium,  auxilium  & 
favorem  sancte  Romane  ecclesie  &  vobis 
&  aliis  sancte  Romane  ecclesie  legatis, 
nunciis  &  ministris.  Item  juramus  quod 
aliquam  de  terris  acquisitis  a  crucesignatis 
per  nos  vel  alios  absque  speciali  mandato 
Apostolice  sedis  vel  vestro  non  occupabi- 
mus  vel  dampnificabimus.  Item  mandatis 
apostolicis  &  vestris  parebimus,  si  pacem 


An 
1Z14 


Êd.orig 

t.  111, 

col.  242 


An 
1214 


649 


Preuves  de  l'histoire  de  Languedoc. 


)JO 


An 


vsl  treiigani  ciim  aliquo  loco  vel  pcrsona 
mandabitis  nos  facere  vel  habcre.  Item 
jurannis  qiiod  omnibus  statutis  &  mandatis 
Apostolice  sedis  &  vestris  précise  &  abs- 
que  aliqua  conditionc  parebimus,  &  spe- 
cialiter  in  hiis,  que  super  negotiis  fidei 
orthodoxe  &  super  cx])urganda  civitate 
Tholosana  &  suburbio  ab  omni  spurcicia 
hereticorum  &  credentium  eorumdem,  & 
super  dispositionibus  vestris,  ad  corrobo- 
randam  &  confovendam  catholice  fidei  pu- 
ritatem,  necnoii  &  super  ])ace  stabilienda 
&  manutenenda  atque  servanda  contra 
violatores  ipsius,.&  super  maynadis  non 
fencndis  vel  receptandis,  &  stra.tis  publicis 
secure  servandis,  que  nobis  facta  fuerint, 
obtemperabimus  htimiliter  ac  dévote,  & 
illa  juxta  posse  civitatis  nostre  &  subur- 
bii  bona  fide  servabimus.  Item  juramus 
quod  comiti  Tholose  vel  filio  ejus  non 
dabiinus  nec  parabimus  per  nos  vel  alium, 
publiée  vel  secreto,  consilium,  auxilium 
vel  favorem  contra  sanctam  catholicam 
Romanam  ecclesiam  vel  illos,  qui  eosdem 
comitem  Tholose  vel  filium  ejus  auctori- 
fate  sancte  Romane  ecclesio  vel  vestra 
impugnabunt,  nonobstante  fidelitate  qua 
diclo  comiii  vel  filio  ejus  vel  alii  parère 
tenemur  nos,  vel  civitas  nostra  vel  subur- 
bium  tenetur.  Illud  idem  promictimus  do 
qualibet  persona,  quecumque  illa  sit,  cui 
auctoritate  sancte  Romane  ecclesie  vel 
vestra  guerra  fiet.  Item  juramus  quod  su- 
per hiis  omnibus,  pro  quibus  excommuni- 
cati  vel  interdicti  sunt  cives  Tholose,  & 
super  aliis  excessibus  &  offensis,  que  con- 
tra sanctam  catholicam  Romanam  eccle- 
siam &  ejus  ministros,  necnon  &  contra 
ecclesias  Tholose  civitatis  &  suburbii  vel 
alias  ecclesias  seu  contra  personas  eccle- 
siasticas  Tolosana  civitas  &  suburbium 
commisit,  hactenus  satisf'actionem  &  man- 
data, que  a  domino  papa  vel  vobis  seu 
alio  legato  vel   delegato  Apostolice  sedis 


suburbio,  qrando  vos  irr.ndnvci  itif,  ad  lo- 
cum  quem  nobis  designaverilis,  ad  queiu 
tute  venire  possimus,  ducemus,  &  illos  in 
vestra  vel  illius  cui  mandaveritis  libéra 
potestate  ponemus,  ut  quandiu  ecclesie 
Romane  placuerit,  in  vestra  vel  alioruni 
quibus  mandaveritis  custodia  teneatis  eos- 
dem, in  expensis  civitatis  &  suburbii.  Et 
volumus  &  assentimus  &  concedimus,  ut 
si  supradicta  capitula  vel  aliquod  predic- 
torum  &  ca  vel  aliquid  eorum,  que  nobis 
&  civitati  nostre  &  suburbio  viva  voce  vel 
per  litteras  injuncta  fuerint  a  domino 
papa  vel  vobis  vel  alio  sancte  Romane 
ecclesie  legato  vel  delegato,  bona  fide  in 
perpetuum  non  servaverimus,  supradicti 
obsides  juxta  voluntatem  summi  pontifi- 
cis  8{  vestram  puniantur.  Item  tam  nos 
quam  concives  nostri  excommunicati,  per. 
juri  &  Dei  &  sancte  Romane  ecclesie  ini- 
mici  ab  omnibus  rcputemur,  offendamur 
&  dampnificemur,  &  apud  omnes  civitatcs 
&  castra  &  villas  &  omnes  potentes  & 
nobiles  viros,  nobis  &  civitati  nostre  & 
suburbio  omne  refugium,  commercium  Se 
beneficium  in  omnibus  penitus  denegetur. 
Ita  videlicet  quod  si  aliqui  cives  nostri 
non  de  mandate  civitatis,  sed  sua  temeri- 
tate  venirent  contra  aliquid  predictorum, 
&  civitas  &  suburbium  ipsis  penam  infli- 
geret  bona  fide,  quam  possunt  pro  quali- 
tate  excessus,  ipsa  civitas  &  suburbium 
non  incurrant  predictam.  Item  promitti- 
mus  &  j'uramus,  quod  omnes  &  singulos 
de  civitate  Tholose  &  suburbio,  a  xiiir 
anno  &  supra,  juxta  premissam  formain 
juramentum  prestari  faciemus,  vel  ipsos 
ad  hoc  juxta  posse  nostrum  coarclabimus, 
penam  quamcumque  ipsis  inferre  possi- 
mus infligendo,  salvo  in  omnibus  mandalo 
summi  pontificis.  Actum  est  hoc  publiée 
Narbone,  in  palatio  domini  archiepiscopi 
Narbonensis,  vn°  kalendas  maii,  pontifica- 
tus  domini  Innocentii  III  pape  anno  XVH", 


nobis  vel  eidem  civitati  sive  suburbio  viva      presentibus  domino episcopo  Sancta 

Marie  &  domino  quondam  Carcassonensi, 
Sancti  Pontii,  Niciensi  &  de  Crassa  abbati- 
bus,  abbate  8c  sacrista  Sancti  Pauli,  niaiori 
archidiacono,  sacrista  &  Y.  de  Concis  cano- 
nico  Narbonensi,  fratre  Galtero  monacho 
Cisterciensi ,  majoribus  magistris  militie 
Templi  in  Aragonia  8i  Provincia,  majore 


voce  sive  per  litteras  injuncta  fuerint, 
juxta  posse  nostrum  &  civitatis  ipsius  & 
suburbii  faciemus  &  adimplcbimus  nos  & 
omnes  cives  nostri  bona  fide.  Item  jura- 
mus quod  quot  &  quales  obsides  requi- 
sieritis,  una  vice  vel  phiribus  vicibus,  tôt 
Se  taies,  tara  de  civitate  Tholose  quam  de 


l'd.orig. 

^  m, 

col.  2^3. 


1214 


6ji 


niEUVES  DE  L'ilîSTCIllE  DE  LANGUEDOC. 


65: 


An 
I  Z14 
3  niai. 


])r;ore  Jcrosoiiniitaiii  liospitalis  in  Arago- 

n'.a aixhidiacoiio.  Oscensi,   iiobilibus 

viris  comité  Fiixensi  &  Rogerio  Bernaicio 
lilio  ejus,  &  Adenulfo  subdiacono  doniiui 
pape,  Roffredo  ejusdem  domiiii  pape  scrip- 
tore  &  BeinarJo  caiionico  Wlturaiio,  ejus- 
dem domiui  caidinalis  capellanis,  Beniardo 
Amelii,  R.  Bistagno,  Johanne  fratre  ejus, 
magistro  Riccardo,  Romano,  P.  Raimundi, 
Benedicto  &  aliis  multis,  tam  de  civitate 
Narbonensi  quam  aliuude. 


175.  _  CXIII 

Cession  des  vicomtes  de  Nîmes  & 
d'Jgde  à  Simon  de  Montfort,  p ai- 
le vicomte  Bernard  Aton  '. 

IN  iiomine  Domini,  nnno  a  nativitatc 
ejusdem  MCCXIIII,  régnante  rcge  Plii- 
lippo,  quinto  nonas  maii.  Ego  Bernardus 
Atto,  filins  qiiondam  Bernardi  Attonis  vice- 
comitis  Nemausensis  &  Agatensis  &  Guil- 
lelme  uxoris  ejus,  nulla  vi  vel  dolo  seu 
metu  indnctus,  &c.  donc,  solvo,  cedo 
omninoque  in  perpetuum  derelinquo  & 
prorsus  transfère,  sine  iilla  mca  meoruni- 
qiie  retentione,  titulo  mère  &  perfecte 
donationis  que  inter  vivos  appellatur, 
vobis  domino  Simoni,  comili  Leicestrie, 
vicecomiti  Biterrensi  &  Carcassensi,  &  he- 
redibus  ac  successoribus  vestris,  ad  omncs 
voluntates  vestras  plenarie  faciendas,  vide- 
licet  omnes  actiones,  peticiones,  persequ- 
tiones,  exceptiones  &  defensiones  reaies 
&  personales  &  mixtas,  mihi  compétentes 
vel  ad  me  pertinentes,  &  generaiiter  om- 
nia  jura  corporalia  &  incorporalia,  com- 
munia seu  specialia,  ordinaria  &  extraor- 
dinaria  ad  me  pertineiitia,  &  mihi  nunc 
competentia  seu  deinceps  coiiipetitura  in 
civitate  seu  pro  civitate  Nemausensi,  cum 
vico  &  villis  &  castris  in  eodem  viceco- 
mitatu  seu  episcopatii  Nemausensi  consti- 
tutis,  cum  limitibns  suis,  &  in  civitate 
seu   pro   civitate  Agathensi,  cum   vico   & 


'  Original  scellé,  J,  890,  n.   1  :; 
Francj  JJ.  Xxx*,  l"  3  x", 


-   R,' 


villis  &:  cartris  in  codem  vicccomitaiu  non 
episcopatu  Agathensi  conslitutis  cum  limi- 
tibus    suis,    &    quicquid    in.  prcdictis    ci- 
vitatibus    seu    carum   vicecomitatibus   vel 
episcopatibus   ad    me   pertinet  vel   perti- 
ncre  débet,   in  dominationibus   &   juridi- 
tionibus  personarum   &  rerum   &  ia  om- 
nibus omnino  rcbus,  sicut  umquam  mclius 
8;  plenius   pater  meus  &  ego  post  ijisum 
visi    sumus    habuisse   vel    tenuisse    alif|uo 
tempore.  Et  de  his  omnibus  &  singulis  nie 
prorsus  disvcstio  &  vos  pleno  pert'ectoque 
jure  revestio,&c.  Hanc  autem  donatioiiem, 
solutionem  &  cessionem  tolius  supradicti 
honoris   confiteor   me    specialiter   fecissa 
vobis  domino  comiti  supradicto   &  vesiris, 
sciens  de  facto  &  prudens  de  jure,  multo- 
rum  sapientum  consilio,  propter  substitu- 
tionem    factam    inter  predecessores   mcos 
&  vicecomites  Biterris.  Qua  dicitur  si  sine 
descendentibus  decessissem,  supradicti  ho- 
nores, scilicet  Nemausum  cum  suo  episco- 
patu &  suis  limitibus  &  Agathen  cum  suo 
episcopatu  &  limitibus,  qui  cesserunt  in 
parteni  quondam  patris  mei,  ad  successo- 
res  vicecomitis  Biterrensis  jure  fideicom- 
missarie    substitutionis    pervenirent.     Et 
]5romitto  vobis  per  firmam  &  validam  sfi- 
])ulationem,  quod    hec   omnia   supradicta 
&  eorum  singula  fideliter  &  inviolabiliter 
tenebo,  &c.  &  omnes  cartas  &  omnia  ins- 
trumenta predictorum  honoruiu  vobis  pro 
possc  meo  tradam  &  restituam  fideliter.  Re- 
nuucians  in  eodem  sacramento  omnibus  & 
singulis,  quibus  contravenire  possem  nunc 
vel  in  futurum,  &  specialiter  illi  coiisiitu- 
tioni  que  dicit  donationes  ultra  D  solidos 
factas  sine  insinuatione  non  valere,  &  alii 
constitutioni,  que  dicit  ex  causa  ingratitu- 
diuis  donationem  jjosse  revocari,  &  omni- 
bus aliis  constitutionibus  promulgatis  seu 
promulgandis,  &:c.  Acta  sunt  hec  apuJ  Bi- 
tcrrim    in   palatio  domini  comitis.   Inter- 
fuerunt  testes  adhibiti  &  rogati  dominus 
Guido  de  Monteforti,  Petrus  Amelius  sa- 
crista  Biterrensis,  magister  Clarinus,  Ful- 
caudus  de  Berzeyo,  Lambertus  de  Tureio, 
Theobaldus    de    Novaviila,    Ferricus    de 
Isseio,  Gaudricus  de  Sanzure,  Gariaus  da 
Amolio,  Aiiuericus    Bofatus,  Arnaudus   de 
Baudaco,  Joaanes   frater  ejus,  Guiraudns 
Martini.    Rogatus   a   prcdictis    Beniaid.i» 


A.i 
1214 


ICJ.  oi'ig. 

I.  III, 
co!.-j.|t. 


653  miEUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  I,A>:GUEDCC.  CHa  

An  /S  il 

'*'"*     jMarliiri,  publiciis    Eitcrris    notarius,  licc      phani  in  Monte  Celio  presLytcr  cardinalis,      '^'■''' 
scripsit  Oocus  signi).  Apostolice  sedis  legatus,  uiiiversis  Chrisli 

iidelibus  ad  quos  prcseiis  scriptum  perve- 

nerit  in  Domino  salutem.  Cum   in   regno 

Francie     legationis     officio    fungeremur, 

17^'  iiitelleximus  nobilem  virum  Synionem,co- 

niitem   Montisl'ortis ,  Albiensem  &  Agen- 


An 
1214 

.;  j.iill. 


IN    nomii 
anno  In 


Donation  du  château   de   Verfeïl  nensem   diocèses  &  partem  non  niodicam 

à  l'éalise  de  Toulouse  ' .  Rutinensis    &  Caturcensis    diocesum  au- 

toritate  &  niandato  legatonim  Apostolice 
nomine  Domini  nostri  Jhesu  anicn,  sedis  mirabiliter  occupasse,  divina  gratia 
carnationis  ejusdeni  Bi''cc"xnir,  &  signatonim  auxilio  sufïiagante,  pro  co 
pridie  nonas  junii.  Nos  S.,  cornes  Linccs-  quod  terre  ipse,  hereticoruni  labe  poUtite, 
trie,  dominas  Montisf'ortis,  Dei  gialia  ab  bereticis  &  eorum  credentibus,  def- 
vicecomcs  Bitterris  &  Carcassone,  pro  rc-  fensoribus  &  receptatoribus  tenebantur, 
medio  anime  nostre  &  progenitonini  nos-  Tune  c[U0([ue  gentes  quamplurime  terra- 
trorum  &  etiani  successorum  nostrorum,  rum  predictarum,  in  proditionis  perfidiam 
casfrum  de  Viridifolio  cum  omni  tcne-  procidentes  ik  ab  ecclesie  obedientia  ac 
iiiento  suo  &  forciis  ad  ipsum  pertinent!-  fidelitate  comitis  memorati  proditorie  ré- 
bus, in  quibus  forciis  sunt  ad  presens  xx  cedentes,  in  labem  redierunt  derelictani, 
foci  vel  pauciores  vel  etiam  nulli,  dona-  erigentes  calcaneum  contra  Dcum,  rupta- 
nuis  &  concedimus  vobis  domino  R.  epi-  rios  &  mainadas  in  suum  auxilium  nicliil- 
scopo  Tholosano  &  succcssoribus  vestris  ominus  admittentcs.  Cum  autem  boc  ad 
in  perpetuum  plenarie  liberum  &  absolu-  aures  nostras  &  alia  fletu  digna  de  illis 
tum  ,  &  promitimus  vobis  quod  prefalum  partibus  pcrvenissent,  eorumdem  miserio 
castrum  cum  tenemento  &  forciis,  ut  pre-  miserentes,  &  attendentes  stragem  non 
dictum  est,a  domino  Ricardo  &  a  Bernardo  tantum  corporum,  set  etiam  animarum, 
Jordano  &.  fratribiis  suis  &  ab  omnibus  ad  partes  easdem  personaliter  accessimus, 
aliis,  qui  aliquid  ibi  pétant  ratione  domi-  Christi  nomine  invocato,  cum  multitudine 
nii,  quitum  &  liberum  &  absolutum  vobis  signatorum  in  auxilium  Jhesu  Christi. 
facieiuus  ik  successorihus  vestris.  Si  tamen  Cunique  ilhic  pervenissemus,  détériores 
prelium  campestre  nobis  paratur  in  parti-  invenimus  homines  terrarum  jamdictarum, 
bus  istis,  pro  recognitione  predicti  doni  8:  magis  criminibus  heresis,  fenoris,  rup- 
habebilis  nobilem  militem  unum  bene  mu-  tariorura  ac  prodiiionum  irretitos,  quam 
nitum,  qui  sit  ad  defensioneni  nostri  in  ex  relalione  didicissemus  primitus  alio- 
illo  prelio.  Datuni  Carcasssone.  rum.  Uude  injuriam  iteratam  sepius  Jhesu 

Christi  sine  débita  ultione  nolentes  per- 

transire,    nienioralo    comiti    dedimus    in 

maudatis,  c[uatinus  in  nomine  Domini  Sa- 

*>_     CXIV  baoth  in  jamdictos  &  alios  fidei  inimicos 

viriliter  insurgendo   terras   quas   aniiserat 

occuparet  &  alias  morbo  simili   laboran- 

,            Lettres  du  cardinal  Robert  de  Courçoil  ,es.  Qubd  ipse  curavit,  sicut  vir  providus 

''t'.iTi?'        en  jiiveur  de  Simon  de  I^lontjbrt'^.  &   discretus   &   intrepidus  Christi   miles, 

'"'■-^♦'  dévote  ac  humiliter  adimplere,  non   sine 

~^~^  ■(•   TN  jiomine  sancte  &  individue  Triniîa-  niulto  sudore  suo  &  suorum  &  exercitus 

1   tis,  amen.  Ego  Robcrius  crucis  Cristi  Jhesu  Christi,  terrast[ue  ipsas,  nobis  pre- 

juiilct.     servus,  divina  miseratione  tituli  Santti  Sic-  sentibus,  tani  miraculose  quam  mirabiliter 

occupavit,  Dei  gratia  largiente.  Unde  nos, 

'  JJ.  XIX-,  f"  187  V" i  transcription  d'environ  12^  t.  precipue  quia  terre  hereticorum,  defensc- 

'  Original  scellé,  J.  890,  n.  11,  —  Rcq.  lur.  •"""'.  receptatorum  &  fnutorum  ccrunulom 

Fraie;  JJ.  xx\s  f"  28  1°.  u  £cdc  ApostoHca  crajit  expositc,  ac  com;s 


A:l 
1.14 


)J.J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


656 


An 
1214 

7  no- 
vembre. 


iiijmoralus,  nuctoritats  &  niaiulaio  legato-  tactis   sacrosanctis   Evuangfcliis   facrar.îcii- 

riini  sctlis  ejusdem,  prius  occupaverat  ter-  tiim   fidelilatis  vobis  &  domino  nieo  Anial- 

ras  superius  nominatas,  quas  per  proditio-  rico  piimogciiito  filio  vestro,  salva  (amen  in 

nem  inimicorum  fidei  amissas  postmodum  omnibus  fidelitate  vestra.  Confiteor  etiam 

ad   mandatum   nostrum    iterum   acquisivit,  per   me   &   hcredcs    mecs,   qiiod   vobis    & 

attendentes  etiam  a  Domino  factiim  esse,  heredibus  vcstris  iratiis  &  paccatus,  in  lite 

&  ideo    potins    firmitatem    debent    que  a  &  in  quiète,  teneor  reddere  feodum  prc- 

Deo  gesta  sunt  perpetuam  obtinere,  terras  dictum,  quandocumque  fuero  per  vos  vel 

superius   nominatas  ac  etiam    alias,    quas  vestrum  certum  nuncium  requisitus,  &  vos 

infra  termines  nostre  legationis  auctoritate  &  heredes  vestri  michi  &  heredibus  meis 

aliorum    legatorum    &    nostra    in   Christi  sine    dampno    nieo  &  meorum    restituera 

nomine   acquisivit,    comiti    supradicto    &  sicut  bonus  dominus  candem  ferram  debe- 

successoribus  suis  concessimus   possiden-  tis.  Preterea  de  prefata  terra  teneor  guer- 

das,  easdem  ipsi   &  successoribus    suis  in  rani  facere,  pro  vobis  &  heredibus  vestris, 

perpetuum  autoritate  qua  fungimur  cou-  contra  quemlibet  hominem.  Et  si  forte  de 

firmantes,  Actum   anno    gratie  millesimo,  gratia  vestra  guerram  non  facerem,  teneor 

ducentesimo,  quartodecimo,  niense  julio,  vobis  ad  faciendam  guerram  reddere  ter- 


An 
1Z14 


apud  Sanctam  Liberatam, 


.78. 


cxv 


ram  ipsam,  si  fuero  ut   dictum  est  supe- 
rius requisitus. 

Et  nos  S.  comes  Leycestrie,  &c.  '  vobis, 
Henrice  comes  Ruthenensis,  &  heredibus 
vestris  totam  predictam  terram  in  feodum 
concedimus,  salvo  servitio  quod  pro  ea 
facere  nobis  &  heredibus  nostris  debetis. 


Hommage  de  Henri,  comte  de  Rodey      &  confitemur  quod  si  forte  terram  sepe- 


dictam  vel  partem  nobis  aut  heredibus 
nostris  reddideritis,  ipsam  vobis  &  heredi- 
bus vestris  bona  fide  reddere  cum  integri- 
tate  tenemur.  Et  promittimus  vobis  &  he- 
redibus vestris  per  nos  &  heredes  nostros, 
quod  feodum  cjuod  a  vobis  tenetur,  vobis 
inconsultis,  a  feodatariis  vestris  nuUatenus 


à  Simon  de  I\IontJàrt 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
anno  Incarnationis  ejusdem  m''cc"xiv", 
VII  idus  novcmbris.  Notum  sit  tam  presen- 
tibus  quam  futuris  presentem  paginam 
inspecturis,    quod    ego    Henricus    comes 

Ruthenensis,   [comitatum    Ruthenensem],  adquiremus  ;  immo,  si  vobis  necesse  fuerit, 

Rodenam,  vicecomitatum  de  Cambolatio,  ad   manutenendum  &  defendendum  prefa- 

&  Abbatiam  cum  pertinentiis  suis,  &  to-  tum  feodum   &  alla  jura  vestra,  quamdiu 

tam  aliara  terram  quam  habeo  citra  Oltum,  vos  &  heredes  vestri   in    nostra  fidelitate 

salvo  tamen  jure  domini  pape  super  Mon-  nianseritis,  vos  juvabimus  bona  fide.   In- 

teroserio,  &  ecclesie  Aniciensis  super  cas-  super,  si  forte  aliquam  injuriam  vel  offen- 

tro  de  Securo,  &  salvo  etiam   jure  quod  sam  nobis  vel  nostris  fecistis,  illam  vobis 

habet   Ruthenensis    episcopus   in    moneta  plane   remittimus  &  alias  querimonias,  si 

&  castris  Copiaci  &  Combreti,  recipio  in  quas   forte   usque  ad  hanc  diem  adversus 

feudum  a  vobis  domino  meo  S.,  Dei  gratia  vos  habebamus.  Servitium  autem,quod  pro 

comité   Leicestrie,    domino    Montisfortis,  dicto  feodo  nobis  facere  tenemini,  est  illud 

Dei  providentia  Biterrensi  &  Carcasseiisi  quod  tenebamini  facere  comiti  Tholosano. 

vicecomife,  &  propter  idem  feodum  confi-  Hanc  autem  concordiam  &  conventionem 

teor  me  homagium   fecisse,  ac  prestitisse  fecimus  ad  consilium  ik  arbitrium  venera- 

biliuni   patrum  Mimathensis,  Caturcensis, 

'  Archives  du  domaine  de  Rodez,  n.  327.  [Col- 

lationné    sur    le    registre    JJ.    xiii,    ("    17   r".    Ce  '  La    copie  de  JJ.    xiii    porte    distinctement   ce 

qui    est  entre  crochets   n'existe  pas   dans    la    copie  mot  que  l'original  devait  aussi    porter,  à  en   juger 

de   ce   manuscrit.]  —  Voir   Bonal,   Hist,   mss,  des  par  la   lecture  de   D.  Vaissete,  qui   avait   imprimé 

■omtcs  de  Rode:^,  t.  r,  p.  323.  &  etiam.   [A,  M.] 


liJ.o.b. 

t.  111, 

col.  2 40. 


An 
1114 


607 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


658 


An 
1214 

1 1>  no- 
vembre. 


Ruthenensi?,  Carcassensis,  Albiensis  epi- 
scoporum  &  magistri  Tliedisii  canonici 
Janiiensis.  Et  ut  ipsa  concordia  &  conven- 
tio  robur  obtineat  perpétue  firmitatis,  duo 
instrumenta  par  alfabetum  divisa  fecimus 
inde  fieri  &  fam  sigilla  nostra  quam  pre- 
dictorum  episcoporum  &  magistri  Thedi- 
sii  eisdem  apponi.  Actum  apud  Ruthenam, 
in  caméra  episcopi,  presentibus  domino 
R.  Uticensi  episcopo,  P.  Garcino  archi- 
diacono  Beafe  Marie  de  Montepesulnno, 
G.  archipresbitero  de  Conchis,  D.  de  Pra- 
dis,  magist.  W°.  canonicis  Ruthenensibuj, 
W".  Farsat,  V.  de  Granerio,  Petro  Ar- 
naldo,  R.  decano  Beati  Aniani  Aurelianen- 
sis,  Lamberto  de  Lymos,  Thebaudo  de 
Novavilia,  Ferrino  de  Issino,  R.  de  Ca- 
turco,  Philippo  Goloen,  V/°.  Pétri,  W". 
de  Medendeborc,  W.  de  Mota,  W",  de 
Cracovilla,  Begone  de  Calmonte,  B.  de 
Cardaillaco,  Fortanerio  de  Maurleone,  G. 
de  Mirabelle,  B.  de  Paris,  B.  de  Proinas", 
V.  de  Sannaco,  Gagone  de  Cambolatio. 


179. 

Engagement  de  plusieurs  chtUeaux 
du  Rouergue,  à  Simon  de  I^lont- 
fort  ^ 

CARTA    KPISCOPOROM     MIMATIIENSIS,    RUTHENF.NSIS 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
amen,  anno  Incarnationis  ejusdem 
nrcc"  quartodecimo,  XVI  kalendas  decem- 
bris.  Notum  sit  universis  presenfem  pagi- 
nam  inspecturis,  quod  nos  W.,  Dei  gratia 
Mimathensis  &  P.  Ruthenensis  episcopi, 
castrum  de  Roca  deValserga,  &  castrum 
Sancti  Genesii  cum  omnibus  j\iribus  & 
pertincnciis  suis,  qiie  nomine  Romane  ec- 
clesie  fenebamus,  vobis  domino  Symoni 
comiti  Leycestrie,  domino  Montisfortis, 
Dei  providentia  Bïtterrensi  &  Karcassensi 
vicecomiti,  pro  pace  servanda  &  utilitate 
Ecclesie  ad  custodieadum  committimus,  ita 


vidclicet  quod  vos  eadem  casira  cum  pcr- 
tinenciis    suis    nobis    aut    legato    aut    alii 
nuncio  domini  pape,  habentibus  super  hoc 
ejusdem  lifteras  spéciales,  sine  difiicultate 
aliqua  restitui  facietis,  receptis  prius  no- 
veni    milibus    solidorum    Mergoliensium , 
quos  a  vobis   recepimus  pro  expensis,  ex 
quibus  nos  Mimathensis  habuimus  quin- 
qiie    milia    &    quingeiitos    solidos    &    nos 
Ruthenensis  tria  milia  &  quingentos,  & 
receptis  prius  aliis  moderatis  expensis,  si 
qiias  prêter  redditus  castrorum  ipsorum  ik 
pertinentiarum  ipsorum  pro  custodia  eo- 
rumdem    juramento   custodum    constilciit 
eos  fecisse.  Et  nos  Symon,  cornes  Leyces- 
trie, dominus  Montisfortis,  Dei  providen- 
tia Bitterrensis  &  Karcassensis  vicecomes, 
promittimus    vobis    dominis     Mamathen- 
sis  {sic')  &  Ruthenensi  episcopis,  &  in  pe- 
riculo   anime    nostre    per   Lambertum    do 
Cavriaco,  militem  nostrum,  jurari  fecimus 
super  sancta  Dei  Evangelia,  c(uod  preJicta 
castra  &   jura   ipsorum  faciemus  fideliter 
custodiri  &  restitui  secundum  formam  su- 
perius  expressara  a  vobis.  Actum  in  obsi- 
dione  Severiaci,  ad  consilium  &  ammoni- 
tionem    magistri   Thedisii,    canonici    Ja- 
nuensis,  in  presentia  Clarini,  cancellarii 
ejusdem    domini    comitis   de    Monteforii, 
Deodati  de  Pradis,  canonici  Ruthenensis, 
prefati   Lamberti,   Remundi    de   Caturco, 
Theobaldi  de  Novavilia,  Ferrini  de  Isseyo, 
Philippi    Gorloenni,    Guillelmi    Farsati, 
P.  prioris  Sancti  Genesii,  Hugonis  Carbo- 
nerii,  Bernardi  de  Sala  &  Bertrandi  bai- 
livi. 


i8o.  —  CXVI 

Lettres  de  Simon  de  Montjbrt  en  fa- 
veur de  l'évêque  de  Nimes  ^  du 
vicomte  de  Narhonne  '. 


An 


I.    A  NNOablncarnatione  Domini  MCCXIV, 

■t\  VII  idus  februarii,  &c.  ego  Simon, 

Dei  miseratione  cornes  Lincestrie,  domi- 


l'.d.f>i;f;. 
1.111," 

col.  2.\C>, 

An 

1 2 1 5 

7 
fcviicr. 


'  D.  Vaissete  avait  impîiir.é  de  Provmas.  [A.  M.)  '  Archives  du  domaine  de  Montpellier,  vig.  de 

'  JJ.  XIII,  f"44  t",  n.63j  copie  d'environ  i25o.       Nimes,  liasse  1,  n.  2. 


C^H)  ■  PREUVES  DE  L'HISTOIllE  DE  LANGUEDOC.  CCo 


An 

I  2  |5 

32  ma 


An  '  An 

mis  Monîisfortis,  viceconies  Biterrensis  &  cr.ptione  capiamini,  vel  quod  nnnlalis  ter-      '''"^ 

Carcasseusis,  &c.   intiiitil   pietatis,  &c ram  vestram.  Immo  ero  fidelis  adjinor  ad 

dono vobis  domino  Arnaldo,  veiierabi-  def'endenduin    &    manutenendum    vos    8c 

lis  ecclesiae  Sanctae  Maiiae  sedis  Nemaii-  vestros  &  terram  vestram  &  jura  in  per- 

seiisis  episcopo,  videlicet  villani  totani  de  petuiim.  Et  eodem  modo  cives  Narbonenfes 

Amiglavo,  in  vicecomitatu  Nemausensi  si-  jiirarunt.  Actum  Carcassone  in  palatio  do- 

tam,  &c quam  habeo  vel  habere  debeo  mini  comitis,  in  presentia  domini  Lodovici 

seii  habiturus   siim  aliquo  modo,   sive  ra-  priniogeniti  domini   Philippi   illustri    (oi'c) 

tione   comitatus    K.   Tolosae   comitis   seu  régis  Franconim,  8c  domini  episcopi  Bel- 

ratione    vicecomitatus   Nemausensis,   &c.  vassensis,  8c  domini  comitis  Sancti  Failli, 

Acta  sunt  haec  in  caméra  staris  de  Portu,  8c   domini   vicecomitis   de    Meiedinio,   8c 

coram    rogatis   testibus,   magistro   Thedi-  domini   Mathei  de  Montemaiirecino,  do- 

sio,  8cc.  Haec  facta  siint  assensu  &  volun-  mini  Bochardi  de  Marleto  8:  domini  Aiv.al- 

tate  Amalrici  primogeniti  praedicti  comi-  rici    filii    domini    comitis    8c   Tibaldi   de 

tis,  8c  sigillata  per  manum  Clarini  cancel-  Novavilla  ^  Ferrini    de   Isseio  8c  Clarini 

larii  ejiisdem  comitis.  cancellarii    domini   comitis   8c  Geraldi   de 

II.  In' nomineDomini  nostri  JesuChristi,  Narbona  8c  Johannis  Bislani   8c  Raimundi 

anno    Incarnationis    ejiisdem    m"  cc°  XV",  Eislani   8c  Giiillelmi   Udalardi,  8c   quam- 

j    régnante  rege  PhilipjK),  XI  kalendas  jiinii.  plurium    aliorum,   8c  Guillelmi  de  Pauii- 

Notum    sit   omnibus    ])resentem    paginam  niano  scriptoris  Narbone  publiai,  qui  hec 

inspecturis,  quod  nos  S.  comes  Leicestrie,  scripsit. 
dominas    Montisfortis  8c  Dei   providentia 

Biterris  8c  Carcassone  vicecomes,  nobilem ■■■ 

virum   Aimericum   vicecomitem   Narbone, 
8c  oiiines  cives  Narbonenses,  8c  alios  ho- 

mines  8c  totam   terram   ad    jurisdictionem  loi. 
ejusdem  Aimerici    spectantes,  sub    nostra 

custodia,  protectione  8c  defensionc  in  per-  Accord  entre  Vévéqiie  d'Ujès  &  Simon 

prtuum   recipimus,  proniitenlcs  quod  eos  de  Montjbrt  ' , 
8c   jura    ipsorum    bona   fide   custodiemus, 

manutenebimus  8c  a  quolibet  homine  ra-  tN   nomine  Domini   nostri  Jesu  Cliristi, 

tionabiliter  defendemus,  8c  omnem  ranco-  i      amen,    anno     Incarnationis     ejusdem 

rem  seu  malam  voluntatem  quam  adversus  M'ccxilii",  ir  nonas  niarcii.  Ego  Symon,    q 

eum  vel  suos  ocçasione   qualibet   habeba-  comes   Leycestrie,  dominas   Montisfortis, 

mus,  pro  nobis  8c  fratre  nostro  Guidone  Dei  providentia  Eitterrensis  8c  Carcassen- 

8c  filio   nostro   Amalrico  8c  pro   omnibus  sis    vicecomes,    habens    ex    comendatione 

hominibus  nostris  remittimus  eis  ex  toto.  domini    P.,   Dei    gratia   Sancte    Marie    iii 

Et  supradicta  omnia  fecimus  Ferrinum  mi-  Aquiro  dyaconi  cardinalis,  Apostolice  se- 

litem    nostrum    in    anima    nostra    jurare;  dis    legati,   totam    terram    8c  omnia   jura, 

Aimericus  vero  8c  Narbonenses  nobis  se-  que  Raimundus  quondam  comes  Tholose 

Cundum    f'ormam    inf'eriiis    scriptam    juia-  habebat  vel  habere  debebat  8c  tenebat  per 

runt.  se   vel    per   aliuni    in    dyocesi    Uticensi, 

l^d.orig.       Ego  Aimericus  vicecomes  Narbone,  juro  audito  quod  ecclesia  Uticensis  a  predicto 

cùi.247.   vobis  S.  domino  comiti  Leicestrie,  domino  quondam    Raimundo    comité    Tholosano 

Montisfortis   8c   Dei    providentia   Biterris  gravata   in   multis   fuerat  8c  oppressa,  ad 

Ëc  Carcassone  vicecomiti,  peipetuam  s.cu-  honorem  Dei  &i  beati  Theodorici  martirij, 

ritatem  8c  pacem,  8c  quod  non  ero  in  cou-  pro  remedio  anime  mee  8c  parentum  meo- 

silio  vel  auxilio  quod  vos  vel  vestri  homi-  rum;  sicut  melius  possum  ,  dono  8c  cedo 

nés  amitatis  viiam  vel  meubrum,  vel  luala  per  me  successoresque  mcos  in  perpctiiuiii, 

'  Trésor  des  chartes,  Narbo.ine,  n.   1.  [Auj.  h  '  Ardiives  nation.iles;  J,   8p?,  n,  9;   original 

337,  n.  I,  original  scellé.]  scelU, 


An 

I  2l5 


An 


PilEUVES  DE  L'ilîSTOÎIlE  DE  LAKGUEDCC. 


CCz 


trado  tibi,  cîonilno  R.  Uiicensi  episcopo  Si 
successoribus  tuis  &  pro  te  ccclesie  Uti- 
censi,    totiim    illiid,   qiioJ   predictus    Rai- 
niundus,  quondam  cornes  Tholosamis  vcl 
aliquis  pro  eo  habebat  vel  habere  debebat 
in  Mociaco  &  ejus  teiiemento;  &  quicquid 
habebat  idem  cornes  Tholosanus  prefatus 
apud  Sanctum  Benedictum  vel  aliquis  pro 
eo;  &  quicquid  habebat  apud  Rocam  Cer- 
veriam;  &  quicquid  habebat  apud  Areolas 
vel  aliquis  pro  eoj  &  quicquid  habebat  vel 
aliquis  pro  co  apud  Novellas;  &  quicquid 
habebat  apud  Sanctum  Ferreolum  vel  ejus 
pertenemeiitum,  &  mansum   de  Flans,  & 
bastidam  de  Gras,  &  bastidam  de  Barron, 
villam  Sancti  Johannis  de  Maroiolis  cuni 
suis  appendiciis,  &  bastidam  Poncii  Sar- 
pelli,    &   illud    quod    habebat   sepedictus 
quondam   cornes  in  inansis  circa  Taraus; 
ik  vicariam  quam  tenebat  Bermoudus   de 
Utecia   a    comité   Tholosano,    &    si    ([uid 
idem  cornes  quondam  Tholosanus  habebat 
infra  Uteciam  vel  aliquis  pro  eo,  &  villam 
Sancti  Poncii,  &  villam  de  Ners  cum  suis 
pcrtineuciis,  &  nonnm  partem  pedagiorum 
&   decimam,    que  accipiuntur  per  totam 
dyocesim  Uticensem,  nonam  pro  dominio 
&  decimam  pro  décima.  Et  totum  quod  ac- 
cipiam  in  pedagio,  tenebo  ad  feudum  a  te 
prediclo  domino  episcopo  &  ecclesia  Uti- 
censi.  Concedo  etiam  &  dono  sub  prcdicta 
forma  preposito  8c  capitulo  Uticensi  cas- 
trum  de  Castillione  cum  suis  pertinentiis 
pleno  jure,  excepta  animadversione   san- 
guinis,  quam  michi  retineo  &  successori- 
bus meis,  si   inde  fîeri  debeat  mutilatio 
membri   vel    peua    niortis    infligi.    Et    si 
propter  hoc  debeat  fieri  bonorum  publi- 
catio,    habebit   ipse   prepositus   Vticensis 
medietatem    8i   ego   aliam,    in    mobilibus 
tautum;    in   possessionibus   vero    habebo 
nichil.  In  Castro  de  Villa  Acaria   habebo 
illam  partem,  quam  cornes  quondam  Tho- 
losanus habebat  in  eo,  &  si  plus  percipie- 
bat  ibi  prefatus  quondam  cornes,  illud  res* 
tituam  preposito  &  capitulo  Uticensi,  & 
hoc    débet    fieri    sccundum    instrumenta 
facta   inter  capitulum   Uticense  &  quon- 
dam  comifem  Tholosanum.  Et  est  scien- 
dum  quod  in  omnibus  hiis  predictis,  que 
tibi,  domino  K.  meiiiorato  episcopo,  dedi 
Se  coacessi,  sicut  superius  coiUinetur,  ex- 


ccpto  Mociaco,  lîabebo  aniii;aùversio!iem 
raiit;uiiiis,  si  inclc  debeat  fieri  mutilatio 
menibri  vel  pena  mortis  infligi.  Et  si  prop- 
ter hoc  debeat  fieri  bonorum  publicatio, 
tu  habebis  partem  mediam  &  ego  aliam, 
in  mobilibus  tantumj  in  possessionibus 
vero  nichil  habebo.  Sanctam  Anastaciam 
or  Mociacum  habebis  tu  &  ecclesia  Uli- 
censis  pleno  jure.  Preterea  in  compenso 
dyocesis  Uticensis  habeo  ego  ad  feudum 
quartam  partem  compensi  a  te  &  ab  eccle- 
sia Uticensi,  pleno  jure.  In  aliis  autem 
fendis,  in  quibus  habebat  a  te  predictus 
quondam  cornes  Tholosanus  firmancias  & 
justicias,  habebo  ego  ilîas  ad  feudum  a  te 
&  ab  ecclesia  Uticensi  pleno  jure.  In  fen- 
dis vero  michi  concessis  a  te  predicto  do- 
mino episcopo  Uticensi,  non  possum  nec 
debeo  instituere  aliquem  sine  consilio  epi- 
scopi  &  ecclesie  Uticensis.  Item  si  in  pre- 
dictis feudis  aliquam  forciam  velaliquas 
forcias  facere  me  contingerit  vel  aliquem 
pro  me,  illam  vel  ilIas  debeo  accipere  ad 
feudum  a  te  ik  ecclesia  Uticensi.  Tibi 
etiam  domino  predicto  episcopo  Uticensi 
stipule  specialiter,  bona  fide  promittens, 
quod  quandocumque  terra  predicta  a  do- 
mino papa  niihi  fuerit  perpetuo  assignat», 
de  terra  ipsa  tibi  a  me  conccssa  faciam 
instrumentum  fieri  tibi  &  ecclesie  Uti- 
censi 8c  capitulo,  sicut  melius  &  ufilius 
tibi  8c  ecclesie  Uticensi  &  capitulo  visum 
fuerit  expedire,  8c  fidelitatem  tibi  faciam 
8c  hominium  pro  tota  terra  Uticensis  dio- 
cesis,  quam  habebo  in  feudum,  secunduni 
tenorem  instrumentorum,  que  facta  sunt 
inter  predecessorem  tuum  Se  dominum  R., 
quondam  comitem  Tholosanum.  Domiuus 
autem  episcopus  cum  ecclesia  Uticensi 
quasi  bonus  dominus  8c  legitimus  tenetur 
me  deffendere  8c  juvare,  quantum  ad  feu- 
dum, quod  de  ipso  8c  ecclesia  predicta  te- 
neo,  dinoscitur  pertinere.  Et  ut  hec  omiiia 
perpetuam  obtineant  firmitatem,  predic- 
tam  cartam  sigillo  nostro  Se  predicti  epi- 
scopi  feci  8<  volui  niunimine  confîrmari. 
Actum  Carcassone,  anno  8c  die  quo  supra, 
per  manum  Clarini  cancellarii  nostri. 

Au  dos  :  De  donatione  facta  a  comité 
Montisforlis  episcopo  Uticensi,  8c  de  hiis, 
que  comes  Tholose  habebat  apud  Uteciaiu 
8c  in  multis  cnstrif.  —  Videatur  quia  mng- 


I  2  1  J 


An 
12  13 


663 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


664 


An 


An 

121") 

lô  mars. 


niim  c?t&  est  siispcctiim,  cjiiia  caret  sigillo 
coniitis  Moutisf'ortis. 


182. 

Donation  de  Guîllem  de  Minerhe  à  la 
commanderie  de  Campagnols* . 

IN  nomine  Domiiii,  anno  Incarnationis 
ejusdem  MCCXIIII,  rege  régnante  Phi- 
lippe, XVII  kalendas  aprilis.  Notiim  sit 
hec  audieiiftibus] ,  quoniam  ego  Guillel- 
miis  de  Minerba,  non  inductus  vi  vel  dolo 
aut  siiggestione  alicujus  persone  nec  cir- 

cumventus  iii  aliquo,  sed [spon]ta- 

nea  mea  voliintate  &  piiro  mentis  affectu, 
bona  fide,  cum  hac  publica  valitura  scrip- 
tiira  dono,  offero,  trado  atqiie  concedo 
nieipsum,  corpus  &  animam  meam  cum 
rcbus  meis,  per  donatum  &  confratrem  in 
vita  &  morte  Domino  Deo  &  sancte  Ma- 
rie &  sancto  Johanni  Baptiste  &  hospitali 
Jerosolimitano,  in  manum  scilicet  &  po- 
testatem  tui  domini  Martini  de  Andos, 
prioris  Sancti  Egidii,  &  Sancii  de  Alver- 
nico,  comendatoris  Montispessulani ,  & 
Pernardi  de  Biterri,  domus  Narbone  &  do- 
nius  Sancti  Pétri  de  Mar  comendatoris,  & 
fralris  Rainaldi,  curam  &  amministratio- 
nem  domus  Narbone  tenentis.  Quas  domos 
Hospitalis  8i  omnes  alias  &  earum  fratres, 
bona  8j  res  ubique  pro  posse  nieo  me  sem- 
per  diligere,  protégera  &  honorare  bona 
fide  promitto,  &  ipse  domus  &  fratres  si- 
militer  versa  vice  me  &  res  meas  sicut  eas 
decet  salvent,  custodiant  &  défendant,  & 
ego  in  ciminterio  Hospitalis  eligo  mihi  se- 
pulturam.  At  si  vivens  seculo  renuntiaturus 
aliquam  domum  ordinis  intrare  &  habitum 
religionis  suscipere  [vellem],  non  liceat 
mihi  amodo  uUam  aliam  domum  intrare 
nisi  domum  Hospitalis,  ibique  recipiant 
me  in  fratrem,  restitutis  clamoribus  meis, 
si  légitime  intrare  potero.  Itaqne  ego  dic- 
tas Guillelmus  de  Minerba,  per  me  &  meos, 
bona  fide,  cum  hac  valitura  carta  dono  & 

'  Archives    de    In     Haute-Garonne.    OrJie    de 
Saint-Jean,  Campagnols,  II,  2p,  original. 


justa  inter  vivos  donationc  nunc  Si  in  per- 
petuum  irrevocabiliter  in  presenti  trado 
pro  amore  Dei  &  sainte  anime  niee  nieo- 
rumque  antecessorum  [&]  successorum  ac 
■  peccatorum  nostrorum  remissione,  vobis 
dictis  fratribus  hospitalis  Jerosolimitani 
&  successoribus  vestris  &  eidem  hospitali 
Jerosolimitano  vobisque  fratribus  presen- 
tibus  &  futuris  Deo  servientibus,  ad  fa- 
ciendas  omnes  vestras  &  Hospitalis  volun- 
tates  &  utilitates,  omnes  meos  [ma]satges 
&  bordairias  de  Durcani,  que  habeo  in  Mi- 
nerbensi  patria  in  dominatione  Minerbe, 

quos  masatges  &  bordairias  dono cum 

hominibus  &  feminis  &  laborationibus  he- 
remis  &  condirectis  &  omnibus  mihi  per- 
tinentibus  &  pertinere  debentibus,  sicuti 
melius  &  plen[ius  pa]ter  meus  quondam 
Guillelmus  de  Minerba  &  ego  habuimus. 
Item  dono  vobis  pascherium  per  totam 
terram  meam  sine  missione  &  servitio  & 

re[bus jdimento  Hospitalis.  Adhuc  & 

dono  hospitali  Jerosolimitano  &  fratribus 
in  fine  mea,  pro  amore  Dei,  equm  meum 
&  totum  armamentum  meum  de  ferro  & 
fuste.  Et  si  non  haberem  equm  &  arma- 
mentum, assigne  ibi  pro  helemosina,  pro 
emendameiito  equi  &  armamenti,  m  solidos 
Melgorienses  super  omnes  res  meas  &  su- 
per totum  honorem  meum,  quousaue  Hos- 
pitali &  fratribus  compleantur.  Et  quod 
hoc  totum  ita  attendam  &  compleam  & 
hanc  meam  voluntatem  &  proposituiu  in 
aliquo  non  miitem  neque  mutare  possini, 
super  sancta  Dei  Evangelia  corporaliter 
tacta  in  manus  tui,  domini  prioris  Sancti 
Egidii,  Martini  de  Andos,  in  domo  Sancti 
Johannis  Narbonensis,  in  ecclesia  ubi  spe- 
cialiter  mihi  locum  eligo,  bona  fide  juro. 
—  Ego  itaque  Martinus  de  Andos,  assensu 
&  voluntate  fratrum  nostrorum,  recipio 
te  Guillelmum  de  Minerba  cum  rébus  tuis 
per  donatum  &  confratrem  nostrum  & 
hospitalis  Jerosolimitani,  salva  ordinis 
nostri  institutione,  &  recipio  te  socium  & 
participem  in  omnibus  beneficiis  &  he- 
lemosinis  &  orationibus,  in  sacrificiis  & 
missis,  in  serviciis  pauperum  &  infirmo- 
rum  &  aliis  omnibus  bonis  [spirituajlibus, 
c|ue  in  cunctis  hospitalis  Jerosolimitani 
domibus  citra  mare  &  ultra  mare  jiigiter 
fi  tint,  quatenus  talem  in  Domino  qualem 


' 665  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  666  ~~ 

An  An 

'^'"'     nos   ipsi   prestolamur  niereamini  in  fiitii-  niam,  quod   liée   de   licencia   Zi  voluntale 

mm  recipere  portionem.  Testes  sunt  Rai-  ejusdem  pontificis  laciainus.  Débet  autcm 

mundus  de  Salis,  Bertrandiis  de  Oviliano,  ideçi  cornes  ex  pacto,  pro  prefato  Castro  8c 

Raimundus  de  Castronovo,  Bernardus   de  redditibiis  ipsiiis  assignatis,  episcopo  Viva- 

Capitolio,  Arnaldus    de  Villispassantibus,  rieiisi,  nobis    B.  &    successoribus    nostris 

Raimundus    de    Minerba,    frater   Giiillel-  qui  pro  tempore  resederint,  facere  homa- 

nuis   capellanus   domiui    prioris   S<   frater  giuni    &   jurare   fidelifatem,  consilium    & 

Arnaldus  de   Barbainuio.    Pctrus   Martini  auxilium   se  nobis  &  successoribus  nostris 

scripsit.  prestiturum  infra  termines  nostre  dyocesis 

contra  omnes  homines,  qui  guerram  faciant 

' contra  episcopum,  dummodo  idem  episco- 

pus  paratus  sit  eis  jusiiciara  exhibere,  pa- 

„o  r'Y\'tT  cem,  ecclesias,  stratas  publicas,  castra  & 

totam    terram    episcopi    &   ecclesie   Viva- 

^  ._  riensis  se  bona  fide  &  totis  viribus,  suis 

Donation  du  château  de  l  Argentière  sumptibus,   contra   omnes    homines   infra 

par  l'évêque    de    Viviers   à    Simon  dictos  terminos  defensurumj  adiciens  ju- 

de  Montjbrt  '.  ramento  quod  universas  possessiones,  quas 

hodie  tenemus,  sive  sint  castella  sive  alla,   lîd.orig, 

l-d.orig.    -pj    Dei  gratia  Vivariensis  episcopus,  om-  permittet  nos  &  successores  nostros  paci-    cuj.'il^. 

côi.247.    -t^.  nibus  Christi  fidelibus  présentes  lit-  lice  possidere,  &    nuUo   tempore   nos  vel 

teras  inspecturis  salutem    in  Domino.  Ad  successores  nostros  super  predictis  inquie- 

An       noticiam  omnium  volumus  pervenire,  quod  tabit,  nec  aliquid  de  predictis  vel  aliis  feu- 

'^'^     nos  domino  Symoni  comiti  Leycestrie,  do-  dis,  que  habet  vel  habiturus  est  episcopus 

4  juillet,   n^ino  Montisfortis,  Dei  gratia  Biterrensi  Vivariensis  in  Argentaria   &  in  tota  dyo- 

&    Carcassensi    vicecomiti    &    heredibus  cesi  Vivariensi,  per  se  vel  per  alium,  ali- 

suis,  concedimus   &  donamus   in   feudum  qua   occasione   sive   titulo,   acquiret  sine 

castrura  de  Fanojovis  in  Argentaria,  &  me-  assensu  &  concessione  episcopi  Vivarien- 

dietatera  omnium  reddituum,  tam  in  justi-  sis  pro   tempore  residentis,  nec  impeditt 

ciis  quam  aliis   omnibus,  que  pro  delicto  quominus  episcopus  Vivariensis  in  Argeii- 

comitis  Tolose  inciderunt  in   commissum  taria  vel  aliis  fendis  episcopalibus  acqui 


in   villa   Argentarie,  &  medietatem   com-  rere   possit   pro    sue   arbitrio   voluntatis, 

pcnsi  pacis  in  tota  dyocest  Vivariensi.  Sub  excepto  in  his  que  eidem  a  nobis  superius 

hac  forma,  quod   ipse  impetrare  débet  a  sunt  concessa.  Preterea  concedimus  eidem 

domino  Innocentio  summo  pontifice,  quod  usque  ad  quinquennium  medietatem  red- 

ipse  nobis  episcopo  precipiat,  ut  predic-  dituum   deciniarum,  quas    laici   detinent, 

tum  castrum  &  predictos  redditus  trada-  scilicet  de  fructibus,  pratis,  ortis,  animali- 

mus  ipsi  &  assignemus.  Sane  si  a  prefato  bus,  piscationibus  &  aliis  que  in  canonc 

Romano   pontilice    predicta    idem    comes  precipiuntur    persolvi.     Predictos    autem 

obtiiiere  non  posset,  &  nos  B.  episcopus  redditus  decimarum  sub  hac  forma  eidem 

Vivariensis  possemus  ab  eodem  pontifice  concedimus,  quod  ipse  tenetur  ex  pacto  & 

obtinere,  quod  predictum  castrum  Argen-  promissione  nobis  universos  laicos  nostre 

tarie  &  redditus  ejusdem   nobis  concède-  dyocesis  militari  manu  compellere  ad  pre- 

ret,  nos   similiter  pretaxatum   castrum   &  dictas  décimas  persolvendas.  Elapso  vero 

dimidiam    partent    reddituum   Argentarie,  quinquennio,  prefate  décime  ad  Vivarien- 

rcstituta  primo  nobis  expensarum  medie-  sem  episcopum  cum  integritate  reddibunt, 

tate  per  eundem  comitem,  ipsi  assignabi-  &  comes   nichil   in    eis    percipiet;    nichil 

mus,   sub   hac  forma  &  pactionibus  infe-  oininus  tanien  idem  comes  postea  compel- 

rius    annotatis,   si   idem    comes   a  sumnio  leret   imperpetuum,    &    heredes    sui    post 

pontifice  litteras  impetraverit  in  hanc  for-  ipsum,  solvere  episcopo  décimas  supradic- 

las.  Ad  hec  alteram  medietatem  reddituum 

'  Rr^.  car,  Frinc.  [JJ.  \\\\  f"  i :">  l.\  univcrsoruiii,  quos  comes  Tholosc  h:bcbac 


An 

121  j 


65/ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


C68 


An 

I  2  I  fj 
I  2 

•juillet. 


in  Argjnfarin,  r.obis  &  siiccessoribus  nos-  nitoriim  ncstrornm,  daniiis  Si  conceilimiis 
fris  reservanius,  &  in  jurameato  iidelita-  imi;er])etiiiim  titiilo  nicro  c-leniosine,  Deo 
tis,  quod  dictas  conies  Moiitisfortis  nobis  8r  ecclesio  Sancti  Trophimi  Arelatensis  & 
&  sticcessoribiis  iiostris  preslabit,  inseroro  canonicis  ibidem  Deo  servientibus,  ducen- 
tenetiir,  quod  prediclam  nicdietatem  nobis  tos  solidos  Remnndensis  nionete,  singulis 
&  successoribus  nostris  servabit  illibatam,  annis,  in  festo  beati  Trophimi,  apud  Are- 
&  in  nullo  eam  dimiuiiet,  sed  faciet  ipsam  latum  per  senescallum  nostrum  de  Belli- 
nos  &  successores  nostros  pacifice  possi-  quadro  persolvendos.  Dicti  vero  canonici 
dere.  Castnim  autem  Fanijovis  predictum  celebiabunt  in  predicta  ecclesia  anniver- 
jiiravit  conies,  tactis  sacrosantis  Evuange-  sarium  bone  niemorie  Symonis  patris  nos- 
liis,  se  nobis  &  successoribus  nostris  red-  tri  &  aliorum  progenitorum  nostrorum 
diturum  &  restituturum,  quocienscumque  singulis  annis  quinfodecimo  kalendas  au- 
&  quandocumque  requisierimus  per  nos  gusti,  8c  nostrum  post  decessum  nostrum. 
vel  csrium  nuncium  nostrum  ab  eodem  Ut  autem  predicta  donatio  robur  obtineat 
comité  vel  aliis,  qui  nomine  ipsius  predic-  perpétue  iirmitatis,  presentem  cartam  si- 
tuai castrum  tenuerint.  Si  vero  quando-  gilli  nostri  munimine  fecimus  roborari. 
cumque  rex  Francie  aliquem  episcopum  Actum  apud  Bellic[uadrum ,  anno  &  die 
Vivariensem  guerra  infeslaret,  non   tene-  quo  supra,  per  manum  Clarini  cnncelhuii 


tur  dictus  comes  personaliter  contra  re- 
gem  dictum  episcopum  adjuvare,  set  mili- 
tes &  clientes  suos  ad  defensionem  castri 
Fanijovis  &  Argentarie  ministrabit.  Nos 
vero   &i  successores   nostri    contra   oiiines 


predictum  feudum  noscitur  pertinere.  Hec 
autem  omnia  intelligenda  sunt  bona  fide  a 
nobis  &  successoribus  nostris  &  a  dicto 
comité  &  suis  heredibus.  Porro  ut  pre- 
dicta  omnia    illibata    couserventur    &    ne 


trumentum  sigillorum  nostrorum  nos  & 
dictus  comes  fecimus  munimine  confir- 
luari.  Actum  apud  Auriolum,  anno  Do- 
iiiini  i\i"'CC"xv",  iiii"  nouas  julii. 


184.  —  CXVIII 
Extrait  de  divers  actes. 


quarto  idus  julii.  Nos  Symon,  comes  Lei- 
cestrie,  dominus  Montisfortis,  Dei  provi- 
dentia  Biterrensis  &  Karcassonensis  vice- 
comcs,  pro  salute  anime  nostre  &  proge- 


An 


t.  III 

col.  2.19 


nostri. 

IL  In'  nomine,  &c.  anno  I.  ejusdem 
M°  ce  xv°,  VIII  idus  aug.  Notum  sit  uni- 
versis  présentes  litteras  inspecturis,  c[uod 
ego  Raimunda  de  Castriis  recipio  in  feo- 


homincs  dictum  comitem  &  heredes  suos  dum  a  vobis  &  heredibus  vestris,  domine 
tenemur  defendere  ac  juvare  super  pre-  Symon,  conies  Leycestrie,  domine  Montis- 
dicto  feudo,  quantum   nos  decuerit  &  ad      fortis,  Dei  providentia  Biterrensis  &  Car- 


cassensis  vicecomes,  pro  me  &  meis  filiis 
R.  de  Castriis  &  Petro  Armengaudi,  omnia 
jura  que  habeo  apud  Podium-Loterium  Se 
Sanctum  Petrum  &  in  termiiiiis  villarum 
istarum,  &  omnem  aliam  terram  quam  non 


possint  in  dubium  revocari,  presens  ins-       teneo  de  alio  domino,  concedens  &  pro- 


iiiittens  firmiter  bona  fide  quod  ego  &  pre- 
dicti  filii  mei  de  vobis  &  heredibus  vestris 
tenebimus  hec  predicta,  &  dicti  fîlii  mei 
récipient  ista  de  vobis  &  heredibus  vestris, 
quando  pervenerint  ad  etatem  &  tune  fa- 
cient  vobis  homagiuni  de  predictis.  Quod 
si  forte  facere  recusarent,  ego  tenebor 
vobis  reddere  quinque  niilia  solidorum 
Melgoriensium  pro  pena,  &  hec  omnia 
me  fideliter  servaturam,  tactis  sacrosanctis 
Evangcliis,  juravi.  Et  nos  Symon,  comes 
Leycestrie,  dominus  Montisfortis,  Dei  pro- 
I.  TN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Chrlsti,  videntia  Biterrensis  &  Karcassonensis  vice- 
1   anno   Incarnat,    ejusdem   m°  ce"  xv". 


comes,  vobis  domine  Raymonde  &  filiis 
vestris  concedimus  in  ieudum  predicta 
omnia,  sicut  superius  est  expressum,  pro- 
mittentes  vobis  &  dictis  filiis  vestris  quod 
erimus  vobis  &  ipsis  boni  domini  &  fide- 


An 
1 2 1 5 

C  iiuût. 


Rcgiitrum  curiac  Frttnciac.  [JJ.  X\X'>,  f"  26  v".]  '  Rcg'istrum  curiae  Franciae.  [JJ.  xxx*  ,  (°  6  i".] 


An 
r  21  j 


6^9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


670 


An 


Its,  iiec  feodiini  istud  aliciii  tiaJenius  vcl 
dabimus  iiisi  heredi  nostro,  qui  erit  vi;;c- 
comes  Biterrensis,  nec  aliiiin  mediatorcm 
poneraus  nos  vel  heredes  nostri  iiiter  te 
vel  heredes  tiios,  nisi  istum  qui  erit  vicc- 
conies  Biterrensis.  Ad  majoreni  autem  hu- 
jus  rei  securitatem ,  duo  instrumenta  per 
alphal)etuin  divisa  fecinius  indc  fieri,  quo- 
rum alterum  sigilli  nostri  nuinimine  feci- 
mus  sigillari,  dicta  vero  Rainionda,  quia 
sigillum  non  habebat,  sigillo  venerabilis 
patris  domini  A.,  l.ectorensis  electi,  & 
P.  Amelii,  sacriste  Biterrensis,  fecit  alte- 
rum sigillari.  Actum  apud  Biterrim,  per 
manum  Clarini  cancellarii  ipsius  comitis. 
Testes  dominus  A.  clectus  Lectorensis,  P. 
Aiuelii  sacrista  Biterrensis,  qui  ad  peti- 
tionem  dicte  domine  sigilla  sua  apposue- 
runt  huic  carte,  Stephanus  de  Cerviano  & 
Stephanus  filius  ejus,  Pefrus  de  Rocha- 
fiche,  Poncius  de  Ollaiarga  &  Clarinus 
cancellarius  supradictus. 

III.  Anno  '  ab  Incarnatione  Clirisli 
M°CC"XV'',  régnante  Philippo  rege,  mense 
augusti,  feria  V".  Sciendum  est  quod  con- 
troversia  fuit  iiiter  G.  de  Levias  niaresca!- 
lum  ex  uiia  parte,  &  conventum  domus 
Bolbone  ex  alia  parle.  Item  ego  Guido 
de  Levias,  niarescallus  domini  comitis  Mon- 
tisfortis,  dono  &  concedo  imperpetuum 
Domino  Deo  8j  béate  Marie  &  omnibus 
sanctis  ejus  &  tibi  Raimiindo  Segerio,  ab- 
bati  domus  Bolbone,  &  omni  conventui 
domus  Bolbone  présent!  &  futuro,  pro 
amore  Dei  8c  anime  mee,  très  modios  de 
blati  in  unoquoque  anno  in  niessibus,  sci- 
licet  duos  modios  de  araone  &  unum  mo- 
dium  frumenti  ad  mensiiram  Mirapiscis. 
Quem  blatum  laudo  &  concedo  ut  habeatis 
de  villa  de  Maderiis  in  unoquoque  anno 
în  messibus,  omni  fempore.  Et  conventus 
domus  Bolbone  acccpit  me  pro  fratre  in 
omnibus  bonis  domus  Bolbone,  &  propfer 
liane  elccniosinam  jamdictam,  quam  vobis 
dono,  sicut  dictum  est  desuper,  predictus 
conventus  domus  Bolbone  mihi  diffinit 
omnes  clamores  ik  qiierimonias  &  peti- 
tiones,  quas  mihi  &  de  me  facicbant  ullo- 
niodo. 


■  Archives  d;  l'jbbayc  de  Boulbone.  [Doat,  v.  8j 


IV.  t  Tcdisius',  diviiia  pcniiissione  Aga- 
tensis    episcopus,   &  Isarnus   de    Aragone 
archidiachonus  Carcassensis,  &  Guilleliuus 
Arnaldi    de  Sopstz,  &  Petrus   Martini  de 
Castronovo,  universis  prcsentem  pagiiiam 
iiispecturis  salutem  in  Domino.  Cuin  intcr 
Teverendum  virum  Guillelmum  abbatem  & 
conventum  monasterii  Crassensis  ex  jjarto 
una,  &c  nobilem  viruni  dominuni  Symonem, 
comitem_  Leycestrie,  dominum  Moiitisfor- 
tis,   Dei  gratia   Biterrensem   &  Karcasso- 
nensem    vicecomitem    ex    altéra,    conlro- 
versic  plurime  verterentur  super  rébus  & 
possessionibiis  infrascriptis,  de  controvcr- 
siis  illis  compromiserunt  in  nos  sub  pena 
quingentaruni    marcharum  argenti   utrim- 
que  promissa,  ita  videlicet  quod  quicquij 
nos  quatuor  simul,  vel  nos  dictus  episco- 
pus cum   Petro  Martini  &  Guiilelmo  Ar- 
naldi vel  etiam  cum  solo  Guiilelmo  Arnaldi, 
statueremus  vel    mandaremus   super   uni- 
versis ac  singulis  controversiis,  partes  ipse 
perpetuo    8c    irrevocabiliter    observarent. 
Renunciaverunt  insuper  ex  certa  sciencia 
omnibus  exceptionibus,  defensionibus   Se 
appcllacioiiibus,   que   possent    competere 
cis,   ad    mandatum   a   nobis   interposilum 
vcl  mandata  vel  ipsorum  aliquid  inf'ringen- 
dum.  Expressum   etiam  fuit  a  partibus   &i 
concessum,  ut  que  contra  mandatum  nos- 
trum  vol  mandata  veniret,  pena  predicta  & 
nctionibus  8c  exceptionibus  sibi  competen- 
tibus  mulctaretur   8c   mandatum    nostrum 
nichilomiiius  servaretur.  Erant  autem  con- 
troversie  de  castris  istis,  scilicet  Sepiano, 
Malveriis,  Sancto  Cucuphato,  Bastida  que 
dicitur  Bollonach,  Verzelano,  Cominiano, 
Curtibus,  Vallepigeria   8c  medietate  ville 
de  Bcllvezer,  que  omnia  supradictus  conies 
petebat  a  dicto  abbate  jure  pignoris,  alk- 
gans  se  successorem  esse  militum  qui  tene- 
bant   ea    jure    pignoris    obligaïa.    Petebat 
preterea    idem   comes  villam    de  Bluniac, 
diccns  eani  ad  se  proprietatis  jure  omni 
modo  pertinere.  Ex  diverse  vcro  memora- 
tus  abbas  exceptiones  plurimas  contra  pro- 
posila  opponebat.  Petebat  etiam  a  comité 
suprascripto  castrum  de  Capraspina,  cas- 

'Orijjinal  scellé;  supplément  in  Trésor  des  ch. Tr- 
ies, J.  850,  n.  16.  —  Regiitrum  curiaf  Franct^te, 
JJ.  >\.\A. 


24 


An 

I  2  lij 
OUI 


An 
izrj 


671 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


67; 


triini  de  Canesiispenso,  castrum  de  Claro-  Ponciiis  de  Flasciano,  Caniiïacli,  Treussa- 

nionte,  villam  que  dicitur  Villaloiiga,  vil-  iiella.    Omnes    supradictos    honiines    cuni 

lani  de  Montegardall,  villam   de  Coiano,  iixoribus  8c   liberis   ik  posteris  suis  dicfo 

villam  de  Lucho,   castrum  deVentajone,  comiti  adjudicamus,  eumdem   a  peticioiie 

villam  de  Ferrais,  villam  de  Majoaras,  vil-  abbalis  &  dicti  moiiasterii  absolventes  su- 

lam  de  Comellis,  castrum  de  Alaricho,  vil-  per    honiinibus    supradiclis.    Possessiones 

lam   de   Moscz,  castrum   de  Montelauro,  autem  teneaiit  predicti  homines  quascuni- 

castrum  de  Coffolent,  castrum  de  Leuquo,  que    habent   in    predicto     castro    &    ejus 

que  omnia   dicebat   esse   monasterii   jam-  perlinenciis  a  Crassensi    monasterio   sine 

dicti;  castrum  de  Capraspinavidelicet,  quia  con)itis   questione.    Pretcrea    adjudicamus 

jpsum  semper  fuisse  proprium   Crasseusis  eidem  comiti  castrum  de  Blumac  cum  suis 

monasterii  asserebat;  alia  vero  prenotata  pertinenciis,  retentis  tamcn  jamdicio  mo- 

dicebat    comissa    esse    eidem     monasterio  naslerio   his    omnibus,   que   ad   sacrisliam 

propter  delictum  militum,  qui  ea  a  dicto  ejusdcm  pertinere  noscuntur  aniiquitus  in 

monasterio,  sicut  ipse  allegabat,  tenuerant  ipso   casiro   &    ejus    terminiis    manifeste, 

jure   feudi.   Contra  hec  vero   exceptiones  Castra  vero  alia  suprascripta  &  villas  cum 

opponebat  plurimas  dictus  cornes.  Super  suis  pertinenciis,  que  memoratiis  abbas  sibi 

quibus  omnibus  pars  utraque  testes  pluri-  comissa  dicc;bat  propter  delictum  militum, 

mos  &  instrumenta  produxit.  Nos  igitur,  quibus,   eodem  abbate  asserente,  iuerant 

visis  &  auditis   &    diligenter  consideralis  antiquitus    inleudata,    supradicto    comiti 

allegacioiiibus,  instrumentis  &  atestacio-  adjudicamus  ex  integro,  ita  tamen  ut  ea  a 

iiibus  utriusque  partis,  absolvinius  dictuju  monasterio   Crassensi    in  feudum  teneant 

abbatem  &  monasterium  Crassensem  ejus-  tam  ipse  quam  heredes  ejus  perpetuo,  salvo 

que  loci  conventum    a   peticione   comitis  tamen  semper  ipsi  monasterio  in  his  omni- 

supradicti  super  castris  &  villis  istis  :  vide-  bus  jure  feudi.  Ut  autem  hec  omnia  per- 

licet  Sepiano,  Malveriis,  Bastida  cjue  dici-  maneant  inconcussa  perpetuo,  sigillorum 

tur    Bollonach,   Verzellano,    Cominiano,  nostronim  auctoritate  presentem  pagiuam 

Curtibus   &  medietate  de  Belvezer,  adju-  roboramus.  Et  nos  Guillelmus,  Dei  gratia 

dicantes  hec  omnia  cum  suis  pertinenciis  abbas  !k  conventus  Crassensis  monasterii, 

eidem  monasterio  pleno  jure,  salvis  tamen  "OS  etiam  Symon,  cornes  Leycestrie,  domi- 

eidem   comiti    in  villa  de    Malveriis    octo  lU'S  Montisfortis,  Dei   gratia  Bitterrensis 

modiis  ordei,  &  in  Bastida  de  BoUonacho  &  Karcassensis  vicecomes,  predicta  omnia 

sex  modiis  ordei,   &  in  villa  de  Curtibus  sicut   superius  sunt  expressa  approbamus 

uuo  modio  frumenti,  prestandis  ei  albergo  atque    concedimus,   promittentes    ea   nos 

nomine    annuatim.    Adjudicamus    insuper  inviolabiliter  perpetuo  servaturos,  renun- 

castrum    de   Capraspina  cum   pertinenciis  ciantes   insuper  omni  auxilio  juris  atqiie 

suis  omnibus  eidem  monasterio,  salvis  ta-  consuetudinis,  quo  possemus  adversus  su- 

men  &  retentis  comiti  hominibus  decem  prascripta  ullo   tempore  adjuvari,  &  ideo 

&  octo  casalium    in   eodem    Castro,   salva  presentem  paginam  sigillorum   nostrorum 

eciam    alberga    triginta    militum    in    ipso  munimine    coniirmamus.    Et    nos    Symon 

Castro    eidem    coniili    annuatim.    Nomina  comes  predictus  profitemur  accepisse  a  vo- 

autem   hominum    sunt   hec   :   homines   de  bis   domino   Guillelmo,    abbate  predicto, 

manso  de    Richa  de  Scolis,  &  de   manso  decem   milia   Melgoriens.   solidor.   bono- 

Guillelmi  de  Scolis,  filii  Pétri  de  Scolis,  &  rum    &   centum    modios   annone,   viginti 

Guillelmi  de  Scolis,  filii  Rogerii  de  Scolis,  frumenii  &  octuaginta  ordei,  pro  summa 

&  Poncii  &  Raimundi  iiliorum  Rogerii  de  debiti,  quam  petebamus  nomine  pignoris 

Scolis,  &  infantes  Bernardi   de  Scolis,  &  in  villis  superius  prenotatis,  &  pro  sump- 

Amelius,  &  Arssendis  Recorda,  &  Petrus  tibus,  quos  in  eisdem  hediiicandis  ac  mu- 

Mariini,  &  Petrus  de  Buschano  filius  Rai-  niendis  fecerant  creditores.  Renunciamus 

mundi  de  Buschano,  Martinus  de  Cross,  insuper  ex  certa  sciencia  exceptioni  non 

Martinus  de  Buschano,  Arnaldus  de  Cross,  numeiatc  pecunie,  predictum  nionastciium 

Johannes  de  Pradis,  Rogcrius  iratcr  ejus,  super   his  pcnitus  absolventes.  Actuiii  est 


An 

I2l5 


ICd.orig. 
I.lll. 


An 

I2l3 


673 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


674 


A  il 


An 

121  5 

24  août. 


hoc  Carcassone,  in  palacio  domini  comhis 
Montisfortis,  anno  lucaniacionis  Christi 
niillesimo  duceiitesimo  quiiito  decinio, 
nono  kalendas  septembris,  in  presencia 
domini  Amalrici  primogeniti  domini  co- 
mitis  supradicti  &  Philippi  Golloan  senes- 
challi  Carcassone  &  Titbaldi  de  Anovi'.a 
&  Clarini  cancellarii  &  Ferrini  de  Yssino 
&  Benedicti  chamerarii  Crassensis  &  Be- 
rengarii  de  Montesereno  helemosiiiarii, 
&  Bernardi  de  Tolvegas  prioris  Riudarii, 
Bereiigarii  de  Albars  sacriste  &  Rainnindi 
Arnaldi  Barbabruna  &  Sancii  Morlane  & 
Giiillelmi  Arnaldi  Morlane  &  Bernardi 
Barravi  &  Bruneti  de  Sancto  Felice  & 
aliorum  plurium,  qui  erant  in-predicto 
palacio  propter  ista  négocia  congregati, 
&  Pétri  de  Berriacho  qui  hanc  cartam 
scripsit,  régnante  Philippo  Franchorum 
rege. 

V.  Tedisius'  divina  permissione  Aga- 
thensis  episcopus,  &  Isarnus  de  Aragone 
arcbidiaconus  Carcassone  &  Guillelmus 
Arnaldi  de  Sopez  &  Pefrus  Martini  de 
Castronovo,  universis  presentem  paginam 
inspecturis  salutem  in  Domino.  Cum  inter 
reverendum  virum  Guillelniuni  abbatem  & 
conventum  monasterii  Crassensis  ex  parte 
una,  &  nobilem  virum  Alanum  de  Roci, 
doniinum  de  Termines  ex  altéra,  contro- 
versiae  plurimae  verterentur  super  castris, 
villis  atque  villaribus  &  locis  &  juribus 
infrascriptis,  de  controversiis  illis  conipro- 
niiserunt  in  nos  sub  poena  quingentarum 
marcarum  argenti  utrinque  proniissa,  ita 
videlicet  ut  quidquid  nos  quatuor  sinuil 
vel  nos  dictus  episcopus  cum  Petro  Mar- 
tini &  Guillelmo  Arnaldi,  vel  etiam  cum 
solo  Guillelmo  Arnaldi ,  statueremus  & 
mandaremus  super  universis  &  singulis 
controversiis,  partes  ipse  perpetuo  &  ir- 
revocabiliter  observarent.  Renunciaverunt 
insuper  ex  carta  scientia  omnibus  exccp- 
tionibus,  defensionibus  &  appellationibus, 
que  possent  eis  competere,  ad  mandatum 
a  nobis  interpositum  vel  mandata  vel  ali- 
quod  eorum  infringendum.  Expressum 
etiam  fuit  a  partibus  &  concessuni,  ut  pars 

'  Archives  de  l'abbaye  de  La  Grasse.  [Dont,  66, 
{"  3i8;  voir  Malivil,  Cartula'ire  de  Cctcasionne, 
t.  2,  p.  262. j 


que  contra  mandatum  nostrum  vel  mandata 
veniret,   poena  predicta   &  actionibus  & 
exceptionibus  sibi  competentibus  mulcta- 
retur,  &  mandatum  nostrum  nichilominus 
servaretur.  Erant  autem  controversiae  sur 
per  villis  de  Buxa,  de  Villario,  de  Aureria, 
de   Aurariola,  de  Castilione,  de  villa   de 
Fausta,  que  alio  nomine  dicitur  Segura,  de 
villa  de  Pazuls,  de  Villario  Singulane,  de 
Covidano,  de  Furciis,  de  villa  de  Maciaco, 
de  Massaguello,  de  Sadelano,  de  castro  de 
Duroforte,  de  villa  que  dicitur  Rocha  t'e 
Fano,  de  valle  Cauleria,  de  valle  Caulai- 
reto,   de  villa   de  Tuxano,  de  medietate 
Vineevetule,  de  villa  de  Mansionibus,  que 
omnia  dicebat  predictus   abbas  esse  juris 
Crassensis  monasterii,  eo  quod  quondam 
tenerentur  in  feudum  a  dicto  monasterio 
&  eidem  erant  sicut  asserebat  variis  ra- 
tionibus  jam  comissa.  Conquerebatur  etiam 
de  predicto  Alano  super  multis  injuriis& 
dampnis,  que  ab  eodcm  illata  sibi  &  mo- 
nasterio affirmabat.  Econtra  dominus  Ala- 
nus   hec  negabat,  allegans  ad   se   ratione 
dominii  de  Termes  predicta  omnia  perti- 
nere.  Pefebat  etiam  a  predicto  monasterio 
&  abbate  castrum  de  Palairaco,  Quintilia- 
iium,  Triviacum,  Montemrubeum,  Laire- 
riam  cum  omnibus  pertinentiis  suis.  Peîe- 
bat  etiam  albergam  in  villa  de  Novellis  & 
de  Paderno,  de   Moleto  &  Estagello,  de 
Fontibus,    de    Canoas,    de    Pedilano,   de 
Ripisaltis,  de  Crassa,    de  Torneissaru,  de 
Sancto  Petro,  de  Sancto  Laurentio,  de  Te- 
zano,  de  Campolongo,   &   hec   quotiens- 
cumque  vellet  &  cum  omnibus  sociis  suis. 
Item   petebat   nomine  census    in   villa  do 
Moleto  unum  modium  ordei,  in  Paderno 
unum  modium  ordei,  in  Estagello  vigiiiti 
eminas   ordei  ad  mensuram  Perpiniani,  in 
Canoas  viginti  eminas,  in  Cornelano  trcs 
eminas  olei,  in  Ripisaltis  duos  olei  sesta- 
rios,   unum  modium  ordei  in  villa  Sancti 
Pétri,  unum  modium  ordei  in  villa  de  Tor- 
neissaru, duos  modios  ordei  in  villa  Sancti 
Laurentii.  Petebat  etiam  quatuor  casales 
hominum  in  villa  Sancti  Pétri  de  Calmis, 
scilicet   casalem    Pétri    Poncii   &  casalem 
d'en  Guerra,  casalem  Rainnindi  Sutoris,  ca- 
salem Peiri  Servientis,  que  omnia  dicebat 
predictus  Alanus  ad  se  ratione  dominii  de 
Terminis  pertinerc.  Conquerebatur  cliam 


Vin. 


075                        PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  676   "~ 

An  '  '  An 
de  imiltis  danipnis  &  injuriis,  qiias  ab  ab-  tronim  munimiiio  roboramus.  —  Et  nos  '^'^ 
bâte  &  monachis  &  aliis  homiiiibiis  ejusdem  Guillelmus,  Dei  gratia  abbas,  &  conveiitus 
nionasterii  sibi  &  suis  bominibiis  dicebat  nionasterii  Crassensis,  &  Alanus  de  Roci, 
injustissinie  irrogatas.  Econtra  doniimis  dominus  de  Terniinis,  predicta  omnia  ap- 
abbas  bec  negabat,  diceus  villas  &  loca  &  probamus  &  concedinius,  &  nos  ea  incon- 
castra  predicta  ad  jus  Crassensis  nionasterii  ciissa  in  perpetuiim  observaturos  promit- 
plenarie  pertinere.  Super  predictis  omni-  tinius,  renunciantes  ex  certa  scientiaomni 
bus  produxit  instrumenta  &  codices  pluri-  auxilio  juris  &  consuetudinis,  quo  posse- 
nios  pars  utraque.  —  Nos  igitur,  visis  &  mus  adversus  praescripta  vel  praedictorum 
auditis  &  diligenter  inquisitis  &  consi-  aliquod  adjuvari.  Et  ad  majorem  lirmitatem 
deratis  rationibus,  allcgationibus,  instru-  praedictorum  omnium  &  singulorum  prae- 
nientis,  attestationibus  utriusque  partis,  sentem  paginam  sigillorum  nostrorum  niu- 
adjudicanius  Alano  de  Hocî,  domino  de  nimine  comuninus.  Et  nos  S,,  cornes  Ley- 
TcrminiS;  castrum  de  Duroforti,  castrum  cestrie,  dominus  Montisfortis,  Dei  provi- 
de Rocha  de  Fane,  castrum  de  Turano,  dentia  Biterris  &  Carcassone  vicecomes, 
villam  de  Pazuls,  villam  de  Mansionibus,  omnia  praedicta  confirmamus,  &  ut  robur 
villam  de  Fausta,  quae  alio  nomine  dicitur  perpetuum  habeaut,  praesentem  cartani  si- 
Segiira,  villam  de  Buxa,  casales  de  Casas-  gilli  nostri  caractère  insignimus.  Actuni  est 
pier,  villam  que  dicitur  Vineavetula,  vil-  hoc  Carcassonae,  in  palatio,  anno  Christi 
lam  que  dicitur  Villarium  Singulane,  villam  millesimo  ducentesimo  decimo  quinto, 
de  Maciaco,  villare  de  Massaguello,  villare  nono  kalendas  septembris,  régnante  Phi- 
de  Furciis,  villare  de  Sadelano,  villare  de  lippo  rege  Francorum,  in  praesentia  do- 
Covidano,  vallem  Cauleriam,  vallem  Cau-  mini  Almarici  primogoniti  domini  comitis 
laireta,  Aureriam,  Aurairola,  eumdem  Ala-  Montisfortis  &  Philippi  Goloiu  senescalli 
num  &  suos  super  predictis  omnibus  a  Carcassone  &  Tibaldi  de  Novilla  &  Clariiii 
potitione  jaiiidicti  abbatis  &  conventus  pe-  cancellarii  &  Ferrini  d'Issino  &  Bencdicti 
nitus  absolventes...  sed  tamen  omnia  pre-  camerarii  Crassensis  &  Berengarii  de  Mon- 
dicta  in  feudum  a  Crassensi  monasterio  tesereno  elemosinarii  &  Bernardi  de  Tol- 
teneat  dominus  comes  Montisfortis.  Item  vegas  prions  Riudarii  &  B.  sacristae  & 
absolvimus  eundem  Alanum  a  petitione  Raimundi  Arnaldi  Barbabruna,  &  Sancii 
abbatis  &  conventus  super  omnibus  damp-  Morlane  &  Guillelmi  Arnaldi  Morlane  & 
nis  &  injuriis,  quas  jamdictus  abbas  dice-  Bernardi  Barravi  &  Bruneti  de  Sancto  Fe- 
bat  vel  dicere  poterat  per  ipsum  vel  suos  lice  &  aliorum  plurium,  qui  erant  in  pa- 
sibi  vel  dicto   monasterio   irrogatas.   Item  latio   congregati    propter    négocia   supra- 

adjudicamus  predicto  abbati  &  monasterio      dicta...  hanc  cartam  scripsit 

Crassensi  castrum  de  Palairaco,  Quintilia-  VI.  In'  n.  &c.  Notum  sit,  &c.  quod  nos   

num,  Laireriam,  villam  de  Sancto  Petro  F.  Dei  gratia  Tolosae  sedis  minister  humi-      *"_ 

de  Calniis,  cum  omnibus  pertinentiis  suis,  lis,  voluntate  &  consensu  d.  Jordani  abba- 

?i  specialiter  quatuor  casales  superius  no-  tis  Sancti  Saturnini,   &   d.   M.  praepositi 

minatos,  ut  sic  omnia  predicta  pleno  jure  Sancti  Stepbani,  dedimus  hospitalc,  quod 

liabeat  &   teneat   in  perpetuum,  ipsum  a  est  ad  portam  Arnaldi  Bernardi   cum  om- 

petitione  Alani    super   predictis   omnibus  nibus   juribus    &   pertinentiis  suis,   fratri 

penitus  absolventes,  salvis  tamen  omnibus  Dominico  Oxomensi  canonico,  ad  opus  do- 

'              &  retentis  domino  Alano  quae  de  minariis  minarum  conversarum  Pnilii  &  f'ratrum  eis 

&  albergis  superius  sunt  notata.  Item  ab-  leniporalia  &  spiritualia  amministrantium, 

solvimus  abbatem  &  conventum  Crassensis  praesentium  &  futurorum.  Et  ut  ratum  ma- 

nionasterii  super  omnibus  dampnis  &  in-  neat  omni  tempore,  praesentem  paginam 

iuriis,quas  Alanus  dicebat  abbatem  &  suos  sigilli  nostri  munimine  roboramus.  Datum 

sibi  &  suis  hominibus  irrogasse.  Et  ut  baec  anno  Verbi   incarnati   M  ccxv,   Philippe   Éd.orig. 

omnia,  ut  superius  scripta  sunt,  observen-  rege  Francorum  régnante  &  comité  Mon-  coi. 25'i. 
tur  8c   in    perpetuum    inconcussa   perma- 

neant,   présentera   cartam    sigillorum   nos-  '  Archives  du  monastère  de  ProuilU. 


A-1 

12  |5 


An 
1216 

aprjs 


677 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


678 


An 


An 
121") 

24  août. 


tisfortis    priiicipafum  Tolosae    tenente   & 
eodem  F.  Tolosaiio  episcopo. 

VH.  Illiistrissimo  ac  karissimo  domino 
siio  Symoni,  Dei  gratia  comiti  Tholosano 
&  Leycestrie,  Biterrensi  &  Karcassone 
vicecomiti  &  duci  Narbone,  Iterius  de 
Villaboe  &  Guiraudus  Chabrols,  salutem 
&  seipsos.  Celsitudini  vestre  presentibus 
iiinotescat,  quod  nos  loco  vestri  venimus 
coram  niarescallo  vestro,  domino  P.  de  Vi- 
ciais &  domino  Philippo  senescallo  Agen- 
nensi,  obtulimus  eisdem  nos  &  nostra  & 
omnia  castra  nostra  ad  omnem  voluntatem 
vestram  plenarie  faciendam.  Et  volumus 
omnem  terram  nostram  qiiam  habemus, 
ubicuraque  sit,  habere  a  vobis,  &  vobis, 
domine  Synion,  volumus  facere  hominium 
tanquam  legitimi  milites,  8c  promittimus 
vobis  &  heredibus  vestris  vitam,  menibriim, 
valentiam,  secretum,  consiliiim  &  aiixilium 
contra  omnem  hominem  viventem ,  pru- 
sentem  (sic)  &  futturum,  8c  omnia  ista  su- 
pradicta  vobis  8c  heredibus  vestris  promit- 
timus tenenda  bona  fide.  Et  in  hujus  rei 
testimonium  mittimus  vobis  nostras  litte- 
ras  pendenles,  sigilli  nostri  munimine  ro- 
boratas,  vos  in  (|uantum  plus  possumus 
humiliter  exoranfes,  quatiiuis  mandetis  se- 
nescallis  vestris  quod  nos  usquequo  ad 
presentiam  vestram  deveniamus  tanquam 
vestros  homines  recipiant,  8c  nobis  tan- 
quam vestris  hominibus  in)pendat  (.fie)  cou- 
siiium  8c  juvamen. 


i85. 

accord  entre   l'abhaye  de  La   Grasse 
6"  le  seigneur  de  Lévis^. 

f  '-pEi)isiDS,divina  permissione  Agatlien- 

1    sis  episcopus,  &  Isarnus  de  Aragone 

archidiaconus   Carcassone,  8c    Guillelmus 

Arualdi  de  Sopetz,  &  Petrus  Martini  de 


'  Original,  J.  890,  n.  3.).  —  Reginrum  curiae 
Franciie,  ]].  x\K*. 

'  Bibliothéc[ue  nationale,  lat.  5^0:"),  Chartae 
monatterii  Sanctae  Mariae  CraiSt'tiiiSf  n.  <^  j  origi- 
nal jaiis  scellé. 


Castronovo,  universis  presentem  paginam 
inspecturis,  salutem  in  Domino.  Cum  inter 
reverendum  virum  Guillelmum  abbatem  8c 
conventum  nionasterii  Crassensis  ex  parte 
una  8c  nobilem  virum  Guidonem  de  Livias, 
niarescalldum  domini  comitisMontisfortis, 
ex  altéra,  plurime  controversie  verterentur 
super  rébus  8c  possessionibus  infrascriptis, 
de  controverses  illis  comproniiserunt  in 
nos  sub  pena  quiiigentarum  marcharura 
argenti  utrimque  promissa,  ita  videlicet 
quod  quicquid  nos  iiii"  simul,  vel  nos 
dictus  episcopus  cum  Petro  Martini  8c 
Guillelmo  Arnaldi  vel  etiam  cum  solo  Guil- 
lelmo  Arnaldi,  statueremus  vel  mandare- 
mus  super  universiis  (sic)  controversiis  ac 
singulis,  partes  ipse  perpétue  8c  irrevoca- 
biliter  observarent.  Renunciaverunt  insu- 
per ex  certa  sciencia  omnibus  excepcioni- 
bus,  deffensionibus  8c  appellationibus,  que 
possent  eis  competere  ad  mandatum  a  no- 
bis interpositum  vel  mandata  vel  ipsorum 
aliquod  infringendo.  Expressum  etiam  fuit 
a  partibus  8c  concessum  ut  pars,  que  contra 
mandatum  nostrum  vel  mandata  veniret, 
pena  predicta  8c  actionibus  8c  exceptio- 
nibus  sibi  competentibus  nuilctaretur  8c 
mandatum  nostrum  nichilominus  servare- 
tur.  Erant  autem  controversie  de  omni- 
bus que  Bernardus  de  Castilione  habuerat 
in  villa  de  Sepiano  8c  in  terminiis  ejus. 
Proponebant  siquidem  ex  parte  marescalli 
memoratuin  Bernardum  de  Castilione  ha- 
buisse  in  jamdicta  villa  8c  terminis  ejus 
vicariam  ejusdem  ville  8c  duas  condaminas 
8c  quatuor  rotas  in  molendino  de  Venta- 
lola,  quod  est  super  flumen  Atacis  in  ter- 
minio  jamdicte  ville,  8c  quosdam  homines 
quorum  nomina  sunt  hec  :  Arnaldus  Mo- 
nerius,  Raimundus  de  Brou,  Raimundus 
Botet  8c  Petrus  Catalanus,  Raimundus  de 
Sepiano,  Poncius  de  Sepiano  8c  Petrus 
Amafi,  8c  quedam  alla.  Item  in  villa  de 
Malveriis  petebat  honorem  qui  fuit  Odo- 
nis  de  Cadarona,  videlicet  vu  casales  ho- 
minum  8c  quartos  quarumdam  vinearum, 
qui  sunt  in  loco  qui  dicitur  a  las  Cumbas. 
Nomina  autem  hominum  sunt  hec  :  Guil- 
klnius  Bernardi,  Poncius  .Bernardi,  Guil- 
lelmus Tort,  Bernardus  Michael  Si  Jo- 
hannes  Guillelmus  Seiguerius,  Guillelmus 
Martini,  Se  Arnaldus  de  Campolibero  cum 


An 
iii5 


679 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


680 


fratribus  suis,  quos  dicebat  fuisse  Guillelmi 
Assaliti.  Item  Bellanigardam  cum  suis  per- 
tinenciis.  Que  omiiia  dicebat  predictus  ma- 
rescallus  ad  se  pertinere  ex  causa  dona- 
tionis  a  domino  comité  Moatisfortis  sibi 
facte.  —  Econtra  dominus  abbas  asserebat 
predicta  omnia  ad  jus  sui  monasterii  per- 
tinere &  petebat  a  dicto  marescallo  villam 
de  Beceto  cum  suis  pertinenciis,  Caira- 
iium  cum  suis  pertinenciis,  Calson  cum 
suis  pertinenciis,  niolendina  de  la  Parada, 
villam  de  Garda  cum  suis  pertinenciis, 
Ladinianum  cum  suis  pertinenciis,  que 
omnia  dicebat  Crassensis  monasterii  juris 
esse.  —  Econtra  marescaldus  hec  inficiaba- 
tur,  asserens  prefatas  villas  !k  molendina 
ad  se  pertinere. 

Super  quibus  omnibus  pars  utraque  tes- 
tes phirimos  &  instrumenta  produxit.  — 
Nos  igitur,  visis  &  auditis  &  diligenter 
consideratis  rationibus ,  allegationibus, 
instrumentis  &  atestacionibus  utriusque 
partis,  ne  inter  ipsas  partes  super  predictis 
aliqua  comunio  remaneret,  quia  solet  hu- 
jusmodi  comunio  discordias  excitare,  cas- 
trum  de  Bellagarda  &  villare  Vallispigerie 
cum  hominibus  &  pertinenciis  suis  &  vil- 
lam de  Beceto  cum  hominibus  &  pertinen- 
ciis suis  &  villam  de  Garda  cum  hominibus 
&  pertinenciis  suis  &  molendina  de  la 
Parada  cum  pertinentes  suis  Guidoni  de 
Livias,  marescaldo  domini  coniitis  Montis- 
fortis,  sine  aliqua  retentione  adjudicamus, 
ita  tamen  ut  predicta  omnia  a  jamdicto 
monasterio  in  feudum  dominus  cornes  te- 
neat  Montisfortis.  Castrum  vero  de  Ladi- 
jiiano  &  villam  de  Cairano  &  villam  de 
Calson  &  villare  de  Cibrano  cum  homini- 
bus &  pertinenciis  suis  &  cum  omni  inte- 
gritate,  adjudicamus  Camboni  monasterio 
&  etiam  Crassensi  monasterio  per  illud 
pieno  jure,  dicta  monasteria  &  abbatem 
&  priorem  &  conventuni  eorumdem  super 
omnibus  villis  jamdictis  &  locis  &  suis 
pertinenciis  a  peticione  predicta  marcs- 
caldi  penifus  absolventes.  —  Item  adjudi- 
camus monasterio  Crassensi  quicquid  pe- 
tebat marescaldus  in  villa  de  Malveriis  & 
de  Sepiano  &  earum  terminiis  vel  pefere 
poterat,  dictum  abbatem  &  monasterium  a 
peticione  niarescaldi  omnino  absolventes. 
—  Et  ut  hec   omnia  ut  superius   scripta 


sunt  observentur  &  in  perpetuum  incon- 
cussa  permaneant,  presentem  cartam  sigil- 
lorum  nostrorum  munimine  roboramus. 

Et  nos  Guillelmus,  Dei  gratia  abbas,  & 
conventus  monasterii  Crassensis,  &  Pala- 
tinus  prior  Camboni,  &  Guido  de  Livias, 
marescaldus  domini  S.,  comitis  Montis- 
fortis, prefata  omnia  approbamus  atque 
concedimus,  &  nos  ea  inconcussa  in  per- 
petuum observaturos  promittimus,  renun- 
ciantes  ex  certa  scientia  omni  auxilio  juris 
atque  consuetudinis,  quo  possemus  adver- 
sus  suprascripta  vel  predictorum  aliquid 
adjuvari.  Et  ad  majorem  firmitatem  om- 
nium predictorum  &  singulorum,  presen- 
tem paginam  sigillorum  nostrorum  muni- 
mine  comunimus. 

Et  nos  S.  comes  I.eicistrie,  dominus 
Montisfortis,  Dei  providentia  Biterris  & 
Carcassone  vicecomee,  omnia  superius  nu- 
merata  confirmamus  &  ut  robur  perpetuum 
habeant,  presentem  cartam  sigilli  nostri 
caractère  fecimus  insigniri. 

Actum  est  hoc  Carcassone,  in  palacio, 
anno  Christi  Incarnatiouis  MCCXV,  nono 
kalendas  septembris,  in  presenfia  domini 
Amalrici  primogeniti  domini  comitis  Mon- 
tisfortis ScPhylipi  Goloin  senescalqui  Car-  • 
cassone  &  Tibaldi  de  Novavilla  &  Clarini 
cancellarii  &  Ferrini  de  Issino  &  Bene- 
dicti  camerarii  Crassensis  &  Berengarii  de 
Montesereno  elemosinarii  &  Bernardi  de 
Toloras  prioris  Rudarii  &  Ber.  sacrisle 
&  Raimundi  Arnaldi  Barbabruna  &  Sancii 
Morlane  &  Guillelmi  Arnaldi  Morlane  & 
Bernardi  Barravi  &  Bruneti  de  Sancto  Fe- 
lice  &  aliorum  plurium,  qui  erant  in  pa- 
lacio pro  predicto  negocio  congregati.  Ar- 

naldus   de  Vallebraria  scriptor  ipP° 

rege (Le  bas  a  été  coupé  pour  enlever 

les  sceaux.) 

Au  dos  :  XII.  Sentencia  de  casfris  de  Bel- 
lagarda &  Vallispiguerie  &  molendinis  de 
Parada,  adjudicatis  marescallo  comiti  Mon- 
tisfortis, &c.  —  Nihil  valet  quia  mutatum 
est  per  novam  compositionem  domini  Régis 
&  abbatis  Crassensis,  que  est  in  iii^  capsa'. 

'  Cette  note  prouve  que  l'acte  provient  du  trésor 
des  chartes.  Elle  est  reproduite  dnus  le  Rcgistrum 
cariae  Franciae^  mais  l'acte  n'y  est  pas  transcrit. 


nn 
121  j 


68i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


682 


Éd.orîrt 

t.  III, 

coi.  25l. 


An 

I2l5 

14  dé- 
cembre. 


186. 


CXIX 


Lettres  d'Innocent  III  au  sujet 
du  comte  de  Foix\ 

I.  tnnocentius  episcopus  servus  servo- 
1  rum  Dei,  universis  Christi  fidelibus 
ad  quos  litere  isfe  perveneriiit  salutem  & 
apostolicani  benedïctionem.  Quantum  Ec- 
clesia  laboraverit  per  predicatores  &  cruce- 
signafos  ad  exterminanduni  hereticos  & 
ruptarios  de  provincia  Narbonensi  &  par- 
tibus  sibi  vicinis,  totiis  pêne  orbis  agnoscit, 
&  quidem  per  Dei  graciam  &  sollicitudi- 
nein  nosfram  valde  perfecit,  cum,  extermi- 
natis  utrisque,  terra  ipsa  in  fide  catholica 
&  pace  firnia  nunc  salubriter  gubernetur. 
Quia  vero  novella  plantatio  adhuc  indiget 
irrigari,  sacro  consulto  consilio,  ita  duxi- 
mus  providendum,  ut  Rainniudus  quondam 
Tholosanus  cornes  qui  culpabilis  repertus 
est  in  utroque,  nec  unquam  sub  ejus  regi- 
mine  terra  posset  in  pacis  &  fidei  statu 
servari,  sicut  a  loiigo  tempore  certis  indi- 
ciis  est  compertum,  ab  ejus  dominio  quod 
utique  prave  ejessit  perpetuo  sit  exclusus, 
extra  terram  ipsani  in  loco  ydoneo  mora- 
turus  ubi  dignam  agat  penitenciam  de  pec- 
catis.  Verumtamen  de  proventibus  terre 
pro  substentatione  sua  quadringentas  mar- 
chas percipiat  annuatim,  quamdiu  cura- 
verit  humiliter  obedire.  Uxor  vero  ipsius 
comitis,  soror  quondam  régis  Aragonum, 
cui  ab  omnibus  laudabile  testimonium  per- 
hibetur,  quod  sit  catholica  niulier  &  ho- 
nesta,  terras  ad  suum  dotalitium  pertinen- 
tes intègre  habeat  &  quiète,  ita  tamen  ut 
sic  eas  ad  mandatum  ecclesie  faciat  custo- 
diri,quod  per  ipsas  negotium  pacis  &  fidei 
non  valeat  perturbari,  vel  pro  illis  secun- 
dum  Apostolice  sedis  arbitrium  recompen- 
sationem  recipiat  competentcm.  Toia  vero 
terra  quam  obtinuerunt  crucesignati  ad- 
vcrsus  hereticos,  credentes,  fautores  & 
rcccptatoros  eoruni  cum  Montcalbano  & 
Tholosa,  que  niagis   exlitit  hcrciica  labe 


corrupta,  dimitatur  &  concedatur,  salvo 
per  omnia  catholicorum  jure  virorum, 
mulierum  &  ecclesiarum,  Simoni  comiti 
Montisfortis,  viro  strenuo  &  cathollco,  qui 
plus  ceteris  in  hoc  negotio  laboravit,  ut 
eam  teneat  ab  ils  quibus  est  de  jure  te- 
nenda.  Residua  terra,  que  non  fuit  a  cruce- 
signatis  obtenta,  custodiatur  ad  mandatum 
Ecclesie  per  viros  idoneos,  qui  negotium 
pacis  &  fidei  manuteneant  &  deffendant 
ut  providerl  possit  unico  adholescenti  filio 
prefati  comitis Thoiosani,  postquam  ad  le- 
gitimam  etatem  pervenerit,  si  talem  se  stu- 
duerit  exhibere.  Quod  in  toto  vel  in  parte 
ipsi  merito  debeat  provideri,  prout  magis 
videbitur  expedire.  De  negotio  vero  F'us- 
censis  comitis  plenius  cognoscatur  &  quod 
equum  fuerit  judicetur,  ita  quod  intérim 
castnim  Fucense  custodie  nostre  commis- 
siim  pro  ipso  ad  mandatum  detineatur  ec- 
clesie, donec  hujuscemodi  negotium  termi- 
netur.  Ad  hec,  quoniam  super  his  poteruiit 
dubietates  multe  &  difficultates  oriri,  om- 
nes  ad  Apostolice  sedis  judicium  referan- 
tur,  ne  forte  quod  multis  sumptibus  & 
laboribus  est  peractum,  per  alicujus  inso- 
lentiam  seu  malitiam  dissolvatur.  Datum 
]  aterani  x°viiii°  kalendas  januarii,  ponti- 
ficatus  nostri  anno  X°VIIII". 

II.  Innocentius'  episcopus  servus  servo- 
rum  Dei,  venerabili  fratri  episcopo  Ne- 
mausensi  8c  dilecto  filio  Willelmo  Jordani 
Helenensi  archidiacono  in  Confluens,  sa- 
lutem &  apostolicam  benedictionem.  Cum 
olim  dilectum  filium  nostrum  P.,  Sancte 
Marie  in  Aquiro  diaconum  cardinalem, 
Apostolice  sedis  legatum,  ad  partes  Pro- 
vincie  pro  ipsius  terre  negotiis  misissemus, 
nobilis  vir  cornes  Fuxensis,  ut  absolutionis 
beneficium  obtineret,  juravit  eidem  quod 
nostris  pareret  mandatis  &  ob  hoc  castrum 
Fuxi  assignavit  eidem,  quod  idem  cardina- 
lis  per  abbatem  Sancti  Tiberii  fecit  ali- 
quanto  tempore  custodire,  sed  cum  debe- 
ret  de  terra  recedere,  illud  custodiendum 
commisit  nobili  viroSimoni  comiti  Montis- 
fortis, usque  ad  concilium  générale.  In  quo 
eodem  comité  Fuxensi  &  aliis  terre  nobi- 
libus  apud  sedem  Apostolicam  constitutis, 


An 

1213 


An 

121 5 

31  dc- 
ccmbi'c. 

'  BjIuzc,  Bulles,  n.  238.  [Baliiie,  Armoires,  385; 
Original.] 


'  Château   de  Foix,   caisse   ri.    [Dont,  v.    169, 
{"  i33.] 


An 

I2|5 


Ed.orig. 

t.  111, 

col. 35:. 


683 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


684 


iJeni   cornes    conquesïus    est   nobis,   quod  bere.  Dafuni  Laterani  xii  kalendas  jaiiuarii 

postquam  ad  niandatuni  nostrum   redierat  poiitificatus  nostri  anno  X''VIII°. 

&  treugam  juraverat,  per  comitem  Mon-  III.  Iniiocentiiis'  episcopus  servus  ser- 

tisfortis  &  suos  fuerat  quibusdam  castris  &  vorum  Dei,  venerabilibus  fratiibus  Neniau- 

villis  fontra  justitiam   spoliatus,  adjiciens  sensi   &  Gerundensi    episcopis  salutem  & 

quod  partem  maximam  sue  terre  olim  cru-  apostolicam   benedictionem.    Cum    iiobilis 

cesignati  occupaveraiit    minus   juste,   que  vir  cornes  Fuxi  in  gênerait  concilio   apud 

omnia  tani  ex  justifia  quam  ex  misericor-  scdcm  Apostolicam  constitutus  nobis  coii- 

dia  sibi  restitui  postulabat.  Quia  vero  su-  querendo  monstraret,  quod   postquam   ad 

per  premissis    tam    ab    ipso   comité  quam  raaiidatum    nostrum    redierat    &    treugam 

contra  ipsum  multa  fuere  proposita  coram  juraverat,  per  dilectum  filium  nobilem  vi- 

nobis,  de  quibus  nobis  non  potuit  plene  rum  Simonem,  comitem    Montisfortis,  Se 

liquere,  discretioni  vestre  per  Apostolica  suos  fuerat  quibusdam  castris  &  villis  con- 

scripta  mandamus,   quatinus  vocaîis  apud  tra  justitiam  spoliatus,  adiciens  quod  olini 

locum   competentem  &  tutum   qui  fuerint  crucesignati    occuparant     injuste     partem 

vocaiidi,  inquiratis  infra  très  menses  post  maximam  sue   terre,  ac  ea  omnia  tam   ex 

susceptionera   preseiitium    super   bis   dili-  justicia  quam  ex  miscricordia  sibi  restitui 

gentius  veritatem  ,  quibus  comes  Fuxensis  postularit,    quia   super   premissis   tam    ab 

postquam  ad  mandatum  nostrum  rediit  se  ipso    comité    quam    contra    ipsum    mulla 

asserit  spoliatum,  &  causam  ipsam,  si  de  fucre  proposita  coram   nobis,    de    quibus 

partium  processerit  voluntate,  per  concor-  plene  nobis  liquere  non  potuit,  tibi,  (rater 

diam  vel   sententiam  terminetis,  vel  ean-  Nemausensis,  &  bone  memorie  G.  Hele- 

dem  ad   nos   reniittatis  instructam,  prefi-  nensi   archidiacono   negotium    ipsum    sub 


An 

I2l5 

An 

1216 

26  mai. 

cerla  forma  duximus  comittendum.  Sed 
quoniam  idem  archidiaconus  viam  est  uiii- 
verse  intérim  carnis  ingressus,  &  idem  ne- 
gotium remansit  hactenus  in  suspenso, 
qiiocirca  de  procuratorum  utriusque  partis 


gentes  partibus    terminum  competenter 

quo   se   nostro    conspectui    représentent, 

justam  sententiam   dante   Domijio    recep- 

ture.  Inquiratis  nihilominus  ex  qua  causa 

terram  idem  comes,  antequam  ad  Ecclesie 

mandatum  rediret,  aniisit,  &  quod  invene-      assensu  te,  frater  Gerundensis,  subrogan- 

ritis  nobis   fideliter   intimetis,  ut  nos  de       tes  eidem,  fraternitati  vestre  per  Aposto- 

jpsis  prout  disponendum  fuerit  dispona-      lica  scripta  mandamus,  quatinus  in  negotio 

mus.  Volumus  etiam  &  mandamus,  ut  in-      ipso  juxta  priorum  contineutiam   littera- 

terim  castrum  Fuxense  custodiendum  au-      rum,  appellatione  remota,  ratione  proce- 

thoritate  nostra,  pro  ipso  Fuxensi  comité      datis.  Datum   Perusii  VU"  kalendas  junii, 

prefato   abbati  Sancti  Tiberii   assignetur,      pontificatus  nostri  anno  X'IX". 

restituendura  eidem  Fuxensi  comiti  cum  a 

nobis  fuerit  id    mandatum.  Nostre  siqui-      ————————————————— 

dem  voluntatis  existit,  &  id  omnibus  volu- 
mus esse  notum,  ut  postquam  supradicla 
causa  fuerit  terminata,  sepedicto  Fuxensi 
comiti  castrum  restitui  debeat  memoratum. 
Intérim  etiam  contra  eundem  comitem  & 
Rogerium  de  Comengia  nepotem  suum  vel 
terras  eorum  a  comité  Montisfortis  vel 
suis  nuUa  penitus  guerra  fiât;  sed  in  pace 
£i  securitate  consistant,  dummodo  &  ipsi 
pacem  observent,  secundum  quod  in  forma 
pacis  statuta  in  illis  partibus  continetur. 
Testes  autem  qui  fuerint  nominati,  si  se 
gratia,  odio  vel  timoré  subtraxerint,  ptr 
censuram  ecclesiasticani,  appellatione  ces 


187.  —  cxx 

Hommage  de  Simon  de  Montfort  au  roi 
pour  le  comté  de  Toulouse,  ^c,^ 

I.  TN  nomine  sancte  &  individue  Trinifa- 

1  tis,  amen.  Philippus  Dei  gratia  Fran- 

corum  rex.  Noverint  universi  quod  nos  de 

'  Château   de   Foix,   caisse  46.  [Dont,  vol.  jôçp, 
f>  ,9-.] 

'  Rfgistrum    curiae   Franctae  [JJ.  xxv*].   —  Sur 


An 
1216 

1  o-?o 
avril. 


ces    deux  actes  cf.  Delisle,   Catalogue  des  actes   de 

tante,  cogatis  veritati  testimonium  perhi-      PhiUfpc-Auguste,  n™  i65p-i66i,  p.  3-jt, 


An 

12  JÛ 


68; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


686 


ICJ.oni;. 

t.  111. 
col  2  53. 


An 

12  1') 


1 0-.'O 

avril. 


feodis  &  terris,  que  sunt  acquisite  super 
hereticos  &  iiiimicos  ccclesie  Christi  in 
ducatu  Narbonensi,  comitatu  Tholosano, 
vicecomitatu  Biterrensi  &  Carcassone,  in 
feodis  que  Raimundus  quondam  cornes 
Tholosanus  tenebat  de  nobis,  de  illis  ter- 
ris que  sunt  de  feodo  nostro  dilectum  & 
fidelem  nostrum  Simoneni,  comitem  de 
Monteforti,  rccipinuis  in  honiinem  nos- 
trum ligiuni,  salvo  jure  alieno  &  salve  jure 
illorum  qui  sunt  honiines  nostri,  Qiiod  ut 
robur  perpétue  slabilitatis  obtineat,  pre- 
sentem  cartani  sigilli  nostri  auctoritate  ik 
regii  noniinis  caractère  inferius  annotalo 
roboramus.  Actum  apud  Pontem  Arche, 
anno  doniinice  Incainationis  M  ce  xvi, 
regni  vero  nostri  XXXVII,  astantibus  lu 
palatio  nostro  quorum  nomina  supposita 
sunt  &  signa.  Dapifero  nullo.  Signum  Gui- 
donis  buticularii,  S.  Barthol.  caiiierarii. 
S.  Droconis  constabularii.  Acia  vacante 
cancellaria. 

II.  Phiiippus'  Dei  gratia  Francorum 
rex,  universis  amicis  &  fîdelibus  .-^uis  & 
aliis,  ad  quos  littere  présentes  pcrvencrint, 
salutem  &  dilectionem.  Noverit  universi- 
tas  vestra,  q\iod  nos  dilectum  &  fidelem 
nostrum  Simonem,  comitem  de  Monte- 
forti, de  ducatu  Nerbone,  comitatu  T!io- 
lose,  vicecomitatu  Biterrensi  &  Carcassone, 
de  feodis  scilicet  &  terris,  que  Rainuindus 
(juondam  comes  Tholosanus  de  nobis  te- 
nebat, que  adquisita  sunt  super  hereticos 
&  inimicos  Christi  ecclesie,  salvo  jure 
alieno  &  illorum  qui  sunt  homincs  nos- 
tri, dum  tamen  adhereant  fidei  Christiane, 
recepinuis  in  hominem  nostrum  ligium. 
Proinde  vobis  mandamus,  firmiter  inhi- 
bentes,  ne  de  feodis  nostris  vos  introniit- 
tatis  vel  in  eis  maïuim  mittatis,  nisi  dicto 
S.  cum  ab  ipso  roquisifi  fueritis  auxilium 
&consilium  impendendo.  Act\im  apud  Me- 
jedunum,  anno  Domini  M'CC'XVI",  niense 
aprili. 

'  [Originiil  »coll«,  J.  8jo,  n,   17.] 


188.  —  CXXI 

Hommage  du  comte  d'Armagnac 
à  Simon  de  Alontfort' . 

IN  nomine  Domini,  anno  Incarnationis 
ejusdem  Mccxv%  VI  idus  juiiii.  Notum 
sit  universis  présentes  litteras  inspecturis, 
quod  ego  Girardus,  comes  Fezentiaci  & 
Armeniaci,  nulla  vi  vel  timoré  coactus,  sed 
libéra  &  spontanea  voluntate,  recipio  in 
feudum  &  homagium  a  vobis  domino  Sy- 
mone,  comité  Montisfortis,  &  heredibus 
vestris,  pro  me  &  heredibus  nieis,  comi- 
tatum  Fezentiaci  &c  comitatum  Armeniaci 
&  vicecomitatum  Fezenchagueti,  &  quic- 
quid  habeo  in  Magnoac,  excopto  eo  quod 
habeo  in  civitate  Auxitana  &  alodio  ejus- 
dem civitatis,  &  excepto  Castro  &  alodio 
de  Jeguno,  &  excepto  eo  quod  habeo  in 
villa  Vici  cum  alodio  ejus,  &  excepto  quod 
habeo  in  villa  que  dicitur  Noiguerol  & 
alodio  ejus,  que  pertinent  ad  ecclesiam 
Auxilanam.  Et  exinde  feci  vobis  &  heredi- 
bus vestris,  pro  me  &  heredibus  mei?,  Iio- 
minagium  ligium  contra  omnes  honiines, 
promi tiens  firmiter  bona  fide  &  sine  nialo 
ingenio,  quod  vobis  &  heredibus  vestris 
ego  &  heredes  mei  erimus  fidèles  vassalli 
&  servabimus  vobis  pro  toto  posse  nostro 
corpus  vestrum,  vitam  &  membra  &  ter- 
rain &  honorem  &  omnia  jura  vestra.  Ego 
etiam  &  heredes  moi  tenemur  vobis  &  he- 
redibus vestris  servire  tali  servitio,  quod 
quotienscumque  vos,  vel  Amalricus  pri- 
niogenitus  vestcr,  sive  alii  heredes  vestri, 
vel  Guido  de  Monteforti  fraler  vester  me 
requisicritis,  ero  vol)iscum  &  sec[uar  vos 
bona  fide  per  totam  provinclam  Auxiia- 
nam  &  etiam  per  episcopatus  Tholosa- 
num  &  Agenensem  ultra  (Jaronam.  Si  vero 
bellum  campalo  contigcrit  vos  liabere,  vel 
ab  aliqua  civit.ite  vcstrn,  Castro,  villa  vel 
forcia  removere  obsidionem  citra  Montem- 
pessulanuni,  8c  me  requisicritis,  sequar  vos 


An 

12  10 

S  juin. 


'  Originaux  scellés,  J.  89c,  n.   Ij.— •  Reg'utruin 
curiac  Franciac,  JJ.  xxv*,  f"  5  h. 

'  D,  Vaisicte  avait  imprimé  mçcxvi  [A,  M.] 


A:-. 

12  ij 


687 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


688 


l'J.orig. 

i    III, 
col.  254. 


hona  fide.  In  hlis  ct'iam  oniiiibus  niei  lic- 
redes  vobis  Si  vestris  heredibus  tenebuii- 
tur.  Hec  aufcm  omiiia  me  fideliter  imple- 
tiiriim,  sic.'os.ipctis  Evangeliis  manu  tactis, 
jur.nmo:î'.o  firmavi.  —  Et  ego  Symon,  cornes 
Montisfoitis,  concedo  vobis  Girardo,  co- 
miti  Fczcntiaci  &  Armeniaci,  &  heredibus 
vestris  in  feudiim  &  honioqium  predictos 
comitatus  Se  vicecomitatum  8:  oninem  aliam 
terram,  sicut  superius  est  expressum,  reci- 
piens  vos  in  hominem  ligium  contra  om- 
nes  homines,  Sj  promittens  vobis  firmiter 
bona  fide, quod  ero  vobis  bonus  dominas 
&  fidelis,  &  quod  omnia  jura  vestra  sicut 
bonus  dominus  débet  facere  bono  vassallo 
suo  pro  posse  meo  bona  fide  protegam  & 
defendam.  Et  si  forte  aliqua  questio  vel 
controversia  emerserit  super  predictis  ter- 
ris, ego  semper  protelabo  &  sustinebo 
quamdiu  potero,  salva  legalitate,  cons- 
cieutia  &  honestate  mea,  &  heredes  mei 
post  me  vobis  hoc  ipsum  facere  tenebun- 
tur.  Et  hoc  similiter  me  facturum  tactis  sa- 
crosanctis  Evangeliis  juramento  firmavi. — 
Et  nos  G.,  Dei  gratia  archiepiscopus  Auxi- 
tanus,  hec  supradicta  concedimus,  salvo 
omni  jure  quod  ecclesia  Auxitana  habet 
vel  habuit  in  omnibus  terris  supradictis. 
Quod  ut  robur  obtineat  perpétue  firmita- 
tis,  duo  instrumenta  per  alphabetum  divisa 
super  hiis  facta  sunt,  que  nos  supradicti 
G.  archiepiscopus  Auxitanus  &  nos  G. 
Karcassonensis  episcopus,  quibus  presen- 
tibus  hec  omnia  facta  sunt,  &  ego  Symon 
comes  Montisfortis,  &  ego  G.  cornes  Fe- 
zentiaci  &  Armeniaci,  sigillorum  nostro- 
rum  munimine  confirmamus.  Actum  apud 
Montemalbanum,  anno  &  die  quo  supra, 
per  manum  Clarini  cancellarii.  Testibus 
G.  de  Monteforti,  Richardo  de  Marlleio, 
Guillelmo  de  Marrigneio,  Th.  de  Nova- 
villa,  Galtero  Gasteble,  Hugone  archidia- 
cono  Auxitano,  Kem.undo  Alend.  archidia- 
cono,  &  Girardo  canonico  Lectoriensi,  & 
Guillelmo  scriptore  Symonis  comitis  su- 
pradicti, Arnaudo  Bernardi  fratre  predicti 
G.,  Beniardo  Jordani  de  Insula,  G.  de 
Montealto  &  O.  de  Pardellen,  Girardo  de 
Casabon  ik  Guillelmo  Yitali  de  Aiguen. 


189.  —  CXXIt 

Confirmation  du  consulat  £-  des  pri- 
vilèges de  la  ville  de  Nimes,  par 
Simon  de  Montjbrt'. 

ANNO  ab  Incarnatione  Domini  Mccxvi, 
XIV  kalciidas  augusti,  régnante  Phi- 
lippo  rege  IVanccrum.  Ego  Simon  provi- 
denlia  Dei  dux  Narbonae,  comes  Tolosae 
&  marchio  Proviiiciae  &  (iarcassonae  vice- 
comes  &  dominus  Montisfortis,  bona  fide 
&  sine  dolo,  per  nip  S.'  omncs  successores 
meos,  conccdo  fv  la'ido  tibi  Petro  Fresqi'e 
&  Stc])hano  de  Codoliis,  constilibus  civita- 
tis  Nemausi,  &  inilifibus  castri  Arenarum, 
videlicet  consulatiim  sictiti  factus  est  inter 
castrum  Arenarum  &  civitafem  Nemausi, 
laudans  vobis  &  conccdens  statuta  ad  con- 
sulatum  illum  pertinentin,  tanfum  bonas 
consuetudinc! .  Et  quaecumque  vicecomites 
vobis  laudaverunt  &  concesserunt  &  Rai- 
mundus,  quondam  Tolosanus  comes,  ego 
vobis  denuo  laudo  &  concedo,  &c.  Actum 
est  hoc  ante  castrum  Bellicadri,  coram 
Fulcone  episcopo  Tolosano  ac  episcopo 
Nemausensi,  Guidone  episcopo  Carcas- 
sonae.  Ego  Guido  praedicti  Simonis  frater 
&  ego  Amalricus  ejusdem  Simonis  filins, 
praedicta  omnia  8c  singula  laudamus  & 
concedimus  vobis. 


Coutumes 


igo. 

6"  libertés  de 
sur-Ariége. 


Tare 


ucon- 


I.  JN'  Ch 

1   banc 


'N'  Christ!  nomine.  Sit  notum  omnibus 
ic  presentem  cartara  audientibus, 
quod  ego  Rogerius  Bernardi,  Dei  gratia 
comes  Fuxi,  per  me  &  per  omnes  meos 
successores,  présentes  Se  futures,  bona  fide 

'  Hôtel  de  ville  ie  Nimes. 

'  Archives  municipales  de  Tarascon-sur-Ariégej 
copie  en  parchemin  du  treizième  siècle. 


An 


'0 

juillet. 


An 
1216 
juillet. 


An 
1216 


689 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


6go 


&  sine  Omni  dolo,  ad  aiicmentum  &  ad 
melioramentum  ville  de  Taraschone  &  ad 
utilitatem  proborum  hominum  &  tocius 
populi  ejusdem  ville,  presencium  &  futu- 
rorum,  laudo  &  concedo  &  confirme  per- 
petuis  temporibiis  omnes  illas  francalitates 
&  omnes  illas  consuetudines  &  omnes  illas 
jnstitutiones,  quas  dominus  Rogerius  Ber- 
nardi,,comes  Fuxi,  dédit  &  instituit  probis 
hominibus  &  populo  Tarascbonis,  pré- 
sent! &  futiiro,  &  omnibus  habitantibus 
ejusdem  ville,  qui  ibidem  venirent  ad  pcr- 
manendum.  Et  sicut  in  principio  popula- 
cionis  ville  de  Taraschone  predictus  do- 
minus Rogerius  Beriiardi,  cornes  Fuxensis, 
omnes  istas  francalitates  &  consuetudines 
dédit  &  instituit  hominibus  dicte  ville 
Taraschonis,  presentibus  &  futuris,  sic  ego 
prefatus  Rogerius  Bernardi  comes  omnes 
istas  francalitates  &  consuetudines,  sicut 
in  hac  présent!  carta  continentur  &  sub- 
scribuntur,  tenebo  firmiter  &  observabo. 
In  primis  dédit  hominibus,  qui  in  villa 
Taraschonis  devenirent  ad  permanendum, 
loca  domorum  ad  edifficandas  &  faciendas 
domos  infra  casfrum,  fali  pacto  ut  darent 
unum  obolum  tolosanum  servicium  pro  una 
brassada  uniuscujusque  localis.  Et  dédit 
illis  affrontaciones  foris  francas.  Et  dédit 
hominibus  ejusdem  ville  terminos  deVado 
de  Palheus  usque  ad  vineam  Bernardi  Lom- 
bardi,  &  fecit  illis  convenienfiam  talem 
ut  nuUus  homo  caperetur  infra  termines 
consiitutos,  qui  directum  posset  faccre, 
excepto  fure  vel  tradilore.  Et  dédit  illis 
boscos  &  caminos,  ut  omnes  mercatores  & 
caminatores  inde  transientes  hospitaren- 
tur  in  dicta  villa  &  ibi  sit  terminus  alber- 
garie.  Et  dédit  illis  ut  nullus  homo  vendc- 
ret  pannos  ad  tallum  nec  teneret  tabulam 
camblatorum  in  Taraschone,  nisi  esset  ha- 
bitator  predicte  ville.  Fecit  etiam  illis  ta- 
lem convenientiam ,  ut  quicumque  homi- 
num dicte  ville  Taraschonis  emeret  vel 
accaplaret  vel  acciperet  in  pignore  terras, 
vineas  vel  casales,  vel  alias  hereditatcs  vel 
alias  posscssioncs  cum  aiiiore  &  voluntate 
venditorum  vel  impignoratorum  infra  ])re- 
dictam  villam  vel  extra  illam,  prefatus 
dominus  faciet  illas  tenere  !k  habcre  in 
pace  prefatis  hominibus  preffate  ville  Ta- 
raîchcnis,  &  bonam  ac  firmam  guirentiam 


illis  convenit  facere  de  illis  amparatoribus 
vel  acaptacionibus  vel  pignoribus  coram 
omnibus  personis.  Fecit  etiam  dominus 
comes  prefatus  talem  convenientiam  homi- 
nibus predicte  ville,  quod  si  aliquis  homo 
vel  femina  sine  infante  superstite  morere- 
tur  in  villa  Taraschonis  intestafus,  omnes 
res  sue  sine  aliquo  contradicto  reverte- 
rentur  ad  proximiorem  deffuncti  viventem 
ac  remanentem  in  hoc  seculo,  franche  & 
libère.  Fecit  etiam  convenienciam  aliam 
hominibus  dicte  ville,  quod  quicumque 
habitator  qui  in  prefata  villa  Taraschonis 
veniret  vel  esset,  quando  inde  recederet  vel 
movere  vellet,  posset  vendere  vel  impi- 
gnorare  vel  relinquere  cui  voluerit  omnes 
res  suas  &  omnes  voluntates  suas  de  suis 
rébus  faciat.  Et  dominus  predictus  comes 
convenit  laudare  &  concédera  res  hominis 
nio\entis,  cuicumque  vendiderit  vel  im- 
pignoraverit  vel  relinquerit,  &  firmam  gui- 
rcnciam  facere  de  illis  rébus  venditis  vel 
impignoratis  vel  relictis  coram  omnibus 
personis.  Et  convenit  illum  &  omnes  res 
suas  secure  guidare  per  omnem  terram 
suam  ultra  quinque  leucas.  Dédit  etiam 
hominibus  Taraschonis  francalitatem  co- 
gosie.  Fecit  etiam  illam  convenienciam 
illis,  quod  si  (sic)  homines  dicte  ville  re- 
quirendo  vel  pignorando  res  suas  vel  dé- 
bita sua  extra  villam  Taraschonis  non 
tradentur  domino  de  malo  quod  facerent. 
Retinuit  etiam  prefatus  dominus  Rogerius 

Bernardi  avus  meus  cavalgadam in  villa 

Taraschonis,  quam  facerent  homines  ejus- 
dem ville  prefato  domino,  videlicet  de 
Falhers  usque  ad  Merengs.  Communis  vero 
justicia  est  constituta  in  eadem  villa  ab  ipso 
domino  comité  de  placitis  &  de  percussio- 
nibus  sine  sanguinis  effiisione  viginti  den. 
Toi.  &  de  effusione  sanguinis  ad  volun- 
fatem  domini.  Dédit  etiam  illis  ut  omnia 
placita  ville  Taraschonis  veniant  in  pre- 
sentia  proborum  hominum  ville  Tarascho- 
nis &  dividantur  ad  noticiam  illorum,  salva 
predicta  conimuni  justicia,  —  Omnes  islas 
francalitates  &  consuetudines  8c  institu- 
tiones,  sicut  in  hac  carta  continentur  Si 
scribuntur,  illas  dominus  cornes  prefatus 
dédit  &  instituit  hominibus  predicte  ville 
Taraschonis  presentibus  Si  futuris,  &  fide- 
lem    8i   legalem  S:  rectam    dominacioriem 


An 
1216 


An 
1216 


6 


91 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


69: 


contradixit  Si  juravit,  vicleiitibus  probis 
honiinibus  sue  terre,  &  illis  omiiia  isfa 
prenominata  jurare  fecit, videlicet  domino 
de  Vilamuro  &  domino  de  Marcaf'abba  & 
domino  de  Palhers,  domino  de  Astnava  & 
domino  de  Malopassu  &  domino  de  Castro- 
verduno  &  militibus  de  Lordato  8c  Isarno 
de  Ses.  —  Sic  ego  predictus  Rogerius, 
cornes  Fiixi,  omnes  istas  predictas  fran- 
calitates  &  consuetudines  &  institutiones 
convenio  tenere  hominibus  Taïaschonis 
presentibus  &  fiituris,  &  fidelem  &  lega- 
lem  ac  rectam  dominacionem  seniper  illis 
tenere  per  meipsum  &  per  omncs  meos 
successores,  &  omnia  ista  prenomiiiaia 
nostris  propriis  manfbus,  sacrosanctis  qua- 
tuor Dei  Evangeliis,  juro  fideliter,  intègre 
tenere  &  observare  hominibus  predicte 
ville  perpetuis  temporibus,  sicut  in  hac 
carta  continetur.  Facta  est  carta  istius  cou- 
firmationis  &  harum  francalitatum  &  con- 
suetudinum  &  institucionum,  in  presentia 
Arnaldi  de  Marcafabba  &  Pétri  Kogerii 
de  Mirapice  &  Athonis  Arnaldi  de  Castro- 
vcrduno  &  Poncii  Arnaldi  &  Jacobi  filii 
Raimundi  Boquerii  &  Ysarni  de  Ses  & 
Raimundi  de  Planis  solis  &  Pontii  de 
Castello  8c  Guillelmi  de  Artigas,  quibus 
dominus  predictus  cornes  precepitconferre 
testimonium  hujus  carte  &  pro  testibiis 
scribi  jussit,  mense  julii,  feria  sexla,  anno 
Domini  millesimo  cC  XVi°,  rege  Philippo, 
Fulchone  episcopo  Tholosano.  Petrus  Ar- 
naldus  Segarenus,  existens  tune  publicus 
notarius  in  Taraschone,  niandato  &  pre- 
cepto  domini  Rogerii  Bernardi  comit:3 
hanc  cartam  scripsit  &  hoc  spacium  supe- 
rius  divisit.  —  Ego  vero  Bernardus  Ca- 
lapi  (?),  notarius  publicus  Taraschonis  8c 
tocius  comitatus  Fuxi,  hoc  presens  trans- 
criptum,  8cc. 

H.  Anno'  Christi  Incarnationis  ivi''cc"i,x'' 
sexto,  régnante  Ludovico  rege  Francorum, 
Raimundo  episcopo  Tholose.  Noverint 
universi,  présentes  pariter  8c  futuri,  quod 
nos  Rogerius  Bernardi,  Dei  gratia  comes 
Fuxi  8c  vicecomes  Castriboni,  non  coacti 
nec  decepti  ab  aliquo,  gratis  autem  8: 
spontanea  voluutate  ad  hoc  ducti,  per  nos 

'  Archives  municipales  deTarascon;  parchemin 
Qrigi'.ial 


Se  omnes  successores  nosfros,  bona  fide  8c 
sine  Omni  dolo  laudamus  8c  confirmamus 
universitati  hominum  Taraschonis  8c  sin- 
gulis  hominibus  presentibus  8c  futuris  dicte 
universitatis,  8c  vobis  Poncio  Cicreda,  Ber- 
nai do  Coch,  Bertrando  Mercerii  8c  Ra- 
iinuulo  Martini,  consulibus  dicte  ville, 
omnes  consuetudines,  usus  8c  liberlates, 
eisdem  hominibus  8c  vobis  consulibus  con- 
cessas  per  antecessores  nostros,  prout  in 
instrumente  iiide  confecto  plenius  conti- 
netur, promitentes  bona  fide  8c  firma  sti- 
pulatione,  quod  predictas  consuetudines, 
usus  Si  libertates  manutenebimus  8c  serva- 
bimus  perpetuo  8c  per  totum  comifatum 
iiosfrum  faciemus  fideliter  observari,  nec 
contra  per  nos  vel  interpositam  personam 
in  aliquo  venienus,  confirmantes  etiam 
quandam  novam  consuetudinem ,  eisdem 
hominibus  dicte  universitatis  8c  vobis  pre- 
dictis  consulibus  per  nos  concessam  super 
sanguinis  efusione,  ut  in  instrumento  inde 
confecto  plenius  continetur,  antiqua  con- 
suetudine  seu  corruptela  remota  8c  peni- 
tus  abolita.  Hujus  rei  sunt  testes  dominus 
Ar,,  Dei  gratia  abbas  Manssi  Asilii,  frater 
Castellio,  conversus  Bolbone,  magister 
Petrus  de  Solerio,  jurisperitus,  frater  Pon- 
dus de  Sancto  Maxencio,  monacus  Manssi 
Asilii,  Rogerius  de  Montelauro,  Gillelmus 
de  Unzeuto  8c  Philippus  de  Planissolis, 
milites.  Actum  est  hoc  Vi°  idus  aprilis. 
Arnaldus  Cicreda  notarius  publicus  Savar- 
tesii  hanc  cartam  scripsit. 

in.  Anno'  Christi  Incarnat.  Wccciia", 
rege  Philippo  régnante.  Noverint  universi 
quod  nos  Ramundus  de  Duroforti,  milcF, 
senescallus  comitatus  Fuxi,  hostenso  per 
consules  Taraschonis  Si  plures  alios  prc- 
bos  homines  ville  Taraschonis  quodam 
instrumento  publico,  in  quo  continebatur 
quedam  consuetudo  seu  libertas,  univer- 
sitati hominum  ville  Taraschonis  data  Se 
concessa  a  nobili  viro  felicis  recordationis 
domino  Rogerio  Bernardi,  condam  coniito 
Fuxi,  videlicet  quod  homines  Taraschonis 
habeant  duos  menses  in  quolibet  anno 
vendendi  vina  sua  propria,  ita  quod  nallus 
revenditor  illis  duobus  niensibus  sit  ausus 
vendere  vinum,  nisi  sit  suum  proprium  8c 

'  Archive»  deTarasconj  parchemin  ori|iiiaI. 


An 
1266 


—  ^93 

■*  de  suis  propriis  vineis  collectum;  —  hos- 
tensoque  nobis  per  dictos  consiiles  quod 
quidam  defraudabant  prediclani  consuetu- 
dinem  propter  quedam  veiba  diibia  pre- 
dicti  instrumenti,  quia  emebant  vendemias 
extra  territoria  Taïaschoiiis  &  vinavende- 
bant  illis  duobus  meiisibiis,  quod  erat  con- 
tra intentionem  eorum  &  domiiii  comitis 
antedicti,  cum  vera  inteiilir)  sit  &  extiterit 
tenipore  donationis  predicte  qucd  illis  duo- 
bus mensibus  nullus  viniim  in  dicta  villa 
vcnderet,  nisi  ipsum  liabuerit  do  propriis 
vineis  suis,  nos  ad  requisitionem  prediclo- 
rum  consulum  &  plurium  probcum  homi- 
num  dicte  ville,  predicta  verba  déclarantes 
juxta  intentionem  eorum,  predicta  verba 
restringimus  &  reducimus  ad  verum  intel- 
lectum ,  videlicet  quod  nullus  habitator 
seu  habitatrix  ville  Taraschonis  illis  duo- 
bus mensibus  sit  ausus  vendere  vinum, 
nisi  ipsum  habueritde  suis  propriis  vineis. 
Et  hoc  declaramus,  constituimus  &  mau- 
damiis  propter  utilitatem  dicte  ville,  ne 
possit  fraus  fieri  libertati  predicte,  quia 
emptores  vendemie  ita  bene  sunt  revendi- 
tores,  sicut  emptores  vini,  &  quilibet 
transgresser  hujus  articuli  ad  penam  con- 
t3ntam  in  instrumente  donationis  predicte 
libertatis  téneatur  Se  compellntur,  domino 
comiti  Fuxi  persolvendam  juxta  iormara  in 
predicte  instrumente  cententam ,  verbis 
omnibus  aliis  in  predicte  instrun)ento  con- 
terais in  sue  robore  duraturis.  Actum  est 
hocTaraschone  xvir  kalendas  )ulii.  Hujus 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


694 


191. 

Nouvelle  charte  de  Simon  de  Montfort 
en  Javeur  des  habitants  de  Nimes'. 

ANNO  ab  Incarnalione  Domini  M  ce  XVI, 
octave  kalendas  septembris,  régnante 
Philippe  rege  Francorum.  Notum  sit  om- 
nibus hominibus  presentibus  &  futuris, 
quod  ego  Symon,  Dei  providentia  dux  Nar- 
bone,  comes  Tholose  &  Leicestrie,  Bitter- 
ronsis  &  Karcassene  vicecomes  &  dominus 
Montisfortis,  libéra  animi  mei  voluntate, 
per  me  &  per  omnes  successeres  meos  in 
infinitum,  dono  &  concède  vobis  Petro 
Kresqueto  &  Stéphane  de  Codoliis,  con- 
sulibus  civitatis  Nemausi,  &  Eertrando 
Leoni,  vicem  censiilis  gerenti,  presentibus 
&  pre  vobis  &  pre  tota  universitate  Ne- 
mausi  suscipientibus,  &  per  vos  universis 
&  singulis  ejusdem  civitatis  Nemausi  coha- 
bitatoribus,  presentibus  &  futuris  in  infi- 
nitum, qued  aliquis  vel  aliqua  cohabitater 
vel  cohabitatrix,  cohabifaturus  vel  cohabi- 
tatura  in  f'uturum  in  civitate  predicta  Ne- 
mausi, nunquam  de  cetero  donet  seu  solvat 
niichi  vel  alicui  alii  nomine  mee,  seu  ali- 
cui  successerum  meorum,  vel  successerum 
successeribus  in  infinitun,  in  tota  terra 
vel    aqua    seu   in   aliqua    parte   terre  vel 


An 
1  2  r6 


aque  acquisite  vel  acquirende,  quam  ego 

rey  sunt  testes  dominus  Arnaldus  de  Lis-  modo  habeo  vel  sum  habiturus  acquirendo, 

saco  miles,  Jordanus  de  Ravato  domicellus,  sive  quam  modo  teneo  seu  in  antea  tenebo, 

Petrus  Eshamenitz  &  Simon  Asco,  notarii  in   meo  proprio   dominie,  pedagium    sive 

domini    senescalli.    Ego   Amelius    Rubey,  toltam   sive   aliquod    aliud    usaticum,   set 

publicus  notarius  comitatus  Fuxi,  ad   re-  absque  impelitione  aliqua  libère  pertran;:- 

quisitionem    dictorum    consulum    cartam  eant   &   quiète.   Et   eadem    omnia   supra- 


istani    scripsi    Se  hoc   signum   feci   Oocus 
signi). 


scripta,  sicut  sanius  &  nielius  possuut  & 
debent  intelligi,  vobis  &  omnibus  in  pre- 
dicta civitate  Nemausi  cehabitantibus  vel 
in  fiiturum  cohabitaturis,  a  successeribus 
meis  &  a  successerum  successeribus  volo 
scrvari  intègre  &  teneri.  Acta  sunt  hec  in 
majerl  sala  domini  comilis  predicti,  infra 
castrum  Harenarum  coram  domino  A,,  Ne- 
niausensi  episcepe,  &  domino  episcopo 
Karcassone,  presentibus  domino  LucatiOj 


'  Mcnard,  Histoire  de  NinieSj  1,  pr.  p.  5^. 


An 
I2iâ 


6c 


9- 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


696 


GiiUloiic  de  Levis  marescalo,  Galtero  do 
Ladiuiano,  Poiitio  de  Gavernis  vicario, 
Raimundo  sacrista  Nemaiisensi,  Guillermo 
de  Geolou,  &  R.  &  Petro  Mascaroiie  fra- 
tribus,  El,  Guiraldo  Imberto,  Pontio  Fara- 
gotia  &  Imberto  filio  ejus,  P.  de  Carto, 
W.  Porcello,  W.  Amico,  W.  Aldoino,  Ste- 


cessoribus  meis  tu  8c  succcssoros  lui  sine 
onini  coiitradictione  reddere  debetis  hoc 
modo,  quod  peracta  guerra  vel  placito  ego 
bona  fide  &  successores  mei  tibi  &  suci.es- 
soribus  tuis  ea  incontinenti  reddere  tene- 
mur  &  sine  expensis.  Preterea  si  ex  parte 
mea  vel  meorum  vel  ex  parte  tua  vel  tuo- 
phaiio  Radulpho,    Pontio   Maienfredo   &      rum  dominium  fuerit  mutatum,  tu  &  tui 


An 
1217 


pluribus  aliis,  &  me  Guillermo  Andréa 
notario,  qui  prescripta  scripsi  mandato 
utriusque  partis. 


192.  —  CXXIII 

Chartes  de  Ra'unond  le  jeune,  fils 
du  comte  de  Toulouse  '. 


lid.orig. 

t.  iir, 

co!.  2  5  ^. 


An 
1217 

4 
janvier. 


'N' 


Éd.ori". 

t.  111, 
col.  255, 


OTUM  sit  cunctis  presentibus  atque 
futuris,  quod  anno  M°CC"X°vr,  pri- 
die  nouas  januarii,  ego  Raimundus,  Dei 
gratia  cornes  juvenis  Tholose,  filins  Rai- 
mundi  comitis  Tholose  &  regine  Johanr.e 
uxoris  quondam  ejusdem,  dono  &  concedo 
tibi  Raimundo  de  Rochafolio  &  tuis  in 
perpetuum,  dominium  &  jus  fotum  quod 
habeo  in  medietatem  castri  de  Brissaco  & 
in  ejus  tenemento,  quam  medietatem  te- 
nent  a  me  Poncius  Peti  &  J.  de  Aquantico, 
ita  tamen  quod  illud  quod  tibi  dono  habeas 
a  me  &  teneas  in  feudum,  &  aliam  etiam 
medietatem  predicti  castri  de  Brissaco, 
quam  tu  &  antecessores  tui  ab  antecesso- 
ribus  meis  tenuistis.  Concedo  eliam  simili- 
ter  castrum  de  Aquantico  cum  toto  ejus 
tenemento,  &  castrum  de  Roc:iauver  cum 
toto  ejus  similiter  tenemento,  &  castrum 
de  Sabeiras,  cum  toto  ejus  tenemento,  ut 
omnia  predicta  a  me  habeas  &  a  successo- 
ribus  meis,  &:  teneas  tu  &  successores  tui 
in  perpetuum.  Et  pro  his,  tam  tu  quam  suc- 
cessores tui  fidelitatem  mihi  &  meis  jure- 
tis,  &  in  guerra  &  in  placito  cum  predictis 
castris  univcrsis  &  singulis  tu  Se  successo- 
res tui  me  &  successores  meos  adjuvctis, 
vel  si  juvaro  tu  &  successores  tui  me  & 
successores  meos  nolueritis,  ea  mihi  &  suc- 

'  Archives  du  domaine  de  Rodez,  Creyssel,  n.  386. 
[Doat,  V.  169,  {"  192.] 


omnia  predicta  per  recognitionem  mihi  & 
meis  reddere  tenebimini ,  &  ego  &  mei 
sine  aliqua  dilatione  tibi  &  tuis  tenebimur 
&  debebimus  restituere.  Preterea  pro  ot".- 
nibus  &  singulis  castris  supradictis  tu  & 
tui  mihi  &  meis  debetis  facere  homagium, 
si  in  tuis  cartis  inveneris  quod  aliquis  de 
antecessoribuô  iuis  alicui  de  antecessori- 
bus  meis  pro  predictis  castris  vel  aliquo 
predictorum  fecerit  homagium,  vel  licet 
hoc  in  cartis  non  inveneris,  si  tui  probi 
homines  tibi  pro  consilio  dederint,  pre- 
fatum  homagium  mihi  &  meis  tu  &  tni 
facere  tenebimini.  Preterea  si  in  tuis  vel 
meis  cartis  alla  pacta  prêter  predicta  re- 
periantur,  illa  pacta  utrique  parti  in  sua 
remaneant  firmltate,  Has  autem  donatio- 
nes  &  concessiones  tibi  prefato  Raimundo 
de  Rocafolio  &  tuis  me  firmiter  scrvatu- 
rum  per  me  &  omnes  successores  meos  8t 
contra  aliqua  ratione  non  venturum  8: 
nominatim  minoris  etatis  bona  fide  per  sti- 
pulationem  promitto  &  super  sancta  Evan- 
gelia  propria  manu  tacta  juro.  —  Ad  hec 
ego  Raimundus  de  Rocafolio  pro  predictis 
castris  eorumque  singulis  fidelitatem  libi 
prelibato  domino  Raimundo,  Dei  gratia 
comiti  juveni  Tholose,  &  omnia  s;ipradicta 
me  firmiter  servaturum  per  me  &  omiies 
successores  meos  bona  fide  &  sine  omni 
fraude  promitto  &  super  sancta  Evangelia 
tacta  corporaliter  tibi  juro.  Acta  sunt  hec 
in  civitate  Avenionensi,  in  ecclesia  Sancti 
Symphoriani.  Testes  affuerui  t  Draconetus 
de  Montedodonis,  Guido  de  Cavellione, 
Rostagnus  de  Mons,  Bertrandus  de  Avi- 
iiione  &  A.  frater  ejus,  Pontius  de  Soz, 
Guillelmus  Petrus  Autorgs,  Bertrandus 
Malucanus,  Bertrandus  Rancurellus,  Guil- 
lelmus de  Menerba,  Petrus  de  Belloaf- 
fari,  Petrus  Ramundus  de  Rabastengs, 
Guillelmus  de  Roca ,  Geraudus  de  Ca- 
dolla.  Et  ego  Geraudus  de  Crillone  in- 
terfui  &  mandato   utriusque  partis  cartair. 


An 
IÏI7 


697 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


698 


An 

1217 
1 1  mai. 


An 

I2l3 

juillet. 


presenfem  scripsî  &  feci  &  signi  mei  mii- 
niraine  roboravi.  Ego  A.  de  Novis,  ejusdem 
domini  comitis  judex  &  cancellarius  in 
Venacino  &  citra  Rodanum,  haiic  carfani 
mandato  ejus  sigillari  jussi.  Domine  Deus 
Jesu  Chrlste,  custodi  vias  meas  ut  non  deUn~ 
quam  in  lingua  mea. 

H.  Philippus  '  Dei  gratia  Francorum  rex, 

notiim  facimus,  &c.  cjiiod   nos vidi- 

mus,  &c. 

Notiim  sit  cunctis  presentibus  atque  fii- 
turis,  quod  anno  Incariiatiouis  Domini 
M<>CC"x°Vll'',  ego  Raimundus  filius  domini 
R,  Dei  gracia  ducis  Narbone,  comitis  Tho- 
lose,  niarchionis  Provincie,  accipio  nio- 
nasterium  Béate  Marie  Vallissalve,  nioni- 
hales  &  universas  res  ejusdem  niouasterii 
mobiles  &  inmobiles  &  omnem  ejusdem 
familiam  servientes  &  nuncios,  ubicumque 
fuerint,  morando  videlicet  &  euudo  &  re- 
deundo  in  nostra  prote.Kione,  salvatione, 
custodia  &  securo  ducatu,&  omnium  meo- 
rum  pariter  amicorum.  Datum  apud  Avi- 
nionem,  V  idus  maii.  Testes  fuerunt  Ber- 
trandus  de  Avinione,  Raimundus  Targerius 
Tabassa.  Et  ego  Guiraudiis  de  Grilloiie 
intcrfui  &  mandato  domini  [comitis]  hanc 
cartam  scripsi  &  feci  &  suo  sigillo  sigillavi 
&  meo  signo  signavi. 

Nos  autem,  quod  per  eundem  Raimun- 
dum  super  hoc  factum  est,  ratuni  &  gra- 
tum  habentes,  volumus  &  concedimus, 
quod  dictum  monasterium  cum  suis  perso- 
nis  &  bonis,  sicut  premissum  est,  custo- 
diatur&  gardietur  per  nos  &  successorcs 
nostros  comités  Tolosanos,  &c.  Actum  Pa- 
risiiis,  aune  Domini  M°cc°xc°in°,  nicnse 
martio. 

in.  Noverint'  omnes  homines,  quod 
annodominice  Incarnacionis  M°cc°X°vni", 
mense  julii,  nos  Raimundus  filius  domini 
Raimundi,  Dei  gracia  ducis  Narbonensis, 
comitis  Tolose,  marchesii  Provincie,  & 
filius  domine  regine  Johanne,  volumus  & 
concedimus,  ut  tu  Jordanus  de  Sapiaco, 
vel  quilibet  tuum  commodum  petens,  ha- 
beas  in  pignus  villam  &  forciam  que  voca- 
tur  Insula  Aniata,  cum  omnibus  juribus  & 

'  Manuscrit  de  Baluze,  n.  752.  [Auj.  latin  1 1017, 
C^i  6.] 

'  Ch3t:3U  de  Foix,  caisse  20.  [Doat,  169,  ("  199.] 


pertinenciis  predicte  ville,  ita  scilicet  ut 
omnes  explectas  &  fructus  &  redditus  re- 
cipias  in  persolutionem  illius  debiti,  quod 
dominus  pater  noster  tibi  débet,  sicut  in 
carta  sigillo  patris  nostri  sigillata,  quam 
Petrus  Arnaldus  scripsit,  continetur,  donec 
de  eodem  debito  persolvaris.  Et  de  toto 
illo  pignore  convenimus  tibi  Jordanno  de 
Sapiaco,  &  cuilibet  tuum  commodum  pe- 
tenti,  esse  guirentes  de  omnibus  ampara- 
toribus,  dum  predictum  pignus  steterit. 
Hujus  rei  sunt  testes  Pilusfortis  de  Rabas- 
tenx  &  Deodatus  Alamannus  &  Guillelnnis 
de  Roaxio  Tholose  vicarius,  &  Raimundus 
Fabri,  qui  mandato  dicti  Raimundi,  filii 
domini  Raimundi  comitis,  cartam  istain 
scripsit  &  sigillavit. 

IV.  Manifestum'  sit,  &c.  quod  anno  do- 
minice  Incarnationis  MCCXVIII,  mense 
januarii,  luna  XVII  in  die  dominica,  ego 
Raimundus,  filius  domini  Raimundi,  per 
Dei  gratiam  comitis  Tolosani,  ducis  Nar- 
bonensis, marchionis  Provinciae,  dono  & 
concedo,  &c.  vobis  dilectis  &  fidelibus 
nostris  P.  de  Mesoa  &  Pontio  de  Caltio 
&  omnibus  successoribus  vestris,  castrum 
videlicet  &  villam  de  Lopiano,  &  eccle- 
slam  de  Palatio,  &  castrum  de  Badaluco 
cum  omnibus  pertinentiis,  &c.  Et  pro  his 
omnibus  praedictis  donis  ego  P.  de  Mesoa 
&  ego  Pontius  de  Calcio  mandamus  & 
concedimus  &  promittimus  tibi  R.  comiti 
praedicto,  ut  de  praedictis  locis  &  terris 
&  honoribus  vobis  valentiam  &  adjuto- 
rium  bona  fide  contra  omnes  homines 
faciamus,  &  ut  fidèles  milites  vobis  simus. 

Hujus  rei  &  istius  doni  sunt  testes 

Centolius  d'Estarac  &  Guillelnnis  B.  domi- 
nus de  Najaco  &  Guillelmus  de  Catullis  & 
Arnaldus  de  Rocafueil  &  B.  de  Rupeforti 
&  Aimericus  Claromontis  &  Amelvinus  de 
Pestillac  &  Guillelmus  de  la  Barreria  & 
Bremundus  Audeguierus  &  B.  Blancardi, 
scriptor  domini  comitis  praedicti,  8jc.  Da- 
tum apud  Najacum,  in  nocte  apparitionis 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  &c. 

Le  sceau  est  celui  du  comte  de  Toulouse, 

V.  Anno'  ab  Incarnalione  Doiiiini 
M  ce  XIX,  pridie  kalendas  januarii,  reg- 

'  Baluze,  portefeuille  de  Languedoc. 
'  Hôtel  de  ville  de  Nimcs. 


An 
IZ18 


An 
1219 

7 
janvier. 


Kd.orif». 
t.  m, 

col.  2  56. 


An 
I  2  r9 

3i  dé- 
cembre. 


An 
U19 


699 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


700 


naiite  Philippe  rege  Franconim,  nos  Rai- 
mundus  cornes  Tolosanus,  filins  doniini 
Rainiundi,  Dei  gratia  diicis  Narboiiae,  co- 
niiiis  Tolosae,  niarchionis  Proviiiciae,  do- 
namus,  &c.  ad  feudum  communiter,  omni- 
bus niililibus,  qui  modo  mansioiiem  habeut 
in  Castro  de  Arenis  vel  in  antea  habuerint, 
cjuod  nuUus  vestrum  justitiam  donetis  nisi 
pro  proditione,  de  qua  prius  probati  es- 
setis,  &  placita  vestra  suis  suniptibus  in 
nostris  curiis  audiantur  &  placiteiitur,  & 
valeatis  nianutenere  amicum  vestrum  cura 
Castro  de  Arenis,  si  jus  facere  voluerit. 
Item  valeatis  crescere  &  augmentare  do- 
minicaturas  vestras  in  nostris  patuis,  si 
jiixta  eas  sint,  nisi  viam  auferatis,  &c.  Ac- 
tum  est  infra  castrum  de  Arenis,  ante 
ecclesiam  Sancti  Martini,  &c. 


predictum  castrum  mihi  restituas,  singulas 
XL  libras  monete  Tolose.  Factum  est  hoc 
apud  Perpinianum  XIT  kalendas  martii, 
anno  Christi  M°cc"x<' Vi".  Sig.  R.  Rogerii 
Fuxensis  comitis,  qui  hoc  firme  &  testes 
firmare  rogo.  Hujus  rei  sunt  testes  do- 
minus  prior  Fontisfrigidi  &  frater  G.  de 
Cornon  &  Pefrus  de   Biterris,  monachus 

Sancti  Tiberii,  &  Petrus  Almeradi. 

Guillelmus  Bernardi,  publicus  notarius 
Villefranche,  scripsit  hec  &  fecit  hoc. 


194. 

Raimond  VII  ordonne  aux  hahïtants 
d'Agen  d'avoir  à  prendre  les  ar- 
mes ' . 


An 


193. 


CXXIV 


An 
1217 

iS 
fivncr. 


Sauvegarde  de  Raïmond-Roger,  comte 
de  Foix,  pour  l'ahbé  de  Saint-Thi- 
héry\ 

NOTUM  sit  omnibus,  quod  ego  Raimun- 
dus  Rogerii,  Dei  gratia  cornes  Fuxi, 
in  bona  fide  recipio  vos  dominum  B.,  Dei 
gratia  abbatem  Sancti  Tiberii,  &  omnes 
nionachos  &  socios  vestros  in  speciali  du- 
catu  &  securitate  ad  vestrum  sanum  intel- 
lectum,  omnes  servientes  &  milites  quos 
habetis  infra  castrum  Fuxi,  &  loricas  & 
cetera  ornamenta  &  munimenta  &  supel- 
lecfilem  &  bestias  &  quaslibet  res  &  ap- 
paratus  vestros  &  vestrorum  militum  & 
hominum.  Ita  ut  omnia  vestra,  que  infra 
predictum  castrum  habetis,  sint  secura  & 
eant  salva  usque  ad  Sanctum  Tiberium,  ex 
pnrte  nostra  &  omnium  etiani  i'aiditorum. 
Preterea  in  bona  fide  promitto  tibi,  domno 
abbati  predicto,  me  fideliter  soluturura 
tibi  omnes  expensas,  quas  pro  custodiendo 
Castro  Fuxi  faciès  de  cetero,  scilicet  pro 
singulis  septimanis  ab  hac  die  in  antea, 
que   est  XII°    kalendas   martii,  quousque 

'  Château  de  Foix,  caisse  46.   [Doat,  vol.    169, 
f°  195, 


RAMUNDUS,  filius  domini  Ramundi,  Dei 
gracia  ducis  Narbonensis,  comitis  To- 
lose, marchesii  Provincie,  &  filius  domine 
regine  Johanne,  honoratis  &  karissimis 
amicis  sui  majori  &  consulibus  &  omnibus 
aliis  probis  hominibus  Agenni,  salulem  & 
dilectionem.  Mandamus  vobis  quatinus 
exercitum  faciatis  Arnaldo  de  Tantalono, 
senescalco  nostro  8c  ubicumque  super  ini- 
micos  nostros  vos  ducere  voluerit,  cum  eo 
eatis  sicuti  cum  nostra  persona  faceretis. 
Item  mandamus  vobis  quatinus  totum  afare 
episcopi  Agenni  &  canonicorum  Sancti 
Stefani  &  afare  Sancti  Caprarii  &  totum 
afare  Arnaldi  de  Agrefoil,  de  Helya  filio 
suc  &  omnium  aliorum  hominum,  de  qui- 
bus  dictus  senescalcus  noster  pro  jure  nos- 
tro quesierit,  eidem  senescalco  capere,  tc- 
nere  &  possidere  permittatis  absquealiquo 
obstaculo,  quod  ibi  ei  non  faciatis,  &  dic- 
tum  Arnaldum  de  Agrefoil  de  villa  Agenni 
per  omnia  tempora  eiciatis  &  forjuretis,  si 
husque  ad  proximum  festum  Pentecostes 
vobiscum  8c  cum  dicto  senescalco  nostro 
concordatus  non  fuerit.  Date  littere  apud 
Avinionum,  XI"  die  introitus  mensis  madii, 
feria  quarta. 

'  Original  aux  archives  municipales  d'Agen.  — 
Magen  &  Tholin,  Chartes  d'Agen,  i,  p.  9,  n.  vu. 


Vers 

1217 
1 1  mai. 


7CI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


702 


19: 


Jugement   rendu    à    Toulouse   par   le 
sénéchal  du  comte  de  Mcntjbrt' . 

UNIVERSIS  amicis  suis  présentes  litterns 
inspecturis,  G,  de  Chameniaco,  senes- 
caldiis  Tholosamis,  salutem  &  dilectionem. 
Noveritis  coiitroversiam  fuisse  iiUer  ve- 
nerabiles  &  dilectos  uostros  abbatem  & 
conventum  donius  Bolbonensis  ex  parte 
ima,  &  nobilem  virum  dilectum  nostrum 
R.  de  Chauderonno  ex  parte  altéra.  lu  c[ua 
controversia  abbas  &  monachi  dicti  loci 
petierunt  a  domino  Raymundo  supradicto 
IV'"'  homines  &  ipsorum  tenentias  &  casalia 
afqiie  jura,  scilicet  Arnaldum  Arsivum  8c 
R.  Arsivum  &  R.  Arnaldum  &  P.  Vitalem, 
omnes  de  Podioviridi,  quos  a  monasterio 
Sancti  Michaelis  de  Coxano  se  acquisivisse 
antiquitus  asserebant,  quod  similiter  illos 
propterdonum  sibi  factum  a  dominis  Pcdii- 
viridis  habuit  longo  tempore  &  possedit. 
Et  de  acquisitione'  &  donc  producebant 
publica  instrumenta,  que  licet  essent  au- 
thentica  juxta  opinionem  plurium  perito- 
rum,  tamen  adversa  pars  minime  concede- 
bat.  Et  quia  donuim  Bolbone  dominas  R. 
possessione  spoliaverat  injuste  hominuni 
&  casalium  predictorum,  allegabant  donii- 
nus  abbas  &  monachi  quod  possessio  de- 
bebat  ei  restitui,  quidquid  inde  perceperat 
detinendo  similiter  restaurari.  Quod  totuni 
dominus  R.  sic  debere  iieri  pluribus  ik 
diversis  rationibus  contradicere  niteba- 
tur.  —  Tandem  vero  queque  parlium  ex 
propria  voluntate  comraisit  rei  veiitateiu 
dilectorum  nostrorum  V.  Mascaronis  &  R. 
Matfredi  experientie  inquirendam,  ut  pcr 
ipsorum  inquisitionem  curia  domini  conii- 
tis  utrique  parti  diffiniendo  redderet  sua 
jura.  In  quorum  manibus  dominus  abbas 
&  monachi  per  testes  idoneos,  quibus  ab 
adversa  parte  nihil  fuit  oppositum  vel  ob- 
jectuni,se  habuisse  &  possedisse  homines 
&  casalia  supradicta  ab  antiquis  temporibus 

'  Dont,  V.  83,  i'iii;  archives  de  l'abbaye  de 
Boulbonne, 


probaverunt.  Unde  nos,  precepto  domini 
comitis  ambarumque  partium  voluntate, 
visis  litteris  domini  R.  continentibus  quod 
secundum  predictorum  arbitrorum  incjuisi- 
tionem  super  hujusmodi  negotion  nostrum 
siibire  judicium  postulabat,  habito  peri- 
forum  consilio  &  deliberalione  prehabita, 
totaque  causa  ex  allegationibus  &  attes- 
tationibus  subtiliter  intellecta,  per  defti- 
jiitivam  sententiam  adjudicavimus  domui 
Bolbone  &  monachis,  abbati  &  fratribus 
dicti  loci  presentibus  &  futuris  possessio- 
nem  dictorum  quatuor  hominum  &  ipso- 
rum infantium ,  casalium  atque  rerum, 
cum  hac  presenfi  carta  publica  perpetuo 
valitura,  quam  ad  cauthelam  sigilli  nostri 
nninimine  roboramus.  —  Actum  est  Tho- 
lose  duodecimo  kalendas  junii,  dominica 
die,  régnante  Philippo  Francorum  rege, 
&  domino  Symone  comité  Tholosano,  Se 
domino  Fulcone  episcopo,  anno  Christi 
M°cc"xvii'',  in  presentia  fratris  Rogerii 
de  Montelauro  monachi,  cellararii  dicte 
domus,  &  fratris  Companni,  &  Raimundi 
scripforis,  &  domini  Guidonis  de  Chame- 
niaco, nepotis  dicti  domini  senescaldi,  & 
Clementis  subdiaconi,  &  Guillelmi  Vitalis 
publiai  Tholose  notarii,  qui  hoc  scripsit 
precepto  domini  senescaldi. 


196.  —  cxxv 

Hommages  rendus  à  Simon  de  Mont- 
jort\ 

L  TN  nomlne  Domini  nostri  Jesu  Christi 
1  amen,  anno  Incarnationis  ejusdem 
M°CC°XVir,  XI»  kalendas  junii.  Noverint 
univers!  présentes  pariter  &  futuri,  quod 
ego  Guillelmus  de  Petrapertusa  recognovi 
coram  vobis  domino  Symone,  duce  Nar- 
bonensi,  comité  Tholose,"  domino  meo 
Aimerico  vicecomiti  Narbone,  quod  eram 
homo  suus  ligius,  &  quod  tenebar  ipsi  om- 
nia  castra  mea  reddere,  iratus  &  pacatus, 
sicut  in  instrumentis  inter  me  &  ipsum  su- 
per hoc  confectis  plcaius  continetur.  Ego 

'  Reghtrum  curUe  Fraiiciae,  JJ,  xxx*,  f"  10  v". 


An 
1217 


lid.orig. 

i.  III. 
col. 250. 


An 

r  2  I  7 
23  mai. 


An 
1217 


703 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


704 


Éd.orig. 
i   III. 

toi.  257. 


etiam  juramento  interposito  vobis,  domine 
Syiiion,  proniisi,  qiiod  contra  hiimicos  ves- 
tros  vobis  boua  fide  dabo  consiliuni,  auxi- 
lium  &  favorem,  &  quod  ciim  ipsis  aliquam 
societatem  vel  familiaritatem  non  habebo, 
immo  fideliter  tenebo  frontariam  contra 
ipsos;  quod  nisi  facerem,  faniquam  infa- 
niis  ab  omnibus  de  cetero  &  notabilis  ba- 
berer.  Sed  ego  non  tenecr  sequi  vos  in 
exercitinn  extra  frontariam  meam  nisi  mca 
propria  voluntate,  &  vos  niihi  indulgetis 
omnes  querelas  quas  habebatis  contra  me, 
&  me  recipitis  in  vestra  protectione  & 
tutela,  &  conceditis  militibus  meis  inferius 
annotatis,  Ermengaiido  de  Barbairano,  Pe- 
tro  Hiigonis,  Poncio  de  Roca,  filio  ejus- 
dcm,  Talipagis,  Ermengaudo   de  Rofiano, 


An 

1217 

18  dé- 
cembre. 


januarii,  nos  Giraldiis  cornes  Armeniaci  & 
Fezenciaci,  Rogerius  frater  ejus,  Anissan- 
dus  de  Cautmont  &  nOt  de  Montealto  vo- 
bis, domino  Simoni  duci  Narbone,  comiti 
Tolose  ac  vicceomiti  Biterrensi,  sumus 
fidejussores  &  responsales  pro  B.  Jordani 
de  Insula,  obligantes  nos  vobis  pro  ipso, 
sicut  melius  &  firniius  possumus  bona  fide 
&  sine  omni  malo  ingenio,  quod  dictus  B. 
erit  vobis  &  heredibus  vestris  bonus,  le- 
galis  &  fidelis,  &  quod  de  ipso  vel  per 
ipsum  seu  per  suos,  sive  etiam  de  villa  vel 
per  villam  Insuie  Jordanis  non  veniet  vo- 
bis vel  vestris  malum  sive  damnum,  neque 
idem  B.  seu  villa  predicta  facient  prcju- 
dicium  vobis  vel  vestris.  Quandocumque 
aiitem  &  quotienscumque  volueritis  &  re- 


Berengario  de  Archis,  Valguerio  de  Car-      quisieritis  per  vos  vel  per  litteras  vestras 


casses,  Guillelmo  fratri  ejus,  Guiardo  de 
Villamagna  Maurano,  Guillelmo  de  No- 
vellis,  Petro  Cathalani,  &  Bernardo  de  So- 
latico,  nisi  vobis  vel  hominibus  vestris 
fidelitatem  alias  juraverint,  salviim  ire  & 
salvum  redire  per  totam  terram  vestrani, 
quamdiu  vobis  &  vestris  extiterint  legitimi 
&  fidèles.  Et  si  forte  aliquis  de  militibus 
predictis  malum  vobis  vel  terre  vestre 
facere  attemptaret,  ego  senescallo  vestro 
Carcassone  teneor  facere  scire  per  quin- 
decim  dies,  antequam  inciperent  vobis  fa- 
cere malum,  si  essetis  in  partibus  valde 
remotis,  &  vobis,  si  in  partibus  vicinis 
essetis.  Quod  nisi  facerem,  omne  malum 
quod  vobis  vel  terre  vestre  facerent,  vobis 
emendarem.  De  quibus  omnibus  servandis 
firmiter  &  attendendis,  dictus  Aimericus 
dominus  meus,  vicecomes  Narbone,  vobis 
contra  me  valentiam  promisit  bona  fide,  & 


vel  per  certum  nuntium  vestrum,  usque  ad 
festum  omnium  Sanctorum,  nos  vobis  red- 
demus  villam  de  Insula  Jordanis,  omnes 
insiniul  vel  très  sive  duo  seu  unus  de  no- 
bis,  a  quibus  vel  a  quo  vos  requisieritis 
dictam  villam.  Si  vero  alique  querele  ori- 
rentur  inter  dictum  B.  &  probos  bomines 
de  Insula,  super  quibus  ipsi  non  possent 
se  invicem  concordare,  ille  querele  rcf- 
ferrentur  ad  vos  &  omnia  [a]  vobis  trac- 
tarentur.  De  omnibus  vero  hiis  predictis 
obliganius  &  tenemur  vobis,  ut  dictum  est, 
super  nos  &  omnes  res  nostras,  usque  ad 
festum  omnium  Sanctorum.  Et  si  vos  To- 
losam,  quod  Deus  velit,  intérim  caperetis, 
nos  ultra  captionem  illam  vobis  non  tene- 
bimur  de  predictis.  Ad  majorem  siquidem 
certitudinem  hujus  rei,  duo  instrumenta 
per  alphabetum  divisa  super  hoc  facta  fue- 
runt  &    sigillorum    nostrorum    munimine 


quod  predicta  omnia  faciet  fideliter  eus-      confirmata.    Actum   in   obsidione  Tolose, 


toùiri;  quod  nisi  faceret,  vobis  contra  me 
impenderet  consilium  &  juvamen.  Et  ad 
majorem  predictorum  omnium  firmitatein, 
cum  nostris  sigillis  sigillum  suum  apposuit 
huic  carte.  Actum  anno  &  die  quibus  su- 
pra, apud  Montemgailardum ,  !k  ut  pre- 
dicta omnia  firmiter  teneantur,  per  alpha- 
betum fecimus  dividi  isfam  cartam. 

II.  In'  nomine  Domini,  anno  Incarna- 
tionis  ejusdem  M°  cc°  xvii",  xv°  kalendas 


infra  castrum  Narbonense,  anno  &  die  quo 
supra. 

III.  In'  nomine  Patris  &  Filii  &  Spiritus 
Sancti,  amen,  anno  Incarnationis  ejusdem 
M  ce  xvni,  VIII  kalendas  junii.  Noverint 
universi  présentes  pariter  &  futuri,  quod 
nos  Symon,  Dei  providentia  dux  Narbone, 
cornes  Tolose  &  dominus  Montisfortis, 
donamus  dilecto  &  fideli  nostro  Bertrando 
de  Gordonio  c  libratas  reddituum  Catur- 


An 

1217 


An 

I2t8 

2  5  ni.ii. 


'  Trésor  des  chartes   de  Toulouse,  sac  2,  n.  49. 
[I.  304,  n.  49,  origiiiiil  scellé.] 


'  Orig.  J.  890,  n.  2  1.  Fcgistrum  curiac  f'ranclae. 
JJ.  XXX'S    i"  I  2  v". 


An 

12i8 


7o5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l^J.orig. 

t. III, 
col,  238. 


censis  moiiefe,  pro  quibus  trademus  eidem 
villam  de  Casellis,  si  salva  iidelitate  Garsie 
Pétri  ipsaiii  poterimus  rehabere,  &  si  ipsam 
habere  non  poterimus,  nos  dictes  redditus 
assignabinnis  eidem  in  alio  loco  infra  na- 
tivitatem  Domini  proximo  venturam.  Quod 
si  non  fecerimus,  nos  reddemus  ei  annua- 
tim  dictam  pecuniam,  quousque  eam  assig- 
naverimus  ei  in  terra.  Propter  hoc  autem 
ipse  pro  se  &  pro  heredibus  suis  nobis  & 
heredibus  nostris  fecit  homagium  ligium, 
&  cepit  omnem  terram  suam  quam  habet 
&  habiturus  est  de  nobis,  salva  fidelitate 
karissimi  domini  nostri  Francorum  régis, 
&  promisit  nobis,  sacrosanctis  Evangeliis 
manu  tactis,  quod  de  Castro  de  Gordonio  & 
omni  alia  terra  sua  nobis  &  heredibus 
nostris  valebit,  juvabit  &  manutenebit,  84 
oniue  auxilium,  consilium  &  favorem  im- 
pendet  contra  omnem  hominem,  excepto 
domino  rege  Fraiicie,  quocienscumque  a 
nobis  fuerit  requisitus.  Quod  si  non  face- 
ret,  pro  proditore  ab  omnibus  haberetur 
nec  in  aliqua  curia  excusare  de  proditione 
se  posset,  &  ab  omnibus  ipsi  tanquam  pro- 
ditori  omne  comercium  denegetur.  Et  nos 
similiter  ipsi  tanquam  homini  nostro  ligio, 
sacrosanctis  Evangeliis  manu  tactis,  tene- 
niur  impendere  consilium,  auxilium  &  fa- 
vorem, &  si  in  aliquo  defecerimus  inscien- 
ter,  cum  requisiti  fuerimus,  emendare.  — 
Et  ego  Bertrandus  de  Gordonio  promitto 
vobis,  domine  Symon,  dux  Narbone,  comes 
Tolose  &  domine  Montisfortis,  tanquam 
domino  meo  ligio  me  predicta  omnia  iide- 
liter  &  inviolabiliter  servaturum.  Quod  si 
non  facerem,  quod  absit,  pro  proditore 
habear  &  infami  nec  de  proditione  me 
possim  in  aliqua  curia  excusare,  &  mihi 
tanquam  proditori  ab  omnibus  omne  com- 
mercium  denegetur.  Ut  autem  predicta 
orania  majorem  habeant  firmitatem,  duo 
instrumenta  per  alphabetum  divisa  inde 
confecta  sunt,  que  dictus  dominus  comes 
&  ego  sigillis  nostris  fecimus  confirmari, 
Actum  in  obsidione  Tolose,  anno  &  die 
quibus  supra,  presentibus  &  testibus  do- 
mino Amalrico  de  Monteforti,  Guidone 
marescallo,  Lamberto  de  Limoso,  Eurardo 
de  Villaperor,  Guillelmo  de  Bena,  Phi- 
lippe de  Andrevilla  senescallo  Agennensi, 
Ademaro  Vassaula,  Giraudo  de  Engolismo, 


706 

Gailardo  de  Godor,  Petro  Reter,  Remundo 
&  Guillelmo  de  Caturco,  Joceliuo  de  Aver- 
sone,  Guillelmo  Pagano,  Girardo  Ebrardi, 
Petro  de  Savignaco  &  multis  aliis,  &  Guil- 
lelmo notario  domini  coniitis  qui  hec 
scripsit. 


197. 

Ordonnance  des  consuls  de  Toulouse 
6-  du  comte  Raimond  pour  la  vente 
à  l'encan  des  biens  des  partisans  des 
Mont/ort'. 

I-XTOSCANT  omnes  tam  présentes  quam 
IN  posteri,  quod  consules  Tolose  urbis 

&  suburbii ante  venerabilem  dominum 

Ramundum,  Dei  gratia  ducem  Narbone, 
comitem  Tolose,  marchionem  Provincie, 
cum  communi  consilio  urbis  &  suburbii  & 

ostenderunt ei  quod   quidam  honiiiies 

&  mulieres  illius  urbis  Tolose  jamdiu  inde 
cum  Symone  Montisfortis  &  pro  eo  exie- 
rant,  &  quidam  alii  homines  &  mulieres 
in  adventu  ipsius  domini  comitis,  quando 
villam  Tolose  recuperavit,  &  postea  absquo 
consilio,  assensu  &  voluntate  ipsius  Si 
eorumdem  consulum  &  contra  eos  ab  ca- 
dem  villa  exierant.  Erant  autem  quidam 
alii  homines  &  mulieres  in  castris,  villis  & 
tenutis  Simonis  Montisfortis  nostroruin- 
que  inimicorum  commorantes,  qui  hono- 
res, débita  &  alias  res  infra  Tolosam  &  in 
alodio  habebant.  Prêter  dicti  consules  os- 
tenderunt &  dixerunt  prefato  domino  co- 
miti,  quod  quidam  alii  similiter  jam  diu  ab 
hac  villa  Tolose  exierant  causa  negociatio- 
nis  &  peregrinationis,  &  neminem  inve- 
niebant  qui  pro  majori  parte  illorum  de 
communibus  missionibus  ipsis  responderet 
&  quidam  alii  erant  in  urbe  &  suburbio 
qui  nolebant  facere  communes  missiones 
&  dicebant  se  nil  habere  unde  illas  facere 
possent,  quamvis  bonos  honores  haberent 
vel  oblias  aut  multa  débita  eis  deberentur, 
&  etiam  missiones  erant  multo  &  magne  & 

'  Archives  de  la  Haute-Garonne,  E,  079;  copies 
notariées  sur  parchemin. 


An 

12l3 


An 

1  2  1  S 

3i 

janvior. 

VlII. 


23 


An 
1218 


707 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


708 


inexistimabiles,  volebant  &  deprccabaiitiir 
identidem  (?)  consules  prefatum  dominum 
comitem,  ut  ipse  honore  ipsius  &  tociiis 
sut  generis  —  &  etiam  ipsi  consules  eideni 
domino  comiti  &  militibus  ac  clientibus 
cxtraneis  in  victualibus  providebant  &  alias 
niissiones  ville  faciebant, —  daret  &  conce- 
deret  eisdein  consulibus  pro  se  &  pro  do- 
mino R.  suo  filio  &  pro  omnibus  suis 
heredibus  licentiam  &  posse  vendendi,  sol- 
vendi  &  faciendi  Iransactiones  &  compo- 
sitiones  aut  alio  modo  alienandi  honores 
&  bona  mobilia  &  immobilia  illorum,  qui 
cum  Symone  Montisfortis  &  pro  eo  Tolo- 
sam  exierant,  &  illorum  hominum  &  mu- 
lierum  qui  sine  consilio  ipsius  domini  co- 
mitis  &  eorumdem  consulum  ac  contra  eos 
similiter  Tolosam  exierant,  quando  ipse 
dominas  cornes  illam  recuperavit,  vel  pos- 
tea  sive  deinceps  exierint  sine  eorum  as- 
sensu,  &  illorum  hominum  &  mulierum, 
qui  in  castris,  villis  &  tenutis  Symonis  & 
inimicorum  morabantur,  ad  dictas  missio- 
nes  complendas  ipsorum  consulum  cogni- 
tione  &  inde  illis  quibus  ipsi  consules  ali- 
quid  de  supradictis  vendercnt  aut  alio 
modo  alienarent,  uti  superius  dictum  est, 
guirentiam  mandaret  &  promitteret,  & 
quod  omnes  îllas  venditiones,  solutioiies, 
fransactiones,  compositiones  &  alienatio- 


qui  sine  consilio  ipsius  domini  coiiiilis  & 
eorumdem  consulum  ac  contra  eos  simi- 
liter Tolosam  exierant,  quando  ipse  domi- 
nus  cornes  illam  recuperavit,  vel  postea 
sive  deinceps  exierint  sine  eorum  assensu, 
uti  superius  dictum  est,  &  illorum  homi- 
num &  mulierum  qui  in  castris,  villis  & 
tenutis  prefati  Symonis  &  inimicorum  mo- 
rabantur, quicumque  sint  isti  honores, 
sive  sint  domiis  aut  vinee  aut  terre  vel  orti 
sive  prata  aut  furna  aut  niolendina  sivo 
oblie  vel  débita  &  alla  bona  eorum  mobilia 
&  immobilia  ubicumque  sint,  pro  dicîis 
missionibus  complendis  ipsorum  consulum 
cognitione,  que  missiones  facte  sunt  hue 
usque  in  urbe  Tolose  &  suburbio  &  dein- 
ceps in  eorum  consulatu,  scilicet  usque  in 
festo  sancti  Micahelis  quod  erit  in  sep- 
tembri,  facte  fuerint,  quas  missiones  ipse 
dominus  comes  deberet  &  teneretur  facere 
si  haberet,  uti  ipse  asserebat.  Et  omnes 
illas  venditiones,  sohitiones,  transactiones, 
compositiones  &  alienationes,  quas  preftti 
consules  inde  fecerint  pro  prescriptis  om- 
nibus] complendis,  jamdictus  dominus  co- 
mes pro  se  8i  pro  domino  R.  suo  lilio  Se 
pro  omnibus  suis  heredibus  laudavit,  con- 
cessit  &  confirmavit,  ita  quod  ille  vendi- 
tiones, solutiones,  transactiones,  compo- 
sitiones   &    alienationes    predicte    essent 


An 

I2l3 


nés,  quas  ipsi  consules  similiter  facereiit  tam  bone  &  firme  &  semper  stabiles,  ac  si 

de  honoribus  &  aliis  bonis  mobilibus   &  ipse  dominus  comes  vel  illi,  quorum  pre- 

immobilibus   illorum  hominum  &  mulie-  dicti  honores  &  alia  bona  prescripfa  erant 

rum,    qui  aliter   uUa    occasione  Tolosam  vel  fuerant,  illud  totum  facerent  vel  lau- 

exierant,  &  illorum  qui  infra  Tolosam  ma-  darent,  &  quod   ab   aliquo  ullo    tempore 


nebant  &  communes  missiones  facere  no- 
lebant,  ipse  dominus  comes  pro  se  &  pro 
domino  R.  suo  filio  &  pro  omnibus  suis 
heredibus  laudaref,  concederet  &  confir- 
maret,  videlicet  ad  dictas  missiones  com- 
plendas    ipsorum    consulum    cognitione. 


aliquid  ibi  nullo  modo  possit  reraoveri,  & 
quod  de  venditionibus,  solutionibus,  trans- 
actionibus,  compositionibus  &  alienatio- 
riibus  &  de  jamdictis  missionibus  &  de  toto 
quod  indixerint  &  fecerint,  credantur  ipsi 
consules  suo  siniplici  verbo,  absque  testi- 


Quo  audito,  prenominatus  dominus  comes,      bus  &  sacramento.  Et  de  omnibus  predictis 


sua  sponte,  habito  multorum  nobilium  vi 
rorum  consilio,  pro  se  &  pro  venerabili 
domino  R.  suo  filio  &  pro  omnibus  suis 
heredibus,  dédit  &  concessit  supradictis 
consulibus  urbis  Tolose  &  suburbii  li- 
centiam &  liberam  facultatem  vendendi, 
solvendi,  transigendi,  componendi  &  alio 
modo  alienandi  honores  illorum,  qui  cum 
Symone  Montisfortis  &  pro  eo  Tolosam 
exierant,  8j  illorum  hominum  &  mulicium, 


honoribus  liberis  &  de  bonis  mobilibus, 
predictus  dominus  comes  pro  se  &  pro  do- 
mino R.  suo  filio  &  pro  omnibus  suis  here- 
dibus promisit  esse  guirens  omnibus  illis 
&  eorum  ordinio,  qui  aliquid  inde  a  dictis 
consulibus  emerint  vel  alio  modo  sicut 
dictum  est  habuerint,  de  omnibus  ampara- 
toribus  libère.  Et  de  aliis  honoribus  qui  a 
dominis  tenebantur  promisit  similiter  do- 
minus comes   esse  guirens    emptoribus  & 


Ail 


709 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


'10 


eorum  ordlnio  vel  predicto  modo   adqui-  &  Ramundus  Berengarius  &  Arnaldus  puei- 

rentibus,  de  omnibus   nniparatoribus,  ex-  &  Ugo  Johannes  &  Embrinus  &  Ramuii- 

cepta   parte    domiiiationis.    Item    dominus  dus  d'Escalquencis  &  Bernardus  Siguarius 

cornes  jamdictus  pro  se  &  pro  domino  R.  &  Ramundus  Tapierius  &  Petrus  Willel- 

suo  filio  &   pro   omnibus   suis   heredibus  mus  de  Orto.  Hoc  totum  fuit  ita  datum, 

laudavit,  concessit  &   confirmavit   omnes  laudatum  &  confirmatum  a  prefato  domino 


venditiones,solutiones,  transactioncSjCOm- 
positiones  &  alienationes,  quas  prescripti 
consules  fecerint  de  honoribus  &  bonis 
mobilibus  &  immobilibus,  ubicumque  sint 
uUomodo,  illorum  videlicet  hominum  8: 
mulierum,  qui  aliter  ulla  occasione  Tolo- 
sam  exierant  &  illorum  qui  infra  Tolosam 
nianebant&  facere  communes  missionesno- 
lebant,  ad  complendas  illas  commules  (sic) 
missiones,  uti  ipsi  consules  cognoverunt. 
Quibus  ita  peractis,  comune  consilium  ur- 
bis  Tolose  &  suburbii  laudavit  &  concessit 
&  confirmavit  omnes  prescripfas  venditio- 
nes,  solutiones,  transactiones,  compositio- 
nes,  adquisitiones  &  alienationes,  uti  me- 
lius  superius  determinantur  pro  omnibus 
hominibus  &  feminis  urbis  Tolose  &  sub- 


comite  &  a  comuni  consilio,  ultimo  die 
mensis  januarii,  feria  IIII,  régnante  Phy- 
lippo  rege  Francoruni,  &  eodem  domino 
Ramundo  Tolosano  comité  &  Fulcone 
episcopo,  anno  M"  cc°  xvii"  ab  Incarna- 
tione  Domini.  Horum  omnium  prescripto- 
rum  sunt  testes  Aimericus  de  Castronovo 
major  &  Ramundus  de  Castronovo  &  Ai- 
mericus de  Castronovo  minor  &  Jordanus 
de  Villanova  &  Bertrandus  de  Montibus  & 
Arnaldus  Listoricus  &  Willelmus  Ramun- 
dus de  Escalquencis  &  multi  alii  qui  ibi 
aderant.  Et  Petrus  de  Sazia  est  similiter  de 
toto  testis  &  mandato  prefati  domini  co- 
mitis  &  prescriptorum  consulum  cartam 
istam  scripsit. —  Istam  cartam  non  scripsit 
Petrus  de  Sazia,  set  aliam  de  qua  Poncius 


urbii  presentibus  &  futuris,  ita  videlicet      Arnaldus  istam  transfulit  eadem  ratione  & 


quod  omnes  ille  venditiones,  solutiones, 
transactiones,  compositiones  &  alienatio- 
nes, quas  ipsi  consules  fecerint  de  his  om- 
nibus predictis  pro  jamdictis  niissionibus 
complendis,  hue  usque  factis  &  in  hoc 
consulatu  uti  superius  continetur  facturis 
(corr.  faciendis)  ipsorum  consulum  cogni- 
tione,  essent  ita  bone  &  firme  semperque 
stabiles,  ac  si  ipsi,  a  quibus  predicti  hono- 
res &  alla  bona  mobilia  &  immobilia  erant 
vel  fuerant,  illud  totum  facerent  &  lauda- 
rent  &  quod  ab  aliquo  ullo  tempore  aliquid 
ibi  nuUo  modo  possit  removeri,  &  quod  de 


eisdem  verbis,  mense  februario,  feria  vir, 
régnante  Lodovico  rege  Francorum  &  Ra- 
mundo Tolosano  comité  &  Fulcone  epi- 
scopo, anno  ab  Inc.  Domini  M°cc<'xx"iii". 
Hujus  facti  franslati  sunt  testes  Sancius 
Centullus  &  Ramundus  Bertrandus  de  Sub- 
urbio  publici  notarii  &  idem  Poncius  Ar- 
naldus qui  hoc  scripsit.  Ego  Ramundus 
Bertrandus  de  Suburbio  subscripsi  &  ego 
Sancius  Centullus  subscripsi. 

II.  Noscant  omnes  tam  présentes  quam 
poster! ,  quod  dominus  Ramundus,  filius 
venerabilis  domini   Ramundi,   Dei   gratia 


toto  hoc  quod  de  his  omnibus  prescriptis      ducis  Narbone,  comitis  Tolose,  marchionis 


antedicti  consules  dixerint  &  fecerint,  cre- 
dantur  semper  simplici  eorum  verbo  abs- 
qus  testibus  &  sacramento.  Erant  autem 
tune  consules  :  Petrus  de  Castronovo  & 
Oldricus  de  Gamevilla  &  Arnaldus  de  Vil- 
lanova filius  Jordani   de  Villanova  &  Ar- 


Provincie,  sua  sponte  &  precibus  consu- 
lum Tolose  urbis  &  suburbii,  laudavit,  con- 
cessit &  confirmavit  totum  illud  donum  & 
posse  &  concessionem,  quod  dominus  co- 
mes  jamdictus  pater  ejus  eisdem  consuli- 
bus  fecerat  vendendi,  solvendi,  transigendi^ 


naldus  Geraldus  de  Montelauro  &  Petrus  componendi  &  alio  modo  alienandi  hono- 
de  Roaxio  &  Ugolenus  de  Ponte  &  Ber-  res  &  bona  mobilia  &  immobilia  illorum^ 
nardus   Ramundus   Barravus    &    Arnaldus      qui   cum   Symone   Montisfortis  &  pro  eo 


Willelmus  Piletus  &  Ponlius  de  Morlanis 
&  Stephanus  de  Devesa  &  Arnaldus  Guido 
juvenis  Ik  magister  Bernardus  Si  Ramun- 
dus Aimericus  de  Cossano  &  Bernardus 
RanuMulus  Astro  S:  Stephanus  Curtafolea 


Tolosam  exierant  &  illorum  qui  sine  con- 
silio dicti  domini  comitis  patris  sui  &  eo- 
rumdem  consulum  ac  contra  eos  similiter 
Tolosam  exierant,  quando  ipse  dominus 
coines  illani  recuporavit  vel  postea,  &  etiam 


An 
izi3 


An 
121S 
7  juin. 


An 
iZiS 


7U 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


V 


illoruni  qui  in  castris,  villis8£  tenutis  dicti 
Synionis  8c  inimicorum  niorabantiir,  pro 
complendis  niissionibus,  quas  ipsi  consii- 
les  in  eodem  domino  comité  pâtre  suo  !k 
in  militibus  &  clientibus  extraneis  fece- 
rant  &  deinceps  in  eoriim  consulatu  fece- 
rint,  iiti  melius  &  plenius  in  instrumentis 
illius  doni  &  concessionis,  que  ego  Petrus 


198.  —  CXXVI 

Lettre  des  habitans  de  Limoux  à 
Amaurï  de  Montfort\ 


,   ,        „  T-'XCELLENTIORI  domino  Amalrico,  pri- 

de  Sazia  scripsi  continebatur.  Et  omnibus  £!/  mogenito  precordialis  domiui  nostri 
illis,  qui  aliquid  de  his  prescriptis  a  con- 
sulibus  emerant  &  deinceps  emerint  vel 
aliter  adquisierant  &  adquisierint ,  ipse 
dominus  Ramundus  mandavit  &  proniisit 
talem  guirentiam,  qualem  prefatus  domi- 
nus cornes  pater  ejus  inde  eis  mandaverat. 
Item  dominus  Ramundus  laudavit,  conces- 
sit  &  confirmavit  omnes  venditiones,  so- 
lutioues,  transactioues,  compositiones  & 
alienationes,  quas  ipsi  consules  fecerant  & 
fecerint  de  honoribus  &  bonis  mobilibus 
&  immobilibus  ubicumque  sint  ullo  modo, 
videlicet  hominum  &  mulierum  qui  aliter 
uUa  occasione  Tolosam  exierant  &  illorum 
qui  infra  Tolosam  manebant  &  communes 
niissiones  facere  nolebant,  ad  complendas 
illas  communes  missiones,  ut  ipsi  consules 
cognoverint.  Erant  autem  tune  consules  : 
Petrus  de  Castronovo,  &c.  (u«  supra).  Hoc 
fuit  ita  laudatum  &  concessum  a  prefato 
domino  Ramundo,  vu  die  introitus  raensis 
feria   V,   régnante   Phylippo   rege 


Éd  oric . 

t.  m. 

col.  238. 


JUnlI,      icua      y    , 

Francorum  &  domino  Raimundo  Tolo- 
sauo  comité  &  Fulcone  episcopo,  anno 
M''CC''xviil°  ab  Incarnatione  Domiui.  Hu- 
jus  tocius  rei  sunt  testes  dominus  Dalma- 
tius  de  Creissello  &  Rogerius  Bernardus 
filius  domini  Ramundi  Rogerii  comitis 
Fuxi  8c  dominus  Bernardus  de  Casnaco,  8c 
Willelmus  Ramundus  de  Pavo  8c  Aimericus 
de  Castronovo  major  8c  Aimericus  de  Cas- 
tronovo nepos  ejus  8c  Bertrandus  de  Mon- 
tibus  8c  Arveus  8c  multi  alii  qui  ibi  ade- 
rant  8c  Petrus  de  Sazia  qui  cartam  istam 
scripsit.  —  Istam  cartam  non  scripsit,  8cc. 
(ut  supra). 


comitis,  cujus  anime  Deus  propitietur  in 
eternum,  duci  Narbonensi,  comiti  Tholo- 
sano,  vicecomiti  Biteriensi,  15.  Sigerius 
bajulus  Limosi,  8c  B.  do  Flaciano  8c  L.  de 
Villamaurino  8c  L.  R.  Cateius  Se  G.  de 
Sancto  Roniano  8c  B.  do  Bosco  8c  B.  de 
Leucho,  8c  omnes  alii  probi  boniincs  8c 
consules  Limosi,  salutem  Se  debitani  servi- 
tutis  instanciam,  cum  omni  dolore  mixtam. 
Notificamus  vobis,  domine,  quod  infer 
nos  talis  ira,  tristitia  merorque  nunquam 
fuit  nec  esse  ])0tuil  de  iiece  domini  nostri 
comitis.  Qua  de  causa  vobis  8c  oiuni  vestre 
progeniei,  per  nos  Se  per  omnes  infantes 
8c  heredes  8c  successores  nostros,  fidelifa- 
tem  8c  homagium  sincère  Se  absque  omni 
macula  nunc  8c  perhempne  firmiter  pro- 
mittimus  8c  promittendo  cum  omni  facul- 
tate  nostra  corrobor.imus,  Se  sub  dictione 
vestra  nos  natosque  nostros  Se  omnia  bona 
nostra  presentia  Se  ventura  mitlimus.  Pre- 
terea,  domine,  vos  sii]:pliciter  rogamus, 
quatinus,  visis  presentibus  litteris,  voluu- 
tatem  vestram  per  litter.is  vostras  sigiUatas 
nobis  transmittere  dignemini,  quia  nos 
parati  sumus  semperque  erimus  pro  omni 
posse  nostro  vestris  obedire  preceptis. 


199. 


—  CXXVII 


Lettres  d'Amauri  de  Montjort  en 
faveur  de  Vévêque  d'Albi^. 

IN  nomine  Domini  Jesu  Christi,  amen, 
anno  Domini  M"  cc°  XVlir,  x°  kalendas 
octobris.  Noverint  universi  présentes  pa- 
riter  8c  futuri,   quod  nos  Amalricus  Dei 


An 
I2r3 

apr.  le 
18  juin. 


An 

l2iS 

22  sep- 

tcmbii;. 


'  Registrum  curiae  Franciac.  JJ.  XXX'*,  {"   12  r°. 
'  Trésor  des  chanesj  Toulouse,  IV,  n.  3.  [J.  Boy, 
original  scellé.] 


An 

I2l3 


7i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


714 


prov'ulenfia  diix  Narbone,  cornes  Tolose  & 
clominus  Montisfortis,  vobis  domino  G., 
Dei  gratia  episcopo  Albiensi,  tradimiis  ad 
firmam  trium  amionim,  incipiendorum  ad 
festum  saiicti  Andrée,  Castrum  Vêtus  ciim 
suis  pertinenciis  quas  tenemus,  &  quic- 
quid  habemus  in  civitate  Albiensi  &  in 
circuitu  ejus,  quod  tenemus,  salvo  in  antea 
in  omnibus  jure  nostro.  Ita  quod  de  firma 
illa  nobis  reddetis  cxxx  libras  Melgorien- 


manus  vestras  statim  post  dccessum  nos- 
trum,  remota  occasione  qualibet,  reveni- 
rent.  Et  ad  finem  trium  anuorum,  nisi  infra 
nos  decederemus,  dictum  castrum  &  omnia 
jura  vestra,  que  in  civitate  Albiensi  &  in 
circuitu  ejus  habetis  &  habere  debetis, 
vobis  vel  vestris  heredibus,  cessante  omni 
occasione  &  excusatione,  redderemus.  Et 
intérim  dictum  Castrum  Vêtus  &  omnia 
jura  vestra  custodiemus  fideliter  bona  fide. 


An 
1218 


Kd.oriq. 

t.  ni; 

col.  269. 


sium  annuatim,  scilicet  medietatem  ad  Qua-  Et  ut  predicta  omnia  &  singula  firmius  te- 
dragesimam  intrantem  &  aliam  medietatem  neantur,  nos  cartam  istam  per  alphabetum 
ad  festum  sancti  Michaehlis.  Et  si  conti-  divisam,sigilIorum  muniminefecimus  con- 
geret  vos  infra  dictum  terminum  decedere,  firmari.  Actum  Albie,  anno  &  die  quibus 
dictum  castrum  &  alia  que  habemus  in  supra,  per  manum  Guillelmi  notarii  nostri. 
civitate  Albiensi  &  in  circuitu  ejus,  quoJ 
tenemus,   ad    manus   nostras   statim    post  ~ 

decessum  vestrum,  remota  occasione  qua- 
libet, reveuirent.  De  predicta  autem  firnia 
nobis  retinemus  omnes  Francigenas  nos- 
tros,  qui  habent  aliquid  in  dominio  dicti 
castri,  &  nostros  exercitus  &  cavalcadas 
de  civitate  Albiensi,  ik  ad  finem  trium 
annorum,  nisi  infra  vos,  domine  episcopc, 
deccderitis,  quod  avertat  Deus,  dictum  cas- 
trum &  omnia  jura  nostra,  que  in  civitate 
Albiensi  vel  in  circuitu  ejus  habemus  vel 
habere  debemus,  nobis  vel  heredibus  nos- 
tris,  cessante  omni  occasione  &  excusa- 
tione, redderetis,  &  intérim  dictum  Cas- 
trum Vêtus  ad  vestras  expensas  bene  Se 
fideliter  custodietis.  Et  nos  G.,  Dei  gratia 
episcopus  Albiensis,  a  vobis  domino  A., 
Dei  gratia  duce  Narbone,  comité  Tolose.  & 
domino  Montisforfis,  recipimus  ad  firmam 
trium  annorum,  sicut  superius  dictum  est, 
Castrum  Vêtus  cum  suis  pertinenciis,  quas 
tenetis  &  quicquid  habetis  in  civitate  Al- 
biensi &  in  circuitu  ejus,  salvo  in  antea 
in  omnibus  jure  vestro,  &  retentis  vobis 
Francigenis  vestris,  qui  aliquid  habent  in 
dominio  dicti  castri,  &  retentis  vobis  ca- 
valcatis  &  exercitibus,  quos  habetis  in  ci- 
vitate Albiensi  &  in  circuitu  ejus,  ita  quod 
de  illa  firma  vobis  dabimus  annuatim  cxxx 
libras  Melgoriensium,  scilicet  medietatem 
ad  Quadragesimam  intrantem  &  aliam  me- 
dietatem ad  festum  sancti  Michaelis.  Et  si 
contirgeret  nos  infra  dictum  terminum  de- 
cedere, dictum  castrum  &  omnia  alia,  que 
habetis  &  habere  debetis  in  civitate  Al- 
biensi &  in  circuitu  ejus,  quod  tenemus,  ad 


200.  —  CXXVIII 

Confirmation  des  coutumes  de  Mont- 
pellier par  Jacques,  roi  d'Aragon' . 

CUM  humane  nature  sit  proprium  dili- 
gentes se  diligere,  &c.  ideo  in  nomine 
sancte  &  iivdividue  Trinitatis,  Fatris  & 
Filii  &  Spiritus  sancti,  nos  Jacobus  Dei 
gratia  rex  Aragonum,  cornes  Barchinone  & 
dominus  Montispessulani,  scientes  &  pro 
vero  invenientes  xii  probos  homiiies  Mon- 
tispessuli,  electos  ad  consulendam  commu- 
nitatem  Montispessuli,  &  totam  universi- 
tatem  ejusdem,  nos  perfecte  in  omnibus 
&  per  omnia  dilexisse,  &  circa  augmen- 
tum  &  utilitatem  nostram  &  dominationem 
Montipessuli  &  terre  nostre,  ad  domina- 
tionem ejusdem  ville  pertinentis,  0])erani 
&  intentum  multis  atque  variis  suniptibus 
&  laboribus  curiose  &  fideliter  cxhi- 
buisse,  &c.  habito  diligenti  consilio  & 
tractatu  cum  venerabili  pâtre  S.,  Dei  gra- 
tia Tarraconensi  archiepiscopo,  &  nobili 
comité  Sancio  patruo  nostro  magno,  &  ve- 
nerabili fratre  G.  de  Monterotondo,  militie 
Tenipli  magistro  in  reguo  nostro  &  parti- 
bus  Provincie,  &  G.  vicecomite  Cardone  & 
G.  de  Cervaria  &  Cornelio  &  P.  Anversio 


'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Maguelonne,  sac.  1, 
n.  17.  (J.  340;  actuellement  en  déficit.) — Voir 
M.  Germain,  Hhtolre  Je  la  commune  de  Montpel- 
lier, t.  2,  p.  8,  note  I. 


An 
1218 

2S  sep- 
tembre. 


An 

12l3 


713 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


716 


Kd.orig. 

t. III, 
col.  360. 


fpiritualibus  coiisiliariis  nostris,  a  domino 
papa  nobis  datis  &  assignatis,  &  cura  A. 
vicecomite  de  Castrobono  &  cum  G.  de 
Montecatano  &  R.  Gauceraado  &  V.  de 
Mataplana,  &  cum  aliis  baronibus  &  ma- 
gnatibus  Aragonie  &  Catalonie,  convoca- 
tis  multis  probis  homhiibus  &  sapientibiis 
terre  nostre,  firmatoque  coiisilio  cum  ip- 
sis,  autoritate  omnium  supradictorum,  per 
nos  &  per  omnes  successores  nostros  reci- 
pimus  in  amorcm  nostrum  perfectissimum 
&  fiduciam  &  tuitionem  perpetuam  &  gra- 
tiam  nostram  dictos  xii  viros  &  omnes 
eorum  successores  &  totam  universitatem 
Montispessuli  &  singulos  de  ipsa  univer- 
sitate,  présentes  &  futurosj  omnem  ran- 
coreni,  iram,  indignationem  omnibus  & 
singulis  de  ipsa  universitate  penitus  re- 
mittendo,  in  nostre  dilectionis  perfectis- 
simo  fédère  &  gratia  omnes  &  singulos 
consolidantes,  rémittentes  ipsis  omnibus 
(k  singulis  omnes  acliones,  demandas, 
questiones,  inculpationes ,  quascumque 
nomine  patris  vel  matris  nostre  seu  nostro 
adversus  predictos  vel  aliquem  predicto- 
rum  movere  possemus  aliquo  modo,  &c. 
laudantes  &  confirmantes  omnia  ea  & 
singula,  que  inclite  recordationis  d.  rex 
pater  noster  &  d.  regina  mater  nostra 
laudaverunt  &  concesserunt  XII  viris  pre- 
dictis,  &c.  promittentes  firmiterquod  pre- 
dicta  omnia...  iterum  laudabimus...  cum 
ad  tempus  pervenerimus  pubertatis,  &  ite- 
rato  eo  modo  cum  pervenerimus  ad  efatem 
XXV  annorum,  &c.  Datum  Ylerde  iv  kal. 

octobris anno  Incarnationis  dominice 

M°  cc°  xviiP.  S.  Jacobi  Dei  gratia  régis 
Aragonum,  &c. 


An 

I2l3 

1 2  no- 
vembre. 


ioi, 


CXXIX 


Confirjiïation  des  privilèges  de  Nîmes 
par  Sancïe  d'Aragon ,  femme  du 
jeune  Raimond, comte  de  Toulouse^ 


NNO   ab    Incarnat.  Domini   M  CCXVIII, 
pridie  idus  novembris,  régnante  Phi- 
lippe Francorum  rege.  Ego  Sancia,  soror 


A 


Hôtsl  de  ville  de  Nimes. 


quondam  illustris  régis  Ara?oniae  &  uxor 
Raimundi,  filii  domini  Raimundi,Dei  gra- 
tia ducis  Narbonae,  comitis  Tolosae,  mar- 
chionis  Provinciae,  per  me  &  per  ipsos 
dominum  socerum  meum  &  virum  meum 
praenominatos  &  per  nostros  successores, 
dono,  concedo,  laudo,  approbo  &  con- 
firmo,  vobis  Petro  Guillermo  de  Geolon, 
Fulcrando  Tacato  &  Guillermo  Parilhano, 
consulibus  civitatis  Nemausi,  &  per  vos 
ipsi  civitati  &  universis  ejusdem  civitatis 
cohabitatoribus,  praesentibus  &  futuris  in 
infinitum,  consulatum  vestrum  quem  ha- 
betis,  &  omnia  &  singula  capitula  &  sta- 
tuta  ejusdem  consulatus,  &  etiam  omnes 
vestras  consuetudines  8i  usatica,  libertates 
&  immunilates,  vallatorum  84  fossatorum 
ac  murorum  ejusdem  civitatis  integrita- 
tem ,  &  omnes  alias  munitiones  civitatis 
ejusdem,  quae  hodie  sunt  vel  a  dominis 
aliquibus  ejusdem  civitatis  eidcm  civitati 
quondam  donata  &  concessa,  prout  sanius 
&  melius  ad  utilitatem  vestram  &  ejusdem 
civitatis  a  quovis  jurisperito  potest  exco- 
gitari,  intelligi  vel  inquiri.  Dono  insuper 
&  concedo  eodem  tenore  praesentium  vo- 
bis elsdem  praenominatis  consulibus,  & 
per  vos  toti  universitati  civitatis  Nemausi, 
hanc  libertatem  subscriptam,  hoc  est  quod 
praenominati  dominus  socer  meus  8c  vir 
meus,  vel  eorum  seu  nostrum  successores, 
vel  successorum  successores  in  infinitum, 
vel  alius  seu  alii  nomine  eorum  numquam 
habeant  seu  faciant  stare  fortem  seu  ali- 
quam  fortalissam  infra  vel  supra  mures 
antiques  ejusdem  civitatis  Nemausi.  Dono 
etiam  insuper  &  concedo  vobis  eisdem 
praenominatis  consulibus,  &  per  vos  uni- 
versis &  singulis  cohabitatoribus  ejusdem 
civitatis  Nemausi  in  perpefuum  quod  ali- 
quis  ex  habitatoribus  civitatis  Nemausi 
litigans  in  curia  nostra  comitum  praedic- 
forum,  sive  reus  sit  sive  actor,  nuliam 
praestet  justitiam  seu  aliquas  expensas,  si 
justam  habuerit  causam,  &  insuper  quod 
causae  hominum  ejusdem  civitatis  omnes 
infra  eandem  civitatem  tractentur,  au- 
diantur,  examinentur  &  determinentur  a 
quocumque  conveniantur,  ita  quod  infra 
castrum  Arenarum  vel  alicubi  alibi  extra 
civitatem  ipsani  non  possint  conveniri  nec 
tcncantur  respondere,  Dono  etiam  S:  cou- 


An 
1218 


A  A 


717 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


7.8 


An 


KJ.orig. 

t.  111. 
col.  261. 


cc-;'.o  eodem  tenore  pracdicto  vobis  eisdem 
8;  per  vos  uiiiversifati  ejusdem  civit.itis, 
quod  quidquid  rétro  actum  est  a  comité 
Moiitisfortis  vel  in  curia  ejusdem  vel  ab 
ecclesia  vel  in  curia  ejus,  dum  jurisdictio- 
nem  civitatis  Nemausi  vel  vicecomitatus 
tenebant,  videlicet  in  causis  inter  litigato- 
res  judicando,  componendo,  transigendo, 
possessioiies  laudando,  laudimiavel  census 
accipiendo,  tutores  &  curatores  daiido,  tes- 
tes sive  tcstamenta  publicando,  ita  ratum 
&  immotum  perpetiio  habeatur,  ac  si  in 
curia    nostra   praenomiiiatorum   comitum 


liiorint  vel  violentiam  aliquam  in  aliquo 
vobis  intulerint  vel  inferre  voluerint,  ego 
cum  toto  posse  meo  vos  &  ipsam  civitatem 
Nemausi  contra  eos  manutenebo  fideliter 
&  defendam,  8c  faciam  8c  curabo  quod  om- 
nes  consules  &l  consiliarii  Avenionis  8c 
Tarasconis,  Bellicadri  8c  Vallabricae,  cum 
toto  posse  suo,  vos  8c  civitatem  vestram 
mecum  manutenebunt  fideliter  8c  défen- 
dent, donec  ipsi  praenominali  dominus 
socer  meus  8c  vir  meus  compleverint  om- 
nia  suprascripta.  Haec,  inquam,  omnia  Se 
singula  servabo  8c  complebo,  sic  me  Deus 


acta  essent.  Praeterea  dono,  solvo  penitus      adjuvet  8c  haec  sancta  Dei  Evangelia  quae 
in  perpetuum  8c  remitto,  per  me  8c  per      corporalifer  tango,  Sec. 
dominum  socenim  meum  8c  virum  meum 

8c  eorum   successorcs  in  perpetuum  vobis       

consiilibus  8c  por  vos  universis  8c  singulis 
hominibus  Nemausi,  omne  jus  8c  omneni 
actionem  realem,  personalem  seu  mixtani, 
quaecumque  eis  competit  vel  competere 
potest  seu  débet  aliqwatenus,  contra  ho- 
nores qui  a  domino  civitatis  tenentur  seu 
contra  eorum  possessores,  occasione  fruc- 
tuum  seu  reddituum  qui  percepti  sunt  ex 
bonis  seu  rébus  pertinentibus  ad  dominum 
civitatis  seu  occasione  canonis  usque  in 
hodiernum  diem  non  soluti,  8c  insuper 
omncm  injuriam,  contumeliam,  iram  8c 
indignationem  mihi  seu  socero  sive  viro 
meo  competentcm  qualibet  occasione  con- 
tra vos  seu  contra  aliquem  ex  habitatori- 
bus  Nemausi.  Et  faciam  8c  curabo,  quod 
ipsi  vos  8c  civitatem  vestram  Nemausi  sibi 
bénigne,  pacifice  8c  placide  reconciliabunt, 
prout  melius  8c  sanius  ad  utilitatem  ves- 
trae  civitatis  excogi tari  poterit  vel  inquiri. 
Promittens  etiam  vobis  per  stipulationem 
in  bona  fide  8c  sine  dolo,  quod  suprascripta 
orania  firma  8c  immota  in  perpetuum  ser- 
vabo, nec  ea  movebo  nec  moveri  faciam, 
nec  pro  toto  posse  meo  moveri  ab  aliquo 
patiar,    factura    etiam    Se    curatura    omni 


202.  —  cxxx 

accord  entre  Raimond,  comte  de  Tou- 
louse, iy  Pierre  Bermond  de  Sauve, 
son  petit-fils  ' . 

\,  tN  nomine  Domini,  anno  dominice  In- 
1  carnationis  Mccxviii,  vu  idiis  octo- 
bris.  Per  praesens  scriptum  legentibus  8c 
audientibus  sit  nianifestum,  quod  ego  Kai- 
niundus,  Dei  gratia  dux  Narbonae  8c  cornes 
Tolosae,  marchio  Provinciae,  inter  vivos 
dono,  8cc.  tibi  Petro  Bermundo  domino  de 
Salve,  nepoti  meo  nato  ex  filia  mea,  vide- 
licet totum  castrum  quod  dicitur  de  Val- 
serga  cum  omnibus  suis  pertinentiis,  8c 
omnia  castra  8c  totam  terrani  ad  dictum 
castrum  pertinentia  vel  periinentem,  quam 
terram  totam  cum  dicto  Castro,  scilice* 
Rochae  de  Valserga,  babui  8c  acquisivi  a 
pâtre  tuo,  quondam  Petro  Bermundo,  ge- 
nero  meo,  8c  ab  avo  tuo  Bernardo  de  An- 
dusia,  ex  causa  permutationis  quam   cum 


An 
1218 

g  octo- 
bre. 


eis  légitime  celebravi.  Item  dono  inter 
modo,  quod  praenominati  dominus  socer  vivos,  sicut  dictum  est,  quatuor  millia  niar- 
meus  8c  vir  meus,  suprascripta  omnia  8c      charum  argenti  fini  8c  omnes  actiones  pig- 


liJ.oriîl, 
t. 111, 

col.  2<i2. 


singula,  sicut  a  me  superius  promissa,  do- 
nata  sunt  Se  concessa,  vobis  8c  universis 
civibus  Nemausi  confirmabunt,  donabunt 
8c  concèdent,  sicut  melius  ad  utilitatem 
vestram  8c  ipsius  civitatis  dici  poterit  vel 
inquiri,  anteqiiam  etiam  intrent  in  ipsam 
civitatem,  Si  vero  piaedicta  compltre  no- 


noiis  vel  alio  quocumque  modo  vel  jure, 
in  toto  comitatu  de  Amiliau  8c  in  toto 
comitatu  de  Cîavaudan  cum  omnibus  suis 
pertinentiis.  Quos  dictos  duos  comitatus 
rex    Aragonum    mihi    spécial! ter  oblignvit 

'  Maiiuicrïls  d'Auhcys,  i\.  ïôi. 


Ail 


719 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


720 


pro  dictis  IV"'  marcliaruni,  quas  a  me  nu-  vel    per  alium,    suo   noniino   vel    iioiViMie 

nieraiido  sive  ponderaiido   accepit  in  ar-  siiae    uxoris    dictae   vel    etiam    ipsa   uxor. 

gento  vel  in  pecunia  nunierata.   Qiiod  si  Omnia  suprascripta  &  singula  &  etiam  jus, 

quid  plus  habeo  in  dictis  duobus  comitati-  quod  habeo  in  duobus  comitatibus  dictis, 

bus   praeter  dictas   IV"  marcbarum,   illud  &   in   omnibus    eorum    pertinentiis,   qui 

totum  similiter  inter  vivos  tibi  dono.  Item  dicti  duo  comitatus  fuerunt  mihi  obligati 

totum  dominium  sive  domiuationem  &  to-  a  rege  Aragonum,  ut  praedictum  est,  & 


An 
1218 


tum  jus,  undecumque  &  qualitercumque 
mihi  acquisitum,  quam  vel  quod  habeo  in 
tota  terra  Raimundi  Peleti,  quam  a  me 
tenet  &  habet  &  habuit  &  tenuit  ipse  vel 
alius  pro  eo,  &  sive  ipse  eam  in  praesenti 
terram  ipsam  habeat  &  teneat  sive  alius 
quicumque  de  mundo.  Et  si  terra  dicti 
Raimundi   Peleti,   quam   a   me    tenet,    in 


etiam  a  comité  Provinciae,  tibi  dicto  ne- 
poti  meo  Petro  Bermundi  dono  &  pura 
donatione  inter  vivos  in  te  transfère,  &c. 
eo  tamen  salvo,  quod  praedicta  vel  aliquid 
de  praedictis  non  possis  donare,  nisi  tan- 
tum  fratribus  tuis  vel  illis,  qui  a  te  vel  ab 
ipsis  légitime  creabuntur  &  relinquentur. 
Et  ego  Petrus  Bermundi,  dominus  de  Salve, 


parte  vel  in  totum  erat  mihi  comissa  ali-      donatione  pura   &   mera,  non  ob  causam 


qua  ratione  vel  jure,  illico  totum  jus  & 
omnes  actiones  mihi  quocumque  modo  ad- 
versus  dictum  Raimundum'  Peleti  compé- 
tentes, tibi  dono  &  cedo  &  liberaliter  in 
te  transfère.  Haec  omnia  suprascripta,  si- 
cut  dictum  est,  dono  inter  vivos  irrevoca- 
biliter  tibi  Petro  Bermundi,  dicto  nepoti 
nieo,  praesenti  &  a  me  recipienti,  &  puro 
dono  &  mera  liberalitate  irrevocabiliter  in 
te  transfero,  &c.  tibi  etiam  adhuc  stipu- 
lanti  promittcns,  quod  in  tota  terra  prae- 
dicta recuperanda  &  in  omnibus  praedic- 
tis &  singulis  acquirendis  praestabo  tibi 
per   me    &  per  meos    omne   quodcumque 


aliquam  constitutam,  promitto  firmiter 
per  stipulationem  tibi  domino  Raimundo, 
duci  Narbonae,  comiti  Tolosae,  marchioni 
Provinciae,  avo  meo,  quod  ego  semper  ubi- 
cumque  commode  potero  &  honeste,  per 
me  &  per  meos  de  omni  homine  te  manu- 
tenebo,  &  tibi  quod  potero  praestabo  pa- 
trocinium  &  juvamen,  excepto  domno 
apostolico  &  rege  Francorum,  &  etiam  de 
istis  juxta  posse  meum,  prout  dictum  est, 
si  nollent  jus  tuum  recipere  &  tibi  de 
jure  légitime  respondere.  Facta  sunt  haec 
in  Perpiniano,  coram  istis  testibus  ad  hoc 
rogatis  &  vocatis  ab  utraque  parte,  scilicet 


lïd.onc, 

t.  111. 

col.  363. 


patrocinium  &  juvamen,  guerram  faciendo  Bertrando  de  Barre,  Bermundo  de  Salve, 
vel  in  causis  aliter  te  juvando.  Adhuc  etiam 
tibi  stipulanti  firmiter  promittens,  quod 
numquam  feci  vel  faciam,  dixi  vel  dicam 
aliquid,  propfer  quod  posset  in  hoc  pu- 
blico  instrumento  scripta  donatio  infirmari 
vel  in  aliqua  sui  parte  corrumpi.  Prae- 
terea  dono  tibi  liberaliter  &  sub  praedicta 
forma  omne  dominium  sive  domiuationem, 
quocumque  modo  mihi  competentem,  & 
omne  jus  quodcumque  habeo  vel  habere 
possum  in  tota  terra  Bernardi  de  Andusia 
patrui  tui,  sive  habeat  eam  &  teneat  a  se 
ipso  sive  ab  iixore  sua  domina  Vierna  vel 
ejus  nomine,  item  sive  sit  dotalis  vel  etiam 
extra  dotem.  Et  specialiter  dono  tibi  sub 
eadem  forma  predicta  omne  jus  Si  omnem 
domiuationem,  quam  habeo  in  parte  illa 
castri  quod  dicitur  de  Javiosa  vel  in  omni- 
bus cuis  pertinentiis,  quam  partem  dictus 
patruiis  a  me  habet  &  tenet  &  habere  & 
îeiiere  débet,  &   habuit  &  tenuit   per  se 


Guillelmo  de  Esegala,  Bernardo  de  Regor- 
dano  jurisconsulto,  Fredolo  de  Barre,  Ber- 
nardo de  Pulchroloco,GuigonedeTrelhas, 
Sicardo  de  Monteferrario,  Bertrando  de 
Sancto  Boneto,  Gaucellino  de  Durfort,  &c. 
II.  In  nomine  Domini.  Noscant,  &c. 
quod  anno  Mccxix,  mense  novembris,  ego 

Raimundus,   filius  domini  Raimundi 

ducis   Narbonae,    comitis   Tolosae,   mar- 

chionis laudo    &  confirmo   &   rata   & 

firma  in  perpetuum  habere  volo  omnia  & 
singula,  quaecumque  aliquo  tempore  vel 
aliquo  modo  dictus  dominus  comes  pater 
meus  donavit  vel  in  futurum  donabit  tibi, 
Petro  Bermundi  de  Salve,  nepoti  meo,  nato 
ex  sororc  mea  domina  Constancia,  &  om- 
nia &  singula  quaecumque  continentur  in 
quodam  publico  instrumento,  facto  per 
niaïuim  Bernardi  Pigna,  &c.  Et  ego  Ray- 
mundus  dux  Narbonae,  Dei  gratia  comes 
Tolosae,  niarchio  Provinciae recog- 


An 
1219 

novern- 
bic. 


An 


7:1 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


712 


An 

III 9 

11 


nosco  omnia  praedicta  vera  esse,  ut  dictum 

est tibi  Petro  Bermundi  nepoti  meo,  a 

me  fore  donata  & eaiidem  donationem 

confirmo,  &c.  tibi  specialiter  &  pure  dono 
quidquid  juris  habeo  vel  habere  possum 
vel  debeo  in  toto  Castro  de  Rocoyra,  cum 
omnibus  suis  pertinentiis.  Et  ego  Ray- 
muiidus,  dictus  filius  domini  comitis,  ip- 
sius  domini  patris  mai  maiidato...  praesens 
doiium  sive  istam  praesentem  donationem 
specialiter  laudo  &  confirmo,  &c.  Acta 
sunt  haec  in  villa  de  Gaillac,  coram  istis 
testibus,  &c.  scilicet  Bermundo  de  Salve, 
Hugone  d'Alfara,  Raymundo  de  Viceno- 
brio,  Bertrando  de  Barre,  Augerio  de  Cas- 
tilio,  Guillelmo  de  Lalbareyra,  Guillelmo 
de  Regordana  causidico,  &  coram  me  Guil- 
lelmo Delpi,  notario  publico  praedicti  do- 
mini Raymundi  comitis  &  domini  Ray- 
mundi,  &c. 


2o3. 

Accord  entre  l'abbé  de  la  Grasse 

6-  Amauri  de  Montfort'. 

CAUTA    WILLELMl   ABDATIS    CRASSENSIS 
ET   SUCCESSOKUM    SOIS  (sle) 

IN  nomine  domini  nostri  Jesu  Christi, 
amen,  anno  Incariiationis  ejusdem 
M'ccxviir,  VHP  kalendas  marcii.  Notum 
sit  omnibus  présentes  litteras  inspecturis, 
quod  nos  Guillelmus,  Dei  gratia  Crassen- 
sis  abbas,  per  nos  &  omnes  successores 
nostros  abbates  &  (sic)  Crassa,  volunfafe 
&  assensu  conventus  Crassensis,  concedi- 
mus  vobis  &  heredibus  vestris,  domine 
Amalrice,  Dei  providentia  dux  Narbone, 
cornes  Tholose  &  domine  Montisfortis, 
castra  infeudata  quondam  dominis  Car- 
cassone  &  quibusdam  militibus  eoriim  a 
monasterio  Crassensi,  que  castra  &  (sic) 
instrumentis  continentur  per  alfabetuiu 
divisis  &  sigillis  nostris  &  inclite  recorda- 
tionis  domini  Symonis  patris  vestri  sigilla- 
tis,  ut  ea  vos  Si  vestri  a  nostro  monasterio 

'  JJ.  XIII,  f"  ûi  r",  n.  pj;  copie  d'environ   iiôo. 


in  feudum  teneatis  cum  omnibus  honori- 
bus  &  feudis  eorumdem  castrorum,  salvo 
seinper  in  omnibus  dicto  monasterio  jure 
feudi.  Et  propter  hoc  fecistis  nobis  &  ec- 
clesie  ('rassensi  pro  vobis  &  heredibus 
vestris  homagium  &  jusjurandum  fidelita- 
tis,  scilicet  quod  vos  eritis  nobis  &  ecclesie 
Crassensi  fidèles  vassalli.  Unde  promitti- 
mus  vobis  bona  fide,  quod  predictos  hono- 
res &  feuda  garantizabimus  vobis  &  erimus 
vobis  boni  domini  &  fidèles.  —  Et  nos  A., 
Dei  providentia  dux  Narbone,  comes  Tho- 
lose &  dominus  Montisfortis  confitemur 
quod  predictos  honores  &  feuda,  sicut  su- 
perius  continentur,  tenemus  de  vobis  & 
ecclesia  Crassensi,  &  juravinuis  vobis  fidc- 
litatem  &  heredes  nostri  vobis  &  succes- 
soribus  vestris  abbatibus  Crassensibus  & 
ecclesie  Crassensi  facient  istud  idem.  Quod 
ut  ratum  sit,  duo  instrumenta  per  alpha- 
befum  divisa  fecimus  inde  fieri,  &  sigillis 
dicti  abbatis  &  conventus  &  nostro  sigil- 
lari.  Actum  Paleraco,  anno  &  die  quibus 
supra,  per  manum  Guillelmi  notarii. 


204.  —  CXXXI 

Hommages  rendus  à  Amauri  de  Mont- 
fort  ' . 

I.  tN  nomliie  Domini,  amen,  anno  Incar- 
1  nationis  Domini  M'ccxix",  iiir  ka- 
lendas julii.  Noverint  universi  présentes 
pariter&  futuri,quod  nos  Henricus,  comes 
Ruthenensis,  dimittimus  &  relinquimus  to- 
tam  terram  nostram  &  castra  nostra  sub 
custodia  &  deffensione  venerabilis  patris 
domini  P.  episcopi  Ruthenensis.  Conce- 
dentes  &  mandantes  eidem  episcopo,  ut 
quandocumque  dominus  noster,  dominus 
Amalricus,  Dei  providentia  dux  Narbone, 
comes  Tolose  &  dominus  Montisfortis, 
castrum  vel  castra  que  tenemus  ab  ipso 
jure  doirrinii  petierit,  dictus  dominus  epi- 
scopus  absque  contraditione  qualibet  sibi 
rcddat,  Si  dictus  dominus  noster  dominus 

'  Originnl    scellé,   J.   890,  n.  14.  —   Rcg'ntruni 
curiac  Franciae,  JJ.  xxx>,  f"   17  v". 


An 
1219 


Kd.Olig. 

t.  m, 

col.  263. 


An 

2S  juin. 


An 

1219 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


KJ.orig 
t.  m, 

col.  20 1 


An 

IÏ20 

ij  avril. 


Amalriciis  ita  faciat  de  Castro  5cu  de  cas- 
tris,  8:  eade]ii  teiieat  ut  bonus  dominus 
facere  débet  &  teiietur.  Vohinuis  preterea 
&  proniittimus,  mandantes  quod  si  dictas 
dominas  noster  A.  aliquam  querelam  vel 
]5etitionem  de  nobis  vel  de  nostris  honii- 
nibus  seu  de  terra  nostra  fecerit,  procura- 
tbr  noster  quem  dimittemus  dicto  domino 
coniiti  ubi  ik  in  curia  qua  debebit  respon- 
deat,  ratuin  habituri  ciuicquid  per  ipsum 
actum  fiierit  agendo  seu  respondendo. 
Precipinius  etiam,  ut  dictus  dominus  epi- 
scopus  faciat  servitium  fieri  dicto  domino 
nostro  domino  A.  de  terra  quam  tenemus 
ab  eo,  sicut  in  instrumentis  inde  confectis 
&  sigillo  inclite  recordationis  domini  Sy- 
monis  patris  ejusdem  domini  A.  &  nostro 
plenius  continetur.  Et  nos  P.  episcopus 
Ruthenensis,  predicta  omnia  concedentes 
&  confirmantes,  dictam  terram  &  castra  in 
custodia  &  defensione  nostra  recipimus. 
Et  nos  Amalricus,  Dei  providentia  dux 
Narbone,  cornes  Tolose  &  dominus  Mon- 
tisfortis,  concedentes  predicta  omnia  ap- 
probamus,  promittentes  ut  bonus  dominus 
in  omnibus  nos  habere.  Ut  autem  predicla 
omnia  robur  obtineant  perpétue  firmitatis, 
presens  instrumentum  per  alphabetum  di- 
visum  inde  confectum  est,  quod  nos  très 
predicti  sigillorum  nostrorum  munimine 
fecimiis  communiri.  Actum  in  obsidione 
Tolose,  anno  &  die  quibus  supra. 

II,  In'  nomine  Domini,  amen,  anno 
Inc^rnationis  ejusdem  MCCXX,  xvii  ka- 
lendas  maii.  Ego  B.  de  Andusia,  filius  do- 
mini B.  de  Andusia,  notum  facio  universis 
présentes  litteras  inspecturis,  quod  ego 
recipio  a  vobis,  domine  A.,  Dei  providen- 
tia dux  Narbone,  cornes  Tolose  &  domine 
Montisfortis,  de  dono  vestro  in  feodum  & 
homagium  ligium  turrim  &  medietatem 
ville  de  Alesto,  que  fuit  Pétri  Bermundi, 
ita  quod  eam  tenebo  de  vobis  &  heredibus 
vestris  ego  &  heredes  mei  in  feodum  & 
homagium  ligium.  Et  propter  hoc  facio 
vobis  homagium  ligium  contra  omnes  ho- 
mines  &  presto  vobis  juramentum  fideli- 
tatis.  Juro  etiam  vobis  quod  non  cro  in 
consilio,  auxilio  vel  favore,  t[Uod  vos  aiuit- 


7>4 

tatis  \itam  vel  membra  vel  terram,  imnio 
pro  posse  meo  hec  omnia  vobis  bona  fide 
servabo,  sicut  homo  ligius  &  fidelis  débet 
facere  suo  domino  ligio  &  fideli.  Predic- 
tam  etiam  turrim  &  domum  reddam  vobis 
iratis  &  paccalis,  quociens  volueritis,  vel 
certo  nuncio  vestras  super  hoc  litteras  de- 
ferenti,  &  cum  eam  tenueritis  bona  fide, 
vos  michi  eam  reddetis  ita  munitam,  sicut 
eam  vobis  tradam.  Et  hec  omnia  supradicia 
vobis  &  heredibus  vestris  post  vos  ego  & 
heredes  mei  similiter  faciemus.  Predictis 
etiam  omnibus  addo,  quod  homines  de 
Alesto  in  bonis  novis  &  antiquis  consue- 
tudinibus  suis  tenebo.  Addo  etiam  omni- 
bus supradictis,  quod  ego  Raimundo  Pe- 
let  compartiario  meo  &  heredibus  suis 
erimus  ego  &  heredes  mei  boni  &  fidèles 
pro  posse  nostro,  &  jura  sua  servabimus 
bona  fide.  Si  vcro  aliqiie  querele  inter  nos 
orirentur,  de  quibus  non  possemus  nos 
per  nos  vel  per  amicos  nostros  invicem 
concordare,  nos  non  presumeremus  mo- 
vere  arma  contra  dictum  R.  Pelet  vel  he- 
redes suos  vel  guerram  facere  contra  ip- 
sos,  immo  de  hiis  omnibus  stabimus  judicio 
vel  arbitrio  curie  vestre.  Sub  eodem  etiam 
juramento  promitto,  quod  stratas  publicas 
ad  dominiuni  Alesti  pertinentes  cum  pre- 
dicfo  Raimundo  bona  fide  pro  posse  meo 
servabo.  Hec  autem  omnia  siiprascripta 
super  sancta  Dei  evangelia  me  pro  posse 
meo  in  perpetuum  servaturum  juravi.  Quod 
nisi  facerem  &  judicio  curie  vestre  emea- 
dare  non  vellem,  quicquid  de  vobis  feneo 
vobis  caderet  in  commissum,  Hec  omnia 
facta  sunt,  salvo  domini  régis  Francoriim 
niandato,  quod  vobis  faceret  de  Alesto. 
Sciendum  est  etiam  quod  quasdam.  pactio- 
nes  quas  mecum  habetis,  sicut  in  litteris 
vestris  quas  super  hoc  habeo  continetur, 
mihi  cum  locus  affuerit  teneatis.  Ad  majo- 
rem  predictorum  omnium  firmitatem  pre- 
scntem  cartam  feci  sigilli  mei  munimine 
confirmari.  Actum  apud  Alestum,  in  eccle- 
sia  beati  Johaiinis  baptiste,  anno  &  die 
quo  supra. 

III.  In  '  nomine  Domini,  amen,  anno  In- 
carnationis  Domini  MCC  XX.,  XVII  kalendas 


An 

1 220 


An 

I  230 

i5  avril. 


'  Original   scelle,  ].    890,   n.   î8. 
turac  t'i anche,  JJ.  x\\*,  f'  y  y". 


Rigistruni  '  Original    scelle,    T.    ?ço,  n.  27 

curiaç  Franctae,  JJ.  xxx>,  {"   10  r". 


A.1 

1220 


725 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


7  2( 


Au 


An 
1219 

3  sep- 
tembre. 


maii.  Ego  Remundus  Pelet  uotum  facio,  &c. 
quod  ego  recipio  a  vobis,  domine  A.  Dei 
providentia  diix  Narbone,  &c.  in  ieodum 
&  homagium  ligium  tiirrim  &  medtetafem 
ville  de  Alesto,  ita  quod  eam  teaebo,  &c. 
Addo  etiam  omnibus  supradictis,  quoJ  ego 
Bernardo,  filio  domini  Bernard!  de  Andii- 
sia,  compartiario  meo  &  heredibus  suis 
erimus  ego  &  heredes  mei  fidèles,  Sic. 
comme  dans  l'acte  précédent. 


2o:>. 

Accord  entre  l'évêqne  d'Agde  &  le 
comte  de  IMontJdrt' . 

f  tN  nomlne  domini  nostri  Jesu  Christi, 
1  anno  Incarnat,  ejusdem  H°cc°x°ix", 
Iir  nonas  septerabris.  Manifestum  sit  om- 
nibus presentem  paginam  inspecturis, 
quod  pro  bono  pacis  &  quietis  inter  no- 
bilem  virum  dominum  Amalricum,  ducem 
Narbone,  comitem  Tolosanum,  Biterren- 
sem  &  Carcassonensem  vicecomifem  &  do- 
minum Mojitisfortis,  pro  se  ac  heredibus 
suis  sive  successoribus,  &  venerabilem  pa- 
trem  T.  episcopum  Agathensem,  pro  se  ac 
suis  successoribus,  talis  concordia  &  com- 
posicio  intervenit  :  —  videlicet  quod  ipse 
cornes  castra  de  Florensaco  &  de  Pomer- 
roliis  cum  suis  pertinentes  omnibus  &  ju- 
ribus,  que  castra  sunt  ultra  flumen  Eravi 
in^vicecomitatu  Agathensi,  &  niedietatem 
castri  de  Aviatio  racione  archidiaconatus 
Agathensis  &  castra  de  Becano  &  de  To- 
roUa  cum  omnibus  suis  pertinentiis  &  juri- 
bus,  que  sunt  citra  Eravum  iii  vicecomitatit 
Biterrensi,  recipit  &  tenet  in  feudum  ab 
episcopo  &  ecclesia  Agathcnsibus,  &  pro 
isto  feudo  tenetur  episcopo  jurare  fideli- 
tatem  &  homagium  facere,  &  juvare  &  de- 
fendere  ipsum  8c  ecclesiam  Agathensem  & 
omnia  bona  8c  jura,  que  habet  idem  episco- 
pus  in  diocesi  Agathensi,  bona  fide,  contra 
omnem  hominem,  excepto  domino  rege 
Francorum.  In  mutatione  etiam   episcopi 

'  J.   890,  n.    25;  original.  Voyez  plus  loin  à 
V.,nnic  1234,  n.  CCXlil. 


Agathensis  tenetur  rccognojccre  dictiim 
ieudum  Se  facero  homagium,  &c  juramen- 
tum  fidelitatis  prestarc  &  dare  unum  anu- 
lum  aureum  ad  valorem  unius  marche  ar- 
genti  pro  recognitione  feudi  memorati,  8c 
tune  episcopus  tenetur  ipsum  &  suos  do 
codem  feudo  investire,  8c  ad  presens  inves- 
tit. —  Item  episcopus  recipit  8:  tenet  in 
feudum  ab  ipso  comité  quicquid  idem  co- 
rnes habet  vel  habere  débet  in  civitate  Aga- 
thensi 8c  ejus  territorio,  racione  comitatus 
vel  vicecomitatus  Agathensis  vel  quocum- 
que  alio  modo,  &  quicquid  habet  vel  habere 
débet  in  castris  de  Marcelliano,  de  Lu- 
piano,  de  Mesua,  de  Sancto  Poncio,  de 
Castronovo,  de  Almis,  in  forcia  de  Bozigis 
8c  in  eorum  terminis  seu  territoriis  8c 
quicquid  habet  vel  habere  débet  in  insula 
de  Seta,  8c  generaliter  quicquid  habet  vel 
habere  débet  per  se  vel  per  alium  vel  ali- 
quis  nomine  ejus,  sive  in  feudalibus  sive 
in  personis  sive  in  rébus  sive  in  actionibus 
sive  in  juridictionibus,  in  terra,  in  mari,  in 
stagno,  in  portu,  in  flumine,  in  usaticis,  in 
leudis,  justiciis,  vel  quocumque  alio  modo 
Si  loco  in  toto  episcopatu  Agathensi,  ra- 
tione  comitatus  vel  vicecomitatus  Agathen- 
sis, exceptis  jamdictis  duobus  castris  de 
Florenciaco  8c  de  Pomerroliis,  que  ipse 
cornes,  ut  jam  superius  dictum  est,  in  feu- 
dum ab  ipso  episcopo  recepit.  Et  nomina- 
tim  recipit  dictus  episcopus  in  feudum  a 
comité  quicquid  habuit  ultra  Eravum  do- 
minus  de  Andusia  in  episcopatu  janidicfo, 
Se  pro  isto  feudo  tenetur  idem  episcopus 
8c  successores  ejus  dicto  comiti  8c  heredi- 
bus ejus  juramentum  fidelitatis  prestare  8c 
consilium,  ubique  cum  presens  fuerit  8c 
requisitus,  8c  auxilium  bona  fide  in  toto 
episcopatu  Agathensi  Se  Biterrensi  contra 
omaem  hominem  nolentem  jus  suuiii  re- 
ciperc,  excepto  domino  papa  8c  domino 
rege  Francorum.  Et  in  recognitione  tociuS 
feudi  antedicti  episcopus  ipse  dabit  annua- 
tim  comiti  8c  heredibus  suis  unum  saurum 
austurem  vel  iinam  marcham  argenti,  si 
fuerit  requisitus.  Si  vero  non  fuerit  requi- 
situs 8c  non  prestiterit  austurem  vel  mar- 
cham, non  poterit  propter  hoc  episcopo 
vel  ecclesie  Agathensi  prejudicium  aliquod 
g:Mierari.  —  Item  de  Castro  Montiniaci  fa- 
liter  conveneruut,  quod  si  quando  ad  ma- 


An 
1219 


727 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


728 


nus  dicti  comitis  vel  heredum  suoriim  quo- 
ciimqiie  modo  seu  cisii  redierit,  ipse  cornes 
&  sui  heredes  teiieiitiir  castnim  ipsum  red- 
dere  ipsi  episcopo,  bona  fide,  omni  occa- 
sione  &  exceptione  remotis,  ita  videlicet 
quod  episcopus  teneat  illud  castrum  a  co- 
mité ac  heredibus  suis  in  feudum,  sicut 
castra  tenet  jamdicta.  Si  vero  idem  episco- 
pus intérim  voluerit  contra  detentorem 
seu  detentores  castri  Montiniaci  experiri 
de  jure,  liceat  ei,  &  si  obtinuerit,  in  feu- 
dum teneat  castrum  ipsum,  sicut  superius 
est  expressum.  — Ad  hec  alberguas,  quas 
dictus  cornes  ratione  vicecomitatus  Biter- 
rensis  vel  alio  modo  exigebat  in  Castro  de 
Nasignano  &  in  forcia  de  Proguis,  eidem 
episcopo  &  successoribus  suis  in  perpe- 
tuum  &  ex  toto  remitit.  Dictus  vero  epi- 
scopus perse  ac  successores  suos  cancella- 
riam  comitis  Tolosani  &  totum  jus  quod 
habebat  in  ipsa  dicto  comiti  &  heredibus 
suis  solvit  omnino  &  in  perpetuum  dere- 
linquit.  —  Item  instrumentum  sive  instru- 
menta, que  dictus  episcopus  habebat,  in 
quo  vel  quibus  continebatur  quod  viceco- 
mes  Biterrensis  eidem  prestabat  fidelitatem 
&  homagium  pro  honorabili  feudo,  nec 
tamen  exprimebatur,  évacuât  &  irritât  ex 
toto  8i  cessât.  —  ScienJum  preterea,  quod 
dictus  cornes  homagium  fecit  ipso  episcopo 
&  fidelitatis  prestitit  juramentum  &  omnia 
supradicta,  que  ad  ipsum  &  suos  pertinere 
noscuntur,  juravit  tactis  sacrosanctis  Evan- 
geliis  se  bona  fide  in  perpetuum  firmiter 
observaturum.  Et  episcopus  similiter  ipsi 
comiti,  Evangeliis  coram  positis,  fidelitatis 
prestitit  juramentum,  &  omnia  expressa 
superius,  que  ad  ipsum  episcopum  &  suc- 
cessores suos  pertinere  noscuntur,  eodem 
juramento  bona  fide  se  perpetuo  firmiter 
servaturum  promisit.  —  Insuper  nobilis 
mulier  d[omin]a  A.,  comitissa,  mater  sepe- 
dicti  comitis,  omnia  &  singula,  que  su- 
perius exprimuntur,  voluntate  spontanea 
iaudavit  &;  confirmavit.  —  Et  ut  hec  omnia 
robur  obtineant  perpétue  firmitatis,  me- 
morati  dominus  cornes  &  domina  comitissa 
&  dominus  episcopus  &  capitulum  Aga- 
thense  presentem  paginam  sigillis  propriis 
nmnierunt.  —  Acta  sunt  hec  anno  &  die 
quo  supra,  apud  Castrumnovum  de  Lauria- 
censi,  in  claustro,  in  presentia  &  testimo- 


nio  venerabilis  patris  domini  B.,  tituli 
Sanctorum  Johannis  &  Pauli  presbiteri 
cardinalis,  Apostolice  sedis  legati,  &  do- 
mini G.,  episcopi  Carcassonensis,  &  ma- 
gistri  Ugonis  de  Miramar,  canonici  Are- 
latensis,  clerici  dicti  domini  cardinalis,  & 
domini  P.  abbatis  Sancti  Affrodisii  Biter- 
rensis, &  Bernardi  Caprasii,  canonici  Aga- 
thensis,  &  magistri  Deodati  canonici  Ru- 
tenensis,  &  Geraldi  de  Pis,  diaconi,  & 
domini  comitis  Guidonis  de  Monteforti, 
domini  Lamberti  de  Tureyo,  domini  do 
Lombers,  &  domini  Clarini,  cancellarii 
sepedicti    domini   comitis   &   Rainaldi    de 


r 


aissi 


206. 

Accord  entre  le  roi  6  Pons  de  Mont- 
laur  '. 

"nGO   Pontius  de   Montelauri  notum  fa- 


il. 


cio   universis   presentibus    pari  ter   & 


futuris,  quod  karissimo  domino  meo  Ph., 
illustri  Francie  regi,feci  hominagium  con- 
tra omnes  homines  qui  possunt  vivere  & 
mori,  &  tactis  sacrosanctis  juravi  eidem 
bonum  &  fidèle  servicium  faciendum,  vide- 
licet de  hiis  castris  :  de  Monteboneti,  de 
Mirmande  juxta  Montemboneti,  de  Va- 
bres,  de  Agran,  de  Monteauroso  &  do 
Chambon,  &  eadem  castra  teneor  ei  red- 
dere  ad  magnam  vim  &  ad  parvam,  quo- 
cienscumque  ab  eodem  domino  rege  vel 
ejus  certo  mandato  super  hoc  fuero  requi- 
situs.  Dominus  autem  rex,  ad  peticioiiem 
&  consensum  domini  mei  R.  Aniciensis 
episcopi,  concessit  eidem  episcopo  &  suc- 
cessoribus ejus  Si  michi  &  heredibus  meis 
quoddam  pedagium  levandum  in  strata  pu- 
blica,  juxta  castrum  de  Charboneriis,  in  eo 
loco  ubi  strata  propinquior  est  Charbone- 
riis; &  ibidem,  scilicet  in  strata,  fiet  borda 
communis  ad  levandum  pedagium,  salva 
eidem  episcopo  &  successoribus  suis  justi- 

'  Trésor  des  chartes,  J.  304,  Toulouse,  II,  n.  5o; 
original.  — Teulei,  Lj.ycttci  du  Trésor  des  Charu-s, 
t.  I,  p.  4<yi- 


An 


An 
1219 

iiovem 
brc. 


An 
1219 


729 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


700 


cia  sua  ejiisdem  loci  &  jure  suo,  ita  quod 
ibidem  niiUa  construi  poterit  fortericia. 
Sic  autem  levabitur  dictum  pedagium  per 
me  &  heredes  raeos  &  episcopum  Ani- 
cieiiseni  &  successores  suos  :  de  qualibet 
grossa  bestia,  que  portabit  trossellum  vel 
mercaturani,  levabuiitur  quindecini  Claro- 
nioiiteuses  qui  valent  trigiiita  Podienses, 
&  de  qualibet  parva  bestia,  que  portabit 
sal  vel  bladuni,  très  Podienses.  De  quibus 
omnibus  capiet  episcopus  Aniciensis  ik 
successores  sui  terciam  partem,  &  ego  & 
heredes  mei  duas  partes.  Et  istud  peda- 
gium levabitur  de  grossa  bestia  &  de  parva 
ad  usus  &  consuetudines,  quibus  levautur 
recta  pedagia  in  partibus  illis.  Et  ad  hoc 
pedagium  levandum  habebit  episcopus  me- 
moratus  servientem  suum  proprium  &  ego 
meum.  Ego  etiam  &  heredes  mei  dictas 
duas  partes,  quas  habebimus  in  dicto  pe- 
dagio,  tenebimus  in  perpetuum  ab  episcopo 
Aniciensi  &  successoribus  ejus.  Preterea 
ego  &  successores  mei  tenemur  conducere 
Ik  custodire  mercatores  transeuntes  de  la 
Ceouche  usque  ad  Podium  &  ab  Argente- 
ria  usque  ad  civitatem  Aniciensem.  Quic- 
quid  autem  forefactum  fuerit  mercatoribus 
transeuntibus  infra  predictas  metas,  epi- 
scopus Aniciensis  &  ego  tenebimur  emen- 
dare,  unusquisque  pro  parte  sua.  Dicto 
autem  episcopo  Aniciensi  &  successoribus 
ejus  licet  firmare  castrum  suum  de  Char- 
boneriis,  herbergare  &  augmentare  pro 
voliîntate  sua.  Et  sciendum  quod  pax  per- 
pétua &  firnia  facta  est  inter  me  &  prefa- 
tum  episcopum  coram  domino  rege,  de 
omnibus  controversiis  &  querelis  hactenus 
habitis  inter  nos,  salvis  privilegiis  a  do- 
mino papa  &  a  domino  rege  episcopo  & 
Aniciensi  ecclesie  concessis  in  omnibus 
aliis.  Insuper  dedi  plegios  &  securitatein 
domino  Archambaudo  de  Borbonio,  pro 
domino  rege,  de  quingentis  marcis  argeiiti, 
de  bono  &  fideli  servicio  facieiido  domino 
régi  &  de  supradictis  conventionibus  fir- 
miter  tenendis  tali  condicione,  quod  si 
contra  eas  aliquatenus  venirem,  plegii  mei 
tenerentur  solvere  domino  régi  vel  ejus 
mandato  dictas  quingentas  marcas  argenti 
înfra  quadraginta  dies  subraonicionis  ejus, 
&  dominus  rex  posset  assignare  ad  ea  om- 
nia  que  de  ipso  teneo  &  ea  tamdiu  tencre 


quousque  esset  ei  emendatum  per  judi- 
cium  curie  sue.  Hec  autem  omnia  supra- 
dicta,  tactis  sacrosanctis,  juravi  me  bona 
fido  8i  fideliter  servaturum,  Actum  Pari- 
sius,  anno  Domini  millesimo  ducentesimo 
nono  decimo,  raense  novembri. 


207. 

Promesse  d'Amauri  de  Montfort  au 
vicomte  de  Narbonne,  au  sujet  dit 
château  de  Léiignan' . 

NOVERINT  univers!  présentes  litteras 
inspecfuri,  quod  nos  Amalricus,  Dei 
providentia  dux  Narbone,  comes  Tolose 
ac  vicecomes  Biterris,  dicimus  &  promitti- 
mus  vobis,  domine  A.,  vicecomes  Narbone, 
tanquani  fideli  &  ligio  honiiiii  nostro, 
quod  nos  post  Pascha  proximo  venturum, 
bona  fide  &  sine  malo  ingenio  laborabimus 
ut  habeatis  castrum  de  Lezignano,  quod 
karissimus  avuncuhis  noster  tenet.  Quod 
si  facere  non  poterimus,  nos  trecentas  li- 
bras  Mergolienses  vobis  dabimus  annua- 
tim,  donec  super  dicto  castro  satisfactura 
sit  vobis,  nec  super  Castro  predicto  impc- 
diemus  jus  vestrum.  Propter  quod  vos  pro- 
mittitis  nôbis,  quod  vos  sitis  homo  noster 
ligius,  manutenebitis  &  defendetis  nos  & 
homines  nostros  &  omnia  jura  nostra  & 
impendetis  nobis  &  nostris  de  toto  posse 
vestro  consilium,  auxilium  &  favorem.  — 
Et  nos  A.,  vicecomes  Narbone,  pro  co 
quod  promittitis  nobis,  domine  A.,  Dei 
providencia  dux  Narbone,  comes  Tolose 
ac  vicecomes  Biterris,  quod  vos  bona  fide 
&  sine  malo  ingenio  laborabitis,  quod 
habeamus  castrum  de  Lezignano,  &  si  hoc 
facere  non  poteritis,  quod  trecentas  libras 
Margolienses  nobis  recompensabitis  an- 
nuatim,  &  quod  super  predicto  castro  non 
impedietis  jus  nostrum,  promittimus  vobis 
bona  fîde  &  sine  malo  ingenio,  quod  nos 
cum  toto  posse  nostro  &  omnibus  viribus 
nostris  manutenebimus  &  defendemus  vos, 
homines  vestros  84  omnia   jura  vestra,  & 

'  Archives  nationales,  J.  890,  n.  z3;  origiiiiil, 


An 
j  219 


An 

1220 

janvier. 


An 


73i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


732 


vobis  tanquam  domino  nostro  Hgio  impeii-  mus  abbati,  homines  dicte  ville  seniel  taii- 

demiis  auxilium  ik  favorem,  &  pro  predictis  tiini   in  anno  in  excercitu  nos  sequeiitur. 

de  vobis  nos  tenemus  plenarie  pro  pagatis.  Servicium  aiiiej^,  quod  nobis  pro  sepedicta 

—  Et  ut  hec  omnia  robur  optineant  per-  villa   debebatur^   tenetur  facere    nobis   & 

petue  firmitatis,  nos  A.,  Dei  providentia  successoribus  nosfris  Petrus  Singlarius  & 

dux  Narbone,  cornes  Toloso  ac  vicecomts  heredes  sui  de  residua  terra  sua.  Quod  ut 

Biterris,  &    nos  A.,  vicecomes  Narbone,  robur  obtineat  perpétue  firmitatis,  presen- 

rogamus  vos,  domine  B.,  Dei  gratia  tituli  tes  litteras  sigilli  nosfri  munimine  robora- 

Sanctorum    Johannis    &    Pauli    presbytcr  nuis.  Actum  Carcassone,  anno  ab  Incarna- 

cardinalis,   Apostolice  sedis   legate,  quod  cione    Domini    M"  cc°  XX°,    xv°   kalendas 

vos   cum    nostris    similis    huic   carte    per  julii,  per  manum  Clarini  cancellarii  nosfri. 

alphabetum  divise  vestrum  apponatis  sigil-  II.    Ludovicus",  Dei    gratia   Francorum 

lum.  —  Et  nos  B.,  Dei  gratia  tituli  Sanc-  rex,  notum  facimus  universis  fam  presen- 

torum    Johannis    &    Pauli    presbyter   car-  tibus  quam  futuris,  quod  nos  litteras  nos- 

dinalis,  Apostolice   sedis    legatus,   vestris  tras  sigillo  nostro  antiquo  sigillatas  vidi- 

precibus  pro  bono  pacis  grato  concurren-  mus  in  hec  verba. 


tJ.orig. 

t.  111. 

col.2û5. 


An 
I  220 

17  juin. 


tes  assensu,  huic  pagine  nostrum  apponi- 
mus  sigillum.  —  Actum  Biterris,  anno 
Domini  i\i<'CG°XlX",  IIII  nonas  januarii. 


208.  —  CXXXII 

Chartes  d'Amauri  de  Montfort\ 

I.    A   MALRICUS,  Dei  providentia  dux  Nar- 


AMALRICUi 
bone,  cornes  Tholose  &  Leycestrie      consiliariis  nostris,  donamus  &  tradimus, 


&  dominus  Montisfortis,  universis  pré- 
sentes litteras  inspecturis  salutem  in  Do- 
mino. Noverit  universitas  vestra,  quod 
nos  intuitu  pietatis  &  pro  remedio  anime 
inclite  recordationis  carissimi  genitoris 
nostri,  necnon  pro  salute  nostia  &  pa- 
rentum  &  amicorum   nostrorum   concedi- 


mus  &  confirmamus,  salvo  jure  in  omnibus  dem  loci  presenti  &  future,  quicquid  ha- 

alieno,  illorum  dumtaxat  qui  contra  jiacem  bemus  vel  habere  debemus  vel  tenere,  per 

&  !ios  arma  sumpserunt  &  modo  catholici  nos  vel   per  alias   personas,  in   castro  & 

reputantur,  venerabili  patri  &  amico  nos-  in  villa  &  in   suburbio    Montisolivi  &  in 

tro  Petro  abbati  &  conventui  Villelonge,  terminiis  &  pertinentiis  eorumdem,  vide- 

&    successoribus    eorumdem    ibidem    Deo  licet  dominium,  fidantias,  leudam  &  ses- 

servientibus,  venditionem    illani    de   villa  taragium,    albergas,    homines   &    feminas 

Carlipagii,  quam  memoratis  abbati  &  cou-  cum  suis  pertinentiis,  &  generaliter  omnia 

ventui  fecit  Petrus  Singlarius  miles  noster,  que  ibi  habemus  vel  tenemus  ad  usum  vel 

ut  predicti  abbas  &  conventus  ac  succès-  utilitatem    hominum    pertinencia,  ut  vos 

sores  ipsorum  dictam  villam  cum  pertineu-  vestrique  successores  habeatis  &  possidea- 

tiis  suis  teneant  &  possideant  in  perpe-  tis  libère  ac  quiète  in   perpetuum  pleno 

fuum  libère,  pleno  jure,  hoc  retento  quod  jure.    Retinemus   tamen   nobis  nostrisque 

ad  submonitionem   nostram,  quam  facie-  successoribus     cavalcatam    &    excercitum 


An 

1220 


In  nomine  sancte  &  individue  Trinita- 
tis,  amen.  Ludovicus  Dei  gratia  Franco- 
rum rex.  Noverint  universi  nos  litteras 
dilecti  &  fidelis  nostri  Amalrici,  comitis 
Montisfortis,  Francie  consfabularii,  vi- 
disse  sub  hac  forma  : 

Noverint  universi  présentes  pariter  & 
futuris,  quod  nos  Amalricus,  Dei  providen- 
tia dux  Narbone,  comes  Tolosaïuis  &  do- 
minus Montisfortis,  voluntate  spontanea, 
nulla  deceptione  vel  dolo  ad  hoc  inducti, 
habita  deliberatione  cum  baronibus  &  aliis 


An 

1 220 

23  sep- 
tembre. 


in  honorem  Dei  omnipotentis  &  béate 
semperque  virginis  Marie  genitricis  do- 
mini nostri  Jesu  Chrisfi  &  omnium  sanc- 
torum,  monasterio  Sancti  Johannis  Vallis 
Sigarii,  quod  hodie  appellatur  Montis- 
olivi, &  vobis  domino  Ermengaudo  abbati, 
vestris   successoribus   &    conventui    ejus- 


'  Registrum  curiae  Franciae.  [Lat.  9996,  p.  74.]  '  Manuscrits  Colhert,  n.  2275.  [Lat.  9996,  p.5i.] 


An 

'-'7 


733 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


734 


UJ.orijj. 

I.  III, 
col.  :66. 


An 
izio 

23  sep- 
tembre. 


rescallus  domini  coniitis,  ex  niniidato  do- 
mini  comitis  Montisfortis  proinittinnis  in 
iide  bona  tibi  domino  G.,  abbati  Montis- 
olivi,  &  monachis  ejusdem  loci,  cfuod  do- 
nationeni  &  traditionem  factam  vobis  & 
vestro  monasterio  dominii  &  jiiris,  qiiod 
cornes  habebat  in  Castro  &  villa  &  subur- 
bio  Montisolivi  &  pertinentiis  eorumdem, 
facienius  a  matre  ejiis  &  suis  fiatribus, 
quandocumque  ad  partes  istas  accesserint, 
infra  mensem  per  suas  litteras  légitime 
confirmari.  Et  ut  hoc  firraiter  observetur, 
sigillis  nostris  fecimus  confirmari.  Datum 
in  obsidione  Castrinovi,  ix''kalendas  octo- 
bris. 


209. 


CXXXIII 


tantum  &  nihil  aliud  in  hominibus  jam- 
dicti  castri  nobis  ab  ipsis  faciendum, 
quando  homines  de  Crassa  &  de  Caunis  & 
de  Electo  vel  de  duabus  ex  his  tribus  villis 
nobis  facient  excercitum  vel  cavalcatam. 
Predicte  donationis  &  traditionis  nos  & 
nostri  successores  erimus  boni  &  legitimi 
&  fidèles  guirentes  vobis  vestrisque  suc- 
cessoribus  de  omnibus  amparatoribus  8i 
contradictoribus,  &  faciemus  a  karissima 
matre  uostra  &  nostris  fratribus  cum  suis 
litteris  omnia  predicta  légitime  confir- 
mari. Et  confitenuir  cum  bac  scriptura  nos 
accepisse  a  vobis  pro  dicta  donatione  & 
traditione  Xl"*  &  c  solides  Melgoriensis 
monete,de  quibus  est  nobis  plenarie  satis- 
factum.  —  Et  nos  E.,  Dei  gratia  abbas  Mon- 
tisolivi, gratias  referentes  Deo  8c  vobis, 
jamdictam  donationem  &  traditionem  rcci- 
pimus,  promittentes  quod  omni  tempore 
diebus  singulis  faciemus  semel  niissam  ce- 
lebrari  in  prefato  monasterio  pro  anima- 
bus  inclite  recordationis  carissimi  genito- 
ris  vestri  &  fratris  vestri  G.,  quondam 
comitis  Bigorre,  &  pro  vobis  &  pro  ante- 
cessoribus  &  successoribus  vestris,  ut  om- 
nipotens  &  misericors  Deus  eis  tribuat 
quietis  beatitudinem  &  luminis  claritatem. 
Et  ut  omnia  predicta  &  singula  perpe- 
tuam  obtineant  firmitatem,  nos  A,  cornes 
predictus  &  E.  abbas  Montisolivi,  pre- 
sentem  cartam  sigillis  nostris  fecimus  co- 
muniri.  Actum  in  obsidione  Castrinovi, 
anno  Domini  M°CC°XX'',  IX"  kalendas  oc- 
tobris. 

Nos  autem  predictam  donationem  &  tra- 
ditionem, sicut  facta  est,  ratam  &  firmam  Montisalbani  &  Altimontis  &  Montisacuti 
habentes,  ipsam  sigilli  nostri  autoritate  &  Insulaeamatae,  quod  donum  predictus 
confirmamus.  Actum  Parisius  anno  Domini      dominus  comes    Raimundus  pater  nostcr 


M°cc''XXX''I'',  mense  aprili. 

Nos  autem,  quia  de  consumptione  su- 
pradictarura  litterarum  timebatur,  eas 
transcribi  fecimus  sicut  superius  contine- 
tur  &  scriptum  presens  sigilli  nostri  im- 
pressione  muniri.  Actum  Parisius,  anno 
Domini  WCCLX"  primo,  mense  marcio. 

IH.  Noverint  '  universi  presentem  pa- 
ginam  inspecturi,  quod  nos  G.  Dei  gratia 
Carcassone  episcopus,  &  G.  de  Levis  ma- 


vobis  dédit  &  concessit,  ut  illud  donum 
habeatis  &  teneatis  &  possideatis,  sicut  in 
instrumento  a  notario  suo  Petro  Arnaldo 
composito  habetur  &  coniinetur.  Ut  autem 
hoc  firmum  &  stabile  permancat,  presen- 
tem paginam  nostro  precepimus  corrobo- 
rari  sigillo.  Hujus  rei  sunt  testes  Pilifortis 
de  Rabastencs  &  Ugo  de  Alfaro  &  Geral- 
dus  de  Gordono  &  Raimundus  de  Salas  de 
Lordad  8c  Beriiardus  Rogerii  de  Causaco 


An 
1220 


Chartes  de  Raimond,  fils  du  comte  de 
Toulouse,  en  faveur  du  comte  de 
Foix  &  de  son  fils  ' . 

LxTOSCANT  omnes  homines  cartam  is- 
1n  tam  videntes  sive  audientes,  quod 
nos  Raimundus,  filius  domini  Raimundi, 
Dei  gracia  ducis  Narbone,  comitis  Tolose, 
marchionis  Provincie,  8c  filius  domine  re- 
gine  Johanne,  nostra  propria  ac  spon- 
tanea  voluntate,  damus  8c  concedimus  8c 
confirmamus  vobis  8c  Raimundo  Rogerii, 
eadem  gratia  comiti  Fuxi,  8c  Rogerio  Ber- 
nardo  filio  vestro,  8c  filio  dicti  Rogerii 
Bernardi,    totum    illud    donum,   videlicet 


An 
I  220 

24  juin. 


■Archives    de    l'ubbaye   de   Montolieu.    [Doat,  'Château   de  Foix,  caisse   11       Oont,  vol     lûg, 

vol.  69,  f°  160.]  (>  216. j 


An 

I220 


735 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


786 


&  Arnaldiis  de  Merglos  &  Bernardus  Rai- 
nuindus  Baraiihos  &  Anialdus  Molis  coii- 
sules  Tolose,  &  Rainuindus  Faber,  qui 
niandato  praedicti  d.  Raimuiidi  cartam 
istam  scripsit  &  sigillavit.  Facta  haec  carta 


An 

1220 

i3 
juillet. 


li'd.orig. 

t.  m, 

col.  2C7. 


!IO. 


&dataapudGallacum,mensojunii,fenaTV      ^^'^^^    ^    l  encan  par  les  consuls  de 


in   die   festo   s.  Jolianiiis   Baptiste,  anno 
M"  ce  xx°  Verbi  incarnati. 

II.  In'  Dei  nomine.  Manifestum  sit, 
qiiod  nos  Raimundus  filius  domini  R.,  Dei 
gratia  diicis  Narbone,  comitis  Tolose,  mar- 
chionis  Proviucie,  donamus  vobis  Rogerio 
Bernardo  vestrisque  successoribus  in  per- 
petuuni,  omneni  lionorem  qui  fuit  Pétri 
Martini  &  Willelmi  fratris  ejus,  scilicct 
donios,  terras  &vineas  &  omnia  jura,  que- 


Toulouse   des  hiens  d'un  partisan 
du  comte  de  Montjort' . 

NOVERINT  universi  tam  présentes  qiiam 
posteri,  hoc  presens  publicum  instru- 
mentum  lecturi  sive  audituri,  quod  post- 
quam  consules  Tolosani  a  consilio  &  quani- 
pluriniis  probis  hominibus  urbis  Tolose  & 
suburbii  consilium  habuerunt,  quod  ipsi 
consules  venderent  &  alienarent  honores 


m  possessionem  vos  niittinius  omnium  pre- 
dictorum,  erimusque  boni  guirentes  ab 
omnibus  amparatoribus  semper  de  omni- 
bus supradictis.  Et  donamus  vobis  licen- 
tiam  vendendi,  dandi,  impignorandi  &  alie- 
nandi  dictum  honorem  &  omnia  jura  ad 
ipsum  honorem  pertinentia,  salvo  jure 
nostro,  dominio  atque  jure,  secundum 
consuetudinem  Castrinovi.  Hoc  actum  iuit 


intus   Castrumnovum   xili    die   ab  initio  Tolose,  quas  idem  consules  hucusque  fece- 

mensis  julii,  feria  II  &  anno  Verbi  incar-  rant  &  toto  tempore  sui  consulatus,  vide- 

nati   M°  ce  xx°,   Philippo  rege  Francie,  licet  usque  ad  venions  festum  natalis  Do- 

Raimundo    comité  Tolose,  Fulcone   epi-  mini    facturi    erant,    ipsorum    consulum 

scopo   ejusdem    civitatis.    Hujus    rei    sunt  cognitione  &  quod  omnes  venditiones  & 

testes  Arnaldus  de  Villamuro  &  Bernardus  alienationes,  quas  idem  consules  de   illis 


de  Rupeforti,  vicarius  Castrinovi  &  Ber- 
nardus de  Sancto  Martino  &  Willelmus 
Arnaldi  de  Sopes  &  Arnaldus  Mancipus 
qui  hanc  cartam  scripsit. 

'  ChSfP.iii  "le  Foix.  [Doat,  vol.   169,  ("  218.] 


honoribus  &  debitis  &  aliis  bonis  mobi- 
libus  &  immobilibus  supradictorum  ho- 
minum  &  mulierum  facerent  pro  dictis 
missionibus  communibus  complendis  & 
persolvendis  essent  ita  bone  &  firme  &  in- 
violabiliter  in  perpetuum  observarentur, 
ac  si  domini,  de  quibus  illi  honores  &  dé- 
bita &  alla  bona  mobilia  &  immobilia 
erant  vel  fuerant,  venditiones  illas  &  alie- 
nationes présentes  fecissent.  Post  his  om- 
nibus supradictis  (.sic)  &  pro  his  omnibus 
consules  suburbii  Tolose,  videlicet  Azal- 
bertus  &  Pelrus  de  Ponte  &  Raimundus 
Gamiscius  &  Stephanus  de  Cadullo  &  Ber- 
nardus   de    Miirello   &  Willelmus    Petrus 


An 
1220 

28  octo- 
bre. 


cumque  habebant  ipsi  vel  aliqui  pro  eis  in  &  débita  &  alia  bona  mobilia  &  immobilia 
Castronovo  &  terminis  ejus,  quando  de  illorum  hominum  &  mulierum  qui  de  To- 
Castronovo  recesserunt,  &  cum  hac  carta      losa  exierant  &  recesserant  pro  negocia- 


tionibus  sive  aliis  de  causis  &  ad  commu- 
nem  deffensioneni  Tolose  contra  hostes 
non  interfuerant,  nec  etiam  communes 
missiones  Tolose  ipsi  nec  aliquis  nec  ali- 
qua  pro  eis  fecerant  prout  debebant  &  Ca- 
cere  tenebantur,  &  in  alienis  partibus  Si 
etiam  in  villis  &  opidis  foris  Tolosam  mo- 
rabantur  vel  moram  fecerant,  ad  complcn- 
das    &   persolvendas  communes  missiones 


'  Archives   Ae  la   Haute-Garonne,   E,  679;  par- 
chemin original. 


An 

1120 


787 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


733 


Rainardus  &  Ugo  Aiisbergeriiis  Si  Petrus 
Sobaccus  &  Vitalis  Willelnnis  &  Willelnius 
Baibadellus  &  Petrus  Rogateriiis,  cuni  pro 
coninuini  iiegocio  siiburbii  Tolose  niultas 
&  iiinunierabiles  missiones  fecissent  &  co- 
tidie  facere  tenerentur  nec  haberent  iinde 
illas  persolvereiit,  habito  prius  super  bis 
omnibus  suprascriptis  commuai  ac  f^enc- 
rali  consilio  plurium  proborum  hoiiiinuia 
ejusdem  suburbii,  pro  seipsis  &  pro  Rai- 
mundo  GuifVedo  socio  suo  &  pro  tota  uni- 
versitate  ejusdem  suburbii  Tolose,  veiidi- 
derunt  pro  coniplendis  2i.  persolvendis 
supradictis  commuiiibus  suburbii  missioiii- 
biis,  ac  justo  &  irrevocabili  titulo  veudi- 
tionis  trndiderunt  Poucio  de  Capitedena- 
rio  &  Bernardo  da  Priileto  8c  Peiro  de 
Pruleto  fratri  suo  &  eorum  ordiuio  totuni 
illum  honorem,  qui   erat  Poncii  Palmate, 


Azalberti  &  Pétri  de  Ponte  8c  r\ainuiiidi 
Gaiiiiscii  8c  Stephani  de  CaduUo  8c  Ber- 
nardi  de  Murello  8c  Ugonis  Ausbergerii 
8c  Pétri  Sobacci  8c  Vitalis  Willelmi  8c  Pétri 
Rogaterii  sunt  testes  Eernardus  Petrus  de 
Cossano  8c  Raimundus  Aimericus  ejus  fi- 
lius  8c  Raimundus  Belengerius  8c  Raimun- 
dus de  Capitedenario  8c  Bernardus  de 
Marcillo.  Et  de  laudamento  Willelmi  Pelri 
Rainardi  8c  Willelmi  Barbadelli  sunt  testes 
Ugo  Johannes  8c  Bernardus  Siguarius  8c 
Raimundus  Bertrandus  de  Suburbio  publi- 
cus  notarius.  Bernardus  Gastoni  est  de 
toto  festis  qui  banc  cartam  scripsit.  Item 
Poncius  de  Capitedenario  8f  Bernardus  de 
Pruleto  8c  Petrus  de  Pruleto  recognove- 
runt  8c  concesîeruat  iuter  se  quod  in  hoc 
predicto  honore  habet  idem  Poncius  de 
Capitedenario  niedietatem  8c  Eernardus  de 


An 
1220 


aliam  medietatem.  Testes  sunt  hujus  rei 
Raimundus  Petrus  Astro  8c  Benedictus  Ar- 
naldus  8c  idem  Bernardus  Gastoni,  qui  hoc 
scripsit. 


2  11.  —  CXXXIV 

Lettres  du  pape  Honoré  III  touchant 
les  albigeois' , 


I 


qui  est  ad  Castellum  Moltonum  inter  ho-  Pruleto  8c  Petrus  de  Pruleto  frater  ejus 
iiorem  Willelmi  Raimundi  Raiaardi  qui 
fuit  8c  hoDorem  Pétri  de  Murello  qui  fuit 
8c  inter  honorem  niagistri  Bernardi  8c 
carrairolam,  quia  idem  Poncius  Palmala 
ad  communem  Tolose  deffensionem  non 
interfuerat  8c  pro  missionibus  conimuni- 
bus  suburbii  Tolose,  cjuas  ipse  nec  aliquis 
nec  aliqua  fecerat  pro  eo,  facta  prius  tibi- 
cinalione  de  hoc  predicto  honore  par  ur- 
beii)  Tolose  8c  suburbium.  Et  de  hoc  su- 
pradicto  honore  vendito  prefati  consules 
suburbii  convenerunt  8c  debent  facere  gui- 
renciam  pro  seipsis  8c  pro  Raimundo 
Guifredo  socio  suo  8c  pro  tola  universitate 
8c  communi  ejusdem  suburbii  Tolose  jam- 
dicto  Poncio  de  Capitedenario  8c  Bernardo 
de  Pruleto  8c  Petro  de  Pruleto  fratri  suo  8c 
eorum  ordinio  de  omnibus  amparatoribus, 
libère  si  liber  est,  8c  si  de  domino  tenefur 
de  omnibus  amparatoribus,  excepta  parte 
dominationis.  Item  prefati  consules  subur- 
bii tenuerunt  se  pro  bene  paccatis  de  eo- 
dem  Poncio  de  Capitedenario  8c  Bernardo 
de  Pruleto  Si  Petro  de  Pruleto  de  precio8c 
de  toto  hoc,  quod  pro  predicto  honore  eis 
dare  debebaut,  sine  retenfu  quem  ibi  non 
f;cerunt.  Hoc  fuit  ita  positum  8c  conces- 
sum  mi  die  exitus  mcnsis  octobris,  rég- 
nante domino  Philippo  rege  Francorum  8c 
domino  Raimundo  Tolosano  comité  8c  do- 
mino Fulcone  episcopo,  anno  ab  Incarna- 
lione  Domini  M"  ce"  xx".  De  laudamento 


HONORIUS,  Sec.  universis  Christ!  fidc- 
libus  tam  clcricis  quam  laicis,  in 
ferra  legationis  vcnerabilis  fratris  nostri 
C.  Portuensis  episcopi  constitutis,  8cc.  Ali- 
quando  altitudo  celestis  consilii,  de  bis 
que  mala  videntur  bona  fréquenter  eli- 
ciens,  negotium  fidei,  pro  quo  in  Provin- 
cie  partibus  tanto  jam  tempore  iaborant, 
quasi  de  summo  ad  inia  corrucre  occulto 
judicio,  sed  utique  justo  permisit,  forsan 
in  ejus  relevationem  salutem  previdens 
plurimorum,  qui  subveniendo  ipsi  negotio 
in  personis  aut  rébus  peccatorum  suoruni 
veniam  hoc  salubri  compendio  merebuii- 
tur.  Hortamur  igitur  ununiquemque  ves- 
trum  8c  obsecramus  in  Domino  ac  in  re- 

'  Bibliothèque  du  roi  j  Baluze,  Bulles,  n.  2j;. 
[Auj.  Baluze,  v.  385,  n,  liy,  pièce  2Ô;  copie  ;in- 
cienne.J 


Kd.or'g, 
t.  III. 

col.  -lui. 

An 

I2JO 


VIII. 


34 


An 

1220 


739 


PREUVES  DE  L'FIISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


740 


niissioiiem  vobis  iiijunginnis  peccatorum,  tiim  &  per  quorumdani  malitiam  prelato- 

quatenus    aggredientes  viam  veiiie,  qmni  rum  status  Proviiicie  sit  graviter  perturba- 

divina  provideutia  vobis  offert,  ad  subveii-  tus,  fraternitati  tue  per  Apostolica  scripta 

tionem  dicti  negotii  vos  indefesso  studio  niaiidannis,  quatenus  si  que  ecclesia  cathe- 

accingatis,  coUectam  intérim  {corr.  inter)  dralis  in provinciis  vacare  contigerit, 

vos,  prout  Dominus  inspiraverit,facientes,  quandiu  in  partibus  illis  officiuni  legatio- 

iit  ii  qui  ad  dicti  negotii  subventioneni  ne-  nis  exerce[bi]s,  autoritate  nostra  inhibeas 

quiverint  proficisci,  proficiscantur  saltem  capitulis  earum,  ne  ad  electionem  proce- 

per  pie  subventionis  auxilium,  secundum  dant  sine  tuo  consilio  &  consensu,  decer- 


devotionis  affectum  &  subsidii  quantitatem 
coaseciittiri  suorum  veniam  peccatorum. 
Ut  autem  collecta  hujusmodi  ad  subventio- 
nem  dicti  negotii,  &  salutem  vestram  ma- 
gis  meliusque  procédât,  scribimus  venera- 
bili   fratri   uostro  C.   Portuensi   episcopo, 


Ed.orig. 
t.  III, 

col.  26S. 


nendo  irrilum,  si  quid  contra  hujusmodi 
prohibitionem  fuerit  attemptatum. 

IV.  Eidem.  Cum'  quidam  Christiane  fidei 
zelatores  ordinem  militum  institui  deside- 
rent  in  Provincia,  qui  sicut  Templarii  con- 
tra Sarracenos  pugnant  in  partibus  Orien- 


Apostolice  sedis  legato,  ut  ipse  ad  id  eu-      tis,  ita  in  partibus  illis  decertent  contra 
ram   specialem  impeudat.  Quare  devotio-      hereticam  pravitatem,  nos  eorum  laudabili 


nem  vestram  monemus  &  hortamur  in 
Domino,  ut  tara  sibi  quam  illis,  quos  huic 
miaisterio  duxerit  deputandos,  pro  divlna 
reverentia  &  sainte  intendatis  Si  acquies- 
catis  humiliter  &  dévote. 


desiderio  favorem  Apostolicum  impenden- 
tes,  constituendi  hujusmodi  ordinem  se- 
cundum aliquam  de  religionibus  approba- 
tis  liberam  tibi  concedimus  autoritatem, 
pro  facultate  illis  juxta  morem,  quem  ele- 


II.  Honorius  &c.'  C.  Portuensi  episcopo,  gerint  vivere  milites  memorati,  nullatenus 
Apostolice  sedis  legato.  Non  sine  amaritu-  per  hoc  jurisdictionem  habituris  in  ipsos, 
dinc  mentis  audivimus  &  recepimus,  quod  nisi  forte  se  illis  subjicerc  voluerint  spon- 
quidam  episcopi  aliique  prelati  &  eccle-  tanea  voluntate, 

siastici  viri  adversari  fidei  negotio  non  V.  Honorius"  &c.  consulibus  &  populo 
vcrentur,  hereticis  eorunique  fautoribus  Tholosano  spiritum  consilii  sanioris.  Ex- 
impendendo  favorem,  coasilium  &  auxi-  pectanfes  expectavimus,  ut  censuram  ca- 
lium  nunc  publiée,  nuac  occulte.  Quos  si  nonicam,  de  vestra  salute  solliciti,  for- 
sedis  Apostolice  reverentia,  que  tan.tuni  midantes,  tandem  aliquando  ad  unifateni 
pro  ipso  negotio  laboravit,  ab  illorum  fa-  ecclesiasticam  rediretis,  ac  ideo  licet  vobis 
vore  non  revocat,  diutius  saltem  timor  8i  fuerimus  comminati,  quod  civitatem  ves- 
amor  proprie  famé  ac  salutis  debuerat  re-  tram  privaremus  episcopalis  dignitatis  ho- 
vocare.  Cum  igitur  tante  perversitatis  ma-  nore,  diocesim  vestram  per  circumslantes 
litia  &  tam  malitiosa  perversitas  remanere  cpiscopos  divisuri,  hacteaus  tandem  sus- 
non  debeat  impunita,  inquirendi  &  corri-  peadimus  nostre  comminationis  effectum, 
gendi  ac  puaiendi  excessus  talium,  tam  ne  possitis  conqueri  quod  ad  penam  hu- 
regularium  &  exemptorum  quam  aliorum  jusiiiodi  promptiores  debito  fuissemus.  Sed 
i]uorumlibet,  prout  ipsi  negotio  videris  vos,  abutentes  nostre  longanimitatis  jia- 
[xpediils,  privilegio  seu  appellationis  dif-  tientia  &  thésaurisantes  vobis  indignatio- 
fugio  nonobstante,  liberam  tibi  concedi-  nem  &  iram,  nec  emolliri  blaaditiis  neque 
mus  autoritate  presentium  facultatem,  eo  niinis  aut  flagellis  corrigi  hacfenus  poiuif- 
duntaxat  excepto,  ut  ad  depositionem  epi-  tis.  Licet  igitur  Apostolica  comminatione 
scoporum  nianum  sine  nostra  spécial!  li-  reddideritis  vos  indignes,  nos  tamen,  non 
centia  non  extendas,  alias  eos,  prout  rcs  quod  vestra  mereatur  duritia,  sed  quod 
excgerit,  libère  puniturus.  Apostolicam  caritatem  deceat  attendentes, 

III.  £/.-/em.  Cum"  per  quorumdnm  deffec-      infra dies  humiliter  redeatis  ad  eccle- 


An 

I2Z0 


'  Bibliothèque  du   roi;  Baluze,   Bulles,  n.  iji).  '  Bibliothèque  du   roi;   Baluze,  Bulles,  n.  iBp. 

[Au).  Bahize,  v.  385,  n.  zSp,  pièce  23.]  [Auj.  Baluze,  v.  335,  n.  liy,  pièce  2.4.] 

'  JkiJ,  pièce  27.  .  '  Ihi.i.  pièce  28. 


An 

1220 


741 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


74^- 


tamur  iu  Domino,  per  Ajîostolica  tibi 
manibus  v.  f.  n.  C,  Portuensis  episcopi  scri])ta  mandantes,  quatenus  apiid  temet- 
Apostolice  sedis  legati,  ac  postmodo  alias      ipsiim  recogitans  quanti  periciili  sit  quod 


siasticam    unitafeni,    précise    jurando 
n 


idoneas  cautiones,  quod  parcbitis  nianda- 
tis  omnibus,  que  nos  vel  ipse  legatus  vobis 
duxerimus  facienda,  scientes,  &c.  Alioquin 
pro  certo  noveritis,  quod  predicte  digin- 
tatis  honore  civitateni  vestiani  privabiimis. 


precisus  es  ab  ecclesiastica  unitate,  ad 
sinum  ecclesie,  que  parafa  est  recipere 
redeuntes,  humiliter  revertaris,  in  mani- 
bus venerabilis  fratris  nostri  C.  Portuensis 
episcopi,  Apostolice  sedis  legati,  précise 


ejus  diocesini  cum  vicinis  diocesibus  appli-  jurando  &  prestando  alias  idoneas  cautio- 
cantes,  ac  insuper  per  sententiam  expresse  nés,  quod  parebis  mandatis  omnibus,  que 
vobis  abjudicabimus  omnia    bona   vestra,      nos  vel  ipse  tibi  duxerimus  facienda.  Sciens 


quod  si  sano  usas  consilio  intra  menscm 
feceris  quod  hortaniur,  nos  tuorum  obli- 
viscemur  excessuum  &  ad  provisionem 
tuam,  de  qua  sedes  Apostolica,  ut  predic- 
tum  est,  pie  ab  initio  cogitavit,  taliter  in- 


cum  &  vestra  perversitas  &  statutum  ge- 
neralis  concilii  contra  hereses  &  eonira 
fautores  edilurn  id  exposcant,  &c. 

Itim  eodem  modo  consuUbus  £•  populo  Ns- 
mauser.si,  consuUbus  &  populo  Avenionensi. 

VL  Honorius' &c,  nobili  viro  Raimundo,  tendemus,  quod  Romanam  ecclesiam  crga 
filio  R.  quondam  comitis  Tolosani,  spiri-  te  matris  viscera  fateberis  habuisse.  Alio- 
tum  consilii  sanioris.  Cum  Tolosa  &  alla  quin  habeas  pro  constanti,  quod  etiam  spo 
terra,  quam  pater  tuus  ultra  Rhodanuni  reservate  provisionis  te  omnino  privabi- 
obtinuit,  sibi  &  heredibus  suis  per  Aposto-  mus  &  per  sententiam  expresse  tibi  abju- 
licam  sedem  fuerit  abjudicata  perpetuo,  dicabimus  etiam  dicfam  terram  citra  Rho- 
exigentibus  culpis  suis,&  eadcm  Apostolica  danum  existentem.  Nec  confidas  in  eo  quod 
sedes  sperans  quod  ipsius  patris  tui  ])er.a  nunc  tibi  successisse  videtur,  quasi  contra 
te  ab  ejus  vesligiis  abstcrreret,  in  niani-  Deum  valeas  prevalcre,  quia,  si  tibi  abjur- 
bus  suis  retinu[er]it  terram  illam,  quam  dicari  contigerit  terram  ipsam,  numquam 
citra  Rhodanum  idem  pater  tuus  obtinuit,  illam  excommunicatus  diu  poteris  reti- 
nt videlicet  terra  tibi  provideret  eadem,  si  nere,  cum  ab  ea  possessione  sit  facile  de- 
te  dignum  do  hujusmodi  gratia  exhiberes;  jici,  que  sine  justo  titulo  noscitur  detineri. 
tu  vero  ejusdem  patris  tui  vestigiis  desc-  Y^L  Honorius",  &c.  nobili  viro  comiti 
rendis  inherens,  fovisti  &  foves  hereticos,  Fussensi  &  filio  ejus  spiritum  consilii  sa- 
fideles  autem  impugnasti  &  incessanter  «ioris.Expectavimus  ut  excommunicationis 
Éd.orig.  impugnas,  ita  ut  non  solum  hcreticorum  sententiam,  culpis  vestris  exigentibus  ia 
coi  260  fautoi"»  sed  &  hereticus  videaris,  &  tam  vos  latam,  aliquando  tandem  de  vestra  sa- 
terram  ipsi  patri  tuo  &  heredibus  ejus,  ut  lute  soUiciti  recogitantes,  hereticos  fovere 
nredictum  est,  abjudicatam  omnino,  quam  atque  deffendere  cessaretis  &  rediretis  ad 
eam  que  fuit  pro  tua  provisione  servafa,  sinum  Ecclesie  matris  vestre.  Sed  vos  tan- 
violenter  invadens  &  in  ca  favens  herc-  quam  filii  alieni  pugnantes  pertinacitor 
ticis  &  receptans,  excommunicationis  sen-  contra  eam,  sic  in  ipsorum  hereticorum 
tentiam  propter  hoc  in  te  latam  a  multis  favore  ac  deffensione  persistitis,  ut  non 
jam  annis  pertinaciter  contemnendo,  ita  solum  deffensores  ipsorum,  sed  etiam  ex 
exhibuisti  Apostolice  sedis  gratia  te  indig-  ipsis  non  immerito  existimari  possitis.  Li- 
luim,  ut  spe  provisionis,  quam  tibi  in  prc-  cet  igitur  tanta  fuerit  conturaacie  vestre 
fata  terra  citra  Rhodanum  reservavit,  jam-  duritia,  ut  juste  jamdudum  potuerimus 
dudum  justissime  potuit  te  privare.  Adhuc  contra  vos  severius  processisse,  adhuc  ta- 
autem  experiri  volentcs,  utrum  blanda  nio-  nien  experiri  volentes,  utque  blanda  coer- 
nitio  emollire  possit  cordis  tui  duritiam  citio  vos  ad  viam  rectitudinis  valeat  re- 
teque  ad  viara  rectitudinis  revocare,  no-  vocare,  nobilitatem  vestram  monemus, 
tum    tibi   facimus   &   mouemus   8c  exhor-  rogamus   &  obsecramus   in   Domino,   per 


'  Voir  Rayiialdi,  an.  1221,  n.  j,3  £<  setj. 
Liz;,  ut  siiyra,  charie  21. 


Ba-  '  Voir  Rnynaldi,  an.    1221,   n"'  ^3   &  seq.  — 

Eahizc,  ut  :upra,  charte  22. 


An 
I  220 


An 
I  j;o 


74J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


744 


Éd.orlg. 

t.  m, 

col.  270. 


An 
1221 

5 
ftvricr. 


Aposiolica  ?cripta  mandantes,  qiiatenus  in- 
fra  nieuseni  redeatis  ad  ccclesiasticani  uni- 
fatem,  précise  jurando  ia  nianibus  venera- 
bilis  fratris  nostri  C.  Portiiensis  episcopi, 
Apostolice  sedis  legati,  ac  prestanJo  alias 
idoneas  cautioiies,  quod  parebitis  manda- 
tis  omnibus,  que  nos  vel  pape  legatus  vo- 
bis  duxerinuis  facienda.  Scientcs  quod  si 
sano  usi  consilio  nostris  acquisicritis  nio- 
nitis  &  mandatis,  nos  eam  curabinuis  erga 
vos  mansuetudinem  exhibere,  quod  cete- 
rum  gaudebitis  vos  Apostolice  sedis  jugo 
colla  humilitcr  submisisse.  Ailioquin  pro 
certo  novcritis,  quod  par  sententiam  vobis 
sine  spe  restitutionis  expresse  abjudicabi- 
mus  castrum  Fuxense  ac  aliam  terram 
vestrani,  cuni  castrum  ipsum  in  ecclesie 
nostrc  commissum  inciderit,  &  alias  se- 
cunduin  constitutionem  concilii  generalis, 
promulgatam  contra  hereticos  &  eorum 
fautores,  abjudicari  vobis  possit  &  debcat 
terra  ipsa.  Nec  confidatis,  &c.  (.ut  supra.) 


212. 

Promesse  du    maître    de    la    milice 
de  la  foi  au  comte  de  Montfort  ' . 

FRATKR  P.  Savaricus,  humilis  &  pauper 
magister  milicie  ordiuis  fidei  Jesu 
Christ!,  univcrsis  hominibus  ad  quos  pré- 
sentes littere  pervenerint  salutem  in  Do- 
mino. Noverit  universitas  vestra,  quod 
consilio  &  assensu  fratrum  nostroruin  nos 
&  omnes  fratres  nostri  concessimus  do- 
mino A.,  Dei  providentia  duci  Narbonc, 
comiti  Tolose  &  Leycestrie,  Montisfortis 
domino  &  omnibus  heredibus  suis  sucur- 
sum  &  adjuvanien  nostrum  ad  deffendon- 
dnm  &  observanduni  corpus  suum  &  ter- 
ram suam  pro  posse  nostro,  bona  fide,  & 
adquirenclum  &  destruenduni  pravos  here- 
ticos &  terram  ipsoruni  &  etiam  illos,'qui 
contra  fideni  sancte  Ecclesie  sunt  rebelles. 
Et  si  forte  alique  gentes,  sive  sint  Chris- 
tiane  vel  alie,  contra  dominum  comitcm 


gucrram  aut  bellum  promoverint,  nos  ip- 
sum in  negociis  suis  in  castris  &  villis 
nostris  firmiter  recipercmus  &  contra  ip- 
sum juvamen  vel  auxiliiim  alicui  persone 
nullo  modo  prestaremus.  Et  de  cetero  suam 
terram  vel  feoda  sua  non  possimus  sumero 
absque  sui  licentia,  exceptis  helemosinis 
rationabilibus,  quod  saiicta  Ecclesia  con- 
cedere  &  douare  potest.  Quod  autem  fir- 
mum  sit  &  stabile,  sigilli  nostri  miuiimine 
has  litteras  corroboramus,  anno  M  ce  xx 
Licarnatiouis  Doniiiii,  nouas  febroarii. 


2  1 3.  —  CXXXV 

Chartes   de   Ralmond    VI,   comte   de 
Toulouse,  ô*  de  son  fils\ 

L  tN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
1  anno  Incarnationis  ejusdem  MCCXX, 
VIII  kalendas  aprilis,  existentibus  in  civi- 
tate  Avinionis  consulibus  Ugone  Ber- 
mundo,  Raimundo  de  Bulbone,  Guillelmo 
Raimundo  de  Avinione,  Bertrando  Mata- 
roue,  Guillelmo  Aberto,  Bertrando  Tor- 
tosa  Urtica  &  Raimundo  Marino,  &  judice 
Rostagno  de  Morus.  Nos  Raimundus,  filius 
domini  Raimundi,  Dei  gratla  ducis  Nar- 
bone,  comitis  Tholose,  niarchionis  Pro- 
vincie,  &  domine  regine  Johanne  quondam 
uxoris  ejus,  attendantes  fidei  puritatem  !k 
devotionis  affectum,  quem  vos  consules 
Avinionis  &  tota  universitas  ejusdem  civi- 
tatis  erga  nos  St  dominum  R.  patrem  nos- 
trum preniemoratum  habuistis,  considé- 
rantes etiam  &  habenfes  pre  occulis  grala 
plurimum  &  accepta  servicia  &  expansas 
inestimabiles,  quas  vos  milites  &  probi 
honiines  &  tota  universitas  predicte  civita- 
tis  Avinionis  nobis  exliibere  non  dubitas- 
tis,  consilio  patris  nostri  Se  generalis  & 
jurati  consilii  civitatis  Avinionis,  donanius 
&  concedimus  in  feudum  in  perpetuum 
absque  omni  exceptione  &  retinimento, 
bono  animo  &  spontanea  liberalifate,  om- 
iiem  dominationem  &  omne  jus,  quantum- 


An 
1 121 


liJ.oric. 

t.  111. 
col.  ^70. 


An 
1221 

25  mars. 


'  Original   scellé,  J.   890,   n. 
ca.'/'.ic  Friuicitic,  JJ.  \\\>. 


If-c^'ntrum  '  Trésor  des  chnrtes,  Toulouse,  sac  7,  n.  71 

[J.  JI.J,  co^iic  du  temps.] 


An 
1:21 


74- 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  J)E  LANGUEDOC, 


746 


ciinr[uo  vcl  quodcunique  habenius  miiic  &;  predecessorum  noslrorum  possidcbaiit, 
vel  habere  debemiis,  vel  pater  noster  mine  eas  nobis  &  predecessoribus  nostris  lacère 
habet  vel  habere  débet  in  Castro  &  in  villa      consueverunt,  ita  tanien  quod  pro  caval- 


Cavimontis  8c  in  toto  ejus  teneniento  vel 
territorio,  item  in  villa  de  Thoro  &  in 
toto  ejus  tenemento,  &  in  villa  de  Girmai- 
gnanegiies  &  in  toto  ejus  tenemento,  &  in 
Castro  de  Thozono  Si  in  toto  ejus  tene- 
mento, &  in  villa  de  Junqueriis  &  in  toto 
ejus  tenemento.  Item  donanuis  &  conce- 


cata  ]-)redictorum  locorum  non  tenebuntur 
coiisules  Avinionis  nobis  prestare  redemp- 
tionem  ,  nisi  probaretur  quod  predecesso- 
res  nostri  habuissent  redemptionem  pro 
predictis  cavnlcatis.  Et  hec  omnia  debe- 
bunt  nobis  facere  consules,  salvis  omnibus 
libertatibus  &  franquisiis,  quas  memorata 


dinius,  ut  a  Valleaquaria  ci  ira   usque  ad  civitas   Avinionis    usque    modo   consuevit 

Rodanum   &  usque  ad  Sanctum  Victorem  habere.  Promittimus  etiam  vobis  consuli- 

&  usque  ad  Riippemmauram,  &  usque  ad  bus  &  judici,  8c  per  vos  predicte  civitati 

Aramonem  possint  universi  &  singuii,  pre-  Avinionis,    nos    curaturos    &    effecturos, 

sentes  &  futuri,  habitatorcs  Avinionis  col-  quod    dominus    Raimundus    pater    noster 

ligere  ligna  &  pascere  animalia  sua  sine  supradictam   donationem  approbet  &   ju- 


preciOjSalvo  omni  jure  omnium  hominum, 
qui  infra  prcdictos  terminos  aliquid  juste 
habent  &  possident  sive  jure  alodii  vel 
jure  feudi  vel  jure  pignoris  vel  alio  jure. 
Donamus  incjuam  omnia  predicla  vobis 
consulibub  &  judici  &  per  vos  toti  univer- 
sitati   Avinionis    in    perpefuum.    Preterea 


rejurando  confirmet;  promittentes  ctiaiu 
vobis  aliqua  cxcogitata  rafione,  &  nomi- 
n;\tim  raliono  minoris  etatis  vel  summo 
cxccdentis  D  aureos  contra  predictam  do- 
nationem &  couccssionem  ullo  unquani 
tempore  nos  non  venturos.  Renunciantes 
omni  juri  scripto  &  non  scripte,  civili  & 


dominationem  &  jus,  quod  donamus  vobis  canonico,  promulgato  &  promulgaudo,  & 
in  predictis  locis,  donamus  vobis  &  conce-  nominatim  illi  juri,  quod  fortasse  posset 
dimus   hoc   ralvo   quod   Petriis  Amiens  &      competere,  nobis  allcgantibus  nos  vel  po- 


liberi  quondam  Geraldi  Amici  &  alii,  qai 
in  prédictif  locis  aliquid  nomine  nostro 
possident,  non  teneantur  vobis  nisi  in  eo 
tantum  quod  nobis  facere  tenebantur  & 
omnia  jura  sint  eis  salva,  que  iiunc  habent 


pulum  Avinionenscm  esse  nunc  excommu- 
nicatiouis  sentencia  innodatos.  Omnia  su- 
pradicta  universa  &  siugula  nos  firmiter  & 
bona  fide  scrvaturos  &  contra  non  ventu- 
ros vobis  scpcdietis  consulibus  ik  judici,  & 


&  tenent  in  predictis  locis,  &  omnia  que  per  vos  toti  universitati  Avinionis  presenti 

consueverunt  habere  in  militibus  &  homi-  c<  future,   per  soUcmpnem    stipulationem 

nibus   predictorum    locorum.  Et   pro   hiis  promittimus    &    super    sancta    Evangclia 

que  donamus  vobis  &  conccJimus,  quando  tacta   manu  propria  juramus.  Et  ad   per- 

ex  parte  nostra  mutabitur  dominus  in  co-  hempncm    hujus   rei    mcmoriam   &  ipsius 


mitatu  Tholose  vel  quando  mutabitur  do- 
minus vel  domini  in  predictis  locis,  tene- 
buntur consules,  qui  tune  in  civitaîe  Avi- 
nionis erunt,  pro  se  &  pro  tota  universi- 
tate  Avinionis  illi  domino  suecessori  nostro 
jurarc  fidelitatem,  illam  videlicet  fîdeiita- 
tem  &  eo  modo,  quomodo  consules  acci- 
pient  a  dominis  predictis  locorum,  qui  ea 
nomine  nostro  possidebant,  &  omnia  que 
in  sacramento  fidelitatis  contineiitur.  Et 
quando  alla  terra  nostra   faciet  nobis  vel 


donationis  firmitatem,  prenominatam  do- 
nationem scribi  &  bulle  nostre  &  vestrc 
muniminc  precepimus  ro!)orari.  Facla  fuit 
predicta  donatio  in  aula  nova  domini  epi- 
sccpi,  presentibus  omnibus  consulibus  & 
judice  supradictis,  &  présente  jurato  con- 
silio  gencrali. 

Anno  quo  supra,  videlicet  V  idus  apri- 
lis,  in  bescalmo  staris  quondam  Guersi 
Garncrii,  dominus  cornes  predictus  prcce- 
pit  AlJeberto   de    Novis,    ut  hane   cartam 


successoribus  nostris  cavalcaîas,  consules  bulla  ipsius  domini   comitis.  confirniaret. 

Avinionis  tenebuntur  nobis  facere  caval-  Testes    affuerunt    Guido    de    Cavelhone, 

catas  de  illis  locis  predictorum   locorum,  Dcrtr.    de   Avinione    &    Arnaudus    frater 

que    nobis     tenebantur    facere    cavalcatas,  ejus,  Guillelmus   de    Barreria,   Rostagnus 

sicut  illi,  qui  predicta  loca  nomine  nostro  de  Prato  CO)  Aimericus  Multonis,  Catellus, 


An 

1 22 1 


A  a 

1  221 

y  aviil. 


An 

I  221 


747 


PREUVES  DE  L'IIÎSTOÎRE  DE  I  ANGUEDOC. 


74^ 


An 

1  22t 

4  avril. 


KJ.orig. 
t.  m, 

col.  271. 


Berlraiidus  de  Porfis.  Et  ego  A.  de  Novis, 
domiiii  U.  comitls  Tholose  judex  &  caii- 
cellariiis  in  Venaissiiio  S:  citra  Pvodaniim, 
hnnc  cartam  niandato  ipsiiis  domiiii  conii- 
tis  sigiiavi  &  niaiiii  propria  sigillavi.  Do- 
mine Deiis  Jesu  Christe,  custodi  vias  meas  ut 
non  ddinquam  in  lingua  mea.  (Signum  nota- 
rii.)  —  Et  ego  Bertrandus  notarius  omiiibii.s 
supradictis  testis  interfui  &  auctoritate  & 
niandato  domini  comitis  &  consuluni  scribi 
feci  8r  confinnavi  biilla  consiilum  &  sig- 
navi. 

I!.  Notiim'  sit  omnibus  tam  presentibus 
quam  fiituris,  quod  dominus  Kaimiindiis, 
gratia  Dei  cornes  Tolose,  duxque  Narbone, 
iiiarcliio  Provincie,  filius  domine  regine 
Conslancie,  sua  bona  propria  voluntate 
dédit  &  dando  solvit  &  concessit  Guillelmo 
Saiseto  de  Vauro  &  Aimerico  de  Castello- 
novo  8i  fratri  suo  Petro  de  Castellonovo 
&  Guillelmo  de  Castellonovo,  filio  Arnaldi 
de  Castellonovo  qui  fuit,  &  eorum  ordi- 
nio,  castellum  qui  dicitur  Pulcruni  Castel- 
lum,  cum  omnibus  hedificiis  &  bastimentis, 
que  ibi  sunt  &  ibi  pertinent,  &  cum  om- 
nibus his  que  ad  illum  castellum  pertinent 
vel  pertiuere  debent,  sive  sint  homines 
vel  femine  vel  eorum  infantes  vel  eorum 
fenencie,  terre  culte  vel  inculte,  nialoles 
vel  vinee,  prata  vel  pascua,  nemora  vel 
barte,  fontes  vel  aque  vel  piscarie  vel  nio- 
lendina,  oblie  vel  directaciones,  censiis 
vel  usus,  queste  vel  albergi,  quartos  vel 
quintos  décima  vel  primicie,  propriotas  es- 
casutas,  introitus  vel  exitus,&  deni([ue  to- 
tum  hoc  quod  ad  predictum  castellum  per- 
tinet  vel  pertinere  débet,  quicquid  sit  & 
ubicunque  sit  uUo  modo,  ad  oninem  eorum 
voluntatem  inde  faciendam,  scilicet  dicti 
Guillelmi  Saiseti  &  Aimerici  de  Castello- 
novo &  Pétri  de  Castellonovo  &  Guil- 
lelmi de  Castellonovo  &  eonim  ordinii, 
Sicuti  melius  Guillelmus  Olricus  avus  eo- 
rum &  sui  infantes  predictum  castellum 
cum  omnibus  juribus  illius  castelli  melius 
habuerunt  &  tenuerunt,  retenta  ibi  sua 
alberga  comitali  &  retento  ibi,  quod  dic- 
tus  Guillelmus  Saisetus  8c  Aimericus  de 
Castellonovo  8j  Petrus  de  Castellonovo  & 

'  Trisor  Aai  chnrtes,  Toulouse,  sac  17,  n,  23. 
[J,  32(ij  originnl.J 


Guillelmus  de  C'astelloiiovo  v:ilcaiit  inde 
ei  de  bello  Si  de  placito.  Et  de  hoc  dono 
hujnsmodi  facto  &  de  solucione  dictus 
dominus  Raimundus  comes  débet  &  coii- 
venit  eis  Se  eorum  ordinio  esse  guirens  de 
omnibus  amparatoribus.  Et  est  sciendum 
quod  in  predicto  dono  habet  Guillelmus 
Saisetus  solus  terciani  partem  &  Aimericus 
de  Castellonovo  8c  Petrus  frater  ejus  8c 
Guillelmus  de  Castellonovo  eorum  nepos 
duas  partes.  Hoc  fuit  ita  positum  IV  die  in 
introitu  mensis  aprilis,  feria  I,  Philipo 
rege  Francorum  régnante,  8c  R.  Tolo- 
sano  comité  Se  Fulcone  episcopo,  anno 
i\i''CC°xx°i''  ab  Incarnacione  Domini.  Hu- 
jus  rei  sunt  testes  Aimericus  de  Cas- 
tellonovo probus  horao  8c  Jordanus  de 
Vilianova  &  Raimundus  de  Recaldo  8c  Ugo 
Johannes  qui  tune  erat  vicarius  Tolose,  8c 
Andricus  Baldoinus  de  Vauro  8c  Raimun- 
dus de  Castronovo  Se  Petrus  de  Roaxo 
illius  Bertrand!  de  Roaxo  8c  Ugo  de  Roaxo 
Se  Germ[er]ius  de  Roaxo,  8c  Raimundus 
Ferriolus  qui  cartam  istam  scripsif. 

III.  Conoguda"  causa  sia  a  totz  los  pré- 
sents e  als  endevenidors,  que  nos  Ramons, 
fils  del  senhor  Ramon,  per  la  gracia  de 
Deu  dug  de  Narbona,  comte  de  Tolosa, 
marches  de  Proensa,  e  fils  de  la  dona  re- 
giiia  Johana,  avem  mandad  e  autreiad  a  la 
universitad  d'Agen,  de  totz  entro  a  I  o  de 
I  entro  a  totz,  que  nos  bos  senher  e  leials 
e  drciturers  lor  siani,  e  que  tort  ni  forsa 
no  lor  fassam  nos  ni  hom  per  nos  ni  per 
nostre  coselh,  abans  si  autre  o  fazia,  nos 
les  ne  defendriam  ab  cors  e  ab  aver  e  ab 
amigs.  E  lor  mandam  e  lor  autreiam,  els 
gardarem  dins  Agen  e  defora  que  nostres 
leials  amigs,  que  si  nuls  homs  que  fos 
lor  enemigs,  lo  coms  de  Montfort  o  autre, 
que  lor  meses  seti,  que  nos  nos  metrem 
dins  la  ciutad  e  defendrem  la  vila  els  ha- 
bitants de  la  vila  ab  cors  e  ab  aver  e  ab 
amigs,  a  nostra  messio.  E  sobre  lotas 
aquestas  causas  mandam  lor  e  lor  au- 
treiam, que  si  la  ciutads  aura  (.rie)  guerra, 
que  mester  lor  aia  garnizos,  que  nos  lor 
bailarem  garnizo  de  xx  cavaers  garuids  del 

'  Hôtel  de  ville  de  Montaubnrt.  [Orlglnnî  scellé 
.Tux  archives  municipales  d'Agen  j  Mageil  &  TIio* 
lin,  Chartes  d'Amen,  t.  1,  p.   16. J 


An 
I  221 


An 

1221 

3  3  août. 


A.i 

1221 


749 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


::.)0 


tôt  e  de  XXX  sirvenfs  aniiads  a  caval  e  de  tramio    de   Montelanardi    Si  Gauzbc;  to  de 

X  balesters   a  caval.  E  si   giicrra  era   tant  Teziaco    &   Anialviuo    de    Pestiliaco.    Qiio 

graiis,  que  mais  i  agiies  obs  garuizos,  nos  facramento  peracto,  Iiomiires  Moisiaci  ut 

metram  lo  mais  a  nostre  poder,  e  aisso  de-  fidèles  sacrameiitum,  fidelitatem,  vitam  & 

vem  a  nostra  messie  far.  Et  aquesla  sobre-  membra,  &  contra  omnes  homines   consi- 

dita  garnizo   dels  XX  cavaers   garnids  del  lium  8i  auxilium  ut  bono  domino  ei  fece- 

tot  e  dels  XXX  sirvents  armads  a  caval  e  runt,  &  super  sacrosancta  Evaugelia  quid- 


An 

I  222 


An 

1222 

jyrnars. 


lid.oriff. 
I.ll!, 

col.  373. 


dels  X  balesters  a  caval,  autreiam  e  crezem 
que  devem  far  per  la  renda  del  sali  e  de 
las  eminas  e  de  las  punheras.  Autreiam  Ec 
volem  que  nulhs  hom  d'Agen  no  sia  mar- 
cads  per  autrui  en  tota  nostra  terra,  en 
tant  que  nos  poder  aiam,  si  per  causa  co- 
iioguda  no  era  que  el  mcteiss  o  agues  a  far. 
E  que  aisso  sia  plus  ferm,  nos  avem  fait 
sagelar  la  présent  carta  ab  nostre  sagel,  e 
lor  n'avem  dad  a  mandadors  le  Capitol  de 
To'osa  &  la  avem  faita  sagelar  del  lor 
sagel  de  Tolosa.  Aisso  tôt  fo  pausad  e 
autrciad  en  la  ciutad  de  Tolosa,  VU  dias 
a  l'issid  del  mes  d'aost,  ea  dimercles,  en 
l'an  de  la  Encarnacio  de  nostre  Senhor 
M"cc°xx"r. 

IV.  Notum'  sit,  quoi  anno  ab  Incarna- 
tione  Doiiiini  M°CC''xx.''i'>,  V  die  exitus 
martii,  Rainuindus  filius  Raymundi,  Dei 
gratia  ducis  Narbone,'  comitis  Tholose, 
marchionis  Provincie,  Johaniie  regine 
filius,  recuperavit  villam  Moisiaci.  &  tac- 
tis  sacrosanctis  Evangeliis  juravit  atque 
promisit  omnibus  hominibus  Moisiaci, 
presentibus  atque  futuris,  quod  eos  non 
capiat  nec  faciat  capi,  nec  occidat  nec 
occidi  faciat,  nec  vim  aliquam  eis  faciat 
vcl  fieri  faciat,  nec  pecuniam  suam  eis  ul- 
tra justiciam  auferat  vel  auferri  faciat, 
nec  malam  consuetudinem  eis  mittat  nec 
mitli  faciat,  nec  aliquam  lauzengam  de  eis 
credat,  usquedum  illi  qui  lauzengam  dixe- 
rit  in  presentia  sua  &  hominum  Moisiaci 
illam  presentialiter  tenuerit  &  dixerit. 
Cognovit  preterea  dominus  Raimundus 
predictus,  quod  dominus  Moisiaci,  cum 
villam  Moisiaci  recipit,  hoc  sacramentinn 
facere  débet  cum  x  de  baronibus  suis, 
quod  sacramentum  ipse  Raimundus  fecit 
cum  Bertrando  fratre  suo  &  Ottone  Leo- 
manie  &  Hespanio  fratre  suo  &  Guidone 
da  Cavalhs  &  B.  de  Rupeforti  &  Pelforti 
de  Rabastencs  ik  B.  de  Duroforti  84  Ber- 

'  Hôiel  d»  viUs  d*  Moijsac.  [Doat,  v,  1 27,  f  ^.}.] 


quid  boni  homines  bono  domino  jurare 
possuiit,  juraverunt  &  promiserunt.  De 
cetero  dominus  cornes  Raimundus  juvenis 
&  homines  Moisiaci  bonum  finem,  bonam 
pacem  <k  bonam  concordiam  per  se  & 
per  predecessores  suos  fccerunt  in  invi- 
cem.  Acta  &  compléta  sunt  omnia  bec  in 
monasterio  bcati  Pétri  apostoli  Moysiaci. 


214. 


CXXXVI 


Règlement  fuit  par  le  fils  du  comte 
de  Foix,  touchant  la  ville  de  Mon- 
tauban  '. 

NOTUM  sit  atque  sciant  omnes  preseiUes 
ac  posleri,  quod  nos  Rogerius  Beriiar- 
dus  filius  domini  Rogerii,  gratia  Dei  comi- 
tis Fuxensis,  mandam  &  establem,  que  se 
liins  om  ni  lunha  femma  de  Moiitalba 
doiiava  terra  ni  onor  que  agues,  que  fos 
dins  Montalba  ni  de  la  onor  defora,  a  luii 
ome  d'ordre  ni  a  la  maiho  de  luy,  ni  aïs 
nialautes  degitafs  (.sic)  ni  a  las  maihos  de 
lor,  que  aquel,  que  recobrio  lo  do  de  terra 
ni  de  la  honor,  la  aguessa  venduda  diiis 
un  mes  quel  do  aurio  resseubut.  Car  en 
aissi  o  mandet  &  o  dis  &  o  establit  fer- 
mament  R.  Berna,  &  aisso  fe  ab  consselh  e 
ab  volontat  de  sept  prusomes,  que  ero  ala- 
donx  de  capitol  de  Montalba  :  so  es  a  sabcr 
d'en  W.  Aribertz  &  d'en  G.  de  Castillo 
&  d'en  Jorda  de  Sapiac  &  d'en  Arnaud  de 
W.  &  d'en  B.  d'Aussac  e  d'en  R.  B.  de 
Gaulena  &  d'en  W.  G.  &  d'en  R.  Mag, 
que  era  bailes  de  Montalba,  &  d'en  Ar- 
naud R.  d'Escalquenx  de  Tolosa,  &  d'au- 
tres prusomes  de  Montalba,  d'en  Mostet  e 
d'en  Joan  Tozet  e  d'en  Engilbautz  e  d'en 

'  Archives  «Je  la  caihs.liul«  de  Montaubail,  — 
[D'.;it,  Yol.  8p,  f  li.] 


An 
I  221 

II 
odobrc. 


An 

1221 


I  22  1 

i  iuin. 


yai                          PREUVES  DE  L'[IISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  75'    

'  An 

]l.  V7.  Carbonelh  c  d'en  B.  Tozet  e  d'en  M"  cc  xx°  Vil",  exitus   mciisis   martii   die      '^'^ 

Jagmez  Carbonell ,  li  cal  aisso  mandero  &  socuuda.Cum  milliis  in  carne  positus,  &c, 

o  tengo  per  boîk  per  fcrm. 'Aisso  f'o  paujat  idcirco  ego  Bernardus  Jordaniis,  filius  Jor- 

dins  la  gleiza  de  S.  Jagme,  sies  dias  a  l'in-  dani  de  Iiisula  qui  fuit,  gravi   morbo  de- 

traut  d'octobre,  anno  ab  Incarnatione  Do-  tentus,   mori    timens,   &c.    in    praesentia 

mini  wccxx-i",  régnante  Philippe  Fran-  uxoris   meae  dominae  Endiae,  &c.  mcum 

corum  rege  &  Raiiinindo  Tolosano  comité,  facio  testamentum.  In  priniis  ego  B.  Jor- 

W.  Caturcensi    episcopo.   Petrus   de   Ru-  danus  dono  me  corpore  &  spiritu  Domino 

vinhargas  publicus  scriptor  scripsit.  Deo  &  beatae  Mariae  &  domui  Grandis- 

silvae,  ibique  jubeo  me  sepeliri,  &  dono 

'    '     ~  eideni  domui  meum  equum,  &  domui  niili- 

tiae  Templi  de  Tolosa  mea  muniminia,  & 

^    t-     PVYYVTT  domui  Gemontis  meum  muhim,  &c.  Prac- 

terea    ego    B.   Jordanus   volo quod   de 

j-,          ,      ,  meis  boiioribus...  reddant\ir  dominae  En- 

Lxtrait  de  quelques  chartes  touchant  ji^^  ^^p^i  meae  &  persolvaniur  iUi  x™  so- 

la  maison  de  l'Isle-Jourdain' .  lidi   Morlanenses  vel  Tolosanenses,  quos 

eis  laudavi  &  concessi  nomine  dotis,  &c. 

^'~'    I.    A  NNO  Verbi  incarnati  MCCXXI,  menss  Item  ego  B.  Jordanus  rolinquo  meo  fiiio 

^"           /\  junii,  ivdie  ad  introitum  suum,  Bcr-  Bernardo  Jordano  villam    Insuiae  &  Me- 

nardus  de  Marestagno  &  domina  Alasaicia  renvilhm  &:  Castellare,  &c.  Item  relin((uo 

uxor    ejus    mandaverunt    &    convenerunt  filio  meo  Jordano  &  ejus   ordinio   Mon- 

dare  unam   de  filiabus   eoru:n   in   uxorem  temacutum    &    Legamium,    &   omnia    il!a 

Bernardo    Jordano,    filio    scilicet    domini  jura,  quae  liabeo  &  habere  debeo  in  Gi- 

Bernardi    de    Insula,    ad    commonitioncm  moes  &  ultra   flumen  Garonae,    de  parte 

quam    idem   Bernardus  Jordanus   &  amici  Tolosana,  &c.   Ego  B.   Jordanus  dono  & 

ejus    faciant    eidem    Bernardo    de    Mare-  relinquo  cum   infante,  de  quo    est  praeg- 

siagno,  &  dcderunt  cum   filia  eonim    fo-  nans   domina    Endia   uxor    mea,   si    filius 

tum    hoc,  quod    ipsi   habebant  vel   habeie  fuerit,  Domino  Deo  &  conventui  domus 

debebant  ad  Iiisulnm  &:  in  Castro  do  Ando-      ccclesiae  Sancti  Stcphani  de  Tolosa si 

fuilla,  &c.  Eodem  vero  modo  dictus  domi-  infans  crit  fiiia,  dono  8-t  relinquo  eani  cum 

nus  Jordanus    mandavit   &  convenit    daie  ccc  solidis  Tolosanis  Domino  Deo  &  con- 

Mascarosam   filiam  suam   in  uxorem  Ber-  vcntui  domus  Spinassiae,  &  fiât  &  stet  ibl 

nardo  de  Marestagno,  filio  dicti  Eernardi  monacba,  &c.  Item  ego  B.  Jordanus  mitlo... 

de    Marestagno,    quando    fuerit    perfecta  omnes  meos  infantes  &  universos  &  sin- 

aetate  matrimonii,  &  convenit  ei  dare  cum  gulos  corum   honores  S:  jura   ipsorum  in 

ea  M  solides   Morlanens.  Hujus   rei  sunt  posse   &  baillia  &  sub   tutcla  &  procura- 

testes  Petrus  de  Molnare,  Vitalis  de  Blan-  tione  dominae  Endiae  uxoris  meae,  &  in 

caforte,  &C.  ejus   spondaratico,  &c.   Hoc   testamentum 

II.  Conoguda  cosa  sia,  &c.  aquest  sobre  fuit  lactum  in  praesentia  Bernardi,  vicarii 

dich  accordamen  rccognogio  &  autrogero  de  Porlello,  &c. 

al  segnor  en  B.  Jorda  de  la  Illa  que  ille  IV.  Noverint,  &c.  quod  Raimundus  de 

juillet,     pro  ipso que  eu  Guillcms  B.  de  Lavaur       Insula   dédit Bernardo   Jordano,  filio 

ÛJ.orig.  ])enria  la  dona  na  Mascarona,  filha  del  sei-  domini  Bernardi  de  Insula  qui  fuit,  &  ejus 

coi.ï73.   gnor  en  B.  Jorda  predich,  per  molher,  &c.  ordinio   omiicm   illam   partem,quam  ipse 

mense   julii,  V  dias  a  la   yssida,  die   do-       Raimundus  de  Insula  habebat in  domi- 

,          minica,    anno    ab    Incarnatione    Domini  natione  villao  de  Insula.  Hoc  totum  fuit 

,2j3      MCCXXII,  factum  inter  eos  VIII  die  introitus  menîis 

3omars.       III.  In  nominc  &c.  Incamationis  ejusdcm  januarii,  anno  m  ce  xx  VJII  ab  Incar::::- 


An 

1222 

-7 


licne  Domini  ,  &c. 


'  Arrliivoj  du    ciomaiiie  de  Moiiipellicr,  cartu- 
luir:  ds  lIslc-Jo;ird,iiii. 


753 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


704 


216. 

Amnistie  accordée  par  le  jeune  comte 
de  Toulouse,  Raimond,  à  ceux  des 
habitants  d'Jgen  qui  avaient  pris  le 
parti  du  comte  de  Montfort  '. 


An 

122  I 

35  août. 


blids,  e  si  alciis  contra  aisso  aiiava,  nos  ne 
serian  contra  lui  el  tindriani  per  enemig. 
Apres  aisso  volem  e  autreiam  a  las  prega- 
rias  (lel  maior  e  del  coseilh  e  de  la  iinivcr- 
sitad  d'Agen,  que  las  questas  que  seraii 
faitas  per  las  despessas  de  la  vila  sian  trai- 
tas e  rendudas  liura  per  liura  dreiturera- 
nicnt,  segoii  que  cadaus  aura,  E  aisso  nos 
autreiam  e  juram  sobre  sants  Evangelis, 
que  o  lindrem  bonanient.  E  per  que  aisso 

RAMONS,  fils  del  senhor  Ramon,  per  la  sia  plus  ferm  ,  nos  avem  faiia  sagclar  la 
gracia  de  Deu  dug  de  Narbona,  comte  présent  carta  de  nostrc  sagel,  e  lor  n'avem 
de  Tolosa,  marches  de  Proensa,  e  iils  de  c!ad  a  mandadors  le  capitol  de  Tolofa,  e  la 
la  dona  regina  Johana,  a  tots  aquels  qui  avem  faita  sagelar  del  lor  sagel  de  Tolosa. 
aquesfas  letras  veiran  e  auziran,  salus  en  Aisso  tôt  fo  pausad  e  autreiad  en  la  ci\;rad 
iiostre  Senhor.  Nos  fam  saber  a  lots  homes  Je  Tolosa,  vu  dias  a  l'issid  del  mes  d'aost, 
présents  e  avenidors,  que  sil  maier  el  co-  en  dimercles,  en  l'an  de  la  Encarnacio  de 
selhs  e  ia  universilads  d'Agen,  per  la  oc-  nosire  Senhor  M"  ce"  xxi". 
caiso  de  la  senhoria  del  comte  de  Montfort 

e  de  l'abesque  d'Agen,  en  latiual  avian  cstad      

longament,  avian  fait  ni  dit  a  nos  tort  ni 
damnatge  ni  per  nulha  autra  causa  per 
defalhiment  de  lor  metcisses  sa  en  arcire, 
nos  lor  o  asolvem  ah  bona  volontad,  els  o 
quitiam  bonament  per  ara  e  per  tots  temps, 
per  nos  e  per  les  nostres,  a  lor  e  a  tots 
actuels  qui  saran  habitans  en  la  ciutad,  ni 
nulha  demanda  non  farem,  ni  nulha  que:- 
tio  per  nulh  dreit  escriut  ni   no  escriut, 

ni  re  que  aian  fait  a  nos  ni  als  nostres  nols  IV  gracia  de  Deu  dug  de  Narbona,  comte 
r-'comtarem  per  mal.  Atresi  si  nulhs  hom  de  Tolosa,  marches  de  Proensa,  &  filhs  de 
de  la  ciulad  ni  autre  estrains  avia  près  ne-  la  dona  regina  na  Johana,  a  totz  aquels 
gi'S  damnatge,  que  l'agues  fait  alcus  hom  qui  aqucstas  letras  veiran  e  ausiran,  saluz 
de  la  ciutad  O  tuch  per  occaiso  de  nos  ni  en  notre  Senhor.  Nos  demostran  a  la  vos- 
de  lor  mefeisses  en  la  senhoria  del  comte  tra  universitad  per  las  presens  letras  que 
de  Montfort  &  de  l'abesque,  nos  lor  o  i;os,  per  nos  e  per  nostres  successors,  al 
pi'rdonam  franchanient,  els  o  asolvcni  que  maior  e  al  coselh  e  a  la  universitad  d'Agen 
nulhs  hom  no  lor  ne  puscha  nulha  de-  autreiam  els  cofermam  totas  lors  costu- 
manda  far,  e  nos  serem  lor  ne  bo  guirent  mas,  aissl  quo  melhs  las  an  agudas  e  ten- 
e  ajutori  per  nos  e  per  les  nostres,  e  si  gudas  ilh  ni  li  lor  ancessor  ab  los  nosires 
nulhs  hom  contra  aisso  anava,  nos  le  ten-  ancessors,  e  melhs,  si  melhs  podian  a 
driam  per  nostre  enemig.  Atresi  volem  que  l'enfeudament  del  coselh  c  dels  autres 
fi  nuls  hom  de  la  ciutad  ni  femna  a  peins  proshomes  d'Agen.  E  si  sobre  las  costu- 
d'un  autre  nil  deu  diners  en  fjue  aia  nsura,  n:as  de  la  ciulad  d'Agen  se  movia  con- 
que sia  dclcrmenad  en  forma  de  dreit,  e  frast  entre  nos  els  ciufadas  o  entre  los 
de  las  veuvas  e  dcls  orphanoUis  atresi  per  ciulaJas  e  nostre  badlcs,  nos  ne  creirem 
dreit  e  devant  lo  coselh  sian  aqucstas  eau-  los  Xii  proshomes  del  coselh.  E  si  cosel'i 
sas   determenadas   o    devant    jutges    esta-      no   avia    en    la  vila,   nos   ne   creirem    los 


An 

■  221 


217. 

Confirmation  de  ses  coutumes  L-  oc- 
troi de  divers  privilèges  à  la  ville 
d'Agen  '. 

■TRAMONS,  fils  del  senhor  Ramon,  per  la 


An 
1 22 1 

li  août' 


'  Archives  municlpnles  d'Agen  j  parchemin  ori-  '  Archives  municipales  d'Agen  ;  pjirchemin  ori- 

ginal   jadis  scellé.   —   M.igcn    &  Thclin  ,   Ciimus       ginal    jadis    scellé.   —  Magen   &  Tholin,   Chartes 
JAgen,  t.   I,  pp.  l2-i3,  n.   10,  d'Agen,  t,    1,  pp.   i.(-i  j,  n.  11. 


An 
1224 


739 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


760 


sfagni  8:  qiionimJam  nliorum  locoruni , 
taiii  Narboneiisis  quam  Biterreiisis  diocc- 
suni,  pro  danmis  illalis  eisdem  civibus  pro- 
mulgavit,  Apostolico  dignareniur  nuini- 
miiie  roboiare.  Ideoque  discrétion!  vestrae 
per  Apostolica  scripta  niandanius,  quatinus 
sentciitiam  ipsam,  sicut  ratioiiabilitor  e:  t 
prolata,  faciatls  authoritate  lîostra  usque 
ad  satisfactioiiem  coiidigiiam,  appellalione 
remota,  inviolal)iliter  observari,  luillis  lit- 
teris  veritati  &  justitiae  praejudiciaiitibus 
a  sede  Apostolica  impetratis.  Quod  si  non 
onines  exequendis  potueritis  interesse, 
duo  vestriini  ea  nihilominus  exequanîur, 
Datuni  Laterani,  VIII  kalendas  novembiis, 
pontificatus  nostri  aniio  nono. 


An 
1  222 

l(i  j;iin. 


l-'d.oriq. 
t.  III. 

col.  276. 


220. 


CXL 


Lettre  de  Ra'imond,  fils  du  comte 
de  Toulouse,  au  roi  Philippe-Au- 
guste '. 

SERENISSIMO  domino  siio  Philippo,  Dei 
gratia  régi  Franconnii,  Rainiundiis  filins 
domini  comitis  Tolozani,  saluteni  &  nmn- 
datis  ejus  semper  contiiiiio  oheJirc.  Ad  vos, 
domine,  sicut  ad  nieuin  unicum  &  princi- 
pale recurro  refugiuni,  capud  nieuni,  do- 
iiiinura  &  niajoreni,  &  si  auderem  dicere 
consanguineuni,  umiliter  vos  deprecans  & 
eNOrans,  quatinus  mei  mizereri  vetilis  & 
intuitu  Dei  me  dignemini  restituere  sacro- 
snncte  Dei  Ecclezie  unitati,  lit  exhereda- 
tionis  opproljrio  sublato  per  vos  mcam 
recipiam  hereditatcm.  Deum  cnim,  do- 
mine, &  sanctos  tester,  quod  semper  vestri 
&  vestrorum,  in  quantum  potero,  ero  ad 
beneplacitum.  Et  libentissime  vestram  adi- 
vissem  presenciam,  sed  ad  presens,  quod 
multum  affcctarem,  facere  non  possum. 
Vestre  supplice  majestati,  quatinus  fideli- 
bus  mcis  Guidoni  de  Cavcllione  &  Isnardo 
Aldegario,  presencium  latoribus,  in  is  que 
ex  parte  mea,  domine,  vobis  dixerint,  cre- 
dere  dignemini,  sicut  mihi.   Datum  apud 

'  Trîsor  des  chartes  de  Toulouse,  sac  3,  n.  54. 
[J,  3o5;  original.] 


Monteni])essulanum    xvi"    kalendas    julii, 
anno  M"  cc"  XX."  Il»  ab  Incanuicionc  Do- 


221. 


CXLI 


An 

I  222 


Lettre  du  cardinal  légat  t"  des  évoques 
de  la  Province  au  roi,  touchant 
l'ajfaire  d'Albigeoise 

ExcELLENTissiMO  domino  &  karissimo 
in  Christo  Ph[ilippoJ,  Dei  gratia  illus- 
tri  Francorum  régi,  C.  ejusdem  misera- 
tione  Portuensis  &  Sancte  Rufine  episco- 
pus,  Apostolice  sedis  legatus,  Lodovensis, 
Magalonensis,  Biterrensis,  &  Agathensis 
episcopi,  salutem  in  Christo  Jesu.  Cum  vir 
nobilis  &  fidelis  vester  in  Christo  cornes 
Almalrricus  supplicaverit  vobis  per  litte- 
ras  suas  &  per  nuntios,  videlicet  dilectos 
filios  [nosfros]  C.  cancellarium  ejusdem 
comitis  &  fratrem  Johannem  penitentia- 
rium,  ut  dignemini  juxta  beneplacitum 
vestrum  terram  recipere  vobis  &  heredi- 
bus  vestris  imperpetuuni,  quam  tenuit  vel 
tenere  debuit  ipse  vel  pater  suus  in  par- 
tibus  Albigenen!;iuin  &  sibi  vicinis,  gaude- 
mus  super  hoc,  desiderantes  Ecclesiam  J^£ 
terram  illam  siib  umbra  vestri  nominis  gu- 
bernari,  &  rogantes  affectuose  <[uantum 
possumus,  quatinus  celse  majestatis  vestre 
regia  potestas,  intuitu  Régis  regum  &  pro 
honore  sancte  matris  Ecclesie  ac  rcgni 
vestri,  terram  predictam  ad  oblacioncm  84 
resignacionem  dicti  comitis  recipiatis.  Et 
invenietis  nos  &  ceteros  prelatos  parafes 
vires  nostras  cffundere  in  hoc  négocie  pro 
vobis,  _&  expendcre  quicquid  Ecclesia  in 
partibus  illis  habet  vel  est  habitura.  De 
statu  autem  terre,  Ecclesie,  comitis  &  nos- 
tre  latoribus  presencium  adhibere  digne- 
mini fidem  indu])itatam.  Datum  Bitcrris', 
quarto  nouas  decembris. 

'  Rrgiitrum  cur'iac  Franciac.  [JJ.  x\X*,  ("  27  r".] 
—  M.  Delisle,  Catalogne  ties  actes  lîe  Pk'tVtfpc- 
Auguste,  p.  467-8,  n.  2108,  donne  à  cette  pièce 
la  date  de   1  22  1 .  [A.  M.] 

'  Le  ms.  porte  Bitcrrcnsi, 


An 


2  no- 
vembre. 


761 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


76: 


Vers 
1 21 8- 
12  19 


22:.  —  CXLII 

Lettre  du  roi  fhilippe -Auguste  au 
comte  de  Champagne  touchant  la 
même  ajjaire  ' . 

PHILIPPUS  comiti  Theobaido  Trecensi. 
Misistis  ad  nos  literras  vestias  de  cre- 
denfia  per  Lambertiini  Bochiltum,  qui  no- 
bis  dixit  quod  fegatiis  Albigensis  locutiis 
f'iierat  ciim  comitissa  niatre  vestra,  ut  vos 
iniroiuitteretis  de  négocie  terre  Albigesii 
&  caperetis  super  vos  aff'arium  Albigense, 
&  vos  nuilfa  &  magna  haberetis  auxilia  a 
legato  &  clero  &  ecclesiis  ad  istud  factuni 
facicndum.  Nos  auteni  vobis  ad  hoc  res- 
pondemiis,  quod  coniiiioduin  &  honoreni 
vestrum  volumus,  &  si  genfes  vestre  & 
consiliuni  vestrum  dederint  vobis,  quod  de 
hoc  vos  introniittatis,  id  nobis  non  displi- 
cebit,  salvis  tamen  nobis  in  omnibus  feodis 
&  servitiis  nostris  sine  questione,  (juo- 
ciens  &  quando  ea  habere  volenius.  Et 
sciatis  (juod  de  nulla  proniissione  volunius 
in  hoc  affario  nos  Hgari,  quia  guerra  nos- 
tra  que  in  promptu  est,  vel  treuga  non 
duret  inter  nos  &  regem  Anglie,  nisi  ab 
instanti  Pascha  in  unum  annum.  Nec  de- 
cet  nos  ut  aliquas  imprisias  faciamus,  cjuia 
ad  dcf'fensionem  nostram  &  regni  summo- 
pere  intendere  valeamus,  omnia  alla  né- 
gocia nostra  pretermittentes. 

'  Mil.  Colicrt,  n.  i66<).  —  Collât,  aux  arch.  nat. 
tur  JJ.  .\xvi,  f"  328.  —  Dom  Vaissete  avnit  daté 
cette  pièce  d'environ  l'an  1222;  M.  Delisle,  Ca- 
talcguf  des  actes  de  Philippe-  Auguste ,  n,  iS.'iS, 
p.  411,  préfère,  pour  plusieurs  bonnes  raisons,  la 
dite  de  1218-1219.  C'est  ainsi  que  la  trêve  dont 
parle  le  roi,  conclue  entre  lui  &  le  roi  Jean  le 
r8  septembre  1214  (voyez  ut  supra,  p.  3^3,  n.  i5o6), 
devait  prendre  fin  à  la  fête  de  Pâques  de  l'an  1220, 
La  pièce  en  question  est  donc  antérieure  à  la  Pâ- 
ques de  l'an  1219,  &  probablement  des  premiers 
mois  de  cette  dernière  année.  [A.  M.] 


2:3. 

Donation  faite  à  l'hôpital  de  Saint- 
Jean  de  Narhonne  ', 

IN  nomine  Domini,  anno  Incarnatîonis  ^~~~ 
ejusdem  M  CC  xxii,  rege  régnante  Phi-  ^^"3 
lippo,  mense  januarii.  Notum  sit  hec  au-  .■,,|,v:^,r_ 
dientibus  quoniam  ego  Guillelmus  Fag  & 
ego  Fidas  uxor  ejus,  pari  voto  &  voluntate, 
&  non  inducti  vi  vel  dolo  aut  suggestiono 
alicujus  persone  nec  circumventi  in  ali- 
quo,  bona  fide,  cum  omni  animi  delibera- 
tione  damus,  tradimus  &  cum  hac  pu- 
blica  valitura  scriptura  reddimus  atque 
concedimus  nos  ipsos,  personas  scilicet 
nostras  cum  omnibus  rébus  nostris  mobili- 
bus  &  immobilibus,  quas  habemus  &  habe- 
bimus  &  lucrari  &  adquirere  poterimiis  in 
vita  &  fine,  per  homines  proprios  Domino 
Deo  &  sancte  Marie  &  sancto  Johanni 
Baptiste,  &  .hospitali  Jerosolimitano  & 
domui  ejusdem  hospitalis  Sancti  Johannis 
de  Narbona,  in  manum  scilicet  &  potesta- 
tem  tui  donipni  Rainaldi ,  comendatoris 
ipsius  domiis,  in  cujus  manus  junctis  ma- 
nibus,  flexis  genibus  de  presenti  facimiis 
hominiscum.  Cui  domui  &  fratribus  dabi- 
miis  annuatim  in  recognitionem  ominisci 
XII  denarios  Narbonenses  semper  ad  na- 
tale Domini.  Et  sic  nos  simus  homines 
proprii  Hospitalis  &  teneamus  Hospitale 
per  nostrum  proprium  dominum  &  Hospi- 
tale sit  noster  proprius  dominus  carnalis 
&  teneat  nos  per  suos  homines  proprios. 
Et  ego  Rainaldus,  comendafor  domus  hos- 
pitalis Sancti  Johannis  de  Narbona,  as- 
sensu  &  voluntate  &  in  presentia  fratium 
nostre  domus  recipiens  vos  anibos  vinim 
&  uxorem  Guillem  Fag  &  F'idas  per  homi- 
nes proprios  hospitalis  Jherosolimitani  & 
domus  Narbonensis,  dono  vobis  hominibus 
nostris  &  cuique  vestrum  ad  habcndum  & 
tenendum  &  possidendum  in  vita  vestra  & 
faciendum  ibi  ncgotiaturam  unam  domuin, 
que  vocatur  Sala  infra  iiiansum   nostrum 


'  Archives  de  la  Haute-Garonnej  ordre  de  S.  int- 
Jean,  Narbonnc,  liasse  2,  n.  7j  original, 


An 
tzzi 


763 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


764 


l-J 

t. 

u^'- 

col 

1.27;. 

An 

1 

2ï3 

25 

OVlil. 

de  Coirnno,  qui  fuit  Eriucsseiidis  Talapp.- 
iies,  tali  vero  tciiore  pacti  ([uod  habeatis 
&  teneatis  hauc  Salani  in  oniiii  vita  vestra, 
&  c[uicunique  vestrum  prior  dccesserit  se- 
peliatiir  in  ciniiterio  Hospitalis  cuni  lielc- 
mosina  XX  solidorum  Melgoriensiuni ,  & 
superstes  faciat  negotia  sua  ciim  consilio 
comendatoris  &  fratruni,  &  vir  non  possit 
ducere  uxorem  neque  uxor  acciperc  virum 
sine  consilio  &  voluntate  domus,  &  cuni 
omnibus  rébus  suis  possit  intrare  donnini 
&  esse  frater  vel  soror.  Cognoscinius  etiani 
nos  &  nostram  donuim  habuisse  pro  dono 
dicte  domus  a  vobis  predictis  ce  solides 
Melgorienses,  quos  cum  ampliori  peccunia 
in  eodem  [r]eparando  manso  convertemur. 
Post  dies  vestros,  vel  quando  alter  vestrum 
fortasse  vivens  seculo  reuuntiaverit  &  do- 
mum  nostram  ingrcssus  fuerit,  ad  nos  & 
domum  nostram  predictaSala  libère  rever- 
tatur.  —  Et  ego  Guillelmus  Fag  &  ego 
Fidas  uxorejus  pariter,  hec  omnia  prcdicta 
sic  laudantes  &  recipientes  &  nos  ila  de 
hoc  toto  per  paccatos  tenentes,  nos  sic 
attendere  &  observare  super  sancta  Dei 
Evangelia  corporaliter  tacta  bona  fide  ju- 
ramus.  Testes  ad  hoc  fuerunt  in  domo 
Hospitalis,  in  porticu  ante  ecclesiam,  Guil- 
lelmus Essalabra,  Raimuudus  Alseu,  Geral- 
diis  Faber  sacerdos  &  donatus  Hospitalis. 
—  ?ctrus  Martini  scripi-it. 


224.  —  CXLIII 

Lettre  du  roi  d'Aragon  aux  hahiîans 
de  Millau  ' . 


JACOBt'S,  Dei  gratia  rcx  Anagonum,  co- 
rnes Barcinonensis  ik  dominus  Montis- 
pessulani,  dilectis  &  fidelibus  suis  consu- 
libus  &  probis  hominibus  Amiliavi,  salutera 
&  gratiae  largitatem.  Si  statum  ])raesentem 
&  praeteritum  comitatus  Amiliavi  &  terrae 
circumjacentis  attendat  aliquis  diligenter, 
inveniet  manifeste,  quod  recta  fuerint  ves- 
tra consilia,  quae  nobis  per  vestras  litteras 

'  Bonal,  Histoire  manuscrite  des  contes  Je  RoJc^y 
t.    I     [A.»),  (r,  2633,  p.  23j  ] 


exprcssistis,  &  nostra  mandata  sccundum 
vestra  consilia  processerunt,  &  per  utnim- 
que,  nedum  comitatu'm  Amiliavi,  scd  alias 
terras  circunijacentes  ad  nos  spectantes' 
credimus  retinere.  Verum  quia  de  novo 
nobis  super  praemissis  dedistis  per  litteras 
&  per  dilectum  nostrum  fratrem  J.,  lato- 
rem  praesentium,  consilium  salutare,  vide- 
licet  ut  aliquem  virum  discretum,  instruc- 
tum  in  facto  &  jure,  mitteremusad  curiam 
Clarimontis,  qui  comitatum  Amiliavi  répé- 
tât a  domino  cardinali,  &  se  opponat  co- 
miti  Tolosano,sollicitudinem  &  fidelitatem 
vestram  quani  geritis  in  praemissis  pluri- 
nium  commendantes,  vobis  taliter  respon- 
demus,  quod  vos  habemus  pro  viris  sa- 
pientibus  &  discretis  &  in  jure  &  facto 
instructis,  &  habetis  copiam  sapientum,  & 
hoc  negotium  vestrae  fidei  committiniuâ 
procurandum  cum  consilio  venerabilis  pa- 
tris  &  cousanguiiiei  nostri  charissiiyi  Guil- 
lermi  episcopi  Mimatensis,  cui  s'iiper  co- 
deni  scribimus,  sicut  illi  per  cvijus  curam 
&  sollicitudinem  vobiscum  pariter  omnia 
credimus  féliciter  promovenda.  Scribimus 
etiam  specialiter  dilectis  ac  fidelibus  nos- 
tris  Bernardo  Geraldi  &  Stephano  Du- 
randi  ac  Kaimundo  Besseda,\viris  utique 
in  utroque  jureperitis,  eosdem  plurimum 
deprecantes,  quatenus  illi  curiae  intersint 
vobiscum  &  hoc  negotium  proponari-t^^n 
praesentia  domini  cardinalis  &  comilis 
Tolosani,  sicut  Raimundus  comes,  pater 
ipsius,  totum  comitatum  Amiliavi  &  jus 
pignoris  remisit  liberalifer  patri  nostro, 
&  vos  penitus  absoluti,  nomine  &  man- 
date ejusdem  patris  nostri,  ecclesie  jura- 
vistis,  quando  comitatum  praedictum  eidem 
ecclesiae  commendavit,  adjungentes  alla 
adjungenda,  quae  vos  didistis"  pariter  & 
audivistis,  per  quae  possit  lotuni  negotium 
salubriter  expediri.  Ideoque  devotionis  & 
fidelitatis  vestrae  constantiam  plurimum 
deprecamur,  dantes  vobis  firmiter  in  iiian- 
datis,  ut  praemissa  omnia  fideliter  procii- 
retis  ad  honorem  &  utilitatem  nostram  & 
ad  ea  promovenda  totis  viribus  detis  ope- 
ram  eiticacem,  non  parcendo  expensis  ne- 

'  Bonal  porte  par  erreur  expectantes.  [A.  M.] 
'  Sic  dans  Bonal  j  il  faut  probableinent  corriger 
diMcistis.  [A.  M.] 


An 

1  22J 


An 

1223 


765 


•  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


766 


Cj.orle. 

t.  III, 
col.  278. 


An 

1223 

i"mal. 


cessariis  &  honestis,  quia  de  ejusdem  red- 
ditibus,  &  iii  eorum  deff'ectu  de  nostris 
propriis  onines  curabiiiuis  emendare,  & 
iiisuper  reddetis  vos  digaos  praemio  &  ho- 
nore ad  c|uae  nos  novimus  obligatos.  Et 
damus  vobis  pleiiam  &  liberam  potestatem, 
quatenus,  nullo  alio  niandato  nostro  ex- 
pectato,  de  ipsis  redditibus  praesentibus  & 
fiituris  expensas  onines  praedictas  niodis 
omnibus  faciatis,  ne  pro  deffectu  expensa- 
rum  nostrae  vel  vestrae  negligentiae  pos- 
ait aliquid  impiitari,  quia  coniitatu  recu- 
perato  &  alia  terra  nostra,  credentur 
omnia  dilecto  nostio  fratri  Joanni,  latori 
praesentium,  nostro  noniine  gubernanda, 
quousque  nostriim  aliud  niandatuni  vide- 
bitis.  Datum  Oscae,  septimo  kalendas  nia- 
dii,  anuo  M"  cc"  XX"  m". 


2  2  5.  —  CXLIV 

Lettre  du  cardinal  Conrad  &■  des  évê- 
ques  de  Nimes,  d'Agde  6  de  Lodève 
au  roi  Philippe-Auguste,  touchant 
l'affaire  d' Albigeoise 

GLORIOSISSIMO  ac  serenissimo  domino 
suc  Ph.,  Dei  gratia  ilhistri  régi  Fran- 
corum,  C.  miseratione  divina  Portuensis 
&  Sancte  Rufine  cpiscopus,  Apostolice  se- 
dis  legatus,  [Arnaldus]  Nemauseiisis,  [Te- 
disiusj  Agatensis,  &  [Petrusj  Lodovensis, 
ejusdem  gratia  episcopi,  sahitem  in  eo  qui 
est  rex  regum  &  dominus  domiiiantiuni. 
Dum  dudum  &  diu  soli  sederenuis  in  Biter- 
ris  civitate,  singulis  momentis  mortem  ex- 
peclantes,  optataque  nobis  fuit  in  deside- 
rio,  vita  nobis  existente  in  supplicium, 
hostibus  fidei  &  pacis  undique  gladios  suos 
in  capita  nostra  exerentibus,  ecce,  rex  ré- 
vérende, in  kalendis  maii  intravit  cursor  ad 
nos,  qui  solo  Deo  duce  transiens  per  mé- 
dium eorum,  qui  ex  omni  latero  sedcnt  in 
iiisidiis  ut  interficiant  innocentes,  iiuncia- 
vit  nobis  verbum  bonum  ,  verbum  conso- 
lationis   &  tocius  miserie   nostre  allevia- 


tionis,  quod  videlicet  placet  celsitudinis 
vestre  magniiicencie,  convocalis  prelatis 
&  baronibus  regni  vestri  apud  Meledununi 
ad  tractaiidum  super  renicdio  &  sucursu 
terre,  que  facta  est  in  horrendam  desola- 
tionem  &  in  sibilum  sempiternum,  nisi 
Domiiuis  niinisterio  régie  dextere  vestre 
cicius  succurrat.  Super  quo,  tanto  meroro 
scalidi,  tanta  lugubratione  def'ecti,  respi- 
rantes, gratias  primum,  elevatis  occulis  ac 
nianibus  in  celum,  referimus  Altissimo,  in 
cujus  manu  corda  regum  consistunt,  scien- 
tes  hoc  divinitus  vobis  esse  inspiratum,  ut 
Deus,  qui  per  vos  multociens  operatus  est 
salutem  in  medio  terre,  his  temporibus 
quibus  ad  hoc  vos  rcservavit,  sanctam  Ec- 
clesiam  catholicam,  sponsam  Christi,quam 
Crucifixus  cruoris  sui  precio  redemit,  ite- 
rum  captivatam  ab  eis,  qui  iterum  in  Albi- 
gensium  partibus  Christum  crucifigunt, 
ope  vestra  liberet,  fidei  Christiane  cultum 
restituât,  &  perhennibus  glorie  vestre 
titulis  christianissimum  regnum  Franco- 
rum  pre  ceferis  augeat  &  sublimet,  gloria- 
que  proavorum  vestrorum  inmortalis,  qui 
vires  invictas  semper  in  ministerium  Ec- 
clesie  dedicaverunt,  redivivis  anipliata  co- 
ronis,  mirabilius  in  tanto  successore  ini- 
micos  Ecclesie  debellando,  ecclesiasticam 
suis  titulis  sub  sancte  strenuitatis  prero- 
gativa  sibi  vendicet  liberationem.  Flexis 
igitur  genibus,  reverentissime  rex,  lacri- 
niis  in  torrentem  deductis,  &  singultibus 
lacerati,  régie  supplicamus  niagestati,  qua- 
tinus  vobis  inspirate  gratie  Dei  non  déesse 
velitis.  Certissimum  enim  teneatis,  quod 
herctici  ifa  invalucrunt  &  in  tanfum  mul- 
tiplicati  sunt,  quod  universaiis  Ecclesie 
immiuet  subversio  in  regno  vestro,  nisi 
vos  occurratis  &  succurratis.  Et  sciatis 
quod  inimici  Dei  &  vestri  obsident  Pen- 
nas  in  Agenesio  &  Vcrdunum;  ville  & 
castra  us(|uequaque  vocant  &  recipiunt 
inimicos,  ideoque  rogamus  vos,  &  per  as- 
persionem  sanguinis  Jesu  Christi  obsecra- 
mus,  quatinus   efficax   concilium   &   nuxi- 


An 

1223 


Hum    apponere    curetis.    Datum 
kalendis  maii. 


Biter 


'Trésor   des    chartes;    Albigeois,    n.    ii.    [Ai)j. 
J.  428;  original  scellé.] 


767  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  768 


&  sine  vobis  habenuis  licentiam  &  potes- 

tateii)   c[uod  janidicfiini  castrum   diruamus 

f             PYT  V  totuiii  iisque  ad  turreni,  qtiando  cognove- 

rinuis  quod    sit   factiini    ad   commodiim   a 

.                   »      71    .          .  nobis  &  vobis,  &  ita  vos  ipsos  cum  nobis 

Promesse  des   seigneurs   de   Mirepoix  &  sj^g  „obis  babetis  licentiam  &  potesta- 

au  comte  de  Foix'.  fem  diruendi  piedictum  castrum   &  forti- 

tudines    ejiis    absque    turre,    quando   vos 

'  i*  ?U^'    T'^  iiomine   Domini,   anno   Incarnationis  cognoveritis  quod  sit  factum  ad  commo- 

C0I.279.    1  ejusdem  M°CC"XX°II'',  régnante  Philippe  dum   a    nobis  &   vobis.  Item   quando  boc 

rege.  Noiiiicetiir  cunctis,  tam  presentibus  fuerit  transactuni,  sicut  dictum  est,  jamdic- 

An       c[uani  futuris,  quod  nos  domini  bujiis  cas-  tum  statutiim  &  couventiones  siiit  soluta 

'^*        tri  Mirapiscis,  videlicet  Petrus  Ilogerius  &  &  dif'finita  ex  unaquaque  parte  a  vobis  & 

37mar!,.   yg^j-mu  ^j^j  frater,  &  ego  Lupus  de  Fuxo  nobis,  &  iste  carte  scindentur,  sed  tantuni 

pro  me  &  pro  Bernardo  de  Durban,  &  ego  solum  quod  teneamus  nos  &A'0s  taies  con- 

Raynuindus  Sancius  de  Kavato,  &  ego  Ar-  ventiones,    sicut   patres    nostri    quondara 

naldus  Uogerius  pro  me  &  per  consubri-  habuerunt  ik   tenuerunt,  sicut    melius   in 

neam  meam  Galardam,&   ego  Bernardus  cartis  nostris  &  vestris  continenlur.  Et  ita 

Batala  de  Mirapeis,  &  ego  Ato  Arnaldus  mandamus  vobis  &  vestris  per  nos  &  per 

de  Castroverdiino,  &  ego  Ysarnus   de  Cas-  omnes  uostros  dominationem   8i  fidelita- 

tello,  &  ego  Bernardus  de  Arvinhano  per  tem,  omni  tempore  !k  sine  omni  inganno  a 

nie  &  per  Arnalduni  de  Lurdato,  nos  om-  vobis  &  nobis  bec  omnia  jamdicta  firmiter 

nés  prescripti,  siraul  in  unum,  per  nos  ac  fenebimus  &  servabimus  &  contra  non  ve- 

per  omnes  nostros  successorcs,  bono  animo  niemus  nec  venire  faciemus  nostro  inge- 

ac  voluntate  gratuita,  non  decepti  neque  nio  vel  consilio.  Et  bec  juramus  bis  tactis 

coacti  ab  aliquo,  facimus  lirniuiii  pactum  &  sacrosanctis  quatuor  Dei   Evangeliis  cum 

firmum   statutum  vobis  domino  Raimundo  nianibus  nostris  dextris  corporaliter.  Hoc 

Rogerio  comiti  Fuxi  &  filio  vestro  Roge-  fuit  factum   in   manu  &  in  presentia   Ar- 

rio  Bernardo  &  vestro   succedenti  hordi-  naudi    Barbe    &    Guillelmi    Poncii    de    la 

nio,  quod   castrum  de  Mirapisce,  forciam  Coassa  &  Vifalis  Boni   Pueri,  qui  de  hoc 

&  fortitudines  jamdicti  castri  vobis  redde-  facto  testes  sunt.  Item   Isarnus  de  Caste- 

nnis,  quando  vestra  voluntas  fuerit,  cum  lone  juravit  jamdictas  couventiones  in  pre- 

paucis  vel  cum  multis,  cum  delicto  &  sine  sentia  Primargui   de   Mirapeis  &  Arnaldi 

delicto,  a  nocte  vel  in  die.  Item  cuicumque  Eerenguarii  &  Arnaldi  Barbe  &  Guillelmi 

ex  nobis  dominis  jamdictis  prenominatum  de  Adalone,  qui  de  isto  facto  testes  sunt. 

castrum  petieritis  vel  requisieritis,  ibimus  Item   Isarnus   de   Fanojovis    &  Bernardus 

in  illa  hora  sine  consilio  alterius  &  sine  de  Arvinhano  juraverunt  &   mandaverunt 

omni    dilatione,    vobis   vel   vestris   ipsum  prescriptas  couventiones  in  posse  Bernardi 

castrum  jamdictum  &  fortitudines  que  ibi  Amelii  de  Palers  junioris  &  Guillelmi  de 

fuerint  reddenuis  sine  qualicumquc"  ma-  Camels  &  Pétri  Raimundi  Rubei  &  Arnaldi 

luerimus,  fi   nostra  voluntas  fuerit,  habe-  Sutoris  &  Bernardi  deBerga,  in  capite  cas- 

mus  &  habebimus  licentiam  diruendi  près-  tri  Pamiarum.  Jussu  omnium  predictorum 

criptum  castrum  usque  ad  turrem,  scilicet  Carbonellus  de  Alsono  banc  cariam  scripsit 

omnes  fortitudines,  que  ibi  sunt  vel  fue-  in  novissima  ei.domada  istius  mensis  mar- 

rint,  prêter   turreni  sicut  olim,  anfequam  tii,  ferla  seciinda. 
crucesignati  fuissent  in  ista  patria,  stabat. 
Preterea  quando  nobis  placuerit,  vobiscum 

'Château  de  Foix,   caisse  ii.   [Doat,  vol.  169, 

'  Ici    le  copiste  de  Doat  a   du  omettre   qiielcjue 
choi.-.  [A.  M.J 


An 

I  223 


769 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


770 


227. 


CXLVI 


An 

I2Z3 

i3  sep- 
tembre. 


Éd.orig, 

t.  III, 
col.  itio. 


accord  touchant  la  ville  d'Alaïs  entre 
les  maisons  d'Andu-^e  ^  de  Pelet  ' . 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
amen.  Anno  Verbi  incarnati  Mccxxiii, 
idus  septcmbris.  Notuni  sit,  &c.  quod  ciiiu 
domiiius  Honorius  summus  poniifex  super 
compositione,  inter  nobilem  virum  PetiHim 
Bermundum  ex  una  parte  &  haeredes  110- 
bilis  viri  Beriiardi  de  Andiisia  avuuculi  sui 
ex  alia  facienda,  C.  Portiiensi  &  Sanctae 
Kuffinae  episcopo,  Apostolicae  sedis  le- 
gato,  &  si  ipse  intéresse  nollet  vel  non 
posset,  domino  A.  Dei  gratia  Neniausensi 
episcopo,  &  domino  P.  Lodovensi  epi- 
scopo, super  controversia ,  querela  seu 
querimoiiia,  quod  inter  ipsos  super  villa 
Alesti  vertebatur,  mandatum  &  potesla- 
tem  &  autoritatem  commisisset,  niaiidans 
taie  faciendiim,  ([uod  nobilis  vir  Petrus 
Bermundus  villain  Alesti  sibi  vi  ablalam 
recuperaret;  dicto  domino  C.  Dei  gratia 
Portuensi  &  Sanctae  Ruffinae  episcopo, 
Aposlolico  sedis  legalo,  quod  non  poterat 
interesse,  litteris  suis  se  excusante,  sed  & 
dicto   domino  Lodovensi   episcopo,   quod 


nae  dato,sibi  adjuncto,  respondente,  quod 
jure  suo  villa  dicta  ad  haeredes  domini 
Bernardi  de  Andusia  ejusdemque  infantes, 
tum  quia  dominas  A.  cornes  Montisfortis 
jus  quod  in  villa  dicta  habebat  ex  occu- 
patione  a  se  vel  auxilio  ejus  facta,  quam 
sibi  licitam  asserebat  patri  eorum  con- 
fulerat,  tum  etiam  quia  jure  successionis 
&  proprietatis  &  falcidiae,  eo  quod  pater 
ipsorum  a  domino  Bernardo  de  Andusia, 
avo  ipsorum,  ex  dicti  avi  testamento  mi- 
nus légitima  sua  fuerat  consecutus,  &  aliis 
modis,  juribus  &  rationibus  pertinebat; 
subjicientes  etiam  similiter  habere  jus 
petendi  jure  dictae  donationis,  a  dicto  do- 
mino A.  comité  Montisfortis  in  dictum 
doniinum  Bernardum  patrem  illorum  col- 
latae,  item  jure  successionis,  proprietatis 
&  falcidiae  in  aliam  terram  a  domino  Pe- 
tro  Bermundo  &  a  pâtre  suo  possessam  & 
obtentam,  &  se  de  juris  apicibus,  inspecta 
série  commissionis  supradicfae  dictis  epi- 
scopis  a  domino  papa  factae,  dominus  A. 
Nemausensis  episcopus  de  aliis  querimo- 
niis  quam  de  villa  Alesti  non  posset  so 
intermittere;  utraque  pars  hinc  inde  hoc 
sacramento  corporaliter  praestito  consen- 
sum  praebuit,  quatenus  super  omnibus 
praemissis  querelis  dominus  A.  Nemausen- 
sis episcopus  cuni  domino  Bermundo  Viva- 
riensi  episcopo  &  domino  Bernardo  do 
Andusia  monacho   Mansiadae,   super  hoc 


An 

I2Z3 


ex   justis  causis    iinpeditus   similiter  non 

poterat  interesse  &  c|uod  vices  suas  dicto  arbitris    seu    conipositoribus    ab    utraquo 

domino  Nomausensi   episcopo   committe-  parte  assumtis,  posscnt  coniponere&  tran- 

bat,  litteris  suis  manifestante,  dictus  do-  sigendo  discernere  quidquid  vellent,  dicto 

minus  A.  Nemausensis  episcopus  ex  parte  etiam  Arberto  de  Gaudiaco  super  omnibus 

sua  &  dicti  domini   Lodovensis  episcopi,  praedictis  querelis  &  aliis,  quae  inter  ip- 

ciijus  vices  in  hac  parte  gerebat,   die  VI  sos  exortae  fuerant  vel  oriri  poterant,  a 


idus  septembris  utrique  partium  &  locum 
apud  Argentariam  assignavit.  Qua  die  utra- 
que parte  se  représentante,  dictus  nobilis 
vir  Petrus  Bermundus  dictam  villam  petit 
sibi  restitui,  adversa  parte,  scilicet  do- 
mina Vierna,  uxore  quondam  domini  Ber- 
nardi de  Andusia,  &  tutrice  liberorum  suo- 
rum,  &  Arberto  de  Gaudiaco,  curatore  ad 
causam  &  conipositioneni  ipsam  a  domino 
A.  Neniausensi  episcopo,  ex  antoritate 
quam  habebat,  &  a  dicto  domino  Bermundo 
Vivariensi  episcopo  dictae  dominae  Vier- 

'  Manuscrit  A'Auiays,  n.  lû. 

Vin. 


dictis  dominis  Neniausensi  &  Vivariensi 
episcopis,  ad  petitionem  dictae  dominae 
&  amicorum  ipsius  &  infantium  ipsorum 
curatore  dato,  similiter  utraque  partium 
expressum  praebente  consensum,  quod  do- 
minus Arnaldus  Nemausensis  episcopus 
vices  dicti  Lodovensis  episcopi,  velut  & 
ipse  si  praesens  adfuisset,  plenarie  gerere 
posset.  Unde  visis  &  auditis  meritis,  pro- 
positionibus  &  allegationibus  utriusque 
partis,  dicti  très  viri,  scilicet  dominus  A. 
Nemausensis  episcopus,  tam  ex  potestate 
a  domino  ])apa  super  villa  Alesti,  quam  ex 
cojicessione  a  dicta  tutrice  &  curatore  su- 
ai 


An 

1223 


771 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


772 


peraliisquerelis  sibi  concessa  cognoscens, 
&  dominus  Bermundus  Vivariensis  episco- 
pus  &  dominus  Bernardus  de  Andusia  mo- 
iiachus  Mansiadae,  de  consensu  partiiim 
dicto  domino  Nemausensi  episcopo  super 
omnibus  querelis  associati,  sic  eos  amica- 
biliter  composuerunt.  Videlicet  quod  dic- 
tus  dominus  nobilis  Petrus  Bermundus,  ex 
causa  compositionis,  donet  libère  dictae 
dominae  Viernae,  nomine  dictorum  libe- 
rorum,  &  dictis  liberis  suis  VI  denarios 
Melgor.  de  suo  justo  &  antiquo  pedagio 
stratae  de  Alesto  in  singulis  trossellis  & 
in  singulis   bestiis   donet   eidem   dominae 


col.  281. 


cere,  &  quod  mutatione  domini  vel  vassalli, 
dicti  liberi  &  successores  illorum  tenean- 
tur  recognoscere  dictum  feudum  nobili  Pe- 
tro  Bermundo  memorato,  praecoaisato  seu 
exclamato  a  suis  in  dictis  castris  signo  suo, 
&  elevato  &  producto  vexillo  ejus  in  eis- 
dem  castris.  Et  quod  dicta  domina  Vierna, 
nomine  dictorum  liberorum  pro  illis,  & 
Arbertus  de  Gaudiaco,  curator  eisdem  li- 
beris datus,  absolvant,  cédant,  &  absque 
orani  retentione  specialiter  &  universali- 
ter  djcto  nobili  Petro  Bermundo  villam 
Alesti  &  castrum  de  Covileria  &  castrum 
de  Turre  &  villam  Mansi  Dei,  cum  omni- 


que 


nomine  dictorum  liberorum  &  liberis  suis  bus  pertinentiis  eorumdem,  &  omnia  jura 
jus  percipiendi,  aequali  portione  sive  parte  &  universa,  quae  ratione  vel  occupationis 
in  praedictis  bestiis  sibi  remanenti  pro-  occasione  factae  a  nobili  viro  A.  comité 
portionaliter  &  quantitative,  secuudum  Montisfortis  vel  a  nobili  viro  Bernardo 
quod  majus  sive  minus  ex  antiquo  pedagio  de  Andusia,  pâtre  dictorum  liberorum,  vel 
de  illis  percipiebatur  ab  ipso,  salvo  tamen  a  quolibet  alio,  vel  cujuslibet  successionis 
dicto  nobili  Petro  Bermundi  antiquo  do-  vel  falcidiae,  vel  donationis  seu  cujuscum- 
minio  stratae  de  Alesto.  Donet  etiam  dic- 
tus  dominus  Petrus  Bermundus  dictae  do- 
minae &  dictis  liberis  castrum  de  Calberta 
cum  omnibus  pertinentiis  suis  &  cum  toto 
mandamento  integro,  universa  jura,  vide- 
licet quae  dictus  dominus  Petrus  Bermundi 
in  dicto  Castro  &  in  pertinentiis  suis  & 
mandamento  habebat  vel  habere  debebat 
ratione  rei  vel  cujuscumque  possessionis. 
Donet  iterum  dictus  dominus  Petrus  Ber- 
mundus   dictae   dominae  &    dictis  liberis 


concessionis,  a  comité  Montisfortis 
vel  a  quolibet  alio  factae  nobili  viro  Ber- 
nardo patri  dictorum  liberorum,  vel  alio 
quolibet  modo  petere  poterant  in  univer- 
sis  bonis  vel  rébus,  quae  nobilis  vir  Petrus 
Bermundus  bonae  memoriae  pater  ipsius 
tempore  mortis  suae  possidebat,  volentes 
etiam  dictam  cessionera  &  concessionem, 
super  praemissis  dicto  nobili  Petro  Ber- 
mundo factam,  easdem  vires  &  idem  robur 
obtinere,ac  si  singulae  res  &  personae,  de 


suis  jus  seu  autoritatem,  quam  habet  super  quibus  vel   propter  quas   inter  praedictos 

pedagium  apud  Portas.  Donet  iterum  die-  erat  vel    esse   poterat   discordia,  fuissent 

tus  dominus  Bermundus  dictae  dominae  &  specialiter    designatae.    Quibus    omnibus 

dictis  liberis   castrum   de  Bellagarda  cum  perlectis  &  recitatis,  utraque  pars,  corpo- 

omnibus  pertinentiis  suis    &  suo  manda-  rali  praestito  juramento,  expressum  prae- 

mento,  &  vallem  de  Bleigs,  &  castrum  de  buit  assensum,  &  tam  domina  Vierna  quam 

Roberia  cum  omnibus  pertinentiis  suis  &  dictus  Arbertus  curator  dictorum  filiorum, 

mandamento   suo,   &   omnia   quae   dictus  concesserunt  dicto  nobili  Petro  Bermundo, 

Petrus  Bermundus  habebat  in  omnibus  cas-  quod  possessionem,  Alesti  scilicet  &  staris 

tris    supradictis    &    mandamentis    ratione  cum  turre  pertinent!,  &  castri  de  Covile- 

rei  vel  cujuscumque  possessionis;  ita  ta-  ria,  turris  &  villae  Mansi  Dei  [&]  perti- 

men  quod  dicti  liberi  habeant  &  teneant  nentium  eorumdem,   libère   adipisceretur 

dicta  castra  &  vallem  cum  omnibus  perti-  &  obtineret,  &  adeptam  seu  adipiscendam 

nentiis  illorum    &  tenementis  ad  feudum  retineret,cedentes  etiam  eidem  jus,  si  quod 

a  dicto  domino  nobili  Petro  Bermundo  &  dictis    liberis    ratione   quondam    obtenfae 

a  suis,  &  teneantur  ipsum  &  terram  suam  possessionis  vel  alio  modo  in  supradictis 

pro  ipsis  adjuvare,  &  illi  auxiliari  &  suis  competebat,    ratificantes    etiam    quidquid 

in   negotiis    suis    &  causis   &   guerris,   &  super  traditione  seu  redditione  dictorum 

quod  dictus  nobilis  Petrus  Bermundus  pos-  factum   fuerat  a  domino  Bermundo  Viva- 

sit  de  illis  guerram  facere,  placita  exer-  riensi    episcopo    &  domino  Bernardo  de 


An 

1223 


An 

1223 


773 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


774 


Cd.orig. 
Mil, 

C0I.2S2. 


Andusia  monacho  Mansiadae,  absolventes 
eosdem  compromissionibus  super  iis  sibi 
factis.  Similiter  dictus  nobilis  Petriis  Ber- 
muiidus  concessit  praedictis,  scilicet  dictae 
dominae  Viernae  &  Arberto  de  Gaudiaco 
curatori  dictorum  liberorum,  &  verbo  tra- 
didit  possessionem  dictorum  castrorum, 
scilicet  de  Calberta  &  de  Bellagarda,  &  de 
valle  de  Bleigs,  &  de  Roberia,  &  pertinen- 
tium  illorum,  sicut  superius  designantur, 
&  pedagii  superius  ei  assignat!,  sicut  su- 
perius est  expressum.  Praeterea  sciendum 
est,  quod  utraque  pars  pacem  &  iinem 
fecit  universaliter  super  omnibus  damnis 
datis  &  malefactis  sibi  invicem,  &  coadju- 
toribus  &  auxiliaforibus  suis,  &  specialiter 

hominibus  de  Alesto.  Sub  juramentis  dictis  tractatum  concordiae  inter  nobiiem  vuum 
haec  omnia  juraverunt  ex  parte  nobilis  viri  A.  comitem  Moiitisfortis,  &  R.  quondam 
Pétri  Bermundi  :  ipse  Petrus  Bermundus  R.  comitis  Tholosani  filium  perduci  con- 
pro  ipso,  Petrus  de  Navis,  Guido  de  Chas-      tingeret  ad  effectum,  provideas  quod  jus 


228,  —  CXLVII 

Extraits  de   diverses   lettres  du  pape 
Honoré  JII'. 

l,  TTONORius  episcopus  servus  servorum 
.n.  Dei,  venerabili  fratri  C.  Portuensi 
episcopo,  Apostolicae  sedis  legato,  &c.  Li- 
cet  credamus  quod  es  ad  conservandum 
ecclesiarum  jura  soUicitus  per  teipsum,  ex 
abundanti  tamen  fraternitatem  tuam  solli- 
citandam  duximus  &  hortandam,  per  apos- 
tolica  tibi  scripta  mandantes,  quatenus  si 


seriis,  Robertus  deVenejano,  Follalque- 
rius,  milites,  Guillelmus  de  Montiliis, 
Bernardus  Cavirtus.  Haec  omnia  jurave- 
runt ex  parte  dominae  Viernae  &  libero- 
rum suorum,  &  pro  ipsa  &  ipsis  liberis  : 
ipsa  domina  Vierna,  Arbertus  de  Gaudiaco, 
Caudiacus,  Petrus  de  Navis  junior,  milites, 
Durantus  Pesantus.  Haec  acta  fuerunt  in 
Argentaria,  in  solerio  doniini  Bermundi 
Vivariensis  episcopi,  ante  ecclesiam.  Tes- 
tes ad  hoc  fuerunt  Guiraudus  de  Sancto 
Caesario  archipresbiter  Nemausensis,  Guil- 
lelmus de  Tornello  archipresbiter  Viva- 
riensis, Guillelmus  de  Campogrisio  baju- 
lus  domini  Bermundi  Vivariensis  episcopi, 


Vivariensis  episcopi  tum  in  aliis,  tum  spe- 
cialiter in  Castro  de  Fanjau  in  Argentaria 
cum  pertinentiis  ipsorum,  in  ipsa  concor- 
dia  conservetur  illaesum,  prout  illi  per 
Apostolicam  sedem  adjudicatum  esse  nos- 
citur  [&]  .concessum,  niandatum  nostrum 
taliter  impleturus,  quod  diligentia  tua 
inde  possit  mérite  compleri,  &c.  xiv  ka- 
lendas  julii,  pontificatus  nostri  anno  vu. 
II.  Honorius',  &c.  archiepiscopo  Nar- 
bone...  Angit  nos  communiter  omnium 
ecclesiarum  Provincie  communis  afflictio, 
sed  inter  eas  Magalonensis  ecclesia  curani 
non  indigne  sibi  vendicat  specialem,  Castro 
Melgorii,  quod  ab  Apostolica  sede  tenet 


Raimundus  de  Costa,  &c.  &  ego  Petrus  de  in    feudum,    temere    spoliata.    Mandamus 

Visac   publicus   notarius  Argentariae.   Et  igitur   fraternitati   tue    &   per  apostolica 

ego  Guillelmus  de  Monteacuto,  notarius  scripta    firmiter    injungendo     mandamus, 

&   cancellarius    domini    Bermundi    Viva-  quatenus  nobili  viro  R.  filio  quondam  R. 

riensis  episcopi,  his   omnibus  supradictis  comitis  Tholosani,  qui  castro  ipso  eccle- 

praesens  interfui,  &  mandate  ipsius  bul-  siam  spoliavit,  eandem  diligenter  osten- 
lam  suam   huic   instrumento    apposui.  Et 


ego  Bertrandus  de  Argentico  publicus  no- 
tarius mandate  domini  Pétri  Bermundi, 
domini  Salvii,  buUam  domini  Bernardi  de 
Andusia  paterni  avi  sui,  quam  generalitor 

publiée  in  Andusiensi '  munimine 

apposui  &  subscripsi. 

'  Ici   il  y  a   une   lacune  dans  le   texte  de  dom 
Vaissete.    [A.  M.] 


'  Bibliothèque  du  roi,  Baluze,  portefeuille  de 
Viviers.  [Auj.  Armoires,  v.   19,  f"  108.] 

'  [Baluze,  Armoires,  v.  385,  n.  iSp,  pièce  7.]  — - 
Ce  document  est  un  rouleau  écrit  au  treizième 
siècle  &  renfermant  la  copie  d'un  certain  nombre 
de  bulles  d'Honorius  &  d'actes  divers  relatifs  aux 
affaires  d'Albigeois  (en  tout  vingt-huit).  Les  pre- 
mières pièces  (1  à  19)  sont  copiées  sur  les  origi- 
naux, &  les  dates  &  les  formules  y  sont  complètes. 
Les  neuf  dernières  semblent  prises  sur  des  minu- 
tes. [A.  M.] 


An 

1223 

18  juin. 


773 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


776 


lid.orig. 

1. 111, 
col.  283. 


An 

1224 

3i  ian- 


dens,  qiiam  specialiter  ista  nos  tangat  in- 
juria, eundeni,  ut  castrum  ipsuni  cum  per- 
tiiieiitiis  suis  ecclesie  restituât  antedicte 
ac  de  dampnis  irrogatis  eideni  coiidignam 
satisfactioneni  impendat,  moueas  efiicaci- 
ter  &  inducas,  ita  quod  diligcncia  tua  cla- 
reat  in  effectu  &  nos  gratum  habere  nierito 
debeamus.  Datum  Laterani,  V  idus...  poa- 
tificatus  nostri  anno  viii. 

in.  Honorius',  &c.  archiepiscopo  Nar- 
bone.  Recepinius  litteras  nobilis  viri  R., 
filii  quondara  R.  comitis  Tholose,  conti- 
nentes, quod  est  soUempnes  nuntios  ad 
nostram  presentiam  transmissurus,  factu- 
rus  pro  ipso  nostre  beneplacitura  volunta- 
tis.  Cum  ergo  de  te,  tamquam  magno  & 
iionorabili  ecclesie  Dei  membro  gerimus 
fiduciam  specialem,  certiusque  responsum 
a  te,  oui  jamdudum  super  hoc  direximus 
litteras,  expectenuis,  fraternitatem  tuam 
sollicitandam  duximus  &  hortandam,  per 
apostolica  tibi  scripta  mandantes,  quate- 
nus  secundum  datam  tibi  a  Deo  pruden- 
tiam  des  operani  efficacem,  ut  terra  ila 
purgetur  hereticis,  &  ita  ecclesiis  fiât  res- 
titutio  ablatorum,  &  cum  nobili  viro  A. 
comiti  Tholosano  taliter  componatur,  quod 
ad  audiendos  jamdicti  nobilis  nuntios  au- 
res  apostolicas  inclinare  merito  debeamus. 
Et  quod  super  iis  factum  fuerit,  nobis  per 
litteras  tuas  fideliter  intimare  procures,  ita 
quod  ipsi  nuntii  nobis  falsa  pro  veris  ]ion 
valeant  siiadere. 

Item  ejusdem  tenoris  archiepiscopis  &  ep'i- 
scopis  ac  abbaiîbus  &  aliis  ecchsiarum  pre- 
îaiis  per  Frovinciam  consthutis. 

IV.  Honorius",  &c.  nobili  viro  R.,  filio 
R.  quondam  comitis  Tholosani,  spiritum 
consilii  salutarem.  Venientes  ad  Apostoli- 
cam  sedem  G.  vicecomitem  Cavellicenseni, 
B.  d'Avinione,  P.  Martini  &  magistrum  G. 
nuntios  tuos,  viros  utique  soUicitos  &  pru- 
dentes, audiri  fecimus  diligenter,  &  iis  que 
tue  nobis  pereos  misse  littere  continebant 
ac  iis  que  ipsi  viva  voce  dixerunt  provide 
ac  prudenter  cum  diligentia  intellectis, 
dilectuni  filium  nostrum  R.,  Sancti  An- 
geli  diaconum  cardinalem,  virum  &  titulo 

'  Bibliothèque  du  Roi,  bulles,  n.  23^.  [Bahize, 
385,  pièce  5.] 

'  [B.tUizc,  383,  n.  239,  pièce  19] 


generis  &  scientia  morumque  venustate 
preclarum,  in  regnum  Francie  &  Provin- 
ciam,  concesso  sibi  plene  legationis  officie 
duximus  destinandum,  ut  que  deformata 
suut  in  partibus  illis,  per  industriam  ejus 
auctore  Domino  reformentur.  Tu  igitur 
eidem,  cum  ad  partes  illas  pervenerit,  sic 
reverenter  &  obedienter  intendas,  sicque 
humiliter  &  efficaciter  acquiesças  ejus  sa- 
lubribus  monitis  &  mandatis,  quod  Dei  & 
Apostolice  sedis  gratiam  valeas  promereri. 
Predictos  autem  nuntios  tuos  tibi  in  sol- 
licita diligentia  &  diligenti  sollicitudine 
reddimus  commendatos.  Datum  Laterani, 
pridie  kalendas  februarii,  pontificatus  nos- 
tri anno  Vlir. 

V.  Honorius',  &c.  archiepiscopo  Nar- 
bone,  &c.  Etsi  negotium  pacis  &  fidei  in 
Provincie  partibus  videatur  graviter  cor- 
ruisse,  nos  tamen  de  illius  potencia  confi- 
dentes, qui  suos  in  tribulatione  dilatât,  & 
facit  ut  cum  videntur  consumpti,  velut  Lu- 
cifer oriantur,  neque  in  hujusmodi  tribu- 
latione deficimus ,  sed  sperantes  quod  di- 
vina  misericordia  faciat  in  ipsa  tentatione 
proventum,  venerabilem  fratrem  nostrum 
C.  Portuensem  episcopum,  Apostolice  sedis 
legatum,  ad  carissimum  in  Christo  filium 
nostrum  Lcdovicum  regem  Francorum  il- 
lustrem,  qui  ciare  memorie  progenitorum 
suorum  vestigia  iiiiitahdo  non  deserens, 
sed  sicut  regni,  sic  Scvirtutis  ac  devotionis 
eorum  se  comprobans  successorem,  in  hoc 
se  totum  beneplacito  Apostolice  sedis  ex- 
ponit  pro  ipso  negotio  relevando,  duximus 
destinandum.  Ceterum  quia  nobilis  vir  R., 
quondam  filius  R.  comitis  Tholosani,  man- 
datis apostolicis,  &  utinam  vera  devotione, 
se  offert,  litteris  super  hoc  nobis  &  nun- 
tio  destinatis,  ipsi  legato  dedinnis  in  man- 
datis &  scripsimus  eliam  dicto  régi,  ut  si 
prefatus  nobilis  voluerit  apostolicis  obe- 
dire  mandatis,  ita  quod  terra  purgetur  he- 
reticis &  satisfaciat  ecclesiis  ac  viris  eccle- 
siasticis  de  dampnis  &  injuriis  hactenus 
irrogatis,  &  provideatur  libertati  ecclesie 
in  futurum  ac  honori  dilecti  filii  A.  comi- 
tis Tholosani,  cui,  cum  pro  divino  &  nos- 
tro  servicio  exposuerit  semetipsum,  nec 
debemus  déesse  nec  volumus,  congrue  de- 

'  [E.nUize,  385,  n.  t3ç,  pièce  i.] 


An 
1224 


An 
1224 

Éd.orig. 
t.  III, 

col.  284. 


777 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


778 


feratiir,  id  nobis  non  différant  intimare, 
ut  si  cuni  Dei  &  ecclesie  honore  id  fieri 
posse  viderinius,  parcamus  dispendiis  eo- 
rum  &  personarura  periculis,  quae,  nisi 
aliter  fuerit  a  divina  benignitate  provisum, 
videmus  ex  hoc  negocio  imminere,  ac  de 
Terra  Sancta  subsidium  liberius  intendere 
valeamus.  Ideoque  per  apostolica  tibi 
scripfa  mandamus,  quatenus  cum  pruden- 
tia  tua  excellens,  que  in  hujus  negotiis 
principio  enituerit,  experiens  si  forte  di- 
vina providentia,  que  in  sacrificiis  precipit 
caput  &  caudam  offerri,  in  ejusdem  nego- 
tii  fine  velit  ministerii  tue  sollicitudinis 
iiti,  super  premissis  studiose  tractes  cum 
nobili  memorato,  adjunctis  tibi  aliquibus 
ex  episcopis  Provincie,  si  videris  expedire. 


post  quod  sollemn'es  nuntii  ad  nostram 
debent  destinari  preseatiam,  sicut  nobis 
tuis  litteris  intimasti,  tibi  apostolica  auc- 
toritate  mandamus,  quatenus  des  operam 
efficacem,  ut  dictus  nobilis  &  ea  que  ob- 
tulit  &  alia  que  facienda  fuerint  sic  stu- 
deat  adimplere,  quod  adventus  nuntiorum 
ejus  possit  existere  fructuosus.  Veritatem 
omnium,  que  gesta  fuerint  in  ipso  coUo- 
quio,  nobis  fîdeliter  rescribatis. 

VII.  Hoiiorius',&c.dilectis  filiis  decano 
&  cantori  Valentinensi  &  sacristae  Roma- 
nensi,  Viennensis  diocesis,  salutem,  &c.  Ex 
parte  R.  fîlii  quondam  R.  comitis  Tholo- 
sani  fuit  coram  nobis  propositum  tam  fré- 
quenter, quod  desiderat  Deo  &  ecclesiae 
satisfacere  de  commissis,  &  redire  ad  ec- 


Et  si  eum   veraciter  offerre   conspexeris,      clesiasticam    unitatem,  a   qua  suis   culpis 
que  ab  Apostolica  sede  sint  merito  accep-      exigentibus  est  praecisus.  Sed  certe  ipsius 


tanda,  ad  ipsum  legatum  festinanter  accé- 
das, &  que  inveneris  sibi  ac  prefato  régi 
fîdeliter  ac  diligenter  exponere  ac  nobis 
etiam  non  différas  intimare,  circa  hec  om- 
nem  curam,  omnem  sollicitudinem,  omncra 
diligentiam  impensurus,  sciens  quod  cari- 
tatis  affectus,  quos  predicto  A.  comiti 
Tholosano  in  egressu  suo  de  terra  illa 
exhibere  curasti,  sicut  ipse  nobis  non  sine 
grafiarum  actionibus  insinuare  curavit,  no- 
bis Si  fratribus  nostris  gratus  fuit  non  mo- 
dicum  &  acceptus.  [Datum  Laterani,  nonis 
aprilis,  pontificatus  nostri  anno  vril".] 

Item  ejusdem  tenons  archlepiscopis  fi-  epi- 
scopis per  Provirtciam  con'slitutis,  ut  diligen- 
ter ac  sollicite  predicto  archiepiscopo  Nar- 
bonensi   assistant   in  predicto    negotio,    illis 


e)us, 


& 


qua 


eoder 


pâtre    ipsius  pro 


vitio  pravitatis  haereticae,  quasi  pro  laesae 
crimine  majestatis  totaliter  sua  terra  pri- 


An 
1224 


opéra  verbis  hujusmodi  penitus  contradi- 
cunt.  Cum  enim  Deum  &  ecclesiam  sic 
vehementer  offenderit,  quod  dignara  satis- 
factionem  exhibere  non  posset,  si  totum 
in  hoc  suum  constaret,  adhuc  offensis  of- 
fensas, injuriis  injurias  aggerat,  incessan- 
ter  in  ecclesiarum  reliquiis  debachando.  Et 
ut  ad  praesens  de  aliis  taceamus,  Vivarien- 
sem  ecclesiam,  sicut  intelleximus,  usque 
adeo  nititur  conculcare,  ut  villam  Argcn- 
tariae,  quae  est  praecipuum  bonorum  ip- 
sius, auferre  moliatur  eidem,  occasione 
cujusdam  partis  ac  quorumdam  alioruni, 
quae  olim  in  ea  tenuisse  proponitur  pater 


preseriim  qui  ab  eo  fuerint  requtsiti.  Datum      vato,   sedes   Apostolica   ipsi    ecclesiae,    in 

cujus  dominium  de  jure  reciderant,  spe- 
cialiter  contulisse  dicitur  &  privilegii  sut 
munimine  confirmasse.  Ideoque  discretioni 


ut  supra. 

VI.  Honorius',  &c.  arch.  Narbone,  &c. 
Recepimus  litteras,  quas  tua  nobis  fra- 
ternitas  destinavit,  stiper  responsione 
quam  tibi  fecit  nobilis  vir  R.  filius  quon- 
dam R.  comitis  Tholosani,  necnon  quam- 
dam  scripturam  sigilli  ejus  &  ([uorumdam 
aliorum  appensione   munitam,  in  qua  ea 


expressius  continentur,  que  coram  te  ob-      persecutione  ecclesiae  supradictae  luni  in 


tulit  se  facturum,  cui  nihil  duximus  hu- 
jusmodi scripture  occasione  scribendum. 
Cum  autem  in  octavis  assumptionis  béate 
Marie  sit  supsr  iis  coUoquium  ordinatum, 

'  [Baluie,  385,  n.  iSp,  pièce  4.] 


aliis,  tum  specialiter  super  villa  memoiala 
désistât,  eique,  nisi  monitis  acquieverif, 
manifeste  denuntietis,  quod  quandiu  super 

'  Bibliothèque  du    roi,   Bnluze,   portefeuille  de 
Viviers.  [Auj.  Armoires,  y.   ip,  f"  iic] 


KJ.orîc. 

t.Ill.*' 

col.  283. 


vestrae  per  apostolica  scripta  mandamus, 
quatenus  diligenter  moneatis  nobileni  mc- 
moratum,  ut  attendens  c[uod  sibi  cogi- 
tandum  esset,  non  de  ingerendis  novis 
offensis,  sed  de  veteribus  emendandis,  a 


An 


779 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


780 


villa  ipsa  &  aliis  piaedictam  ecclesiam  nio- 
lestaverit,  frustra  sibi  de  reconciliationis 
gratia  blandietur  &  frustra  de  assequendi 
eani  fiducia  se  jactabit.  Deiiique  si  dictus 
nobilis  iiequiverit  monitis  vestris  induci, 
ut  super  villa  ipsa  &  aliis  cesset  a  moles- 
tatione  hujusmodi,  par  censuram  ecclesias- 
ticam,  appellatioae  remota,  sicut  justum 
fuerit,  compescatis,  cum  fortius  ligari  va- 
leat  jam  ligatus.  Quod  si  non  omnes  his 
exequendis  potueritis  intéresse,  duo  ves- 
truni  ea  nihilominus  exequantur.  Datum 
Laterani,  Viii  kalendas  septembris,  ponti- 
ficatus  nostri  anno  nono. 

Il  y  a  un  autre  bref  tout  semblable  daté  : 
IV  kalendas  martii  anno  IX  (Baluze,  ibidem, 
f.  114). 


An 
1224 

U  jan- 
vier. 


omnes  alii  prelati  hujus  terre  &  clerici, 
ubicumque  sint,  possideant  que  modo  te- 
nent,  sicut  superius  est  notatum.  Et  Nar- 
bona  &Agatensis  &  Pena  Albiensis  &  Roga 
de  Vallecerga  &  Terme  &  tota  alla  terra, 
quam  Amalricus  tenet  &  que  nomine  ejus 
possidetur,  excepta  Carcassona  &  Mi- 
nerba  &  Pena  Agennensi,  remanet  in 
treuga  usque  ad  duos  proximos  menses  ; 
hoc  videlicet  modo,  quod  nos  vel  nostri 
possessiones  vel  personas  dicta  castra  & 
villas  tenentes  non  impugnemus  vel  ira- 
pugnari  permittamus,  nec  etiam  castra  vel 
possessiones  recuperemus,  nisi  de  volun- 
tate  custodientium  &  hominum  inhabitan- 
tium  ipsa  loca.  Possumus  etiam  ingredi 
Narbonam  &  Agatham,  quandocumque  no- 
bis  placuerit,  ita  tamen  quod  ecclesiis  vel 
hominibus  ipsarum  civitatum  jura  sua  non 
auferamus,  vel  aliquam  violentiam  infera- 
mus,  nec  in  ipsis  civitatibus  infra  duos 
menses  aliqua  jura  nostra  de  novo  recupe- 
remus. Et  nos  debemus  restituere  tam  mi- 
litibus  quam  aliis,  qui  sunt  exheredati  pro 
eo  quia  adheserunt  comiti  Amalrico,  he- 
reditates  suas,  specialiter  illis  de  Biterri, 
de  Narbona,  de  Carcassona  &  Amaneo  de 
N  nomine  Domini,  anno  ab  Incarnatione  LebretQ  &  R.  de  Canesuspenso  8c  R.  B. 
ejusdem   M°cc°xx°iii°,  xix"  kalendas      de  Rovinano  &  Berengario  de  Montelauro 


An 
I  224 


229.  —  CXLVIII 

Traité  entre  les  comtes  de  Toulouse 
£-  de  Foîx,  d'une  part,  &-  le  comte 
Amauri  de  Montfort,   de  l'autre  '. 

I  , 

februarii.  Noverint  univers! ,  &C.  quod 
conventiones  facte  sunt  inter  nos  comités 
Tolose  &  Fuxi  ex  una  parte,  &  comitem 
Amalricum  &  suos  ex  altéra  :  scilicet  quod 
de  his  que  promittimus  pro  pace  sancte 
Romane  ecclesie  &  comitis  Amalrici  ha- 
benda,  débet  idem  Amalricus  consulere 
amicos  suos  de  Francia  &  facere  quod 
pro  consilio  sibi  dabunt,  &  débet  procu- 
rare bona  fide,  ut  nos  pacem  Ecclesie  & 
suam  habeamus,  &  non  débet  ullatenus 
contra  ire,  &  infra  proximum  venturum 
festum  Pentecostes  débet  nobis  responsum 
reddere,  quid  super  his  sit  facturus.  Et 
usque  ad  prefixum  tempus  omnes  eccle- 
sie debent  esse  in  eo  statu,  in  quo  nunc 
sunt,  &  tenebunt  in  pace  quicquid  modo 
possident,  &  specialiter  dominus  archiepi- 
scopus  Narbonensis  &  omnes  suffraganei 
ejus  &  dominus  episcopus  Agennensis,  8c 


Êd.oric. 

t.  iir 

col.  2t>â. 


&  comitisse  Ruthenensi  &  suo  filio  8c  Rai- 
mundo  Arnaldi  de  Saissago,  8c  generaliter 
omnibus  aliis,  qui  sunt  exheredati  pro  eo 
quia  adheserunt  comiti  Amalrico,  sicut 
melius  poterimus,  sine  violentia,  bona 
fidej  nec  aliquod  malum  ea  occasione,  quia 
ipsi  comiti  adheserunt,  eis  uUo  tempore 
faciemus,  dum  tamen  ipsi  nobis  fidelita- 
tem  faciant  8c  fidèles  existant.  Promittimus 
etiam  ipsi  comiti  Amalrico,  quod  si  nobis 
8c  nostris  valitoribus  pacem  Ecclesie  ple- 
narie  habere  fececit,  dabimus  sibi  decem 
mille  marchas  argenti,  temporibus  inter 
nos  8c  ipsum  constitutis.  Et  ut  hec  omnia 
firmiter  observemus,  tactis  corporaliter 
sacrosanctis  Evangeliis  juramus  &  sigillo* 
rum  nostrorum  munimine  roboramuSi 


■  Château  de  Foix,  caisse  20.   [Doat,  vol.  169, 
f  246-] 


78i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


78: 


An 
1224 

.    '+ 
janvier. 


23o.  —  CXLIX 
Chartes  d'Amauri  de  Montfort  '. 

1.  tN  nomine  Domiiii  mei  Jesu  Christi 
1  aiino  Incarnat,  ejusdem  m°cc"xx°hi". 
Pateat  universis,  quod  nos  A.  Dei  gratia 
dux  Narbone,  cornes  Tolose,  Biterrensis 
&  Carcassonensis  vicecomes  &  dominus 
Montisfortis,  gratis  &  bona  voluiitate,  ha- 
bite consilio  &  deiiberatione  cum  caris- 
sinio  avunculo  meo,  domino  G.  Montisfor- 
tis, &  quibusdam  aliis  aniicis  nieis,  donamus 
&  concedimus  pura  Si  niera  donatione  in- 
ter  vivos  &  in  perpetuum  valitura,  pro 
uobis  &  omnibus  nostris  successoribus,  in 
remissionem  peccaniinum  &  parentum  nos- 
troriim  vobis  domino  H.,  Dei  gratia  abbati 
Fontisfrigidi,  omnique  conventui  ejusdem 
monasterii  omnibusque  vestris  successori- 
bus omnia  pascua  Minerbe  &  totius  Mi- 
nerbensis  in  montanis,  totum  scilicet 
quidquid  juris  &  rationis  in  dictis  pascuis 
habemus  vel  habere  debemus  ratione  domi- 
nationis  vel  jurisdictionis.  Ita  tamen  quod 
de  cetero  vestra  animalia  &  vestrum  bes- 
tiarium  dicta  pascua  pascant  &  utantur  in 
pace  8i  sine  inquietatione  &  exactione  ali- 
cujus  persone,  nuUa  alia  animalia  vel  aliud 
bestiarium  in  dictis  pascuis  pascere  pos- 
sint  sine  vestra  voluntate,  &  sicut  amodo 
omnia  predicta  pascua  dictarum  montana- 
rum  Minerve  scilicet  &  Minerbensis  ha- 
beatis  &  possideatis  in  vestro  proprio  alo- 
dio  ad  utendum  &  perpétue  pascendum 
pro  voluntate  vestra.  Ad  majorem  autem 
iirmitatem,  hanc  cartam  sigilli  nostri  mu- 


An 
1224 

i5 
janvier. 


nam  inspecturis,  quod  nos  Amalricus,  Dei 
gracia  dux  Narbone,  comes  Tholose,  Bit- 
terrensis  &  Carcassonensis  vicecomes,  & 
dominus  Montisfortis,  intuitu  pietatis  & 
pro  remedio  animarum  inclite  memorie 
S.  patris  &  G.  fratris  nostri,  &  matris 
nostre,  &  similiter  pro  nostra  &  omnium 
nostrorum  progenitorum  salute,  venera- 
bili  &  karissimo  in  Christo  patri  nostro  & 
domino  B.  Bitterrensi  episcopo,  castrum  de 
Casulis,  in  Bitterrensi  diocesi  situm,  cum 
toto  territorio  suo  &  cum  omnibus  que  ad 
ipsum  pertinere  noscantur,  pleno  jure  do- 
namus, ab  ipso  &  successoribus  ejus  possi- 
dendum  perpetuo  &  habendum,  quidquid 
juris  habemus  vel  habere  debemus  in  eo- 
dem  Castro  in  dictum  episcopum  &  succes- 
sores  ejus  sine  retentione  aliqua  transfe- 
rentes.  Et  recognoscimus  quod  dictum 
castrum  a  sepedicto  episcopo  tenebamus. 
Volumus  insuper  &  plenam  potestatem  & 
licentiam  concedimus  ipsi  episcopo,  ut 
auctoritate  sua  possessionem  ipsius  castri 
quando  voluerit  &  potuerit  appréhendât, 
Et  ut  hec  donatio  &  concessio  nostra  ro- 
bur  habeat  perpétue  firmitatis,  presentem 
cartam  sigilli  nostri  raunimine  fecimus  ro- 
borari.  Datum  Carcassone,  anno  &  die  quo 
supra. 


2JI. 


CL 


Lettre  de  plusieurs  prélats  de  la  Pro- 
vince au  roi,  touchant  Amauri  de 
Montjbrt' . 


SERENISSIMO  atque  piissimo  domino  L. 
Dei  gratia  illustri  Francorum  régi,  fra- 
ter  A.  permissione  divina  Narbonensis  ar- 
chiepiscopus,  &  Nemausensis,  Uticensis, 
Biterrensis  &  Agatensis  episcopi,  salutem 
&  sponsam  Christi  in  suo  regno  merentem 
suis  auxiliis  velociter  consolari.  Cum  no- 
bilis  vir  comes  Montisfortis  ad  succuisum 
Carcassone  obsesse  cum  multis  militibus 
ultra  numerum,  quem  adducere  proposue- 
rat,  quoniam  campale  bellum  invenire  cré- 


ante Carcassonam,  mense  januarii,  in  festo 
sancti  Ilarii. 

II.  In'  nomine  Domini  nostri  Jesu 
Christi,  amen.  Anno  Incarnationis  ejus- 
dem M'ccxxoiir,  xvilio  kalendas  februa- 
rii.  Notum  sit  omnibus  presentem  pagi- 

'  Archives  de  l'abbaye  de  Fontfroide.  [Doat, 
vol.  59,  f"  212.] 

'  ArchiTcs  de  l'évèché  de  Béziers.  [Doat,  y,  62, 
f"  118  r"  &  f"  207  (copie  de  1267).] 


An 
1  224 


An 
1  224 

23 

janvier. 

VA.  orîq, 
t.  ]li; 


Rcgiiirum  curiae  franciae.  [JJ,  xxx*,  (^  27.1 


An 
1224 


783 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


784 


débat,  venisset  hoc  aniio,  neque  hélium 
sicut  sperabat  inveiierit,  ipse  obsidionem 
posuerit  viriliter  &  potenter  iii  qiiadam 
villa  forti,  ubi  nuilti  conveneraiit  pacis  & 
fidei  inimici,  confidens  de  illius  misericor- 
dia  qui  per  suam  potentiam  humilium  ac- 
tus  prospérât  &  superborum  colla  propria 
virtute  coiiculcat,  &  credens  facere  per 
quod  Christi  negotium  coiivalesceret  & 
susciperet  incrementum,  Sed  invalescente 
aeris  intemperancia  &  pluviarum  inun- 
daiitia,  &  precipue  victualium  iiiopia, 
immo  famé  validissima  increscente,  contra 
ipsum  &  suos  nichil  omnino  facere  potuit, 
quia  omnia  castra  &  villas  contra  ipsum 
munitas  invenit,  pro  eo  quod  eisdem  ini- 
niicis  mandatum  fuerat  de  Francia,  ut  fama 
erat,  quod  milites  diu  non  poterat  reti- 
nere.  Et  cum  de  obsidione  oporteret  rece- 
dcre,  vellet  nollet,  Carcassonam  intravit. 
Et  cum  nec  ipse  nec  milites  qui  cum  eo 
vénérant,  propter  expensarum  defectum 
&  nimiam  victualium  inopiam  possent  ip- 
sam  civitatem  custodire  ulterius  contra 
hostes  vel  remanere  in  terra,  ad  preces 
ipsius  comitis,  ad  treugam  aliquam  vel 
pacem,  quia  aliud  facere  non  poterat,  in- 
fer  ipsum  &  comités  juvenem  &  Fuxen- 
sem,  &  ego  archiepiscopus  &  abbas  Fon- 
tisfrigidi  interposuimus  partes  nostras. 
Propter  quod  supradicti  episcopi  a  me  ar- 
chiepiscopo  festinanter  vocati  fuerunt,  ut 
cum  ipsorum  consilio  de  treuga,  ut  dictum 
est,  tractaretur  vel  pace.  Intérim  vero  pre- 
dicti  comités  juvenis  &  Fuxensis  cum  no- 
bili  viro  A.  vicecomite  Narbonensi,  nobis 
nescientibus,  fraudem  8c  dolum  locuti  fue- 
runt in  tantum,  quod  comiti  juveni  fideli- 
tatem  juravit  &  fecit  hominium  pro  du- 
catu,  promittens  fideliter  quod  redderet  ei 
Narbonam.  Quod  cum  ad  notitiam  mei  ar- 
chiepiscopi  pervenisset,  civitatem  ipsam 
sine  mora  intravi,  factumque  est  per  gra- 
tiam  Jesu  Christi,  iniuisterio  meo  &  dili- 
gentia  proborum  hominum  de  villa,  qui- 
bus  quod  juraverat  &  promiserat  dictus  A. 
vicecomes  plurimum  displicebat,  quod  so- 
pedicti  comités  &  alii  faiditi  predictam 
civitatem  minime  habebunt.  Et  cum  me- 
moratus  cornes  Montisfortis,  qui  tune  erat 
Carcassonam  cum  suis,  ad  multos  nuntios 
mei  archiepiscopi  &  litteras,  quas  ei  dévote 


An 
1224 


fréquenter  direxi,  cum  militibus  suis  ean 
dem  Narbonam  venisset,  proliibente  sepe- 
dicto  vicecomite,  per  biduum  non  fuit  infra 
Narbonam    receptus.    Postmodum    tandem 
ad  instantiam  mei  archiepiscopi  &  dicto- 
rum  episcoporum  &  proborum  hominum, 
Narbonam   cum  suis  hominibus   introivit. 
Ex  tune  ego  &  memorati  episcopi  &  cle- 
rus  ipsius  ville  cepimus  inquirere  diligen- 
ter,    utrum    pecuniam    aliquam    invenire 
possemus,  per  quam  civitas  Carcassonensis 
custodiri  valeret  &  cornes   usque   ad  Pas- 
cha  vel  per  aliquod  tempus  cum  militibus 
remanere.  Licet  igitur  personas  nostras  vel- 
lemus  in  hostagio  &  possessiones  pignori 
obligare,  prestando  etiam  alias  cautiones 
&  securitates  pro  pecunia  ipsa  creditoribus 
quascumque  possemus  sic  querebamus  mu- 
tuum,  non  potuimus  reperire,  Similiter  & 
dictus  comes  Montisfortis  exposuit  terram 
suam  de  Francia  &  personam  pignori  oblt- 
gandara,   ut   ad   retinendos    milites,  quos 
jam  peraliquot  septimanas  super  impigno- 
ratione  terre  sue  pro  tribus  M  lib.  retinue- 
rat,  ut  dicebat,  posset  aliquod  consilium   Éd.orlg. 
adhibere,  ac  insuper  offerebat  quod  solus   ^ôi  Vss 
remaneret  Narbone,  quamvis  alii  recédè- 
rent, dum  tamen   ipsum   cives  in  sua  fide 
reciperent,  &  dictus  A.  vicecomes,  qui  est 
capitalis  inimicus  ejus,  civitatem  non  in- 
traret  cum  ipso.  Et  quia  nimia  ruina  nimis 
paucis   reliquiis   ecclesie,   que  in   nostris 
partibus  remanseranf,  imminebat,  &  sepe- 
dictus  comes  Montisfortis  sine  magno  dis- 
crimine exire  non  poterat  de  terra,  propter 
multitudinem  mulierum  &  parvulorum  qui 
comitabantur  cum  eo,  &  quia  tune  tempo- 
ris  flumina  non  poterant   transvadari,  nec 
posset  idem  comes  cunj  suis,  prohibentibus 
hostibus  qui  totam  fere  terram  occupave- 
rant,  victualia  inveniro,  de  consilio  pre- 
dictorum  episcoporum  &  capituli  ecclesie 
Narbonensis,  ego  A.  archiepiscopus  unam 
de  melioribus  possessionibus   meis,  quam 
tempore  administrationis  mee  acquisieram, 
pro  XX"'  solidis  obligavi,  &  ex  alla  parte 
niutuo  ce  libras    accepi,  molendina    mea 
&   quasdam  alias  possessiones  pro  C  libr. 
nichilominus  aliis  creditoribus  obligando. 
Quam  pecuniam  totam  ipsi  comiti  &  sti- 
pendiariis  suis  dedi,  ut  exinde  saltem  per 
allquot  dies   possent  in  terra  morari,  & 


785 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

^  intérim  ad  aliquam  relevationem  negotii 
posset  aliquod  remedium  inveniri.  Piete- 
rea  cum  niemorato  A.  comité  Montisfortls 
&  stipendiariis  militibus,  ego  archiepi- 
scopus  &  memorati  episcopi  Carcassonam 
perreximus,  daturi  operam,  si  possemus 
aliqua  ratioiie,  ut  posset  usque  ad  Pascha 
saltem  eadem  civitas  custodiri,  ubi  iterum 
dictus  cornes  Montisfortis,  de  extermiiia- 
tione  negotii  tristis  &  doleiis,  exposuit 
militibus  suis  personam  siiam  &  terram 
de  Francia  pigiiori  obligandam,  &  ego  ar- 
chiepiscopus  in  propria  persona  remanere 
volebam  cum  ipso,  &  intérim  alias  posses- 
siones  meas  pro  M  libris  persolvcndis 
c  militibus,  qui  renianerent  in  custodia 
Carcassone,  pignori  obligare,  ut  saltem 
usque  ad  Pascha  Dei  &  vestrum  consilium 
expectare  possemus.  Sed  ut  audivimus,  nul- 
liim  militem  privatum  vol  extraneiim,  ex- 
cepte avunculo  suo,  marescallo,  Lamberto 
de  Turreyo  &  quibusdam  aliis  usque  ad 
XX  milites,  invenire  potuit  dictus  cornes, 
qui  in  tanto  discrimine  vellet  remanere 
cum  ipso.  Cum  igitur  comes  neque  victua- 
lia  neque  pecuniani  aliquam  posset  ha- 
bere,  nec  nos  similitcr  possemus  aliquod 
subsidium  vel  remeJium  invenire  ad  cus- 
todiendam  vel  teneiidam  ulterius  civita- 
tem,  cum  predictis  inimicis  pacis  &  fidei 
treugam  fec'.t  ipse  comes,  videlicet  ut  Nar- 
bonensis  civitas  &  Agathensis  usque  ad 
duos  menses  &  pauce  reliquie  ecclesie,  ut 
dictum  est,  que  usque  hue  remanserunt  in 
terra,  usque  ad  festum  Pentecostes  treu- 
gam &  pacem  generalem  talem  qualem  ha- 
berent,  adhibitis  cura  &  diligentia  &  sol- 
licitudine,  tam  a  comité  quam  a  nobis, 
quecumque  debebat  &  poterat  adhiberi, 
ut  servaretur&  teneretur  dicta  civitas  Car- 
cassoncnsis,  cum  non  posset  ad  hoc  consi- 
lium aliquod  inveniri,  ([uamvis  ego  archie- 
piscopus  &  memorati  episcopi  &  ipse 
comes  personas  nostras  &  possessiones  vcl- 
lemus  militibus,  ut  dictum  est,  pro  magna 
pecuiiia  obligare,  qui  saltem  usque  ad  Pas- 
cha Carcassonam  servarent.  Tandem  civi- 
tatem  ipse  comes,  valde  iuvitus  &  violen- 
ter compulsas,  tristis  reliquit  &  dolens,  8t 
cum  suis  de  terra  exivit,  in  Francia  re- 
meando.  Et  sicut  ex  premissis  vestra  sere- 
nitas  potest  intelligere   evidenter,  &  nos 


786 


secundum  testimonium  consclentie  uostre 
constanter  dicimus,  quod  dictus  comes, 
qui  bella  Jesu  Christi  pro  juribus  suis 
gessit,  hue  usque  omnem  diligentiam, 
omnem  cautelam  &  omne  posse  suum 
adhibuit,  ut  non  amitteretur  Carcassona 
civitas  vel  alla  terra,  &  Jesu  Christi  ne- 
gotium  non  periret,  &  in  tantum,  sicut 
nobis  videtur  &  credimus,  ad  promo- 
rendum  negotium  &  regendum  se  habue- 
rit  prudenter  &  caute  &  viriliter,  quod 
secundum  opinionem  humanam  amissio 
terre  sibi  aliquatenus  imputari  non  débet 
nec  potest.  Quid  plura?  recedentibus  ca- 
tholicis  &  fugatis,  in  locorum  (sic)  ipsoruni 
heretici  successerunt,  credentes,  fautorcs, 
deffensores  &  receptatores  eorumdem,  & 
quod  nimis  tristes  &  dolentes  dicimus, 
Pharaonis  dracones  draconem  Moysi  dé- 
vorasse videntur,  quia  spiritus  immundus, 
qui  de  provincia  Narbonensi  &  partibus 
adjacentibus  per  ecclesie  Romane  ministe- 
rium  &  vestrum  &  regni  vestri  potentiam 
quondam  ejectus  fuerat,  mirabilitcr&  po- 
teuter  nunc  rediens  cum  aliis  septem  ne- 
quioribus,  domum  olim  scopis  mundafam 
&  ornatam  ingressus  iiihabitat.  Et  fada 
sunt  novissima  nostra  multum  pejora  prio- 
ribus,  dum  archa  Domini  capta  sit  ab  Allô- 
phitis,  &  non  solum  juxta  Seth',  sed  etiam 
sub  pedibus  Dagoii  nimis  contumeliose  fe- 
neatur  captiva.  Proinde  magnificentiam 
vestram,  serenissime  princeps,  adjuramus 
per  Jesum  Christum  quantum  possumus, 
voce  singultosa  &  lacrimabili  supplicantes, 
quatinus  secundum  polestatem  a  Deo  vo- 
bis  traditam,  excitari  dignemini  cum  auxi- 
lio  illius  qui  imperat  ventis  &  mari,  & 
ostendere  per  effectum  operis  evidenter, 
quantus  dolor  sit  in  pectore  vestro  de 
tanta  contumelia  Jesu  Christi,  non  despe- 
rantes  quin  terra  possit  acquiri  per  ves- 
trum miuisterium  &  aliorum  fidelium  & 
reduci  ad  ecclesiasticam  unitatem.  Datum 
Montispessulano,  X  kalendas  februarii. 

'  Il    faut   corriger  AUoi>hyli   &    Ceth.  •—   Voir 
Psalm.  LV,  1.  [A.  M.] 


An 
1224 


Éd.orig. 

t.  III, 
col.  289. 


787 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


788 


Éd.orig. 

t.  111, 

col.  290. 


282. 


CLI 


Trencavel,  vicomte  de Bé-^iers,suhstitue 
tous  ses  liens  au  comte  de  Foix  '. 

ANNO  Jii"  ce  xx°  m"  Incarnacionis  do- 
niinice,  Noverint  uuiversi  présentes 
atqiie  futuri,  quod  nos  Trenchavellus,  Dei 
gratia  vicecomes  Biterris,  dominus  Carcas- 
sensis,  Redensis  &  Albiensis,  profitemur 
&  in  rei  veritate  recognoscimus,  relatione 
videlicet  virorum  prudentium,  tani  mili- 
tum  quam  burgensium,  vobis  domino  Ro- 
gerio  Bernardi,  comiti  Fuxensi,  consan- 
guineo  nostro,  quod  dominus  Raimundus 
Rogerii  vicecomes,  quondam  pater  noster, 
cum  multa  sui  animi  deliberatione,  firriium 
fecit  votum  &  stabile  pactum  domino  Rai- 
niundo  Rogerio  quondam  patri  vestro,  scî- 
licet  in  presentia  domini  Raimundi,  Dei 
gratia  comitis  Tholosani,  &  plurium  alio- 
rum  virorum  nobilium,  quod  si  forte  ex 
60  sine  infante  légitime  decessisset,  omnis 
terra  sua,  hereditas  &  dominatio,  quectim- 
que  &  ubicumque  essent,  absque  omni 
retentu,  eidem  domino  Raimundo  Rogerio 
patri  vestro  &  suis  illico  devolverenturj 
prout  melius  &  plenius  in  quodam  instru- 
mento  inde  ei  facto  continetur,  Ideoque 
nunc  attendentes  8c  considérantes  amo- 
rem,  nutrimentum  &  servitia,  que  sepe  & 
sepius  nobis  omnique  terre  nostre  tam  vos, 
quam  ipse  dominus  cornes  pater  vester 
fecistis,  &  vos  quotidie  facitis,  dignum 
duximus  vos  respicere,  &  si  non  ad  plé- 
num, saltem  in  parte  merito  remunerare. 
Idcirco  quia  bene  meruistis,  cum  ista  pre- 
senti  publica  scriptura,  nunc  &  semper 
vobis  &  vestris  valitura,  fide  bona  omni- 
que fraude  sublata,  non  utique  circura- 
venti  in  aliquo  nec  inducti  dolo  aut  vi  vel 
suggestione  alicujus  persone,  sed  nostra 
propria  &  spontanea  voluntate  &  cum 
multa  animi  deliberatione,  scilicet  in  nos- 
tro palatio  Carcassone,  in  pleno  coUoquio 
omnium  hominum   ipsius  ville  &  plurium 

'  Château  de  Foix,  caisse  22,   [Doat,  vol.  lûp, 
f  M9-] 


militum  ipsius  terre  nostre,  concedimus  & 
donamus  vobis  domino  Rogerio  Bernardi 
predicto  consanguineo  nostro,  quod  si 
forte,  turbato  ordine  nature,  de  nobis  de- 
cesserit  antequam  de  vobis  sine  légitime 
infante,  omnis  terra,  dominationes,  here- 
ditates  &  possessiones  nostre,  prout  melius 
&  plenius  nobis  contingunt  &  contingere 
debent  ex  parte  dicti  patris  nostri  quon- 
dam Raimundi  Rogerii  seu  aliorum  ante- 
cessorum  nostrorum,  quecumque  &  ubi- 
cumque sint,  in  patriis  videlicet  Biter- 
rensi,  Carcassensi,  Redensi  &  Albiensi, 
sive  in  aliis  quibuslibet  locis,  vobis  &  suc- 
ccssoribus  vestris  statim  devolvantur,  ad 
omnem  voluntatem  vestram  perpétue  fa- 
ciendam.  Tamen,  si  forte  contra  hanc  ces- 
sionem  vel  donationem,  ratione  testa- 
nienti  seu  nostre  ultime  voluntatis  vel 
alio  quolibet  modo  venire  tentaverimus, 
nuUo  modo  facere  possimus.  Nam  illud 
totum  quidquid  est  vel  esse  videtur,  con- 
suetudo  vel  jus,  sit  ecclesiasticum,  civile 
vel  pretorium,  légale  vel  canonicum,  spé- 
ciale vel  générale,  di .  inum  aut  humanum, 
seu  quodlibet  aliud  scriptum  vel  non  scrip- 
tuni,  quod  nobis  posset  adjuvare  ad  infrin- 
gendum,&  etiam  expressim  omni  beneficio 
minime  etatis  scienter  &  consulte  prepo- 
nimus  &  renunciamus.  Et  quod  ita  hec 
omnia  supradicta  &  singula,  prout  melius 
&  plenius  scripta  sunt,  aut  dici,  scribi  aut 
intelligi  possunt,  ad  vestram  vestrorumque 
utilitatem  firmiter  observemus  &  tenea- 
mus,  &  nuUo  modo  contra  veniamus  vel 
veniri  faciamus,  aliquo  ingenio  occulto 
vel  manifeste,  firmiter  per  solemnem  sti- 
pulationem  promittimus,  &  supra  hec 
sancta  Dei  quatuor  Evangelia  corporaliter 
tacta  juramus,  scientes  &  cognoscentes, 
nos  scienter  etatis  esse  XVIH  annorum  & 
pluris.  Harum  omnium  rerum  testes  sunt 
Jordanus  de  Cabarez  &  Petrus  de  Lau- 
rano,  vicarii  dicti  domini  vicecemitis,  Isar- 
nus  de  Aragone,  Petrus  de  Fenolefo,  Isar- 
nus  Jordani ,  Jordanus  de  S,  Felice  & 
Guillermus  de  S.  Felice  frater  ejus,  Rai- 
mundus de  Cabarez,  Petrus  Rogerii  de 
Mirapisce,  Bernardus  Sermon,  Isarnus  ce 
Prolano ,  Guilhermus  Pétri  de  Fanjaus, 
Petrus  de  Podio,  Raimundus  ArnaUlus  do 
Podio,   Raimundus  de  Aniort,  Petrus  do 


An 

1224 


An 
1224 


789 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


790 


S.  Columba,  Ermeugaudus  de  Barbairano, 
Beriiardus  de  Montelauro,  Guilhermus  Ar- 
iialdi  Morlane,  Ugo  Ferrol,  Bernardus 
Ferrol,  Jordaiius  Ferrol,  Bertraiidus  Fer- 
rol, Guilhermus  Ferrol,  Raimimdus  Ar- 
naldi  Barbebruiie,  Sancius  Morlane,  Bru- 
netus  de  S.  Felice,  Arnaldus  Raimundi  de 
Moliiio  &  Raimundus  Arnaldi  frater  ejus, 
Guillermus  Faber,  Bertraiidus  Guiraldi, 
Bernardus  Barravi,  &  Guillermus  Stephani 
de  Burgo,  Petrus  de  Gogencis  subvicarius 
afque  Petrus  Martini  scriptor  publicus 
Carcassonne,  qui  hoc  scripsit  vice  domini 
avunculi  sui  Arnaldi  Sartoris  notarii  pu- 
blici,  cui  dominus  Trencavellus  &  predicti 
testes  scribi  jusserunt  &  cui  idem  dominus 
Trencavellus  suc  sigillo  proprio  presen- 
tem  cartam  communiri  mandavit,  mense 
februarii ,  régnante  Lodovico  rege.  Ego 
Arnaldus  Sartor  publicus  notarius  sub- 
scribo  &  sigillum  domini  comitis  appono. 


ÉJ.orig. 

I.  m, 

col.  291. 


234. 


CLIII 


Lettre  du  roi  Louis  VIII  aux  hahitans 
de  Narbonne' . 

LUDOVICUS,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
dilectis  &  fidelibus  suis  consulibus  & 
universitati  civitatis  &  suburbii  Narbonae, 
salutem  &  dilectionem.  Noveritis  quod 
amicus  &  fidelis  noster  A.,  cornes  Montis- 
fortis,  nobis  viva  voce  asseruit,  &  a  multis 
aliis  id  ipsum  audivimus,  quod  semper 
fideliter  ac  bénigne  vos  habuistis  in  nego- 
tio  Jesu  Christi  contra  haereticos  Albigen- 
ses,  propter  quod  vobis  universis  &  sin- 
gulis  grates  referimus  copiosas.  Praeterea 
scire  vos  volumus,  quod  dominus  papa  de 
novo  nos  rogavit,  ut  ad  impugnandum  hae- 
reticos &  hostes  fidei  in  partes  Albigesii 
existentes,  amore  Jesu  Christi  &  pro  ho- 
nore sacre  sanctae  Ecclesiae,  maturum  & 
bonum  consilium  apponere  curaremus.  Nos 
autem,  communi  baronum  nostrorum  con- 
silio,  ire  proposuimus  contra  haereticos 
Albigenses,  &  si  Deus  annuerit,  totam  ter- 
ram  Albigensem  ad  opus  nostrum  acqui- 
rere  &  viriliter  impugnare,  &  post  très 
septimanas  Paschae  instantis  illuc  iter  ar- 

AMALRICUS  dominus  Montisfortis,  om-      ripere    festinanter.   Propterea  fidelitatem 
nibus  présentes  litteras  iiispecturis  sa-      vestrani,  quam    in  multis    casibus   scimus 


233. 


CLII 


Cession  d'Amauri  de  Montfort  au  roi 
Louis  VIII  du  comté  de  Tou- 
louse, S-c.  ' 


lutem.  Noveritis,  quod  omnia  privilégia  & 
dona,  que  pie  recordationis  Symoni  geni- 
tori  nostro  &  nobis  fecit  Ecclesia  super 
comitatu  Tolosano  &  alla  terra  Albigesii, 
quitta  clamannis  karissimo  domino  nostro 
Ludovico,  régi  Francie  illustri,  &  heredi- 
bus  suis  in  perpetuum,  ad  faciendum  vo- 
luntatem  suam,  si  dominus  papa  peticiones, 
quas  dominus  rex  ipsi  facit  per  venera- 
biles  patres  archiepiscopura  Bituricensem 
&  Lyngonensem  &  Carnotensem  episco- 
pos,  fecerit  &  efficaciter  impleverit.  Quod 
si  non  fecerit,  sciatis  pro  certo,  quod  nul- 
lam  alicui  facimus  de  premissis  quita- 
cionem.  Actum  Parisius,  anno  Domini 
RfCC^XX"!!!",  mense  februarii. 


probatam,  attente  rogamus  ik  instanter 
rec[uirimus,  quathinus  civitatem  Narbo- 
iiensem  &  totam  terram  adjacentem  ves- 
trae  ditioni  subjectam,  sicut  semper  con- 
suevistis,  custodire,  munire  ac  manutenere 
velitis,  necnon  &  totam  terram  vicinam 
vobis  cum  onini  diligentia  &  sollicitudine 
ad  Dei  servitium  &  nostrum,  amore  nostri, 
niodis  omnibus  inducatis.  Actum  Parisius, 
anno  Domini  mccxxiii,  mense  februario. 

'  Hàtel  cl«  ville  de  Narbonne.  [Doat,  vol.  5o, 
f"  27.1 


An 

1224 

lévrier. 


'  Trésor  des   chartes;  Toulouse,   sac   5,   n.   43. 
[J.  3ioj  original.] 


791 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


792 


An 
1224 

7  mars. 


235.  —  CUV 

Promesse  des  consuls  de  Toulouse  à 
ceux  d'Albiy  en  faveur  du  comte 
Raimond\ 

NOVERINT  univers!  preseiitem  pagînam 
inspecturi  sive  auclituri  quod  nos  coii- 
sules  urbis  Tholose  &  suburbii,  per  nos 
&  successores  nostros  &  universitateni 
nostram,  de  consensu  &  voluntate  com- 
niunis  consilii  tam  urbis  Tholose  quam 
suburbii,  maudamus,  fidejubemus  &  bono 
aiiinio  &  sano  intellectu  civibus  Albiensi- 
bus  &  universitati  Albie  proniittimus,  quod 
illustri  domino  nostro  Raimundo,  Dei  gra- 
tia  duci  Narbonensi,  comiti  Tholose,  mar- 
chioni  Provincie,  faciemus  omnes  pactio- 
nes  atque  transactiones,  quas  cum  populo 
Albiensi  composuit,  &  omnes  donationes, 
concessiones  atque  libertates,  quas  uni- 
versitati Albie  dcdit  &  conccssit,  in  inle- 
grum  adiniplere  &  firmiter  observare,  sicut 
in  illis  autenticis  instrumentis  divisis  per 
alphabetum,  factis  inter  ipsum  dominum 
ÉJ.orig.  nostrum  R.  comitem  Tholosanum  &  uni- 
tôi.  so's.  versitatem  Albiensem,  quos  Nicolaus  nola- 
rius  Albie  ad  nos  scripserat,  continetur. 
Et  hoc  mandamus  tantummodo  pro  domino 
nostro  R.  comité  Tholosano.  Erant  autem 
tune  consules  Poncius  Arnaldus  de  Noerio 
&  Bernardus  Raimundus  Baranonus  & 
Willelmus  de  Posano  &  Poncius  Ortola- 
nus  &  Raimundus  Molinus  &  Petrus  Rai- 
mundus Major  &  Arnaldus  PuUerius  & 
Willelmus  Poncius  Mascalcus  &  Geral- 
dus  de  Samatano  &  Bernardus  Arnaldus 
mercator  &  Bernardus  Willelmus  Gaita- 
podium  &  Bernardus  Martinus  &  magister 
Bernardus  &  Azalbertus  &  Bernardus  Cur- 
tasoleria  &  Bernardus  Arnaldus  Pelegri- 
iius  &  Bernardus  Gastonus  &  Willelmus 
Petrus,  Rainardus  Vitalis,  Robertus  & 
Poncius  Palmata  &  Willelmus  Bartadel- 
lus  &  Laurentius  de  Coquinis  &  Joannes 
de  Montelanderio  &  Raimundus  de  Rivis. 
Ad  majorem  autem  horum  omnium  firnii- 


tatcm ,  presentcm  paginam  sigilli  nostri 
munimine  fecimus  insigniri.  Datum  vu" 
die  introitus  mensis  martii,  anno  Verbi 
incarnati  M°cc"xx''ltr.  Willelmus  de  Ne- 
niore,  publicus  tabellio,  mandato  ipsorum 
consulum  hec  scripsit. 


236.  —  CLV 

Négociations  entre  le  roi  Louis  VIII 
&•  le  pape,  touchant  l'ajja'ire  d'Aï- 
higeois' , 

PETITIO   AD    PAPAM    PRO    REGE   CUM    IBIT    IN 
ALBIGESIUM    CONTRA    HERETICOS. 

PRIMO  petit  dominas  rex,  quod  ipse  & 
omnes  alii,  qui  cum  eo  ibunt  in  Albi- 
gesium,  habeant  eandem  indulgentiam  8c 
remissionem  peccatorum  quam  habentcru- 
cesignati  de  partibus  transmarinis.  Item 
petit  quod  archiepiscopi  Bituricensis,  Re- 
mensis,  Senonensis  &  quilibet  eorum  per 
se  habeant  plenariam  potestatem  excom- 
municandi  personas  &  interdicendi  terras 
omnium  illorum,  qui  regem  Francie  in- 
quietabunt  vel  turbabunt  seu  personas  vel 
terras  eorum,  qui  cum  eo  ibunt,  sive  sint 
de  regno  Francie  sive  extra  regnum,  vel 
qui  in  regno  Francie  inter  se  moverint 
guerram,  nisi  ad  mandatum  domini  régis 
pacem  fecerint  vel  treugam.  Item  petit  do- 
minus  rex,  quod  si  qui  astrinxerint  se  ad 
eundum  cum  eo  in  terram  Albigesii  vel  ad 
morandum  ibidem,  quod  predicti  archie- 
piscopi habeant  potestatem  cohercendi  eos 
per  excommunicationem  &  interdictum  ad 
solvendum  id,  ad  quod  se  astrinxerunt. 
Item  petit  quod  habeant  potestatem  excom- 
municandi  personas  &  interdicendi  terras 
baronum  Francie  &  aliorum  hominum 
suorum,  qui  in  propriis  personis  cum  ipso 
non  perrexerint  in  Albigesium,  vel  si  iro 
non  possint,  qui  competens  subsidium  non 
fecerint  ad  expurgandum  hostes  fidei  & 
regni  in  Albigesium,  maxime  cum  per 
hommagium  &  juramentum  teneantur  do- 


An 
1224 


An 
1224 


Hôtel  de  ville  d'Albi.  [Doat,  vol.  io3,  f'  11.]  '  Mis.  Colhert.n.  2669.  [Ai.j.  Lit.  9778,  f"  8  c] 


An 
1224 


793 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


794 


éd.orig. 

t.  III. 

[al.3ç|3. 


mino  Régi  ad  expugnandum  impugnatores 
regiii,  &  nulla  sit  major  impugnatio  regni 
quam  ista,  que  est  de  hostibus  fidei  &  iii 
regno,  &  onines  supradicte  seiiteiitie  re- 
laxari  non  poterunt,  donec  priiis  satisfac- 
tum  fiierit  competenter.  Item  de  treuga, 
quam  dominus  papa  &  dominas  rex  Jero- 
soliniitanus  &  rex  Anglie  petunt  proro- 
gari,  vult  dominus  Rex  &  petit,  quod  ab 
instanti  in  x.  annos  prorogetur  inter  se  & 
heredes  sucs  ex  una  parte  &  regem  An- 
glie 8c  heredes  sucs  ex  altéra,  &  firmetur 
utriusque  juramento,  ita  quod  dominus 
Rex,  &  heredes  sui  &  imprisii  remaneant 
in  eadem  teneura  &  saisina,  in  qua  sunt 
modo  &  fuerunt  tempore  alterius  treuge. 
Et  tantam  vult  habere  prorogationem,  pro 
eo  quod  nescit  quantum  durabit  negotium 
&  in  ipso  negotio  nudabit  se  &  regnum 
suum  pecunia  &  hominibus.  Item  petit 
quod  habeat  litteras  doniini  pape  paten- 
tes de  abjudicatione  comitatus  Tholose 
cum  omnibus  pertinentiis  suis,  ab  utroque 
Raimundo,  scilicet  pâtre  &  lilio  &  eoruin 
heredibus  in  perpetuum,  &  totius  terre 
de  qua  dictus  Raimundus  pater  &  Raimun- 
dus  filius  fuerunt  tenentes,  que  est  in 
regno  domini  Régis,  &  totius  vicecomita- 
tus  Biterrensis  &  Carcassonensis  cum  om- 
nibus pertinentiis  in  regno  domini  Régis, 
&  omnium  terrarum  in  eodem  regno  exis- 
tentium  eorum,  qui  guerraverunt  aperte 
cum  eis  vel  pro  eis,  &  similiter  omnium 
eorum  qui  huic  negotio  se  opponunt  vel 
de  cetero  opponent,  vel  guerram  faciunt 
seu  de  cetero  facient,  &  per  predictos  ar- 
chiepiscopos  liât  dicte  abjudicationis  de- 
nunciatio.  Et  petit  dominus  Rex,  quod 
omnes  terre  predicte  sibi  &  heredibus 
suis  in  perpetuum  confirmentur  &  illis 
(|uibus  eas  dabit,  si  eas  dare  voluerit,  re- 
tento  sibi  &  heredibus  suis  hommagio, 
tamquam  domino  principali.  Item  petit 
sibi  dari  archiepiscopum  Biturricensem  le- 
gatum,  qui  inter  cetera  habeat  poteslatem 
reconciliandi  omnes  illos  qui  ad  debitam 
Ecdesie  satisfactionem  venerint,  &  habeat 
legationem  suam  super  omnes  archiepisco- 
pos  &  episcopos  totius  terre,  que  se  op- 
ponit  catholice  fidei  in  partibus  illis,  & 
omnium  terrarum  adjacentium  que  pos- 
suat  ccdcre  in  utilitatcm  istius  negotii  vel 


impedimentum,  &  habeat  eandem  legatio- 
nem, quam  habuit  Corraudus,  episcopus 
Portuensis,  legatus  Albigesii,  &  fiât  predi- 
catio  per  totum  regnum  Francie  pro  sub- 
sidio  terre  Albigesii.  Omnia  supradicfa 
fiant,  appellatione  remota.  Item  petit  do- 
minus Rex,  quod  cum  expense  sint  infinité 
&  inestimabiles,  ecclesia  Romana  provi- 
deat  ei  in  LX""  lib.  paris,  singulis  annis 
usque  ad  X  annos,  que  convertentur  in 
usus  illius  terre.  Item  petit  quod  dominus 
papa  procuret  erga  imperatorem,  quod 
terre  sue  vicine  Albigesio  non  noceant 
Régi  in  hoc  negotio  nec  aliquo  modo  ne- 
gotium impediant,  &  si  ei  nocuerint  vel 
negotium  impedierint,  quod  de  voluntate 
imperatoris  possit  dominus  Rex  eas  impug- 
nàre,  sicut  alias,  salvo  jure  imperatoris. 
Si  hec  omnia  supradicta  facta  fuerint  [&] 
domino  Régi  assecurata  &  confirmata,  do- 
minus Rex  ibit  in  propria  persona  in  Albi- 
gesio &  in  predicto  negotio  bona  fide 
laborabit  bona  fide,  ipse  vel  heredes  sui  a 
Romana  curia  non  capienfur  ad  occasio- 
nem  ex  tune  in  antea  moram  faciendi  vel 
remanendi  in  terra  illa  vel  denuo  rever- 
tendi,  nisi  ad  voluntatem  suam.  Ad  dictas 
siquidem  petitiones  faciendas  &  impetran- 
das  in  curia  Romana,  mittit  dominus  Rex 
dilectos  &  fidèles  suos  archiepiscopum  Bi- 
tiiricensem,  Lingonensem  &  Carnotensem 
episcopos,  ita  quod  si  petitiones  iste  non 
fiant  hac  vice,  qua  modo  mittuntur,  ex 
tune  in  antea  non  tenebitur  dominus  Rex 
ire  in  Albigesium,  nisi  voluerit. 

RESPONSIO  QUAM  DOMINUS  REX  FECIT  EPISCOPO 
PORTUENSI  DOMINICA  TRIUM  SEPTIMANARUM 
PASCHE,  DE  AFFARIO  ALBIGEIS,  ANNO  DOMINI 
M  ce  XX  IV. 

Noverifis'  quod  karissimuS  dominus  & 
genitor  noster  Philippus,  pie  memorie 
rex  quondam  Francorum  illustris,  in  prin- 
cipio  non  est  aggressus  negotium  Albige- 
sii, &  quod  onus  illud  numquam  recipere 
voluit,  quamvis  mulfa  expenderit  in  eodem 
negotio,  &  multi  milites  de  regno  Francie 
ibidem  mortui  sunt  &  multa  expenderunf, 
&  quod  semel  &  secundo  in  propria  per- 


An 
1224 


An 
1224 

4  mai. 


lid.oriff. 

t.  III, 
col.  294. 


■[Lat.  9778,  f9f.J 


■^  795  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  796 

'^^'^     sona  in  eadem  terra  pro  dicto  negotio,  in      miserant  domino  imperatori,  quod  nullur 


An 
I  224 


quantum  potuimus,  fideliter  laboravimus. 
Et  cum  genitor  noster  vite  sue  diem  ulti- 
mum  clausit,  dominus  Portuensis  veuit  ad 
nos,  supplicans  nobis  humiliter,  ut  consi- 
lium  apponeremus  in  negotio  Albigesii, 
quia  prelati  Francie  idem  negotium  ag- 
gredi  volebant,  si  assensum  &  voluntatem 
nostram  super  hoc  haberent.  Nos  autem, 
quamvis  essemus  incerti  de  statu  regni, 
dedimus  prelatis  nostris  licentiam  aggre- 
diendi  negotium  supradictum.  Postea  idem 
Portuensis   petiit    a    nobis,  ut    coiisilium 


negotium  postponerent  negotio  Terre 
sancte.  Preterea  nobis  significavit  domi- 
nus papa  per  eundem  dominum  Portuen- 
sem  &  per  litteras  suas,  quod  si  Remun- 
dus  crederet  quod  totis  viribus  uteremur 
ad  ipsum  deprimendum,  non  auderet  nos 
expectare,  sed  rediret  ad  mandatum  Eccle- 
sie,  &  propter  hoc  nos  instanter  monuit 
&  rogavit,  ut  comminationibus  &  comrao- 
nitionibus  studeremus  eum  inducere  ad 
pacem  Ecclesie,  hereticos  eliminandos, 
ecclesiis  &  personis  ecclesiasticis  satisfa- 


apponeremus  in  munitionibus  castrorum,      ciendo  &  libertatibus  ecclesie  in  posterum 
que  cornes  Amalricus  tenebat  in  partibus      providendo   &    cum   Amalrico  Tholosano 


Albigesii,  ut  illos  salvos  posset  reducere 
qui  in  illis  erant  munitionibus,  ita  quod 
morti  non  traderentur.  Tune  nos  fecimus 
eidem  Amalrico  dari  decem  millia  marca- 
rum  de  elemosina  patris  nostri.  Tune  dic- 
tus  Amalricus  auxilio  dicte  pecunie  reduxit 
milites  &  servientes,  qui  erant  in  dictis 
munitionibus,  &  reddidit  castra  &  muni- 


comite  componendo.  Nos  autem  eidem 
Portuensi  respoudimus,  quod  ex  quo  do- 
minus papa  petitiones  nostras  rationabiles 
ad  negotium  pertinentes  ad  presens  exau- 
dire  nolebat,  quod  absoluti  sumus  ab  onere 
hujus  negotii,  &  hoc  publiée  protestati 
sumus  coram  omnibus  prelatis  &  baroni- 
bus  Francie.  De  pace  siquidem,  ad  quam 


tiones  quas  tenebat  in  partibus  illis.  Pos-      dominus   papa   voluit   quod    induceremus 


tea  venit  ad  nos  archiepiscopus  Bituricen- 
sis  &  episcopus  Lingonensis,  déférentes 
secum  litteras  domini  pape,  in  quibus  con- 
tinebatur,  quod  dominus  papa  multis  auc- 
toritatibus  &  aliis  persuasionibus  nos  in- 
ducere nitebatur  ad  hoc  quod  negotium 
istud  personaliter  assumeremus,  &  etiam 
viva  voce  nobis  promiserunt  ex  parte  do- 
mini pape  &  cardinalium,  quod  thesauros 
Ecclesie  nobis  exponerent  &  alia  auxilia 
impenderent  &  consilia  quantum  secun- 
dum  Dominum  facere  possent.  Nos  autem, 
communicato  consilio  cum  prelatis  &  ba- 
ronibus  nostris,  petitiones  quas  vidiiiuis 
negotio  Albigesii  expedire  transmisinnis 
domino  pape.  Dominus  autem  papa  nobis 
mandavit  per  dominum  Portuensem,  quod 
ipse  paratus  erat  petitionibus  nostris  om- 
nino  satisfacere,  cumque  hoc  ipsum  in- 
junctum  esset  domino  Portuensi,  quod  ac- 
cederet  ad  nos  &  satisfaceret  petitionibus 
nostris,  supervenit  nuntius  domini  impe- 
ratoris,  tôt  &  tanta  promittens  &  propo- 
nens  ad  subsidium  Terre  sancte,  quod  opor- 
tuit  dominum  papam  &  curiam  Romanara 
intendere  negotio  Terre  sancte  &  ad  pre- 
sens postponere  negotium  Albigesii,  quia 
dominus  papa  &  curia  Roraana  talia  pro- 


comitem  Remundum  comminationibus  & 
commonitionibus,  respondimus  domino 
Portuensi,  quod  non  erat  necessarium 
examinare  articulos  fidei  nec  tractare  de 
compositione  que  ad  negotium  fidei  per- 
tinet,  sed  benevolumus  quod  ecclesia  Ro- 
mana,  ad  quam  pertinet  examinatio  fidei, 
componat  cum  predicto  Remundo,  sicut 
viderit  expedire,  salvo  jure  nostro  &  sal- 
vis  feodis  nostris,  sine  aliqua  diminutione, 
ita  quod  eis  nuUum  onus  novum  vel  in- 
solitum  imponatur.  Ad  ultimum  dicimus 
eidem  domino  Portuensi,  quod  de  celero 
ad  nos  de  negotio  Albigesii  luiUum  ver- 
bum  reporlaret,  a  quo  sumus  penitus  ab- 
soluti. 


Éd.oriB 

1. 111'. 

col.  295. 


797 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
1224 
C  mai. 


237.  —  CLVI 


798 

cornes  Coiivenarum  &  dominus  Bernardus 

ejiis  filius  debent  totum  hoc  facere  laudare 

&  jurare  hominibus  Murelli,  &  dividuntur 

de  hoc  due  carte  per  alphabetum.  Hoc  fuit 

factum  VI  die  introitus  niensis  madii,  fe- 

Contrat    de    mariage   entre   Bernard,      ria  ii,aiino  abIncarn.DominiM°cc»xx°iv>, 

fils  du  comte  de  Comminges,  6-  Cé~      régnante  Ludovico  rege  Francorum,  Rai- 

cile  de  Foix',  mundo  Tholosano   comité,  Fulcone   epi- 

scopo.  Hujus  rei  sunt  testes  Petrus  de 
Mezoa  &  Petrus  Rogerius  de  Mirapisce  & 
Bernardus  de  Chastras  &  Petrus  de  Insula 
&  Arnaldus  de  Campranhano  &  Raimun- 
dus  de  Capella  &  Arnaldus  Mascaronus 
bajulus   Murelli   &  Thomas    de   Dalbs  & 


LEGALis  est  ordo  &  eterno  de  jure  tene- 
tur,  ut  conjugium  cum  dote  &  dona- 
lione  semper  fiât  &  dos  sine  matrimonio 
nuUum  habeat  effectum.  Idcirco  in  Dei 
nomine,  ego  Bernardus  Convenarum,  filius 
domini  Bernardi  Convenarum  comitis,  con- 
silio  &  voluntate  predicti  domini  patris 
mei  Bernardi,  comitis  Convenarum,  donc 
in  dote  Sezelie  uxori  mee,  sorori  domini 
Rogerii  Bernardi  comitis  Fuxi,si  supra  me 
vixerit,  xvii"'  &  D  solidos  Tholosanorum 
bonorum,  vel  Melgorienses  duplos  bonos 
&  largos,  ad  electionem  mei  predicti  Ber- 
nard! Convenarum  &  domini  patris  mei. 
Et  si  Tholosani  vel  Melgorienses  habate- 
bantur  de  penso  vel  de  lege,  habeatis  ra- 
tione  XXV  solidorum  Tholosanorum  mar- 
cam  argenti  fini,  &  de  plus  eadem  ratione. 
Quos  predictos  xvir"  &  D  solidos  poui- 
mus  &  laudamus  &  damus  vobis  Sezelie,  si 
supra  me  Bernardum  Convenarum  vixe- 
ritis,  ego  Bernardus  cornes  Convenarum 
&  ego  Bernardus  Convenarum  ejus  filius 
super  villam  Murelli  &  super  pertinentiis 
Murelli  &  aiodii  &  territorii,  sicut  de 
Noerio  usque  ad  Peireriam  &  de  fluvio  de 
Tog  usque  ad  Lesam ,  scilicet  castra  & 
villas  &  omnes  dominationes  &  homines 
&  feminas  &  omnes  eorum  tenentias,  ter- 
ras cultas  &  incultas,  boscos,  barlas,  do- 
mos,  casalaggios,  estaggiles,  vineas  & 
prata,....  boscarias,  ripparias,  décima  & 
agraria,  quartos,  quintos,  questas,  alber- 
gas,  oblias,  dominationes,  omnes  proprie- 
tates,  alodia,  successiones,  ademprivum  & 
expletivum,  census,  usus,  introitus  &  exi- 
tus  &  omnes  redditus,  &  denique  totum 
quantum  inf'ra  predictas  adjacentias  inclu- 
ditur,  quidquid  sit  vel  esse  debeat  aliquo 
modo.    Et    predictus    dominus    Bernardus 


Vitalis   Pontii  Geraldi 
scripsit. 


qu 


i  hanc   cartam 


j38. 


CLVII 


Actes  de  Raîmond  VU,  comte 
de  Toulouse' . 

1,  A  NNO  Incarnat.  Domini  M°cc''xx''iv°, 
XV  mense  julii.Notum  sit  omnibus  pre- 
sentibus  &  futuris,  quod  ego  Raimundus 
de  Andusia,  mera  &  spontanea  voluntate 
iiec  dolo  nec  fraude  nec  aliqua  machina- 
tione  inductus,  a  vobis  domino  R.,  Dei 
gratia  duce  Narbone,  comité  Tholose,  mar- 
chione  Provincie,  filio  quondam  domine 
regine  Johanne,  in  feudum  recipio  quar- 
tam  partem  castri  &  ville  de  Andusia  & 
omnium  pertinentium  dicti  castri,  &  om- 
nia  que  in  dicto  Castro  vel  pertinentiis 
ejus  habeo  vel  habere  debeo  vel  in  futit- 
rum  habebo.  Item  medietatem  castri  de 
Agrifolio  &  ville  &  omnium  pertinen- 
tium ad  dictum  castrum,  &  omnia  que  in 
dicto  Castro  habeo  vel  habere  debeo  vel 
in  futurum  habebo.  Item  medietatem  castri 
&  ville  de  Calcadiz  &  omnium  pertinen- 
tium ejusdem  castri,  &  omnia  que  in  dicto 
Castro  vel  in  pertinentiis  ejus  habeo  vel 
habere  debeo  vel  in  futurum  habebo.  Item 
medietatem  castri  &  ville  de  Cerveira  & 
omnium    pertinentium,   &c.    Omnia,    in- 


An 
1224 


liJ.orîff. 

t.  111, 
col.  296. 


■Château   de   Foix,  caisie  12.  [Doat,  vol.    169,  'Trésor  des    chartes  du    roi;  Toulouse,   sac   5, 

fo  253.]  n.  44.  [J.  3iOj  original.] 


An 

1224 


799 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


800 


quam,  predic(a,  cum  omnibus  tenementis 
&  pertinentiis  suis  &  cum  omnibus  incre- 
mentis  futuris,  quacumque  occasione  ad 
nie  pervenieiitibus,  per  me  &  per  omnes 
successores  meos,  perpetuo  &  irrevocabi- 


non  scripto,  pronuilgato  &  promulgando 
&  Omni  statuto  facto  vel  in  posterum  fa- 
ciendo. 

Et  nos  R.,  Dei  gratia  dux  Narbone,  co- 
rnes Tholose,  marchio   Provincie,  omnia 


liter  a  vobis  dicto  domino  R,  &  a  succès-  supradicta,  sicut  scripta  sunt,  recipientes 
soribus  vestris  in  feudum  recipio;  donans 
&  ex  causa  perfecte  donationis  concedeiis 
&  tradens  vobis  majus  &  principale  domi- 
nium  omnium  predictorum  &  civilem  pos- 
sessionem,  quod  vel  quam  in  suis  fendis 
domini  habent  vel  habere  debent.  Dono 
siquidem  vobis  domino  R.  comiti  supra- 
dicto  sub  hac  forma  omnia  supradicta,  do- 
natione  simplici  &  inter  vivos  facta  & 
sollempniter  insinuata,  renuntians  specia- 
liter  illi  legi,  si  obstare  posset,  que  do- 
nationem  inhibet  fieri  sine  insinuatione 
siuiimam  quingentorum  aureorum  exce- 
dentem.  Promitlens  insuper  bona  fide  & 
par  soUempnem  stipulationem  vobis,  do- 
mino R.  comiti  Tholosano  présent!  &  in- 
terroganti,  quod  ego  per  me  &  per  succes- 
sores meos  vobis  &  successoribus  vestris 
de  predictis  fendis  iidelis  existani,  &  quod 


feuda  predicta,  &  vos  Raimundum  de  An- 
dusia  in  fidelem  vassallum  recipimus,  pro- 
mittens  bona  fide  &  per  sollempnem  sti- 
pulationem, per  nos  &  per  omnes  succes- 
sores nos tros,  vobis  &  successoribus  vestris, 
quod  dominationem  predictorum  feudo- 
rum  vel  feuda  predicta  seu  dominatio- 
nem, quam  in  vos  habemus  pro  predictis 
feudis,  a  dominatione  comitatus  Tolose 
in  totum  vel  in  partem  non  mutabimus, 
nec  aru(ua  specie  alienationis  seu  conces- 
sionis  in  aliiim  transferenuis,  prêter  nos  & 
illos  qui  nobis  in  comitatu  Tholose  suc- 
cèdent, set  semper  sub  dominatione  co- 
mitatus Tholose  immédiate  retinebimus. 
Proniittimus  preterea  bona  fide  &  per  sti- 
pulationem vobis  R.  de  Andusia  prenomi- 
nato,  quod  si  aliquis  jura  vestra  insistcnJo 
vel    resistendo    diniiniiere    vellet    vel    vos 


guerram  &  placitum  pro  vobis  &  successo-  contra  justitiani  inqiiietaret  &  nollet  juri 

ribus  vestris  contra  omnes  honiines  faciaiii,  stare  vel  justiciam  vobis  facere  vel  a  vobis 

&  quod    in    mutatione    domini    ex    parte  recipere  sub  examine  competenti,  nos  vo- 

vestra,  &  feudatarii  ex  parte  mea,  feuda  bis    contra    illum    auxilium    &   consilium 

predicta  vobis  vel  successoribus  vestris  re-  preslaremus.    Proniittimus     etiam    vobis, 

cognoscam,  &  pro  recognitione  castra  pre-  quod  si  forte  contingat  vos  habere  causam 

dicta  &  niunitiones  présentes  Se  futuras  in  cum  aliquo  super  predictis  feudis  vel  oc- 


territoriis  seu  tenementis  eorumdem  res- 
tituam  atque  tradam.  Promittens  vobis  spe- 
cialiter  illa  sex  que  in  forma  fidelitatis 
continentur,  videlicet  incolumej  tutum, 
honestum,  utile,  facile  &  possibile,  &  om- 


casione  predictorum  feudorum  vel  ad  pre- 
dicta feuda  pertinentium,  vobis  consilium 
&  auxilium  prestabimus  bona  fide.  Actum 
fuit  hoc  apud  Rupem  de  Vallecerga,  in 
presentia   Deodati    de   Castlucio   &   Ozilî 


nia  que  vassallus  seu  feudatarius  pro  se      Garini  &  Guigonis  Mesquin  &  Guillelmi 
vel  pro   feudo   domino   suo   débet   facere      de  Castronovo  &  Boumoii  &  Mirandi  do 


vel  tenetur.  Et  pro  omnibus  supradictis 
complendis  &  servandis,  vobis  domino  R. 
comiti  sepedicto  homagium  facio  &  fide- 
litatem  juro  &  ad  id  faciendum  vobis  & 
successoribus  vestris  me  &  successores  meos 


Chiraco  &  Oliverii  de  Chiraco  &  Peiri 
de  Capella  &  Gauscelmi  de  Malobosco  8c 
Audeberti  de  Senaret  &  Andrée  Cardina- 
lis  &  Bernardi  Guillelmi  de  Rodella  & 
Arnaldi   Feda   &  Poncii   Astoaudi   &   ma- 


proprescriptis  feudis  in  perpetuum  obligo.      gistri  Guillelmi  de  Avinione  &  Pétri  Am- 
Promittens  vobis  bona  fide,  sub  fidelilate      blardi.  Johannes  Aurioli  scriptor  domini 


jurata,  sacrosanctis  Evangeliis  corporali- 
ter  tactis,  quod  contra  predicta  vel  aliqiiid 
de  predictis  nullo  jure,  nuUa  ratione  ve- 
niam  °<  quod  omnia  supradicta  firmiter  & 
fideliter  teneam  &  observem,  renuntians 
çmni   juri   canouico  &   ciyili,   scripto  8i 


comitis  supradicti  hoc  scripsit.  Et  ego  R. 
de  Andusia  sepedictus,  ad  eîernam  rei  me- 
moriam  &  ad  plenissimam  firniilatem,  pre- 
sentem  cartam  fcci  sigilli  mci  muniiiimc 
roborari. 


An 
1224 


8oi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


80: 


H.  In'  nomine  Domini.  Nos  R.  Dei  gra- 
tia  dux  Narbonae,  cornes  Tolosae,  marchio 
Provinciae,  proclivi  optantes  desidcrio 
juxta  manJatum  apostolicum  &  nostrae 
salutis  incrementum  restituere  ecclesias 
in  integruni,  constituti  in  praesentia  ve- 
nerabilissimi  patris  nostri  A.  Dei  gratia 
Narbonensis  archiepiscopi...  interponen- 
tis  partes  suas  de  speciali  jussu  domini 
papae,  per  nos  &  per  omnes  nostros,  ad 
honoreni  Dei  &  pacis  reforniationem  & 
testinioniuni  hujus  publici  instrunicnti, 
tibi  A.  Nemausensi  episcopo  venerabili 
patri  nostro  &  tiiis  successoribus,  &  per 
te  mensae  episcopali  Nemausensi  restitiii- 
mus  iu  perpetuum  absqiie  uUa  retentione 
&  exccptione,  videlicet  villam  totam  do 
Amiglano  ciim  hominibus,  &c.  Adhuc 
Bjinardo  Ybilofo  carissimo  vicario  nostro 
districte  praecipimus,  ut  ad  istorum  oxe- 
cutionem  de  nostro  mandato  vos  inducat 
in  corporalem  possessionem  dictae  villae, 
Pontio  etiam  Austoaldo,  fideli  cancellario 
nostro,  mandanius  &  injungimus,  ut  ad  pe- 
rennem  firmitatem  bullae  nostrae  plum- 
beae  patrocinio  hanc  cartam  non  différât 
insigniri,  &c.  Acta  sunt  haec  apud  Mon- 
tempessulanum,  in  domo  militiae  Templi, 
IX  kalendas  septembris,  anno  Incarnatio- 
nis  Domini  M"  CC°XX.°IV<',  in  praesentia  & 
testimonio  domini  de  Cavaillone,  &c. 

III.  Notum*  sit  tam  futuris  quam  prc- 
sentibus,  quod  nos  R.,  Dei  gratia  dux  Nar- 
bone,  cornes  Tholose,  marchio  Provincie, 
restituimus  vobis  venerabili  in  Christo  pa- 
tri ].,Dei  gratia  Carpentoratensi  episcopo, 
castrum  de  Baucio  cum  villa  Sancti  Desi- 
derii,  &  castrum  do  Malamorte  cum  villa 
Sancti  Felicis,  8i  quicquid  ratione  dominii 
ad  dicta  castra  pertinet,  retento  tamen 
jure  nostro,  quod  in  predictis  castris  & 
villis  habemus,  videlicet  calvalcatis  &  ilia 
summa  peccunie  c[ue  consuevit  dari  pro 
albergo,  prohibentes  omnibus  bajulis  nos- 
tris  &  districtius  inhibentes,  ne  aliquid 
aliud  in  predictis  castris  &  villis  accipiant, 
nisi  quod  supradictum  est.  Facta  est  au- 

'  Archives  du  domaine  de  Monfpellierj  vigiie- 
rie  de  Nimcs,  liasse   1,  n.  2. 

'  Mss.  Je  Colhcrt,  n.  1067.  [Collât,  sur  le  cartul. 
de  Raimond  VII,  JJ.  xix,  f"  io5  r".] 


tem  hec  restitutio  apud  Montempessula- 
num,  anno  dominice  Incarn.  M"cc."XXim" 
VIII°  kalendas  septembris. 

IV.  Cum'  juxta  verbum  sapientis  umbre 
transitus  est  tempus  nostrum  &  transibit 
vita  nostra  tanquam  vestigium  nubis,  & 
sicut  nebula  que  fugata  est  a  solis  radiis, 
dissolventur  conventiones  que  inter  nos 
Tedisium,  episcopum  Agathensem,  &  vos 
Raimundum,  comitem  Tholosanum,  pro 
bono  pacis  super  vicecomitatu  Agathensi 
facte  fuerint,  in  scriptis  authenticis  sunt 
redacte,  secundum  quod  inferius  confine- _ 
tur,  ad  perennem  niemoriam  futurorum. 
Cum  itaque  nos  Tedisius,  episcopus  Aga- 
thensis,  eundem  vicecomitatum  habeamus 
&  habere  debeamus  ex  donatione  bone  mc- 
morie  Bernardi  Atonis  quondam  vicecomitis 
Agathensis  &  ex  concessione  similiter  dure 
memorie  Raimundi,  quondam  comitisTho- 
losani,  avi  vestri,  &  a  multis  dicatur  quod 
idem  vicecomitatus  in  feudum  tenebatur  a 
comité  Tholosano,  nos  pro  bono  pacis,  ut 
dictum  est,  predictum  vicecomitatum  in 
feudum  a  vobis  recognoscimus ,  scilicet 
quidquid  predictus  vicecomes  habcbat  in 
civitate  Agathensi  &  in  Castro  de  Marsi- 
liano,  castrum  de  Lupiano,  castrum  do 
Montaniaco  ik  villare  de  Pabirano,  &  gc- 
neraiiter  omnia  que  predictus  vicecomes 
habebat  vel  habere  debebat,  sive  in  mari 
sive  in  stagno  sive  in  flumine  sive  in  terra 
in  tota  diocesi  Agathensi.  Et  promitlimus 
quod  vos,  bona  fide  ac  ordine  nostro 
salve,  pro  dicto  feudo  &  heredes  ves- 
tros  comités  Tholosanos  juvabimus  contra 
quemlibet  hominem,  prêter  dominum  pa- 
pam  &  ecclesiam  Narbonensem.  Hanc  re- 
cognitionem  faciet  episcopus  Agathensis 
comifi  Tholosano,  quotiens  electus  fuerit 
&  substitutus  de  novo,  cum  fuerit  ab  ipso 
comité  requisitus.  Prcmittimus  etiam  vobis, 
quod  si  quando  configerit  colligi  compen- 
sum  pacis  in  diocesi  Agathensi,  medietatom 
illius  conipensi  dabimus  vobis  &  nobis  re- 
tinebimus  aliam  medietatem.  —  Et  nos 
Raimundus,  Dei  gratia  cornes  Toiose,  dux 
Narbone,  marchio  Provincie,  supradictum 
vicecomitatum,   totum   &   integrum,  cum 

'  Archive»  de  l'évêché  d'Agde,  n.  33.  [Lnt.  9999, 


An 
I  224 


EJ.oriff, 

t.  m,*' 

col.:;y7. 


vm. 


t6 


An 
IZ24 


8o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


804 


omnibus  pertînentiis  suis  &  juribus  in 
terra  &  ia  mari  &  in  stagno  &  in  flumini- 
biis,  cum  lesdis,  pedagiis,  usaticis,  domi- 
niis,  potestativis,  albergis,  laudimiis,  talliis, 
qiiestis,  iiivestituris,  firmanciis  &  justiciis 
omnibus  tam  in  civilibus  quam  in  crimina- 
libus  questionibus  &  omnibus,  que  ad  ju- 
risdictionem  &  ad  merum  &  mixtum  im- 
perium  pertinere  noscuntur,  &  expresse 
quidquid  predictus  vicecomes  habebat  in 
civilate  Agathensi  &  in  castris  supradictls, 
prout  unquam  idem  vicecomes  Bernardus 
Atho  vel  aliquis  antecessor  ipsius  plenius 
habuit  vel  habere  debuit,  &  generaliter 
quidquid  nos  habemus  vel  babere  debemus 
in  tota  diocesi  Agathensi,  pro  anime  nos- 
tre  &  progenitorum  nostrorum  remedio, 
vobis  &  successoribus  vestris  habendum, 
perpetuo  pro  feudo  possidendum  lauda- 
mus.  Concedimus  insuper  &  expresse  lau- 
damus,  ut  omnes  homines,  tam  dictorum 
castrorum  quam  aliorum,  &  ceteri  homi- 
nes ipsius  vicecomitatus  hominium  8c  fide- 
litatis  vobis  faciant  sacramentum,  de  novo 
relaxatis  &  sublatis  omnibus  juramentis 
que  nobis  forte  aliquando  vel  progenitori- 
bus  nostris  fecerunt,  &  castra,  villas,  mu- 
nitiones  &  feuda  omnia  vobis  &  successo- 
ribus vestris,  tamquam  veris  dominis,  pro 
feudo  recognoscant  vel  recognoscere  te- 
neantur.  Promittimus  preterea  &  jura- 
niento  firmamus,  quod  vos  &  successores 
vestros  &  ecclesiam  Agathensem  &  omnia 
bona  &  jura  &  expresse  totum  vicecomita- 
tura  Agathensem  defendemus  ab  omni  ho- 
mina  &  contra  quemlibet  hominem,  bona 
lide,  prêter  dominum  papam.   Hoc  etiam 


Dei  Evangelia  a  nobis  corporalîter  tacta. 

Acta  sunt  hec  anno  dominice  Incarnacio- 
nis  M''cc<'xx''lV'',  VIT  lialendas  septembris, 
in  presentia  &  testimonio  Pontii  de  Co- 
cone,  archidiaconi  Agathensis,  Bernardi  de 
Moresio  precentoris,  J.  camerarii  Aga- 
thensis, B.  Guillelmi  &  Baudi  canonico- 
rum  Agathensium,  Poncii  Ricardi,  G.  de 
Pinu,  Gaucelmi  de  Marcilliano,  Guillelmi 
Ausebii,  magistri  Thome  clericorum  Aga- 
thensium, Guidonis  de  Cavalione,  Poncii 
de  Villanova,  Bertrandi  de  Avinione,  Be- 
rengarii  de  Cerviano,  militum,  magistri 
Guillelmi  de  Avinione,  Raimundi  de  Lacu 
&  Bernardi  Boteti,  publici  Montispessu- 
lani  notarii  qui  rogatus  a  partibus  hoc 
scripsit.  {Sigïllum  comitis  tantum  est  hic'.) 


239. 

Réconciliation   du  jeune  comte  Rai- 
mond  Vil  avec  l'EgUne^, 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
anno  Incarnationis  ejusdem  millesimo 
ducentesimo  xx°  IIII°.  Nos  R.  Dei  gralia 
dux  Narbone,  cornes  Tolose,  marchio  Pro- 
vincie,  cum  sacrosancta  Romana  ecclesia 
pacem  summo  desiderio  facere  délibéran- 
tes, ad  honorem  Dei  &  ejusdem  Romane 
ecclesie  &  sanctissimi  in  Christo  patris  nos- 
tri Honorii  summi  pontificis,  puro  corde 
&  vera  devocione,  per  nos  &  per  omnes 


An 

I2Î4 


homines  &  valitores  nostros,  offerimus 
juramentum  defensionis  débet  prestare  co-  vobis  domino  Narbonensi  archiepiscopo  & 
mes  Tholosanus  episcopo  Agathensi,  quo-      per  vos  sancte  Romane  ecclesie  &  domino 


tienscumque,  defuncto  pâtre,  hères  fue- 
rit  substitutus.  Insuper  cancellariam  quam 
episcopus  Agathensis  a  progenitoribus  nos- 
tiis  longis  rétro  temporibus  habuit  &  pos- 
sedit,  vobis  domino  episcopo  Agathensi 
restituimus  pleno  jure,  a  vobis  &  succes- 
soribus vestris  habendam  &  perpetuo  te- 
nendam.  Ad  majorem  horum  firmitatem  & 
auctorltatem,  presentem  paginam  sigilli 
nostri  munimine  precepimus  roborari.  Hec 
omnia  etiam  predicta  &  singula  nos  dictus 
R.  comes  Tholosanus  firmiter  tenere  & 
contra  non  venire  juramus  super  hec  sancta 


pape,  quod  fidem  catholicam  sicut  eam 
sancta  Romana  prédicat  &  docet  ecclesia 
servabimus  &  per  totam  terram  nostram 
servari  pariter  faciemus.  Terram  insuper 
nostram  hereticis  lideliter  purgabimus  ad 
cognicionem  Ecclesie, videlicet  bona  eorum 
publicando  atque  corporaliter  puniendo. 

'  Ces  mots  en  italique  sont  une  note  du  ré- 
dacteur du  catalogue,  dont  le  lat.  9999  est  la 
copie.   [A.  M.] 

'  Baluze,  Armoires,  385,  n.  229;  charte  3.  — 
Castrucci,  Istoria  délia  citta  d' Avinione,  t.  i ,  p.  I  3o. 


An 
■  224 
août. 


An 
1224 


8o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


806 


Item  pacem  plenam  &  iiitegram  in  totam 
terram  nostram  servabimus  &  servari  pla- 
Harie  (sic)  faciemus,  ruptarios  de  nostris 
finibus  expellendo.  Ecclesiis  eciam  &  viris 
ecclesiasticis  restituemus  plenarie  omnia 
jura,  libertates  qiioque  ecclesiarum  &  alio- 
rum  locorum  religiosorum  plenissime  in 
posterum  &  in  perpetuum  servabimus  & 
servari  faciemus.  Preterea  pro  dampnis  Si 
injuriis  ecclesiis  &  viris  ecclesiasticis  irro- 


gatis, 


&  ut   ob    reverenciam   &   hoiiorcm 


Romane  ecclesie  &  domini  pape  provideri 
valeat  honori  comitis  Montisfortis  in  terra 
nostra  vel  valitorum  suorum,  facit  do- 
minus  papa  nobis  absolvi,  &  instrumenta 
que  a  domino  papa  vel  a  domino  rege 
Francorum  vel  pâtre  ipsius  idem  comes 
Montisfortis  vel  pater  ipsius  super  eo  di- 
citur  impetrasse,  summus  pontifex  faciat 
nobis  reddi.  Verum  si  supradicta  que  obtu- 
Hmus  domino  pape  sufficiencia  non  viden- 
tur,  cum  servire  sancte  Romane  ecclesie 
regnare  sit,  nos  in  omnibus  &  per  omnia 
misericordie  &  mandatis  domini  pape  obe- 
diemus  umiliter  &  dévote,  salva  domina- 
tione  serenissimi  domini  nostri  régis  Fran- 
cie  &  domini  imperatoris  &  salvo  jure 
nostro  &  nostrorum  hominum  &  valito- 
rum in  biis,  quibus  Ecclesiam  restituemus. 
Quod  autem  omnia  predicta  attendamus  & 
compleamus  bona  fide,  plene  cavebimus  & 
per  securitates  ydoneas  ad  cognicionem 
domini  pape  super  hiis  pignoraticiam  cau- 
tionem  domino  pape  in  Provincia  tria  cas- 
tra, videlicet  Opedam,  Montem  Ferrandum 
&  castrum  de  Furcis,  item  in  partibus  To- 
losanis  tria  castra,  videlicet  Montem  Cu- 
cum,  Montem  Ferrandum  &  Montem  Acu- 
tum  [trademus].  Et  licet  sola  restitucionis 
cblacio  contineatur  in  litteris  domini  pape, 
directis  ad  venerabilem  in  Christo  patrem 
iiûstrum  A.  archiepiscopum  Narbonenseni, 
îk  nos  beneplacito  domini  pape  obedire  in 
omnibus  cupiamus,  ad  honorem  Dei  & 
sancte  Romane  ecclesie  &  domini  Honorii 
pape  &  domini  archiepiscopi  Narbonensis, 
rsstituimus  in  presenti  domino  episcopo 
&  ecclesie  Vasionensi  civitatem  Vasionen- 
sein  &  castrum.  Item  restituimus  castrum 
de  Valleclusa  ecclesie  Cavallionensi,  &  si 
qua  alla  restant  restituenda  in  archiepi- 
scopatu  Arelatensi,  restituemus  ea  plene  ad 


cognicionem  domini  archiepiscopi  Arela- 
tensis.  Item  restituimus  villam  Sancti  Egi- 
dii  domino  abbati  Sancti  Egidii.  Ponimus 
castrum  Melgoriense  in  manu  domini  ar- 
chiepiscopi Narbonensis,  ut  compositio  in- 
ter  nos  &  ecclesiam  Magalonensem  trac- 
tata  in  concilio  Sancti  Flori  perficiatur  ad 
cognitionem  domini  pape.  Restituimus 
Agatensi  episcopo  civitatem  Agatensem  & 
castrum  Lupiani  &  castrum  Marcellani 
cum  pertinenciis  suis.  Item  restituimus 
villam  Sancti  Poncii  &  castrum  de  Salve- 
tate  &  Montemolerium  &  Rourosam  do- 
mino abbati  Sancti  Poncii.  Item  restitui- 
mus domino  abbati  de  Quadraginta  Ceme- 
reacum.  Item  restituimus  domino  abbati 
Sancti  Tyberii  Mansum  Sanctarum  Puella- 
rum,  salvo  jure  &  possessione  dominorum. 
Item  restituimus  domino  episcopo  Albi- 
gensi  castrum  de  Viatis,  quod  pater  noster 
eidem  episcopo  dédit  quantum  ipse  viveret 
possidendum.  Item  restituimus  domino 
abbati  de  Gallaco  ea  que  ipse  consueverat 
tenere  in  burgo  de  Gallaco.  Item  restitui- 
mus domino  episcopo  Ruthenensi  Villam- 
novam  &  omnia  jura  sua.  Item  restitui- 
mus domino  archidiacono  Ruthenensi 
Montembasencura.  Item  restituimus  do- 
mino episcopo  Agennensi  ea  que  consue- 
verat habere  &  tenere  in  civitate  Agenensi 
&  in  episcopatu.  Item  restituimus  domino 
abbati  de  Clairaco  burgum  de  Clairaco. 
Item  restituimus  priori  de  Manso  redditus 
priorafus  Mans),  ipsum  vero  Mansum  non 
audemus  ei  restituere  propter  homicidia 
&  maleficia  ab  hominibus  Mansi  inter  se 
facta,  donec  inimicicie  per  dominum  pa- 
pam  vel  legatum  ipsius  pacificentur.  Item 
restituimus  domino  episcopo Tholosano  ea 
que  consuevit  habere  vel  tenere,  si  qua 
sunt  ei  a  nobis  ablata,  exceptis  hereditati- 
bus  illis,  quas  dominus  episcopus  Tolosa- 
nus  dicit  sibi  esse  donatas  a  quibusdam 
nobilibus  dominis  Tolosanis  tempore  co- 
mitis Montisfortis.  Item  restituimus  do- 
mino abbati  Sancti  Saturnini  &  priori 
Sancte  Marie  Deaurate  de  Tholosa  ea  que 
consueverunt  habere  vel  tenere.  Item  lay- 
cis,  qui  pro  defensione  ecclesie  sunt  spo- 
liati,  restituimus  possessiones  suas,  excep- 
tis Tholosanis  quibus  ad  presens  sine  diffi- 
cultate  maxima  restituere  non  possemus, 


An 
1224 


An 
1224 


807 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


808 


f|uia  distracte  sunt  &  oportebit  ea  nos  re- 
dimere,  &  excepto  P.  Judeo  cui  similiter 
sine  niaximo  scandalo  restitucio  non  pos- 
set  fieri  ad  presens  propter  niortem  iiiul- 
torum  nobilium,  quorum  niortem  dicitur 
procurasse.  Faiditis  etiam  de  Manso  Agen- 
nensi  reddimus  redditus  suos,  ita  tameii 
quod  villam  de  Manso  ad  presens  non  in- 
grediantur,  set  per  bajiilos  suos  redditus 
recipiant,  &  hoc  decernimus  propter  homi- 
cidia  inter  ipsos  &  alios  homines  de  Manso 
perpetrata.  Item  restituimus  omnibus  ec- 
clesiis  &  omnibus  clericis  terre  nostre 
redditus  suos.  Si  qua  vero  alia  restituenda 
restant  in  tota  terra  nostra,  ea  plene  res- 
tituemus  ad  cognicionem  domini  pape  vel 
cujuslibet  legati  sui.  Set  in  Narbonensi 
provincia  si  qua  sunt  restituenda,  restitue- 
mus  ad  cognicionem  domini  archiepiscopi 
Narbonensis,  &  si  qua  sunt  similiter  resti- 
tuenda in  episcopatu  Agenensi,  restituemus 
ad  cognicionem  abbatis  Grandissilve.  Eo- 
dem  modo  si  qua  sunt  restituenda  in  epi- 
scopatibus  Albiensi,  Rutinensi,  Catorcensi, 
restituemus  ea  ad  cognitionem  episcopi 
Ruthinensis.  Item  restituimus-abbati  Mon- 
tisalbani  ea  que  habuit  &;  tenuit  perti- 
nencia  ad  monasterium  dicte  ville.  Omnia 
predicfa  restituimus,  salvo  jure  nostro  & 
nostrorum  hominum  ac  valitorum. 

Et  nos  R.  B.,  Dei  gratia  cornes  Fuxensis, 
&  T.,  eadem  gratia  vicecomes  Biterrensis, 
pro  nobis  &  omnibus  hominibus  ac  valito- 
ribus  nostris  idem  &  eodem  modo  nos  pro- 
mittimus  in  terra  nostra  per  omnia  serva- 
turos,  &  restituimus  incontinent!  domino 
B.  R.  quondam  episcopo  Carcassonensi 
villam  de  Vallerta  &  domino  abbati  Ville- 
magne  castrum  de  Alignano  &  castrum  de 
Caissano  &molendinum  cum  Bastida.  Item 
restituimus  domino  abbati  de  Sancto  Poli- 
carpo  villam  Sancti  Policarpi.  Item  resti- 
tuimus domino  abbati  de  Castris  ea  que 
consuevit  habere  &  tenere  apud  Castras  & 
castrum  de  Saiss.  Et  si  qua  sunt  resti- 
tuenda, plene  ea  restituemus  ad  cognicio- 
nem doiiiinorum  Biterrensis  &  Albieusis 
cpiscoporuin. 


240. 


CLVIII 


Actes  de  Roger-Bernard,  comte  de 
Fo'ix,  au  nom  du  vicomte  Trenca- 
vel,  son  pupille  ' . 


I.-ktOTUM  sit  omnibus  hominibus  hec  lîd.orig. 
IN  audientibus  sive  hanc  cartam  legen-  côi.298. 
tibus,  quod  ego  Rogerius  Bernardi,  cornes  .^_^_ 
Fuxi ,  custos  Trencavelli  vicecomitis  &  An 
terre  sue,  per  me  &  per  ipsum  &  per  onines  '  224 
successores  meos  &  suos,  bono  animo  &  octobre. 
bona  volunlate  &  sine  omni  inganno,  mitto 
in  pignus  tibi  Raimundo  de  Lorda  &  fratri 
tuo  Petro  Hatoni  &  tibi  Rubeo  de  Palai- 
raco  &  omnibus  vestris  heredibus,  pro  duo- 
decim  milibus  solidorum  Melgoriensium 
totum  castrum  de  Balager&  totum  Balagai- 
res  cum  omnibus  suis  fortiis  &  tenentiis, 
&  Montemjardinum  cum  omnibus  suis 
forciis  &  pertincntiis,  &  quidquid  predictis 
locis  pertinet,  videlicet  homines  ac  mulie- 
res,  terras  &  vineas,  ortos  &  ortales,  prata 
&  pascua,  nemores  &  garriguas,  heremos 
&  cultos,  arbores  fructiferas  &  infructife- 
ras,  aquas  &  riparias,  introitus  &  exitus, 
molendina  &  molinaria,  venationes  &  pes- 
chita,  census  &  usaticos,  foriscapia  &  in- 
tratus,  &  omnes  portiones  terrarum  &  vi- 
nearum,  toltas  &  questas  &  justicias,  ad- 
empriva  &  décimas,  &  generaliter  omnia 
in  omnibus,  usui  hominum  &  pecorum 
pertinentia.  Quidquid  vero  in  predictis 
locis  Trencavellus  vicecomes  habet  vel 
habere  débet,  &  sicut  melius  Bertrandus 
Saxiaci  &  Isarnus  Bernardi  pro  pignore 
habuerunt  &  tenuerunt,  sic  vobis  totum 
sine  omni  diminutione  uxoribusque  vestris 
&  infantibus  omnibusque  vestris  infaiiti- 
bus  omnibusque  vestris  successoribus  &  cui 
dare  vel  dimittere,  vendere  seu  impigno- 
rare  volueritis,  pro  vestra  predicta  pecu- 
nia  &  convenientiis  pro  pignore  vobis  trado 
&  mito  jure  &  more  pignoris  pro  supra- 
dictis  duodecim  milibus  solidorum  Melgo- 
riensium, quos  pro  me  persolvistis  Isariio 


'  Château  de  Foix,  caisse  22.  [Doat,  vol.  169, 

{"  255.] 


An 
•"4 


809 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  810 

curam  &  plenariam  administrationem  to- 


An 
1Z24 

24  octo- 
bre. 


Bcrnardo  a  qiio  oniiiia  predicta  liio  &  re- 
dimo,  &  bene  a  vobis  ex  hac  pecunia  per 
pacatum  me  teneo.  Et  de  omiii  predicto 
pigiiore  ego  &  mei  successores  erimus  vo- 
bis &  vestris  successoribus  pro  nobis  & 
pro  Trencavello  vîcecomite  boni  guirentes 
ab  omnibus  amparatoribus  &  ei  laudare 
vobis  faciemus,  &  sic  totum  vobis  habcre  & 
tenere  faciam,  &  convenientiam  firmani  & 
bonam  vobis  facio,  quod  dum  predictuin 
pignus  tenueritis,  nihil  ibi  ego  vel  viceco- 
mes  vel  aliquis  nostro  consilio  auferanius 
vel  forciemus  vel  capiamus  seu  petamus 
seu  adempremus  vel  hospitemur  sine  ves- 
tro  consilio,  unde  querimoniam  audiafis; 
quod  si  factuni  fuerit,  vobis  reddam  & 
emendabo  ad  vestri  voluntatem.  Tempus 
rediniendi  hujus  pignoris  est  de  festo  om- 
nium Sanctorum  in  alio.  Si  vero  tune  pre- 
dicta moneta  fuerit  mutata  aut  pondère 
aut  legc  deteriorata,  dabo  vobis  argentum 
pro  valitudine,  ad  computum  unius  marche 
pro  singulis  quingenfis  solidis  Melgorien- 
sibus,  donec  ita  in  bonis  marchis  puri  ar- 
genti  totum  vobis  persolvatur.  Omiies  vero 
redditus  &  adempriva  Si  omnia  alla,  que  de 
predicto  pignore  habueritis,  queque  sint, 
impcrpetuum  vobis  dono  jure  boni  [ac] 
pcrfecti  doni,  ut  non  compu(entur  vobis 
in  paccamentiim  vestre  peccunie.  Et  pro- 
mitto  vobis  quod  contra  non  veniam  ali 


An 
1224 


tius  vicecomitatus  Biterrensis,  Carcassone 
&  Redensis  &  Albiensis  pro  domino  vice- 
comité  Trench^vello,  consobrino  meo,fide 
bona  omnique  fraude  sublata,  &  per  eun- 
deni  dominum  Trencavellum,  &  pro  évi- 
dent! utilitate  sua,  &  per  me  ipsum  atque 
peromnem  nostram  posteritatem,  cum  hac 
publica  scriptura  in  perpetuum  valitura 
dono  &  concedo  &  nunc  de  presenti  irre- 
vocabiliter  trado  vobis  duobus  fratribus, 
scilicet  Frotardo  &  Poncio  de  Sancto  Fe- 
lice,  filiis  quondam  Sicardi  de  Oronzaco 
&  domine  Aicelene  uxoris  ejus,  &  omni 
vestre  vestrorumque  posteritati,  scilicet 
ad  feudum  honoratum,  totum  ipsum  hono- 
rem  quem  Bernardus  Amalricus  de  Oron- 
zaco quondam  habuit  &  tenait  seu  aliqua 
persona  pro  eo  in  Castro  de  Oronzaco 
atque  in  omnibus  suis  terminiis  &  in 
omni  patria  Minerbensi,  scilicet  homines 
&  feminas  ubicumque  sint  &  permaneant 
de  illa  dominatione,  terras  atque  vineas, 
mansos  ac  mansiones,  ortos,  ortales,  prata 
&  pascua,  cultum  &  incultum,  aquas  &  ri- 
parias,  nemora  &  garrigas,  molendina  & 
molendinaria,  censa  &  usatica,  dominafio- 
ncs  8:  foriscapia,  exitus  atque  introitus, 
munitiones  &  fortezas  &  omnia  alia  jura 
&  terre  mérita,  quecumque  nominari  pos- 
sint  expresse  usui   hominum   pertinentia. 


quo   jure   divino  vel    humano   vel   aliqua      prout   mcliiis    &   plenius    ipse   Bernardus 


consuetudiiie,  &  sic  ex  certa  scicntia  re- 
nuncio  &  spontc  promitto  non  invilus. 

Testes  hujus  rci  sunt  rogati  &  vocati 
Isarnus  de  Aragone,  Petrus  Rogerii  Mira- 
piscis.  Lupus  Fuxi,  Raniundus  Cato,  Isar- 
nus Bernardi,  Petrus  R.  deTonenx,  Petrus 
de  Sancto  Michaeli,  Ramundus  Garsias, 
Isarnus  de  Prolano,  Bernardus  Hugo,  Ra- 
mundus Rogerii  Orssantii,  Bernardus  de 
Pomars.  Facta  caria  ista  mense  octobris, 
feria  septima,  régnante  Lodovico  rcge 
Francie,  anno  ab  Incarnationc  Christi 
millesimo  ducentesimo  vigesimo  quarto. 
Guillelmus  Hugo  de  Fanojove  scripsit. 

II.  Anno'  M°  ce  XX"  IV  Incarnacionis 
dominice.  Cunctis  bec  audientibus  sit  ma- 
nifestum,  quod  ego  Rogerius  Bernardi,  Dei 
gratia  cornes  Fuxensis,  habens  &   gerens 

■  [Doat,  vol.  169,  P'  253.] 


Amalricus  tcnebat  &  possidebat  in  supra- 
dictis  locis  in  vita  sua,  scilicet  ratione 
hereditatis  vel  successionis  seu  adquisitio- 
nis  sue  vel  alio  quolibet  modo.  Sub  îali 
quidem  pacto  &  forma  totum  prescriptum 
honorem  vobis  concedo  &  laudo  &  per 
firmam  donationem  confirmo,  ut  illum  a 
modo  teneatis  &  habealis  &  pro  vestro 
jure  possideatis  &  quod  domino  Trenca- 
vello viccconiiti  fidèles  milites,  &  homines 
sitis,  &  quotieiis  in  suis  negotiis  ipse  vel 
aliquis  pro  eo  vos  commonuerit,  fideli- 
ter  ratione  hujus  doni  quasi  milites  sui  ei 
serviatis  &  quod  ipse  dominus  vicecomes 
faciat  vobis  ipsum  honorem  tenere  &  ha- 
bcre, &  erit  vobis  guirens  de  omni  ampa- 
ratore.  Et  etiam  ego  teneor  vobis  pro  eo 
{[uod  sim  vobis  guirens  in  predicto  honore, 
si  forte  aliqua  persona  in  vestris  juribus 
aliquid    revocaverit.    Igitur    nos   predicti 


An 
1224 


811 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


812 


duo  fratres,  scilicet  Frotardus  &  Poncius 
de  Saiicto  Felice,  super  omnibus  predic- 
tis  accipientes  prescriptum  laudamentum, 
concessionem  &  donatioiiem  a  te  domino 
Rogerio  Beniardi  comité,  piomittimus  do- 
mino Trencavello  vicecomiti  &  firmiter  ei 
tenemur  servira  in  omnibus  promovendis 
suis  negociis,  sicut  fidèles  milites  &  ho- 
mines  sui,  quociens  ipse  vel  aliquis  pro  eo 
nos  comonuerit,  pro  posse  &  viribus  nos- 


folentz,  que  ex  causa  dicte  permutationis 
mihi  dedistis  &  tradidistis,  sic  quod  inde 
me  teneo  pro  paccafo  &  exceptioni  rei  non 
accepte  seu  tradite  renuntio.  Et  pro  dicta 
permutatione  insuper  mihi  dedistis  tria 
milia  solidorum  Caturcensium,  de  quibus 
confiteor  mihi  satisfactum  esse  a  vobis 
vera  &  reali  numeratione,  renuntians  ex- 
ceptioni non  soluté  &  non  numérale  pe- 
cunie,  &  exceptioni   in   factum,  &  omni 


tris  in  eternum.  Et  quod  ita  sicut  domi-      alii  juri  mihi  super  hoc  competenti.  Per- 


num  nostrura  illum  teneamus  &  servia- 
mus  &  istud  presens  hominium,  quod  ei 
nunc  pro  predicto  dono  in  presenti  fa- 
cimus,  fideliter  honori  &  utilitati  sue  ob- 
servemus,  in  nostra  bona  fide  promitimus. 
Horum  omnium  testes  sunt  Bernardus 
Otonis  de  Monteregali,  Bernardus  Sancti 
Laurentii,  Petrus  de  Sancto .  Laurencio 
consobrinus  ejus,  Raimundus  Amelius  de 
Alsona,  Guillelmus  Arnaldi  de  Sopez,  Pe- 
trus de  Gogencis,  subvicarius  Carcassone, 
Poncius  de  Caunis  atque  Petrus  Martini, 
scriptor  publicus  Carcassone,  qui  hec 
scripsit,  présente  avunculo  suo  Arnaldo 
Sartore  notario  publico,  quinta  feria,  nono 


muto  siquidem  &  ex  causa  permutationis 
trado  vobis  domino  comiti  supradicto  & 
successoribus  vestris  partem  meam  dicti 
casfri,  pleno  jure  &  perpetuo  possiden- 
dam,  libère  &  quiète,  &  eam  de  meo  jure 
in  vestrum  transfero.  Permuto,  inquam, 
dictam  partem  meam  liberam  &  absolutam 
&  absque  omni  impedimento,  per  me  & 
per  omnes  successores  meos,  cum  omnibus 
pertinentiis  suis,  videlicet  munitionis  & 
ville,  &  hominum  &  mulierum,  &  edificio- 
rum,  sensuum  (sic')  &  justiciarum,  &  fir- 
mantiarum  &  toltarum  &  quistarum  & 
ademprivorum ,  &  juriditionis  &  tocius 
dominationis  &  juris  ad  me  pertinentis  in 


rege. 


kalendas    novembris,    régnante    Lodovico      predicto  Castro  ,  intus  &  extra  ,  scilicet  in 

molendinis,  aquis  aquarumve  decursibus, 
nemoribus,  patuis,  prediis  cultis  &  incul- 
tis,  &  tocius  dominacionis  &  juris  ad  me 
pertinentis  in  tenemento  &  honore  seu 
territorio  dicti  castri,  &  in  omnibus  hic 
expressis  &  non  expressis,  que  occasione 
predicti  castri  ad  me  pertinent  vel  perti- 


241, 


CLIX 


Promesse   de  mariage  entre  la  fille  de      „ere  debent,  excepte  jure  quod  ego  habeo 
Mainjroy  de  Rahastens  &•  Bertrand, 
frère  du  comte  de  Toulouse\ 


IN  nomine  Domini.  Certum  sit  &  mani- 
festum  presentibus  &  futuris  presentem 
paginam  inspecturis,  quod  ego  Matfredus 
de  Rabastenx,  mera  &  spontanea  volun- 
tate,  nec  fraude  nec  aliqua  machinatione 
inductus  vel    dolo,  permuto  &   ex   causa 


apud  Rocam  vel  aliquis  pro  me,  cocum- 
que  modo 5  pro  quo  jure,  quod  ego  ibl 
habeo  vel  aliquis  per  me,  debeo  vobis  fa- 
cere  albergam  singulis  annis  ad  decem 
equos;  &  excepto  eo  quod  Berengarius  de 
Sancto  Gervasio  habebatapud  Paracoll,  & 
excepto  eo  quod  habeo  apud  Pennam  & 
apud  l.ussnag  &  in  honore.  Promitto  in- 
super per  soUemnem  stipulafionem  &  sub 


permutationis  firme  &  inrevocabilis  trado      obligatione    omnium    bonorum    meorum, 


vobis  domino  Ramundo,  Dei  gratia  duci 
Narbone,  comiti  Tolose,  marchioni  Pro- 
vincie,  totam  partem  meam  castri  de  Po- 
diocelso  pro  castris  de  Cestarol  &  de  Co- 

'  Trésor  des  chartes  j  Toulouse,  sac  21,  n.   11. 
[J.  33o,  original.] 


per  me  &  per  omnes  successores  meos,  vo- 
bis domino  comiti  supradicto  &  succes- 
soribus vestris  ,  me  dictam  partem  cum 
omnibus  pertinentiis  suis  jure  salvare  8c 
defendere,  &  ratione  evictionis  in  totiim 
[vel]  in  partem  contingentis,  me  vobis 
oblige   me    &   omnia  bona  mea,  si  forte 


An 
1224 


An 
1224 


8i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


814 


Kd.oric. 

t.  111, 
col.  299. 


uxor  niea  vcl  aliquis  homo  seu  millier 
aliquid  peteret  vel  jure  evinceret.  Et  si 
dicta  pars  plus  valet  eo ,  quod  niihi  datis 
ex  causa  dicte  permutationisj  illud  totum 
vobis  &  vestris  gratis  dono  donatione 
firma  inter  vivos  facta,  renuntians  omni 
juri  scripto  &  non  scripto,  canonico  & 
civili,  promulgato  &  promulgando,  com- 
petenti  &  competituro.  Predicta  autem 
castra  de  Sestarol  &  de  Coffolentz  ego  & 
onines  heredes  &  Successores  mei  tene- 
bimus  a  vobis  in  feudum,  &  inde  erimus 
vestri  milites  &  vestri  homines,  &  inde 
exercitum  &  cavalgadam  &  placitum  8c 
guerram,  contra  quoslibet  facere  volueri- 
tis,  faciemus.  Et  quod  predictam  permuta- 
tionem  &  omnia  supradicta,  sicut  melius 
ad  utilitatem  vestram  intelligi  possunt , 
teiieam  &  observem  ,  &  contra  ea  nullo 
jure  nullaque  ratione  veniam,  per  me  vel 
per  interpositam  personam  per  stipula- 
tionem,  sub  obligatioiie  omnium  bonorum 
meorum  vobis  promitto  &  sacrosanctis 
Evangeliis  corporaliter  tactis  gratis  juro, 
cognoscens  sub  eodem  sacramento  quod 
totum  dominium  ipsius  castri  &  totum 
quicquid  habebam  in  ipso  Castro  &  quic- 
quid  ad  me  pertinebat  pro  ipso  Castro  , 
tenebam  a  vobis  in  feodum  &  inde  eram 
vester  miles  &  vester  homo.  Et  ego  Wil- 
lelmus  de  Rabastenx  ,  filius   Matfredi   de 


supradicto  &  successoribus  tuis  dicta  cas- 
tra de  Sestarol  &  de  Cofolentz,  pleno  jure 
&  perpetuo  possidenda,  libère  &  quiète, 
&  ea  de  nostro  jure  in  tuum  transferimus. 
Permutamus,  inquam,  dicta  castra  nostra 
libéra  &  absoluta  &  absque  omni  impedi- 
mento  &  sine  alberga  &  quisfa,  quam  ibi 
vel  inde  non  habeamus,  &  sine  exercitu 
vel  cavalgada,  nisi  de  aliis  locis  Albiensis 
diocesis  exercitus  vel  cavalgada  exiret,  de 
quibus  aliis  locis  si  pro  ipso  exercitu  vel 
cavalgada  pecuniam  haberemus,  de  ipsis 
castris  nullam  pecuniam  habeamus,  sed  tu 
inde  t:bi  servias  &  de  alberga,  sicut  volue- 
ris.  Permutamus  siquidem  predicta  castra 
per  nos  &  per  omnes  heredes  &  successo- 
res nostros,  cum  omnibus  pertinentiis  suis, 
&  totum  quicquid  ibi  habemus,  videlicet 
homines  &  mulieres  &  edificia  &  census 
&  justicias  &  firmantias  &  toltas  &  quis- 
tas  &  adempriva  &  strafas  &  pedagia  terre 
8i  aquarum  &  juridictiones  &  omnes  do- 
minationes  &  jura  ad  nos  pertinentia  in 
predictis  castris,  intus  &  extra,  in  molen- 
dinis  &  aquis  aquarumve  decursibus,  ne- 
moribus,  patuis,  prediis  cultis  &  incultis, 
&  omnes  dominationes  &  jura  ad  nos  per- 
tinentia in  tenemento  &  honore  seu  terri- 
torio  dictorum  castrorum  &  in  omnibus 
expressis  &  non  expressis,  que  occasione 
predictorum   castrorum   ad   nos  pertinent 


An 
1224 


Rabastenx  supradicti,  cognoscens  me  esse      vel  pertinere  debent.  Promittimus  insuper 


XV  annorum,  dictam  permutationem  & 
omnia  supradicta  laudo,  concedo  &  con- 
firmo.  Et  quod  ita  teneam  &  observem  & 
contra  nullo  tempore  veniam,  tactis  cor- 
poraliter sacrosanctis  Evangeliis,  juro. 

Idcirco  nos  Raimundus,  Dei  gratia  dux 
Narbone,  cornes  Tolose,  marchio  Provin- 
cie,  gratis  &  bona  fide,  nec  dolo  nec 
fraude  nec  aliqua  machinatione  inducti, 
permutamus  &  ex  causa  permutationis 
firme  &  inrevocabilis  tradimus  tibi,  Mat- 
fredo  de  Rabastenx,  castrum  de  Sestarol  & 
de  Cofolentz  pro  tua  parte  castri  de  Podio- 
celco  ,  quam  ex  causa  dicte  permutationis 
mihi  dedisti  &  tradidisti,  sic  quod  inde  nos 
tenemus  pro  paccatis  &  exceptioni  rei  non 
accepte  seu  tradite  renunciamus  &  omni 
alii  juri  nobis  super  hoc  compétent!.  Per- 
mutamus siquidem  &  ex  causa  permuta- 
tionis tradimus  tibi  Matfredo  de  Rabastenx 


per  sollempnem  stipulationem,  per  nos  & 
per  omnes  successores  nostros,  tibi  Mat- 
fredo, supradicto  &  successoribus  tuis  nos 
Je  jamdictis  castris  &  pertinentiis  suis 
jure  esse  guirentes  &  defensores.  Et  si 
iicta  castra  plus  valent  eo,  quod  nobis  de- 
Jisti  ex  causa  dicte  permutationis,  illud 
totum  tibi  &  tuis  donamus  donatione  firma 
&  inter  vivos  facta,  renunciantes  omni 
juri  nobis  compétent!  vel  competituro.  — 
Promittimus  insuper  tibi  Matfredo  supra- 
dicto &  tuis,  quod  aliquem  hominem  vel 
homines  de  Roca,  qui  sit  tuus  vel  illonim 
qui  per  te  aliquid  ibi  tenent,  nec  aliquem 
hominem  seii  homines  de  Garda  vel  de 
honore  nunquam  admittemus  in  libertati- 
bus  ,  quas  forte  daturi  sumiis  hominibus 
Podiicelsi.  Pro  qua  permutatione ,  quam 
tu,  Matfrede  supradicte,  fecisli  nobis  de 
Podiocelso ,   damus    Comtoresse   filie   tiio 


An 
1224 


8l5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


816 


An 

1225 


Bertraiidum  fratrem  nostrum  in  virum,  & 
eidem  Bertraiido  &  iiifantibus  quos  a  dicta 
filia  tua  habuerit  &  eoriim  ordinio  in 
perpetiiuni  damus  &  concedinuis  Bruni- 
quellum  &  lionorem  &  Salvaiiiaciim  & 
honorem,  eo  videlicet  modo,  qiiod  si  pre- 
dicfa  filia  Bertrando  fratii  nostro  siiper- 
vixerit  &  ex  ea  infantem  vel  infantes  ha- 
buerit, quanidiu  sine  vire  stare  voluerit, 
habeat  &  teneat  predictam  hereditatem.  Si 
vero  alii  vire  adherere  vellet,  laudamus  & 
concedimus  &  donamus  predicte  filie  tue, 
cum  infante  &  sine  infante,  ad  faciendum 
suam  voluntatem,  decem  niilia  solidorum 
Caturcensium,  quos  eidem  assignamus  su- 
per Salvaniacum  &  super  honorem ,  ut 
ipsum  casfrum  habeat  &  teneat  &  hono- 
rem, quousque  nos  eidem  filie  tue  predic- 
tam pecuniam  persolvamus.  Et  quod  ita 
hcc  omnia  teneamus  &  nullatenus  unquam 
contraveniamus,  tactis  corporaliter  sacro- 
sanctis  Evangeliis,  juramus.  Actum  fuit 
hoc  &  laudatum  mense  decembri,  anno 
Incarnationis  dominice  M''CC°xx"lV''.  Ho- 
rum  omnium  suiit  testes  Sicardus  vicc- 
comes  Lautricensis,  Poncius  de  Olargio, 
Pilusfortis  de  Rabastenx,  Hugo  del  Faro, 
Bernardus  de  Penna,  Calvetus  de  Malafal- 
guerra  ,  Berengarius  de  Sancto  Johanne, 
Azemarius  de  Rabastenx,  Poncius  de  Ra- 
bastenx, Arnaldus  de  Monteacuto,  Guillel- 
mus  Saisset,  Galterius  Guitardi,  Ysarnus  de 
Tauriaco,  Guillelmus  de  Brolio,  Galterius 
de  Sancto  Johanne,  Petrus  de  Galliaco, 
Bertrand  us  de  Monasterio  &  Johannes 
Aurioli,  notarius  domini  comitis  supra- 
dicti,  qui  maudato  utriusque  partis  hec 
scripsit. 


542.  —  CLX 
Mémoire  sur  le  concile  de  Bourges  \ 

ANNO  M  ce  XXV'  convocatum  est  conci- 
lium  Bituricis  a  Romano,  (ituli  Sancti 
Angeli  diaconi   cardinali,  in  quo  fueruut 


principaliter  xiv  archiepiscopi  &  duo  ab- 
sentes, de  quorum  provinciis  cpiscopi  in- 
terfuerunt.  Fuerunt  autem  omnes  episcopi 
pariter  cxiii,  abbates  vero  D  &  xx,  excep- 
tis    procuratoribus.    Et   traclatum    est   ibi 

de comitis  S.  Egidii  &  de  terra  Albi- 

gensi.  Hoc  anno  mortuus  est  filius  Phi- 
lippi  Ludovicus  rex  Franciae  &  multi  alii 
nobiles  in  terra  Albigensium,  &  eodem 
anno  successit  ei  in  regnum  Ludovicus 
filius  suus  habens  annos  xil. 


243.  —  CLXI 

Avis  des  barons  du  royaume  touchant 
l'ajfaire  d' Albigeois  \ 

PHILIPPUS  ,  comes  Bolonie  &  Clarimon- 
tis,  comes  Petrus  Britannie,  comes 
Robertus  Drocensis,  comes  Carnotensis, 
comes  Sancii  Pauli,  comes  Rociaci,  comes 
Vindocinensis,  Matheus  de  Montemoren- 
ciaco  Francie  constabularius,  Robertus  de 
Cortenaio  buticularius  Francie,  Ingeran- 
nus  de  Cociaco,  senescallus  Andegavie, 
Joannes  de  Nigella,  vicecomes  Sancte  Su- 
sanne,  vicecomes  Castriduni,  Savaricus  de 
Maloleone,  Thomas  de  Cociaco,  Rober- 
tus de  Cociaco,  Galterius  de  Jovigniaco, 
Galterius  de  Rinello,  Henricus  de  Soliaco, 
Philippus  de  Nantolio  ,  Stephanus  de  Sa- 
crocesare  ,  Renatus  de  Montefalcone  , 
Guide  de  Ruppe,  Renatus  de  Ambianis, 
Robertus  de  Pissiaco,  Bochartus  de  Mal- 
liaco,  Florentins  de  Hangesia,  omnibus  ad 
quos  littere  présentes  pervenerint  salutem 
in  Domino.  Novcritis,  quod  propter  amo- 
rem  Jesu  Christi  &  fidei  Christiane  necnon 
&  honorem  karissimi  domini  nostri  Ludo- 
vici,  régis  Francie  illustris  &  '"egni,  lau- 
damus ei  &  consulimus,  ut  negotium  terre 
Albigesii  sibi  assumât.  Et  promittimus  su- 
per fidem  quam  ei  debemus,  quod  nos  ju- 
vabinius  eum  bona  fido,  sicut  dominum 
nostrum  ligium,  usque  ad  ipsius  negotii 
consummationem  vel  quamdiu  in   eo   ne- 


An 

1220 


An 
I  226 

janvier. 


l'M.oric. 

t.  III, 

col.Joo. 


Mss.   171   Ae  la  reine  tïe  SuèJe  à  Rome, 
Le  ms.  porte  Mctxxv. 


'  Trésor  des  chartes)  Albigeois,  n.  1  ih,[h  428  j 
origiiiiil  scellé.] 


An 

I2ZÛ 


817 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


818 


An 

I  226 

janvier. 


gotio  laborabit.  Acfum  Parisiiis,  auno  Do- 
niiiii  M°  ce  xx°  V»,  mense  jaiiuario.  Scellé 
de  vingt-neuf  sceaux. 


244.  —  CLXII 

Lettres  du  légat  6"  des  évêques  du 
royaume,  touchant  l'affaire  d'Albi- 
geois ' . 

I.TiOMANUS,    Dei    miseratione    Sancti 


Xv  Angeli  diacoiius  cardiaalis,  Aposto- 
lice  sedis  legatus,  Remensis,  Bituricensis, 
Senonensis,  Rothomageiisis,  Turonensis 
archiepiscopi,    Belvacensis,   Lingonensis,      de  décima  illa,  nec  prelati  nec  clerici  de 


competentem  prestent  satisfactionem  do- 
mino regi  &  suis,  &  regnum  egrediantur 
illi  guerreatores  vel  invasores  qui  sunt  de 
extra  regnum.  Item  excommunicamus  om- 
nes  illos  qui  sunt  de  regno  Francie,  qui 
iiiter  se  guerram  moverint,  nisi  treugam 
vel  pacem  lacèrent  ad  mandatum  domini 
régis.  Quia  vero  negotium  istud  magnum 
est  84  magnos  sumptus  exigit  &  expensas, 
promisimus  &  promittimus  domino  rcgi 
dare  decimam  omnium  proventuum  eccle- 
siasticorum  legationis  nostre  usque  ad 
quinquennium,  si  tantum  negotium  dura- 
verit,  deductis  expensis  illis  que  prove- 
niunt  ex  cultura  vinearum  &  agrorum. 
Hospitalarii  autem  &  Templarii,  Cister- 
cienses  &  Premonstratenses  nihil  solvent 


An 

122(5 


Laudunensis,  Noviomensis,  Sylvanecten- 
sis,  Morinensis,  Carnotensis,  Parisiensis, 
Aurelianensis,  Altisiodorensis,  Meldensis 
episcopi,  omnibus  présentes  litteras  ins- 
pecturis  salutem  in  Domino.  Noverit  uni- 
versitas  vestra,  quod  cum  dominus  noster 
Ludovicus,  rcx  Francorum  illustris,  ad  ho- 
norem  Dei  &  fidei  Christiane  negotium 
Crucis  assumpserit  contra  Albigenses  here- 
ticos  &  pravitatem  hereticam  expugnan- 
dam  ,  nos  ipsum  regem  ,  familiam  suam  & 


familia  sua  qui  personaliter  in  hoc  negotio 
laborabunt,  nec  alii  clerici  quos  legatus  ik 
dominus  rex  elegerimus  idoneos  ad  perso- 
naliter laborandum  in  hoc  negotio.  Fict 
autem  solutio  décime  duobus  terminis,  in 
festo  omnium  Sanctorum.  Pecuniam  autem 
illam  proveuientem  ex  illis  proveutibus 
percipiet  &  cxpendet  dominus  rex  pro 
voluntate  sua,  quamdiu  erif  in  negotio 
illo,  ])er  se  vel  per  suos,  bona  fide,  sicut 
negotium   illud   cxegerit    memoratum.    Ut 


lid.orid. 

t.  iiir 

col.  3oi. 


regnum  suum  &  omnes,  qui  cum  eo  in  hoc      autem  hec  nota  sint  &  inconcussa  perma- 


negotio  ibuut  &  laborabunt,  in  ecclesie 
protectione  suscepimus,  quamdiu  fuerint 
in  servicio  Jesu  Christi  ,  &  conccssimus 
eisdem  autoritate  Dei  omnipotentis  & 
beatorum  apostolorum  Pétri  &  Pauli  & 
nostra,  indulgentiam  quam  habent  cruce- 
signati  de  terra  Jerosolimilana,  sicut  etiam 
continetur  in  Laterancnsi  concilio.  Et  ex- 
communicavimus  84  excommunicatum  de- 
nuntiamus  Raimundum,  lilium  Raimundi 
quondam  comitis  Tholosani ,  fautores, 
complices  suos  &  omnes  ,  qui  consilium  ei 
ilederint  contra  Ecclesiam  &  fidem  Chris- 
tianam  &  regem  Francie,  qui  pio  ea  def- 
fendenda  laborat.  Item  excommunicamus 
omnes  illos,  qui  guerrearent  vel  invaderent 
regnum  Francie,  sive  sint  de  regno,  sive 
sint  de  extra  regnum,  statiientes  ut  a  sen- 
tentia  excommunicationis  nullatenus  ab- 
solvantur,   donec    de    damnis    &    injuriis 

'  Mis.  Colhert,  n,  i6C<).    [Lat.  9778,  f"  272  c] 


néant,  presentibus    litteris   sigilla    nostra 
fecimus  apponi. 

II.  Romanus'  Dei  miseratione  Sancti 
Angeli  diaconus  cardinalis,  Apostolice  se- 
dis legatus,  Remensis,  Bituricensis,  Se- 
nonensis, Rotomagensis,  Turonensis  ar- 
chiepiscopi, &  Belvacensis,  Lingonensis, 
Laudunensis,  Noviomensis,  Silvanecten- 
sis,  Morinensis,  Carnotensis,  Parisiensis, 
Aurelianensis,  Altissiodorensis,  Meldensis 
episcopi,  omnibus  ad  quos  littere  présen- 
tes pervenerint  salutem  in  Domino.  No- 
verit universitas  vestra,  quod  cum  dominus 
noster  Ludovicus,  rex  Francie  illustris,  ad 
honorem  Dei  &  ad  exhoriationem  nostram 
contra  Albigenses  &  inimicos  fidei  signum 
crucis  de  manu  nostri  legati  susccpisset, 
ante  reccptionem  dixit  &  protestatus  est, 
quod   ex   ista   crucis    assumptionc    &    tali 

'  Trésor  des  chartes;  Albigeois,  n.  1.  [].  .(28 j 
original.] 


An 
I  226 


An 

1226 


8ig 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


820 


An 
122Ô 


vestre  niansuefo  moderamini  liberaliter 
committentes.  Preterea  noscat  vestra  su- 
blimitas, quod  P.  de  Laurano  domiuus  Ca- 
baret! &  P.  Rogerii  frater  ejus  &  Jordanus 
Cabaret!  &  multi  alii  sunt  iii  omnibus  & 
per  omnia  gressuum  nostrorum  vestigia 
secuturi.  Et  si  quis  clericus  vel  laicus  (sic) 
ad  nostros  fines  volueritis  destinare,  per 
eumdem  super  premissis  magestatis  vestre 
celsitudinem  certificare,  remotis  ficte  men- 
tis ambagibus,  copiosius  satagemus,  si  vos 
nobis  in  mandatis  dederitis  guerram  con- 
tra hostes  vestros  quoslibet,  postposita 
cunctatione,  quibuslibet  viribus  peracturi. 
Et  super  hoc  nobis,  si  placet  vestre  celsi- 
tudini,  voluntatis  régie  beneplacitum  res- 
cribatis. 

II.  Sit'  presentibus  &  futuris  manifes- 
tum  quod  ego  B.  de  Alion,  tactis  corpora- 
liter  sacrosanctis  IV  Evangeliis,  juravi  in 
manibus  venerabilis  patris  G.  abbatis  Ar- 
durelli,  me  stare  voluntati  &  arbitrio 
sancte  Romane  ecclesie  in  omnibus  &  per 
omnia,  sicut  a  principio  crucesignatorum 
juravi  in  manus  domini  S.  bone  memorie 
comitis  Montisfortis,  &  etiam  in  manibus 
domini  nostri  A.  comitis  filii  ejus.  Et  sicut 
fidem  sancte  matri  Ecclesie  &  dictis  nobi- 
libus  dominis  nostris  usque  modo  servavi, 
item  fidem  integram  domino  meo  Ludo- 
vico,  illustri  régi  Francorum,  me  exhibitu- 
I.  QERENISSIMO  domino  Ludovico,  Dei  rum  proraitto,  me  &  omnia  castra  mea  po- 
O  gratia  régi  Francorum,  B.  Otonis,      nens  &  exponens  arbitrio  voluntatis  sue, 


voto  emisso  non  vult  nec  intendit  obli- 
gari  ad  niorandum  in  terra  Albigesii,  nisi 
quantum  sibi  placuerit,  nec  ad  reverten- 
dum  illuc,  cum  inde  redierit,  &  quando 
placuerit  ei  de  terra  recedere,  possit  sine 
scrupulo  conscientie  quantum  ad  Deum 
&  Ecclesiam  redire,  &  heredes  suos,  si  de 
eo  contingeret  humanitus,  non  vult  ex  bac 
crucis  assumptione  &  voto  aliquo  modo 
teneri.  Nos  autem,attendentes  pium  ipsius 
propositum  &  sanam  intentionem,  &  quod 
nullus  ex  voto  nisi  voluntarie  obligatur, 
nec  etiam  filii  ex  patris  voto  tenentur,  nos 
legatus  signum  crucis  ei  dedimus,  non  in- 
tendentes  nec  volentes  ipsum  obligari  ex 
hac  crucis  assumptione,  nisi  secundum 
quod  ipse  superius  est  protestatus.  Ut  au- 
tem  hec  nota  sint  &  inconcussa  perma- 
neant  ,  presentibus  litteris  sigilla  nostra 
fecimus  apponi.  Actum  Parisius,  anno  Do- 
mini M" ce xx" V,  mense  januario.  Scellé 
de  dix-sept  sceaux. 


245.  —  CLXIII 

Soumission  de  divers  seigneurs  de  la 
Province  au  roi  Louis  VI1I\ 


An 
1226 


Éd.orig. 

t. 111. 
col.  3o2. 


dominus  castri  de  Laurac  ,  salutem  &  tam 
voluntariam  quam  debitam  in  omnibus 
subjectionem.  Ad  nostram  audienciam  no- 
verit  majestatis  vestre  serein  tas  pervenisse, 
quod  dominus  cardinalis  decrevit  totam 
terram  Tolosani  comitis  vestro  doniinio 
maucipandam.  Super  quo  totis  visceribus 
exultamus,    quia    utilitatis    hune    fructum 


non  modicum  exoptnmus,  &  maxime  quia      apud  castrum  de  Soni. 


sub  umbra  alarum  vestrariim  ac  moderato 
regimine  subsistere  affectamus.  Verumta- 
men  cum  nos  plurima  in  istis  finibus  pos- 
sideamus  ,  ego  &  fratres  mei  cum  pâtre 
iiostro  dicta  castra  faciendis  voluntatis 
vestre  beneplacitis,  salvo  jure  nostro,  offe- 
rimus,  nosmetipsos  ac  nostra   serenitatis 

'  Registrum   curiae  Franciae.    [Original,  Trésor 
ùcs  chartes,  J.  400  j  promesses,  n.  71.] 


III.  Pateat'  universis,  quod  anno  domi- 
nice  Incarnationis  M''cc"'xx''Vl",  ego  Pon- 
tius  de  Tezano,  non  coactus  neque  cir- 
cumventus,  sed  ex  mea  &  propria  voluntate 
juro,  tactis  sacrosantis  Evangeliis,  in  mani- 

'  Manuscrits  Colhert ,  n.  2422.  [Latin  998S, 
{"  91   a.] 

'Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  3,  n.  i, 
[J,  3o5j  original.) 


An 

1226 

16  mars. 


promittens  me  per  sacramentum  corpora- 
liter  prestitum  obedire  &  obsequi  manda- 
tis ipsius  per  omnia.  Et  ad  majorem  firmi- 
tatem,  presentem  cartulam  sigilli  nostri 
munimine  roboravi.  Et  ego  G.,  dictus  abbas 
Ardurelli  predictus,  qui  hoc  sacramentum 
recepi  ,  sigillum  meum  apposui  ,  anno 
Christi  m" cC xx" V°,  xvii  kalendas  aprilis, 


An 
1226 


821 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


822 


bus  domînî  Bernardi  Biterrensis  episcopi,  Pierre  liaimonJ  de  Cornelîlan,  Pons  d'O- 

recipieiitis  pro  domino  Petro  Narbonensi      largues,   Guillaume-Pierre  de    Vintron,   Bé- 
electo,    me    parère    universis    &   siiigulis      renger  de  Puiserguier,  Frotard  d'Olargues, 


An 
r  226 


mandatis  domini  Romani,  Sancti  Angeli 
diaconi  cardinalis,  Apostolice  sedis  legati, 
super  illis  omnibus,  pro  quibus  sum  &  fui 
excommunicatus  per  legatum  vel  legatos 
ecclesie  Romane  vel  etiam  per  delegatum 
seu  delegatos  eorumdem,  aut  etiam  per 
judicem  seu  judices  ordinarios,  vel  etiam 
ipso  jure.  Item  juro,  sacrosanctis  Evan- 
geliis  manu  tactis,  quod  ego  parebo  simi- 
liter  omnibus  mandatis  domini  Ludovici 
régis  Francie  &  omnimode  voluntati  ip- 
sius,  absque  conditione  aliqua.  Promit- 
tens  quod  ex  quo  recepero  mandatum, 
non  recipiam  Raimundum  ,  filium  Rai- 
mundi  quondam  comitis  Tolosani,  &  co- 
mitem  Fuxi  vel  Trencavelhim,  quem  vo- 
cant  vicecomitem  Biterrensem,  vel  alios 
inimicos  ecclesie  vel  eorum  fautores  & 
coadjutores,  nec  eis  arma  seu  victualia 
ministrabo,  nec  in  aliqiio  eisdem  impen- 


Pierre  de  Villeneuve,  &c.  firent  une  semblable 
soumission,  le  même  jour  ou  quelques  jours 
après. 

IV.  Serenissimo  '  &  preclaro  viro  Ludo- 
vico  ,  Dei  gratia  illustri  régi  Francie,  sui 
fidèles  O.  Guarini  &  G.  Meschini  frater 
ejus,  salutem  &  devotam  ad  obsequium 
voluntatem.  Cum  nos  habeamus  ab  eccle- 
siis  Dei  totam  terram  nostram,  &  maxime 
ab  ecclesia  Mimathensi  &  a  monasterio 
Sancti  Egidii,  propter  quam  dictis  ecclesiis 
feudales  sumus  pariter  &  fidèles,  &  cum 
prcdictarum  ecclesiarum  jurisdictio  &  do- 
minatio  ad  coronam  regni  vestri  nuUo 
mediante  pertineat,  fidem  &  devotioaem 
atque  servitium  quod  vobis  placuerit  vobis 
offerimus,  tamquam  domino  principali,  & 
si  exercitum  vestrum  transire  contigerit 
per  episcopiam  Aniciensem  &  Mimathen- 
sem  ,  ipsum  recipiemus  &  tractabimus  cum 


dam  consilium  vel  auxilium  contra  volun-  honorificencia,  &  ut  brevius  nos  expedia- 
tafem  domini  régis  &  domini  cardinalis.  mus,  quidquid  preceperitis  faciemus.  Ad 
Et  quandocumque  dominus  rex  vel  alius  quod  plenius  intimandum  &  responsum 
nomine  suo  venerit,  ipsum  recipiam,  para-  seu  mandatum  vestrum  reportandum,  sta- 
tus obedire  in  omnibus  tam  ipsi  quam  do-  tuimus  coram  vobis  dominum  nostrum  P. 
mino  cardinali,  &  omni  devotione  débita  abbatem  Sancti  Egidii,  qui  optime  novit 
[ac]  subjectione  servire,  ponens  &  expo-  devotionem  nostram  ad  negotium  pacis  & 
nens  personam  8c  totam  terram  meam  ad  fidei,  &  quod  non  est  nobis  pax  nec  con- 
omnera  voluntatem  &  mandatum  eorum,  cordia  cum  R.,  filio  quondam  Raifnundi 
ut  proraissa  fideliter  compleantur  &  sine  comitis  quondam  Tolose.  Datum  apud 
fraude  serventur.  Quod  si  forte  contrave-  Montemfortem,  x^vii"  kalendas  maii. 
nero,  volo  quod  tota  terra  mea  cadat  in  V.  Ego'  Petrus  Bermundus,  dominus  Sal- 
commissum,  absolvens  homines  meos  ab  vii,  notum  facio  omnibus,  quod  ego  recog- 
hominio  &  fidelitate  qua  mihi   tenentur.  nosco  me  tenere  Salvium,  Andusiam,  &  id 


Item  juro  quod  parebo  mandatis  domini 
electi  Narbonensis  vel  episcopi  diocesani 
super  decimis ,  quas  teneo  vel  alius  tenet 
nomine  meo,  &  cum  requisitus  fuero,  fa- 
ciam  inde  instrumentum  solutionis.  Et  ad 


de  quo  sum  tenens  apud  Alestum,  &  om- 
nia  alia  castra  mea  de  domino  rege  Fran- 
cie 8c  heredibus  suis,  exceptis  illis  que 
sunt  de  episcopo  Lodovensi,  videlicet  Ma- 
derias,  8c  que  sunt  de  episcopo  Nemau- 


majorem  firmitatera   predictis  apposui  si-  sensi,  videlicet  Montempesatum,  8c  de  epi- 

gillum  meum.  Datum  apud  Aspiranum,  in  scopo  Uticensi,  videlicet  Sorberiam  ,  8c  de 

ecclesia  Sancti  Romani  ,  in  presencia  Be-  episcopo  Agathensi  id  quod  habeo  in  dio- 

rengarii"  de   Podiosoriguerio  ,    Poncii    de  cesi  sua,  8c  de  episcopo  Vivariensi  id  quod 

Olargio,  Frotardi  de  Olargto  fratris  ejus,  habeo  in  diocesi   sua,   salvo   jure  domini 


Pétri  Ramundi  de  Corneliano,  G.  Pétri  de 
Vintrono,  Engelberti  archidiaconi  Biter- 
rensis, G.  de  Aurasica,  scriptoris  domini 
episcopi  Biterrensis,  qui  hec  scripsit  aipio 
quo  supra,  xvni  kalendas  maii. 


régis  quod  habet  in  Argcntaria  ;  8c  de  om- 
nibus supradictis  recepit  me  dominus  rex 

'  Registrum  curiae  Franàae.  [JJ,  3o*,  D,  n.  Xlii.l 
■  [JI.  3oS  D,  n.  ixi.J 


Éd.orîff. 

t.  iiir 

col.3o3. 


An 

1226 

i5  avril. 


An 

I  22(5 


An 
t'xiô 


823 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


824 


An 
I  226 

avril, 
apris 
le  ig. 


An 
I  226 

avril. 


lij.orig. 

t.  III, 
col.  304. 


Fraiicie  Ludovicus  in  homineni  ligiuni, 
salvo  in  omnibus  jure  suo.  Et  ego  super 
sacrosancta  juravi  domino  régi,  quod  om- 
nia  castra  que  teneo  de  ipso  tradam  ei  & 
heredibus  suis,  ad  magnam  vim  &  ad  par- 
vam,  pro  gravandis  hostibus  suis,  quotiens 
inde  a  domino  rege  vel  heredibus  suis 
fuero  requisitus,  salvis  tamen  mihi  reddi- 
tibus  &  aliis  possessionibus  meis.  Hiis  tes- 
tibus  P.  abbate  Sancti  Egidii ,  P.  de  Navis 
milite,  Hugone  de  Mirabellis  milite,  Rai- 
muiido  de  Beceda  causidico,  B.  de  Baire. 
Quod  ut  ratum  sit  &  slabile,  presentem 
paginam  sigilli  mci  munimine  roboravi. 


fidelitatis  per  manum  fratris  Ebrardi  tem- 
plarii  latoris  prescntium...  nobis  &  jure 
nostro  fideliter  conscrvandis  &  de  villa 
vestra  contra  inimicos  nostros  viriliter 
couservanda.  Actum  apud  [Sanctum  Ger- 
manunijinLaya,  annoDomini  M"'CC"xx°vi", 
mcnse  aprilis. 

III.  Ludovico'  Dei  gratia  régi  Franco- 
ruiii,  invictissimo  &  gloriosissimo,  scmper 
augusto,  domino  suo  carissimo,  dilecto  & 
soinper  diligendo  ,  G.  prior  ecclesie  Sancti 
Antonini  &  commune  totius  ville  conci- 
lium,  salutem  in  Domino  &  ad  omnia 
prosperum  eventum.  Quantam  gratiam,  qua 
non  meruimus,  totius  benignitatis  autor 
contulit  nobis  invenire  in  conspectu  ma- 
jestatis  vestre  ,  ut  ecclesiam  nostram  & 
nos  &  villam  &  omnia  nostra  in  jus  & 
proprietatem  vestram  &  vestrorum  in  per- 
petuum  transferretis,  gratiam  referimus 
Jctes^  de  la  soumission  de  la  ville  de  jjjjj  ^^j^ri  totius  boni  &  vobis  in  quantum 
Saint- Anton'm,    en    Rouergiie,    au      possumus  &  in  quantum  sufficimus,  noti 


246. 


CLXIV 


roï  Louis  VIII'. 

I.  T7GO  Guido  de  Monteforti  notum  facio 
Cl  universis  tam  presentibus  quam  fu- 
turis  ,  quod  Sanctum  Antoninum  &  quic- 
quid  juris  habeo  in  eodcm  quitto  &  con- 
eedo  in  perpetuum  karissimo  domino  meo 
Ludovico,  régi  Francie  illustri ,  &  heredi- 
bus suis.  Actum  anno  Domini  M"cc''xx°vr, 
mense  aprili. 

II.  Ludovicus',  Dei  gratia  Franconim 
rex,  dilectis  suis  priori  ecclesie  Sancti  An- 
tonini que  sila  est  in  valle  nobili ville 

ipsius,  salutem  &  dilectionem.  Super  eo 
quod,  sicut  ex  tenore  litterarum  vestrarum 
accepimus,  vos  a  nobis  requirentes  quod 
vos  sub  nostra  protecfione  &  dominio  re- 


ficantes  benignitati  vestre,  quod  ad  dictum 
fratris  Ebrardi  templarii  &  latoris  pre- 
sentium  fecimus  fidelitatem  vobis  &  ves- 
tris  in  manu  prioris  ecclesie  nostre,  tactis 
sacrosanctis,  nos  duodecim-  consules  prc- 
dicte  ville,  scilicet  S.  de  Caissac,  Joanncs 
iilius  ejus,  Deodatus  de  Caissac,  G.  Ra- 
nuindi,  Bertrandus  de  Fontanis  &  R.  fra- 
tcr  ejus  &  Bertrandus  filius  ejus,  Johanncs 
de  Fontanis,  J.  de  Maillac,  P.  dei  Vallat, 
P,  dei  Trufe,  G.  Bernardi,  Donatus  &  alii 
xviil  quorum  nomina  hic  scripta  sunf, 
quos  elegimus  de  melioribus  ipsius  ville  : 
S.  Grimai  de  Valautris,  B.  fratrem  ejus, 
Grimaldum  de  Paillirels,  G.  Donadieu,  P. 
dei  Bosquet,  P.  Foie,  P.  G.  Bertrandus  de 
Granoillet,  Poncium  de  Trofe,  G.  Boreti, 


ciperemus,  universitati  vestre  grates  refe-      G.  de  Maillac,  G.  Bernart,  P.  de  la  Berau- 

rimus  ex  af'fectu,  vobis  au notum,  quod      dia,  Bernardus  de  la  Roca,  S.  de  Bordels, 

vos  sub  protectione  nostra  &  dominio  gra-      Daide   Alanian.   Et  volumus    quod   omnes 


tanter   recipimus  &  volumus    esse   tutos, 

sicut villis   nostris  vobis  concedentes, 

quod  villam  vestram  non  mittemus  extra 
manum  nostram  vel  heredum  nostrorum... 
niandamus  ut  fidelitatem   &  sacramentum 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Languedoc,  n.  3. 
[J.  29-5;  original  scellé.] 

'  Hôtel  de  ville  de  Saint-Antoniii.  —  [Doat, 
vol.  1.^6,  ('  12a. J 


idem  facerent  a  xv  anno  &  qui  supra 
cssent  in  ipsa  villa,  nisi  fratris  Ebrardi 
consilium  nobis  adesset,  ne  res  ista  proce- 
deret  ad  presens,  quia  factum_  istud  non 
posset  latere  R.  comitem,  unde  maximum 
detrimentum  posset  evenire  nobis  in  sego- 
tibus  &  in  vineis  nostris  aninialibusque. 
Et  ideo  distulimus  fidelitatem  istam  publice 

'  Rr^istrum  curittc  Frjrtciae,  JJ.  3o',  C'  .)5  1), 


An 
1226 


An 
1226 

S  mai. 


An 

I2Z6 


825 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


826 


facere,  quoad  usquead  partes  nostras  acce- 
datis  &  occurramus  vobis  apud  Caturciim 
vel  longius,  V  vel  VI  de  nostris  burgciisi- 
biis,  &  tune  illi,  quem  ad  villam  nostram 
de  vestris  niilitibus  delegaveritis,  publiée 
omnes  &  insimul  fidelitateni  vobis  &  ves- 
tris prestito  sacramento  faciemus.Sed  quia, 
domine  rex ,  benivolentia  vcstra  maximum 
gaudium  contulit  nobis,  supplieanius  pie- 
tati  vestre,  ut  gaudium  predictum  nobis 
augmentare  dignemini,  ut  eeelesia  nostra 
de  eetcro,  inipetrata  licentia  a  domino 
cardinali  &  per  vos  acceptata  ,  audeat  di- 
vina  offieia  celebrare  &  ea  nobis  facere  in 
vita,  que  eatholicis  &  ehristianis  facienda 
sunt.  Nam,  lieet  eastra  que  eirca  nos  sunt 
heretica  pravitate  imbuta  sint,  numquam 
gratia  Dei  villa  nostra  hujusmodi  morbo 
tabefacta  est.  Dàtum  apud  Sanetum  Anto- 
ninum,  VIII"  idus  maii. 

IV.  In'  nomine  sancte  8c  individue  Tri- 
nitatis,  amen.  Ludovicus  Dei  gratia  rex 
Franeorum.  Noverint  universi  présentes 
pariter  &  futuri,  quod  nos  villam  Saneti 
Antonini  &  universitatem  burgensium  dicte 
ville  sub  nostra  protectione  &  dominio 
recipimus,  &  ipsos  volumus  esse  tutos  si- 
cut  alios  burgenses  nostros  de  aliis  villis 
nostris,  concedentes  eisdem  bonas  con- 
suetudines  eorum,  approbatas  videlicet 
hacteuus  &  obtentas,  &  quod  predietam 
villam  non  mittemus  extra  manum  nos- 
tram vel  heredum  nostrorum.  Quod  ut 
perpétue  stabiliiatis  obtineat  firmitatem, 
presentem  earfam  sigilli  nostri  autoritate 
&  regii  nominis  karactere  inferius  anno- 
tato  confirmamus.  Actum  Parisius,  anno 
dominice  Inearnaeionis  M"  ce  xx°  Vi", 
mense  januarii,  regni  vero  nostri  anno  1", 
astantibus  in  palatio  nostro  quorum  no- 
mina  supposita  sunt  &  signa.  Dapifero 
nullo.  Signum  Roberti  buticularii.  S.  Bar- 
tholomei  camerarii.  S.  Mathei  constabu- 
larii.  Data  per  manum  Guarini,  Silvanec- 
tensis  episcopi ,  caneellarii. 


'Hôt.'  Je  ville  de  Saint-Antonin.  [Dont,  V.  1^6, 
f.27.] 


>47. 


Charte    de   partage  pour  les   villages 
du  Fousseret  6*  de  Sénarens', 

NOTUM  sit  omnibus  tam  presentibus 
quam  futuris,  quod  Rogerius  de  Noe- 
rio  &  Bernardus  de  Saysses  &  Bernardus 
de  Orbessano  feeerunt  inter  se  eum  sacra- 
mento convenientias  de  Castro  de  Fosse- 
reto&de  Castro  de  Sanars.  —  Convenientie 
autem  taies  fuerunt  ;  quod  dictus  Rogerius 
de  Noerio  mandavit  &  firmiter  convcnit 
dieto  Bernardo  de  Saysses  &  Bernardo  de 
Orbessano  &  eorum  ordinio,  &  idem  Ber- 
nardus de  Saysses  &  Bernardus  de  Orbes- 
sano illud  idem  mandaverunt  &  convene- 
runt  eidem  Rogerio  de  Noerio  &  ejus 
ordinio,  quod  non  auferant  unus  alteri 
predictum  castrum  de  Fossereto  nec  de 
Sanars,  nec  auferri  faeiant  ullo  modo,  nec 
oceidant  unus  alterum  nec  vulnerent  nec 
capiant  infra  predicta  castra  nec  infra 
alodios  nec  infra  terminos  ejusdcm  castri 
de  Fossereto  nec  de  Sanars.  Et  si  forte 
dictus  Bernardus  de  Saysses  &  Bernardus 
de  Orbessano  vel  unus  eorumdem  dictum 
Rogerium  de  Noerio  occidebant  vel  vul- 
nerabant  vel  capiebant,  vel  etiam  predicta 
castra  eidem  Rogerio  de  Noerio  aufere- 
bant,  vel  aliquis  vel  aliqua  pro  eis  vel  eo- 
rum consilio  illud  faciebant,  ipsi  &  eorum 
projenies  debent  esse  exheredati  predicto- 
rum  castrorum,  &  hereditas  &  pars  predic- 
torum  castrorum  &  de  toto  hoc  quod  ad 
predicta  castra  pertinet  illius,  qui  illud  fa- 
ceret,  débet  redire  &  remanere  eidem  Ro- 
gerio de  Noerio  &  ejus  ordinio.  Similiter, 
eodem  modo,  si  di£tus  Rogerius  de  Noerio 
occidebat  vel  vulnerabat  vel  capiebat  Ip- 
sum Bernardum  de  Saysses  nec  Bernardum 
de  Orbessano  vel  etiam  predicta  castra  eis 
auferebat,  vel  aliquis  vel  aliqua  pro  eo  vel 
pro  suo  consilio  illud  faciebat,  débet  esse 
exheredatus  idem  Rogerius  de  Noerio  & 


An 

1126 

2(>  jan- 

vier. 

'  Trésor  des  chartes,  J.  ii8.  Toulouse,  xi\,  n.  8 . 
orig.  —  J.  3ï7,  Toulouse,  xviii,  n.  2.  Copie.  — 
Teulet,  Layettes  du  Tn'sor  Ja  chartes,  t.  1,  p.  6(5, 


An 
I  226 


8.7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


828 


progsuies  ejus  predictoriim  castrorum,  & 
hereditas  &  pars  predictoriim  castrorum 
ipsius  Rogerii  de  Noerio  similiter  débet 
osse  &  redire  &  remaiiere  eidem  Bernardo 
de  Saysses  &  Bernardo  de  Orbessano  & 
eorum  ordinio.  Et  ultra  hec,  umis  alteri 
maivdavit  &  firniiter  coiivenif  quod  illo, 
qui  hec  uti  dictum  est  transierit,  quod 
débet  esse  &  remanere  proditor  in  oiiini 
loco  &  in  tota  curia,  &  non  débet  se  inde 
defendere  aliquo  modo  cum  aliquibus  ar- 
mis.  —  Preterea  mandaverunt  &  conveiie- 
runt  inter  se  quod  unus  alteri  non  auterat 
suos  homines  nec  feminas  nec  blatuni  uec 
vinuni  nec  aliquid  aliud,  nec  faciat  auferri 
infra  predicta  castra  nec  infra  alodios  nec 
infra  terminos  predictorum  castrorum.  Et 
si  hoc  faciebant  vel  facere  faciebant,  de- 
bent  illud  totum  reddere  &  reficere  unus 
alteri,  postquam  unus  de  alio  vel  de  ejus 
nuncio  fuerit  commonitus.  Et  si  facere 
noluerit,  débet  tenere  &  explectare  unus 
partem  alterius,  nomine  pignoris  tantum, 
donec  illud  ei  totum  sit  intègre  redditum 
ad  ejus  voluntatem.  —  Et  si  unus  predicto- 
rum dominorum  venerit  in  predictis  cas- 
tris  sine  alio  vel  etiam  cum  alio,  &  non 
invenerit  cum  suis  hominibus  ea  que  sibi 
iiecessarie  (j/c)  fuerint  ad  vivendum,  débet 
emere  de  aliis  ea  que  sibi  necessarie  fue- 
rint consilio  vicinorum  &  fidejussere  (sic) 
per  suos  homines  &  persolvere  precium 
infra  I  mensem.  —  Et  si  aliqua  femina  vene- 
rit ad  maritum  in  casali  Rogerii  de  Noerio, 
&  illa  talis  femina  fuerit  Bernardi  de  Says- 
ses &  Bernardi  de  Orbessano,  illa  talis  fe- 
mina &  progenies  que  de  ea  exiret  débet 
esse  libéra  ab  eodem  Bernardo  de  Saissez 
&  Bernardo  de  Orbessano.  Et  demum  illa 
talis  femina  &  projenies  que  de  ea  exierit, 
débet  esse  &  servire  ipsi  Rogerio  de  Noe- 
rio &  ejus  ordinio,  sed  non  débet  trahere 
terram  illa  talis  femina  de  illo  casali,  de 
quo  exierit.  —  Et  similiter,  si  aliqua  femina 
venerit  ad  maritum  in  casali  Bernardi  de 
Saissez  &  Bernardi  de  Orbessano,  &  illa 
talis  femina  fuerit  Rogerii  de  Noerio, 
illa  &  progenies  que  de  ea  exierit  débet 
esse  libéra  ab  eodem  Rogerio  de  Noerio, 
&  deinde  illa  talis  femina  &  projenies, 
que  de  ea  exierit,  débet  esse  &  servire  ipsi 
Bernardo  de  Saysses  &  Bernardo  de  Orbes- 


sano &  eorum  ordinio,  sed  non  débet 
trahere  terram  illa  talis  femina  de  illo  ca- 
sali, de  quo  exierit.  —  Et  predictus  Bernar- 
dus  de  Sayssez  &  Bernardus  de  Orbessano 
frater  ejus  debent  operari  predicta  castra, 
per  destreit  &  mandate  ipsius  Rogerii  de 
Noerio  vel  ejus  ordinii,  de  terra  &  de  ligno 
bona  fide.  Et  si  hoc  facere  noluerint,  idem 
Rogerius  de  Noerio  &  ejus  ordinium  débet 
operari  illa  eadem  castra  de  terra  &  de 
ligno  bona  fide  similiter  &  tenere  deinde 
partem  ipsius  Bernardi  de  Saissez  &  Ber- 
nardi de  Orbessano,  donec  inde  habeat  re- 
cuperatum  totum  illud  gravium  qtiod  ibi 
pro  eis  factum  habuerit,  bona  fide.  —  Et 
predictus  Bernardus  de  Orbessano  nec 
Bernardus  de  Sayssez  nec  eorum  ordinium 
non  debent  de  predictis  castris  guerreiare 
prefatum  Rogerium  de  Noerio  nec  suos 
homines  nec  suam  terram,  nec  etiam  Ar- 
naldum  Poncium  de  Hermo  nec  suos  ho- 
mines nec  suam  terram,  nec  dominura 
comitem  Tolosanum  nec  suos  homines 
nec  suam  terram,  nec  comitem  Convena- 
rum  nec  suam  terram  nec  suos  homines, 
nec  dominos  de  Montealto  nec  eorum 
homines  nec  eorum  terras,  si  tamen  isti 
jus  facere  voluerint  eidem  Bernardo  de 
Saysses  &  Bernardo  de  Orbessano  precibus 
ejusdem  Rogerii  de  Noerio.  —  Item  dic- 
tas Rogerius  de  Noerio  nec  ejus  ordinium 
non  débet  guerreiare  de  predictis  castris 
dictum  Bernardum  de  Sayssez  nec  Bernar- 
dum  de  Orbessano  nec  eorum  homines 
nec  eorum  terram,  nec  dominum  de  Asta- 
raco,  nec  dominos  de  Pinu,  nec  Amalvi- 
num  de  Blancafort  nec  Wilelmum  de  To- 
ges nec  fratres  suos,  nec  eorum  homines 
nec  eorum  terram,  si  tamen  isti  jus  facere 
voluerint  ipsi  Rogerio  de  Noerio  precibus 
predicti  Bernardi  de  Orbessano  &  Ber- 
nardi de  Saysses.  —  Et  predictus  Bernardus 
de  Saysses  &  Bernardus  de  Orbessano  & 
eorum  ordinium  debent  tenere  in  eorum 
posse  predicta  castra,  de  introitu  mensis 
septembris  usque  ad  exitum  februarii.  Et 
predictus  Rogerius  de  Noerio  &  ejus  ordi- 
nium débet  tenere  in  suo  posse  illa  castra 
de  introitu  mensis  marcii  usque  ad  exitum 
mensis  augusti,  &  hoc  totum  unus  ad  uti- 
litatem  &  fidelitatem  alterius.  Et  in  pre- 
dictis  castris   habet   Rogerius   de   Noerio 


An 
122Ô 


An 

IZ26 


8:9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


83o 


niedietatem,  &  Beniardus  de  Saysses  & 
Bernardus  de  Orbessano  aliam  niedieta- 
tem. —  Et  si  Rogerius  de  Koerio  vel  ejus 
ordiuium  vendere  vel  inipignorare  voluerit 
predicta  castra  &  ea  que  ad  illa  castra  per- 
tinent, scilicet  suam  partem,  dicat  hoc  per 
II  meiises  ante  de  venditione  &  de  pig- 
nore  per  i  mensem  dicto  Bernardo  de 
Saysses  &  Bernardo  de  Orbessano.  Et  si 
fuerit  venditio,  habeant  illud  totiim  minus 
quam  alter  home  c  solidis  Tolosanis,  & 
pro  plgnore  minus  l  solidis  Tolosanis 
quam  alter  homo.  —  Et  siniiliter,  si  Bernar- 
dus de  Saysses  &  Bernardus  de  Orbessano 
vel  eoruni  ordinium  vendere  vel  impigno- 
rare  volueriiit  predicta  castra  &  ea  que  ad 
predicta  castra  pertinent,  scilicet  eoruin 
partem,  dicant  hoc  idem  Rogerio  de  Noe- 
rio  per  11  menses  ante  de  venditione,  & 
de  pignore  per  l  mensem.  Et  si  fuerit  ven- 
ditio, habeat  illud  totum  minus  quam  alter 
homo  c  solidis  Tolosanis,  &  pro  pignore 
minus  L  solidis  Tolosanis  quam  alter  homo, 
si  voluerit.  Sia  autem,  quod  quisque  illo- 
rum  deinde  post  predictam  commonitio- 
ueiii  factam  faciant  inde  eorum  voluntatem. 
—  Item  Bernardus  de  Saysses  &  Bernardus 
de  Orbessaiio  frater  suus  posuerunt  inter 
se,  consilio  &  voluntate  ipsius  Rogerii  de 
Noerio  &  in  ejus  presentia,  quod  si  unus 
alteri  partem  suani  vendere  vel  inipigno- 
rare inde  voluerit,  liceat  ei.  Et  dicat  hoc 
unus  alteri,  si  fuerit  venditio,  per  11  men- 
ses, &  de  pignore  per  i  mensem.  Et  ha- 
beat illud  totum  unus  de  alio  ante  alios 
homines  &  feminas,  si  voluerit.  —  Hec  au- 
tem omnia,  ut  melius  prescripta  sunt,  dic- 
tus  Rogerius  de  Noerio  &  Bernardus  de 
Orbessano  ik  Bernardus  de  Sayssez,  quis 


Tornerius  &  Martinus  de  Podio  &  Bonus- 
homo  de  Batinala,  quisque  illorum  plivito 
per  fidem  sui  corporis,  tactis  sacrosanctis 
Dei  Evangeliis,  juraverunt  vitam  &  mem- 
bruni  &  honorem  &  fidelitatem  Bernardo 
de  Saysses  &  Bernardo  de  Orbessano,  fra- 
tri  suo,  &  dominium  talem  qualeni  (,sic) 
eis  facere  debent  nec  consuetum  est.  Hu- 
jus  rei  sunt  testes  :  Guimascius  de  Saysses 
&  Willelmus  Ramundus  de  Claustro  &  Ar- 
naldus  Ramundus  del  Pel  &  Bernardus  de 
Saysses  filius  Arnaldi  de  Hernio  qui  fuit, 
&  Ato  de  Blancafort,  &  Fuiella,  &  Petrus 
de  Orbessano,  &  Galterius  de  Noerio,  & 
Arnaldus  Willelmus  de  Montetotino  & 
Willelmus  de  Nemore  qui  cartam  istam 
scripsit.  Hoc  fuit  ita  positum  vi  die  exitus 
mensis  januarii,  feria  11,  régnante  Lodo- 
vico  Francorum  rege,  &  Ramundo  Tolo- 
sano  comité  &  Fulcone  episcopo,  anno 
M''CC''XX''V''  ab  Incarnatione  Domini. 


248.   —  CLXV 

Charte  du   roi  d'Aragon  sur  l'affaire 
d'Albigeois' . 

JACOBUS,  Dei  gratia  rex  Aragonie,  cornes 
Barchinone  &  dominus  Montispessu- 
lani,  dilectis  suis  universis  baronibus,  mili- 
fibus,  bajulis,  vicariis,  judicibus  &  omnibus 
hominibus  civitatum,  burgium,  castrorum 
8c  villarurn  in  regno  nostro  constitutis, 
salutem  &  gratie  complementum.  Quanto 
nos   sumus   spéciales    filii   sancte  Romane 


An 

Ml6 


Éd.orîg. 

t.  111, 
col.  3o5. 


An 

I  22(5 

i5  avril. 


ecclesie  &  sub  ejus  protectione  &  custo- 

que  illorum  plivito  per  fidem  sui  corporis,  dia  specialius  constitiiti,  tanto  tenemur  ei 

tactis  sacrosanctis  Dei  Evangeliis,  jurave-  attentius  obedire,  &  que  fidei  &  pacis  sunt 

runt  quod    inde    unus  alteri   sit  verus   &  &  honestatis  cum  matre  nostra  sancta  Ro- 

fidelis    &    quod    hec    omnia,   uti    melius  mana  ecclesia  efficacius  promovere,  &  oui 

prescripta  sunt,  teueant  &  exequantur  in  manum  porrigit  manuiii  porrigere,  &  cui 

perpetuum   bona  fide,  &  quod   si   aliquis  obviât   sollicite    obviare.    Hinc    est    quod 

homo   equitabat   vel    maleficia    aliqua   in  ad  preces  domini  Romani  cardinalis,  Apos- 


predictis  castris  alicui  illorum  triura  sive 
omnibus  faciebat,  quod  unus  alteri  sit 
forsa  &  adjutorium  infra  terminos  predic- 
torum  castrorum,  totum  bona  fide.  —  Item 
Ramundus  de  Terreno  &  Petrus  Willel- 
mus &  Ramundus  de  Tolosa  &  Willelmus 


tolice  sedis  legati,  &  illustris  régis  Fran- 
chie, ad  honorem  Dei  &  e.xaltationem  fidei 
Crisliane,  vobis  quantacumque  districtione 

'Trésor   des   chartes;    Albigeois,    n.  ^.    [J.  428) 
original  scellé.] 


An 
iiz6 


83 1 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


83: 


possumus,  firmiter&  districte  precipiendo  pertinent  ad  salutem  anime  nostre,  perso- 
mandamiis,  quatinus  non  receptetis  nec  nam  iiostram,  terram  &  homines  servitio 
recipi  sustineatis  hereticos  &  iiiimicos  Ec-      vestro  exponinius  ad  extirpandos  fidei  ini- 


clesie,  aut  fautores  seu  coadjutores  eorum 
in  posse  vestro  aut  doniinio,  nec  eis  coiisi- 
lium  vel  auxilium  inipendatis,  sed  potius 
ut  inimicos  Dei  &  sancte  Romane  ecclesie 
eos  quanto  arcfius  poteiitis  devitetis.  Alio- 
quin,  si  quis  conlra  hoc  eis  presiimpserit 
impendere  consilium  &  auxilium  vel  favo- 
rem,  ex  tune  ipso  facto  se  sciât  indignatio- 
nem  nostram  graviter  incurrisse,  &  nos 
suo  tempore  studebimus  acriter  severifate 
regia  auimadvertere  in  edicti  regii  trans- 
gressores.  Datum  Barchinone  XVII  kalcii- 
das  may,  anno  Domini  m"  cc°  xx°  vi. 


micos  &  ad  vindicaudas  Salvatoris  inju- 
rias &  ejus  negotium  proraovendum,  qui 
pretioso  suo  sanguine  nos  redemit.  Nam 
terra  nostra  ad  servitium  vestrum  &  juva- 
men  per  mare  &  per  terram  valde  vobis 
idonea  est  atque  apta.  Ceterum  quia  vox 
viva  prefertur  mortue  &  fidelis  interpres 
nostre  mentis  secretum  expressius  intima- 
bit,  venerabilis  abbas  Crasse  statum  nos- 
trum  &  firmum  propositum  vobis  plenius 
explicabit,  cui  ex  parte  nostra  vestra  celsi- 
tudo,  si  placuerit,  fidem  adhibeat  plenio- 
rem.  Datum  Barchinone,  m  kalcndas  madii. 


An 
izz6 


ICd.orig. 

t.  111, 
col.  3o(j. 


249. 


CLXVI 


An 

1226 

29  avril. 


Lettre   de   Nugnès-Sanche,   comte  de 
Roiissillon,  au  roi  Louis  Vlll  ' . 

ILLUSTRISSIMO  &  excelleiitissimo  &  rc- 
verentissimo  domino  Ludovico  Dei  pro- 
videntia  régi  Franchorum,  Nuno  Sancii 
per  eandem  cornes  Rossilionis,  Vallisperii, 
Cerritanie  &  Confluentis,  cum  salutc  & 
summa  reverentia  se  &  sua.  Litteras,  quas 
nobis  ex  parte  vestre  celsitudinis  obtulit 
venerabilis  abbas  Crasse,  cum  summo  gau- 
dio  acceptavimus,  &  super  his  que  de  vo- 
bis retulit,  quantum  ad  persone  vestro 
mérita  &  morum  excellentiam  &  propo- 
siti  sanctitatem,  ultra  quam  possemus  ex- 
primera congaudemus,  attendentes  quod 
per  vos  magnalia  antecessorum  vestrorum 
pro  defensione  fidei  &  exaltatione  Eccle- 
sie Omnipotentis  clementia  innovabit,  & 
vestro  miiiisterio  fidem,  pacem  &  justi- 
tiam,  que  in  partibus  hereticorum  pêne 
penitus  perierunt,  ad  sui  nominis  gloriam 
relevabit,  &  quanto  ignominiosius  &  gra- 
vius  corruerat,  tanto  gloriosius  &  salu- 
brius  confirmabit.  Cum  igitur  in  omnibus 
siiblimitati  vestre  velimus  totis  viribus  de- 
scrvire  &  in  his  precipue  teneamur,  que 


25o,  —  CLXVII 

Donation  du  château  de  Saint-Félix 
par  le  comte  de  Toulouse  au  comte 
de  Foix  '. 

NOVERINT  universi  tam  présentes  quam 
futuri,  ([uod  dominus  Raimundus,  Dei 
gratia  dux  Narboneiisis,  comes  Tholose, 
inarchio  Provincie,  filius  domine  rogine 
Johanne,  sua  sponte  dédit  &  solvit  domino 
Rogerio  Bernardo,  comiti  Fuxensi,  &  ejus 
ordinio,  castellum  Saucfi  Felicis  &  omnia 
castella  &  villas  &  forcias  &  omnem  ho- 
norem  &  dominationem  pertinentem  ad 
illud  castrum  Sancti  Felicis  &  illis  castel- 
lis  &  villis  pertinentibus,  scilicet  Sanctum 
Paulum  &  Casse  &  Montemraaurum  & 
Airosum  &  Sopez  &  Solhanum  &  medie- 
tatem  Solhanelli  &  Druillani  &  Roniencs 
&  Malserias  &  S.  Julianum  &  Nogare- 
tum  &  Baucium  &  Totencs  &  Sessalas 
&  omnia  alla  castella  &  villas  &  forcias, 
ad  honorem  &  dominationem  Sancti  Feli- 
cis pertinentes;  videlicet  totum  suum  jus 
&  rationem,  quam  ipse  prefatus  dominus 
comes  Tholose  vel  aliquis  vel  aliqua  de 
eo  vel  pro  eo  habebat  &  habere  debebat 
uUo  modo  in  predicto  castcllo  Sancti  Feli- 


An 
1 226 

iS  mai. 


'  Trésor  des  chartes;  Albigeois,  n.   |3.  [J.  428;  '  Château    de   Foix,   caisse   3.    [Dont,   vol.    i6j>, 

original.]  f"  i(>\.] 


An 
1226 


833 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


834 


cis  &  honore  &  doniinatione  illius  castelli 
pertinentibus,  &  in  preiiominatis  castellis 
&  villis,  &  in  honore  &  doniinatione  illis 
castellis  &  villis  pertinente,  sicut  ipse  do- 
minus  Raimundus  cornes  Tholose  illud 
totum  meliiis  ibi  habebat  vel  habere  vel 
tenere  debebat,  &  quondam  plenius  ha- 
buerat  &  tenuerat  ipse  dominus  cornes  vel 
dominus  pater  ejus,  qui  fuit,  vel  aliqUis 
vel  aliqua  sui  generis  vel  de  eis  vel  pro 
eis  ullo  modo,  vel  etiam  doniini  illius  cas- 
telli Sancti  Felicis  quondam  illud  totum, 
quod  ipse  dominus  cornes  modo  ibi  habe- 
bat, melius  ac  perfectius  habuerant  &  te- 
nuerant,  vel  aliquis  vel  aliqua  de  eis  vel 
pro  eis  ullo  modo.  Ita  bene  predictus  do- 
minus cornes  Tholose,  pro  se  &  pro  suis, 
dédit  illud  &  solvit  prefato  domino  comiti 
Fuxensi  &  ejus  ordinio,  ad  omnem  suam 
voluntatem  inde  perpetuo  faciendam,  ipsius 
domini  comitis  Fuxensis  &  ejus  ordinii, 
sine  aliquo  retentu,  quem  ibi  non  fecif, 
excepta  principali  dominatione  comitali, 
quam  sibi  retinuit,  quam  deinceps  ibi  ha- 
beat,  sicut  melius  habet  &  habere  débet 
in  aliis  castellis  &  villis  &  forciis  Tholo- 
sani.  Et  convenit  inde  ei  &  ejus  ordinio 
esse  bonus  guirens  de  omnibus  amparato- 
ribus,  qui  de  eodem  domino  comité  Tho- 
lose vel  ex  suis  partibus  ibi  ei  vel  ejus 
ordinio  aliquid  ampararent  vel  peterent. 
Et  pro  hoc  honore  &  pro  hoc  dono  jam- 
dictus  dominus  comes  Fuxensis  specialiter 
sua  sponte  fecit  homagium  domino  pre- 
dicto  comiti  Tholose,  ita  scilicet  quod  re- 
cognovit  &  concessit  se  inde  esse  militem 
&  hominem  ipsius  domini  comitis  Tholose, 
&  mandavit  &  convenit  ei,  &  etiam  affir- 
mavit  per  fidem  sui  corporis ,  &  super 
sancta  Evangelia  corporaliter  juravit,  quod 
predictum  castrum  Sancti  Felicis  &  pre- 
nominata  alla  castella  &  villas  &  cetera 
alia  castra  &  villas  &  forcias,  honori  & 
dominationi  Sancti  Felicis  pertinentes, 
reddat  &  tradat  benigniter  &  dévote  ei- 
dem  domino  comiti  Tholose  vel  nuntio 
suo  vel  bajulo,  iratus  &  pacatus,  cura 
pace  &  treuga,  &  cura  guerra  &  sine 
Éd.orig.  guerra,  &  in  omnibus  modis  &  tempori- 
coi.  307.  bus,  quotiens  ipse  dominus  comes  Tholose 
illud  voluerit  &  petierit,  totum  bona  fide, 
sicut    bonus    vassallus    débet    facere    suo 


bono  domino.  Et  débet  ei  &  ejus  ordinio 
esse  bonus  &  verus  &  fidelis  in  omnibus, 
&  débet  se  inde  gerere  de  toto  erga  eum 
légitime,  absque  omni  dolo  &  fraude,  to- 
tum bona  fide.  Hoc  fuit  factum  in  presen- 
tia  consulum  urbis  Tholose  &  suburbii, 
videlicet  Raimundi  Garini  &  Pétri  Aonde  (?) 
&  Raimundi  Catalani  &  Pétri  Aimerici  & 
Durandi  de  Lavis  &  Tolosani  de  Siolto 
juvenis  &  Raymundi  Pétri  Moyseti  & 
Arnaldi  de  Parranis  ik  Ugonis  de  S.  Anian- 
tio  &  Pétri  de  Vindemiis  &  Willelmi 
Girberti  juvenis  &  Arnaldi  de  Nemore- 
mediano  &  Poncii  Gairaldi  &  Vitalis  Fa- 
verii  &  Raimundi  Ramerii  &  Stephani 
de  Camarada  &  Raimundi  Guidonis  & 
Willelmi  Ugonis  &  Willelmi  de  Monte- 
bequino  &  Pétri  Vitalis  Blasini,  qui  hoc 
locuti  fuerunt  &  voluerunt  quod  ita  esset 
factum.  Et  fuit  factum  hoc  &  locutum  ita 
&  positum  XIV  die  exitus  mensis  madii, 
ferla  II,  régnante  Ludovico  rege  Franco- 
rum,  &  eodem  Raimundo  Tholosano  co- 
mité &  Fulcone  episcopo,  anno  Mccxxvi 
ab  Incarnatione  Domini.  Hujus  rei  sunt 
testes  ipsi  prcnominati  consules,  &  sunt 
etiam  testes  Bernardus  Jordanus  de  In- 
sula  &  Bertrandus  frater  ejus,  &  Bernar- 
dus Amelius  de  Palheriis  &  Petrus  de 
Durbanno  &  Sicardus  de  Podiolaurentio 
&  Geraldus  de  Gordono  &  Aimericus  de 
Castronovo  major  &  Raimundus  de  Cns- 
tronovo,  &  Jordanus  deVillanova  &  Ai- 
mericus de  Castronovo  juvenis  &  Bertran- 
dus de  Montibus  &  Petrus  Martinus  de 
Castronovo  &  magister  Bernardus  &  Ar- 
naldus  Barravus  &  Ugo  do  Roaxio  &  Rai- 
mundus Siguarius  &  Bernardus  Arnaldus 
de  Portaria  &  Ugo  Johannis  tune  vica- 
rius  &  Poncius  de  Prinhaco  Si  Martinus 
de  Capitedenario,  &  Arnaldus  de  Sancto 
Felicio  &  Calvetus  Astro,  &  Raimundus 
Donatus  c(ui  niandato  ipsius  domini  comi- 
tis cartam  islam  scripsit. 


An 
1226 


vui. 


>7 


835 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


836 


An 

I  17.6 

21  mai. 


Éd.orig. 

t.  111. 
col.3oS. 


2  5i.  —  CLXVIII 
Traité  entre  le  comte  de  Toulouse 


& 


la  ville   d'A2en\ 


CONOGUDA  causa  sia  a  totz  los  presens 
&  als  avenidors,  que  nos  R.  per  la 
gracia  de  Deu  dux  de  Narboiia,  coms  de 
Tholoza,  marques  de  Prohensa,  autreiam 
e  coviiiem  e  prometem,  de  bo  grad  e  de 
boiia  voluntad  e  no  deceubud,  al  maior  e 
al  coselh  e  a  tota  la  universitad  d'Agen, 
de  la  ciutad  e  del  borg,  que  nos  bos  senher 
e  leials  lor  siam,  e  que  tort  ni  forsa  no  lor 
fassam,  nos  ni  hom  per  nos,  e  que  totas 
lors  costumas  lor  gardem  &  lor  salvem,  e 
que  de  totz  homes  que  tort  ni  forsa  lor 
t'esso,  los  defendam.  E  sil  reis  de  Fransa  o 
la  crozada  o  alcus  autre  hom  volia  mètre 
seti  a  la  ciutad  d'Agen,  o  li  metico,  nos 
non  intrarem  dins  per  défendre  la  ciutad 
ab  tans  de  companhos  e  ab  tantas  d'arma- 
duras  &  ab  tanta  de  vianda,  que  nos  pus- 
cani  défendre  dels  nostres  enami.t  o  dels 
lor,  e  nos  nostre  cors  estarem  en  la  ciutad, 
tant  quant  le  setis  i  estaria.  Empero,  si  ta 
grans  forsa  nos  creissia,  que  nos  el  mager 
ol  coselhs  e  li  autre  prohome  de  la  ciutad 
d'Agen  conoissiam  que  tener  no  nos  po- 
guessem ,  que  nos  non  issiriam  ab  totz 
aquels  homes  que  ab  nos  seii  volrio  issir, 
els  fariam  bes  &  honors  an  totz  locs,  els 


en  mal  ni  quan  fosso  forfagh  contra  nos. 
E  totz  aquestz  covens  sobredighs  nos  avem 
maiidads  e  autreiads  e  jurads  sobrels  sanhs 
Evangelis,  que  nos  en  aissi  o  tengam  e  o 
compliam,  com  sobredigh  es,  a  tota  bona 
fe.  E  nos  mager  e  coselhs  e  tota  la  uni- 
versitads  d'Agen,  de  la  ciutad  e  del  bore, 
avem  reconogud,  de  bo  grad  e  de  bona 
voluntad  e  senes  forsa  e  no  decebud,  sen- 
horia  a  nostre  senhor  lo  comte  de  To- 
loza,  e  avem  li  niandad  e  autreiad  feal- 
tad  e  valensa  e  ajutori  enconfral  rei  de 
Fransa  e  encontra  totz  autres  homes.  E 
sil  reis  de  Fransa  o  la  crozada  o  autres 
gens  intravo  en  la  terra  de  nostre  senhor 
lo  comte,  nos  senes  lui  ni  senes  son  co- 
selh ni  senes  sa  voluntad  patz  ni  acorder 
ab  lor  no  fariam,  ni  de  la  sua  senhoria  ni 
de  la  sua  iieltad  no  nos  partriam,  e  totz 
temps  remandrem  fiel  e  leial  a  la  sua  sen- 
horia. E  autreian  tugh  en  i  coratge,  que  si 
per  aventura  la  Gleia  o  alcus  prélats  de  la 
Gleia  nos  volia  asol  ver  dels  covens,  que  nos 
avem  faghs  a  nostre  senhor  lo  comte,  nos 
no  non  tendriam  per  assout  ni  per  revo- 
cads  los  sobredighs  covens.  E  totz  aquestz 
covens  sobredighs,  nos  mager  e  coselhs  e 
tota  la  universitads  d'Agen,  de  la  ciutad 
&  del  borg,  avem  mandads  e  autrejads  e 
jurads  sobre  sanhs  Evangelis,  que  aissi  o 
tengam  e  o  compliam,  coin  sobredigh  es, 
a  tota  bona  fe.  E  a  major  fermetad  de  las 
avantdichas  causas,  so  ne  fâchas  il  cartas 
partidas  per  abc,  lasquals  nos  R.  sobre- 
dighs e  nos  mager  e  coseliis  e  tota  la 
universitads  d'Agen  navem  sageladas  e  ef- 


com  sobredigh  es,  X  dias  al  issit  de  magh. 
aiiuo  Verbi  incaniati  M"  cc  xx"  vi°. 


gardariam  coma  nostres  amix,  e  az  aquels 

que  remandrio  en  la  ciutad  no  fariam  tort  forsadas  del  garniment  de  nostres  sagels 
ni  forsa,  ni  la  ciutad  no  fondriam  ni  ar-  Aisso  fo  fagh  e  pauzat  e  en  aissi  acordad, 
driam  ni  malafacha  no  i  fariam,  nos  ni  li 
nostri,  nils  o  recomtariam  en  mal,  nils  ne 
tendriam  per  forfaghs  enta  nos,  si  fazio  al 
melhs  que  poirio.  E  sil  setis  venia  a  la  ciu- 
tad d'Agen,  e  nos  nous  i  metiam  dins,  aissi 
com  sobredigh  es,  el  mager  el  coselhs  el 
comunal  d'Agen  de  la  ciutad  e  del  bore 
conoissia,  que  tais  forssa  vengues  sobre  lor, 
que  ilh  nos  poguesso  défendre,  e  fazio  als 
mels  que  poirio,  nos  nols  o  recomtariam 


An 
II?.  6 


'Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  3, 
n.  57.  [J.  3o5;  original.]  —  Voir  Magen  &  Tho- 
lin,  Chartes  d'Agen,  p,  23. 


837 


PREUVES  DE  1,'HISTOÎRE  DE  LANGUEDOC, 


838 


KJ.orin. 
t.  III. 

COI.JCK). 


2j: 


CLXIX 


Engagement  fait  aux  podestats  d'Avi- 
gnon par  les  officiers  du  comte  de 
Toulouse  '. 

NOTUiM  sit  omnibus,  quod  anno  Dominl 
M°  cc°  xx°  Vi°,  vi"  kalendas  junii,  iii 
civitate  Avinionensi  potestatibus  Willelmo 
Raimuiido  de  Avinione  &  Rainiundo  de 
Riali,  nos  Bertrandus  de  Avinione  &  Rost. 
de  Podio  Alto,  bajuli  domini  comitis  To- 
losani,  obligamus  &  pignoii  supponinius 
vobis  Willelmo  Raimuado  de  Avinione  & 
Rainiundo  de  Riali,  potestatibus  Avinio- 
nensibus  predictis&  pro  cunctis  Avinionen- 
sîbus  creditoribus  domini  comitis,  totum 
castrum  Belliquadri  &  bailliam  totam  ip- 
sius  castri,  cum  omnibus  pertineiitiis  suis, 
castrum  de  Malaucena,  totum  Venaissi- 
num  ac  aliam  terram  totam,  quam  dominus 
cornes  habet  citra  Rodanum,  cum  omnibus 
pertinentiis  ejusdem  terre.  Volumus  autem 
&  concedinuis  pro  nobis  &  pro  domino 
comité  Tolose,  ut  vos,  potestates  predicti, 
pignus  memoratum  tamdiu  teneatis  pignori 
obligatum,  donec  prefatis  creditoribus  de 
sorte  totius  debiti,  quod  dominus  cornes 
eis  débet,  intègre  fuerit  satisfactum ,  sic 
quod  obventiones  que  de  predicto  pignore 
provenerint  eisdem  creditoribus  in  solu- 
tum  nullatenus  computentur,  sed  eas  ha- 
beant  tam  pro  lucro  denariorum  suorum, 
quam  pro  expensis  in  tenendo  predicto 
pignore  faciendis.  — Et  nos  Willelmus  Rai- 
nuindus  &  Raimundus  de  Riali,  potestates 
predicti,  pignus  supradictum  in  modum 
prescriptum  habendum  &  fcnendum  a  vo- 
bis predictis  bajulis  accipimus,  &  ut  ipsum 
pignus  bene  &  fideliter  pro  posse  nostro 
custodiamus  ipsumque  domino  comiti  To- 
losano,  facta  solutione  predictorum  debi- 
torum,  restituamus,  bona  fide  per  solemp- 
nem  stipulationem  vobis  predictis  bajulis, 
&  per  vos  eidem  domino  comiti  sepedicto, 
promittimus,   &    super   sancta    Evaiigelia 

"Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  5,  n.  4. 
[J.  309  j  original.] 


tacfa  juramus.  Factuni  fuit  boc  in  virida- 
rio,  ante  cameram  piclam  staris  episcopa- 
lis,  in  presentia  Bertrandi  Mataroni  & 
Rotberti  de  Besaclavariorum ,  Bertrandi 
Ferreoli  &  Willelmi  Gaucelmi  judicum.  Et 
ego  Bertrandus  de  Ponte  notarius  &  testis 
interfui  &  auctoritate  predictarum  par- 
tium  &  earum  mandate  hoc  instrumentuni 
scripsi,  bullavi  &  signavi.  (Signum  notarii.) 


253.  —  CLXX 

Manifeste  du  cardinal  légat  contre  les 
habitans  d'Avignon  '. 

ROM  ANUS,  miseracione  divina  Sancti 
Angeli  diaconus  cardinalis,  Apostolice 
sedis  legatus,  omnibus  présentes  litteras 
inspecturis  salutem  in  Domino.  Ad  univer- 
sitatis  vestre  notitiam  credimus  pervenisse, 
cives  Avinionenses  jam  per  decem  annos 
&  amplius  excommunicationis  sentcntia 
fuisse  ligatos,  pro  eo  quod  R.  filio  R., 
quondam  comitis  Tolosani,  non  solum  fau- 
tores,  sed  etiam  adjutores  extiterant,  ita 
quod  tota  terra  que  de  mandato  Ecclesie 
fuerat,  exclusis  hereticis,  acquisita,  fuit 
postmodum  per  ipsorum  factum  amissa. 
Qui  etiam  Waldenses  a  longis  rétro  tcni- 
poribus  receptaverunt  &  adhuc  etiam  non 
verentur  publice  receptare.  Quorum  om- 
nium satisfactionem  ficte,  ut  ex  postfacto 
apparuit,  promittentes,  nuncios  suos  ad 
nos  in  Franciam  destinaverunt,  per  quos 
obsides  in  tuto  loco  &  castra  pro  securi- 
tate  satisfactionis  ad  mandatum  Ecclesia 
faciende  promiserunt.  Ad  que  recipienda 
cum  nostrum  specialem  nuntium  misisse- 
mus,  rétro  more  solito  abeuntes  adim- 
plere  oblata  penitus  recusarunt.  Tandem 
autem,  prout  nostro  incumbebat  officio, 
personaliter  accessimus  ad  partes  ipsorum, 
ut  probaremus  si  forsitan  eorura  indurata 
malilia  reciperet  medicinam,  maxime  cum 
ipsi,  sicut  prediximus,  per  nuntios  &  lit- 
teras cmendationem  pluries  proraisissent. 

'  Trésor  des  chartes;   Albigeois,  n"  5  &  6.  [J. 
428;  originaux  scellés.] 


An 


An 
1226 

9  juin. 


U- 


An 

1270 


839 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


840 


Éd.orig. 

t.  m, 

col.  3io. 


Et  licet  pofestatos  &  quidam  alii  pro  se  & 
pro  tota  universitate  nobis  jurassent,  quod 
nostris  pareront  précise  maiidatis,  castra 
restituèrent  Se  etiam  obsides  darent,  venire 
tanien  contra  juramentuni  prestitum  non 
verentes,  quedam  castra  occupata  ab  ipsis 
dederunt,  non  tamendederunt  obsides  quot 
&  quales  fuerat  consfitutum  ;  quin  immo 
ad  sue  iaiquitatis  augmentuni,  nobis,  régi 
Francie  &  exercitui  crucesignatoruni  per 
civitatem  suam  transitum  negaverunt,  licet 
a  dicto  rege  per  patentes  litteras  de  in- 
demnitate  sua  &  omnium  bonorum  suorum 
plena  eis  fuisset  securitas  reproinissa,  no- 
bis, dicto  régi  &  aliis  cnicesignatis  &  parii 
exercitus,  qui  non  sine  magno  discrimine 
pontem  eorum  transierat,  victualia  con- 
tra promissum  suum  penitus  denegantes, 
victualia  quoque,  que  familia  dicti  régis 
&  alii  quidam  crucesignati  in  civvtate  ipso- 
rum  emerant,  dimittere  noluerunt,  ipsum 
pretium  cum  victualibus  retinentes.  Non- 
nuUos  etiam  de  Christianorum  exercitu 
interficere  presumpserunt,  alias  dampna 
gravia  &  injurias  nobis  &  exercitui  irro- 
gando,  quod  emendare  contempserunt,  per 
fratres  Predicatores  &  alios  religiosos  ex 
parte  nostra  diligentius  requisiti.  Ne  ergo 
tôt  injurie  in  christiani  nominis  injuriam 
relinquerentur  inulte,  &  ex  hoc  herelica 
pravitas  perniciosius  pulularet,  que  de  ip- 
sorum  auxilio  &  favore  potissimum  confisa, 
tanto  tempore  in  suo  perduravit  errore,  de 
prelatorum  &  aliorum  bonorum  &  reli- 
giosorum  virorum  consilio,  dicto  régi  & 
aliis  crucesignatis  injunximus  &  sub  de- 
bito  voti  emissi  districte  precipimus,  ut 
accingentes  se  pro  Christi  nomine  viriliter 
&  potenter,  civitatem  Avinionensem  pur- 
garent  ab  heretica  pravitate,  &  illatam 
exercitui  Christiano  injuriam  vindicarent, 
salvo  jure  ecclesiarum,  imperatoris  &  alio- 
rum catholicorum.  Nos  aiitem,  in  hujus 
rei  noticiam  pleniorem,  présentes  litte- 
ras exinde  confectas  nostro  &  prelatorum 
necnon  &  magnatum  qui  aderant  sigillis 
fecimus  sigillari.  Datum  inter  Pontem  Sor- 
gie  &  Avinionem,  V"  idus  junii,  anno  Do- 
mini  M''CC°XX.''VI", 

Il  y  a  deux  originaux  de  cette  charte  scellés 
du  sceau  du  cardinal  légat,  &  de  dix-neuf 
autres   sceaux,  savoir  :  de   l'archevêque   de 


Reims,  des  évègues  de  Langres,  Chartres^ 
Laon,  Treguier,  Src.  [No/e  de  dont  Vaissete.'] 
—  Le  n.  5  était  scellé  de  dix-neuf  &  le 
n.  6  de  vingt  sceaux;  la  plupart  ont  dis- 
paru; ne  subsistent  plus  que  les  sceaux  du 
légat,  de  Guillaume  de  Joinville,  arche- 
vêque de  Reims,  d'Anselme  de  Mauny, 
évêque  de  Laon,  de  Hugues  de  Montréal, 
évéque  de  Langres,  de  Gautier,  évêque  de 
Chartres,  &  de  Pons,  évêque  d'Arras.  Cf. 
ïeulet,  t.  2,  p.  86.  [A.  M.] 


254.  —  CLXXI 

Lettre  des  prélats  £,•  barons  de  l'armée 
de  Louis  Vlll  à  l'empereur  pour 
justifier  leur  conduite  touchant  le 
siège  d'Avignon  ' . 

SERENISSIMO  domino  Frederico,  Dei  gra- 
tia  Romanorum  imperatori  &  seraper 
augusto,  G.  divina  permissione  Remensis, 
&  G.  Senonensis  archiepiscopi,  Laudunen- 
sis,  Lingonensis,  Carnotensis,  Attrebaten- 
sis,  Aurelianensis  &  Meldensis  episcopi; 
Philippus  cornes  Bolonie,  Th.  cornes  Cam- 
panie,  G.  cornes  Sancti  Pauli,  comes  Namur- 
censis,  comes  Montisfortis,  comes  Guide 
Sagiceensis,  comes  Vindocinensis,Robertus 
de  Cortenaio  Francie  buticularius,  Inge- 
raninus  de  Cociaco,  Stephanus  de  Sacroce- 
sare,  Ursio  cambellanus  &  Johannes  de 
Nigella,  salutem  &  cum  omni  honore  sin- 
cère dilectionis  jilenitudinem.  Cum,  sicut 
ad  vestram  credimus  pervenisse  notitiam, 
karissimus  dominus  noster  Ludovicus,  rex 
Francie  illustris,  ad  inslantem  pelitionem 
reverendi  in  Christo  patris  Romani,  Sancti 
Angeli  diaconi  cardinalis,  Apostolice  sedis 
legati  in  Francia,  signum  crucis  assump- 
sisset  ad  expugnandam  de  feudo  suo  here- 
ticam  pravitatera  &  relevandam  in  eo  fidem 
Christianam,  que  penitus  ibidem  esse  di- 
noscitur  suffocata,  de  consilio  nostro  & 
omnium  eorum,  qui  cum  eo  erant  cruce- 
signati, ordinatum  est  per  Avinionem  diri- 

'  Trésor  des  chartes;  Albigeois,  n.  10.  [J.  4^8; 
original  scellé.] 


An 
122Û 


An 
1  226 
juin. 


An 

1226 


841 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


842 


KJ.orig. 

t.  III, 
col.3i  I. 


gerc  ifer  stiiim  &  nostrum,  eo  quod  in 
feodiim  siiiini  liberiiis  &  expedilius  quam 
per  alibi  transiret  pcr  poiitem  ciim  exer- 
citii  siio,  eo  poiissimo  considerato,  qiiod 
cum  adhuc  esset  rex  in  Francia,  ab  ipsis 


domini  legati  &  ad  preces  nostras  &:  laiida- 
nientum  &  aliorum  criicesiguatoium  exer- 
citus  Christian!,  Avinionenses  obsedit  tam- 
quam  hereticos  &  hereticorum  receptato- 
res  &  fautores.  Ne  autem  serenitati  vestre 


Aviiiionensibus   super   hoc   pluries   fiierat      falso  suggeratiir  aliter  fuisse  factum,  ne- 


requisitus.  Tandem  per  Avinionem,  sicut 
dictuni  est,  direxit  doiuinus  rex  iter  suum, 
&  cum  jam  esset  in  procinctu  itineris,  oc- 
currerunt  ei  apud  Montellum  Aymardi 
ipsi  Avinionenses,  domino  régi  &  excrci- 
tui  suc  per  viam  Avinionensem  transitum 
promittentes  &  ab  ipso  legato  beneficium 
absolucioiùs  instanter  postulantes.  Qui  li- 
beater  &  liberaliter  promisit  eis  benefi- 
cium absolucionis,  recepto  ab  eis  jura- 
mento,  quod  starent  mandate  Ecclesie  & 


mini  super  hoc  fidem  adhibere  velitis,  cum 
per  litteras  ipsius  legati  ac  domini  régis 
&  présentes  litteras  nostras  totius  veritas 
processus  vobis  liqueat  manifeste,  quas  vo- 
bis  deferunt  presentium  portitores.  Novit 
etiam  Deus,  qui  cordium  novit  abscondita, 
quod  dominus  rex  &  nos  cum  eo  sicut  pe- 
regrini  solummodo  hoc  facimiis,  propter 
Deum  ac  promocionem  fidei  christiane,  ad 
quod  omnes  catholici  tenentur  astricti, 
salvo  in  omnibus  &  per  omnia  jure  vestro, 


quod  domino  régi  &  exercitui  suc  liberum      contra  quod  dominus  rex  ullo  modo  venire 
per  Avinionem   transitum    exhibèrent.   Et      nec  vellet  nec  dcberet. 


ad  majorem  securitatem  promiserunt  ei- 
dem  obsides  se  daturos.  Cum  igitur  domi- 
nus rex  &  nos,  de  juramentis  &  promis- 
sis  eorum  confisi,  ipso  die  Penthecostes 
veiiientes  Avinionem  &  libère  transire 
credentcs,  transire  non  potuimus,  dictis 
Avinionensibus  contradicentibus  &  contra 
prestitum  juramenfum  temere  venientibus, 
verumtamen  obsides  tradiderunt,  sed  non 
quot  vel  quales  promiserant,  sed  a  ju- 
ratis  convcntionibus  rétro  penitus  abeun- 
tes,  cuidam  parti  exercitus  domini  régis 
&  nostri,  quam  transire  perniiserant  pcr 
pontem  ligneum  quem  extra  villam  fccc- 
rant,  &  domino  régi  ac  nobis  victualia  & 
alia  venalia  contra  promissum  denegarunf, 
&  plures  de  crucesignatis  interfecerunt, 
&  pontem  ligneum  quem  fecerant  con- 
fregerunt,  nullatenus  permittentes  quod 
crucesignati,  quos  Avinione  per  pontem 
ligneum  proditiose  transire  permiserant, 
possent  ad  exercitum  reverti,  nec  nostros 
ad  illos  qui  transierant  venire  permitte- 
bant,  dampna  domino  régi  &  nobis  quan- 
tum poterant  &  gravamina  irrogando,  licet 
dominus  rex  patentes  litteras  suas  dedisset 
cisdem,  per  quas  ipsos  &  omnia  bona  eo- 
rum &  muros  ville  penitus  assecurabat  de 
se  &  nobis  &  omni  exercitu  cruccsigna- 
forum.  Cum  igitur  videretur  ab  omnibus 
negotium  pacis  &  fidei  sic  per  Avinioncn- 
sium  malitiani  ac  violentiam  impediri,  do- 
minus   rex    ad    pc-titionem    Se   instantiam 


La  lettre  est  scellée  de  vingt  sceaux,  parmi 
lesquels  est  celui  d'Amauri  de  Montfort. 

[Note  Je  dom  Vaissete.] 


255. 


CLXXII 


Ligue  entre  le  roi  Louis  VIII  £-  U 
comte  de  Provence^  contre  le  comte 
de  Toulouse  '. 

EGO  Raimundus  Berengarii  comes&  mar- 
chio  Provincie  ac  cornes  Folcqueri, 
notum  facio  universis  me  jurasse  illustri 
domino  Ludovico  régi  Francorum,  quod 
ego  juvabo  bona  fide,  pro  viribus  meis 
dominum  regeni  &  suos  in  partibus  Pro- 
vincie, citra  fluvium  Rodani,  contra  Rai- 
mundum  dictum  comitem  Tholosanum  & 
fautores  suos,  &  defendam  &  faciam  de- 
fendi  pro  posse  meo  terram  quam  domi- 
nus rex  tenebit  vicinam  fluvio  Rodani, 
salvo  honore  &  salva  fidelitate  &  reveren- 
tia  imperatorie  majestatis. 

Ludovicus,  &c.  Noverit  universitas  ves- 
tra  nos  carissimo  amico  nostro  Raimundo 
Berangarii,  comiti  &  marchioni  Provincie 
&  comiti  Fulquatorum,  creantasse  &  per 
présentes    litteras    concessisse,   quod   nec 

'  Mis.  Je  Colbert,  n.  26(19.  [Lat.  9778,  f"  1 52  v".] 


An 

122(5 


An 


juin. 


i:d  niff 

t.  111, 

col   3l2 


An 
1226 


843 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


844 


An 
1226 
juin. 


Éd.orig. 

t.  III, 

col.  3 12. 


An 

122(5 

29  avril. 


pacem  nec  (reugam  faciemus  cum  Rai- 
mundo,  filio  Raimuiidi  quondam  comitis 
Tolose,  qiiiii  ipse  esset  in  treuga  &  in 
pace.  Actum  in  obsidione  Avinionis,  aniio 
Domini  M°cc"xxvi°,  niensc  junio. 


256. 

Soumission    du    châtelain    de  Cavcas- 
sonne  '. 


O 


terri  &  fota  universitas  ejusdem  cîvitatis, 
de  consilio  &  voluntate  domini  Pétri  Nar- 
boiiensis  electi,  juramentum  prestiterunt 
domino  Bernardo  Biterrensi  episcopo,  de 
mandate  ejusdem  electi  recipienti,  sub  hac 
forma,  ita  quod  quilibet  ipsorum  persona- 
liter  sic  juravit  :  «  Ego  Aimericus  Bofatus 
promitto  bona  fide  vobis,  domino  episcopo 
Biterrensi,  recipientibus  {sic)  pro  domino 
Petro  Narbonensi  electo,  &  tactis  sacro- 
sanctis  Evangeliis,  me  paritunim  universis 
mandatis  &  singulis  domini  Romani,  Saiicli 
MNIBUS  présentes  litteras  inspectiiris      Angeli  diaconi  cardinalis,  Apostolice  sedis 

legati,  super  his  omnibus,  pro  quibus  sum 
excommuiiicatiis  per  legatos  ecclesie  Ro- 
mane vel  etiam  ipso  jure.  Similiter  pro- 
mitto &  juro,  quod  universis  &  singulis 
mandatis  domini  Ludovic!  régis  Francorum 
parebo  bona  fide,  &  specialiter  de  non  re- 
cipiendis  inimicis  Ecclesie  vel  juvandis  in 
aliquo  contra  voluntatem  domini  régis  & 
domini  cardinalis,  ponens  &  exponens  per- 
sonam  meam  &  omnia  bona  nica  ad  volun- 
tatem &  mandatum  eorum,  ut  premissa  a 
me  iideliter  compleantur  &  sine  fraude 
serventur.  Juro  etiam  quod  fideliter  custo- 
diam  civitatem  &  omnes  habitantes  in  ea  & 
bona  ipsorum  ad  honorem  Dei  &  Ecclesie 
utilitatem,  nec  ego  faciam  vel  sustinebo 
juxfa  posse  meum  quod  aliquis  faciat  se- 
ditionem  in  civitate  vel  aliquid  unde  ci- 
vitas  perturbetur.  Et  si  contra  premissa 
venero  vel  non  observavero  universa  & 
singula,  volo  quod  omnia  bona  mea  cadant 
in  commissum.  Sic  me  Deus  adjuvet  & 
hec  sancta  iiii'"  Evangelia.  »  Hoc  idem  & 
eodem  modo  juraverunt  universi  &  singuli 
homines  predicte  civitatis.  Et  nos  Aymeri- 
cus  Bofatus,  Johannes  de  Boiano,  Guil- 
lelmus  Pétri  de  Narbona,  Poncius  Sege- 
rius,  &c.  {sequuniur  quinquagînta  nomina)^ 
Ut  predicta  a  nobis  fideliter  compleantur, 
promittimus  &  juramus  nos  tenere  ob- 
statica  apud  Narbonam  vel  ubi  dominus 
electus  voluerit,  ad  comonitionem  domini 
episcopi  vel  ipsius  electi.  Promittiniug 
etiam  quod  plures  jurabunt  obstatica,  si 
dominus  electus  voluerit  vel  vidcrit  expe- 
dire.  Ad  majorem  vcro  firmitatem,  ])rescnti 
carte  sigillum  nosire  coniimilatis  fccimus 
npponii 


An 

1220 


Raimondus  Arnaudi  de  Podio  sahi- 
tem  in  Domino.  Noverit  universitas  vcstra, 
quod  ego  juravi  stare  mandatis  Ecclesie  & 
venerabilis  patris  domini  Romani,  Sanct' 
Angeli  diaconi  cardinalis,  Apostolice  sedis 
legati,  pro  causis  omnibus,  singulis  &  uni- 
versis, pro  quibus  sum  excommunicatus, 
&  pro  aliis  omnibus  de  quibus  iinpeterer 
quod  essent  contra  ecclesiam  Dei.  Et  pro 
hiis  observandis  dabo  securitates  &  cau- 
tiones  ad  voluntatem  dicti  domini  legati, 
&  propter  hoc  volo  quod  dominus  rex 
teneatur  pro  me,  ita  c[uod  si  predicta  ad 
mandatum  dicti  legati  non  servavero,  ipse 
per  personam  meam  &  feodum  &  res  meas 
faciat  omnia  predicta  servari.  Item  juravi 
domino  régi,  quod  ego  castrum  Carcassone 
restituam  domino  régi  vel  nuntiis  suis  ad 
mandatum  ipsius,  quod  castrum,  donec 
ipsum  restituam,  teneo  nomine  domini 
régis.  Actum  in  obsidione  Avinionis,  anno 
Domini  M'CC"  vicesimo  sexto,  mense  junio. 


257.  —  cLxxin 

Soumission  des  villes  de  Béjiers,  Àlbi, 
Nimes  &  Carcassonne,  à  l'église  6- 
au  roi  Louis  VIII'-. 

I.-vTOTUM  sit  omnibus,  quod  anno  do- 

IN    minice  Incaniationis  m"cc''xx°vi", 

IH°  kalendas  maii,  probi  homines  de  Bi- 


'  Trésor  des  clinrtcs,  J.  899;  promesses,  n.  27; 
Orig.  scellé. 

'Trésor  des  chartes  dii  roi)  Deniers,  n.  2.  [J. 
337)  original.] 


An 
I2zâ 

juin. 


845 

II.  I.udovicus 


KJ.orig. 

I.Ill, 
col.  3 1 3. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC 
Dei    gratia    Francorum 


846 


rex,  dileclis  &  fidelibus  suis  consulibus  & 
universitati  civitatis  Albiensis,  salutem  & 
dilectioiiem.  Ex  eo  quod  dilectos  concives 
vestros  ad  nos  niitere  curavistis,  vos  omni- 
mode  voluntati  nostre  penitus  exponetvtes, 
universitati  vestre  grates  referimiis  ex  af- 
fecta scieiites  quod  vos  honorare,  fovere 
&  diligere  affectamus,  sicut  alios  cives 
nostros.  Mittimus  autem  ad  vos  &  ad  par- 
tes illas  dilectum  nostrum  episcopum  AI- 
bicnsem,  R.  prepositum,  R.  Scriptorem 
archidiaconum  Villemurensem  &  R.  Mir 
militem,  ad  recipiendum  fidelitatem  ves- 
traiu  a  vobis  sub  forma,  quam  vobis  scrip- 
tam  mittimus  per  eosdem,  &  hoc  facto 
recipimus  personas  vestras  &  omnia  bona 
vestra  in  protectione  iiostra  &  securitate. 
Actum  in  obsidione  Avinionis,  anno  Do- 
mini  M'ccxx"  vi",  mense  junio. 

III.  In*  nomine  domini  nosfri  Jesu 
Christi,  amen,  anno  ab  Incarnatione  ejus- 
dem  M''CC"'xx''vr,  m"  nouas  junii.  Fiat 
omnibus  &  singulis  manifestum,  quod  nos 
consules  castri  Flarenarum  &  civitatis  Ne- 
niausi  &  nos  omnes  &  singuli  habitatorcs 
eorumdem  castri  &  civitatis  Nemausi,  tac- 
tis  a  nobis  singulis  &  universis  sanctis 
Evangeliis,  bona  fide  &  sine  dolo  proniit- 
timus  tibi  domino  Arnaldo  Nemausensi 
episcopo,  nomine  sancte  Romane  ecclesie 
&  venerabilis  patris  domini  R.  cardinalis 
Apostolice  scdis  legati  recipienti,  nos  pa- 
rère universis  &  singulis  mandatis  prcdicti 
domini  R.  Sancti  Angcli  diaconi  cardinalis, 
Apostolice  sedis  legati,  super  illis  omnibus 
pro  quibus  sumus  vel  fuimus  excommuni- 
cati  per  legatos  ecclesie  Romane  vel  Icga- 
tum  seu  delegatum  ejus  aut  judicem  vel 
judices  ordinarios,  vel  etiam  ipso  jure. 
Item  juramus  tactis  sacrosanctis  Evange- 
liis, quod  nos  parebimus  similiter  om- 
nimode  voluntati    domini    régis    Francie 


bus  &  coadjutoribus  eorum,  qui  Ecclesiam 
impugnabant  &  comitem  Montisfortis,  tra- 
dentes  &  restituentes  tibi,  domine,  castrum 
&  civitatem  Nemausi,  ut  ipse  dominus  rex 
Francie  de  eis  suam  sicut  dominus  faciat 
volunfatem,  de  ejus  misericordia  &  be- 
nignitatc  confidendo,  sperantes  c[Uod  sub 
ejus  dominio  gaudeant  in  perpetuum  &  le- 
tentur. 

IV.  Illustrîssimo'  &  reverentissimo  do- 
mino suoL., procurante  divina  gratia  Fran. 
corum  régi,  consules  &  universitas  Carcas- 
sone  seipsos  ad  omnimodum  tam  devotum 
quam  debitum  famulatum.  Noverit  vestre 
niagnificentie  celsitudo,  quod  cum  nuper 
ex  parte  vestra  nos  monuit  venerabilis  in 
Christo  pater  abbas  Crasse,  ut  ad  fidelita- 
tem vesfram  &  devotionem  matris  Ecclesie 
rediremus,  cum  summa  devocione  monitio- 
nem  vestram  recepimus  &  monentem,  & 
ad  ipsum  statim  accessimus  pro  suo  ex  parte 
nostra  beneplacito  adimplendo.  Et  licet 
an  te  tam  ipse  quam  dominus  archiepisco- 
pus  Narbone  vestras  &  suas  nobis  litteras 
destinassent,  machinante  inimicorum  ver- 
sucia  vel  nuntiorum  negligentia  pigri- 
tante,  nulla  ad  nos  consules  vel  univer- 
sitalem  ville  monitio  vestra  pervenerat 
umquam  ante.  Et  licet  comes  Fuxensis 
teneret  castrum  in  manu  sua  arraatorum 
mulfitudine  stabilitum,  &  ad  defendendum 
tam  nos  quam  alios  terre  milites  &  homi- 
nes  instantissime  provocaret,  nos  tamcn, 
postposito  personarum  &  rerum  periculo, 
ex  parte  nostra  omnino  exposuimus  man- 
dato  &  beneplacito  prelibati  abbatis,  & 
univers!  ac  singuli  in  manu  ejus  juravimus 
sub  hac  forma  :  «  Noverint  universi,  quod 
ego  Bernardus  Feirollus  de  Carcassona 
promitto  &  tactis  sacrosanctis  Dei  Evan- 
geliis corporaliter  juro  vobis  B.,  abbati 
Crasse,  ex  parte  domini  Romani  Sancti  An- 
geli  diachoni    cardinalis,  Apostolice   sedis 


An 
1226 


absque  conditione  vel   exceptione  aliqua,      legati,  &  domini  L.  régis  Francorum  reci- 


super  eo  quod  fecimus  &  auxilium  presfi- 
tinius  Raimundo  comiti  Tholosano  aut 
etiam  Raimundo  ejus  filio  &  aliis  fautori- 

'  Manuscrit!  Je  Coliert,  n.  2275.  [Lntln  ççp'î, 
J).  192.] 

'Trésor  d«s  chartes  du  roij  Nim«s,  n.  i.  [J, 
335.] 


pienti,  quod  ego  stabo  &  omnino  obediam 
universis  &  singulis  mandalis  dicti  domini 
cardinalis  super  universis  &  singulis  ex- 
communicationibus,  quibus  excommunica- 
tus  fui  quibuscumque  ex  causis.  Et  item 
promitto  &  absolute  juro,  c[Uod  stabo  oni- 

'  [J.  627,  n.  iS,  Original  scellé.] 


An 
I  ii6 

16  juin. 


An 

\21t' 


847 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


848 


KJ.ori 

t.  111, 

col.  3i 


niniode  voliintati  &  mandate  &  boue  mi- 
seratioui  prescripti  doniini  régis  Franco- 
rum  super  uiiiversis,  que  ad  secularem 
pertinent  dignitateni,  &  specialiter  super 
consilio,  auxilio  vel  favore,  si  quod  alL- 
quando  prestiti  pacis,  iidei  &  Ecciesie  ini- 
inicis,  nec  eis  dabo  consilium  &  auxiliuni 
vel  f'avorem  in  prejudicium  Ecciesie  vel 
\i-  negocii  Jesu  Christi.  Et  ut  bec  iideliter 
1.  observem,  trado  meipsum  &  oniiiia  bona 
iiiea  in  manu  vestri,  B.  abbatis  Crasse,  n 
Eodem  modo  juramus  nos  XII  consules, 
videlicct  Guillelmus  Faber,  K.  Arn.  Bar- 
babruiia,  P.  de  Bramo,  K.  Lucius,  G.  Isar- 
iius,  G.  Vitalis,  Ar.  de  Roffiaco,  Poniiiis 
Francus,  Ar.  Andréas,  Symoii  Toriierius, 
B.  Marlinus,  Pontius  RestolUis;  &  nos 
probi  bomines,  videlicet  Hugo  Feirollus 
{sequuntur  sexagînta  quinque  c'irciter  nci- 
mina).  Et  insuper  nos  tota  universitas  Car- 
cassone  promittimus  sub  eodem  vinculo 
juramenti,  quod  vobis  trademus  castrum  & 
civitatem  &  totam  villam  Carcassone  ad 
vestrum  beneplacitum  &  mandatum,  quan- 
documque  jusseritis,  &  in  possessionem 
vos  mittemus  pro  prcdicto  domino  cardi- 
nali  &  domino  rege  Francorum,  ad  omne 
ipsorum  beneplacitum  faciendum.  —  Ego 
igitur  B.,  Dei  permissioae  dictus  abbas 
Crasse,  promitto  vobis  toti  universitati 
Carcassone,  quod  vos  &  omnia  bona  vcstra 
faciam  recipi  &  predicta  rata  haberi  a  dicio 
domino  cardinali  &  domino  rege  Francie 
sub  sua  bona  miseracione.  Ei  ut  omnis 
scrupuiositas  &  ambiguitas  de  vestris  cor- 
dibtis  abradatur  ik  etiam  in  devocione  Ec- 
ciesie &  fidelitate  domini  régis  firmius  so- 
lidcmini,in  bona  miseratione  intelligimus, 
»it  jint  vobis  secure  persone  vestrc  &  pos- 
sessiones  Si  omnia  jura  vestra,  que  hodie 
légitime  tcnetis  vel  tenere  debetis,  &  om- 
ncs  vestre  légitime  libertates.  —  Super 
omnia  vero  nos  tota  universitas  Carcas- 
sone, flexis  cordium  poplitibus,  universi  & 
singuli,  bumiliter  deprecamur,  ut  nos  sub 
vestro  speciali  dominio,  absque  medio 
aliène  persone,  nunc  &  in  perpetuum  vos, 
domine  Rex,  teneatis.  Ad  cujus  rei  niajo- 
rem  certitudincm  8c  testimonium ,  sigillo 
universitatis  Carcassone  presentem  feci- 
nius  paginam  sigillari,  &  rogavimus  ve- 
uerabilem    dominum   B.    R.   &   capitulum 


Carcassone,  ut  cum  sigillorum  suorum 
munimine  presentem  paginam  corrobora- 
rent.  Datum  Carcassone,  xvi"  kal.  julii. 


An 
1226 


2;) 


8. 


CLXXIV 


Soumission  ou  hommage  de  plusieurs 
seigneurs  de  lu  Province  au  roi 
Louis  VJII'. 

I.  OERENISSIMO  ac  excellenfissimo  do- 
O  mino  suo  Ludovico,  Dei  providenlia 
régi  Francorum  illustrissimo,  Sicardus  Po- 
dii  Laurentii,  majestatis  ac  magnificentie 
illius  servus  humillimus,  totaque  univer- 
sitas ejusdem  casiri,  tam  militum  quam 
burgensium  &  tolius  populi  salutem  ac 
seipsos  ad  plantas  sue  gloriose  precellentie 
deosculandas  humo  tenus  provolutos,  ip- 
siusque  cum  suis  omnibus  subjectos  & 
omni  expositos  voluntati.  Cum  ad  partes 
nostras  rumor  novus  &  acceptus,  in  tonum 
jocunditalis  &  leticie  universe  genli  geru- 
lus,  omniumque  sibi  similes  ac  sui  con- 
centivas  voluntates  nostras  inveniens,  quod 
adventus  majestatis  vestre  gloriosus  partes 
nostras,  imo  vestras,  précédente  miseri- 
cordia,  illustraret,  tantus  stupor  letitie, 
tanta  replevit  mentes  nostras  gaudii  pleni- 
tudo,  quod  fandi  vires  supcrat  &  scribendi. 
Super  quo,  ut  tam  exubcrantis  clemcniie 
consortes  fieri  valeremus,  quia  processus 
vestre  magnificentie  secundum  statuta  le- 
gis  Domini  desiderantibus  pacem  vestram 
&  sacrosancte  matris  nostre  ecciesie  Ro- 
mane pacificus  baberctur,  per  venerabi- 
1cm  dominum  Se  patrcm  nostrum  ai)batem 
Belliloci,  quem  Parisiiis  majcstati  vestre 
direximus,  affectum  nostrum,  rei  eventum 
super  precurrentem,  duntaxat  viam  nobis 
Dominus  aperiret,  excellenti  precellentie 
domini  cardinalis  &  vestre  studuimus  inti- 
mare,  nosmetipsos  cum  omnibus  sacro- 
sancte niaiulato  Ecciesie  &  vestri  diu 
exoptato  dominio  offerentcs.  De  quo  cum 
reverendus  dominus  cardinalis  suas  nobis 
venerandas  per  dictum  dominum  abbatem 

'  Registrum  Cttnae  Franùae.  [JJ.  3o*,  f°  62.] 


An 
1 7-26 

8  iiiin. 


I  M-oric. 

t.  III, 

coI.3i5. 


An 
I2zâ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


849 

Bellilocî  litteras  remisisset,  in  Domino 
nos  super  his  conimendaiido,  circa  littera- 
rum  calceni  addidil,  ut  quod  dictus  abbas 
venerabilis  pro  vobis  in  istis  laboraverit, 
apertius  &  diligentius  per  eumdem  sibi  & 
vestrc-  glorie  intimaremus.  Quod  apertius 
&  diligentius  nos  servi  vestri,  cum  gaudio 
fideli,  cum  sincera  interpretatione  intelli- 
gentes, ut  nostras  siquidem  animas  in  ves- 
tris  manibus  poneremus,  affectum  nostruin 
diutissimum  in  eo  instanli  promptum  de- 
duximus  ad  effectum,  offerentes  &  ponen- 
fes  &  subjicientes  in  manu  dicti  abbatis 
Belliloci,  qui  super  his  domini  cardina- 
lîs  mandatum  receperat,  Guilalberti  Car- 
bonelli  dilecti  &  fidelis  bajuli  domini 
eplscopi  Tholosani,  nosmetipsos  &  omnia 


85o 


falutem  &  pedum  oscula  cum  subjectione 
&  reverentia  &  devotissimo  famulatu.  Ves- 
tre  régie  dignitatis  magnitudini  présent! 
pagina  fieri  volumus  manifestum,  quod  ad 
saluberrimam  amonitionem  pafris  nostri 
&  domini  reverendi  G.  Dei  gratia  abbatis 
Castrensis,  a  que  olim  seu  a  monasterio 
B.  Benedicti  de  Castris  detinetur  castrum 
superius  nominafum,  &  in  quo  fervor 
fidei  &  Ecclesie  erga  vos  devocio  reflo- 
rescit,  super  his,  super  quibus  excommu- 
nicati  fuimus  temporibus  retroactis,  stare 
universis  &  singulis  mandamentis  domini 
cardinalis,  secunduni  exactam  a  nobis  super 
eo  formam,  a  predicto  abbate  prudeiiter  & 
solemniter  ordinatam.  Vestreque  excellcn- 
tie   fidelitatem   juravimus   reverenter,   nos 


An 
I  216 


castra  nostra  &  homines  nostros  &  ferras      &  nostra  in  vestra  ponentes  benigna  vo- 

luntate  &  exponentes  vestre  pie  démentie 


nostras  &  omnia  nostra  Domino  Deo  & 
mandato  sancte  Romane  ecclesie  &  do- 
mini cardinalis  &  misericordie  &  dominio 
vestro,  jurantes  hec  &  firmantes  super 
sancta  IV  Evangelia  corporaliter  propriis 
manibus  tacta ,  tradentes  vobis  présentes 
litteras  in  testimonium  contra  nos  in  per- 
petuum  valituras,  si  unquani  secus,  quod 
absit,  fecerimuj,  aut  si  unquam  mandato 
vestro  &  sancte  Ecclesie   adversemur,  si- 


&  miserîcordie,  quibus  novistis  judicium 
&  justitiam  temperare,  &  castrum  dictum 
predicto  domino  abbati  &  claves  portalium 
dicti  castri  aomine  predicti  monasterii 
primo  tradentes,  prisco  more,  predeces- 
sorum  nostrorum  imitantes  vesfigia,  cum 
castrum  dictum  do  feudo  monasterii  dicti 
sit,  &  principale  dominium  castri  dicti  ad 
predictum    monasterium    pertineat,    mul- 


gilli  nostri  ad  robur  majus  munimine  con-      tosque  feudatoresTiaheat  in  eodem  Castro. 


firmamus.  Quod  idem,  diu  est,  fecimus  in 
minu  domini  venerabilis  I.  de  Aragone,  ar- 
chidiaconi  Carcassonensis,  qui  mandatum 
in  facto  nostro  receperat  domini  venera- 
bilis pafris  nostri  P.,  Dei  gratia  elccli 
Narbone,  sicut  ejusdem  révérende  litfere 
monstraverant.  Vestram  idcirco,  illustris 
domine,  necessifudinem  exoramus,  preci- 
bus  lacrimosis  majestafis  vestre  pedes  irri- 
gando  cum  lacrimis,  quatinus  nos  servos 
vestros  sub  alarum  vestrarum  dignemini  re- 
cipere  misericorditer  velamenfo,  numquam 
nos  amplius,  dum  vita  nobis  fuerit,  a  man- 
dato vestro  &  dominio  recedemiis.  Datum 
npud  Podium  I.aurentium,  vi"  idus  junii. 
II.  l,udovico'  Dei  providentia  illustris- 
simo  Francorum  régi,  Isarnus  de  Sancto 
Paulo  &  Sicardus  de  Podio  Laurentio,  do- 
mini   castri   Sancti    Pauli,   &  consules   & 


Postmodum  secundario  eumdem  abbatem 
pro  nobis  recipientem  habere  voluimus, 
concessimus  &  peroptavimus  dictum  cas- 
trum &  claves  ejusdem.  Hinc  est  quod 
dictum  castrum  vobis  off'erendo,  cum  dicto 
domino  abbate  G.  de  Brolliis  militom, 
&  Ermengaudum  Imperatorem  &  G.  de 
Guiers  barrianos,  ad  vestre  excellentie  cle- 
mentiam  duximus  destinandos,  ex  immi- 
ncnti  viarum  periculo  itineris  proposito 
diutius  retardato,  pietatis  vestre  consuete 
&  misericordie  plenitudinem  erga  subjec- 
tos  flexis  genibus  implorantes,  ut  eorum- 
dem  voces  recipientes,  misericorditer  super 
facto  dicti  castri  bénigne  audialis,  &  vestra 
eos  exaudiat  magnitudo,  recipiendo  cas- 
trum &  nos  &  bona  nostra  sub  fida  pro- 
tections vestra  &  custodia  &  securitate, 
ut  retributionem  exauditionis  babere  me- 


fid.orif». 

t.  m, 

col.  3i6. 


universi  milites  &  barriani  ejusdem  castri,      reamini  ex  vestris  piis  actibus  ab  illo,  qui 
fidèles  &  devoti  in  omnibus  8c  per  omnia,      dimittit  débita  sua  dimittentibus  debitori- 

bus  suis.  Quicquid   autem  predicti  viri  a 
•  [JJ.  XXX*,  f°  63  y".]  nobis  legati  cum  vestra  misericordia  ege- 


An 
1226 


85 1 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


85: 


An 

1226 

>7  juin. 


An 
1226 

Juin. 


rinf,  traclaveriiit,  fecerint,  ordiiiaveriut, 
terminaverint,  nos  omnes,  universi  siciit  ac 
singuli  hec.  juravimiis,  ik  nomina  omnium 
per  dictiim  dominiim  abbatem  in  scriptis 
redactn  sunt,  firmum  &  ratum  habebimus 
&  tenebimus  &  contra  in  aliquo  nullate- 
nus  veniemusj  sed  vestre  voluntatis  &  pre- 
cepti  misericordiam  in  omnibus  &  per  om- 
nia  pro  posse  nostro,  gratis  &  voluntate 
spontanea  exequemur,  in  devotione  vestra 
&  fidelitate  de  bono  ia  melius  semper, 
auxiliante  Domino,  procedentes.  Nec  la- 
tere  vohimus  excellentiam  vestram,  quod 
ciun  castriim  dictum  prope  sit  satis  &  vici- 
luim  Tolose  civitati  &  competenter  abun- 
det  vicftialibus,  multum  utilitatis  afferet 
exercitui  Jesu  Christi,  &  castrum  nostrum, 
offcndeiis  &  impugnans  quantum  polest 
inimicos  Ecclesie  &  vestros,  ab  eisiiem 
insultus  sustinet  assiduos  &  fréquentes. 
Predicta  vero  omiiia  &:  ratihabi'.ionem  a 
nobis  universi  &  singuli  attestamur.  In 
cujus  rei  testimonium  munimine  sigilli 
domini  Isarni  de  Sancto  Paulo  hanc  pagi- 
nam  jussimus  roborari.  Datum  apud  Sanc- 
tum  Paulum,  x"Viii"  kalendas  julii. 

m.  Serenissimo'  &  magnifico  viro,  do- 
mino Ludovico,  Dei  gratia  Francorum  régi 
egregio,  B.  Peleti  suus  vassallus  salutem 
&  seipsum  sub  pedibus.  Cum  propler  in- 
firmitatem  &  nostri  corporis  debilitatem 
ad  pedes  vestre  celsitudiuis  accedere  non 
valeamus,  B.  primogenitum  filium  &  here- 
dem  nostrum  vestre  sublimitati  duximus 
mittendum,  ut  ])ro  nobis  &  loco  nostri 
feuda,  que  a  vestra  excellentia  habemus  & 
tenemus,  recognoscat,  &  homagium  & 
fidelitatem,  prout  vestre  serenitati  placue- 
rit,  faciat.  Quam  recognitionem  &  fideli- 
talis  f'actionem  ratam  8c  firmam  habebimus 
&  tenebimus  semper.  Et  ut  plenissima  fides 
huic  scripture  adhibeatur,  hanc  paginani 
sigilli  nostri  munimine  fecimus  roborari. 
Datum  Alesti,  anno  Domini  m''cc"xx°vi'', 
XV  kalendas  julii. 

IV.  Omnibus'  ad  quos  présentes  littere 
pervenerint  Rostanus  de  Sabrano  salutem, 
Noveritis  me  fecisse  homagium  domino 
régi   Francorum    Ludovico  ligium  contra 

'  [JJ.  3ot,  f"  71  r".] 
'  [JJ,  3oS  f"  71  r".] 


omnes  homines,  &  me  recognovisse  quod 
teneo  de  ipso  villam  de  Balueolis  &  cas- 
trum Sancti  Victoris  &  villam  de  Cavilla- 
nicis  &  totam  aliam  terram  meam,  exceptis 
quibusdam  castris,  que  teneo  de  Avinio- 
nensi  &  Uticensi  episcopis.  Et  juravi  eidem 
domino  Régi,  quod  omnia  castra  mea  red- 
dam  ei  ad  magnam  vim  &  ad  parvam,  quo- 
tiens  inde  ab  ipso  fuero  requisitus.  Actum 
in  obsidione  Avinionis,  anno  Domini 
M''cc°xx''vi",  mense  junii. 

V.  Ego'  Raimundus  Gocelini,  dorainus 
Lunelli,  notum  facio  universis,  quod  teneo 
a  carissimo  domino  meo  Ludovico,  rege 
Francorum  illustri,in  domanio  Marcellen- 
cas,  Obillons,  Ducengues,  Sanctum  Dioni- 
sium,  Molinas,  Sanctun  Bricium,  Waren- 
nicas,  Lunellum  veterem,  Seurdurenges, 
Sanctum  Chererium,  Sanctum  Nazarium, 
Lancergas,  medietatem  castri  de  Calargues, 
Colontegat  &  Severac,  quando  eum  obti- 
nuero  adversus  eum,  qui  super  hoc  mecum 
contendit.  Preterea  teneo  de  dicto  domino 
rege  in  feudo  Sanctum  Justum  &  Valletel- 
lam,  quorum  locorum  domania  de  me  te- 
nentur.  De  locis  siquidem  &  castris  predic- 
tis  feci  domino  régi  homagium  ligium,  & 
juravi  super  sacrosancta,  quod  ea  reddam 
domino  régi  &  heredibus  suis  ad  magnam 
vim  &  parvam,  quotiens  &  quando  super 
hoc  ex  parte  sua  fuero  requisitus.  Actum 
in  obsidione  Avinionis,  anno  Domini 
M°CC°XX''VI°,  mense  junii. 

VI.  Ego"  Guigo,  dominus  de  Torno,  no- 
tum facio  universis  présentes  litteras  ins- 
pecturis,  quod  ego  karissimo  domino  meo 
Ludovico,  régi  Francie  illustri,  feci  homa- 
gium ligium  contra  omnes  homines  qui 
possunt  vivere  &  mori,  de  Castro  meo  de 
Tornon  cum  pertinentiis  ipsius  castri,  & 
juravi  eidem  tactis  sacrosanctis  Evangeliis, 
quod  ego  dictum  castrum  meum  de  Tornon 
tradam  ipsi  &  heredibus  ejus  ad  magnam 
vim  &  parvam  quotienscumque  ex  parte 
ipsius  super  hoc  fuero  requisitus.  Actum 
in  obsidione  Avinionis,  anno  Domini 
M"  ce  xx°  vr,  mense  junio. 

VII.  Ego'  Bernardus  cornes   Convena- 

'  [JJ.  3oA,  r»  75  y".] 
'  [JJ.  3oA,  f°  72  v°.] 
î  [JJ.  3ov,  f»  76  r".] 


An 
1126 


An 
1226 

juin. 
Éd.orio. 

t.  m, 
col.  317. 


An 
1  226 
juin. 


An 
I  22Ô 

août. 


An 

I22Û 


853 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


8 


04 


rum,  notiim  facio  universis,  quod  ego  pono 
me  &  totam  teriam  meam  &  omnia  mea 
in  omnimoda  voluntate  karissimi  domini 
mei  Ludovic!  régis  Francorum  illustris,  & 
facio  ei  homagium  ligium  contra  omnes 
homines  &  feminas  qui  possint  vivere  & 
mori.  Ex  eo  quod  de  mera  voluntate  sua  ei 
placuerit  mihi  dare,  sive  de  terra  quam  te- 
nui  sive  de  alia,  juvabo  ipsum  dominum 
regem  &  gentes  suas  contra  inimicos  Ec- 
clesie  &  suos,  &  maxime  contra  Kaimun- 


runt.  Actuni  anno  gracie  M"  CC''XX°vi°, 
mense  septembris,  die  exaltatioiiis  sancte 
Crucis. 

IX.  Omiie'  quod  agitur  in  fuga  tempo- 
ris  lugit  cum  tempore,  nisi  scripti  memoria 
conservetur.  Propterea  omnibus  présentes 
litteras  inspecturis  manifestum  sit,  quod 
B.  Convenarum,  dominas  de  Saves,  posuit 
seipsum  &  omncs  barones  &  omnes  ho- 
mines suos,  totam  terram  suam  &  quid- 
quid  habet  vel  habere  débet  in  voluntate 


An 
1226 

uiiibre. 


Tholosani,  &  etiam  ipsum  Raimundum  & 
alios  inimicos  Ecclesie  &  domini  régis  im- 
piignabo  bona  fide,  pro  posse  meo.  Hec 
autcm  omnia,  sicut  superius  sunt  contenta, 
juravi  domino  régi  coram  vcnerabili  patie 
domino  Romano,  Sancti  Angeli  diacono 
cardinal!,  Apostolice  sedis  legato.  Que 
omnia  ut  perpefuam  obtineant  iirmitatem, 
sigillo  nostro  presentem  cartulam  confir- 
niavi.  Actum  in  obsidione  Avinionensi, 
anno  Domini  m''cc°xx°vi°,  mense  augusti. 
VIII.  Ne'  quod  a  bonis  geritur,  a  nialis 
quandoque  mutiletur,  omnibus  présentes 
iitteras  inspecturis  sit  manifestum,  quod 
Rogerius  d'Aspel  posuit  seipsum  &  omnes 
barones  &  omnes  homines  suos,  per  totam 
terram  suam  &  quidquid  habet  &  habere 
débet,  in  voluntate  domini  L.  Dei  gratia 
régis  Francorum,  &  domini  cardinalis. 
Promisit  etiam  &  tactis  sacrosanctis  Evan- 
geliis  corporaliter  juravitj  quod  super 
universis  &  singulis,  pro  quibus  erat  ex- 
communicatus,  stabit  voluntati  8c  mandato 
domini  cardinalis  vel  ejus,  qui  requisierit 
pro  eo.  Item  eodem  modo  promisit  &  ju- 
ravit,  quod  quamdiu  vixerit  in  hoc  mundo, 
pro  posse  suo  domino  régi  84  ejus  succes- 
soribus  fidelis  erit  8c  tam  suos  quam  Eccle- 
sie inimicos,  quantumcumque  poterit,  ex- 
pugnabit.  Harum  omnium  rerum,  sicut 
melius  ad  honorem  8c  utilitatem  domini 
régis  8c  domini  cardinalis  possunt  intel- 
ligi,  sunt  obsides  B,,  Dei  gratia  cornes 
Convenarum,  8c  B.  de  Marestan.  In  cujuj 
rei  testimonium  8c  munimen,  ad  dicti  Ro- 
gerii  d'Aspel  instantiam,  comes  Convena- 
rum 8c  abbas  Fullensis  présentes  litteras 
sigillorum    suoruni    muniminc    roborave- 

'  [JJ.  3oS  ("64  r".] 


An 
122a 


An 

1226 

i-l  sep- 
tembre. 


i;d.oris. 

t.  III. 
col.3iS. 


dum,  filium    Raimundi    quondam   comitis      domini  Ludovici,  Dei  gratia  régis  Francie, 


8c  domini  cardinalis.  Promisit  etiam  8c  tac- 
tis sacrosanctis  Evangeliis  corporaliter  ju- 
ravit,  quod  super  universis  8c  singulis  pro 
quibus  erat  excommunicatus  stabit  volun- 
tati 8c  mandato  domini  cardinalis  vel  ejus, 
qui  requisierit  pro  eo.  Item  eodem  modo 
promisit  8c  juravit,  quod  quamdiu  vixerit 
in  hoc  mundo,  pro  posse  suo  domino  régi 
8c  ejus  successoribus  fidelis  erit  Se  tam  suos 
quam  Ecclesie  inimicos,  quantumcumque 
poterit,  expugnabit.  Harum  omnium  re- 
rum, sicut  melius  ad  honorem  8c  utilitatem 
domini  régis  8c  domini  cardinalis  possunt 
intelligi,  sunt  obsides  B.  Dei  gratia  comes 
Convenarum,  8c  P.  de  Moluar  8c  A.  G.  de 
Palmens,  milites.  In  cujus  rei  testimonium 
8c  munimen  ad  dicti  B.  Convenarum  ins- 
(anciam,  comes  Convenarum  8c  abbas  Ful- 
lensis présentes  litteras  sigillorum  suorum 
munimine  roboraverunt.  Actum  anno  gra- 
cie M'cc'xx'vi'',  mense  septembris,  die 
cxaltationis  sancte  Crucis. 

B.  de  Marestang,  G.  de  Maurens  &  Odon 
de  Pressac  firent  un  semblable  serment  le 
mime  jour.  [Noie  de  dom  yaissete.J 

X.  Ego'  B.  Jordanus  dominus  de  Insula, 
omnibus  présentes  litteras  inspecturis  no- 
tum  facio,  quod  ego  in  manu  8c  in  pre- 
sontia  domini  H.  abbatis  Fullensis  posui 
meipsiim  8c  omnes  barones  meos  8c  vil- 
lam  de  Insula  Se  totam  terram  meam,  ubi- 
cumque  sit  8c  ubicumque  esse  debeat,  in 
voluntate  domini  Ludovici,  régis  Franco- 
rum, 8c  domini  cardinalis.  Promisi  etiam 
8c  tactis  sacrosanctis  Evangeliis  juravi, 
quod  super  universis  8c  singulis,  pro  qui- 
bus excommunicatus  eram,  stabo  voluntati 

'  [JJ.  3oA,  (0  65  r".] 
•  [JJ.  3oA,  ("  65  r°.j 


An 

12.-6 

tembrc. 


An 
1226 


855 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


856 


An 
1226 

26  sep- 
tembre. 


An 
1226 

7  octo- 
bre. 


&  mandato  dom'mi  cardinalis  vel  ejiis,  qui 
requisierit  pro  eo.  Et  ut  omnia  ista  fide- 
liter  observem,  dedi  coiniti  Convenaruin 
filium  meum  Jordaiium  custodienduni  do- 
mino régi  &  dicto  cardiuali.  Testes  qui 
interfuerunt  dominus  M.  archidiacoiius 
de  Saves,  &  G.  &  A.  monachi  de  Fullensi- 
bus  &  P.  presbiter  de  Lisula  &  multi  alii. 
In  cujus  rei  testimonium  &  munimen,  pré- 
sentes lifteras  sigillé  domini  comitis  Coii- 
venarum  &  sigillo  domini  H.  abbatis  Ful- 
lensis  fecimus  roborari.  Actum  est  anno 
gracie  M"cc°xx°vr,  vi"  kalendas  octobris, 
in  ecclesia  Beati  Martini  de  Insula. 

XL  Notum  ■  sit  omnibus,  ad  quos  pré- 
sentes litière  pervenerint,  quod  Bertrandus 
Jordanus  posuit  seipsum  &  omnes  baro- 
nes  suos  &  totam  terrani  suam,  ubicunique 
sit  &  ubicumque  esse  debeat,  ad  volunta- 
tem  domini  L.,  Dei  gratia  régis  Francorum, 
&  domini  cardinalis  [ut  in  precedenti].  Ho- 
rum  omnium  obsides  sunt  B.  Jordani,  do- 
minas Insuie  &  Sérac  de  Maurens,  & 
G.  Unaldus  de  Malsamont.  Testes  qui  in- 
terfuerunt G.  cellararius  FuUensis  &  A. 
monachus  &  P.  presbiter  de  Insula  & 
multi  alii.  In  cujus  rei  testimonium  &  con- 
firmationem,  ad  dicti  Bertrand!  instanciam 
dominus  B.  cornes  Convenarum  &  frater 
H.  abbas  Fullensis  présentes  lifteras  sigil- 
lorum  suorum  munimine  roboraveruiit. 
Actum  est  anno  gracie  M°CC°XX°VI°,  vi° 
kalendas  octobris  in  villa  de  Insula,  in 
ecclesia  Beati  Martini. 

XII.  Ego'  B.,  Dei  gratia  comes  Conve- 
narum, omnibus  présentes  lifteras  inspec- 
turis  notum  facio,  quod  Guillelnnis  Ber- 
nardus  de  Marcafaba  in  presentia  mea  & 
in  presentia  domini  H.  abbatis  Fullensis, 
Cisterciencis  ordinis,  constitutus,  posuit 
seipsum  &  omnes  homines  suos  &  totam 
terram  suam  &  quidquid  ad  ipsum  de  jure 
spectat  in  voluntate  domini  Ludovici,  Dei 
gratia  régis  Francorum,  &  domini  cardi- 
nalis. Promisit  etiam  &  tactis  sacrosanctis 
Evangcliis  corporaliter  juravit,  quod  super 
univcrsis  &  super  singulis,  pro  quibus  ex- 
communicatus  erat,  stabit  mandato  &  vo- 
luntafi  domini   cardinalis,  &c.  Obsides  R, 


de  Tersaco  &  Bonifacius  do  Felgaro  & 
Petrus  de  Castanhaco.  In  cujus  rei  testi- 
monium, ad  dicti  Guillelmi  Bernardi  ins- 
tanciam, présentes  lifteras  sigilli  nostri  mu- 
nimine &  sigilli  abbatis  Fullensis  fecimus 
roborari.  Actum  anno  gracie  M'ccxx'vi", 
nouas  octobris. 


259.  —  CLXXV 

Lettre  du  roi  Louis  VIII  en  faveur  de 
l'abbaye  de  La  Grasse  ' . 

LUDOVicus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
notum  facimus  universis,  quod  nos  mo- 
nasterium  Crassense,  eo  quia  fuit  a  nostris 
antecessoribus  fundatum  &  dotatum,  & 
propter  magnum  &  fidèle  servitium,  quod 
Benedictus  abbas  monasterii  predicti  nobis 
fecit  non  absque  magnis  laboribus  &  cx- 
pensis,  ad  conquistandum  civitates  Car- 
cassone  &  Bifferris  &  quedam  munila 
castra  illius  patrie,  affectione  diligimus 
speciali.  Propter  que  omnia  feoda  ipsius 
monasterii,  que  fidelis  &  dilectus  nosfer 
A.  comes  Montisforfis  &  quondam  viceco- 
nies  Bifferris  &  Carcassone  &  sui  milites 
tenebant,  monasferio  predicto  restituimus 
&  concedimus  libère  in  proprietafem  & 
perpetuo  monasferio  antedicto,  &  omnes 
hereses  &  faidimenta,  que  de  cefero  cadcnt 
in  commissum  in  domaniis  &  feodis  mo- 
nasterii predicti,  pro  remedio  anime  nos- 
tre  &  carissimi  domini  nostri  &  genitoris 
Philippi,  quondam  régis  Francie,  in  elee- 
mosinam  libère  concedimus  monasterio 
prenotato,  ut  monachi  ibidem  Deo  ser- 
vientes  pro  dicti  genitoris  nostri  anima  & 
pro  nobis  &  regni  nostri  exaltatione  Do- 
minum  c[uotidie  devotius  deprecentur.  Ce- 
terum  omnes  libertates  &  regalias,  monas- 
terio sepcdicto  a  nostris  antecessoribus 
concessas,  approbamus  &  eas  confirmamus 
cum  sigilli  nostri  impressione,  sicutplenius 
continefur  in  monasterii  predicti  privile- 
giis  5k  preceptis.  Et  recipimus  monasterium 


An 

I  226 


An 
122'. 

juillet. 


lid-orif». 

1.  III, 
col. 319. 


'  [JJ.  3oA,  f"  67  y".] 
'  [JJ.  3oA.J 


'Archives    de    l'abbays   de    La    Grasse.    [Doat, 
vol.  66,  f"  333  A.) 


An 

I2iû 


857 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


858 


prcdictum  &  omiies  honores  &  homiiies 
ipjius  monasterii  siib  nostra  &  nostro- 
lum  speciali  [ac]  perpétua  protectione  & 
garda,  &  mandamus  &  firmiter  precipi- 
niiis  universis  baillivis  nostris,  presentibus 
&  futiiris  vicecomitatus  predicti,  omnia  ab 
omnibus  nialefactoribus  &  molestatoribus 
perpétue  défendant,  sicut  terrain  nostram. 
Actum  in  obsidione  Avinionis,  anno  Do- 
niini  M''CC"xx'' vi",  mense  julio. 


260.  —  CLXXVI 


Partage 


entre    le    roi   Louis    VIII  &■ 
l'abbé  de  Saint- André  d'Avignon' . 


An 

1226 

scntcin- 
brc. 


BDei  gratia  monasterii  Sancti  Andrée 
•  abbas  &  conventus,  notum  facimus 
universis,  quod  nos  pro  negocio  fidei  chris- 
tiane  &  pro  defensione  terre  &  ob  amo- 
rem ,  quem  ad  illustrem  regem  Francie 
Ludovicum  &  regnuni  ipsius  habenius,  do- 
namus  &  concedimus  in  perpetuum  eidem 
domino  illustri  régi  Francie  Ludovico  & 
heredibus  suis,  de  carne  sua  cuicunique 
voluerit,  ut  idem  dominus  rex  possit  in 
villa  Sancti  Andrée  niuros  reparare  &  pro 
voluntate  sua  f'ortalitiam  construere  &  po 


apud  Avinionem,  anno  Incarnatîonis  do- 
minice  M^CC  xx."  Vi°,  mense  septembri.  Et 
nos,  B.  &  conventus  supradicti,  ad  majo- 
rem  hujus  rei  firniitatem  presenteni  pagi- 
nam  nostri  sigilli  munimine  duximus  ro- 
borandam. 

B.,  Dei  gratia  monasterii  Sancti  Andrée 
abbas  &  conventus,  notum  facimus,  &c. 
quod  si  dominus  rex  Francie  Ludovicus 
non  fecerit  fortereciam  in  villa  Sancti 
Andrée  nec  medietatem  justitie  predicle 
ville  receperit,  non  teneatur  nobis  red- 
dere  XL  libras  Turonenses,  assignatas  no- 
bis ad  redditus  Bellicadri  singulis  annis 
in  festo  sancti  Andrée  per  cartam  suam, 
dum  tamen  in  predicta  villa  fortereciam 
non  faciat  &  medietatem  justitie  ipsius 
ville  non  percipiat.  Actum  apud  Avinio- 
nem, anno  Domini  M°CC°XX°VI°,  mense 
septembri. 


An 
122a 


lid.orii;. 
I.lll, 

col.  ?20. 


261. 


CLXXVII 


Renonciation  du  comte  Amaurî  de 
Montjort  au  pariage  de  Pamiers, 
en  faveur  du  roi  Loui%  VIII', 

■vtOVERINT    univers!    présentes    litteras 


nere  raunitionem  suam  &  deponere,  quo-      1>   inspecturi,  quod  nos  Amalricus,  cornes      *"- 


tiescumque  voluerit  vel  ei  placuerit,  tam 
quam  in  sua  propria  fortericia.  Insuper 
concedimus  ei  &  heredibus  suis  supradictis 
medietatem  justicie  predicte  ville  in  om- 
nibus, salvis  juribus  nostris,  possessioni- 
biis  &  redditibus  &  omnibus  aliis  juribus 
nostris.  Homines  autem  predicte  ville  fa- 
cient  fidelitatem  pristinam,  quam  facere 
consueverunt  &  jurabunt,  quod  juvabunt 
&  conservabunt  munitioneni  régis  &  gén- 
ies suas  contra  omnes  homines,  bona  fide. 
Predicfus  autem  rex  in  recompensatione 
predictorum  donat  &  concedit  nobis  & 
ccclesie  nostre  in  perpetuum  XL  libras 
Turonensium,  percipiendas  singulis  annis 
in  festo  sancti  Andrée  de  redditibus  suis 
percipiendis  in  porta  Belliquadri  &  in 
aliis  redditibus  dicti  castri.  Actum  est  hoc 

'  Registrum  curiae  Françiae.   [JJ.  3o*,  f"  47  v°.] 


Montisfortis  &  Leycestne,  quittamus  ec- 
,     .     c         .    ■         •'...''.  octobre, 

clesie  oancti  Antonini  Appamiarum  omne 

jus  &  omnem  rationem,  que  nobis  compe- 

tebant  in  villa  &  Castro  Appamiarum   ex 

concessione  abbatis  &  conventus  ecclesie 

memorate,  &  litteris,  quas  super  hoc  ha- 

buimus,    abrenunciamus    &    eas  volumus 

esse  nullius  momenti  pro  conventionibus 

&  pacfis,  que  domino  nostro  régi  Francie 

fecerunt.   Actum   Appamie,  anno  Domini 

M°cc"xx''vr,  mense  octobris. 

Romanus,  miseratione  divina  Sancti  An- 

geli  diaconus  cardinalis,  Apostolice  sedis 

legatus,  omnibus,  &c.  Noveritis,  quod  cum 

nobilis  vir  A.  cornes  Montisfortis  castrum 

Appamiarum    &    quidquid    juris    habebat 

canonicis   Sancti  Antonini   quitasset  om- 

'  Archi»es  de  révêcliédt  Pamiers.  [Doat,  vqI,  9^, 
f"  55.] 


An 


839 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


860 


An 

1126 


aiiio,  Si  ips'i   eum  ab  honiagio  in  quo  eis  Simonis  quondam  comitis  MoiUisfortis.  In 

tenebatur  absolvissent,  tandem  iidem  ca-  cujus  rei  memoriam,  présentes  litteras  si- 

nonici,  nobis  consentieiitibus  &  autorita-  gilli  nostri  raunîmine  l'ecimus  confirmari. 

toi»  impertientibus,  idem  castrum  cum  suis  Actum    apud  Albiam,  anuo   Incarnationis 


An 
1226 


pertinentiis  Ludovico,  Dei  gratia  illiistri 
regi  Francorum,  commendanint  custodien- 
diim  in  vita  ipsiiis,  alios  quosdam  proven- 
tus  ibidem  ad  vitam  suam  concedentes 
eidem,  ita  quod  castrum  ad  ipsos  canoni- 
cos  post  decessum  ejusdem  rsgis  cum  omni 
integritate  libère  revertatur,  sicut  in  ip- 
sius  litteris  inde  confectis  plenius  conti- 
netur,  &c. 


dominice  M"CC°xx"vr,  meiisc  octobri. 

260.  —  CLXXIX 

Extrait  de  quelques  chartes  \ 

I.  TTGO,  Berardus  de  Mercorio,  notum  fa- 

-L'  cio  universis  présentes  litteras  ins- 

pecturis,  quod   karissimus   dominus   meus 

Ludovicus,  rex  Francie  illustris,  mihi  con- 

cessit  castrum  suum  Gredonense  cum  om- 

r>  •      •  jj  ^       <         •  1        nibus   pertinentiis  ejus  &  cum   illis,  que 

Aenonciation  a  Apties,  vicomtesse  de  *•       .     i    •  •.  .       r^     ^ 

,°        '     „  .  pertinent  ad  vicecomitatum  Gredonensem, 

tenenda  de  eodem  domino  rege  per  totam 


262.  —  CLXXVIII 


Béliers,  à  sa  dot,  en  faveur  du  roi 

Louis  vm\ 


P 


[ETRUS],  Dei   gratia  Narbononsis   ar- 
chiepiscopus,  universis  présentes  lit- 


vitam  meam;  &  post  decessum  meum  hec 
omnia  ad  ipsum  &  heredes  suos  quiète  & 
libère  &  sine  omni  contradictione  rever- 
tentur.  Ego  autem  Berardus  prefatum  cas- 


teras  inspecturis  salutem  in  Domino.  No-  trum  dicto  domino  regi   custodire  teneor 

tum    facimus,    quod    karissimus    dominus  fideliter  &  reddere  ad  magnam  vim  &  par- 

noster  Ludovicus,  rex  P'rancie  illustris,  in  vam,  sicut  alla  castra  que  teneo  de  eodem, 

recompensationem  dotalicii,  quod   dilecta  quotiens   ab    ipso   domino   rege  vel   certo 

nostra  in  Christo  Agnes,  quondam  viceco-  nuntio  suo  super  hoc  fuero  requisitus.  Et 

mitissa  Biterrensis,  habuerat  a  Raimundo  si    contingeret    quod   aliquis    recuperaret 

Rogeri  marito    suo,    quondam   vicecomite  castrum  illud  per  judicium   curie  domiiii 

Biterrensi,  &  a  concessione  bone  memorie  régis,  ego  Berardus   illud  redderem   omni 

Simonis,    quondam    comitis    Montisfortis,  occasione  remota.  Et  si  dominus  rex  habe- 

per  compositionem  factam  inter  ipsum  do-  ret  denarios  de  pignore,  quod  R.  quondam 

minum  regem  &  prefatam  Agnetem,dat&  comes  Tholosanus  habebat  super  Amilia- 

concedit  eidem  Agneti  ad  vitam  suam  cen-  num    &    aliam    terram    régis    Aragonum, 

tum  &  quinquaginta  libras  Melgolensium  exinde  mihi   daret  dominus  rex  quantum 

percipiendas  singulis  annis  apud  Biterrls  ad  dictum  castrum  &  ejus  pertinentias  per- 

(_sic)   per  manum   baillivi    sui  Biterrensis,  tineret.  In  cujus  rei  memoriam  &  testimo- 

tribus  terminis,  vidclicet  in  natali  Domini  nium,  sigillo  meo  présentes  litteras  con- 

quinquaginta  libras,  in  Pentecosten  quin-  signavi.    Actum    Parisius,    anno    Domini 

quaginla  libras  &;  in  fesfo  sancti  Michaelis  M°  cc°  xx»  Vi°,  mense  januarii. 

quinquaginta  libras.  Predicta  vero  Agnes  II.  Amalricus',  comes  Montisfortis  &  Ly- 

îu    presentia    nostra    constituta,   propter  cestriae,  universis,  &c.  Noverint,  &c.  quod 

hoc  eidem  domino  regi  &  heredibus  suis  nos  eramus  praesentes  apud  Apamias  cum 

quitat  in  perpetuum  quidquid  habebat  &  domino   Ludovico,  bonae   memoriae   rege 
habere  debebat  nomine  dotalicii,  ex  dono 

&  concessione  predicti  mariti  sui  &  dicti  .  trésor  des  chartes  du   roi;   Languedoc,  n.  5. 

[J.  295.] 

'  Trésor  des  chartes  d»   roi;    Bézicrs,  n.  3.   [J.  '  Archives  du  domaine  de  Montpellier,  viguerie 

337;  original.]  de  Niracs,  liasse  1,  n.  2. 


Éd.orig. 

t.  111, 
col.  3^1. 


An 
1227 

janvier. 


An 

r227 
2  lUJi. 


An 
1227 


861 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  JLANGUEDOC. 


862 


Hd.orif;. 

t.  m, 

col.  333. 


Fraiicorum,  quando  idem  dominus  Ludo- 
vicus  rex  Francorum  coiicessit  &  confir- 
mavit  domino  A.,  episcopo  Neniausensi, 
qui  infirmabat  tune  apud  Carcassonam , 
nliis  praelatis  provinciae  Narbonensis  fa- 
cientibus  fidelitatem  praedicto  domino 
regi,  villam  de  Amiglano,  sicut  idem  epi- 
scopus  dictam  villam  habebat  de  dono  in- 
clitae  recordationis  carissimi  patris  nostri 
&  nostro,  si  dictus  dominus  episcopus  sibi 
&  haeredibus  suis  fidelitatem  faceret,  sicut 
fecerant  alii  episcopi  de  provincia  supra- 
dicta.  Quam  utique  fidelitatem  idem  do- 
minus episcopus  fecit  domino  Ludovico 
filio  &  haeredi  apud  Sanctum  Germanum 
in  Laya,  praesentibus  etiam  nobis  &  aliis. 
Acîum  apud  Sanctum  Germanum  in  Laya, 
anno  Domini  Mccxxvii,  vu  nonas  maii. 
III.  Anno'  incarnati  Verbi  MCCXXVII, 
III  nonas  junii,  Ludovico  rage  Francorum 
régnante.  Ego  Bernardus  Peleti,  per  me  & 
perdominum  patrem  meum  &  per  omnes 
homines  nostros,  promitto  vobis  Guillelmo 
Arveo  &  Guillelmo  de  Laucenis,  ad  haec 
recipienda  a  senescallo  Bellicadri  &  Nc- 
mausi  procuratoribus  missis,  quod  treuga, 
quam  abbas  Crassae  ex  parte  domini  régis 
nobis  &  nobili  viro  P.  Bermundi  donavit 
&  fecit,  &  postea  dominus  rex  eam  donavit 
&  concessit,  firmiter  tenebo  84  observabo. 
Quae  treuga  débet  adhuc  durare  &  tenere 
hinc  ad  proximum  venturum  Pascha.  Et  si 
treuga  fracta  est  aut  amodo  frangeretur,  8c 
de  omnibus  8c  singulis  quaerimoniis,  qiias 
ego  Se  pater  &  mater  facere  possemus  de 
nobili  viro  P.  Bermundi  aut  ipse  de  nobis, 
stabo  mandato,  voluntafi  8c  cognitioni  cu- 
riae  domini  régis  8c  senescalli  Bellicadri  8c 
Nemausi.  Et  quod  super  praedictis  paream 
8c  item  cognitioni  curiae  domini  régis  8c 
senescalli,  usque  ad  D  marchas  argenti 
praesto  8c  dono  bas  satisdationes,  scilicet 
Bernardum,  dominum  de  Rossono,  Almari- 
cum  de  Claireto,  W.  de  Monteacuto,  8cc.  Et 
nos  P.  Miracz,  8cc.  si  Bernardus  Peleti  con- 
tra suprascripla  veniret  8c  complere  nol- 
let,  promittimus  nos  tenere  hostagia  apud 
Nemausum  vel  Bellicadrum,  quousquepro- 
missa  adimplesset,  8cc.  —  Et  ego  dominus 

'  Archives  du  domaine  d«  Montpellier  j  Alais, 
n.  8. 


R.  Peleti  8c  ego  domina  Sibilia  haec  omnia 
suprascripta,  a  Bernardo  filio  nostro  pro- 
missa,  approbamusSc  confirmamus.  —  Item 
ego  dominus  R.  Peleti  8c  ego  domina  Sibi- 
lia Se  ego  Bernardus  eorum  filius  promit- 
timus vobis  omnibus  8c  singulis  supra- 
scriptis,  nos  vos  a  dictis  hostagiis  semper 
servaturos  indemnes.  Acta  sunt  haec  in 
Alesto,  Sec. 

Scellé  d'un  sceau  de  plomb,  représentant 
d'un  côté  un  cavalier  la  lance  en  arrêt,  avec 
ces  mots  •  S.  P.  Peleti,  comitis  Melgor.  & 
au  revers,  un  cavalier  armé  de  toutes  pièces, 
avec  les  mêmes  mots. 


264. 

Soumission   des    habitants  de  Saint- 
Pons  au  roi  Louis  VIII', 

UNIVERSIS  Christi  fidelibus,  ad  quos 
presens  pagina  pervenerit,  consules 
8c  probi  homines  8c  universus  populus  ville 
Sancti  Poncii,  salutem  in  Christo  Jesu. 
Cum  dominus  abbas  noster  litteras,  quas 
sibi  serenissimus  8:  illustris  dominus  L.  rex 
Francie  transmiserat,  coram  universo  po- 
pulo ville  nostre  legeret,  8c  que  super  né- 
gocie Ecclesie  8c  ejusdem  domini  régis 
esset  voluntas  nostra  a  nobis  requireret, 
responsum  fuit  ab  omnibus  hunanimiter, 
quod  secundum  mandatum  Ecclesie  8c  do- 
mini abbatis  via  regia  incederemus  non 
déclinantes  ad  dexteram  vel  sinistram,  nec 
aliter  nos  debere  facere  protestanuir,  cum 
specialiter  villa  Sancti  Poncii  ad  Ecclesiam 
noscatur  nuUo  medio  pertinere.  In  fesfi- 
monium  autem  hujus  responsionis  8c  spon- 
sionis  a  nobis  8c  toto  populo  facte,  presen- 
tem  cartullam  sigillo  comunitntis  duximus 
roborandam.  Actum  apud  Sanctum  Pon- 
cium,  anno  Domini  M" CC  xx"  Vi",  lir  ka- 
lendas  marcii. 


'  Original  icellé  Je  cire  jaune  sur  double  queue, 
J.  ro22,n.2.  —  Au  dos,  en  cnractcrcs  du  treizième 
siècle  :  Nihil  yalct. 


An 
1227 


An 
1227 


février. 


863 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


864 


An 

1117 
mai. 


Ëd.orig. 
t.  Ul, 

col. 323. 


An 

IZI7 

17  juin. 


265. 


bus,  quoJ  nos  Trencavellus,  Dei  giatia 
Biterris  vicecomes,  dominus  Albiensis ', 
Carcassoiie  &  Redensis,  per  nos  &  per 
omnes  heredes  ac  siiccessores  nostros,  non 


An 

I2î7 


p  ^    T    j:j't^'       "..'  r      -L    1  '  inducti  VI  neque  dolo,  sed  spontanea  nos- 

ùerment  de  ndelite  prête  par  les  nabi-  ,  '      ,,.  ,  .         o    .  , 

-,    .        '  '  tra  voluntate,  reddimus,  solvimus  &  det- 

tants   de  I\ajac   au  comte  de  Tou-  fi„i„us,   cedimus  &   donamus   vobis  do- 

louse,  contre  le  roi  de  France  '.  mino  Rogerio  Bemardo,  Dei  gratia  comiti 

Fiixensi,   consanguineo    nostro,   &  omni 

CONOGUDA  causa  sia  a  totz  aquels  qui  vestre  successioni  ac  posteritati,  cum  hac 

aquesta  carta  veiran,  que  nos  Guillems  presenti  carta  valitura,   totam   terrani   de 

Bernad  de  Najac  e  Peire  Gross,  senhors  de  Chercorbes,    cum     omnibus    pertinentiis 


Najac,  per  nos  e  per  totz  nostres  amix,  de 
grat  e  en  bona  fe,  prendem  a  captienh 
l'ondrat  senbor  nostre  R.,  per  la  gracia  de 
Dieu  duc  de  Narbona,  comte  de  Tholosa, 
marques  de  Proensa,  e  tôt  lo  sieu  affar 
contra  totz  homes,  e  li  prometem  ferma- 
ment  que  ab  lo  reg  de  Fransa  ni  ab  la 
Gleisa  ni  ab  luns  autres  enemix  sieus  plag 
ni  fin  ni  acordament  no  farem  ses  lui.  E 
si!  plag  el  acordament,  que  essems  ab  nos 
a  lui  séria  fags,  no  li  era  tengutz,  nos  lo 
teuriam  per  frag  a  nos,  e  lin  seriam  def- 
fendedors  e  valedors  contra  totz  homes  a 
bona  fe.  Et  a  maior  fermetat  d'aquesta 
causa,  aquesta  présent  caria  lin  faim  sa- 
gellar  ab  nostre  sagel.  E  que  en  aissi  totas 
a([uestas  causas  tengam  e  gardem  e  ja  con- 
tra no  vengam,  sobre  santz  1111°''  Evangelis 
de  grat  e  en  bona  fe  o  jurani.  Fag  fou  aisso 
a  Gallac,  el  mes  de  mag,  anno  incarnati 
Verbi  M°CC''XX.'' septimo. 


266.  —  CLXXX 

Chartes  de  Trencavel,  vicomte  de  Bé- 
liers, en  faveur  du  comte  de  Folx^. 

I.    A  NNO  ab  Incarn.  Christi  m°cc°xx°vii°, 

XV  Lodoyco  rege  régnante,  notificetur 

cunctis  presentibus  &   futuris   presentem 

paginam  inspecturis  vêla  legente  audieuti- 


'  Trésor  des  chartes,  J.  3:)3.  —  Toulouse,  m, 
n.  Sp;  origin-Tl  scellé. 

"  Château  de  Foix,  caisse  ïï,  [Doat,  vol.  lôg, 
("  277;  Se  copie  de  >^.^6,  a«x  archives  de!  Basses- 
Pyrénées,  E,  3y5.] 


ejusdem  terre,  scilicet  castrorum  &  villa- 
rum,  que  ibi  sunt  vel  erunt,  &  militum, 
&  hominuni  ac  feminarum  &  dominatio- 
num  &  generaliter  omnium  pertinentium 
eidem  terre,  sicuti  melius  antecessores 
nostri  vel  aliqui  pro  ois  habuerunt  &  te- 
nuerunt  :  quam  videlicet  terram  vos  de 
vestro  proprio  averi,  ab  Isarno  Bemardo 
de  Fanojovis  a  pignore  de  quindecim  mil- 
libus  solidis  Melgor.  redemistis.  Et  conve- 
ninius  vobis  &  etiam  hoc  cum  manibus 
nostris  propriis  corporaliter  super  quatuor 
Dei  sancta  Evangelia  juramus,  quod  contra 
hec,  que  suprascripta  sunt,  de  cetero  nos 
vel  nostri  aut  aliquis  pro  nobis  uUo 
jure  scripto  vel  non  scripto,  lege  seu  con- 
suetudine  alicujus  terre  non  veniamus 
neque  venire  faciamus,  nec  ibi  aliquid  pe- 
tamus  neque  requiramus.  Et  ad  majorem 
hujus  rei  firmitatem,  presentem  cartam 
cum  nostro  sigillo  corroboramus.  FIujus 
rei  sunt  testes  Boso  abbas  Electi,  Petrus 
Rogerius  de  Mirapisce,  Raimundus  San- 
cius  de  Ravato,  Augerius  frater  ejus,  Ar- 
ualdus  de  Villamur,  Guillermus  Bernardus 
de  Atnava,  Arnaldus  Rogerius  de  Mira- 
pisce, Petrus  Guillelmus  de  Artuina, 
Guillermus  Bernardus  de  Luzenac,  Ber- 
trandus  de  Mirapisce,  Arnaldus  de  Fla- 
ciano  &  fratres  ejus  Augerius  &  Piligrinus, 
Raimundus  de  Tars,  Petrus  Lumbardus, 
Guillermus  de  Rezas,  Arnaldus  Homodei, 
Arnaldus  Raimundus  de  Arcia,  Flacianus 
Raimundus  de  Rezas  junior,  Bertrandus 
de  Ecclesia,  Petrus  de  Gojenchis,  Petrus 
Arnaldus  de  Sancfo  Martine.  In  testimo- 
nium  prediclorum  Raimundus  de  Laura- 

'  La  copie  de  Pau   porte  Âlie^iiensi!,  qu'il  faut 
lire  Alic^ijcitsis.  [A.  M.] 


An 

1217 


An 

IIÏ7 
17  juin. 


86: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


866 


Éd.orig. 

t.  111. 
:ol.323. 


guello,  publicus  scriptor  Limosi,  hoc  scrip- 
sit  x°  V°  kaleiidas  julii. 

II.  Anuo"  ab  Inc.  Christi  M'>cc°xx''Vir, 
Lodoyco  rege  régnante,  ego  Trencavellus, 
Dei  gracia  vicecomes  Biterrensis,  doniinus 
Albiensis,  Carcassonensis  &  Redensis,  non 
coactus  neque  deceptus  ad  aliqua  persona, 
sed  gratis  ac  spontanea  voluntate  niea 
trado  &  mitto  in  bajulia  &  custodia  ac 
protectione  &  in  bona  fide  &  credulitate 
tui  domini  Rogerii  Bernard! ,  Dei  gratia 
comitis  Fuxensis,  vicecomitis  Castriboni, 
villam  de  Linioso  &  omnera  patriam  Re- 
densis &  omnes  homines  ac  feminas  ejus- 
dem  ville  Limosi  &  patrie  Redensis,  pré- 
sentes &  futuros,  &  omnia  eorum  bona 
presentia  &  futura,  scilicet  quamdiu  Fran- 
cigene  terram  nostram  tenebunt,  &  ultra 
VI  annos  postquam  Francigene  Carcasso- 
iiam  &  Biterrim  aniiserint.  Transacto  vero 
prefato  termine,  ego  &  mei  reciiperabinius 
a  te  &  tuis  prefatam  villam  Limosi  &  pa- 
triam Redensis,  libère  &  absoliite,  absque 
omni  impedimento.  —  Insuper  ego  Roge- 
rius  Bernardus,  Dei  gratia  Fuxensis  comes 
&  Castriboni  vicecomes,  recipio,  secundum 
quod  superius  dictum  est,  villam  Limosi  & 
patriam  Redez  &  omnes  homines  &  femi- 
nas ejusdem  ville  &  patrie  Redensis  in 
mea  bajulia  &  custodia  &  protectione  & 
niea  bona  fide  &  credulitate,  ad  tenendum 
&  custodiendum  ac  protegendum  pro  posse 
&  viribus  meis  cum  omnibus  bonis  suis 
presentibus  &  f'uturis.  Hujus  rei  sunt  tes- 
tes Boso,  abbas  Electi,  Petrus  Rogerius  de 
Mirapice,  Raimundus  Sancius  de  Ravato, 
Augerius  frater  ejus,  Bernardus  de  Fla- 
ciano  &  fratres  ejus  Augerius  &  Pelegri- 
nus,  Isarnus  de  Taxo,  Raimundus  de  Taxo, 
Guillelmus  frater  ejus,  Flacianus  Arnal- 
dus,  Ramundus  de  'Srcia,  Guillelmus  de 
Redis,  Raimundus  ejus  nepos,  Petrus  Luni- 
bardus,  Homo-Dei,  Petrus  de  Gogenchis, 
Piligrinus  de  Electo,  Bertrandus  de  Eco- 
gleria,  Guillelmus  Petrus  de  Sepiano.  Jussu 
omnium  predictorum  Raimundus  de  Lau- 
raguello,  publicus  scriptor  Limosi,  hoc 
scripsit  decimo  quinto  kalendas  julii. 

'  [Dont,  vol.  169,  f"  279.] 


267.  —  CLXXXI 

Actes  touchant  la  décime  promise  par 
le  clergé  de  France,  au  concile  de 
Bourges,  pour  l'ajfaire  d'Albigeois  ' . 


I.  -n»  OMANUS,  miseratione   divina  Sancti 


R' 


Angeli  diaconus  cardinalis,  Aposto- 
lice  sedis  legatus,  universis  présentes  lit- 
teras  inspecturis  salutem  in  Domino.  Ad 
relevandum  negotium  pacis  &  fidei,  quod 
penitus  corruerat,  &  ad  pravitatem  he- 
reficam  evellendam  terre  Albigensis  & 
circumadjacentium  regionum,  venerabilcs 
patres  archiepiscopos,  episcopos  &  alios 
prelatos  &  viros  religiosos,  necnon  capi- 
tula ecclesiarum  cathedralium  legationis 
nosfre,  ut  per  procuratores  idoneos  eadeni 
capitula  in  nostra  presentia  comparent, 
olim  Bituricis  specialiter  evocantes,  pre- 
sentibus ibidem  nobilibus  viris  R.,  filio  R. 
quondam  comitis  Tholosani,  &  comité 
Montisfortis,  de  pace  inter  ipsos  nobiles 
primo,  sicut  expedire  vidimus,  tractavimus 
diligenter;  sed  cum  non  potuerit  pax  vel 
aliqua  concordia  inter  eos  cum  honore 
Ecclesie  provenire,  nec  idem  R.  obtulit  se 
ut  debebat  mandatis  Ecclesie  pariturum, 
auditis  &  intellectis  in  publico  coram  omni- 
bus supradlctis,  que  tam  idem  R.  pro  parte 
sua  quam  comes  Montisfortis  pro  se  pro- 
ponere  curaverunt,  predicti  archiepiscopi, 
episcopi ,  viri  religiosi ,  alii  ecclesiarum 
prelati  &  procuratores  ecclesiarum  cathe- 
dralium, adjurati  a  nobis  in  virtute  obc- 
dientie  &  quod  in  die  judicii  coram  om- 
nium judice  responderent,  si  nobis  super 
hoc  secundum  suas  conscientias  non  da- 
rent  consilium  salutare,  &  nobis  dederunt 
consiliiim  separatum,  quod  idem  R.  secun- 
dum oblata  non  erat  aliquatenus  absol- 
vendus,  sed  bone  mcmorie  Ludovicum, 
regem-  quondam  Francorum  i'.iustrem,  in- 
duceremus  modis  omnibus,  &  supplicaretur 
ci  ab  Ecclesia,  ut  in  se  assumeret  negotium 
memoratum,  cum  non  posset  peralium  rc- 

'  Manuscrits   de   Colbcrt ,  n,   ^6(ll)  [l.itin  9778» 
(o  271  b\,  &  2670  [JJ.  2^;]. 


VIFI. 


>8 


A.i 
112.7 


867 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


868 


levr.ri    ncc  terra  illii   p\irgari   ab   hcretica  fidei  chrisfiane  temere  venîentes,  ad  man- 

pravitate,  &   si  dictuni    iiegotium   assume-  datinii  nostrum  decimam  ipsam  in  ])rcdictis 

i"ct,  décima  daretur  ci  omnium  proventuum  duohns  terniinis  jani   transactis  solvere  ad 

ccclesiasticorum  iisque  ad  quinquenuium,  plénum,  pluries  admoniti,  contempserunt; 

si    taiitum   duraret    negotium  antedictum,  ex  parte   régis  Francie  illustris   nobis  est 

prout  in  illorum  consiliis  in  scriptis  re-  allata  querela,   quod  cum   clare  itiemorie 

dactis  &  sigillatis  evidenter  apparet.  Unde  pater  suus  pro  ipso  negotio  maximas  ex- 

secundum  predicforum  consilia,  ad  regem  pensas  fecerit  ac  ipse  post  mortem  ipsius, 

ipsum   cum  pluribus   archiepiscopis,  epi-  &  magnam   multitudinem   militum  &  ser- 


scopis  &  aliis  ecclesianim  prelatis  perso- 
naliter  accedentes,  induximus  eum  quan- 
tum potuimus,  ut  iii  se  assumeret  negotium 
supradictum.    Sed    quia    negotium    ipsum 


vientium  ibidem  habuerit  &  habeat  ad  ex- 
pugnaudam  hereticam  pravitatem,  &  bec 
per  se  non  possit  sustinere  sine  auxilio 
Ecclesie,  quod  ipsa  capitula  sibi  subtrahero 


Ed.oric. 
t.  111, 

col,  32).. 


erat  desperatum  omnino  8c  non  poterat  nitebantur,  super  hoc  sibi  deberemus, 
revocari  sine  magnis  periculis  &  labori-  prout  eidem  negotio  expedit  &  promis- 
bus  &  expensis,  nisi  Ecclesia  ei  in  magno  sum  &  statutum  fuerat,  providere.  Nos 
auxilio  subveniret,  de  consilio  eorumdem  vero  considérantes  quod  maximum  Ecclesie 
archiepiscoporum  &  episcoporum,  qui  no-  periculum  immineret  &  negotium  destrue- 
biscum  présentes  aderant,  decimam  oin-  retur  omnino,  si  rex  negotium  ipsum  di- 
nium  proventuum  ccclesiasticorum  nostre  mitteret,  ad  quod  dimittendum  suum  con- 
legationis  usque  ad  quinquennium,  si  tan-  silium  concordabat,  nisi  promissum  sibi 
tum  negotium  duraret,  concessimus  dicto  auxilium  ab  ecclesiis  solveretur,  atten- 
retri  ad  magnam  instantiam  nostri  &  ipso-  dentés  nihilominus  ipsorum  rebellionem 
rum  prelatorum,  imo  potius  inspirationem  pariter  &  contemptum,  qui  mandatis  nos- 
divinam,  ut  credimus,  negotii  assurapti,  tris  parère  contemnebant  pro  sue  arbitrio 
sicut  in  nostris  &  ipsorum  archiepiscopo-  voluntatis,  eidem  régi  autoritatem  conces- 
rum  &  episcoporum  litteris  super  hoc  con-  simus  &  potestatem,  ut  de  bonis  ipsorum 
fectis  plenius  continetur.  Nos  autem,  hoc  capitulorum  capiat  cathedralium  &  saisir! 
idem  prelatis  &  aliis  in  nostra  legatione  faciat  pro  solutione  décime,  que  fieri  de- 
constitutis  per  litteras  intimantes,  manda-  huit  in  ipsis  terrainis  jara  transactis,  donec 
vimus  ut  in  festo  omnium  Sanctor\im  me-  ipsi  de  prefata  décima  &  nobis  de  ipso 
dietatem  ipsius  décime  ac  reliquam  me-  contemptu  fuerit  plenarie  satisfactum,  ut 
dietatem  in  Pascha  nuper  preteritis  ipsi  quos  timor  jurisdictionis  ecclesiastice  a 
régi  vel  aliis  pro  eo,  ad  mandatum  nos-  malo  non  revocat,  saltem  potestas  coher- 
trum  solverent  ad  subsidium  negotii  ante-  ceat  secularis.  Actum  die  lune  ante  Ascen- 
dicti.Et  licet  nuUus  promissioni  dicto  régi  sionem  Domini,anno  Domini  m°cc'>xx''VII''. 
facte  &  mandatis  nostris  super  hoc  pro-  II.  G.  Dei  '  gratia  Senonensis  archie- 
mulgatis  se  aliquatenus  ppposuisset,  quin  piscopus  &  G.  eadem  gratia  episcopus 
imo  ipsa  capitula  medietatem  décime,  que  Carnotensis,  omnibus  présentes  litteras 
solvi  debuit  in  festo  omnium  Sanctorum,  inspecturis  salutem  in  Domino.  Notum  fa- 
quamvis    non    plene    post    mortem    ipsius  cimus,  quod  nos  pro  utilitate  ecclesiarum 


régis  &  post  Pascha  partem  residue  rae- 
dietatis  voluntarie  persolverunt,  verum 
quia    capitula    cathedralium    ecclesiarum 


nostrarum  &  pro  conservanda  pace  & 
indempnitate  ipsarum,  &  ne  impediatur 
succursus    negotii    pacis    &   fidei    in   terra 


quatuor  provinciarum,  videlicet  l^emensis,  Albigensi,  karissimo  domino  nostro  régi 
Senonensis,  Turonensis  &  Rothomagen-  Francie  illustri  &  nobilissime  domine 
sis,  contra  dictam  proraissionem  régi  fac-  Blanche  regine  matri  ejus  promisimus 
tam,  de  consilio  prociiratorum  ipsorum  &  nos  soluturos  eis  vel  heredibus  eorum , 
fere  totius  concilii  supradicti  ab  ipsis  singulis  annis  usque  ad  quadriennium,  si 
etiam  approbatam,  ex  eo  maxime  quod  dic- 
tam decimam  spontanée  solvere  incepe-  ■  Trésor  des  chartes;  Albigeois,  n,  8.  [J,  428; 
•  unt,  in  contemptum   Dei  Se  Ecclesie  &:  original,] 


An 

III7 


An 

1  227 

.lOÛt. 


An 
1227 

Éd.OJ-ig. 
t.   111, 

col 


869 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


.325. 


An 
1228 

5  juin. 


negotium  terre  Albigensis  taiitum  dura- 
verit,  in  manu  doniiiii  resjis  vel  heredum 
suorum  M  &  D  libras  Parisiensium  pro 
capitulis  ecclesiarum  cathedraliiim  provin- 
cie  Seiionensis,  ita  qiiod   unusquisque  in 


870 

Ecclesiae  &  fidei  christianae  necnoii  etiam 
in  destructionem  negotii  supradicti.  Ideo- 
que  paternitati  vestrae  qua  fiingimur  aii- 
toritate  districte  praecipiendo  ruaiulamiis, 
quatinus   pœnas,  quas  olini  constituimus 


soliduin   teneatur,  set  uno  solvente,  alter      contra  hujusmodi   contemptores,  sicut 


liberabitur.  Et  ad  hoc  faciendiim  obliga 
mus  personas  nostras  &  bona  nostra  & 
ecclesias  etiam  nostras  &  successores  nos- 
tros,  de  assensu  etiam  &  auctoritate  vene- 
rabilis  patris  domini  Romani,  Sancti  Angeli 
diaconi  cardinalis,  Apostolice  sedis  legati. 
Ita  etiam  quod  si  de  altero  nostrorum  in- 
fra  predictura  spatium  aliquid  humanitus 
contigerit,  reliquus  ad  solutionem  tocius 
predicte  siimme  nihilominus  teneatur,  & 
bona  sua  &  ecclesie  illius  qui  decesserit 
erunt  obligata,  &  successores  etiam  ea- 
dem  obligatione  tenebuntur.  Solutio  au- 
tem  hujus  pecunie  fiet  in  duobus  termi- 
nis,  medietas  videiicet  in  festo  omnium 
Sanctorum  &  medietas  in  Pascha,  &  fiet 
Parisius  apud  Templum,  &  fiet  in  instanti 
festo  omnium  Sanctorum  prima  paga.  In 
cujus  rei  testimonium,  présentes  lifteras 
sigillis  nostris  confirmamus.  Actum  Pari- 
sius, anno  Domini  M°cc''XX°Vii°,  mense 
augusfi. 

III.  Venerabili  '  in  Christo  patri...  Del 
gratia  archiepiscopo  Turonensi  &  ejus 
suffraganeis,  Romanus  eadem  gratia  Sancti 
Angeli  diaconus  cardinalis,  Apostolice  sedis 
legafiis,  salutem  in  Domino.  Cum  de  con- 


litteris  super  hoc  editis  videre  poteritis, 
manifeste  coram  capitulis  ipsis  vel  illis 
qui  fuerint  in  capitulis  publiée  legi  & 
publicari  facientes,  transcriptum  ipsarum 
litterarum  vel  etiam  ipsas  litteras  eis  nul- 
latenus  concedatis,  sed  tam  nostras  quas 
ad  vos  mittimus,  quam  alias  statim  per  la- 
torem  nobis  praesentium  remittatis.  Da- 
tum  Senonis,  nonis  junii,  anno  Domini 
M°cc"'xx"  vin°. 


268. 

Privilèges  accordés  aux  habitants  de 
Pamiers,  par  Maurin,  abbé  de 
Saint- Antonin  '. 

IN  Christi  nomine.  Notum  sit  cunctis 
presenfem  paginam  inspecturis,  quod 
ego  Maurinus,  ecclesie  Sancti  Antonini 
abbas,  consilio  &  voluntate  tocius  conven- 
tus  ejusdem  ecclesie,  nos  omnes  insimul 
concordantes  in  unum,  ad  honorem  do- 
mini nostri  Jesu  Christi  &  béate  Marie 
silio  venerabilium  patrum  archiepiscopo-  genetricis  ejus  &  gloriosissimi  martiris 
mm,  episcoporum,  aliorum  praelatorum,  Antonini  &  tocius  ville  Appamie,  concedi- 
ecclesiasticorum   necnon  &  procuratorum       mus  &   confirmamus   &   ratas  &  bonas  & 

firmas  habere  &  tenere  &  observare  in- 
violabiliter  in  perpetuum  promittimus, 
firma  stipulacione  &  solempni,  omnes  sul). 
scriptas  consuetudines  consulibus  Appamio 
presentibus  &  futuris  &  omnibus  habitan- 
tibus  ibidem,  presentibus  &  futuris  :  vide- 
iicet quod   nos   deffendemus  &   custodie- 


ecclesiarum  cathedralium ,  quos  Bituricis 
ad  concilium  convocavimus  pro  negotio 
fidei  atque  pacis,  sicut  in  eorum  consiliis 
in  scriptis  redactis  &  sigillatis  plenius 
continetur,  bonae  mem.  L.,  régi  quondam 
Francorum  illustri,concesserimusdecimam 
omnium  proventuum  ecclesiasticorum  nos- 


omnes  habitatores  ejusdem  &  omnia  eorum 


trae  legationis   usque   ad   quinquennium,      mus  ubique,  infra  villam  &   extra  villani 
si   tantum  duraret  negotium  memoratum,  1    i-.   .  •      . 

prout  in  nostris  &  aliorum  praelatorum 
qui  nobiscum  praesentes  aderant  super 
hoc  litteris  evidenter  apparet;  quidam  mi- 
nus plene  solverunt,  quidam  contravenire 
praesumpserunt    in    coiitemptum    Dei    & 


'  Portefeuille  de  Baluze,  n.   11. 


'  Archives  municipales  de  Pamiers;  copie  de 
I27r.  —  Nous  devons  communication  de  cette 
pièce,  éditée  d'une  manière  extrêmement  défec- 
tueuse par  Ourgaud  (Histoire  de  PamiiY$,  pp.  173- 
182),  à  notre  collèrgue  &  ami  M.  F.  P^squier,  ar- 
chiviste du  départeijicnt  de  l'Ariége.  fA.  M.] 


An 
1228 


An 

1228 

|5 

janvier. 

An 


87, 


PREUVES  DE  L'IÎISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


872 


bona,  t;un  mobilla  quam  iiumobilia,  nJ 
honorem  &  utilitatem  eonim.  Et  si  forte 
aliquis  de  villa  exire  voluerit  sine  delicto 
ab  eo  commisso  &  coiisulibus  maiiifesto, 
dabinuis  ei  &  bonis  suis  oundi,  qua  parte 
voluerit,  salve  &  secure  ducatuni  unius 
diei,  &  bona  tam  mobilia  quam  iinmobilia, 
que  in  posse  nostro  dimiserit,  deffendemus 
&  custodienius  bona  fide,  duni  tamen  cum 
nostris  &  ville  non  participet  inimicis.  — 
Item  nullam  personam  accusabinnis,  nec 
nostre  familie  nostro  nomine  permittemus 
accusari  sine  clamore  alicujus  nianifesto  de 
aliquo  crimine,  nisi  crimen  commissum 
fuerit  visiim  consulibus  &  aliis  bonis  viris 
Appamie.  —  Item  a  nuUo  habitatore  Ap- 
pamie,  de  quo  fides  securitatis  sit  consuli- 
bus manifesta,  accipiet  noster  bajulus  fir- 
niancias,  nisi  taie  crimen  &  tam  intolerabile 
ab  eo  commissum  fuerit,  quod  si  differre- 
tur,  posset  iuferri  irreparc^bile  nocumen- 
tum;  sed  dominus  abbas  &  cellerarius,  si 
abbas  defuerit,  poterunt  quemlibet  cogère 
ad  dandam  firmanciam  de  omni  clamore 
sibi  facto. —  Item  nec  nos,  nec  aliquis  no- 
mine nostro,  capiemus  aliquem  habitato- 
rem  Appamie,  aliqua  querela  vel  clamore 
nobis  ab  eo  facto,  si  nobis  idoneain  cau- 
cioneni  prestare  voluerit,  excepto  furto  & 
bomicidio  consulibus  maaifesto.  —  Item  si 
controversia  mota  fuerit  inter  nos  vel  fa- 
miliam  nostram  &  alicjuem  habitatorem 
Appamie,  causa  illa  audietur  a  consulibus 
Appamie  &  ab  eis  juste  judicabitur,  &  eo- 
rum  judicium  tenebimus  &  observabimus 
sine  omni  contradictu.  —  Item  si  contro- 
versia inter  aliquem  Appamiensem  orta  fue- 
rit &  aliquem  extraneum  manentem  prope 
Appamiam  ad  très  leucas,  causa  illa  audie- 
tur ab  eisdem  consulibus  Appamie  &  recte 
judicabitur.  —  Item  nec  nos  nec  familia 
nostra  debemus  hospitari  cum  aliquo  ha- 
bitatore, ipso  invito,  nisi  in  manifestis 
hospiciis  ubi  dabimus  id  quod  pro  hospicio 
dandum  erit.  —  Item  aquam  ad  portandum 
&  rigandum  &  feronduin  ad  balneum,  ad 
piscandum,  ad  navigandum,  &  nemora  & 
pascuaria  concedimus  libère  &  absolute  & 
absque  omni  servitute  omnibus  habitatori- 
bus  Appamie,  exceptis  nostris  piscariis  taii- 
tum.  —  Item  concedimus  &  promittimus, 
quod   judicium   ignis  nec  aquc  frigide  vel 


calide,  nec  eciam  duelUim"  nuUi  habitato- 
rum  Appamie  inferamus.  —  Item  nec  le- 
gista  sive  decretista  in  aliqua  causa  Appa- 
mie advocatus  erit.  —  Item  nuUus  mercator 
oxtranous  vendet  in  villa  Appamie  pannos 
laneos,  particulatim  ad  incidendum.  — 
Item'  concedimus  &  plenam  libertatem  da- 
mus  omnibus  personis,  cujuscumque  domi- 
nii  sint,  an  nostrt  vel  alieni,  qui  venerint 
habitare  Appamiam,  quod  nuUus  dominus 
eorum  sitausus  Ipsum  vel  res  suas  invadere 
nec  amparare  pro  aliqua  servitute,  aliquo 
loco,  nisi  prius  tercio  consulatum  requi- 
sierit  si  ipsa  persona  velit  ei  facere  jus. 
Quod  si  facere  velit  in  posse  dictorum  con- 
sulum  Appamie,  &  ille  amparator  illud 
respuerit,  deinde  non  sit  ausus  ipsum  vel 
res  suas  tangere  vel  amparare  infra  villam 
Appamie  vel  ejus  termines.  Termini  Ap- 
pamie sunt  usque  ad  domum  Templi  mi- 
licie  Nucarete,  &  deTemplo  milicie  usque 
ad  passum  Creonis  prope  Villamnovam 
Comitalem,  &  exinde  sicut  rivus  Creonis 
ascendit  ad  pontem  Espahanum  &  usque  ad 
ecclesiam  de  Verneto,  &  de  eadem  ecclesia 
usque  ad  flumen  Aregie,  et  de  ftumine  Are- 
gie  usque  ad  cacumen  montis  de  Calam  & 
de  cacumine  ejusdem  montis,  sicut  aque 
vergunt  usque  ad  foramen  de  Lupino,  &  de 
foramine  Lupino  usque  ad  dictam  domum 
Nucarete.  —  Item  ex  quo  aliquis  vel  aliqua 
apud  Appamiam  causa  commorandi  adve- 
nerit  &  illud  consulibus  dixerit,  demum 
non  liceat  nobis  neque  alii  alicui  pcrsone 
ipsum  vel  ipsam  emere  a  domino  suo. 
Quod  si  fecerit,  nullius  sit  valoris. —  Item 
si  aliqua  persona  in  villa  Appamie  stetcrit 
liber  &  sine  servitute,  deinde  nulli  liceat 

'  Ourgaud  imprime  hélium;  la  confirmation  de 
la  charte  de  1227  par  l'abbé  Maurin  &  le  comte 
de  Foix  duellum. 

'  Voici  l'article  correspondant  de  la  confirmation 
de  ces  coutumes,  en  iziz,  par  l'abhé  &  le  comte  de 
Foix  :  Item  nullus  dominus  potest  capere  hominem, 
ecinm  siium,  in  villa  Appamie  domicilium  haben- 
tem,  nisi  prius  terciam  requisicionem  consulibus 
fecerit  an  ille  habitator  voluerit  stare  juri  illi.  Et 
si  stare  voluerit,  securiis  erit;  si  autem  stare  juri 
decretaverit  (i')  vel  maliciose  distulerit,  infra  ter- 
minos  securus  erit,  extra  autem  poterit  dominus 
mnnus  in'jicere  contra  ipsum,  si  rcpertus  fuerit, 
sine  offensa  &  injuria  ville. 


An 
1228 


An 
1228 


87: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


874 


ipsam  vel  res  suas  laiigere  nec  amparare, 
sed  semper  sit  lilier.  —  îtem  nec  nos  nec 
aliquis  nomiiie  nostio  debemus  trabere 
exercitum  de  villa  Appamie,  nisi  inimicus 
noster  in  posse  consiiluni  nobis  stare  juri 
noluerit,  &  tune  debemus  trahere  conimu- 
nem  exercitum  per  unam  diem,  ita  quod 
eadem  die  reducamus  iiifra  villam  Appamie, 
nostris   propriis  personis  in  exitu   &  re- 


villa Appamie,  &  justicia  penali  ollm  nobis 
consueta. —  Item  si  lis  fuerit  interaliquos 
habifatores  Appamie,  &  in  illa  rixa  cjuis 
verberaverit  alium  cum  petra  vel  baculo  vel 
alicfuo  ligno,  vel  modo  quo  racione  illius 
percussionis  abcissio  fiât  a  sururgiatore, 
licet  in  rixa  sanguis  non  exierit,  teneatur 
inde  sicut  de  effusione  sanguinis,  scilicet 
LX  solidi  Tolosani  pro  pena   domino.  Et 


An 
1228 


ditii  presentibus.  —  Item  omnis  habitator  similiter,  si  quis  contra  alium  irato  aniiiio 

ville  Appamie  possit   rehabere  &  recupe-  &  impiis  manibus  cultellum  vel  aliud  gla- 

rare  infra  termines  Appamie  res  sibi  fura-  dium    in    rixa    traxerit,  teneatur  sicut  de 

tas  &  ablatas  &  repetere  omne  debitum  &  sanguinis  effusione.  Tamen  si  forte  cum 

omue  dampnum  sibi  illatum  ab  omni  per-  pugillo  vel  manibus  in  illa  rixa  sanguinem 

sona,  que  infra  terminos  fuerit  inventa,  ita  alter  alteri  abstraxerit,    teneatur   tantum 

quod  nulli  dabimus  neque  dari  permitte-  de  commun!  justicia  domino,  nisi  forte  illa 


mus  securitatem  sive  ducatum,  nisi  prius 
sponte  sua  licenciam  inde  dederit'  actor 
rco  vel  alii  persone  pro  eo.  —  Item  si  ali- 
quis interfecerit  aliquem  habitatorem  Ap- 
pamie, deinde  non  sit  ausus  intrare  villam 
Appamie,  nisi  prius  composuerit  cum  ami- 
cis  &  propinquis  defuncti;  quod  si  forte 
fecerit,  &  amici  ejus  inde  vindictam  acce- 
perint,  in  nullo  teneantur  dominis.  —  Item 
concedimus,  quod  nuUus  habitator  ville 
Appamie  det  leudam  vel  pedagium  sive  tol- 
tam  in  tota  terra  &  dominacione  nosira, 
nisi  sicut  semper  consuetum  est  in  villa  Ap- 


abstraxio  sanguinis  videretur  consulibus 
quasi  effusio  sangi:inîs,  &  semper  restitu- 
cio  fiât  patient!  dam])num  ad  noticiam  con- 
sulum.  —  Item  si  quis  créditer  de  debitoro 
suo  clamorem  fecerit  domino  vel  bajulo 
ejus  &  débiter  concesserit  debitum,  tune 
dominus  vel  bajulus  assignet  diem  debitori 
per  spacium  octo  dierum,  semel  vel  bis.  Et 
si  tune  cum  creditore  composicionem  inde 
fecerit,  in  nullo  teneaturdomino  vel  baj\ilo 
ejus.  Nisi  autem  fecerit,  deinde  teneatur  de 
comn.uiii  justicia.  —  Item  si  aliquis  abseiis 
fuerit  a  villa  Appamie  ex  causa  necessaria 


pamie.  —  Item  nec  nos  nec  aliqua  persoiia      vel  probabili,  nuUus  creditorum  ejus  pro- 


possit  ejtccre  aliquem  vel  aliquam  de  sua 
possessione,  dum  jus  inde  facere  velit.  — 
Item  si  aliquis,  qui  sub  potestate  nostra 
fuerit,  rem  habuerit  cum  aliqua  femina 
Appamie,  inferendo  ei  vim,  si  fuerit  virgo 
&  deeuerit,  ducct  cam  in  uxoreni  aiit  dabit 
ci  virum  opportunum.  Quod  si  facere  non 
potuerit  vel  noluerit,  punietur  in  propria 
persona  vel  in  rébus  suis  ad  cognicioncm 
coiisulum.  Si  conjugata  fuerit,  concedimus 
justiciam  fieri  de  corpore  ipsius;  &  si  alia 
fuerit,  justicia  ab  ipso  fiet,  prout  consules 
noverint.  — Item  si  controversia  mota  fue- 
rit inter  duos  habifatores  Appamie,  cla- 
more  inde  nobis  facto,  causa  illa  audietura 
consulibus  ejusdcm  ville  &  recte  judicabi- 
tur,  &  judicium  illorum  teneri  &  observari 
faciemus  sine  omnibus  expensis,  quas  dictis 
personis  facere  non  faciemus  sive  perniit- 
temus,  nisi  que  antiquitus  consuete  sint  in 


pria  auctoritate  capiat  bona  illius  vel  sibi 
appropriet,  nisi  prius  ille  qui  absens  fue- 
rit, commonitus  fuerit  a  curia  per  spacium 
duorum  mensium  vel  amplius,  si  consules 
noverint  esse  faciendum,  &  si  desideraverit 
se  presentare  curie  &  stare  juri.  —  Item 
nullus  possit  pignorare  vel  auferrc  alii  ves- 
tes suas  vel  pannos  status  sui,  racione  ali- 
cujus  debiti  quod  ei  debeat.  —  Item  nullus 
proditor  manifestus  sit  habitator  ville  Ap- 
pamie.—  Item  omnes  habifatores  Appamie, 
qui  proprium  larem  ibi  foverint'  per  me- 
dietatem  anni  vel  amplius,  immunes  sem- 
per sint  &  liberi  ab  exactionevel  oblacione 
ligiiorum,  que  ante  nativitafem  Domini  ab 
eis  singulis  annis  solebat  fieri.  —  Item 
nullus  habitator  Appamie  possit  vendere 
vel  donare  vel  alienare  aliquam  rem  im- 
mobilcm  infra  villam  existentem  vel  extra 
in  dccimariis  alicui  domui  religionis,  nisi 


La  confirmation  de  I232  a]oine  panui. 


Corrige^  habucrint  (?). 


An 
1228 


875 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LAKGUEDOC. 


876 


sub  hac  condicîone  cjuod  clomus  religiosa, 
ciii  alienaverit,  vendat  eam  vel  alieiiet  iii- 
fra  aunum  &  dieni  tali  persone,  per  quam 
villa  non  amittat  collacioiiem  suam  sive  in 
custodia  ville  Appamie  vel  in  operibus  & 
clausuris  vel  aliis  rébus  ad  iiniversitatem 
pertinentibus,  &  eciam  sub  bac  condicione 
quod,  si  forte  domus  religiosa  vendere  vel 
alienare  distulerit,  consules  sua  auctori- 
tate  possint  vendere  &  alienare  &  precium 
ponant  in  clausura  &  operibus  ville,  & 
seinper  teneantur  emptori  de  guirencia. — 
Item  nulla  persona  ausa  sit  introire  in 
domum  alicujus  habitatoris  Appamie  con- 
tra admonicionem  ipsiusj  quod  si  feccrit& 
certum  fuerit,  donet  L  solidos  Tolosanos, 
scilicet  medietatem  dominis  &  aliam  me- 
dietatem  in  commun!  clausura  ville.  Quos 
L  solidos  Tolosanos  si  solvere  non  pottrit, 
punietur  ad  cognicionem  consulum.  Et  si 
secundo  vel  tercio  introierit,  semper  dic- 
tam  penam  in  duplum  persolvet.  Tamen,  si 
deinde  introierit  &  habitator  illius  domus 
vindictam  ab  eo  accipiat,  in  nullo  tenebi- 
tur  dominis  ille  habitator.  —  Item  domini 


alterius  vel  cum  desponsata  alteri  per 
verba  de  presenti,  &  illud  liquidum  fuerit 
per  testes  légitimes  vel  per  personas  ido- 
neas,  ille  qui  in  tali  delicto  fuerit  macu- 
latus  &  illa,  nudus  cum  nuda  currant  a 
porta  Loci  usque  ad  portam  Stagni  per 
majorem  plateam,  &  hoc  faciant  de  die  & 
absque  miseracione,  &  interea  verberentur 
a  nunciis  curie.  Eadem  pena  inferatur  per 
omnia  mulieri  maritale  vel  soluté  &  viro 
illi,  si  cum  marito  vel  sponso  alterius  per 
verba  de  presenti  reperta  fuerit  in  nefanda 
carnali  commixtione.  —  Actum  est  hoc 
XV  die  introitus  januarii,  régnante  Lu- 
dovico  rege  Francorum,  anno  ab  Incarna  - 
cione  ChrisU  MCCXXVii".  Rei  hujus  sunt 
testes  magister  Arnaldus  de  Crampahano, 
&  Johannes  de  Fuxo  cellerarius,  &  Ra- 
mundus  Paya  canonicus  &  presbyter,  & 
Petrus  de  Lauraco  &  Ramundus  Seguerius 
&  Guillelmus  de  Hospitali  &  Petrus  Ra- 
mundus de  Cadarona  &  Faber  Flequerius 
&  Poncius  de  Milars  &  Ramundus  Guinio- 
nus  &  Arnaldus  de  Altaripa  &  Ramundus 
de  Yillanova  &  Petrus  Menerius  &  Arnal- 


An 
1228 


pro  nullo  delicto  accipientfictas  cauciones      dus  de  Vellena  &  Petrus  de  Batheganis  & 


prestando  securitatem  actori,  quod  non 
puniant  eum  si  conquestus  fuerit  de  ali- 
quo,  licet  subcubuerit.  —  Item  si  aliquis 
fur  sive  latro  nocturnus  vel  amputator  vi- 
nearum,  arborum  vel  segetum  captus  fue- 
rit, vel  per  testes  idoneos  probatus,  corpus 
ejus  &  bona  sua  veulent  dominis  in  com- 
missum,  restitucione  prius  facta  pacienti 
dampnum,  sicut  de  jure  est.  Tamen  si  ra- 
cemos  nocte  acceperit  vel  arborum  fructus 
vel  consimilia  malefacta,  que  ad  nos  in 
commissum  pertinent,  &  si  de  diebus  fur- 
tumfecerit, punietur, prout consules  nove- 
rint,  in  rébus  suis  vel  in  censu.  —  Item  si 
causa  fuerit  inter  duos  habitatores  Appa- 
mie in  posse  dominorum,  &  alter  illorum 


Poncius  de  Lupa,  consules;  &  Arnaldus  de 
Hospitali  &  Petrus  de  Fauros  &  Ramun- 
dus Bernardi  &  B.  Otho.  Aymericus  tabel- 
lio  publicus  Appamie  cartam  ipsam  scrip- 
sit.  Et  dominus  abbas  &  conventus  sigil- 
lorum  suorum  munimine  ad  majorem 
firmitatem  habendam  paginam  corrobave- 
runt. 

Petrus  Cernerii,  tabellio  publicus  Ap- 
pamie, transtulit  hoc  instrumentum  ab 
originali  instrumente  sigillato  sigilio  pre- 
dicti  domini  abbatis,  prout  in  facie  appare- 
bat,  bene  &  fideliter  [de]  verbo  ad  verbum, 
nil  addens,  nil  minuens,  coram  subscriptis 
testibus,  XVII"  kalendas  junii,  régnante 
Philippe   rege   Francorum,  anno  Domini 


în  posse  consulum  venire  voluerit,  consu-      mCCLXXI".  Rogerius  de  Montealto  publi- 


les  debent  ab  utroque  sportulas  accipere& 
utrique  consilium  dare,  prout  eis  melius 
fuerit  notum  bona  fide.  —  Item  nec  nos  nec 
aliquis  nomine  nostro  poterimus  cogère 
aliquem  Appamiensem,  quod  vi  vel  minis 
ab  ipso  pecuniam  extorqueamus  vel  per 
questam  sive  aliquam  coUectam  vel  alio 
aliquo  modo. —  Item  si  aliquis  conjugatus 
Vel  sine  uxore  captus  fuerit  cum  conjuge 


eus  Appamie  notarius  subscripsit.  Petrus 
de  Latone  tabellio  publicus  Appamie  sub- 
scripsit. 


877 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


878 


Éd.orig. 

t.  m, 

col.  32  5. 


An 

1228 


21  no- 
vembre. 


Kd.orig 
t.  III, 

col.  'i2h 


269. 


CLXXXII 


Cession  du  château  de  Termes  au  roi, 
par  Olivier  iS*  Bernard  de  Termes'. 

IN  nomine  Domiiii,  aiino  Incarnationis 
ejusdem  m°CC"  xx"  Viii",  XT"  kalendas  de- 
cembris.  Nos  Olivarius  &  Bernardus  de 
Terminis  fratres,  iisque  ad  diem  predtc- 
tam  existentes  domini  de  Termine,  cedi- 
mus,  solvinius  &  deffinimus  totum  jus  sive  lu  eodem  vero  modo  recipimus  nobilem 
dominium,  quod  habemus  in  predicto  cas-      mulierem  Gaudionem,  sicut  vos  O.  &  Ber- 


regis  Franchorum,  in  bona  fide  &  in  bona 
miseiicordia  domini  régis  superius  nomi- 
nati ,  promittentes  vobis  bona  fide  ex 
parte  ejusdem  domini  régis,  quod  ipse  be- 
nefaciet  vobis  &  honorabit  vos  &  quod 
nos  operam,  opem  &  consilium  dabimus 
pro  fideli  posse  nostro,  quod  dictas  domi- 
nus  rex  vobis  faciat  &  adinipleat  ea  que 
superius  sunt  expressa.  Promittimus  etiam, 
quod  homines  existentes  in  barrio  de  Ter- 
mes erunt  in  bona  libertate  &  in  bonis 
consuetudinibus,  &  possessiones  suas  pos- 
sidebunt  &  habebunt  sicut  modo  habebnut. 


tro  de  Termine,  domino  Ludovico  régi 
Franchorum  &  pro  ipso  domino  rege  in- 
vestimus  vos  dominum  P.,  Dei  gratia  Nar- 
bonensera  archiepiscopum ,  dominum  C. 
Carcassonensem  episcopum ,  8t  dominum 
G.  de  Levis  marescalchum  de  predicto 
Castro,  &mitimus  vos  in  possessionem  cor- 
poralem  de  predicto  Castro  loco  domini 
régis  predicti.  Totam  vero  aliam  terram  de 
Terminis  8c  hominum  nostrorum,  tam  mi- 
litum  quam  aliorum,  qui  sancte  Ecclesie 
reconciliati  sunt  &  erunt,  supponimus  in 
bona  fide  &  bona  volunlate  &  bona  mi- 
sericordia  ejusdem  domini  régis,  sicut  eam 
melius  tenebamus  &  habebamus  eo  teni- 
pore,  quo  dominus  Lodovicus  rex  bone 
memorie  venit  apud  Avinionem,  &  eandem 
terram  recepimus  in  comir^nda  a  vobis 
G.  de  Levis  mareschalcho  ex  parte  ipsius 
domini  régis.  Confirmamus  &  super  sancta 
Dei  Evangelia  juramus,  quod  semper  eri- 
mus  fidèles  domino  régi  Franchorum  & 
heredibus  suis  &  adjutores  sui  contra  suos 
&  sancte  Ecclesie  inimicos.  Nos  vero  P., 
Dei  gratia  Narbonensis  archiepiscopus,  & 
C.  eadem  gratia  Carcassonensis  episcopus, 
8c  G.  de  Levis  marescalchus,  recipientes  a 
vobis  predictum  castrum  de  Terminis  & 
missi  a  vobis  in  corporalem  possessionem 
de  predicto  Castro,  loco  domini  régis  jam- 
dicti,  recipimus  vos  Oiivarium  &  B.  de 
Termino  &  milites  ac  homines  vestros,  ex 
parte  Dei  8c  sancte  ecclesie  Romane  8£ 
domini    legati    necnon    ex    parte    domini 

'  Trésor  des  chartes  du   roi;  Languedoc,  n.  6, 
[j.  ipS}  original.) 


nardum,  prout  superius  est  expressum.  Ad 
majorem  autem  certitudinem  hujus  rei, 
presentem  cartam  sigilli  nostri  munimine 
sigillamus,  8c  faciemus  etiam  approbari  8c 
sigillari  sigillis  nobilium  virorum  Imberti, 


dor 


Bell 


ijoci,    existentis    in    par 


tibus 


istis  ex  parte  domini  régis  Franchorum,  8c 
domini  Philippi  de  Monteforti.  Testes  hu- 
jus rei  sunt  dompnus  B.  abbas,  8c  prior 
Fontisfrigidi ,  O.  senescalcus  Carcassone, 
P.  de  Vieillis,  Andréas  Choleti  senescalus 
Tolosanus,  Johannes  castellanus  de  Co- 
sanciis,  Rotbertus  Sine  Avère  castellanus 
castri  de  Termino.  Actum  est  hoc  die  & 
anno  quibus  supra.  Et  nos  O.  de  Termino 
istud  instrumentum  sigilli  nostri  pro  no- 
bis  8c  pro  fratre  nostro  B.  munimine  ro- 
boramus. 


270.  —  CLXXXIII 

Articles  préliminaires  de  la  paix  entre 
le  roi  saint  Louis,  6"  Raimond  VU, 
comte  de  Toulouse' . 


N' 


l'X^ovERiKT  universi  praesentem  pagl- 
nam  inspecturi,  quod  nos  Raimun- 
dus,  Dei  gratia  dux  Narbonae,  cornes  To- 
losae,  piarchio  Provinciae,  vera  devotione 


'  Cartulaire  de  Champagne,  à  la  Chambre  des 
Comptes  de  Paris,  f»  160.  [Ce  cartulaire  était  1* 
célèbre  Liher principum,  qui  a  péri  dans  l'incendie 
de  la  chambre  des  comptes,  en  1737;   nous  avons 


An 
1228 


An 
1228 

I  o  dc- 
CJMlbl'C. 


An 
1228 


879 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


880 


liJ.orig, 

t.  )!l, 

col.  327. 


affectantes  ad  iiiiitatem  sanctae  inatris  Ec-  idem  doniinus  rex  nobis  tali  modo  &  tali 

clesiae  redire   &   in   dominio  &  fidelitate  conditione,  quod  nos  ad  praesens  trade- 

&  servitio  sereuissimi  domini  nosfri  régis  mus  domino  régi  filiam  nostram  maritan- 

Franciae  &  illustris  dominae  reginae  con-  dam  uni  de  fratribus  suis,  si  Ecclesia  dis- 

sanguineae  nostrae,  matris  ejusdem,  fîde-  pensaverit  &  nos  a  domino  legato  fuerimus 

lifer  permanere,  ad   compositionem  cum  absolut!  usque  ad  Pascha  proximo  futurum, 

eis  faciendam  &  habendam  &  ad  ea  quae  ita  quod  filia  nostra  habebit  fotum  episco- 

ad  pacem  &  compositionem  pertinent  per-  patum  Tholosae  post  mortem  nostram,  sive 

agenda  &  ad  gratiam  ipsorum  consequen-  habuerimus  alios  filios  sive  non.  Si  autem 

dam,  mitïimus  ad  sanctissimum  patrem  do-  filia    nostra    moreretur  antequam   nos   & 

minum  Romanum,  Sancti  Angeli  diaconum  filios  vel  filias  haberet  fratcr  domini  régis 

cardinalem,  Apostolicae  sedis  legatum,  &  ex  ea,  habebunt  totum  ipsum  episcopatum, 

ad    iJlustrem    dominum     nostrum    regem  sive  habuerimus  filios  vel  filias  sive  non, 

Franciae  &  ad  serenissimam  dominam  re-  post  mortem  nostram,  —  Item  si  filia  nos- 

ginam,   venerabilem    &    dilectum    patrem  tra  moreretur  &  non  haberemus  filios  vel 

H,  abbatem  Grandissilvae,  latorem   prae-  filias  de  legitimo   matrimonio  procréâtes, 

sentium,  qui  pro  ipsa  pace  diutius  labo-  nihilominus  Tholosa  cum  toto  episcopatu 

ravit,  quem   super   his  constituimus  pro-  Tholosano  reverteretur  ad  dominum  regem 

curatorem,   firmiter  promittentes,  habito  vel  fratrem  ejus,  si  dominus  rex  voluerit, 

super  hoc  pleno  consilio  nostrorum  baro-  post   mortem   nostram.  Si  autem  decesse- 

num   &   specialiter  consulum  Tholosano-  rimus   sine  filiis   de   legitimo  matrimonio 

rum,  quod  quidquid  super  his  confectum  procreatis,  etiam  alia  terra  remanebit  filiae 

fuerit  ab   eodem   &  cum    eodem   in  prae-  nostrae  praedictae.  Si  autem   filia   nostra 

sentia    &  de  consilio   &   assensu   dilectis-  praedicta    moreretur   antequam    nos   sine 

simi  consanguinei  nostri  Theobaldi,  Cam-  liberis,  &  alios  haberemus  filios  de   legi- 

paniae   &   Briae    comitis    palatini,   ratum  timo  matrimonio  procreatos,  ad  eos  epi- 

habebimus  atque  firmum.   Ut  autem  uni-  scopatus  Tholosanus  devolveretur.  Ita  ta- 

versa  &  singula,  quae  super  compositione  men  quod  in  omnibus  casibus  supradictis 

&  pace  inter  nos  &  ipsos  facienda  ik  refor-  ut  verus  dominus  habeamus  plénum  jus  & 

manda  per  jamdictum  abbatem   acta   fue-  iiberum    dominium    utendi    &    fruendi   & 

rint  in  praesentia,  consilio  &  assensu  do-  in  morte  pias   elemosinas  faciendi  secun- 


mini  comitis  Campaniae,  a  nobis  &  a 
nostris  inviolabiliter  observentur,  per  so- 
lempnem  promissionem  promittimus  & 
tactis  sacrosanctis  Evangeliis  affirmamus. 


dum  usus  &  consuetudines  aliorum  baro- 
num  regni  Franciae,  —  Item  nobis  dimittet 
dominus  rex  episcopatus  Agennensem  & 
Ruthenensem;  de  episcopatu  Albiensi  di- 


Datum  Tholosae,  IV  idiis  decembris,  anno  mittet    nobis    dominus    rex    partem    illnm 

dominicae  Incarnationis  M"  ce"  xx"  VIII",  quae  est  ultra  fluvium  de  Tart,  &  civitas 

II,  Raimundus,  Dei  gratia  Narbonensis  Albiensis  remanebit  domino  régi  &  quid- 

dux,  cornes  Tholosae  &  marchio  Provin-  quid  est  citra  istud  fliimen  versus  Carcas- 

ciae,  universis  praesentes  litteras  inspectu-  sonam,  Episcopatum  Caturcensem  dimittet 

ris.  Noverit  universitas  vestra,  quod  nos  in  nobis,  excepta  civitate  Caturcensi  &  feo- 

pacem,  sicut  inferius  continetur,  tractalam  dis  &  aliis  quae  habuit  in  eodem  episco- 

per  H.  abbatem  Grandissilvae,  Cistercien-  patu  rex  Philippus,  avus  istius  régis,  tem- 

sis  ordinis,  quem  ad  hoc  faciendum  procu-  pore  mortis   suae,   ita   tamen  quod   super 

ratorem   juramento  corporaliter  pracstito  hoc   stabimus    nos  &   etiam    dominus   rex 

constituimus,   firmiter  consentimus,  quae  haut  &  bas  voluntati  domini  legati  &  co- 

talis  est. — Totum  episcopatum  Tholosae,  mitum   Campaniae    &  Marchiae,   Quod  si 

excepta   terra  Marescalli,  quae  remanebit  ipsi  très  discordarent,  valebit  quod  factum 

tx  parte   domini  régis   Franciae,  dimittet  fuerit  a  domino  legato  cum  altero  eorum. 

De  villa  Sancti  Antonini  rogabit  dominus 

coUntiomié  la  pièce  donnée  par  dom  \'aissete  sur  rex  bona    fide   homines   illius   villae    quod 

la  copie  des  Ci;ij  cents  CoUcrt,v,  irt,  i"  2Î>^.]  revertaiitur  ad   dominium   nostrum;  alio- 


An 

I2  2Ç 


An 
1229 

ÉJ.orig. 
t.  III. 

CUI.32S. 


881 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


882 


quiii  &  clominiis  rex  8:  nos  stabimus  vo- 
luntati  domiiii  legati  &  comitiim  siipra- 
dictorum  modo  praedicto.  —  Supradicta 
omnia  nobis  diniittet  domimis  rex,  salvo 
jure  ecclçsiarum.  De  donationibus  factis 
in  ferra  &  juribus  aliorum,  loqiientur  do- 
minus  legatus  &  cornes  Campaniae  ac 
nuntii  domini  régis  nobiscum  in  primo 
colloquio  quod  habebunt.  —  De  omnibus 
supradictis,  quae  remanebunt  nobis,  facie- 
mus  domino  régi  homagium  ligium  &  fide- 
litatem,  secundum  consuetudinem  baronum 
regni  Franciae.  —  Totam  aliam  terram, 
quae  est  citra  Rhodanum  in  regno  Fran- 
ciae, &  omne  jus  quod  nobis  competit  vel 
compefere  posset  in  ea,  praecise  &  abso- 
lute  quittabimus  domino  régi  &  haeredibus 
ejus  in  perpetuum.  —  Terram  autem  quae 
est  in  Imperio  ultra  Rhodanum,  &  omne 
jus  quod  nobis  competit  vel  competere 
posset  in  ea,  praecise  &  absolute  quittabi- 
mus domino  legalo,  nomine  Ecclesiae,  in 
perpetuum.  —  Item  omnes'  illi  qui  nati 
sunt  de  terra  illa  &  faiditi'  fuerunt  pro 
Ecclesia  &  domino  rege  Franciae  &  comi- 
tibus  Montisfortis  &  adhaereiitibus  eis, 
vel  propria  voluiitafe  recesserunt  ab  eadem 
terra,  nisi  sint  haeretici,  intègre  restituan- 
tur  in  statum  pristinum,  quoad  haeredita- 
tes,  in  terra  quae  remanebit  nobis.  Si  vero 
aliqui  hominuni  qui  remanebunt  in  terra, 
quae  dimittetur  nobis,  noluerint  redire  ad 
mandatum  Ecclesiae  &  domini  régis,  nos 
faciïmus  eis  vivani  guerram  '  iiec  cum  ipsis 
pacem  faciemus  sine  assensu  Ecclesiae  & 
domini  régis.  — Nos  securitatem  praesta- 
bimus  Ecclesiae  &  domino  régi  pro  pace 
servanda  :  in  primis  jurabimus  quod  bona 
fide  &  sine  fraude  &  malo  iiigenio  ob- 
servabimus  omnia  supradicta  &  faciemus 
bona  fide  ab  homiiiibus  &  vassallis  &  fide- 
libus  nostris  firmiter  observari.  Faciemus 
efiam  jurare  illud  idem  omnes  cives  Tho- 
losanos  &  alios  homines  terr.ie  nostrae, 
quae  remanebit  nobis,  &  quod  dabunt  ope- 
ram  efficacem  quod  nos  servemus  ea*,  ita 
videlicet  quod  si  veniremus  contra  pacem 


istam,  ipso  facto  sijit  absolut!  a  fidelitate 
&  homagio  &  omni  alla  obligalione,  quibus 
ipsi  tenentur  nobis,  &  adhaerebunt  Eccle- 
siae &  domino  régi  contra  nos,  nisi   infra 
XL  dies   postquam    fuerimus   moniti,  hoc 
emendaverimus  vel  juri  steterimus  coram 
Ecclesia  de   his  quae  ad  Ecclesiam  perti- 
nent, &  coram  domino  rege  de  his  quae 
pertinent  ad    dominum    regcra.   Et    haec' 
terra   ipsa   incidet  in   commissum  domini 
régis,  &  erimus  in  eo  statu   in  que  nunc 
sumus,  quoad  excommunicationem  8c  om- 
nia alla  quae  fuerunt  statuta  contra  nos  S: 
patrem   nostrum   in   concilio  generali  vel 
postea.    Renovabuntur    autem    juramenta 
praedicta   de   quinquennio    in   quinquen- 
nium  ad  mandatum  domini  régis.  —  Item 
dabimus'  pro  securitate  Ecclesiae  8c  domini 
régis  rn  manibus  ipsius  régis,  caput  Cas- 
trinovi,    caput  castri   Vauri ,   castrum   de 
Montecucco,  Pennam   de  Albigensi,  Pen- 
nam   de   Agennensi,   Rupem-Perucii,  cas- 
trum   de    Cordua,    castrum    de   Verdun, 
castrum  de  Villemuro,  8c  usque  ad  decen- 
nium   tenebit   dominus   rex   ea,    ita  quod 
primis  quinque  annis  solvemus  pro  expen- 
sis  custodum  quolibet  anno  M  8c  D  libras 
Turonenses.  Si  autem  domiiuis  rex  volue- 
rit  caput  Castrinovi  diruore,  caput  Vauri, 
Villemuri  8c  Verduni',  potcrit  hoc  faccre 
8c  propter    hoc    non    diminuetur    sumnia 
praedicta  M  8c  u  librar.  Turonens.  In  aliis 
quinque  annis,  si  dominus  rex  voluerit  te- 
nere,  propriis   expensis   faciet    custodiii; 
redditusSc  proventus  casfrorum  erunt  nos- 
tri.  Diruantur  mûri  8c  inipleantur  fossala 
istorum  castrorum  8c  villaruni,  scilicet  de 
Fanojovis,  de  Castronovo,  de  la  Becede, 
de   Avinioneto,   de    Podio    Laurentii,    de 
Sancto  Paulo,  de  Vaiiro,  de  Rabastenchis, 
de  Gaillac,  de  Monfeacuto,  de  Podiocclsi, 
de  Verduno,  de  Castrosarraceni,  de  Mois- 
sac,  de  Montealbano,  de  Montecucco,  de 
Agenno,  de  Condonio,  de  Saverduno,  do 
Altaripa,   de   Casseiiolio,   de  Pugeolio,   de 
Altovillari,  de  villa  Perucii,  de  Lauraco,  8c 
quinque  alia  ad  voluntatcm  domini  legati, 


An 
1229 


l'-d.orîc, 

t.  iiir 

col.  jay. 


'  Le  texte  des  Cinj  cents  porte  juoJ.  [A.  M.] 

'  Ibid.  expulsi. 

'  Ibid.  guerram  apertam, 

'  Ibid.  seryaiimus. 


'  Le  texte  des  Cmj  cents  porte  tamcn,  au  lieu  do 
&  haec.    [A.  M.] 
'  Ibid.  Jeiemus. 
>  Ibid.  Virduni. 


An 
izzp 


883 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


884 


An 

1229 

12  avril 


&  non  poteriinf  reaedificari  sine  voliintate 
domini  régis,  nec  alibi  fient  novae  forte- 
ritiao,  —  Villas  tamen  non  inforciatas  bene 
facere  poterimus  in  terra  quae  remanebit 
nobis,  si  voliierimus.  Si  vero  alique  villa- 
rum  vel  castroruni,  c[uae  debent  dirui,  ut 
dictiim  est,  essent  hominum  nostrorum  & 
iiollent  quod  diruerentur,  faciemus  eis  vi- 
vam  guerram,  nec  pacem  vel  treugas  sine 
assensu  Ecclesiae  vel  domini  régis  ciini  eis 
faciemus,  donec  diruantur  &  impleantur 
fossata. — Si  autem  Ecclesia  non  dispen- 
saverit,  ut  dictum  est,  &  non  fuerimus 
absoluti  a  domino  legato,  non  tenebitur 
dominus  rex  servare  ])acem  istam,  &  si  per 
dominum  regem  steterit  quominus  serven- 


Apostolice  sedis  legato,  nomîne  ecclesie 
Romane,  quod  ecclesie  &  domino  nostro 
Ludovico  régi  Francorum  &  heredibus 
ejus  devoti  erimus  &  usque  ad  mortem 
fideliter  adherebimus,  &  quod  hereticos  & 
eoruni  credentes,  fautores  &  receptatores, 
in  terra,  quam  nos  &  nostri  tenemus  &  te- 
nebimus,  semper  totis  viribus  expugnabi- 
mus,  non  parcentes  in  hoc  proximis,  vassa- 
lis,  consanguineis  nec  amicis,  &  terram 
eamdem  purgabimus  ab  hereticis  &  here- 
tica  feditate,  &  juvabimus  etiam  purgare 
terram  quam  dominus  rex  tenebit.  Promit- 
timus  etiam  quod  justitiam  debitam  sine 
niora  faciemus  de  hereticis  manifestis  & 
fieri  faciemus  per  ballivos  nostros,  viriliter 


An 

l2Zp 


Î7I, 


CLXXXIV 


tiir  supradicfa,  non  tenebimur  servare  pa-  &  potenter  inquiri  faciemus  &  inquire- 
cem  istam.  Actum  anno  ab  Licarnaticne  mus  diligenter  de  inveniendis  hereticis, 
Domini  M''CC''XX"VIII",  mense  januario.  credentibus,  fautoribus  &   receptatoribus 

eorumdem  secundum  ordinafionem,  quam 
'  super  hoc   faciet  dominus   legatus.  Et  ut 

faciliusSi  melius  heretici  valeant  inveniri, 
promittimus  quod  solvemus  usque  ad  bien- 
nium  duas  marchas  argenti,  &  exinde  in 
perpetuum  unam  ei  qui  hereticum  cepe- 
rit,  &  si  per  episcopum  loci  vel  alium 
qui  potestatem  habeat  ille  qui  captus  erit 
fuerit  de  heresi  condemnatus,  ita  quod  si 
plures  ceperit,  pro  singulis  dabimus  aut 
dari  faciemus  fanturadem.  De  aliis  non 
manifestis  &  credentibus,  receptatoribus 
&  fautoribus  hereticorum  servabimus  & 
servari  faciemus,  secundum  quod  dictus 
legatus  vel  Romana  ecclesia  ordinabunt. 
Item  servabimus  &  servari  faciemus  pa- 
cem in  terra,  quam  nos  &  nostri  tencbi- 
mus,  &  juvabimus  servari  in  terra  quam 
dominus  rex  ad  manus  suas  tenebit,  & 
rupfarios  expellemus  &  puniemus  animad- 
versione  débita  &  receptatores  ipsorum, 
ecclesias  &  viros  ecclesiasticos  deffende- 
mus  &  deffcndi  faciemus  a  nostris,  &  jura 
&  libertates  &  immunitates  quas  habent 
conservabimus  eisdem  &  faciemus  firnii- 
ter  conservari.  Et  ne  de  cetero  in  terra 
illa  claves  Ecclesie  contempnantur,  sen- 
tentias  excommunicationis  servabimus  & 
servari  a  iiostris  &  per  nostros  faciemus, 
excommunicatos  vitabimus  &  vitari  facie- 
mus, sicut  in  sacris  constitutionibus  con- 
tinefur,  &  si  aliqui  per  annum  in  excom- 
municatione  contuinaciter  permanserintj 


Traité  de  paix  entre  le  roi  saint  Louis 
6"  Raimond  VII,  comte  de  Tou- 
louse '. 

RAIMUNDUS,  Dci  gratia  comes  Tholosa- 
nus,  universis  ad  quos  littere  présen- 
tes pervencrint,  salutem  in  Domino.  No- 
verit  universitas  vestra,  quod  cum  guerra 
inter  sanctam  Romanam  ecclesiam  &  karis- 
simum  dominum  nostrum  Ludovicum  regem 
Francorum  illustrem  ex  una  parte  &  nos 
ex  altéra  longo  terapore  fuisset,  nos  vera 
devotione  affectantes  in  unitate  sancte 
Romane  ecclesie  &  fidelitate  &  servitio 
domini  régis  Francie  permanere,  pacem 
tam  per  nos  quam  per  personas  interpo- 
sitas  totis  viribus  procuravimus ,  que, 
mcdiante  divina  gratia,  inter  sanctam  Ro- 
manam ecclesiam  &  dominum  regem  Fran- 
cie ex  una  parte  &  nos  ex  altéra  est  taliter 
reformata.  Promittimus  siquidem  domino 
Romano,  Sancti  Angeli  diacono  cardinal!, 

'Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  3, 
n.  60.  (J.  3o5;  original  scellé.  —  Archives  des 
B^isses-Pyiénées,  E,  489,  {°  12.  Texte  du  traité 
rédigé  par  la  chancellerie  royale  au  nom  du  xo'u] 


KJ.orig. 

t.  ni, 

col.33o. 


885 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

'^''^  cxtiinc,  ad  maiidatiim  Ecclesie,  ad  sinum 
niatris  Ecclesie  redire  compcllemus,  occu- 
paiido  omiiia  sua  niobilia  Si  immobilia,  & 
tenebimus,  doiiec  ad  plénum  satisfaciant 
de  causa,  pro  qua  excommunicationis  viii- 
culo  f'ueriiit  iiinodati,  &  de  dampnis  datis 
occasione  excommunicationis  preiicte.  Fa- 
ciemus  omnes  ballivQS  nostros  institutos  S: 
instituendos  in  ipsa  institutione  jurare, 
quod  omnia  siipradicta  fideliter  observa- 
bunt,  ita  quod  si  négligentes  in  lis  reperti 
fuerint,  pro  modo  delicti  puniemus,  &  si 
culpabiles,  puniemus  omnium  amissione 
bonorum.  Instituemus  etiam  ballivos  non 
Judeos,  sed  catholicos  in  terra  &  nuUa 
lieresis  suspicione  notatos,  &  taies  prohi- 
1/iti  non  possint  admitti  ad  emendum  red- 
ditus  civitatum,  villarum  vel  castrorum 
vel  pedagiorum.  Et  si  forte  aliquis  talis 
ignoranter  institutus  fuerit,  expellemus 
cum  &  puniemus,  cum  super  hoc  fuerimus 
certificati.  Item  promittimus,  quod  omnia 
bona  immobilia  &  jura  ecclesiarum  &  ec- 
clesiasticorum  virorum  ad  presens  resti- 
tuemus  &  restitui  faciemus  ad  plénum  a 
nostris  &  terra  tota,  quani  nos  &  nostri 
tenebimu."!,  illa  videlicet,  que  ecclesie  vel 
ccclcsiastice  persone  tenebant  ante  pri- 
mum  adventuni  crucesignatorum ,  vel  de 
quibus  conslabit  eas  esse  spoliatas.  De  altis 
stabimus  juri  coram  ordinariis  vel  coram 
ipso  legato  vel  ab  i])so  legato  vel  a  sede 
Aposiolica  delegatis.  Promittimus  etiam 
quod  nos  solvemus  in  posterum  intègre 
décimas,  &  solvi  faciemus  intègre  bona 
fiJe  a  nostris,  ik  quod  milites  &  alii  laici 
non  habeant  décimas  nec  pcrmittennis  ip- 
sos  tenere  eas  in  terra,  quam  nos  &  nos- 
tri tenemus  &  tenebimus,  sed  ad  ecclesias 
juxta  disposilionem  ipsiiis  legati  vel  ec- 
clesie Romane  intègre  revertantur.  Pro 
dampnis  vero  illatis  a  nob'fs  &  nostris 
ecclesiis  &  viris  ecclesiasticis,  super  rébus 
mobilibus  &  destructione  domorum  vel 
villarum  vel  aliarum  rerum,  exceptis  im- 
mobilibus,  de  quibus  débet  fieri  restitutio, 
sicut  superius  dictum  est,  solvemus  decem 
millia  marcharum  argenti,  assignanda  bo- 
nis personis,  idoneis&  fidelibus,  quas  ipse 
legatus  eliget  vel  ecclesia  Romana,  que 
quantitatem  predictam,  de  bonorum  viro- 
rum consilio,  propo-rtionaliter  &  fideliter 


886 


An 


tlivident  juxta  quantitatem  dampnorum,  '^^' 
ncc  poterimus  nos  vel  nostri  pro  damno 
mobilium  vel  destructione  domorum  vel 
villarum  vel  aliarum  rerum,  sicut  superius 
est  expressum,  ultra  summam  illam  am- 
plius  conveniri.  Item  solvemus  abbatie 
Cisterciens!  Il"'  marcarum  argenti,  ut 
emantur  inde  redditus  pro  refectione  ab- 
batum  &  fratrum  in  capitule  generali- 
abbatie  Clarevallis  D  marcas  ad  emendum 
redditus  pro  refectione  abbatum  &  fra- 
trum, qui  conveniunt  in  festo  nativitatis 
béate  Virginis;  abbatie  Grandissilve  M 
marchas;  abbatie  Bellepertice  CGC  marcas; 
abbatie  Candelii  ce  marcas,  ad  dicta  nio- 
nasteria  construenda,  tum  pro  damnis  eis- 
dem  illatis  in  rébus  mobilibus,  tum  pro 
salute  anime  nosîre.  Item  Vl'"  marcarum 
solvemus,  que  retinebuntur  ad  munien- 
dum,  iiiforciandum  &  custodiendum  Cas-  '''^r/'.'S' 
trum  Narbone[nse]  &  alla  castra,  que  coi. 3Ji. 
dominus  rex  pro  Ecclesie  &  sua  securitate 
tcnebit  usque  ad  decennium,  prout  inferius 
coatinetur,  sicut  visum  fuerit  expedire. 
Supradicta  vero  xx""  marcarum  solvemus 
usque  ad  quatuor  annos,  ita  quod  quolibet 
anno  solventurv™  marcarum.  Item  IV"  mar- 
carum deputabuntur  a  nobis  IV  magistris 
théologie,  duobus  decretistis,  VI  magistris 
artium  Uberalium  &  duobus  grammaticis 
regentibus  Tholose,  que  dividentur  hoc 
modo  :  singuli  magistrorum  théologie  ha- 
bebunt  singulis  annis  L  marcas  usque  ad 
decennium;  uterque  magistrorum  decre- 
torum  habebit  xxx  marcas  usque  ad  de- 
cennium singulis  annis;  singuli  magistri 
artium  habebunt  XX  marcas  usque  ad  de- 
cennium similiter  annuatim;  uterque  ma- 
gistrorum artis  grammatice  habebit  simili- 
ter annuatim  X  marcas  usque  ad  decennium. 
Item,  statim  pôst  absolutionem  nostram  , 
assumemus  pro  penitentia  nostra  crucem 
de  manu  dicti  legati  contra  Sarracenos,  8c 
ibimus  ultra  mare  ab  instanti  passagio 
mensis  augusti  usque  ad  alium  passagiuni 
mensis  augusti  proxime  futurum,  ibidem 
per  quinquennium  continuum  intègre  mo* 
raturi.  lUos  autem  qui  adheserunt  Ecclesiej 
domino  régi,  patri  ejus,  comitibus  Montis- 
fortis  &  adherentibus  eis,  occasione  hu- 
jusmodi  quod  adheserunt  Ecclesie,  domino 
régi,  patri  ejus,  comitibus  Montisfortis  8< 


An 


891 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


89: 


CJ.orig. 
t. III, 

cQi.3:i-). 


castrum  de  Verduno,  castnim  de  Villa- 
niuro,  &  iisque  ad  deceiinium  tenebit  ca, 
ita  quod  primis  v  annis  solvemus  ei  pro 
expensis  ciistodum  quolibet  anno  M  D  li- 
bras  Turouensium,  non  computatis  in  iis 
sex  millibus  marcarum  predictisj  in  aliis 
V  annis,  si  voluerit  tenere,  faciet  propriis 
expensis  custodiri  dominus  rex  ;  tamen 
poterit,  si  placet  Ecclesie  &  sibi,  diruere 
IV  castra  de  predictis,  scilicet  caput  Cas- 
trinovi,  caput  castri  Vauri,  Villamurum  & 
Verdununi,  &  propterhoc  non  diminuetur 
predicta  summa  M  D  librarum  Turonen- 
siuni.  Redditus  &  proventus  castroriim  & 
omnia,  que  jure  dominii  percipiuntur, 
erunt  nostra,  &  ipse  ad  sumptus  suos  te- 
nebit capita  ipsoruni  castrorum  &  Cor- 
duam,  &  nos  habebimus  ibi  ballivos  nos- 
tros  non  suspectes  Ecclesie  &  domino 
régi,  qui  facient  justitiam  hominibus  & 
récipient  redditus  &  proventus  predictos. 
Post  decennium  autem  restituet  nobis  do- 
minas rex  capita  castrorum  dictorum  & 
Corduam  libère,  salvis  conditionibus  su- 
pradictis,  &  si  predicta  omnia  quantum  ad 
Ecclesiam  &  domlnum  regem  fuerint  ob- 
servata.  Pennam  autem  de  Albigesio  tra- 
demus  domino  régi  infra  kalendas  augusti 
proximas,  cum  aliis  castris  detinendam  ab 
eodem  usque  ad  decennium  ;  si  vero  illam 
habere  non  poterimus  usque  ad  terminum 
illum,  extunc  obsideri  faciemus  &  vivam 
guerram  fieri,  famdiu  quousque  ipsam  ha- 
beamus,  nec  pacem  vel  treugam  faciemus 
cum  ipso,  qui  tenet  &  qui  tenebit,  donec 
ipsam  habeamus.  Non  tamen  propter  hoc 
refardabimur  a  peregrinatione  transma- 
rina,  de  qua  superius  est  ordinatum;  &  si 
usque  ad  annum  integrum  post  dictas  ka- 
lendas augusti  tradiderimus  domino  régi 
castrum  predictum,  scilicet  Pennam  de 
Albigesio,  erit  in  conditione  predictorum 
castrorum,  scilicet  quod  reddet  illud  nobis 
dominus  rex  quando  reddet  alla  castra.  Si 
vero  post  annum  predictum  ipsam  Pennam 
de  Albigesio  non  poterimus  assiguare,  ex 
tune  trademus  eam  in  eleemosinam  perpe- 
tuo  Templariis  vel  Hospitalariis  vel  aliis 
religiosis,  salvis  hereditatibus  eorum,  qui 
se  tenent  ex  parte  domini  régis,  possi- 
dendam  ad  voluntatem  legati  vel  ecclesie 
Romane,   tali   cenditione   quod   ipsi    non 


aliènent  ipsam  a  manu  sua  nec  de  ipsa 
guerram  faciant  nobis,  nisi  de  mandato  Ec- 
clesie. Et  si  non  potuerint  aliqui  religiosi 
inveniri  qui  velint  eam  habere,  diruatur 
omnino  nec  possit  reedificari  sine  volun- 
tate  ecclesie  Romane  &  domini  régis  & 
nostra.  Item  donec  dictam  Pennam  de  Al- 
bigesio tradamus  domino  régi  vel  Tem- 
plariis vel  Hospitalariis  vel  aliis  religiosis, 
ut  dictum  est,  tenebit  dominus  rex  propter 
hoc  obligatam  Pennam  de  Agenesio  & 
Castrum  Narbonense.  Si  etiam  infra  de- 
cennium dederimus  Pennam  de  Albigesio 
Templariis  vel  Hospitalariis  vel  aliis  re- 
ligiosis, ut  dictum  est,  tanto  tempore,  si 
voluerit  dominus  rex,  post  decennium 
sumptibus  suis  tenebit  illa  duo  castra  pre- 
nominata,  quanto  tempore  distulerimus 
tradere  Pennam  de  Albigesio.  Et  si  post 
decennium  etiam  Penna  de  Albigesio  non 
esset  acquisifa,  tamdiu  post  tempus  me- 
moratum  tenebit  dominus  rex  illa  duo 
castra,  quousque  ipsa  Penna  sit  restituta  & 
assignata,  sicut  superius  est  expressum.  Et 
dominus  rex  absolvit  cives  Tholosanos  & 
alios  homines  terre,  que  nobis  dimittitur, 
ab  omnibus  obligationibus  factis  sibi  & 
patri  suo  &  comitibus  Montisfortis  vel 
aliis  pro  eis,  &  a  pena  &:  incursibus  quibus 
sibi  &  patri  suo  vel  episcopo  Tholosano 
vel  aliis  prelatis  vel  comitibus  Montis- 
fortis se  obligaverant,  si  unquam  in  domi- 
nium  nostrum  vel  patris  nostri  reverte- 
rentur,  &  a  sacramento  quantum  ad  ipsum 
pertinet,  salvis  in  omnibus  &  per  omnia 
conditionibus  supradictis.  Et  ut  bec  omnia 
perpetuam  obtineant  firmitatem,  presen- 
tem  paginam  sigilli  nostri  munimiiie  feci- 
mus  confirmari.  Datum  Parisius,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  M°CC°XX.°  VIII",  pri- 
die  idus  aprilis. 

IL  Raimundus ',  Dei  gratia  comes  Tho- 
lose,  universis  ad  quos  présentes  perve- 
nerint,  salutem.  Notum  facimus,  quod  per 
dictum  karissimi  consanguinei  nostri  Th., 
Campanie  &  Brie  comitis  palatini,  in  quem 
conipromisimus,  viginti  cives  Tholose  de 
voluntate  nostra  &  ipsorum  in  hostagiis 
karissimi    domini    nostri    Ludovici,    régis 

'Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  5, 
n.  45.  [J.  3io,  original  scellé.] 


An 
1229 


An 
I  229 

avril. 


893  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  894 

'^^'     Francorum    illustris,   remanebunt  quoiis-  cordiam  &  gratiam  Ecclesie  regîsque  pre- 

qiie   quiiigente    tesie    rapinales    nuiroium  fati  &:  non  judiciuni  postulando,   necnon 

Tholose  sint  dirute,  &  totidem  tesie   fos-  super  omnibus,  pro  quibus  excommunica- 

lid.orig.  satorum  sint  impiété,  in  qua  parte  Tho-  tus  fuerat,  ia  die  cène  Domini  ante  fores 

col.  33'5.   losï  dominus  rex  &  dominus  legatus  vo-  ecclesie  Parisiensis  parère  précise  mandatis 


lutrint.  Et  cura  hoc  dicto  domino  régi 
constiterit,  eos  débet  a  suis  ostagiis  li- 
berare  &  facere  cônduci  in  terram  suam. 
Quorum  civium  nomina  supponuntur  : 
Guido  de  Cavelleone  miles,  Raimundus  de 
Castronovo ,  Bertrandus  de  Montibus, 
Hugo  de  Roais,  Ugolinus  de  Ponte,  Ernau- 
dus  d'Ecalquens,  Pontius  Ortolanus,  Er- 
naudus  Barravus,  Raimundus,  Ysarnus, 
Bernardus  de  Miremont,  Raimundus  de 
Ponte,  Yspanus  Guarinus,  Bertrandus  de 
Garrigues,  Petrus  de  Cociano,  Petrus  de 
Montibus,  Bernardus  de  Villanova,  Petrus 
de  Tholosa,  Moranz,  Raimundus  filius 
senescalli  Ugonis  de  Alfario,  filius  Ugo- 
nis  Johannis.  Juraverunt  autem  preno- 
minati  cives,  quod  quam  clto  ab  ostagiis 
predictis  liberati  recesserint,  conventiones 
de  diruendis  omnino  mûris  Tholose  & 
implendis  fossatis ,  sicut  inter  sepedictos 
(lominum  nostrum  regem  &  dominum  le- 
gatum  &  nos  convenit,  bona  fide  &  effica- 
citer  persequentur.  Actum  Parisius,  anno 
Domini  M"  cc  vicesirao  octavo,  mense 
aprilis. 


Ecclesie  atque  nostris  soleraniter  juravit 
coram  nobis;  nos  attendentes  humilitatem 
&  devotionem  ipsius,  absolutionis  benefi- 
cium  sibi  curavimus  irapendere,  juxta  for- 
mam  Ecclesie  consuetam,  quem  statim  post- 
modum  de  voluntate  sua,  si  contra  ea  vel 
eorum  aliquod  que  promisit  veniret  &  non 
emendaret,  sicut  in  instrumento  pacis 
exinde  confecto  plenius  continetur,  ex- 
communicavimus,  reducentes  eum  ad  sta- 
tum  illum  in  quo  fuerat  ante  absolutionem 
premissam  quoad  excommunicationem  Si 
omnia  alla,  que  contra  ipsum  &  patrem 
suum  in  generali  concilio  vel  postea  sta- 
tuta  fuerunt.  In  cujus  rei  testimonium, 
présentes  litteras  fecimus  fieri  &  sigillo 
nostro  confirmari.  Datum  Parisius,  11°  idus 
aprilis,  anno  Domini  nrccxx'Vlir. 


73. 


CLXXXVI 


Renonciation  d'Amauri  de  Montfort, 
en  faveur  du  roi,  à  ses  droits  sur  le 
comté  de  Toulouse' . 


An 

1229 


An 
I  219 

13  avril 


272.  —  CLXXXV 

Absolution  de  Raimond,  comte  de 
Toulouse  K 

ROMANUS,  miseratione  divina  Sancti  An- 
geli  diaconus  cardinalis,  Apostolice 
sedis  legatus,  omnibus  présentes  litteras 
inspecturis  salutem  in  Domino.  Cum  no- 
bilis  vir  Raimundus,  filius  Raimundi  quon- 
dam  comitis  Thoiosani,  qui  diu  Ecclesie 
ac  régi  Francie  illustri  extitit  contumax 
&  rebellis,  ad  mandatum  Ecclesie,  régis 
predicti  &  nostri  venerit,  humiliter  &  de- 
vote   absolutionem   suam   petens,  miseri- 


AMALRicus,  cornes  Montisfortis  &  Ley- 
cestrie,  universis  présentes  litteras 
inspecturis  salutem  in  Domino.  Noverit 
universitas  vestra,  quod  nos  libère  &  abso- 
lute  quitavimus  clare  memorie  domino 
nostro  Ludovico,  régi  Francie  illustri,  & 
heredibus  ejus  in  perpetuum,  quidquid 
nobis  juris  competebat  vel  competere  po- 
terat  in  coraitatu  Tholosano,  vicecomitatu 
Biterrensi  &  in  tota  conquesta  de  Albi- 
gesio,  promittentes  quod  in  rébus  supra- 
dictis  nichil  juris  nos  nec  heredes  nostri 
de  cetero  poterimus  reclamare,  nec  etiam 
pro  pace,  quam  dominus  noster  Ludovicus 
rex  Francie  illustris,  filius  quondam  su- 
pradicti    domini    nostri    régis,    fccit   cum 


avril. 


iid.orig. 

t.  Ul, 
col.  33(5, 


'Manuscrits  de  Coliert,  n.  i66().  (Latin  0778,  'Trésor  des   chartes;  Toulouse,  sac  5,  n.  a6. 

{"  i6y  i.]  [J.  3io;  original  scellé.] 


An 

IZ2p 


895 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


896 


avril. 


Ralmundo  comité  Tholosaiio  vel  facturus 
sit  in  posterum  cum  aliis  de  terra.  Nec  i])se 
dominus  rex  nobis  propter  hec  tenetui-  ia 
aliquo,  nisi  ipse,  predictani  quitationem  & 
fidèle  servicium  nostnim  respiciens,  de 
gratia  &  libéral! tate  nobis  velit  aliquid 
elargiri.  In  cujiis  rei  memoriani  &  testi- 
inoniuni,  présentes  litteras  sigilli  nostri 
munimine  fecimus  roborari.  Actum  anno 
Domini  M°cc°xx°lX'',  niense  aprilis. 


274. 


CLXXXVII 


Hommages  du  comte  d'Astarac  £•  du 
seigneur  de  Castelverdun,  au  roi'. 

I.  T7G0  Centullus,  cornes  de  Asteraco,no- 
1j  tum  facio  omnibus  présentes  litteras 
inspecturis,  qiioJ  pro  hominagio  quod  ka- 
rissimo  domino  nieo  Ludovico  régi  Fran- 
coriim  illustri  feceram  apud  Meledunum, 
super  mille  libratis  terre  ad  Tiironeiises, 
micbi  assignandis  in  Agenesio,  si  idem 
dominus  rex  coaquireret  terram  illam,  de 
qiiibus  me  decinio  militum  ei  servire  de- 
bobam,  dédit  &  concessit  ipse  dominus 
rex  michi  &  heredibus  meis  de  uxore  mea 
légitima  centum  marchas  argenti,  perci- 
piendas  singulis  annis  apud  Carcasonam, 
per  manum  seneschalis  sui  Charcasonensis, 
videlicet  quinquaginta  marchas  in  festo 
sancti  Michaelis  &  quinquaginta  marchas 
In  Pascha.  De  quibus  centum  marchis  me 
tercio  militum  servire  teneor  ipsi  domino 
régi  in  conquesta  Albigensi.  Vel  si  domi- 
nus rex  melius  voluerit,  dictas  centum 
marchas  michi  vel  heredibus  meis  in  terra 
faciet  assignari.  Et  dictas  centum  marchas 
vel  terram  tenebimus  ego  vel  heredes 
meî,  quamdiu  domino  régi  placuerit  & 
quamdiu  voluerit  dominus  rex,  quod  tenea- 
mus  dictas  centum  marchas  vel  terram  ad 
valorem  centum  marcharum,  ego  vel  here- 
des mei  nichil  amplius  poterimus  exigere 
ab  eodem  domino  rego  pro  hominagio, 
quod  sicut  dictum  est  feci  ei,  nichilomi- 

'  Regiitrum    curiac   Franciac.    [Original;  Trésor 
4es  çhqrtcsi  Poitou,  I,  yj  J.  190A,] 


nus,  sicut  dictum  est,  ego  vel  heredes  mei 
faceremus  ipsi  servitium,  me  tercio  mili- 
tum, pro  dictis  centum  marchis  vel  terra  in 
conquesta  Albigensi.  Si  vero  dominus  rex 
non  vellet  me  vel  heredes  meos  dictas  cen- 
tum marchas  habere  nec  in  denariis  nec 
in  terra,  de  dicto  hominagio  quod  ei  feci 
michi  vel  heredibus  meis  faceret  quod  la- 
cère deberet.  Et  si  forte  terram  Agenesii 
conquireret  idem  dominus  rex,  ita  quod 
ad  dominium  ipsius  deveniret,  retentis 
ipsi  domino  régi  dictis  centum  marchis 
vel  terra  mihi  vel  heredibus  meis  de  uxore 
mea  légitima  procreatis,  teneret  conven- 
tiones  quas  mccum  habuit  super  homina- 
gio meo  predicto  de  predictis  mille  libra- 
tis terre,  sicut  superius  est  expressum  per 
servicium  me  decimo  militum,  quod  ego  & 
heredes  mei  ipsi  &  heredibus  suis  in  con- 
questa Albigensi  facere  teneremur.  Actum 
apud  Vicenas,  anno  Domini  millesimo  ce" 
vicesimo  nono,  mense  aprilis. 

II.  Ego'  Atho  Ernaudi  de  Castrover- 
duno  notum  facio  omnibus  présentes  lit- 
teras inspecturis,  quod  cum  ego  suppo- 
suissem  me  bone  miseracioni  venerabilis 
patris  domini  Romani,  Sancti  Angeli  dia- 
coni  cardinalis,  Apostolice  sedis  legati, 
necnon  &  karissimi  domini  mei  Ludovici, 
régis  Francorum  illustris,  idem  rex  mise- 
ricordiam  fecit  michi  in  quinquaginta  lib. 
Tur.  annuatim  de  bursa  sua  percipiendis, 
donec  illas  michi  assederit  conipetenter,  & 
propter  hoc  ego  hominagium  ligium  sibi 
feci.  Actum  apud  Meledunum,  anno  Do- 
mini M°CC''XX''  nono,  mense  septembri. 


275. 


CLXXXVIII 


Serment  de  fidélité  du  vicomte  £•  des 
luibitans  de  Narbonne  au  roi^. 


I.  y^UONiAM  ea   quae  spectant  ad  soli- 
ve dationem    fidei,   &c.   (Voir  Catel, 
p.  340  &  suiv.  de  son  Histoire  des  comtes  de 


'  Trésor  des    chartes,  Hommages,    î,    n.    ii.  [J. 
620  ;  original.] 

'  Archives  du   chapitre  do  Saint-Paul   de   Nar- 


An 

IIZQ 


An 
1  229 

septem- 
bre. 


An 
I  229 
17  mai 


An 
1229 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


fd.orig. 
t.  III, 

col.  337. 


avril. 


897 

Toulouse,  &  lisez  page  841,  ligne  55  :  Ma- 
thaei  de  Marliaco,  au  lieu  de  Mathaei  de 
Rachiiio).  Hi  sunt  nominatim  consules, 
milites  &  ])robi  homines  praedicti  qui  ju- 
rarunt;  scilicet  Bernardus  de  Salas,  Aime- 
ricus  Paterius,....  consules;  &  alii  probi 
homines,  Johannes  Bistaiii,  Rainiundus 
Bistani....  &  milites  Narbonesii  Berenga- 
rius  de  Boltenaco,  Garcia  Roicii,  Jordanus 
de  Sancto  Felice,  Berengarius  de  Narbona, 
Berengarius  de  Boutenaco  juvenis,  Olive- 
rius  de  Troliis,  Jordanus  de  Gluiano,  Pe- 
trus  Bernardi  Leveti,  Ferrandus  Roicii, 
Petrus  Raimundi  de  Narbona,  Vidianus  de 
Bagis,  Guill.  Bernardi  de  Salela,  Raimun- 
diis  de  Villarubea,  Petrus  Raimundi  de 
Montebruno,  Berengarius  de  Ortonibus, 
Guill.  de  Quadro,  Galardus  de  Monte- 
bruno, Arnaldus  Raimundi  de  Sirano, 
Arnaldus  de  Cucciaco ,  Raimundus  de 
Fraxino,  Bernardus  de  Sancto  Martino, 
Bernardus  de  Rocacorba,  Guill.  Alfarici, 
Bertrandus  de  Opiano,  Guill.  de  Sancta 
Valeria,  Bernardus  de  Oviliano,  Amalri- 
cus  Raimundus  de  Lacu,  Guill.  de  Dur- 
bano,  Ebriiius  f'rater  ejus,  Petrus-Arnahli 
"de  Durbaiïo,  Udalgerius  de  Sejano,  Guill. 
de  Durbano  filius  Ebrini,  Arnaldus  de 
Castlaro.  Acta  fuerunt  haec  solemniter 
anno  Nativitatis  Domini  nostri  Jesu  Christi 
MCCXXIX,  XVI  kal.  junii,  apud  Narbonam, 
in  curia  domini  Aymerici,  convocato  8c 
congregato  ibi  populo  Narbonae  in  gene- 
rali  colioquio,  &  praesentibus  omnibus 
supradictis,  praesente  ut  dictum  est  capi- 
tule Sancti  Justi,  &c. 

II.   Ludovicus  '    Dei    gratia   Francorum 
rex,  universis,  &c.  Noveritis  quod  nos  ad 


8<,8 


nerint  vel  citius  si  voluerimus,  nisi  iJcr.i 
Aymericus  vel  ipsi  lilii  sui  taie  quid  coni- 
miserint,  propter  quod  debeant  aniittere 
dictani  terram.  Actum  Pàrisius,  anno  Do- 
mini M''cc°xx''ix'',  mense  aprilis. 

Hoc  est  transcriptum,  quod  ego  Petrus 
de  Pàrisius,  de  Podionauterio  notarius  pu- 
blicus  domini  régis,  sumpsi  &  transcripsi 

ab    origiiialibus    litteris praesentia    8i 

testimonio domini  Almarici  lilii  nobilis 

viri  domini  Anialrici,  Dei  gratia  vicecomi- 

tis  quondam   Narbonae anno   Domini 

M°cc°LXXr,  vil"  kalendas  augusti,  rég- 
nante Philippo  rege,  &c. 


276. 


CLXXXIX 


Donation  faite  par  Pierre  de  Fenouil- 
let  au  comte  Nugnei  Sanche,  du 
château  6*  de  la  vicomte  de  Fe~ 
nouillet' . 


1 


N  nomine  Domini.  Notum  sit  cunctis 
quod  ego  Petrus  de  Fenolleto,  filius 
dominae  Avae,  per  me  &  per  omncs 
meos,  &c.  non  coacfus,  &c.  inter  vivos 
dono  &  concedo  &  incontinenti  trado 
vobis,  domino  Nuiioni  Sancio,  &  omnibus 
vestris  successoribus  &  cuicumque  volue- 
ritis,  ad  omnes  vestras  vestrorumque  vo- 
luntates  in  perpetuum  faciendas,  sine  omni 
retentione  mei  &  meorum,  totuni  castrum 
nieum  de  FenoUeto  &  totum  vicecomitatum 
ipsius  terrae  8c  omnia  castra  8c  omnes  mu- 


nitiones  8c  castellaria,  quae  ego  tenebam 
preces  dilecti  8c  fidelis  nostri  Mathaei  de  vel  tenere  debebam,  vel  aliqui  alii  tene- 
Malliaco   8c    obtentu    servitii,  quod    idem      bant  vel   tenere  debebant  pro  me,  Se  do- 


Mathaeus  nobis  iideliler  exhibuit,  volu- 
mus  8c  concedimus,  quod  filii  Aymerici  de 
Narbona,  nepotes  ejusdem  Mathaei,  sint 
haeredcs  terrae  praedicti  Aymerici,  pafris 
ipsorum,  ita  quod  de  terra  illa  nobis  fa- 
ciant  homagia,  quando  ad  aelatem  perve- 


bonne.  [Koui  ne  complétons  paj  cttte  pièce,  qui 
renferme  principalement  l'ordonnance  de  1128 
contre  les  hérétiques,  que  Lauriére  a  publiée,  Or- 
donnances^ t.  I,  p.  32.] 

'  Archives  des  vicomtes  de  Narbonne, 


minia  militum  totius  terrae  Fenoletensis 
8c  dominia  castrorum  8:  potestates  &  ho- 
magia 8c  sacramenta  militum  8c  domino- 
rum  8c  ipsos  milites  praesentes  8c  fuluros 
8c  omnia  feuda  8c  fevara,  8c  etiam  omnes 
alios  homines  8c  foeminas  ipsius  terrae 
praesentes  8c  futures  8c  mansos  8c  mansa- 
tos,  casas,  casalia,  hortos,  hortalia,  arbores 
fructiferas  8c  infructiferas,  campos,  vineas, 
herema,  condirecta,  census,  usaticos,  qucs- 

'  Archives  du  domaine  de  Carcassonne. 


An 

I  22p 


An 

I  229 

r'  juin. 


EJ.orle, 
t.  III, 

col.  338. 


VU». 


»? 


An 

12  =  9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


899 

tas,  toltas,  forcïas,  albergas,  justicias,  fir- 
mancias,  cogucias,  exorchias,  incestrias, 
excadutas,  acapila,  foriscapia,  terrae  mé- 
rita, laiidiraia,  dominia,  adempriva,  ser- 
vitia,  quartos,  quintos,  agrarios,  nemora& 
garrigas,  donatioiies,  piscatioues,  planas 
&  montaneas,  rupes,  riparia,  pascua,  pra- 
tos,  pratalia,  aquas,  aquales,  fluvios,  mo- 
lendina,  molendiiiaria,  argenti  fodinas  & 
omiies  obventiones  &  oranem  juridictio- 
nem  &  totum  meriim  imperiiim  vicecomi- 
tatus  Feiiolletensis  &  generaliter  omnia 
alia  jura  ad  usum  dominoriim  &  hominum 
pertiiientia,  &c.  Quae  omnia  supradicta, 
scilicet  donatioiiem,  dationem,  &c.  iacio 
ex  certa  scientia,  &c.  vobis  dicto  domino 
Nunoni  Sancio  &  vestris  successoribus  & 
cui  vel  quibus  volueritis,  propter  milita 
damna  &  malefacta  a  me  &  militibus  & 
hominibus  terrae  meae  vobis  &  hominibus 
vestris  8i  vestrae  terrae  injuste  allata  & 
malitiose,  quae  quanta  &  tanta  erant, 
quod  nulle  modo  vobis  emendare  aliter 
vel  restaurare  possem,  &;c.  Et  est  verum 
quod  illud,  quod  est  in  Rossilione  vel  in 
Conflenti  vel  in  Vallispirio  vel  in  Capci- 
rio  totum  remanet  inihi,  salvo  jure  &  do- 
minatione  in  omnibus  &  per  omnia  nostri 
domini  Nunonis  Sancii  praedicti.  Et  ego 
domina  Ava  praedicta,  mater  dicti  prae- 
dicti Pétri  de  Fenolleto,  per  me,  &c.  om- 
nia supradicta  laudo  &  concedo  atque 
firmo  vobis  dicto  domino  Nunoni  Sancio 
praedicto  &  vestris  &  cui  volueritis,  & 
solvo  &  diffinio  vobis  &  vestris  &  cui  vel 
quibus  volueritis  totum  quidquid  juris  in 
praedictis  &  singulis  habeo  vel  habere  de- 
beo  ratione  haereditatis  vel  successionis 
paternae  vel  maternae  vel  ullo  modo  alio. 
Et  quod  ita  haec  omnia  supradicta  &  sin- 
gula  fideliter  semper  teneam,  Sjc.  Actum  est 
hoc  kal.  junii,  anno  Domini  M°cc''xx"ix°. 
S.  Pétri  de  Fenolleto  praedicti,  qui  haec 
omnia  supradicta  &  singula  firrtio  firmari- 
quc  rogo.  S.  d.  Avae  praedictae  quae  haec 
omnia  firmo  firmarique  rogo.  S.  Sancii 
Daunes  episcopi  de  Caesaraugusta  &  Ber- 
nardi  Hugonis  &  Guillelmi  de  Aniorto  & 
Raimundi  de  Caneto  &  Ademarii  de  Mor- 
seto,  testium  rogatorum,  &c. 


900 


277. 


cxc 


Dispense  de  mariage  en  faveur  d'Jl- 
fonse,  frère  de  saint  Louis,  &  de 
Jeanne  de  Toulouse  '. 

ROMANUS,  miseratione  divina  Sancti  An- 
geli  diaconus  cardinalis,  Apostolice 
sedis  legatus,  universis  présentes  litteras 
inspecturis.  Litteras  domini  pape  recepi- 
mus  in  hac  forma; 

Gregorius,  episcopus  servus  servorum 
Dei,  dilecto  filio  R.  Sancti  Angeli  diacono 
cardinali,  Apostolice  sedis  legato,  salutem 
&  apostolicam  benedictionera.  Credentes 
esse  consultius,  ut  pro  reformanda  pace 
inter  carissimum  in  Christo  filium  nos- 
trum,  regem  Francorum  illustrera,  &  R. 
filium  quondam  comitis  Tolosani  sollicite 
laboretur,  si  forte  per  divinum  auxilium  & 
tuam  diligentiam  valeat  provenire,  queuli- 
que  multipliciter  expediret,  discretioni  tue 
per  apostolica  scripta  mandamus,  quatinus 
ad  hoc  solite  circumspectionis  studio  in- 
terponas  diligentius  partes  tuas,  in  no- 
mine  Domini,  cujus  pax  omneni  sensum 
exuperat,  id  facturus.  Nos  enim  pro  bono 
pacis,  quam  tenemur  diligere,  utpote  illius 
vicarii  licet  irameriti,  qui  est  pax  nostra 
&  divisos  in  se  parietes  copulavit,  pruden- 
tie  tue  duximus  concedendum,  ut  auctori- 
tate  nostra  valeas  dispensare,  quod  frater 
ipsius  régis  filiam  dicti  R.  ducere  possit, 
si  ex  hoc  pacem  provenire  contigerit,  in 
uxorem,  nonobstante  impedimento  du- 
plici,  videlicet  quod  ex  uno  latere  in  ter- 
tio, &  ex  alio  in  quarto  consanguinitatis 
gradibus  se  contingant.  Nulli  ergo  homi- 
num liceat  hanc  paginam  nostre  conces- 
sionis  infringere  vel  ei  ausu  temerario 
contraire.  Si  quis  autem  hoc  attemptare 
presumpserit,  indignationem  omnipotentis 
Dei  &  beatorum  Pétri  &  Pauli  apostolo- 
rum  ejus  se  noverit  incursurum.  Datum 
Perusii,  VII°  kalendas  julii,  pontificatus 
nostri  anno  secundo. 

'Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  p,  n.  24, 
[J.  3i8.] 


An 
1  229 
juin. 


An 
1228 


)iim. 


l-J-orij. 
t.  111, 

cal.  33g. 


An 
1229 


901 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


902 


Ciim  igitur  Alphonsus,  frater  carissinii 
nostri  L.  régis  Francorum  illustris,  &  filia 
nobilis  viri  R.  comitis  Tolosani,  ex  uno 
latere  in  tertio,  ex  alio  vero  in  quarto 
consanguinitatis  gradibus  se  contiagant,  & 


An 
1219 

juin. 


absoluti  fiiimus  penitus  &  immunes,  &£  pre- 
dicta  domino  régi  &  heredibiis  suis  libère 
rémanent  &  quiète.  Nos  autem  prolatam 
dictam  prolationem  approbaiites,  présent! 
pagine  sigillum  nosfrum  super  hec  duxi- 


tatibus,  de  ipsorum  matrimonial!  copula 
sit  tractatum,  nos  suprascripti  mandat! 
auctoritate  fungentes,  dispensamus  cum 
ipsis,  impedimenta  submoventes  premissa, 
ut  eis  nonobstantibus  licite  possint  ma- 
trimonialiter  copulari,  ita  quod  jam  in 
nostra  presentia  sponsalia  contraxerunt. 
Actum  Moreti  mense  junii,  anno  Domini 
M°cc°xx°ix». 


278. 


CXCI 


Actes  touchant  la  restitution  du  Rouer- 
gue  au  comte  de  Toulouse,  iSr.  '. 

I,  -Q  AIMUNDUS,  De!  gratia  cornes  Tholo- 
l\  sanus,  omnibus  ad  quos  présentes 
littere  peryeiierint  salutem.  Noverit  nni- 
versitas  vestra,  quod  cum  in  venerabilem 
patrem  nostrum  Romanum,  Sancti  Angel!  bus  videlicet  homagia  seu  fidelitates  clare 
diaconum  cardinalem,  Apostolice  sedis  le-  memorie  genitor!  nostro  vel  nobis  presti- 
gatum ,  &  nobilem  virum  Th.  comitem  tisfis,  vos  absolvimus,  salvis  conditionibus 
Campanie  karissimus  dominus  noster  Lu-  que  in  carta  infer  nos  &'dilectum  consan- 
dovicus  rex  Francie  illustris  &  nos  corn-  guincum  &  fidelem  nostrum  R.  comitem 
promiserimus,  de  excambio  pro  Sancto  An-  Tholosanum,  super  pace  cum  Eccicsia  & 
tonino  nobis  iaciendo,  &  pro  eo  quod  in      nobiscum  confecta,  continentur.  Unde  vo- 


anno  Domini  M°cc°xx°ix°,  mense  junio. 

II.  Raimundus",  Dei  gratia  comes  Tho- 
losanus,  omnibus  présentes  litteras  ins- 
pecturis  salutem.  Noveritis  quod  cum 
karissimus  dominus  noster  Ludovicus,  rex 
Francie  illustris,  Amilianum  &  ea  que  !n 
episcopatu  Ruthenensi  ad  Amilianum  per- 
tinent nobis,  salvo  jure  alieno,  restituerit, 
nos  eidem  domino  nostro  bona  fide  pro- 
misimus,  quod  in  curia  ejus  juri  stabimus 
de  predictis  erga  quemlibet  conqueren- 
tem.  In  cujus  rei  testimonium,  presenti  pa- 
gine sigillum  nostrum  duximus  apponen- 
dum.  Actum  apud  Moretum,  anno  Dominî 
i\i''cc°xx''ix°,  mense  junii. 

III.  Ludovicus',  Dei  gratia  Francie  rex, 
universis  amicis  &  fidelibus  suis  in  Ruthe- 
nensi episcopatu  constitutis  salutem  & 
dilectionem.  Noveritis,  quod  nos  ab  ho- 
magiis  &  fidelitatibus  de  omnibus  iis,  que 
habetis  in  episcopatu  Ruthenensi,  de  qui- 


civitate  Caturcensi  &  feodis  aliis,  que  bone 
memorie  rex  Philippus  habebat  in  Catur- 
cesio  tempore  mortis  sue,  que  omnia  ei- 
dem domino  reg!  rémanent  per  pacem 
inter  ipsum  &  nos  factam,  que  tamen  nos 
reclamabamus,  tandem  idem  dominus  lega- 
tus  &  comes  Campanie  dictum  suum  pro- 
tulerunt  in  hune  modum  :  videlicet  quod 


279. 


CXCII 


de  M  &  D  libris  Turonensium,  quas  per     Lettres  du  roi  au  comte  de  Toulouse^. 
compositionem   iiiter  ipsum  dominum  re- 


gem  &  nos  factam  eidem  domino  régi  sin- 
gulis  annis  debebamus  per  quinquennium 
persolvere  propter  custodiam  castrorum, 
que  pro  securitate  Ecclesie  &  sua  débet 
si  voluerit  usque  ad  decennium  custodiro, 

'Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac   3,  n.   <5z. 
[J.  3oij  ;  original  scellé.] 


An 
1229 


pensatis  quibusdam  Ecclesie  &  regni  utili-      mus  apponendum.  Actum  apud  Lorriacum, 


An 
1229 

juin. 


An 
1  229 

juin. 

Ed.orig. 

t.  III, 
col.  .^40. 


bis  mandamus,  ut  de  illis  homagia  &  fido- 
litatcm  eidem  Tholosano  comili  faciatis. 
Actum  apud  Moretum,  anno  Domini 
M°cc°xx°ix°,  mense  junii. 


I.  T   UDOVicus,  Dei  gratia  Francie  rex,  di- 
J-»  lecto  &  fideli  consanguineo  suo  R. 
comiti  Tholosano,  salutem  &  dilectionem. 


■Trésor   des  chartes;   Toulouse,   sac   5,    n.   5. 
[J.  309;  original  scellé.] 

'  liiJ.  iac  5,  n.  6,  [J.  309;  original  scellé.] 
'  Ibi.l,  sac  3,  n.  5.  [J.  3o5;  original  scellé.] 


An 
1229 


An 
1229 


An 
1229 


908 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


904 


Mandamus  vobis  &  iiihibemus,  ne  de  terra 
episcopatus  Tholosani,  quam  vobis  diniisi- 
nuis,  extra  manum  vestram  aliquid  ponatis. 
Actum  anno  Domiai  M°cc°xx''ix°. 

II.  Ludovicus",  Dei  gratia  rex  Franco- 
rum,  dilecto  consanguineo  &  fideli  suo 
Raimundo  comiti  Tolosano  salutem  &  sin- 
ceram  dilectionem.  Cum  vos,  sicut  audi- 
vimus,  de  terris  quas  de  nobis  tcnetis  in 
feodiim  doua  feceritis,  quod  sine  voluutate 
vestra  non  potuistis  facere  nec  debuistis, 
mandamus  vobis  ac  precipimus,  vos  in  fide 
qua  nobis  tenemini  requirentes,  quati- 
nus  dona  illa  sine  dilacione  revocetis  & 
ad  vos  ea  retrahatis.  Nos  siquidem  dicta 
dona,  que  de  terris  illis  fecistis,  non  sus- 
tineremus  aliquatenus  permanere.  Actum 
apud  Loriacum,  anno  Domiai  m^ccxxTX.". 


280.  —  CXCIII 

Soumission  du  comte  de  Foix  à  l'Eglise 
6-  au  roi^. 

OMNIBUS  présentes  litteras  inspecturis 
P.  de  Collemedio  &  Matheus  de 
Malliaco,  salutem  in  Domino.  Noverit 
universitas  vestra,  quod  nos  petivimus 
consilium  a  prelatis  &  baronibus  &  aliis 
multis  qui  erant  in  exercitu,  utrum  debe- 
remus  recipere  comitem  Fuxensem  nomine 
domini  legati  &  domiai  régis,  secuaduin 
formam  subscriptam,  qui  omaes  dederunt 
consilium  quod  eum  reciperemus. 

Omnibus  présentes  litteras  inspecturis 
Rogerius  Beraardi,  comes  Fuxeasis,  vice- 
comes  Castriboni,  salutem  in  Domiao.  No- 
verit uaiversitas  vestra,  quod  aos  recepi- 
mus  raaadatum  a  domiao  nostro  comité 
Tolosano  sub  hac  forma  : 

Raimuadus,  Dei  gratia  comes  Tolose,  no- 
bili  viro  Rogerio  Beraardi  comiti  Fuxeasi, 
sic  transire  per  bona  temporalia  ut  non 
amittat  eterna.  Noveritis  quod  cum  venis- 

'  Cartulaire  d'Alfonse,  comte  de  Toulouse,  aux 
archives  du  collège  des  Jésuites  de  Toulouse.  [JJ. 
14B,  f  42  B.] 

'  J.  3c6.  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  3, 
n.  63.  [J.  3o(j.]  Foix  &  Comminges,  n.  2.  [J.  332.] 


semus  in  Fraaciam  ad  colloquium  veaera- 
bilis  ac  dilecti  patris  aostri  R.,  Dei  gratia 
Saacti  Angeli  diaconi  cardiaalis,  Aposto- 
lice  sedis  legati,  &  karissimi  domini  nostri 
illustris  régis  Francie,  a  forma  tractatus 
pacis,  quam  vobis  ostendimus,  de  consilio 
comitis  Campanie  &  aliorum  amicorum 
nostrorum  ex  toto  recessimus,  ponentes 
nos  in  voluntate  domiai  régis  &  domini 
cardinalis,  &  certe,  mediaate  diviaa  gra- 
tia, meliorem  pacem  habuimus,  quam  aliter 
haberemus.  De  facto  autem  vestro  diligen- 
ter  locuti  sumus  cum  eisdem  &  multum 
laboravimus,  sicut  beae  novit  dilcctus  nos- 
ter  comes  Coaveaarum  sororius  vester, 
aon  tamen  ad  plénum  perducere  potui- 
mus  ad  effectum,  Verumtamen  ad  instan- 
tiam  &  preces  nostras,  dominus  cardiaalis 
maxime  pro  facto  vestro  mittit  veaerabi- 
lem  &  dilectuai  patreni  nostrum  magistrum 
P.  de  Collemedio  cum  plenitudiae  potes- 
tatis,  cujus  iadustriam  &  soUicitudinem, 
diligentiam,  benignitatem  &  misericordiam 
facto  nostro  multis  &  apertis  rerum  pro- 
bavimus  documentis.  Unde  discrétion!  ves- 
tre  consulimus,  rogamus  attentius  &  mone- 
mus,  quatinus  ipsum  videre  modis  omnibus 
procuretis  &  obtemperetis  ejus  consiliis  & 
mandatis,  scituri  pro  certo  quod,  sicut 
intelleximus,  si  hoc  sine  difficultate  fece- 
ritis, factum  vestrum  cum  auxilio  Dei  & 
nostri  optimum  finem  siae  dubio  conse- 
quetur.  Datum  Parisius,  in  festo  sancti 
Marchi  evangeliste. 

Nos  igitur  voleates  ejus  consiliis  &  mo- 
nitis  obedire,  de  ipsius  comitis  maadato 
confisi,  habito  dicti  magistri  Pétri  consilio, 
de  purgatione  terre  ab  heretica  pravitate, 
de  libertatibus  ecclesiarum,  decimis  resti- 
tueadis  ecclesiis  &  coaservandis  eisdem, 
de  coastitutioaibus  super  excommunica- 
tioaibus  factis  observandis  &  servari  fa- 
ciendis,  de  pace  servanda  in  terra  &  rup- 
tariis  expelleadis,  de  restituendis  faiditis 
pro  Ecclesia  &  domiao  rege,  de  servan- 
dis  constitutionibus  super  iis  premissis  & 
aliis  que  tangunt  Ecclesiam,  quas  dominas 
legatus  vel  ecclesia  Romana  faceret  de 
possessionibus  ecclesiarum,  quas  a  primo 
adveatu  crucesigaatorum  nos  &  pater  nos- 
ter  abstulimus  vel  occupavimus,  vel  do 
quibus   manifeste    constaret   quod    essent 


An 
I  229 


ICd.orie, 

t. 111. 

col.  341. 


An 
1229 


90b 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


506 


Éd.orig. 

t.  m. 

col.  343. 


Ecclesie  restituende,  excepto  facto  Appa- 
miarum;  supposuimus  nos  mandato  &  vo- 
Itinlati  venerabilis  patris  &  domini  Romani, 
Sancii  Angeli  diacoiii  cardinalis,  ApostoHce 
sedis  legati.  De  possessionibus  autem  eccle- 
siarum,  de  quibus  esset  dubium,  stabimus 
juxta  mandatum  ipsius  legati  cognitioni 
ejiisvel  delegatoruni  ab  ipsovel  abAposto- 
lica  sede  val  cognitioni  ordinariorum.  De 
facto  autem  Appamiarum  &  de  penitentia 
nostra  exponimus  nos  bone  niisericordie 
domini  cardinalis.  In  omnibus  autem  aliis 
supposuimus  nos  &  nostros  &  nostra  om- 
nia  &  nostrorum,  que  tenemus  &  habemus 
nunc  8i  tenuimus  nos  &  pater  noster, 
bone  miserationi  dicti  domini  cardinalis 
8c  dicti  domini  régis  Francorum  illustris, 
tam  de  ils  que  spectant  ad  Ecclesiam,  quam 
de  iis  que  spectant  ad  regem  &  terram; 
promittentes  &  tactis  sacrosanctis  Evange- 
liis  jurantes,  quod  nos  dicti  domini  legati 
mandata  &  domini  régis,  que  nobis  in 
omnibus  facient,  secundum  quod  premis- 
sum  est,  servabimus  bona  fide.  Et  pro  iis 
servandis  tradidimus  &  obligavimus  dicto 
magistro  Petro  &  domino  Matheo  de  Mal- 
liaco,  gerentibus  vices  domini  legati  & 
domini  régis,  tenenda  duo  castra  nostra, 
scilicet  Lordatum  &  Montemgranerium , 
proEcclesia  &  rege,  si  nos  contra  premissa 
faceremus.  Et  dominus  rex  pro  sccuritale 
Ecclesie  &  sua  tenebit  castra  prcdicta 
quantum  placuerit  misericorJie  sue  Se 
dicti  domini  legati.  Pro  expensis  autem 
ipsorum  castrorum  deputamus  omnes  rcd- 
ditus,  quos  solemus  &  debenius  percipere 
in  parochiis  Lordati  &  Montisgranerii,  ex- 
ceptis  justiciis  &  quistis,  quas  reservamus 
nobis.  Redditus  autem  predictos  coUigent 
bajuli  nostri  bona  fide,  qui  jurabunt  quod 
fideliter  eos  colligent  &  restituent  castel- 
lanis  ibi  positis  pro  Ecclesia  &  rege.  Aile 
autem  missiones  non  computabuntur  nec 
petentur  a  nobis,  quando  placuerit  dictis 
dominis  nobis  restituere  castra  predicta. 
Faciemus  autem  jurare  omnes  homines 
nostros  predictorum  castrorum  hec  omnia 
servare  &  tenere,  &  quod  essent  pro  Ec- 
clesia &  rege  contra  nos,  absolut!  a  fideli- 
tate  nostra,  si  nos  contra  predicta  face- 
remus. Alii  autem  homines  terre  nostre 
jurabunt  stare  niaiidatis  Ecclesie  Si  custo- 


dire  pacem  Si  servare  omnia  predicta  bona 
fide.  Eodem  modo  in  voluntate  &  bona  mi- 
seratione  domini  cardinalis  &  domini  régis 
supposuimus  Aimericum  &  Lupum  fratres 
nostros  &  Athonem  Arnaldi,  pro  quibus 
nos  Si  nostra,  sicut  pro  nobis,  volumus 
obligari,  quod  ipsorum  mandata  servabunt. 
Hoc  consiUum  dédit  dominus  archiepi- 
scopus  Narbonensis,  Tornacensis,  Tholo- 
sanus  &  Carcassonensis  episcopi,  archidia- 
conus  Turonensis,  decanus  Cenomanensis 
&  prepositus  Ambianensis ,  nobiles  viri 
Willelmus  de  Chavigniaco,  dominus  Castri- 
radulphi,  Harduinus  de  Mailliaco,  Guido 
de  Livies  marescalcus,  Lambertus  de  Li- 
moso,  Petrus  de  Vicinis,  Joibertus  de 
Sainte  More,  Robertus  de  Bomes,  Galfri- 
dus  de  Prulli,  Andréas  de  Chavigniaco, 
milites.  Actum  apud  Sanctum  Joannem  de 
Verges,  anno  Domini  M"  ce"  xx"  IX",  xvi° 
kalendas  julii,  juxta  Fuxum,  in  presentia 
venerabilium  patrum  P.  Dei  gratia  archie- 
piscopi  Narbonensis,  F.  Tolosani,  C.  Car- 
cassonensis, G.  Tornacensis,  C.  Conse- 
ranensis  episcoporum;  B.  Crassensis,  P. 
Bolbonensis,  G.  Fuxensis,  J.  Combelonge 
abbnfum;  &  dominorum  P.  de  Collemedio, 
vices  gerentis  dicti  domini  cardinalis,  8c 
domini  M.  de  Malliaco,  vices  gerentis  do- 
mini Ludovici  illustris  régis  Francie,  8c  G. 
de  Livers  marescalli  &  Lamberti  de  Thuri 
8c  multorum  aliorum  clericorum  8c  laico- 
rum.  [Ad  cujus  rei  majorem  certitudinem 
Sf.  perpetuam  firmitatcm,  presenlem  pagi- 
nam  sigilli  nostri  niunimine  fecimus  robo- 
rari  &  rogavimus  predictos  ut  sigilla  sua 
huic  apponerent  instrumente '.] 


281.  —  CXCIV 

Traité  de  paix  entre  le  roi  saint  Louis 
&■  le  comte  de  Foix^. 

LUDOVicus   Dei   gratia  Francorum   rex. 
Noverint  universi  présentes  pariter  8c 
futuri,  quod  cum  Rogerius  Bernardi,  cornes 

'Ce  qui  est  entre  crochets  n'est  pnsdans  leyUimus, 
'  Trésor  des  chartes;  Foix,  n.  4   [J.  332j  origi- 
nal scellé],  &  Mss.  de  Cvlbeit,  n"'  iCdç)  &   2275. 


An 
1229 


An 
1229 

sep- 
tembre. 


An 


907 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


908 


Éd.orij; 

t.  III. 

eol.343. 


Fuxeiisis,  tractatu   habito  cum  dilectis  &      cordie  nostie  &  carissinii  nostii  Romani, 
fidelibus  nostris  niagistro  P.  de  CoUeme-      Sancti  Aiigeli  diaconi  cardinalis,  Apostolice 


An 


dio  &  M.  de  Malliaco,  supposuisset  se  & 
suos  &  sua  &  suorum,  que  tenet  8i  habet 
nuiic  8i  teiiuit  ipse  &  pater  suus,  bone  mi- 
seratioiii  nostre,  secundum  tenorem  litte- 
rarum  suarum  super  hec  confectarum,  & 
jurasset  se  mandatum  nostrura  super  hec 
per  oninia  servaturum,  nos  misericordiam 
taleni  de  consilio  nostro  pro  servitiis  suis 
ad  presens  comiti  fecimus  memorato  :  quam 
misericordiam  ad  presens  dicimus  esse  bo- 
nam,  videlicet  quod  nos  eidem  comiti  & 
suis  heredibus  dedimus  in  perpetuum  pro 
hereditagio  M  libras  Turonensium  annua- 
tim,  quas  M  libras  Turonensium  eidem  as- 
signavimus  in  hune  modum,  quod  dedimus 
ei  ea,  que  ipse  &  homincs  sui  habuerunt 
&  que  habemus  &  teiiemus  in  dominio 
jiostro  in  his  villis,  scilicet  de  Arzincho, 
AUairaco  &  in  terminio  Vallete,  Preissano 
&  Fontiniano,  usque  ad  valorem  redditus 
competentem  bonorum  arbitrio  computati. 
Residuum  vero,  quod  in  assignatione  pre- 
dictarum  M  librarum  Turonensium  defue- 
rit,  eidem  assignabimus  in  terra  compe- 
teuti,  bona  fide,  in  episcopatu  Carcasso- 
nensi,  extra  villam  Carcassone  &  extra 
villas  Liraosii,  Montisregalis,  Cabaret!  & 
Saxiaci  &  extra  redditus  ad  dictas  villas 
pertinentes,  &  si  in  Carcassesio  in  his  que 
in  manu  nostra  tenemus,  extra  predictas 
villas  &  redditus  quos  excepimus,  usque 
ad  summam  predictam  M  librarum  redditus 
non  inveuirentur,  nos  eidem  c[uod  inde 
deesset  assignaremus  alibi  competenter, 
donec  M  libre  Turonensium  annui  reddi- 
tus inter  premissa  omnia  ei  &  suis  pro 
hereditagio    compleantur-   Et   ipse    comes 


sedis  legati,  nos  eidem  Lordatum  reddere 
debemus  libère  &  sine  contradictione  in  eo 
statu,  in  quo  tradidit  illud  nobis.  Et  ipse 
voluntati  &  petitioni  nostre  satisfaciens, 
tradidit  nobis  castrum  Fuxi,  tenendum  in 
manu  nostra  ad  sumptus  nostros,  a  die  qua 
nobis  tradetur  usque  ad  quinquennium, 
ita  quod  nos  in  villa  Fuxi  vel  ejus  convi- 
ciniis  nihil  penitus  percipiemus.  Et  elapso 
quinquennio,  sine  contradictione  absolute 
Se  libère  ipsum  castrum  Fuxi  eidem  vel 
suis  nos  vel  nostri  reddemus  in  eo  statu, 
in  quo  tradidit  nobis  illud,  &  ipse  nobis 
Lordatum  in  eodem  statu  in  quo  illud  ei 
trademus  restituet,  tenendum  a  nobis  post 
illud  quinquennium  aliis  V  annis,  sicut 
ipsum  modo  tenemus,  &  elapsis  illis  ulti- 
mis  V  annis,  Lordatum  cum  Montegranerii 
sine  aliqua  exactione  sumptuum  restilue- 
mus  eidem  in  eo  statu,  in  quo  tradidit  ea 
nobis.  Nos  autem  ipsi  comiti  usque  ad  V 
annos,  quibus  elapsis  debemus  ei  reddere 
castrum  Fuxi,  concessimus  D  libras  Turo- 
nensium in  prepositura  nostra  Carcasso- 
nensi,  &  elapso  illo  quinquennio,  dictas 
illas  D  libras  poterimus,  si  nobis  placuerit, 
sine  contradictione  aliqua  retinere.  De 
burgo  Fuxi  taliter  est  ordinatum,  quod 
dictus  comes  exponet  disposition!  &  cog- 
nitioni  dicti  legati  vel  pro  eo  magistro 
P.  de  Collemedio,  quod  si  fortericia  mu- 
rorum  burgi  Fuxi  noceat  vel  prestet  im- 
pedimentum  introitus  vel  exitus  castri  vel 
districtionis  ipsius,  possit  inde  diruere  se- 
cundum quod  ei  visum  f'uerit  faciendum, 
scilicet  cum  idem  castrum  restituerimus 
eidem    comiti,    dirutionem,    si    qua   fada 


propter  hec  homagiura  ligium  nobis  fecit      fuerit,   restituemus    sumptibus    nostris   in 
&  tenetur  facere  heredibus  nostris,  &  he-  .  .  .  _ 

redes  ejus  similiter.  Cum  autem  idem  co- 
mes per  predictum  tractatum,  cum  jam- 
dictis  P.  de  Collemedio  8c  M.  de  Malliaco 
habitum,  mandato  nostro  Montemgranerii 
&  Lordatum  tradiderit  &  obligaverit  pro 
Ecclesia  &  nobis  in  manu  nostra,  quamdiu 
nobis  placuerit,  tenenda,  si  contra  pre- 
missa faceeet,  sicut  in  carta  sua  super  hoc 
confecta  plenius  continetur,  &  nos  pro  se- 
curitate  Ecclesie  &  nostra  tenere  debeamus 
predicta  castra,  quantum  placeret  miseri- 


eodem  statu  in  quo  nobis  tradetur.  Et 
sciendum  quod  in  terra  quam  ipse  comes 
tenet,  vel  in  illa  quam  ei  dedimus,  non 
potest  facere  novam  fortaliciam  nec  vete- 
res  fortalicias  sine  mandato  nostro  infor- 
ciare,  nec  in  his  terris  receptare  scienter 
inimicos  Ecclesie  sive  nostros,  &  si  forte, 
eo  ignorante,  aliqui  de  talibus  ibi  recepta- 
rentur,  admonitus  per  nos  vel  nuntium 
nosfrum  vel  per  ballivum  nostrum  aut 
nuntium  ejus,  eos  expellere  teneretur  & 
extunc   capere   tamquara   proprios  inimi- 


Au 
1229 


909 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


910 


COS.  Sciendiim  famen,  quod  illos  redditus, 
quos  debebamus  percipere  in  parochiis  de 
Lordato  &  de  Montegranerii  pro  custodia 
ipsorum  castrorum,  secundiim  quod  con- 
tinetur  in  litteris  inter  ipsum  comitem  & 
magistrum  P.  de  Collemedio  &  M.  de 
Malliaco  confectis,  ex  nostra  liberalitate 
remisimus  comiti  memorato.  Hec  auteni 
omnia  eidem  comiti  concessimus,  salve 
jure  ecclesiarum  &  catholicorum  virorum 
&  mulierum.  Quod  ut  firmum  &  stabile 
persévérer,  presenteni  paginam  sigilli  nos- 
tri  autoritate  fecimus  roborari.  Actum  apiid 
Meledunum,  anno  Domini  M°  cC  XX"  IX", 
mense  septembris. 

Sub  eadem  forma  habemus  Hueras  comitls 
Fuxensis,  Sr  Hueras  predicti  legati. 


Éd.orig. 

t.  III, 
col.  '^.^.^■ 


An 
1128 


verba  sequentia  :  S.  Pétri  de  Collemedio; 
&  iii  dicto  sigillo  erat  alia  rota  scripture 
in  lingua  gallica  vel  alia  nobis  extranea, 
quam,  licet  littere  essent  intègre,  perfecte 
non  potuimus  percipere.  Cujus  quidem 
informationis  fenor  sequifur  in  hec  verba: 
Dominus  Guillermus,  quondam  Albien- 
sis  episcopus,  dixit  in  verbo  sacerdotis, 
quod  nunquani  preconizatum  fuit  apud 
Albiam  ex  parte  comitis  Tholose  vel  ex 
parte  vicecomitis  Biterrensis  vel  ex  parte 
Froterioruni,  sed  taiitum  ex  parte  episcopi 
Albiensis  &  proborum  hominuni.  Et  dixit 
quod  li  encoremen  totius  Albie  sunt  epis- 
copi, sine  consortio  predictorum.  Dixit 
etiam  quod  nunquam  vidit  quod  predicti 
haberent  in  Albiensi  civitate  sacramen- 
tum,  hoc  excepto  quod  cornes  Tholose  ha- 
buit  sacramentum  in  Albia,  quando  Franci- 
gene  recesserunt  propter  faisendani,  quani 
predictus  cornes  habebat  contra  Ecclesiam 
&  Francigenas,  &  comes  juravit  ipsis  civi- 
bus  Aibiensibus  &  cives  Albienses  jurave- 
runt  comiti  Tholose.  Dixit  etiam  quod 
Froterii  habebant  clamores  in  Albia  de 
pignoribus,  de  debitis,  de  injuriis,  de  ter- 
ris, si  primo  veniret  clamor  ad  Froterios, 
exceptis  hominibus  episcopi  &  exceptis 
criminibus  &  sanguinis  effusione  &  fur- 
tis  &  adulteriis.  —  Et  Raimundus  de  Frais- 
sinet,  prepositus  sancte  ecclesie  Albiensis 
sedis,  juratus  dixit  de  preconlo  idem  quod 
alii,  de  sacramentis  nihil  scit.  De  causis 
criminalibus  &  sanguinis  effusione  &  in- 
currimentis  &  furtis,  dixit  quod  erant 
tici  sigilli  dicte  vicarie,  vidimus,  tenui-  episcopi.  De  civilibus  clamoribus  dixit 
mus,  palpabimus  ac  coram  nobis  in  presen-  quod  erant  episcopi,  si  primo  venirent  ad 
tia   nofariorum   &    testium   subscriptorum      episcopum,  &  si  primo  ad  Froterios,  erant 


An 
1228 


282.  —  CXCV 

Extrait  d'une  enquête  au  sujet  des 
droits  de  l'évêque  d'Alhi  sur  cette 
ville'. 

UNIVERSIS  &  sîngulis  presentibus  &  fu- 
turis,  hoc  presens  publicum  instru- 
mentum  visuris  &  audituris,  fiât  tenorc 
presentium  manifestum,  quod  nos  Gual- 
hardus  Golferii,  burgensis  Albie,  locum- 
tenens  nobilis  viri  Pctri  Leu,  domicelli, 
vicarii  Albie  8c  Albigesii  domini  nostri 
Francie  régis  ac  custodis  magni  &  auten- 


perlegi  fecimus  &  excmplari  quandam  in- 
formationem  in  pargameno  scriptam,  sigil- 
loquc  viridi  in  filis  ccricis  appenso  sigil- 
latam,  in  quo  quidem  sigillo  erat  caracter 
unius  avis  cuni  una  ala  desuper  extensa, 
&  subtus  pedes  dicte  avis  erat  caracter 
unius  rami  quasi  palme,  &  circumcirca 
dicfam  avem  erant  littere  sive  scripture  in 
duabus  rôtis;  &  in  proximiori  rota  dicta- 
rum    litterarum   ipsius  avis   erant  scripta 

'Archites  de  l'érèché  J'Albi.  [Doat,  !  10,^212.] 
—  Voyei  Gallia  Chriitiana,  nov.  éd.  t,  i,  Initrum. 
p.  8. 


Froteriorum.  —  Poncius  Caus  juratus  dixit 
de  preconio  idem,  sed  dixit  quod  inde  con- 
querebantur  Froterii,  de  sacramentis  nihil 
scit;  de  causis  criminalibus  &  incurrimeii- 
tis  &  sanguinis  effusione  dixit  quod  eftnt 
episcopi,  sed  inde  conquerebantur  Frote- 
rii. De  latrociniis  dixit,  quod  Guillelmus 
&  Sicardus  Froterii  quando  receperunt 
firmantias,  &  de  quodam  homine  recepit 
de  latrocinio  emendam.  Et  de  clamoribus 
&  causis  civilibus  idem  quod  proxinius.  — 
Guillelmus  prepositus  Sancti  Salvii  juratus 
dixit  de  preconio  idem;  de  sacramentis 
nihil  scit;  de  cau«s  criminalibus  &  incur- 


An 

1128 


911 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


912 


rinientis  &  sangujnis  effusione  audivit  dici  neribus    homimim    episcopi.    Dixit    idem 

quod   erant    episcopi.  De  causis   civilibus  qiiod  Gorgoil  de  compra  saliiii  &  strate, 

idem  quod  alii.  —  Bernardus  d'Avisat  de  Item  de  clamoribiis  dixit,  quod  si  clamo- 

Scuria   juratus  dixit,   quod   preco  semper  res  primo  veniebant  ad  episcopura,  erant 

preconizabat  ex  parte  episcopi  &  probo-  episcopi,  si  primo  veniebant  ad  Froterios, 

rum  hominum  de  villa  Aibiensi,  &  non  ex  erant  Froteriorum,  &  si  fièrent  utroque 

parte  comitis  Tholose  vel  vicecomitis  Bi-  présente,   erant  amborum.  —  Cambanatz 

terrensis  vel  suorum.  Item  dixit  quod  co-  juratus  dixit,  quod  preconisabatur  ex  parte 

mes  Tholose  &  vicecomes  Biterrensis  nul-  episcopi  &  proborum  hominum  de  Albia, 

lum   habebant  sacranientum   in  villa  ante  &  dixit  quod  quando  vicecomes  Biterren- 

adventum  crucesignatorum,  nec  vidit  quod  sis  veniebat  in  Albiam,  preconisabatur  ex 

haberent.  Item  dixit  quod  vidit  levare  ab  parte  episcopi  &  vicecomitis  de  bis,  que 

episcopo  commissa  &  conquerebantur  inde  pertinebant   ad   guerram.   De    sacramento 

Froterii,  &  tamen  nihil  inde  perceperunt.  dixit  quod  quadam  vice  episcopus  Albien- 

Item  dixit  quod  quicumque  tenet  leudam  sis    ivit   ad    Tonnac    &   invitavit   comitem 

salini   &  pedagium,   tenet   de   dominis  de  Tholose    &    intravit   cum    eo   Albiam,   & 

Castroveteri.  Item  dixit  quod  audivit  dici,  tune  juraverunt  ei  homines  de  Albia,  om- 

quod  vicecomes  Bitterris  &  canonici  Sancte  nés   illi   quos   ipse  voluit,  scilicet  omnes 

Cecilie  cum  probis  hominibus  de  Albia  e!i-  majores  &  probi  homines  de  villa  in  ca- 

gebant  episcopum,  &  vicecomes  erat  homo  mera  domini  episcopi,  &  hoc  fecerunt  quia 

episcopi  Albiensis.  —  Gorgoil  de  Albia  ju-  videbant  eum  potentem   &   timebant  eum 

ratus  dixit  de   preconizatione   idem  quod  &  habuerant  guerram  cum  eo.  Interroga- 

proximus.  Item  dixit  de  sacramento  idem  tus  si  cornes  juravit  eis  aliquid,  dixit  quod 

quod   proximus,   excepto    hoc,  quod   vidit  non.    De    incurrimentis,    dixit   quod    epi- 

quod  comes  Tholose,  pater  istius,  qui  ha-  scopus  accipiebat  totum,  sed  alii  conque- 

buerat  guerram  cum  hominibus  Aibiensi-  rebantur  inde.  Et  de  effusione  sanguinis, 

bus,  iacta  concordantia,  recepit  sacramenta  quod  episcopi  solius;  de  civilibus  clamori- 

ab  hominibus  ville,  sed  nescit  quare.  Item  bus  &  injuriis,  excepta  sanguinis  effusione, 

de   conimissis    dixit   idem  quod    proximus,  debebat  cognoscere   ille,   cui   prius   fiebat 

hoc  excepto  quod  si  de  sanguinis  effusione  querimonia.  —  Johannes  Bon  juratus  dixit 

prius  veniret  clamor  ad  Froterios,  recipie-  quod  crida  solius  erat  episcopi.  De  sacra- 

bant  clamorem  &  habebant.  Item  de  leuda,  mente  dixit,  quod   quando  faciebant  cum 

de  salino  &  de  pedagiis  idem  quod  proxi-  comité  vel  vicecomite  pacem,  jurabant  sibi 

mus,  hoc  excepto  quod   episcopus  emerat  ad  invicem,  alias  non  jurabant  eis.  De  in- 

i/ej  Corfoii  (^l'c)  unam  partem  salini  &  sein-  currimentis,  dixit  quod  solius  erant  cpi- 

tas  (sic'),,  &  habet  episcopus  unam  sauma-  scopi.  De  sacramentis  [&:  sanguinis]  effu- 

dam  salis  in  salino  in  Natali,  sed  nesciebat  sione  idem  quod  proximus,  &  de  clamoribus 

si  distribuebat  cum  aliis  dominis.  Et  dixit  idem.  —  P.  Nant  juratus  dixit  de  preconi- 

quod  quidquid  accipit  episcopus  illis,  ac-  satione   idem    quod    proximus.   De    sacra- 

cipit  de  pignore  de  Gorgoil  (sic)  quem  te-  mentis  dixit,  quod   juraverunt  comiti  pro 

nebat  episcopus  in  ballivia,  &  de  Guilielmo  guerra,  &  ipse  non  juravit  eis,  sed  bajuli 

Jordani  tenebat  ollas  quicumque  tenebat.  juraverunt   civibus    Albiensibus   pro    ipso 

Et  dixit  quod  episcopus  habet  homines  in  apud  Sanctum  Salvium,  &  semel  vidit.  De 

villa,  &  non  respondebant  alicui,  nisi  tan-  incurrimentis,  dixit  quod  erant  episcopi. 

tumniodo    episcopo,   videlicet    milites    los  De  sanguinis  effusione   idem,  de  clamori- 

Ot^ers,  los  Orgols ,  los  Siquiers,  &  omnes  bus  similiter  idem  quod  proximus.  —  J.  de 

de  ipsis  descendentes.  —  Raimundus  Mal-  Sestairol   juratus   dixit   de   preconisatione 

pels  de  Scuria  juratus  dixit  de  préconisa-  idem  quod  proximus;  do  sacramento,  quod 

tione&de  sacramentis  idem  quod  B.d'Avi-  jurabant  episcopo  pro  dominio&non  aliis, 

sat;   dixit  etiam   quod  postquam  vox  erat,  nisi    quando    faciebant    pacem    cum    ipsis. 

iiemo  exibat  vel   intrabat  villam   nisi  per  De   incurrimentis  &   sanguinis   effusione, 

jpiscopum   &   per  homines  ville,  de   ge-  quod   erant  episcopi.  De  clamoribus  idem 


An 
1228 


EJ.orig. 

t.  III. 
col.  345. 


An 


)i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


914 


quod  proxinius.  —  Guillelmus  Hue  jura- 
tus  dixit  quod  crida  episcopi  tantum  est. 
De  sncramentis,  dixit  quod  juraverunt  co- 
miti  Tholosano  valentiam  &  fidelitatem, 
quando  Gallici  recesserunt,  &  ipse  testis 
juravit,  salvo  jure  episcopi  &  ecclesie,  & 
quidam  alii,  &  promiserunt  valentiam  co- 
miti,  &  ipse  eis.  Interrogatus  si  juravit  eis 
cornes,  dixit  quod  non.  De  incurrimentis 
idem  quod  proximus.  De  sanguinis  effu- 
sione  idem.  De  clamoribus,  quod  habebant 
Froterii  dixit  se  nescire.  —  Petrus  Alude- 
rius  juratus  dixit  de  preconio  idem  quod 
proximus.  De  sacramentis  dixit  semel  fieri 
apud  Sanctum  Salvium,  quando  Gallici  re- 
cesserunt, &  factum  fuit  comiti  quondam 
Tholose,  sed  ante  adventum  crucesignato- 
rum  non  viderat.  De  incurrimentis,  dixit 
quod  episcopi  tantum.  De  effusione  san- 
guinis, si  fuerit  cum  gladio,  dixit  quod 
episcopi  erat,  si  cum  pugno,  poterat  esse 
Froteriorum,  si  quis  conquereretur  eis.  — 
Petrus  Talhafer  juratus  dixit  quod  crida 
erat  episcopi  &  proborum  hominum  de  AI- 
bia.  De  sacramentis,  dixit  quod  nunquam 
vidit  sacramentum  fieri  comiti  Tholose 
vel  vicecomiti,  nisi  tantum  per  violentiam 
quando  reddiderunt  villam  comiti  Tholose 
&  Francigene  exierunt,  8c  viderunt  ei  (sic) 
quod  cornes  &  sui  juraverunt  hominibus 
ville.  De  incurrimentis  dixit  quod  erant 
episcopi,  &  sanguinis  effusio.  De  clamori- 
bus idem  quod  alii.  —  Hugo  de  Castelmauri 
juratus  dixit  quod  crida  erat  episcopi.  De 
sacramentis  nihil  scit.  De  incurrimentis 
dixit  quod  erant  episcopi.  De  clamoribus 
idem  quod  alii.  —  Condors  juratus  dixit  de 
crida  idem  quod  alii.  De  sacramentis,  dixit 
quod  post  guerras  &  talas  juraverunt  cives 
Albienses  comiti  Tholose  apud  Sanctum 
Salvium,  &  alla  vice  apud  Sauctam  Ceci- 
liam  juraverunt  comiti  Tholose  &  comes 
eis,  &  tertia  vice  isti  comiti  juraverunt 
juxta  portale  Sancti  Salvii.  De  incurrimen- 
tis dixit  quod  episcopus  accipiebat,  &  tam 
de  suitis  quam  de  sanguinis  effusione  & 
aliis;  verumtamen  dixit  quod  vidit  semel, 
quando  crucesignati  recesserunt  de  terra, 
quod  Sicardus  Froterii  levavit  emendam  de 
la  Lanificata.  De  clamoribus  idem  quod 
proximus.  —  P.  Col  juratus  dixit  quod 
crida  erat  episcopi.  De  sacramentis,  dixit 


quod  nunquam  vidit  fieri  sacramentum  co- 
miti Tholose,  nisi  post  recessum  Franci- 
genarum  pro  treugis  initis  &  sine  facto. 
De  incurrimentis,  dixit  quod  non  vidit  le- 
vare  nisi  episcopo,  usquequo  Francigene 
recesserunt.  De  clamoribus  idem  quod 
alii.  —  Amelius  Ermengaut  juratus  dixit 
quod  crida  erat  episcopi.  De  sacramentis 
idem  quod  proximus,  de  incurrimentis 
idem  quod  proximus,  de  clamoribus  idem. 
—  Vassal  canonicus  Sancte  Cecilie  juratus 
dixit  quod  crida  erat  episcopi.  De  sacra- 
mentis dixit  quod  nihil  scit  &  non  intro- 

mittebat  se  de  bis.  De  incurrimentis de 

clamoribus idem  quod  alii.  Et  post  de 

incurrimentis  dixit,  quod  in  fempore  co- 
mitis  Montisfortis  vidit  quod  episcopus 
recuperaverat  emendam,  quam  comes  accc- 
perat  de  Jacobo  Romegii.  —  Donadeus  ju- 
ratus dixit...  de  sacramentis,  quod  quando 
intreugabant  se,  jurabant  comiti  Tholose 
&  comes  eis,  &  dixit  quod  quando  Gallici 
exierunt  de  terra,  juraverunt  comiti  Tho- 
lose &  in  ecclesia  Sancte  Marciane,  & 
crédit  quod  juraverunt  isti  comiti,  sed  ipse 

testis   non   interfuit —  Gitbertus   Pa- 

raire  juratus  dixit...  de  sacramentis,  quod 
quando  pro  guerris  jurabant  comiti  Tho- 
lose, quando  vicecomiti,  &  audivit  dici 
quod  juraverunt  apud  Sanctum  Salvium, 
sed  ipse  testis  non  interfuit De  clamo- 
ribus, dixit  quod  quondam  fiebant  ipsis 
Froteriis. —  Petrus  Ug  juratus...  de  incur- 
rimentis dixit  quod  accipiebant  ad  invicem 
episcopus  &  Froterii,  &  clamores  simili- 
ter.  —  Raimundus  de  la  Grava de  sa- 
cramentis dixit  quod  nunquam  vidit,  quod 
juraretur  comiti  Tholose,  nisi  quando  Gal- 
lici recesserunt,  juraverunt  comiti  valen- 
tiam, &  videtur  sibi  quod  bajuli  comitis 

juraverunt   civibus  Albiensibus —  G. 

Bon  juratus  dixit  quod  crida  erat  episco])i 
&  proborum  hominum  de  Albia.  De  sacra- 
mentis, dixit  quod  comes  Tholose  accepit 
semel  in  Albia  sacramentum,  &  episcopus 
recipiebat  sacramentum  de  fidelitate...  De 
sanguinis  effusione  nesciebat,  si  haberent 
firmantias  Froterii,  sed  episcopus  habebat. 
De  clamoribus  idem  quod  alii,  &  adjunxit 
quod  bajulus  Froteriorum  non  debebat 
jacere  in  Albia,  sicut  dicebant  probi  ho- 
mines,  sed  hoc  non  vidit...  —  Raimundus 


An 
1228 


An 
1228 


91: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


Roger  de  sacramentis  dixit,quod  non  vidit      hominibus  de  Albia.  —  Johannes  Fenasce 
juraii    nisi    episcopo,   hoc   excepto   qiiod      juratus...  de  juramento  facto  comiti  Tho- 


An 
1228 


bene  sexaginta  juraverunt  comiti  Tholose 

apiid  monasterium —  Gregorius  Teu- 

let...  de  sacramentis  dixit,  quod  non  vidit 
fieri  nisi  episcopo,  nisi  quando  tractabatur 
de  pace  inter  comitem  Tholose  &  episco- 

pum  &  homines  de  Albia de  usurariis, 

quando  decedebant  sine  heredibus,  quod 
erant  episcopi... — Nicholaus  de  Rieus... 
de  sacramentis  dixit  quod  non  vidit  fieri 
nisi  episcopo,  nisi  post  recessum  Galli- 
corum,  &  tune  quidam  de  Albia  jurave- 
runt isti  comiti  apud  monasterium  Sancte 

Marciane,  &  hoc   propter  treugas — 

Poncius  Bernardi  juratus  dixit,  quod  nun- 
quam  audivit  quod  preconizatum  fuit  apud 
Albiam,  nisi  tantum  ex  parte  episcop'i  & 
proborum  virorum  de  Albia,  &  dixit  quod 
vidit,  quod  episcopus  Albiensis  habebat  in 
Albia  les  encorremens,  &  vidit  quod  Froterii 
habebant  clamores  in  Albia,  sicut  dixît 
dominus  Guillelmus,  quondam  Albiensis 
episcopus,  sed  audivit  quod  Froterii  con- 
querebantur  de  episcopo  super  facto -Je/j 
encorremens,  &  dicebatur  quod  ab  episcopo 
requirerent  clamores  dels  encorremens,  de 
quibus  eisdem  injuriabatur  episcopus,  & 
de  sacramentis  idem  dixit  quod  episco- 
pus, sed  addidit  quod  audivit  dici,  quod 
homines  Albienses  jurabant  comiti  Tho- 
lose, propter  quod  ipse  &  frater  suus 
moverunt   rixam  la  villa   contra   comitem 


lose  apud  Sanctum  Salvium,  dixit  quod  ju- 
ravit,  sed  dixit  quod  adeo  juvenis  erat  quod 
nesciebat  quorum  sacramentorum  fieret,  & 
juraverunt  bene  ducenti,  &  de  sacramento 
facto  apud  Sanctam  Ceciliam  dixit  quod 
audivit,  quod  factum  fuerat  juramentum 
in  caméra  episcopi  comiti  Tholose,  sed 
nescit  quot  !k  quid  juraverunt,  &  dédit 
litteras  cornes  quod  in  vita  sua  non  moles- 
taret  eos...  —  Addidit  etiam  quod  Joretus 
conquestus  fuit  de  sanguinis  effusione  Si- 
cardo  Froterio,  &  postea  episcopus  revo- 

cavit  coram   se In  cujus  visionis,  &c. 

Datum  &  actum  Albie  die  ix  mensis  mar- 
tii,  anno  Domini  M^ CGC LX" IV°,  &c. 


283.  —  CXCVI 

Actes  du  cardinal  Romain f  légat  dans 
la  Province^ 

Lt^OMANLis,  miseratione  divina  Sancti 
1\  Angeli  diaconus  cardinalis,  Aposto- 
lice  sedis  legatus,  universis  présentes  lit- 
teras inspecturis  salutem  in  Domino.  No- 
verit  universitas  vestra,  quod  venerabiles 
patres  Nemausensis,  Bitterensis  &  Carcas- 
sonensis  episcopi,  &  dilectus  socius  noster 

Tholose  &  suos.  —  Folbert  juratus magister  P.  de  Collemedio,  de  voluntate 

quod  homines  Albienses  juraverunt  comiti      &  beneplacifo  venerabilis  patris  episcopi 


Tholose  usque  ad  octoginta  de  melioribus 
ville,  quorum  fuit  unus  ex  ipsis,  &  fece- 
runt  ei  homagium  in  viridario  Sancti  Sal- 
vii,&  bailivi  comitis  juraverunt  pro  comité 
&  loco  comitis  hominibus  Albiensibus,  sed 
dixit  quod  sacramenta  ista  facta  fuerunt 
ex  utraque  parte  propter  captenimentum, 
ifa  quod  homines  Albienses  juraverint  co- 
miti Tholose  &  comes  Tholose  juraret 
hominibus   Albiensibus.  —  Guillelmus  de 

Monteacuto  juratus dixit  quod  audivit 

dici  quod  octog-inta  de  Albia  juraverunt 
comiti  Tholose,  &  ad  hoc  vocatus  noluit 
interesse,  sed  recessit  de  loco,  &  hoc  fac- 
tum fuit  in  refectorio  Sancte  Cecilie,  & 
audivit  dici  quod  comes  Tholose  dédit  lit- 
teras suas  quod  nunquam  noceret  de  cetero 


Éd.oric 

t.  iiir 

coi.  !^.]6. 


An 
I  229 

24  dé- 
cembre 


Agathensis  &  dilecti  nostri  A.  de  Milliaco 
militis,  gerentis  vices  régis  Francie  illus- 
tris  in  provincia  Narbonensi,  in  nostra 
presentia  protulerunt  arbitrium  hujusmodi 
inter  ipsos  :  quod  videlicet  feuda,  que  co- 
mes Montisfortis  tenuit  quondam  ab  eodem 
episcopo,  castrum  videlicet  de  Florenciaco, 
castrum  de  Pomeroliis,  castrum  de  Bezano, 
castrum  de  Torolla  &  medietatem  castri 
de  Aviacio  cum  suis  pertinentiis  &  juribus, 
idem  episcopus  &  ecclesia  Agathensis  om- 
nino  absolvent,  ita  quod  [in]  ipsis  nichil 
juris  reclament;  hoc  tamen  excepto  quod 
in  prenominatis  locis  &  fendis  emere  po- 
terunt    8c   acquirere,    dummodo    dominia 

'  Regiitrum  carias  Frtneiae.  (JJ.  3o*,  {*  62  >".] 


An 

I22p 


917 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


918 


An 
1Z29 

57  dé- 
cembre. 


An 
1 229 

29  di5- 
(«mbre. 


castrorum  &  villarum  non  acqnirant  vel 
emant,  in  acquisitis  tanien  vel  emptis 
salva  sint  jura  dominonim.  Feudum  vero 
quod  idem  episcopus  tenuit  a  comité  Mon- 
tisfortis,  Moutiniaciis  videlicet  &  Mesua, 
necnon  &  omnia  alia,  que  continentur  in 
carta  compositionis  habite  inter  ipsum 
episcopum  &  comitem  Montisfortls,  re- 
manebunt  episcopo  &  régi  faciet  fidelita- 
tem  de  ipsis,  secundum  moduni  qui  in  carta 
dicti  comitis  continetur.  Si  vero  dictas  rex 
vel  is  qui  terram  tenebit  loco  ejus  seu 
etiam  ecclesia  Agathensis  hujusmodi  ordi- 
nationem  ratam  habere  noluerint,  salvum 
sit  utrique  parti  jus  suum,  &  prefata  carta 
comitis  Montisfortis  in  eo  statu  in  quo 
nunc  est  remaneat.  Memorati  autem  epi- 
scopus &  A.  de  Milliaco  dictum  hujusmodi 
acceptaverunt.  Et  nos  pro  majori  firmitate 
ad  eorum  petitionem  présentes  litteras 
exinde  fieri  fecimus  &  sigillo  nostro  mu- 
nir! ,  appositis  nichilominus  eorumdem 
sigillis  ad  majoris  roboris  firmitatem.  Ac- 


facimus  omnibus  presentem  paginam  ins- 
pesturis,  quod  jus  &  terram,  que  habebat 
vel  tenebat  olim  comes  Tholoçanus  citra 
Rodauum,  recommendavimus  custodienda 
nomine  ecclesie  Romane  dilectis  nostris 
A.  de  Milliaco,  gerenti  vices  régis  Franco- 
rum  illustris,  &  Peregrino  senescallo  Bel- 
licadri,  tali  modo  quod  dictus  rex  ipsam 
terram  faciet  per  eos  vel  per  alios  quos 
viderit  expedire,  bona  fide  pro  Romana 
ecclesia  custodirij  ita  tamen  quod  si  rex 
in  custodienda  terra  ipsa  reputaverit  se 
gravatum,  per  litteras  suas  patentes  sig- 
nificabit  domino  pape  vel  nobis,  &  tune 
dominus  papa  vel  nos  infra  très  menses, 
postquam  significatum  fuerit,  de  custodia 
terre  illius  ipsum  exhonerabimus,  &  ordi- 
nabimus  de  terra,  prout  domino  pape  vel 
nobis  visum  fuerit  expedire.  Et  quando- 
cumque  dominus  papa  vel  nos  de  terra 
ipsa  voluerimus  aliter  ordinare,  dictus  rex 
per  litteras  domini  pape  vel  nostras  infra 
ducs  menses  restitui    faciet   terram    illam 


Domini  M" CC" xx" IX". 

II.  Romanus,  &c.  universis,  &c.  Univer- 
sitati  vestre  tenore  presentium  volumus 
esse  notum,  quod  dilectus  noster  Adam 
de  Milliaco  miles,  de  nostro  consilio  & 
assensu,  assignavit  nobili  viro  comiti 
Fuxensi  M  libratas  terre  ad  monetam  Tu- 
ronensem  in  episcopatu  Carcassonensi,  & 


assignare  débet  Lamberto  de  Limoso  mi-      Angeli  diaconus  cardinalis,  Apostolice  se- 


liti  M  I)  libratas,  Petro  de  Vicinis  M  libra- 
tas, Raimundo  de  Saverduno  ccc  libratas, 
Martino  Dolvi  ccc  libratas,  Raimundo  de 
Canesuspenso  cl  libratas,  Galtero  de  Se- 
cru  ccL  libratas,  item  tribus  militibus 
comitis  Fuxensis,  cuilibet  L  libratas.  Et 
inter  ipsum  Adam  &  venerabilem   pafrem 


dis  legatus,  universis  présentes  litteras 
inspecturis  salutem  in  Domino.  Cuni  inter 
venerabilem  patrem  Biterrensem  episco- 
pum ex  una  parte  &  Adam  de  Milliaco 
militem,  dilectum  nostrum,  gerentem  vices 
régis  Francorum  illustris,  pro  ipso  rege  ex 
altéra,  super  bonis  hereticorum  incidenti- 


thensem  &  abbatem  Crassensem  facta  fuit 
compositio,  similiter  de  nostro  consilio  & 
assensu.  Datum  apud  Arausicam,  vi  kal. 
januarii,  anno  Domini  MCCXXIX. 

III.  Romanus',  miseratione  divinaSancti 
Angeli  diaconus  cardinalis,  Apostolice  se- 
dis  legatus,  universis  présentes  litteras 
inspecturis>  salutem    in   Domino,  Notum 


An 
1229 


t'd.orig. 

t.  111, 
col.  347. 


tum  apud  Arausicam,  IX  kal.  januarii,  anno      illi  vel  illis,  quibus  dominus  papa  vel  nos 


restitui  vel  assignari  mandaverimus.  Dic- 
tam  autem  recommendationem  facimus, 
salvo  jure  ecclesiarum,  catholicorum  viro- 
rum  &  mulierum,  prout  in  generali  con- 
cilio  continetur.  Datum  apud  Mornacum, 
Ilir  kalendas  januarii,  anno  Domini 
M"  ce  XX"  ix°. 

IV.  Romanus",  miseratione  divina  Sancti 


episcopum  Agathensem  &  ecclesiam  Aga-      bus  in  commissum  questio  verteretur,  per 


nos  inter  eos  fuit  taliter  ordinatum  :  quod 
comniissa  hereticorum,  credentium  &  def- 
fensorum  eorumdem  in  terra  episcopi  & 
ecclesie  Biterrensis  rex  accipere  valeat, 
tali  modo  quod  si  res  ille  sint  feudales, 
rex  concedet  alicui  qui  homagium  &  fide- 
litatem  &  alia  ,  que  debentur  ratione 
feudi,  exhibeat  episcopo  memorato,  vel  si 


An 
1 229 

3o  dJ- 
ci:iiibrc. 


'Trésor  des  chartes  j  Toulouse,  sac  3,  n,  6^. 
[5,  3o6  j  original.] 


'  Trésor  its  charttS)  Bézitri,  n.  5.  [J.  33?}  ori- 
ginal.] 


An 
1Z19 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


120 


An 

4  décem 
brc. 


919 

rex  in  manu  sua  tenere  voluerit,  cum  non  Froterios  Froterii  cognoscebant,  si  ad 
consueverit  homagium  facere,  propter  hoc  episcopum  &  Froterios  simul,  insimul 
recompensationem  episcopo  &  ecclesie  fa-  cognoscebant,  excepfis  quibusdam  homini- 
ciet  competentem.  Res  autem  censuales  bus,  quorum  justicia  tautum  est  episcopi. 
&  alias,  que  non  sunt  feudales,  rex,  salvo  Inquisitione  autem  praedicta  diligenter 
jure  ecclesie,  concédera  poterit  prima  vice  inspecta  8f  babito  consilio  reverendi  pa- 
tali  persone,  que  censum  &  alia  faciat  epi-  tris  &  domini  R.,  Sancti  Angeli  diaconi 
scopo  &  ecclesie  memoratis.  In  cujus  rei  cardinalis,  Apostolicae  sedis  legati,  &  do- 
testimonium,  présentes  litteras  fieri  feci-  mini  Adae  de  Miliaco  militis,  qui  ad  partes 
mus  sigillo  nostro  munitas.  Datum  apud  Albienses  veuerat  ut  gereret  vices  régis, 
Malaucenam,  m  kalendas  januarii,  anno  &  aliorum  proborum  virorum  tam  prae- 
Domini  i\i''CC"XX"'lX''.  latorum  etiam  quam  baronum,  ad  dictum 

episcopum  &  ecclesiam  Albiensem  majo- 
rem  justitiam,  incurrimenta  seu  commissa, 
custodiam  clavium,  fidelitatem  villae,  prae- 
conem,  videlicet  ut  ex  parte  episcopi  & 
proborum  hominum  de  villa  praeconize- 
tur,  dicimus  [pertinere],  prohibentes  ne 
super  lis  ecclesia   a  ballivis  domini  régis 

OMNIBUS  Christi  fidelibus,  ad  quos  lit-      vel  aliis   molestetur.  Minores  autem  cla- 
terae    istae    pervenerint,    Fetrus   de      mores  dicimus  esse  communes  episcopi  & 
■      ■"       ■  '^  ■        domini  régis,  qui  jus  tenet  in  villa  Fro- 

teriorum,  ita  quod  ille  cognoscat  de  mi- 
noribus  clamoribus  ad  quem  vadunt,  &  si 
simul  vadunt  ad  episcopum  seu  officialem 
suum  &  ad  ballivum  domini  régis,  simul 
inde  cogaoscaiit,  exceptis  clamoribus  quo- 
rumdam  hominum  quos  tantum  ad  episco- 
pum invenimus  pertinere,  de  quibus  epi- 
scopus  seu  officialis  suus  tantum  cognoscet. 


An 
1229 


284. 
Accord  entre  le  roi  6-  l'évêque  d'Àlhi\ 


Collemedio  salutem  in  Domino.  Cum  de 
jure  &  jurisdictione  civitatis  Albiensis  in- 
ter  baillivos  domini  régis  &  dominum  Phi- 
lippura  de  Monteforti,  qui  pro  ipso  rege 
jus  se  dicebat  in  dicta  civitate  tenere,  ex 
parte  una,  &  venerabilem  D.  Albiensem 
episcopum  ex  altéra,  quaestio  verteretur, 
de  mandate  domini  régis  speciali,  cujus 
'vices    etiam    gerebamus    in    partibus    illis, 


TIWV.0    ^ t-, j  7      — i-"- c^ 

quaestiones  illas  audivimus  &  tandem  de      Ut  autem  omnia  supradicta  rata  &  incon 


consensu  praedictorum  de  jure  domini  re 
gis  &  ecclesiae  Albiensis  fecimus  diligen- 
terinquiri  &  per  inquisitionem  invenimus, 
quod  major  justicia  civitatis,  videlicet  de 
criminibus,  sanguinis  effusione,  furtis  & 
adulteriis,  &  fidelitas  hominum  de  villa  & 
custodia  clavium  portarum  de  villa,  item 
incurrimenta  sive  comissa  hominum  prae- 
dictorum spectant  ad  episcopum  &  ec- 
clesiam Albienses.  Item  invenimus  quod 
praeconizari  solet  per  civitatem  ex  parte 
episcopi  &  proborum  hominum  de  Albia 
tantum.  De  minoribus  autem  clamoribus 
invenimus,  quod  justitia  minorum  com- 
munis  fuerat  episcopi  &  Froteriorum,  ita 
quod  illecognoscebat  ad  quem  ibant  primo 
clamores,  videlicet  quod  si  primo  ibant  ad 
episcopum    episcopus   cognoscebat,   si   ad 

'  Archives  de   l'évêché   d'Albi.  —  Gallta  Chris- 
tiana,  nov.  éd.   i,  Instrum.  p.  8. 


cussa  permaneant,  praesentes  litteras  feci- 
mus annotari  &  sigilli  nostri  munimine 
roborari.  Actum  apud  Lazignanum,  die 
martis  proxinia  post  festum  beati  Andreae 
apostoli,  anno  Domini  M»  cc°  xx°  ix% 
mense  decembris. 


285.  —  CXCVII 

Testament  d'Ërmessinde,  comtesse 
de  Foix  ' . 

QlJONIAM   nuUus  qui  in  carne  positus 
est  periculum  morfis  evadere  potest, 
idcircho  in  Christi  nomine  ego  Ermessin- 

'  Château  de  Foix,  caisse  45.  [Doat,  vol.  169, 
f"  3o<5.  —  Original  aux  archives  des  Basses-Pyré- 
nées, E,  396.] 


td.orig. 

t.  111, 
col.  347. 


An 
I  x3o 

2$ 

janvier. 


An 
iz3o 


gii 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


922 


dis,  Dei  gratia  comitissa  Fuxensis  ac  vice- 
comitissa  de  Casirobono,  sum  detenta  gravi 
iiifirmitate,  tameu  sensu  &  intégra  loquela 
&  memoria,  &  inspirante  divina  miseri- 
cordia,  facio  meum  testamentum  &  eligo 
manumissores  mei,  quos  precor  volo  esse, 
videlicet  Bernardum  de  Aragal,  Dalmaz 
Sancti  Martini,  Ramundum  de  Caramenii, 
ut  dividaut  omnia  mea,  sicut  in  hac  pagina 
scriptum  est,  sine  omni  damno,  quod  eis 
non  eveniat  aliquo  modo.  Si  me  priori 
niori  contingerit,  anteqiiam  aliud  testa- 
mentum faciam,  istud  volo  esse  firmum  & 
stabile  omni  tempore.  In  priniis  ego  cor- 


Cd.orig. 

t.  III. 

coI.34)i. 


de  Saiicto  Martino,  quos  dominus  pater 
meus  A.  de  Castrobono  fecit  composicio- 
nem  cum  eo.  Dimito  P.  de  Rofla  ipsa  dé- 
cima de  Andorra.  Dimito  quod  faciant 
militem  R.  d'Enueg,  val  M  solides  per  mi- 
liciam.  Dimito  ut  faciant  milites  B.  de 
Seradel,  B.  de  Tau,  A.  de  Caramenii.  Di- 
mito ut  persolvant  ipsos  firmamentos  nAr- 
sen  de  Taus  vel  ce  solidos.  Dimito  R. 
Garcias  c  solidos.  Dimito  Fabrice  c  solidos 
&  victum  &  vestitum  in  Castro.  Dimito 
R.  de  Cardona  lo  talada  ipsa  pingnora  de 
Albeed,  usque  sint  paccati  de  debito  eo- 
rum  quod  debemus  eis.  Dimito  DCC  solidos 


An 

I230 


pus  meum  &  anima  mea  dimitto  omnipo-      Garcia,  Nexemen  Garses,  cccc  Garcia,  ccc 

Nexemen,  de  redditibus  honore  vescontal, 
donec  sit  paccati,  &  deprecor  R.  de  Fox  ut 
det  l"  mula  bona  Nexemen  ante  quod  exeat 
a  patria  ista.  Dimito  A.  de  Paris  pro  débita 
ut  debeo  ei  redditas  valle  Castriboni  usque 
sit  paccatus.  Dimito  G.  de  Serdana,  B. 
d'Artz,  Rog.  de  Montellano  redditas  valle 
Sancti  Johannis  videlicet  de  Cuiix,  de  Artz 
&  alias  donec  sint  paccati  de  omnia  débita 
quod  debeo  eis  in  fidem  meam.  Dimito  ut 
persolvant  ce  solidos  R.  de  Caramenii  per 
I  mulam  quam  dedi  pro  debito  R.  de  Api- 
lia.  Dimito  ut  persolvant  omnia  débita, 
quos  debeo  vel  unquam  debui,  quos  non 
sunt  paccati.  Dimito  quod  persolvant  dé- 
bita quos  debebat  pater  meus  A.  de  Cas- 
trobono. Dimitto  Guillelme  de  Monteor- 
gel  V"  solidos,  quos  dominus  pater  meus 
Arnaldus  de  Castrobono  dédit  &  dimizit 
ad  eam  propter  donacionem,  que  dicitur 
exovar.  Insuper  ego  dimito  ad  eam  D  sol. 
Melg.,  III  litz,  I  tabula,  i  caisa.  Omnia  pre- 
dicta  pecunia  dimito  ad  eam  super  omnias 
redditas  mobiles  &  inmobiles,  que  sunt  in 
villa  de  Urg  &  ejus  terminis  &  in  villa  de 
Meranges  &  ejus  terminis  quod  habeo  vel 
habere  debeo,  &  dimito  prefate  Guillelme 
clibanum  Castriboni  tandiu  erit  in  parli- 
bus  istis,  donec  dominum  comitem  &  R.  de 
Fuxo  habeant  eam  coUocata.  Dimito  ma- 
gistro  Nicholai  c  solidos  Melg.  a  quibus 
B.  de  Aragal  est  fidejussore;  insuper  pro- 
niisi  ei  in  fido  quod  debebam  A.  de  Castro- 
bono. Itaque  deprecor  dominum  comitem 
&  virum  meum  &  R.  de  Fox  umiliter  & 
dévote,  ut  faciant  &  attendant  omnia  quod 
supra  scripta    sunt,    quasi   melius  potest 


tenti  Deo  &  ospitali  de  Iherusalem,  & 
eligo  sepulturam  meam  in  ospicio  Béate 
Marie  de  Costoga.  Dimitto  Deo  &  b.  Jo- 
hanni  &  ospitali  de  Iherusalem  omnia 
hec,  que  dominus  pater  meus  Arnaldus  de 
Castrobono  dimisit  Deo  &  h.  Marie  & 
ospitali  de  Iherusalem,  sicut  in  testamento 
suo  scriptum  est,  &  ego  dimito  omnia 
quod  inde  habeo  vel  habere  debeo,  aliquo 
jure  vel  aliqua  racione,  &  omnes  res  meas 
&  pannos  meos  de  talamo  meo  &  omnia 
de  coquina  mea  mobilia,  sine  omni  impe- 
dimento.  Dimito  dominum  meum  &  virura 
meum  comitem  Fuxensis  &  viceconiitem 
Castriboni  dominus  &  potens  in  omni 
vita  sua  de  omnia  terra  mea,  ubicumque 
sit  vel  fuerit  aliquo  jure  vel  aliqua  ra- 
tione.  Dimito  R.  de  Fox  filium  meum  here- 
dem  de  omnia  patria  mea  &  de  honore 
meo,  posteritatique  ejus.  Dimito  filie  mee 
X'"  solid.  Melg.  super  reddita  de  Andorra. 
Nisi  habuerit  R.  de  Fox  legitimo  conjugio 
infantem  procreatum,  predicta  filia  sit  ere- 
dem  :  si  nullus  habuerit  ex  eis,  revertat 
prefata  honore  propinguis  meis  post  obi- 
tum  dominum  comitem.  Dimito  quod  do- 
minus cornes  Si  R.  de  Fox  reddant  & 
persolvant  Deo  &  monasterio  Sancti  Satur- 
nin! &  ipsa  honore,  quod  dominus  pater 
meus  abstulit  eis,  scilicet  honorem  Sancti 
Stephani,  qui  fuit  condam  G.  de  Ponto,  8c 
alias  honores  ubicumque  sint  vel  fuerint, 
quas  ad  ipsum  locum  pertinent  vel  perti- 
nere  deberent  &  nianuteneant  &  défen- 
dant omnia  bona  a  prefato  monasterio 
secundum  posse  eorum  ad  bonum  intellec- 
tum.  Dimito  ut  persolvant  uee  solidos  P. 


An 

l23o 


9:. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


914 


An 
I  229 


dici  vel  întellîgi,  sicut  siiperuis  coiitine- 
tur. 

Actum  est  hoc  in  mense  januarii,  v  ka- 
lendas  februarii,  anno  Christi   incarnatus 

MCCXXVIIII. 


libère  &  pleno  jure  &  vesfris  successoribus 
omnium  predictorum  juris  &  facti  ac  quasi 
possessionem  &  vos  in  eam  omnium  pre- 
dictorum possessionem  inducimus  corpo- 
ralem,  &  si   aliquod    jus   vel   actiones    in 


jussi  scribi ,  firmavi  firmarique  rogavi. 
Sig  t  num  R.  de  Fox. 

Hujus  rei  sunt  testes  :  Sigtttnum  B.  de 
Aragal,  Dalmaz  Sancti  Martini,  R.  de  Ca- 
ramenil,  manumissores,  Sigtttnum  B.  de 
Junquera,  B.  de  Alb,  P.  de  Rofla. 

R.  Garcias  notarius  comitisse  Fuxi  jussu 
scripsit  &  cirographo  suo  corroboravit. 
Sigt  num. 


Sig  t  num   Er.    comitissa   Fuxi    qui    hoc      predictis   aliquo  modo  vel   ratione  aliqua 

habebamus  vel  videbamur  habere,  spontc 
&  liberaliter  vobis  &  omnibus  successori- 
bus vestris  jus  istud  &  actiones  illas  remit- 
timus  penitus  &  damus  inter  vivos  titulo 
perfecte  donationis  &  illis  juribus  &  actio- 
nibus  expresse  renunciamus,  hoc  excepto 
quod  oninia  predicta  a  nobis  &  nostris 
successoribus  teneatis  vos  &  vestri  suc- 
cessores,  sicut  vos  &  vestri  antecessores 
a  nobis  &  nostris  predecessoribus  tenue- 
"""  '  '  runt,  habuerunt  &  possederunt.  Et  cum  hoc 

authentico  instrumento  precipimus  &  man- 

-o/'    CXCVIII  damus  omnibus  baronibus,  militibus  &  ce- 

teris  hominibus  castri  &  terre  predictorum, 

^,      ^        7  j     -r      j  f.         quod  vobis  &  vestris  predecessoribus  de 

Lnartes  du  comte  de  loulouse  en  ja-      ^  .  ^  ,      .  ^     .  „   .  , 

■'  cetero,  ut  domino  suo,  ipsi  &  ipsorum  he- 

veur^  du  comte  de  Foix,  auquel  il  rgdes  ratione  dicti  castri  &  terre  jamdicte 
restitue  Saverdun\  Oc,  respondeant,  obediant,  homagia  faciant  & 

fideiitatis  prestent  etiam  juramenta,  prout 

I.  x  tOVERINT  universi,  quod  nos  Rai-  melius  ipsi  &  antecessores  eorum  vobis  & 
IN    mundus  Dei  gratia  cornes  Tolose  &      vestris   predecessoribus   actenus    prestite- 

marchio  Provincie,  gratis  &  ex  vohuitate      runt,  &  nos  ipsos  absolvimus  ab  omni  vin 


octobre,  nostra,  inspectis  multis  &  magnis  servitiis 
a  vobis,  Rogerio  Bernardi  comité  Fuxi,  & 
vestris  antecessoribus  nobis  &  nostris  pre- 
decessoribus olim  impensis,  deliberato 
consilio  baronum  nostrorum,  reddimus, 
restituimus  atque  damus  inter  vivos  vobis 
jamdicto  Rogerio  Bernardi,  comiti  Fuxi, 
&  vestris  successoribus  in  perpetuum  cas- 
trum  Savarduni  cum  juribus  Jk  perfinen- 
tiis  suis  &  totam  aliam  terram  vestrani, 
quam  nos  occupavimus  &  detinebamus  in 
comitatu  Fuxi  &  alibi  in  episcopatu  Tho- 
losano  usque  ad  Barram,  ut  cam  habeatis, 
teneatis  &  possideatis  vos  &  vestri  succes- 
sores  sicut  vestram  propriam,  quemadmo- 
dum  vos  &  antecessores  vestri  comités 
Fuxi  ante  occupationem  &  detentionem 
dicti  castri  &  dicte  terre  melius  &  pleiiius 
habuistis,  tenuistis  &  possedistis.  Et  sine 
omni  retentione,  quam  ibi  non  facimus, 
reddimus,  restituimus  atque  tradimus  vobis 

'  Château    de    Foix,    caisses    3    &    10.    [Doat, 
vol.  169,  ("  3o3.] 


culo  fideiitatis  &  juramenti,  si  quo  nobis 
astricti  fuerant  aliqua  ratione,  &  recognos- 
cimus  quod  vos  ob  hoc  fecistis  nobis  ho- 
niagium  &  prestitistis  fideiitatis  insuper 
juramentum,  sicut  vestri  antecessores  nos- 
tris predecessoribus  sunt  facere  consueti, 
promittentes  vobis  &  vestris  successoribus 
bona  fide&  solemni  stipulatione,  quod  nos 
&  nostri  successores  predicta  omnia  &  sin- 
gula  vobis  &  vestris  faciemus  bona  habere, 
tenere  &  possidere  in  pace  ab  omni  per- 
sona  publica  &  privata,  &  inde  erimus  nos 
&  nostri  vobis  &  vestris  légales  guirentes 
&  deffendentes  ab  omnibus  emparatoribus 
&  personis.  Actum  est  hoc  kalendis  octo- 
bris,  anno  Domini  I\1°CC''XX°IX".  [In  cujus] 
rei  testimonium,  présentera  cartam  sigilli 
nostri  munimime  fecimus  premuniri. 

II,  Manifestum'  sit  omnibus  presentem 
paginam  inspecturis,  quod  nos  Raimundus, 
Dei  gratia  cornes  Tolose  &  marchio  Pro- 
vincie, recognoscimus  vobis  Rodgerio  Ber- 

'  [Doat,  vol.  i6p,  f"  299.] 


An 
1229 


An 
I  229 


An 
IZ29 


925 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


926 


Ed.orig. 

t.  111, 
col.  349- 


An 

I23o 

27  juin. 


nardi,  quod  vos  fecistis  nobis  homagium  Si 
jurastis  fidelitatem,  sicut  vestri  antecesso- 
res  nobis  &  nostris  fecerunt,  pro  omnibus 
illis  feudis,  videlicet  castris,  villis,  fortiis, 
possessionibus,  militibus,  hominibus  &  ré- 
bus aliis,  que  vos  tenetis  vel  vestri  ante- 
cessores  pro  nobis  &  nostris  tenuerunt  & 
tenere  debuerunt  ubicuinque,  &  speciali- 
ter  pro  dominio  &  Castro  de  Savarduno  ac 
suis  fortiis,  munitionibus  &  villis  &  uni- 
versis  pertinentiis  ac  juribus  suis  atque 
districtis.  Ideoque  nos  concedimus  per 
nos  &  per  omnes  successores  vobis  &  ves- 
tris  successoribus  atque  damus  omnia  pre- 
dicta,  prout  vos  habetis  &  tenetis  ac 
vestri  habuerunt  ac  tenuerunt  seu  tenere 
&  habere  debuerunt  pro  nobis  &  nostris 
antecessoribus.  Et  promittimus  vobis  &  ves- 
tris  successoribus,  pro  nobis  &  pro  nostris 
successoribus,  quod  omnia  predicta  facie- 
mus  vobis  &  vestris  bene  habere  &  tenere 


ram  vero  Sancti  Felicis  cum  suis  omnibus 
pertinentiis  ac  juribus,  sicut  eam  vobis 
melius  reddidimus  &  donavimus,  vobis  & 
vestris  in  perpetuum,  &  per  nos  &  per 
omnes  nostros  successores,  omnia  predicta 
vobis  &  vestris  successoribus  confirmamus, 
adjungentes  quod  si  aliqua  potens  vel  im- 
potens  persona  de  predicta  terra  vel  do- 
minio &  pertinentiis  ejusdem  terre  seu 
omnium  predictorum  aliquid  tenet  vel 
nosmet  tenemus,  in  Tolosa  vel  alibi,  & 
vos  vel  vestri  volueritis  illud  petere,  nos  & 
nostri  debemus  totura  illud  vobis  &  vestris 
successoribus  reddere  &  perpétue  facere 
habere  &  tenere,  secundum  quod  jus  pos- 
tulaverit,  in  bona  pace.  Actum  est  hoc  V 
kalendas  julii,  anno  Christi  IM°  cc  XXX". 
In  cujus  rei  testimonium,  presentem  car- 
tam  nosfro  sigillo  fecimus  sigillari. 

IV.  Manifestum'  sit  omnibus,  quod  nos 
Raimundus,  Dei   gratia   cornes  Tolose  & 


in  pace  ab  omni  persona,  &  erimus  vobis      marchio   Provincie,    recognoscimus  vobis 


&  vestris  nos  &  nostri  inde  légales  &  boni 
guirentes  de  omnibus  amparatoribus.  Ac- 
tum est  hoc  anno  Domini  M"  cc"  XX"  ix°. 
In  cujus  rei  testimonium,  presentem  pagi- 
nam  nostri  sigilli  munimine  fecimus  pré- 
munir!. 

III.  Pateaf  universis,  quod  nos  Rai- 
mundus, Dei  gratia  comes  Tolose  &  mar- 
chio Provincie,  recognoscimus  vobis  Roge- 
rio  Bernardi,  per  eandem  comiti  Fuxensi, 
concessisse,  reddidisse  ac  donasse  per  nos 
8:  per  omnes  nostros  successores  vobis  & 
vestris  successoribus,  firmo  ac  perpetuo 
dono,  totum  quidquid  habebamusvel  ha- 
bere debebamus  ratione  dominii  jn  domi- 
nio castri  de  Perela  &  in  pertinentiis 
ejusdem  castri,  &  omne  illud  dominium 
quod  habebamus  &  habere  debebamus  in 
Castro  Castriverduni,  &  in  Castro  de  Ker, 
&  in  Castro  de  Rabat,  &  in  Castro  de  Al- 
seno,  &  in  terra  Bernardi  Amelii  de  Pale- 
riis,  &  in  omnibus  pertinentiis  eorumdem. 
Eodem    videlicet   modo,   ut   vos    &  vestri 


Rogerio  Bernardo,  per  eandem  Fuxensi  co- 
miti, quod  cum  nos  reddiderimus,  restitue- 
rimus  &  dederimus  vobis  castrum  Saver- 
duni,  cum  omnibus  juribus  &  pertinentiis 
suis,  &  totam  illam  terram  vestram  quam 
occupatam  detinebamus  in  comitatu  Fuxi 
&  alibi  in  episcopatu  Tolosano  usque  ad 
Barram,  vos  fecistis  nobis  homagium  & 
jurastis  fidelitatem,  sicut  vestri  antecesso- 
res  &  nostri  fecerunt,  pro  omnibus  illis 
feudis,  videlicet  castris,  forciis,  pocessio- 
nibus,  baronibus,  militibus  ac  aliis  homi- 
nibus, dominationibus,  juribus  &  rébus 
aliis,  que  vos  tenetis  vel  vestri  antecessores 
pro  nobis  &  nostris  tenuerunt  &  tenere 
debuerunt  ubicumque  in  dicto  episcopatu 
usque  ad  Barram,  &  specîaliter  pro  domi- 
nio castri  jamdicti  ac  suis  forciis,  muni- 
tionibus &  villis  &  universis  pertincn- 
ciis  ac  juribus  suis  atque  constrictu,  & 
pro  dominiis  castrorum  de  Perela  &  Cas- 
triverduni &  de  Ravato  &  de  Alzeno  & 
de   terra   Bernardi   Amelii    de    Paleriis   & 


An 

123o 


successores,  ad  commonitionem  nostram  &      omnibus  pertinentiis  eorumdem.  Ideoque 


nostrorum,  faciatis  nobis  &  nostris  suc- 
cessoribus homagium  &  fidelitatem,  sicut 
hactenus  fecistis,  postquam  dominium  om- 
nium predictorum  fueritis  assecuti.  Ter- 

■  [Doat,  vol.  no,  C  S.] 


An 

I23o 

26  sep- 
tembre. 


nos   concedimus,   per   nos  &   per   omnes 

'  [Doat,  vol.  170,  f"  18,  —  Archives  des  Basses- 
Pyrénées,  E,  396;  copie  de  iSpi;  cette  pièce  est  en 
partie  la  reproduction  textuelle  de  la  préccdcnie, 
avec  une  autre  date.] 


t.  III,'' 
col.  35o, 


An 

ii3o 


927 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


iS 


An 
I  23o 

juin. 


nostros  successores,  vobis  &  vestris  suc- 
cessoribus  atque  damus  in  perpetuum 
quicquid  in  predictis  habebamus  vel  ha- 
bere  debebainus  aiit  habere  videbannir, 
prout  vos  &  vestri  habere  &  tenere  ac- 
thenus  debuistis.  Et  promittinuis  vobis  & 
vestris  siiccessoribus,  per  nos  &  onines 
successores,  bona  fide  firmaque  stipula- 
tione,  quod  oninia  predicta  faciamus  vobis 
&  vestris  bona  habere  &  tenere  in  pace  ab 
omni  persona  publica  &  privata.  Terrain 
vero  Sancti  Felicis  cum  omnibus  juribusSi 
pertinenciis  suis,  sicut  eani  vobis  nielius 
reddidimus  &  donavimus,  eam  vobis  & 
vestris  per  nos  &  nostros  successores  pe- 


si  Deo  complacere  prîmitus  studeanuis. 
Affectantes  itaque  ecclesiam  Magalonen- 
sem,  per  nostros  predecessores  fundatam, 
cujus  prompti  deffensores  &  pugiles  e.\is- 
tere  gloriamur,  in  pacis  &  tranquilitatis 
fédère  nostris  temporibus  propagari,  liber- 
tates,  franchisias  &  gratias  per  nos  &  pre- 
decessores nostros  episcopo  Magalonensi 
concessas,  sicut  in  originalibus  registris 
nostris  scripte  sunt,  firnias,  validas  &  in- 
violabiles  percistere  volumus  per  présen- 
tes, eidenique  episcopo  &  successoribus 
suis,  ad  Dei  honorem  &  laudem  ejus  ac  in 
salutem  anime  nostre,  de  uberiori  donc 
gratie  specialis,  tenore  presencium  conce- 


An 

iz3o 


rempniter  confirniamus,adjungentes,  quod      dimus  potestatem  &  juridictionem  cognos- 


si  aTuiua  potens  vel  impotens  persona  de 
predicta  terra  vel  dominiis  &  pertinenciis 
ejusdem  seu  omnium  predictorum  aliquid 
tenet,  vel  nosmet  tenemus  in  Tolosa  vel 
alibi,  &  vos  vel  vestri  volueritis  requirere, 
nos  &  nostri  debemus  totum  illud  voLis  & 
vestris  reddere  &  perpetuo  facere  habere 
&  tenere,  secundum  quod  jus  postulaverit, 
in  bona  pace.  Actum  est  hoc  vi  Ical.  octo- 
bris,  anno  Domini  -m ce XXX.  In  cujus  rey 
testimonium ,  presentem  paginam  nostri 
sigilli  munimine  fecimus  sigillari. 


287.  —  CXCIX 

Charte  du  roi  saint  Louis  en  faveur 
de  l'église  de  Maguelone  &■  de  l'uni- 
versité de  Montpellier^ , 

LUDOVICUS,  Dei  gratia,  &c.  Notum  faci- 
mus  universis  presentibus  &  futuris, 
quod  dum  nuper  regnum  nostrura,  divina 
disponente  clementia,  sussepimus  guber-      dantes  siquidem  omnibus  subditis  &  jusii- 


cendi,  etiam  inter  laïcoi"  subditos  nostros, 
de  actionibus  quibuscumque  etiam  mère 
rcalibus  inmobilium  seu  hereditagiorum, 
que  tenentur  in  emphiteosim  ab  eclesiis 
seu  personis  ecclesiasticis  dicto  episcopo 
subditis,  &  recipiendi  juramentum  a  licen- 
tiandis  &  doctorandis  in  facultate  canonica 
seu  civili  in  studio  ville  Montispessulani 
sub  hac  forma  :  «  Juro,  quod  ero  obediens 
«  &  fidelis  domino  Magalonensi  episcopo 
«  ejusque  successoribus  canonice  substi- 
«  tufis,  &  quod  eidem  episcopo  ejusque 
Il  eclesie  dabo  fidèle  concilium  requisitus, 
«  &  quod  contra  eumdem  ejusque  ecle- 
(!  siam  non  me  scienter  opponam,  nec- 
«  non  etiam  agravandi  excomunicatos  per 
(I  eum  aut  ejus  vicarium  seu  officialem, 
«  qui  in  sua  malitia  percistentes  ad  obe- 
«  dienciam  sancte  matris  Ecclesie  venire 
u  contempnunt  (j/c),  per  projectionem  la- 
(I  pidum  &  portationeni  feretri  seu  bere 
V  ante  domos  ipsorum  excomunicatorum, 
(I  &  alias  juxta  modum  &  consuetudinem 
«  in  dicto  episcopatu  contra  taies  exco- 
«  municatos  ab  antiquo  observâtes.  »  Man- 


ÉJ.orlg. 

t.  111, 
col.  35i. 


nandum,  nos  fervore  devotionis  succensi, 
divinitus  ad  sacrosanctas  ecclesias  eccle- 
siasticasque  personas  regni  nostri,  ad  Dei 
laudem,  gloriam  &  honorem  ac  fidei  ortho- 
doxe exaltatior.ein,  direximus  conceptiim 
&  intuitum  mentis  nostre,  sperantes  fir- 
miterque  tenentes  nos  &  regnum  nostrum 
ex  eo  posse  semper  in  melius  prosperari, 

'  /tfjj.  de  Colhcrt,  n,  2670.  [JJ.  XXVI,  f  207  V".] 


cianis  nostris,  ne  contra  nostram  presen- 
tem concessionem  in  premissis  seu  aliquo 
premissorum  dictum  episcopum  habeant 
molestare.  Quod  ut  firmum  &  stabile  per- 
nianeat  in  futurum,  presentibus  lileris 
nostrum  fecimus  apponi  sigillum,  nostro 
in  aliis  &  alieno  in  omnibus  jure  salvo. 
Actum  Parisius,  aiino  Domini  nrccxxx", 
niense  junii. 


929 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


çSo 


An 

I  liD 

3  ^.p- 
Uuibrc. 


288.  —  ce 

Hommage  de  Centulle,  comte  tl'.fsta- 
raCf  au  comte  de  Toulouse ,  pour 
Firmanon',  i,c, 

CERTUM  &  maiiifestum  sît  preseiitlbus 
&  fiituris  presentem  paginam  inspec- 
turis,  quod  nos  Raimuiuliis,  Dei  gratia  co- 
nies  Tholose,  gratis  &  bona  fide,  per  nos 


posse  nostro  erimus  deffensores  &  '^g'- 
tinii  guirentes.  Et  ad  perhenneni  horum 
omnium  memoriam  &  niajorem  firmitatem, 
presentem  paginam  sigilli  nostri  nuini- 
mine  duximus  roborandam.  —  Et  nos  C, 
cornes  Astaraci,  recipio  a  vobis  domino  R., 
Dei  gratia  comité  Tiiolosano,  castra  pre- 
dicta  &  quicquid  habetis  in  Feumarcon, 
salvo  homagio  Guillclmi  Hastanova,  ut 
dictum  est,  in  feudum,  cognoscentes  etiam 
quod  caçtrum  de  Sompodio  a  vobis  in  feu- 
dum tenemus;  ipsum  castruni  cum  perli- 
uentils  suis  nunc  de  novo  a  vobis  in  feudum 
recipimus,  promittentes  vobis  quod  ipsum 


An 


&  peromnes  successores  nostros,  donamus 

in  feudum,  concedimus  &  tradimus  vobis      castrum  de  Sompodio  &  omnia  castra  supe- 

Centullo   comiii   Astaraci   &  heredibus  &      rius  expressa,  &:  eorum  singula,  cum  ho- 


successoribus  vestris  in  perpetuum,  vide- 
licet  totum  quicquid  habemus  &  habere 
debemus  ratioue  proprietatts  vel  dominii 
in  Castro  de  Sancto  Orentio  &  quicquid 
tenetur  a  nobis  in  ipso  castro.  Donamus 
etiam  vobis  Si  successoribus  vestris  in  per- 


nore  &  pertinentiis  eorum,  &  quicquid 
habemus  in  Feudomarchon,  ad  commoni- 
tionem  vestram  vel  nuutiorum  veslrorum, 
quocienscumque  &  quandocumque  volue- 
ritis,  irati  vel  paccati,  cum  commisso  vel 
sine  commisso,  vobis  reddemus.  Et  pro  su- 


petuum,  in  feudum,  (otum  quicquid  habe-      pradictis   omnibus  vobis    homagium    faci- 


mus  &  habere  debemus  ratioue  proprielatis 
vel  dominii  in  castris  de  Caussenx  &  de 
Beraud  &  de  Francescans  &  de  Caulazon, 
&  totum  quicquid  habemus  vel  habere  de- 
bemus in  terra  que  dicitur  Feumarcon 
ratione  proprietatis  vel  dominii,  salvo  ho- 
magio &  retento  nobis,  quod  Guillelmus 
Hastanova  tenetur  nobis  lacère  pro  terra 
quam  tenet  a  nobis  in  Feumarcon.  Totum 
quicquid  habemus  &  habere  debemus  in 
predictis  castris  &  eorum  honore  &  ])erti- 
nentiis  &  in  Feumarcon  ratione  proprie- 
latis vel  dominii,  salvo  nobis  &  retento  ho- 


mus  &  promittimus  vobis  vitam,  membra, 
consilium,  secretum  &  auxilium  &  omnia, 
quecumque  continentur  in  forma  sacra- 
menti  fidelitalis,  &  inde  vobis  &  vestris 
légales  erimus  &  fidèles.  Et  quod  hec  om- 
nia teneamus  bona  fide,  tactis  sacrosanctis 
Evangeliis,  juramus.  Et  ad  niajorem  hujus 
rei  firmitatem,  presentem  paginam  sigilli 
nostri  muuimine  fecimus  roborari.  Actum 
apud  Verdunum,  anno  dominice  Incarna- 
tionis  M"  cc°  XXX",  tcrcio  nonas  septem- 
bris.  Horum  omnium  sunt  testes  Berlran- 
dus  frater  domini  comitis  Tholose,  Petrus 


ÉJ.orîiî. 

t.  III, 
col.  3J3. 


magio  Guillelmi  Hastanova,  sicut  superius      de  Mesoa,  Guillelm  Calssan,  Hugo  de  An- 


est  expressum,  donamus,  concedimus  & 
tradimus  vobis  C.  comiti  Astaraci  &  heredi- 
bus &  successoribus  vestris  in  perpetuum 
in  feudum,  ut  dictum  est,  &  in  tenezorem, 
&  [in]  plenam  juris  &  facti  possessionem 
vos  inde  mittimus  &  constituimus  hodie  & 
deinceps  sine  fine,  prout  melius  potest 
dici,  scribi  sive  intelligi  ad  vestram  ves- 
trorumque  utilitatem,  promittentes  vobis 
quod  de  omnibus  supradictis,  que  vobis 
dedimus  &  tradidimus,  &  de  Castro  de  Som- 
podio, quod  de  nobis  in  feudum  recepistis, 
vobis  &  successoribus  vestris  bona  fide  pro 

'  Mss.  Hc  Coliert,  n.  1067.  [JJ.  \ix,{"j^,  n.  8:5.] 

vm. 


dusia,  Petrus  Stephani  bajulus  Verduni,  & 
Johannes  Aurioli,  notariiis  domini  comitis 
Tholose  supradicti,  qui  hec  scripsit  &  si- 
gillavit. 


3o 


ipl 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


A» 

123o 

5  sep- 
tembre. 


An 
I  îSo 

I  ;>  sep- 
tembre. 


982 

prelatis  ccclesiarum,  ne  se  în  liac  parte 
opponaiit,  eisdem  dignaremur  firmiter  in- 
liibere.  Nos  igitur,  de  discretione  tua  ple- 
nam  fiduciam  obtiiientes,  per  apostolica 
,      ,  tibi     Scripta    mandainus,    quatemis     cum 

Lettres  du  pape  Grégoire  IX  touchant     eideni  comiti  fuerit  a  dicto  legato  in  pre- 


An 

I23o 


289.  —  CCI 


le  comte  de  Toulouse' . 


dicta  compositlone  concessum,  ad  conce- 
dcndam  postulatam  licentiam  &  inhibi- 
tionem  hujiismodi  facieudam ,  autoritato 
nostra  procédas,  contradictores  per  cen- 
siiram  ecclesiasticam,  appellatione  postpo- 
sita,  compescendo.  Datiim  Anagnie,  idibus 


GREGORIUS  episcopus  serviis  servorum 
Dei,  dilecto  iilio  magistro  P.  de  Col- 
lemodio  capellano  nostro,  Aposfolice  sedis 
legato,  saliiteni  &  apostolicam  benedlctio- 
nem.  Ex  parte  nobilis  viri  comitis  Tolose  septembris,  pontificatus  nostri  anno  IV" 
liiit  nobis  humiliter  siipplicatum,  lit  cum 
super  diversis  rébus,  ad  ecclesiasticum  fo- 
ruiii  spectantibus,  malitiose  moveri  sibi 
per  litteras  apostolicas  a  pluribus  metuat 
questiones,  ut  ad  diversa  distractus  mi- 
nus singulis  posslt  intendere  &  pluribus 
fatigetur  laboribus  &  expensis,  nos  malitiis 
linjusniodi  obviare  volentes  &  indemnitati 
ejusdem  comitis,  quantum  cum  Deo  pos- 
sumus,  precavere,  cui  etiam  in  hac  parte 
intendimus  facere  gratiam  specialem,  de- 
votioni  tue  presentium  autoritate  man- 
damiis,  quatenus  si  causas  aliquas  contra 
eum  per  litteras  a  sede  apostolica  de  ce- 
tero  impetratas  moveri  xontigerit  &  exa- 
men tuum  dictus  comes  elegerit,  eisdem 
litteris  nonobstantibus,  audias  illos,  qui 
contra  eum  duxerint  causas  hujusmodi  pro- 
sequendas.  Datum  Anagnie,  nonas  sep- 
tembris, pontificatus  nostri  anno  IV. 

Gregorius,  &c.  dilecto  filio  magistro  P. 
de  Collemedio  capellano  nostro,  &c.  Di- 
lectus  filius  nobilis  vir  comes  Tolose  hu- 
mil'ter  postulavit,  ut  cum  per  composi- 
tionem,  inter  Ecclesiam  &  iHustrem  regem 
Francie  ex  una  parte  &  ipsum  ex  altéra 
initam,  non  modicam  solvere  teneatur  pe- 
cunie  quantitatem,  &  in  compositione 
facta  per  dilectum  filium  R.  Sancti  Angeli 
diaconum  cardinalem,  tune  sedis  Aposto- 
lice  legatum,  ei  concessum  extiterit,  ut  ab 
hominibus  ecclesiarum  terre  sue  auxi- 
lium  habere  dobeat  pro  dicta  pecunia 
solvenda,  sibi  preberemiis  licentiam,  ut 
predictis  hominibus  sicut  aliis  taillas  jMop- 
ter  hoc  possit   imponere  vel  collectas,  & 


290. 
Paréage  de  Bourret^. 

NOVERINT  universi  tam  présentes  quam 
futuri,  quod  Bernardiis  Alacer  de  Bor- 
rello,  sua  bona  propria  ac  spontanea  vo- 
luntate,  nuUa  vi  coactus,  dédit  &  concessit 
domino  Ramundo,  Dei  gratia  comiti  Tolo- 
sano,  suisque  successoribus  in  perpefuum 
medietatem  tocius  oppidi  &  ville  &  terri- 
torii  Se  dominii  de  Borrello,  ita  scilicet 
quod  idem  dominus  comes  &  ejus  succes- 
sores  &  Bernardus  Alacer  &  ejus  successo- 
res  habeant  semper  in  perpetuum,  teneant 
&  possideant  totum  opidum  predictum  de 
Borrello  &  pertinentia  omnia  dicti  o])]iidj 
&  ville,  toltas  scilicet  &  incursus  &  adem- 
priva  &  successiones  &  escadutas  &  dcni- 
que  omnia  alla  predicto  opido  &  ville  per- 
tinentia &  dorainationes,  totum  scilicet 
per  médium,  ita  scilicet  &  tali  modo  quod 
dominus  comes  &  ejus  successores  percl- 
piant  inde  de  toto  medietatem,  &  Bernar- 
dus Alacer  &  ejus  successores  aliam  me- 
dietatem, prêter  alberguam  quam  dominiss 
comes  &  ejus  successores  accipiant  &  pcr- 
cipiant  totam  tocius  opidi  predicti  &  ville. 
Et  ibidem  dictus  Bernardus  Alacer  conces- 
sit &  fecit  se  esse  hominem  &  militem 
pro  sua  medietate  dicti  opidi  &  ville  de 
Borrello  predicti  domini  Ranuindi,  comitis 
Tolosani,  &  ejus  successorum,  concedens 


An 
1  2.30 

[<1  oclo- 

bre. 


'  Mis,  de  Colhert,  n.  1  067.  [Non  retrouvé  ni  dans  'Trésor    des    chnrtes,    J.    'ii\;    Toulouse,    XII, 

JJ.  xix,  ni  dans  lat,  6009.]  n?' 6  1  &  Cz,  orig.  — 'ÏQ\.\ïex,  Layettes,  t,  2,  p.  187. 


An 


933 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


934 


eidem  RamiiiiJo  comiti  Tolosano  &  ejus 
successoribus  semper  in  perpetuum  vitam 
&  niembra  &  doniiiiium  &  fidelilateni. 
Tameii  vero  fuit  ibi  positum  &  concessum 
inter  eos,  quod  si  domiiius  cornes  vel  ejus 
successores  aut  Bernardus  Alacer  vel  ejus 
successores,  aliquis  ipsorum  volebat  hedi- 
ficari  vel  operari  in  dicto  opido  &  villa, 
scilicet  in  sua  medietate,  ille  qui  operari 
&  hedificari  voluerit  habeat  licentiani  & 
facultatem  operandi  &  hedificandi  in  sua 
medietate  quando  ei  placuerit.  Preterea 
dictas  dominus  cornes,  pro  seipso  &  pro 
successoribus  suis,  dédit  &  concessit  eidem 
Bernardo  Alacro  predicto  &  ejus  successo- 
ribus niedietatem  tocius  illius  leude  & 
pedagii,  quod  fuerat  de  Borello,  quod  ibi 
quondam  accipiebatur  &  debebat  accipi, 
quod  scilicet  modo  accipiebatur  apud  Vor- 
dunum  in  aqua.  Et  mandavit  &  voluit,  po- 
suit  &  concessit  ibi  dominus  cornes  pre- 
dictus,  pro  se  &  suis  successoribus,  quod 
omnis  leuda  &  pedagium,  que  &  quod  ex 
solito  in  aqua  apud  Verdunum  accipieba- 
tur, deinceps  percipiatur  apud  Borrellum, 
&  ibi  dominus  comes  &  ejus  successores 
medietatem  percipiant  &c  Bernardus  Ala- 
cer &  ejus  successores  aliam  medietatem. 
Acta  fuerunt  hec  ita,  posita  &  concessa 
X  die  introitus  mensis  octobris,  feria  V, 
régnante  Lodoyco  rege  Francorum  &  eo- 
dem  Kamundo  Tolosano  comité  &  Fulcone 
episcopo,  anno  M°CC''XXX°  ab  Incarna- 
tione  Domini.  Horum  omnium  prescripto- 
rum  sunt  testes  dominus  Rogerius  Ber- 
nardus comes  Fuxi  &  Centullus  cornes 
Astaraci  &  Pilvsf'ortis  de  Rabastenquis  & 
Arnaldus  de  Marcafava  &  Rogerius  de  . 
Noerio  &  Aimericus  do  Castronovo  major 
ejusque  iilius  Castronovum  &  Arnaldus 
de  Escalquencis  &  Mancipium  de  Tolosa 
&  Poncius  Grimoardi  8c  Johannes  Aurioli, 
ejusdem  domini  comitis  scriptor,  &  Petrus 
Stephanus  de  Fenolheto  bajulus  de  Ver- 
duno,  &  Bernardus  publicus  'l'olose  nota- 
riiis,  qui  mandato  ipsius  domini  comitis 
cartam  istam  scripsitÉ 


291.  —  CCII 

Donation  faîte  par  les  hahîtans  de 
Marseille,  an  comte  de  Toulouse, 
de  la  ville  basse  ou  vicomte  de  Mar- 
seille ' . 

IN  nomine  Domini,  anno  Incarnacionls 
ejusdem  millesimo  ducentesimo  tricc- 
simo,  septimo  idus  novembris,  indictione 
quarta.  Pateat  cunctis  hominibus  presen- 
tibus  &  futuris,  quod  in  publico  parla- 
mento  Massilie,  in  cyminterio  Béate  Ma- 
rie de  Accuis  ad  sonum  campanarum  per 
vocem  preconum  more  solito  congregato, 
nos  Petrus  de  Arzileriis  &  Ugo  de  Vcrin- 
hone  syndici  comunis  Massilie,  de  volun- 
tate  &  assensu  totius  populi  Massiliensis 
&  omnium  &  singulorum  in  dicto  parla- 
mento  astancium,  confitencium  nos  esse 
syndicos  comunis  Massilie,  &  ad  majorem 
firmitatem  nos  ad  hoc  specialiter  ibidem 
syndicos  comunis  Massilie  creancium  & 
consjituencium,  &  eciam  omnes  &  singuli 
in  dicto  parlamento  congregati,  non  de- 
cepti  nec  circumventi,  &c.  nomine  nostro 
&  nomine  ac  vice  comunis  seu  ujiiversilatis 
Massilie,  donamus  donacione  simplici  in- 
ter vivos  facta  &  actis  solempniter  insi- 
nuata,  vobis  domino  R.  Dei  gratia  comiti 
Tholose,  ut  benemerito  ob  multiplicia 
servicia  &  grata  dilectionis  indicia,  que 
nobis  &  civitati  Massilie  atque  univcrsi- 
tati,  non  sine  magnis  vestris  sumptibus  & 
corporalibus  periculis,  multipharie  ac  li- 
beraliter  intulistis,  civitatem  inferiorem 
Massilie,  que  vicecomitalis  vulgariter  seu 
publiée  nuncupatur,  &  quicquid  juris  co- 
mune  seu  universitas  Massilie  habet  vel 
habere  débet  in  eadem  civitate,  itemquè 
omnem  jurlsdictionem ,  domini^i  &  se- 
nihoriam,  quod  vel  quam  habemus  vel  ha- 
bere quocumque  modo  seu  ex  quacunique 
causa  possumus  aut  debemus  in  predicta 
civitate  inferiori  Massilie  seu  jurisdiccione 
ejusdem  occasione  dominacionis   &  seni- 


ÉJ.orij;. 

t.  III, 
col.  H52. 


An 

123o 

7  no- 
vembre. 


Ed.cwig. 

t.  III. 
col.  333. 


'  Trésor  des    chartes;  Toulouse,    sac  4,    n.  62. 
[J.  33(5;  original  scellé  en  plomb.] 


An 
1  ;jo 


93j 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDCC. 


936 


liorîc,  vel  in  ejus  territorio  scu  tciitmento,  ter  manu  tacta,  reminciantes  sub  dicto 
&  in  castris  &  villis,  iii  heiniis  &  cultis,  in  saciamento  legibus  &  juribus  dicentibus 
terra  &  aqiiis,  &  quibusUbet  aliis  juribus 
corporalibus  &  incorporalibus,  ad  conuuic 
seu  ad  universitatem  Massilic  quocunic[uc 
modo   &   ad   dictam   civitateiu    inferiorcni 


Massilie   pertinenfil)us ,   sive   sint    census, 
vel  leusde,  aut  usatica,  seu  rcdditus  portus 


doiiacionem  ex  causa  ingratitudinis  revo- 
cari  posse,  ikc,  —  Ad  hec  nos  R.,  Dei  gra- 
cia coiues  Tliolose  predictuSj  predictam 
donacioncni  &  omnia  supradicta  &  singula 
approbantcs  &  rccipientes  pcr  totuni  (ciii- 
pus  vite  nostre,  nisi  intérim  de  nostra 
vel  maris  aut  litoris,  &  quecunique  alia  ad  gracia  &  voluntate  spontanea  placeret  no- 
nos  S:  ad  dictam  civilatem  &  ad  univcr-  bis  dimittere  seu  comuni  Massilie  resli- 
sitatem  Massilie,  quocumc[ue  modo  per-  tuere  dictam  donacionem ,  promittimus 
lineant  vel  pertinere  videantur  in  civitate  vobis  Petro  de  Arzileriis  &  Ugoni  de  Ve- 
prcdicta  vel  in  ejus  territorio  seu  tene-  rinhoiie  syndicis  supradictis,  recipienti- 
niento  vel  eciam  alicubi  alibi,  occasione  bus  pro  vobis  &  pro  comuni  seu  pro  tota 
ipsius  civitatis  &  comiinis  seu  iiniversitatis  luiiversitate  Massilie,  ik  eciam  omnibus  8c 
Massilie,  sive  sint  proprictatcs  &  jura  &  singulis  in  hoc  publico  parlamento  con- 
acciones,  &c.  Donamus,  iuquam,  omnia 
predicta  vobis  dicto  domino  comiti  &  ex 


An 
I  z'So 

liJ.orla 
I.llir 


causa    douacionis    tradimus    &    cedimus, 
constituentes  proiude  vos  in  omnibus  pre- 


gregatis,  per  solempnem  stipulacionem, 
quod  nos  salvabimus,  custodiemus  &  def- 
fendemus  omnes  homines  &  personas  Mas- 
silie, res  earum  tanquam  nostras  proprias, 


dictis  &  singulis  procuratorem  in  rem  ves-      &   specialiter  conservabimus,   salvabimus, 


tram,  dantcs  vobis  plenam  &  liheram  po- 
testatem  intrandi  in  possessionem  &  c[uasi 
possessionem  omnium  predictorum  aucto- 
ritate  vestra,  constituentes  nos  ea  omnia 
possidere  &   quasi   possidere   nomine  ves- 


custodiemus  &  deffendemus  civitatem  pre- 
dictam Massilie  toto  posse  nostro,  &  quod 
justiciam  in  eadem  civitate  exhibebimus  Jk 
exhiberi  plenarie  faciemus,  &  specialiter 
observabimus  &  observari  faciemus  omni- 


tro,  donec  vos  intraveritis  in  corporalem  b^s   &  singulis  personis  Massilie  omnem 

possessionem  seu  quasi  possessionem  om-  libertatem,    immunitatem  &   franquesiam, 

nium  predictorum.  Predictam  quidem  do-  salvis  leusdis  &  usaticis  &  aliis  in  predicta 

nacionem  vobis  domino  comiti  supradicto,  donatione  contentis,  tam  in  civitate  Mas- 

scilicet  persone  vestre  duntaxat,   lacimus,  silie  quam   in   tota  alia   terra  nostra,   ita 

quamdiu  vixeritis,  ita  quod   dicta  doiiacio  quod  nullam  quistam  vel  forciam  aliquam, 

vesiros  transferatur  nullatheuus  in  hère-  dacitam  vel  coUectam  seu  exhactiones   in 

des,  immo  post  mortem  vestram  picdicta  honiines   Massilie   faciemus,   nec  aliquam 

omnia  &   singula,   in  predicta    donacione  malam  consuetudinem   imponemus  vel  im- 

contenta,  directe  ad  cojiiune  Massilie  re-  poni    faciemus   in  dicta    civitate   Massilie 

dire   debeant,   aliquo   facto  vel  contradit-  vel  alicubi  alibi  in  tota  terra  nostra.  Immo 

cionis   obstaculo    nonobstante.    Et   sic    in  omnibus  &  singulis  personis  Massilie  li- 

riiodum  predictum,  predictam  donacionem  bortatem  &  franquesiam  in  tota  terra  nos- 

&   omnia    supradicta    &    singula    firma    8i  tra,  quam.habemus  vel    habere  poterimus 

incorrupta    &    illibata   atque    incommota  ubique,    eciam  &   iibicumquc   potestatem 

tenere,  observare  &  complere  per  totum  habeamus,  in  terra  &  in  aquis,  ultra  mare 

tempus  vite,  vestre  &  nuUathenus  contra-  &  citra  mare,  de  nostra  voluntate  sponta- 

venire,  prout  meUus  dici  potest  vel  intel-  nca,  donacione  simplici    inter  vivos  facta 

ligi  bona  fide,  nos   dicti  syndici   in  anima  &    solempniter    aciis    insinuata,    &   vobis 

nostra  &  in  anima  omnium  &  singulorum  dictis  syndicis,  recipientibus  pro  comuni 

in   dicto  parlamento  astanclum,  de   nian-  seu  pro  uuiversitate  Massilie,  &  eciam  ipsi 

da(o   &  voluntate  eorum   consenciencium  comuni  Massilie  concedimus  &  donamus. 

&  approbancium  &  una  voce  concorditer  Et   predicta   omnia   &  singula    attendere, 

acclamancium ,   nomine  comunis    Massilic  observare  &  complere  &  nullatheuus  con- 

&  pro  ipso  comuni,  juraiinis  super  sanctu  travenire,  ut  superius  sunt  expressa,  jura- 

])ei  Evuangolia,  a  nobis  sponte  corporali-  mus  super  sancta  Dei  Evuangelia,  a  nobis 


An 

1233 


9-' 7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


938 


spontc  cci-poralltcr  manu  fada,  remui- 
ciantes  siib  dicio  sacramento  Icgibus,  ikc. 
Actum  in  cymintcrio  Béate  Marie  de  Ac- 
ciiis,  in  piesencia  8c  testimonio  comitis 
Rutinensis,  vicecomitis  de  Llaltre,  Gail- 
lasili  (le  Tantalono,  Bernardi  d'Oth,  Sy- 
cardi  de  Montealto,  Oliverii  de  Terminis, 
Arnaudi  Baraschi,  Deodati  Baraschi,  Gui- 
raudi,  Unaudi  Jordani  de  Lantar,  Bcreix- 
guarii  de  Joaras,  Bcqui  de  Calnionte,  Si 
Noiiipar  fratris  ejus,  Raimundi  Durifortis, 
Bernardi  Mir,  Pétri  de  Podio  Cinhos,  Ber- 
nardi de  Sancto  Michaele,  Guillelmi  Fer- 
reoli,  Raniundi  de  Caussada,  Guillelmi  de 
Calmonte,  Pétri  de  Beneven,  Rostagni  de 
Podioalto,  Bernardi  de  Villaiiova;  Poncii 
Astoaudi  &  Pétri  Martini  jurisperitorum  j 
Ugonis  de  Baucio,  Raimundi  de  Baucio, 
Guillelmi  Augerii,  Rostagiii  de  Agouto, 
Ugonis  Sardi,  Guitelmi  de  Mari,  Ugonft 
Viviandi,  Guillelmi  Ancelmi,  Duranti  de 
Jherusalem,  Surlconi  de  Civitate,  Pétri 
Bermundi  de  Sancto  Felicio,  Marquesii  & 
V'ivandi  de  Jherusalem,  Pétri  &  Guillelmi 
de  Templo,  Amatoris,  Guillelmi  Corimti, 
Caranzoni,  Bertrand!  Bruni,  &C.  Stephaui 
Baudoyni,.  Januarii  &  Pétri  de  Sancto 
Maximino  Zc  Raimundi  de  Pabia  &  Rai- 
mundi Boncos  notariorum  Massilie,  &  mei 
Guillelmi  Yniberti,  public!  notarii  Massi 


i:d.orii; 

t   III. 

col.  35  J 


Giiillelmus  Ymberti,  notaiius  Massilien- 
sis,  présentera  publicam  cartam  predicto 
domino  comiti  scripsi  &  signum  meura 
apposui  necnon  &  bulla  plumbca  comunis 
Massilicnsis  bullavi  ad  majorem  firmitatem 
omnium  prcdictoruni.  (,Sis;num  noiarii.) 

Scellé  du  sceau  de  la  ville  de  Marseille 
en  plomb. 


.92. 


CCIII 


minus  cernes  habiturus,  buUarc  debui  !)ulla 
plumbea  comunis  Massilie,  &  alias  cartas, 
quas  dictum  debebat  babere  comune,  me- 
moratus  dominus  comes  sigillo  stio  proprio 
facere  debuit  sigillari.  Que  quidcm  omnia, 
ut  superius  sunt  exprc.ssa,  dictafa  f'uerunt 
ex  parte  dicti  domini  comitis  per  predic- 
tuni  Poncium  Astoaudiim  &  pro  parte  co- 
munis Massilie  per  Guillelmum  Narber- 
tum  &  magistrum  Bernardum  Gairaudi, 
jurisperitos  Massilie.  Undc  ego  prcdictus 


1233 


Ligue  entre  les  hahitans  de  Tiirascon 
6*  Raîmond,  comte  de  Toulouse , 
contre  le  comte  de  Provence' . 

MAKIFESTUM  sit  Omnibus  présentes  lit- 
leras  inspecfuris,  quod  nos  consules 
Tharasconis,  videlicet  Hugo  Galterius, 
V/illelmus' Hugo  Bargainna,  Hugo  Aicar- 
dus,  Raimundus  Dulcius,  Willelmus  Dal- 
finus  &  Rainoardus  Pandulfus,  &  nos 
consiliarii  dictorum  consulum  ,  scilicet 
Alfantetus  de  Tharascone,  &c.  (sequuntur 
LUI  nomina)  promittimus  tibi  Guillclmo 
Augerio,  recipienti  nomine  domini  R.,Dei 
gratia  comitis  Tolosani,  quod  nos  non 
facicmus  pacem  vel  treugam  vel  aliquam 
coniposilionem  cum  comité  Proviiicie  vel 
liensis,  qui  mandato  Si  voluntate  dictorum  cum  aliis,  cum  quibus  in  terra  Impcrii 
syndicorum  Si  omnium  Si  singulorum  iii  ipse  dominus  comes  habet  vel  liabebit 
dicte  parlanicnto  astantium,  Si  voluntate  guerram,  sine  consilio  Si  assensu  ipsius 
ac  mandato  dicti  domini  comitis,  cartam  Si  Si  quod  contra  comitcm  Provincic  Si  con- 
carlas  publicas  (am  dicfo  domino  comiti  tra  omnes  alios,  cum  quibus  ipse  habct 
qiiam  comuni  Massilie  facere  debui  de  pre-  vel  habebit  guerram  in  terra  Imperii,  nos 
dictis,  ad  noticiam  S:  dictamcn  Poncii  As-  facienuis  ci  valentiam  Si  ipsum  mauule- 
toaudi  jurispcriti  pro  parte  dicti  domini  nebimus,  faciendo  guerram  pro  eo  Si 
comitis.  Si  pro  parte  comunis  Massilie  c.\pugnando  inimicos  suos,  fanquam  boni 
allcrius  jurisperiti  Massilie  vel  ctiam  plu-  valitorcs  ipsius.  Si  deffcndendo  eum  Si  rcs 
rimorum.  Quas  cartas,  quas  erat  dictus  do-      suas  contra  inimicos  suos,   bona  fide.  Et 


An 

I2.3l 

17  août 


hoc  facicmus  8t  servabimus  ad  commoni- 
tioncm  ipsius  domini  R.  comitis  Tolosani 
supradicti.  Excipimus  aiifem  ab  his  con- 
ventionibus  ccclesiam  Romanam,  domi- 
nuni  imperatorcm,  dominum  rcgem  Fran- 
cic  Si  Arclatensem  [archiepiscopumj',  salva 

'  Tr'sor  des  cliartfS;  Toulouse,  snc  A,  n.  /)i, 
f  J.  !î  10  i  original  scelle  d'un c  bulle  de  plomb.] 

"  Le  mot  arc/iicpiscopunt  mantjue  dans  le  tcxu, 
[A.  M.] 


An 

123l 


9.19 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


940 


An 

123  1 

mai. 


nichilomimis  fidcjussione  a  nobis  facta  iii 
manu  donnni.episcopi  Aviiiionensis.  Pro- 
mittimus  insuper  quod  cum  dictuni  comi- 
tem  Tolosanum  ad  partes  Provincie  pro 
facienda  guerra  comiti  Provincîe  &  inimi- 
cis  suis  venire  coutigcrit,  nos  valcbinuis  ei 
de  dicta  guorra,  &  ipsuni  sequennir  tam- 
quam  boni  valitores  sui,  &  ipsura  fideliter 
juvabimus  in  dicta  guerra.  Intérim  tamcn 
usque  ad  adventum  ipsius  alicui  pro  ipso 
guerrani  facere  non  tenemur.  Sciendum 
est  auteni,  quod  conventiones  iste  sunt  a 
festo  beati  Michaelis  septembris  usque  ad 
quinquennium  durature.  Quod  ut  omnia 
supradicta  compleamus  Siattendamus,  bona 
iide  promittimus  &  juramus,  corporaliter 
prcstito  sacrameiito.  Actuni  apud  Tharas- 
conem ,  in  curia  consulum  predictorum, 
anno  dominice  Incariiationis  mccxxxi, 
scilicet  XVI  Icalendas  septembris.  Ego  siqui- 
dem  Pontius  Rainardus,  publicus  notarius 
Tharasconis,  mandato  consulum  &  consi- 
liariorum  predictorum  &  dicti  Guillelmi 
Augerii,  hec  scripsi  &  signum  meum  appo- 
sui.  (Signum  notarii,) 


293. 

Donation  du  roi  Louis  IX  à  Jean  de 
Fricamps  '. 

CARTA  JOHANNIS   DE    FRISCAMPIS 

T  N  nomine,  &c.  Ludovicus  Dei  gratia,  &c. 
1  Notum,  &c.  quod  nos  Johanni  de  Fris- 
campis  ballivo  nostro,  pro  servicio  nostro 
fideliter  impenso,  &  Nicholao  filio  ejus- 
dem  Johannis,  &  heredi  ejusdem  Nicholai 
masculo,  de  uxore  sua  desponsata,  dedimus 
terram,  que  fuit  Richard!  Foliot  in  omni- 
bus apud  Carnanvillam ,  Morfarvillam,  & 
terram  Sansonis  Foliot  in  omnibus  ibidem, 
&  terram  Ade  Anglici  ibidem,  &  terram 
Nicholai  de  Sancto  Germano  &  Guillelmi 
fratris  ejus  apud  Chatorou(?)  &  juxta  & 
apud  Walequanville  cum  alla  medietate 
molendini  de  Walequanville,  que  valet 
septem  libras   &   decem  solidos  &  est  de 

'  Archivss  natioiiiiles,  JJ.  16,  f"  25 1  v". 


voteri  eschaeta,  &  terram  Roî)erti  de  Mo- 
nasteriis  apud  Guerenillam  &  Monbec  & 
Velleiam,  in  omnibus  pro  octogînta  novem 
libris  &  quindecim  solidis  Turonensium 
annui  redditus,  ad  servicium,  quod  pre- 
dicte  terre  debent  nobis  &  aliis,  &  ad  usus 
&  consuetudines  Normannie  in  perpctuum 
possidendas.  Quod  ut,  &c.  Actum  anno  do- 
minice Incarnationis  M°  ce  xxx°  1°,  raense 
maio,  astantibus  in  palatio  nostro,  quorum 
nomina  snpposita  sunt  &  signa.  Dapifero 
nullo.  S.  Roberti  buticularii.  S.  Bartho- 
lomei  camerarii  S.  Aniauii  {sic)  constabu- 
larii.. 


294. 

Accord  entre  le  comte  de  Toulouse  0 
Raimond  de  Dourgne' . 

NOVERINT  universi  tam  poster!  c[uam 
présentes,  quod  Ramundus  de  Dor- 
nhano  sua  sponte  dédit  &  donando  absol- 
vit  domino  Ramundo,  Dei  gratia  comiti 
Tolose,  &  ejus  ordinio  totam  illam  medie- 
tatem,  quam  idem  R.  de  Dornhano  habe- 
bat  &  habere  debebat  in  Castro  de  Podyo 
Laurentio  &  in  omnibus  pertinentiis  ejus- 
dem castri,  &  totam  illam  medietatem, 
quam  idem  R.  de  Dornhano  habebat  & 
habere  debebat  in  Castro  de  Dornhano  & 
in  pertinentiis  ejusdem  castri,  &  medieta- 
tem quam  idem  R.  de  Dornhano  habebat 
in  forcia  dei  Escolt,  &  medietatem  quam 
idem  R.  de  Dornhano  habebat  in  forcia  de 
Escocens,  &  plus  si  plus  idem  R.  de  Dor- 
nhano habebat  vel  habere  debebat  in  pre- 
dictis  duabus  forciis  nomine  pignoris  vel 
ullo  alio  modo,  &  medietatem  quam  idem 
R.  de  Dornhano  habebat  &  habere  debebat 
in  tribus  partibus  forcie  de  Sancto  Ger- 
mano, &  totum  quicquid  idem  R.  de  Dor- 
nhano habebat  iu  forcia  de  Assoal.  Hanc 
supradTctam  medietatem  castri  de  Podyo 
Laurentio  &  castri  de  Dornhano  &  fcr- 
ciarum  dei  Escolt  &  de  Escocencs,  &  me* 

'  Trésor  des   chartes,    J.   322;   Toulouse,   XIII, 
n.  54;  original.  —  Teulet,  Layettes,  t,  2,  p.  214. 


An 

I23l 


An 

123l 

10  août. 


An 

IZJI 


941 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


942 


dietatem  de  tribus  partibiis  forcie  de  Sancto 
<jerniano,  &  totum  quod  idem  Ramundus 
de  Doriihano  habebat  ad  Assoal,  &  totum 
hoc  quicquid  aliud  idem  R.  de  Dornhano 
habebat  &  habere  debebat,  ipse  vel  alius 


tem  vero  dicfi  R.  de  Dornhano,  omnes  su- 
pradicti  honores  eidem  domino  R.  comiti 
&  ejus  ordinio  plenarie  revertantur.  Item 
ratioue  predicti  doni,  predictus  domiiuis 
Ramundus  cornes  débet  &  convenit  daro 


An 

I23l 


pro  eo  vel  ejus  loco,  in  predictis  locis,  aut      dicto   Ramundo    de  Dornhano,   ad    fiiicm 
esset  per  proprietatem  vel  per  pignus  vel      vite  ipsius  Ramundi  de  Dornhano,  M  soli- 


iillo  quolibet  alio  modo,  &  omnia  alia 
bona  &  jura  mobilia  &  immobilia,  que 
idem  R.  de  Dornhano  habebat  &  habere 
debebat  ubique  locorum,  scilicet  homines 
8c  feminas  cum  eorum  tenentiis,  terras 
cultas  &  incultas,  dominationes  &  feoda 
militum,  prata  &  pascua,  nemora  &  bar- 
tas,  fontes  &  aquas,  introitus  &  exîtus, 
quesfas  &  albergas,  quarta  &  décimas, 
oblias  &  dominationes  totas,  &  ad  ulti- 
mum  omnia  jura  &  rationes,  que  eidem 
R.  de  Dornhano  pertinebant  aut  pertinere 
videbantur  ad  diem,  quo  hec  facta  sunt, 
totum  specialiter  &  universaliter,  sicut 
nielius  &  plenius  potest  dici  vel  intelligi  ad 
commodum  dicti  domini  Raimundi,  Tolose 
comitis,  dcdit  &  donando  absolvit  dictus 
R.  de  Dornhano  predicto  R.,  Dei  gratia 
Tolose  comiti,  &  ejus  ordinio,  pro  omni 
voluntateipsius  domini  R.  comitis  &  ejus 
ordinii  de  his  omnibus  que  prcdicta  sunt 
perpctuo  facienda.  Et  idem  Ramundus  de 
Dornhano  predictus  débet  &  convenit  ga- 
rire  totum  predictum  donum  &  omnia,  que 
in  predicto  dono  continentur,  eidem  do- 
mino R.  Tolosano  comiti  &  ejus  ordinio 
de  omnibus  amparatoribus.  Et  de  his  om- 
nibus que  predicta  sunt  dictus  Ramundus 
de  Dornhano  misit  incontinent!  verl)o  do- 
minum  comifem  predictum  in  plona  &  cor- 


dos  Tolosanos,  quos  idem  Ramundus  de 
Dornhano  possit  dare  &  dividere  ubicum- 
que  velit,  amore  Jhesu  Christi  &  in  re- 
demptione  peccatorum  ejus,  &  ibi,  ubi 
îdem  Ramundus  de  Dornhano  dictos  M  so- 
lidos  Tolosanos  ordinaverit,  donet  &  pcr- 
solvat  illos  dominus  cornes  predictus  & 
ejus  ordinium  pacifiée  &  quiète.  Item  fuit 
positum  in  predicto  dono,  quod,  si  forte 
dictus  R.  de  Dornhano  habuerit  filium  vel 
filiam  de  Algaya  uxore  sua,  &  ille  filius  vel 
illa  filia  devenerit  ad  etatem,  donet  &  tra- 
dat  idem  dominus  comes  &  ejus  ordinium 
illi  infanti,  aut  sit  masculus  aut  femina, 
omnes  supradictos  honores  in  feoduni,  & 
ille  infans  teneat  &  habeat  dictos  honores 
in  feodum  de  predicto  Ramundo  comité  ik 
de  ejus  ordinio,  &  hères  vel  heredes 
illius  infantis,  si  de  eo  remanserint  nati 
de  legitimo  matrimonio,  habeant  similiter 
&  teneant  dictum  feodum  de  ipso  domino 
comité  &  de  ejus  ordinio.  Si  vero  infans 
ille,  si  de  Ramundo  de  Dornhano  &'de 
domina  Algaya  ejus  uxore  apparuerit,  si- 
cuti  dictum  est,  infra  etatem  decesserit, 
vel  etiam  si  in  etate  constitutus  decesserit 
si[ne]  infante  vel  infantibus  de  legitimo 
matrimonio  natis,  toti  predicti  honores  de- 
volvantur  &  remaneant  eidem  domino  R. 
comiti  &  ejus  ordinio  pleno  jure.  Item  si 


porali  possessione,  ifa  quod  idem  dominus      forte    infans    remanserit   de   dicto   R.   de 


comes  predictus  &  ejus  ordinium  possit 
intrare  in  toto  hoc  quod  predictum  est  & 
assumera  de  toto,  quandocumquo  velit, 
propria  auctoritate  plenam  &  intcgram 
possessionein  in  pace  &  sine  omni  contra- 
dictione  omnium  viventium,  pleno  jure. 
Tali  quidem  conditione  predictus  Ramun- 
dus de  Dornhano  fecit  hoc  donum  de  his 
omnibus,  que  predicta  sunt,  dicto  R.  Tolo- 
sano comiti  &  ejus  ordinio,  ut  habeat 
explectas  &  percipiat  redditus  &  proventus 
predictorum  bonorum,  dum  vixerit,  pro 
omni  ejus  voluntate  de  omnibus  explcctis 
&  redditibus  predictis  facienda.  Post  mor- 


Dornhano  &  de  domina  Algaya  ejus  uvore, 
ut  predictum  est,  si  ille  infans  fucrit  mas- 
culus, detur  ille  infans  in  matrimonium 
cum  omnibus  supradictis  honoribus  filie 
Bertrandi  fratris  dicti  domini  comitis,  & 
si  ille  infans  fucrit  femina,  detur  in  ma- 
trimonium cum  omnibus  supradictis  ho- 
noribus uni  ex  filiis  Ugonis  de  Alfario.  Et 
hoc  totum  fiât  salvis  omnibus  sonditioni- 
bus  supradictis.  Hec  omnia  superius  scripta 
predictus  Ramundus  de  Dornhano  plivito 
per  fidem  corporis  sui,  tactis  sacrosanctis 
Evangeliis,  juravit  se  tenere,  servarc  & 
exsequi  absque   remotione  &  revocatioao 


An 

I23l 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Kd.oriff. 

1. 111, 
col.355. 


An 

I23l 


Bcptenv 
brc. 


alu[tia,  quam  îbi  miUo  tempore  faciat  pcr 
se  ipsuni  nec  per  aliam  quamcunique  per- 
sonam  ullo  modo.  Recognovit  etiam  dictiis 
11.  de  Dornhano  et  sub  vigore  dicii  sacra- 
menti  concessit,  quod  in  predictis  donis 
nec  in  his  que  in  supradictis  donis  con- 
tinentur  nichil  fecerat  aut  dixerat  ipse 
nec  aliquid  machinatus  fuerat,  nec  etiam 
aliquis  pro  eo  vel  umbra  ipsius  hue  uscjuc, 
nec  etiam  aliquid  de  cetero  fecerit  nut 
dixcrit  aut  machinatus  fuerit,  unde  dicta 
doua  de  his  que  predicta  sunt,  ab  eo  dicto 
domino  comiti  facta,  possiat  ullo  tempore 
revocari.  Hec  omnia  que  predicta  sunt 
fuerunt  facta  &  ita  posita  assensu  domini 
comitis  predicti,  salvo  jure  illius  dotis, 
quam  domina  Algaya  uxor  dicti  R.  de 
Dornhano  habet  in  bonis  ipsius  R.  de 
Dornhano,  viri  sui  supradicti,  sccundum 
quod  ibi  dictum  extitit  &  concessum. 
Actum  fuit  X  introitus  augusti,  ferla  I, 
Lodoico  Francorum  rege  régnante,  ipso 
domino  Ramundo  Tolosano  comité,  Ful- 
cone  episcopo,  anno  Moccxxx"!"  ab  In- 
caraatione  Domini.  Hujus  rei  sunt  testes 
Arnaldus  Wilclmus  de  Sancto  Barcio,  Ra- 
mundus  Maurandus,  Willelmus  Robcrti, 
Bernardus  Siguarius.  qui  tune  erant  de 
capitule.  Sunt  etiam  inde  testes  Bertran- 
dus  frater  domini  comitis  predicti,  Ugo  de 
Alfar,  Jordanus  de  Lantario,  Petrus  Mar- 
tinus  de  Castronovo,  Poncius  Astoaldus 
legisla,  W.  de  Bairaria,  W.  de  Pinu  & 
Martinus  Chivus  qui  cartam  istam  scripsit. 
Arnaldus  etiam  de  Escalquencibus  est  testis 
de  toto. 


295.  —  CCIV 

assignat  en  faveur  de  Pierre  de 
Voisins  '. 

IN  nomine  sancte  Se  individuo  Trlnilatis, 
amen.  Ludovicus  Dei  gratia  Francorum 
rex.  Notum  facinuis  nos  vidisse  lifteras 
Odonis  dicti  Coci,  militis,  quondam  seiics- 
calli  Carcassone,  in  hec  verba  ; 

'  Rcgiflium  curiac  Francinc,   [Lat-  9996,  p.   21. J 


944 


Novcrint  univers!  presentem  cartam  ins- 
pecturi,  quod  nos  Odo  dictus  Cocus,  mi- 
les &  senescallus  domini  régis  Francie  in 
partibus  Albigiensium,  de  mandate  &  vo- 
luntate  domini  Adam  de  Miliacho,  tune 
tencntis  locum  domini  régis  Francie  in 
partibus  istis,  qui  ex  parte  domini  régis 
vobis,  domino  Petro  de  Vicinis,  subdictam 
terram  in  assiziam  vestram  pro  mille  libris 
Mclgor.,  emendis  &  expletlis  pro  centum 
libris  in  hoc  compulatis,  tradiderat  &  assi- 
gnaverat,  rcpreciavimus  &  computavimus 
ipsam  terram  subdictam,  &  vobis  tradidi- 
mus  jura  que  domiiius  rex  ibi  habebat  in 
redditibus,  emendis  &  expletiis,  videlicet 
villam  de  Reddis  pro  viginti  &  quinque 
libr.  &  quatuor  sol.  sex  den.  Melgor.  & 
villam  de  Cadarona  pro  decem  libr.,Cou- 
zanum  pro  septem  libr.,  Bugaaragium  pro 
viginti  una  libr.  sex  sol.  quinque  den.,Vil- 
larium  in  Redesio  pro  undccim  libr.  &  di- 
midia,  Querium  de  Malet  pro  centum  & 
quatuordecim  sol.,  Montemferrandum  pro 
decem  libr.,  ConstaïUium  in  tallia  illorum 
de  Elanchafort  pro  quinquaginta  sol.,  So- 
graniam  pro  triginta  quinque  sol.  Luccum 
pro  septem  lib.  quatuor  sol.  sex  den.,  Bel- 
lumcastrum  pro  decem  &  novem  libr.  & 
dimidia,  villam  de  Cruce  pro  tallia  octo  ho- 
niinum  pro  sexaginta  sol.,  Albezunum  cum 
sua  foresti  Se  cum  foresti  de  Bellocastro  Se 
jus  de  foresti  faiditorum  de  Archis,  pro 
undecim  libr.  &  quatuor  sol.,  albergani  de 
Effesta  pro  decem  S:  septem  sol.  sex  den., 
excepta  alberga  marescalli,  Coffolentiiim 
pro  ducentis  libris,  Limosum  pro  quin- 
gentis  &  viginti  libr.  decem  &  septem  sol. 
Item  ad  supplementum  terre  vestre  &  assi- 
sie  vestre  tradidimus  vobis  S:  asslgnavimus, 
de  mandato  domini  Adam  de  Milliacbo, 
Podium  prope  Sanctum  Ylarium  pro  sex 
libr.,  villam  de  Dente  pro  decem  &  septem 
libr.  &  decem  &  novem  sol.,  leudam  de 
Electo  de  fusta  aque  &  de  sale  pro  viginti 
&  sex  lib.  &  in  leuda  de  Ponte  deOnione, 
ultra  partem  domini  Lamberli,  pro  quatuor 
lil)r.  &  illud  quod  dominas  rex  habet  ia 
villa  de  Laurecs  &  Esculencs,  prêter  assi- 
ziam Stephaui  Britoni,  pro  septem  libr. 
Hec  omnia  prenominata,  scilicet  jura  do- 
nnai régis,  nos  Odo  senescallus  prenonii- 
nr.tus,   vobis  domino  Petro  de  Vicinis  in 


An 

12^1 


ICJor;^'. 

t.  m: 

col.  iio. 


Q45  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  046  "~ — 

An        -'^  '^  An 

'^         assii-iam  vestram,  pro  domino  rege  Fran-  postea  recoiiciliati,  qui  habebat   in  villa 

cie,  pro  mille  libris,  emendis  &  explctiis  de  Caiinis   très  domos,  valent  per  annum 

pro  centum  libris  compiitatis,  &  mandato  viginti  quatuor  solidosj  &  in  domo  S.  de 

domini  Adam  de  Milliacho   tradidimus  &  Clamos  albergam    duorum   militum,  valet 

assignavinius ,  teste  sigillo  nostro.  Acfum  duos  soliJos  sex  denarios  Melgorienses;  8c 

Carcassone,    anno   Domini    IM"  CC  XXXI",  in  domo  P.  Gairaldi  albergam  duorum  mi- 

mense  septembri.  lituni,  valet  duos  solidos  sex  denarios;  & 

Nos  ergo  assiziam,  assignationem  &  tra-  in  domo  B.  Giffredi  pro  censu  duodecim 

ditionem  terre  predicte,   prout  in  supra-  denarios,  in  orto  B.  de  Bolonaco  pro  censu 

Scriptis  prefati  Odonis,  tune  temporis  se-  duodecim  denarios  &  pro  censu  terrarum 

nescalli    nostri,    litteris   confinetur,   pre-  septem  sextarios  &  eminam  ordei  &  pro 

dicto    Petro    &    heredibus    suis   de   uxore  quarto  sex septem  solidos;  &  pro  oleo 

légitima  tenendam  &  possidendam,  conce-  totius  honoris  Bernard!  Pontii   dimidiuni 

dimus  &  confirmamus.  Quod  uf  perpétue  scxtarium  olei  &  pro  terre  meritis  vinea- 

stabilitatis  robur  optineat,  presentem  pa-  rum    triginfa    saumatas    vindemie,   valent 

ginam  sigilli  nostri  auctorifate  &  rcgii  no-  friginta  solidos;  &  pro  triginfa  sexiairatis 

minis  caractère  inferius  annotato  fecimus  terrarum  pro  dominio  in  terminio  de  Cau- 

communiri.     Actum     apud    Aquasmortiias  nis  &  de  Villarambcrto  &  Prato  Majori  & 

anno  Incarnationis  dominice  mccxlviii,  de  Pratis  ad  frumentuni,  que  si  colerentur, 

nicnse  augusto,    regni    vero    nostri   anno  possent  inde  haberi  de  tascha  decem  sexta- 

XXlt,  astantibus  in  palatio  nostro  quorum  rii  frumenti  &  pro  dominationibus  &  do- 

nomina  supposita  sunt  &  signa.  Dapitero  minicaturis  de  Conialeda  duodecim  sexfarii 

nuUo.  S.  Stephani  bnticularii.  S.  Johannis  siliginis;  &  apud  Caunas  quinque  mansos 

camcrarii.  S.  Imberti   couslabularii.  Data  hominum,  quorum  tallia  valet  decem  so- 

vaccante  cancellaria.  lidos  Melgorienses.  Preterea  Arnaldus  de 

Caunis  miles  faiditus  habebat  in  villa  de 
Caunis  domum,  valet  per  annum  octo  soli- 
dos,  &c  in  domo  S.  de  Clamos  albergam 

-    /•     CCV  unius  militis,  valet  viginti  quinque  dena- 

^    "  rios  &  in  orto  B.  de  Motbonols  pro  censu 

viginti  octo  denarios  &  in  tribus  homini- 

Lcttrei  d'Adam  de  Mllly,   Ueutauint  ^^^^^  pauperibus  pro   tallia  très  solidos,  & 

du  roi  dans  la  Province  \  pro  toto  domini  Obladi  très  sextarios  ordei 

&  decem   saumatas  vindemie,  que  valent 

.  x -tovf.RIMT  univers»  presentem  cartam  decem  solidos.  Guillelmus  Pigarius  miles 

An       iN    inspecturi,  quod  nos  Adam  de  Milia-  faiditus  habebat  in  villa  de  Caunis  duos 

"■''      cho    miles,    tenens    locum    domini    régis  mansos  hominum,  quorum  tallia  valet  sep- 

iSl^.    Francie  in  partibus  istis,  pro  domino  rege  tem  solidos  ik  in  riparia  de  Abrenes  pro 

Francie  vcndimus  &  perpcfuo  adquitamus  usatico  quinque  migerias  olei  &  pro  censu 

monasterio  S.  Pétri  Caunensis  &  vohis  do-  cujusdam  vinee  duos  denarios  &  très  gal- 

mino  P.  R.  abbati  Caunensi  &  fofi  conven-  linas.  Galardus  Pontii   miles  faiditus   ha- 

tni  cjusdcm  monasterii  presenti  &  futuro,  bebat   in    villa   de    Caunis    homines,   qui 

totum  honorem  &  hereditagium,  quod  do-  vocantur  Busqueiras,   quorum  tallia  valet 

niinus   rex  &  ballivi   sui   usque   ad   istum  quinque  solidos  &  pro  censu  unani  mige- 

diem,  c[uo  hec  scribitur  carta,  habuerant  ram  olei  &  in  niolcnJino  dels  Busqueiras 

&    tenuerant    in    feodo    dicti    monasterii  pro  censu  unam  eminam   ordei.  Rogerius 

r;j  ori};.  ratione  faiditorum  &  hereticorum,  sicut  de  Conquisto  miles  hereticus  habebat  apud 

toi '357    '"    presenti    carta    subscribitur,    videlicet  Caunas  pro  censu  duos  solidos  septem  de- 

terram   Bernardi   Pontii,  militis  faiditi  &  narios  &  pro  censu  vinearum   duos  sexta- 
rios ordei  &  pro   tallia  in  duobus  mansis 

■  Archives  Je  l'abbnye  de  Cju-.-.es.  [Do.it,  v.  53,  hominum  quin(|ue  solidos.  Vascho  de  Lau- 

(>>  3o3.)  rano  faiditus   habet   pro  censu   domorum 


An 

I23l 


947 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


948 


iiovem  denarios  &  pro  taschis  cujiisdam 
campi  uiiam  eminam  frumenti,  qiiando 
eolligitur.  Petriis  Goscius  miles  habet  in 
villa  de  Cauiiis  unum  mansum  hominum, 
cujiis  tallia  valet  decem  solides.  Petnis  R. 
tlo  Cellavinaria  faiditus  miles  habebat  in 
villa  de  Caunis  iinum  liominem,  cujus  tal- 
lia valet  très  solides.  Mansus  Joannis  de 
Viridario  &:  patiium,  quod  tenet  Aladaicis 
11X01-  qviondam  Pv.  Sicredi  ratione  beresis, 
valent  per  annum  cjuinque  solidos.  Man- 
sus B.  Pobirani  pro  heresi  valet  per  an- 
num duos  solidos.  Mansus  Pontii  de  Caunis 
pro  heresi  valet  per  annum  octo  solidos. 
Mansus  Pétri  Charimarii  valet  per  annum 
très  solidos.  Mansus  Guillelmi  de  Mirapice 
si  construeretur  valet  duos  solidos.  Ortus 
Johannis  de  Viridario  pro  heresi  valet  qiia- 
tuordecim  denarios.  Ortus  Pontii  Olerii 
pro  heresi  valet  quatuordecim  denarios. 
Orzales  heretici  habebant  in  Prato  Majori 
linam  modiatam  terrarum,  valet  unum  sex- 
tarium  frumenti  &  unum  sextarium  ordei. 
Petnis  Vitalis  faiditus  habet  honorem  apud 
Villamrambertum,  valet  sex  sextarios  bladi. 
Petrus  Arnaldus  de  Cabareto  pro  heresi 
habebat  molinarium,  prata  &  ortos,  va- 
lent per  annum  novemdecim  sextarios  fru- 
menti. Petrus  Artusius  de  Lauracensi  habe- 
bat molendinum,  incondirectum  pratum  & 
ortum,  c[ne  si  construerentur  valerent  per 
annum  novemdecim  sextarios  frumenti,  & 
modo  propter  .heremitatem  dantur  novem 
sextarii  &  emina  frumenti.  B.  Freussarii 
habet  olivetam,  valet  migeriam  olei.  Rai- 
mundus  Picardus  hereticus  habebat  hono- 
rem, valet  per  annum  duodecim  denarios, 
Isarnus  Jordanus  miles  faiditus  habebat 
honorem  in  Frenciano,  videlicet  honiines 
Isanuim  Engilbertum  &  B.  fratreni  ejus  & 
A.  de  Area,  quorum  tallia  valet  septem  so- 
lidos, &  tenebant  duas  modiatas  terrarum 

ad ,    valent   per   annum    si   colantur 

quatuor  sextarios  bladi  &  migeriam  olei, 
&  pro  usatico  horti  &  cujusdam  casalis 
unam  quarteriam  ordei,  &  in  campo  R.  de 
Furno  unam  eminam  bladi  pro  taschis  iibi 
sunt  très  sextairate,  &  sunt  due  sextairate 
ad  Podium  Blando,  valent  unam  eminam 
bladi  pro  taschis  quando  seminantur.  Pon- 
dus Guereiatus  habebat  très  eminatas  terre 
ad  Vas,  valent  pro  taschis  unam  quarteriam 


bladi.  Poncius  Belloni  habebat  eminatam 
terre  ad  Arenas,  valet  pro  taschis  unam 
ponieram  bladi.  B.  de  Bebars  habebat  ad 
Pratum  très  eminatas  terre,  valent  pro 
tascha  unam  quarteriam  bladi.  Petrus  Pu- 
jols  habebat  unum  campum  ad  Prata,  valet 
pro  taschis  unam  quarteriam  bladi.  B.  de 
Bubars  tenebat  ad  Fraycenatam  duas  sex- 
tairatas,  que  non  fuerunt  culte,  transacti 
sunt  decem  anni,  &  ibidem  due  sextairate 
ad  Fraicenatam  ad  taschas,  valent  unam 
quarteriam  bladi.  P.  Baira  tenebat  ab  co- 
dem  J.  Jordano  apud  Archas  unum  arpen- 
tum  vinee,  valet  duas  saumatas  vindemie. 
Merierbo  (sic)  dimidium  arpentum  vinee, 
valet  unam  saumatam.  Poncius  Guereiatus 
tenebat  unum  arpentum  mallolii  iiovi;  G. 
Amelii  duos  ortos,  valent  pro  censu  unam 
sextairatam  avene.  R.  Remegii  miles,  c[ui 
mansit  ad  mercedem  régis,  habet  ad  Ler- 
tianum  quatuor  mansos  hominum  quorum 
tallia  valet  decem  solidos.  Ermengaldus  de 
Gesreussano  miles  faiditus  habebat  i)ro 
redditu  quatuor  sextarios  bladi  &  habebat 
unum  hominem  Pentium  Guerregatum, 
cujus  tallia  valet  très  solidos.  Pilusfortis 
de  Ventaglone  miles  habebat  très  mansos 
hominum,  quorum  tallia  valet  quindecim 
solidos;  R.  Panerii  unam  migeriam  olei  de 
quadam  vinea  Guerregiati  &  inter  omnia 
alia  dimidiam  migeriam  olei;  G.  P.  de  Pen- 

thera très  mansos  hominum,  quorum 

tallia  valet  duodecim  solidos  sex  denarios 
&  pro  usatico  cujusdam  ferraginis  très 
eminas  ordei  pro  heresi.  Berardus  miles 
habebat  duos  mansos  hominum,  quorum 
tallia  valet  quatuor  solidos  Melgorienses. 
B.  Pontii  de  Sirano  habebat  unum  homi- 
nem, cujus  tallia  valet  très  solidos.  Ber- 
trandus  de  Villario  habebat  medietatem 
unius  mansatici,  cujus  tallia  valet  octo  de- 
narios. P.  Rogerius  de  Cabareto  habebat 
duos  mansos  hominum,  quorum  tallia  valet 
très  solidos.  Heleazarius  de  Grava  habebat 
unum  hominem,  cujus  tallia  valet  duo3 
solides  sex  denarios.  A.  Gueraldi  hereti- 
cus   in  riparia  de  Aise,  valent  très  mi- 

gerias  olei,  &  ad  Podium  Blando  unam 
sextairatam  terre,  valet  unam  quarteriam 
bladi,  &  ad  Vas  duo  mallolia,  valent  très 
saumatas  vindemie,  &  ad  Cantacinguls  ha- 
bebat unum  campum,  valet  pro  cei'su  sex 


An 

I23l 


An 


949 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LAKGUEDOC. 


fjSo 


An 


denarios,  Se  aJ  Adagaiiteriam  &  ad  Regem 
Adam  &  Avenas  Se  ad  Piatuni  Huer  habe- 
bat  quatuor  petias  terrarum,  que  suiit  sex 
sextairate,  valent  unain  sextairatam  bladi 


An 

I23l 

l3  oclo- 
trc. 


medietatem  oboloruin  qui  rcciphiiitur  aJ 
portas  ville  Galliaci  ab  infroeuntibus  in 
cadem  villa  S:  exeuntibus.  —  Item  petcbat 
medietatem  ilcl  cop,  qui  datur  ab  illis  qui 


pro  taschia.  G.  Pontii   de  Furno  habebat      vendunt  bladum  in  villa  Galliacensi  ad  pi- 

olivetam,  valet  unam    quarteriam    olci,  & 

olivetam     Bonassonat,    unam     quarteriam 

olei.  Hec  omnia  prenominata  fuerunt  ap- 

pretiata  coram  nobts  ad  valorem  viginti  & 

septem  librarum  scptem  solidorum  septem 

denariorum    Melgoriensium    per   annum, 

que   omnia   vobis    vendimus    pro   domino 

rcge  propter  sexaginta  libras  Melgorien- 


lani.  —  Item  petebat  medietatem  in  omni- 
bus leudis  que  percipiuntur  in  foro  Sancti 
Andrée  extra  mures  per  totum  annum.  — 
Item  petebat  medietatem  bonorum  que 
fuerunt  Eernardi  Gastoill,  Pétri  Rai- 
mundi  de  la  Sopeza,  Bernardi  Pétri,  Atho- 
nis  llairauudini  &  Geraldi  Grimai,  que 
bona  predecessores  domini  comitis  ipsius 


ses,  quas  nobis  pro  domino  regedonavistis,      habuerunt  ratione   incurrimenti ,  &  ipso 


&  hanc  venditionem  prememoratam  nos  & 
ballivi  domini  régis  guirentabimus  pro  rege 
vobis  &  monasterio  vestro  in  perpetuum. 
In  cujus  rei  firmitatem  &  perhennem  me- 
moriam,  presentcm  cartam  cum  sigilli  nos- 
tri  muniinine  roboramus,  in  presentia  & 
de  consilio  domini  Odonis  Cocci  senescalli 
Carcassone.  Datum  Biterris,  anno  Domini 
niillesinio  ducentesimo  trigesimo  primo, 
niense  septembris. 


297. 


CCVI 


Accord  entre  Ra'imond  VII,  comte  de 
Toulouse,  6-  l'abbé  de  Gaillac'. 


cornes  hodie  partem  illorum  bonornm  tc- 
net.  Se  partem  quibusdam  bonis  pcrsonis 
dédit,  quorum  bonorum  quedam  ad  cen- 
sum  annuum  tenebantur  ab  ecclesia.  — 
Item  petebat,  quod  consules  de  cetero  in 
villa  Galliaci  non  fièrent.  —  Item  petebat 
emendam  localis  &  census  quem  ammitte- 
bat  abbas  propter  edificationem  turris.  — 
Item  petebat  molendina  &  paixeriam  do 
ponte,  que  dicebat  ad  ecclesiam  pertinere. 
—  Item  petebat  bona  que  fuerant  Asnardi 
filii  Astrugue  femine.  —  Item  petebat 
omnia  incurrimenta  bonorum,  qui  ab 
ecclesia  ad  censum  annuum  tenebantur. — 
Item  dicebat,  quod  dominus  comes  tenebat 
in  feudum  ab  ecclesia  Galliacensi  quicquiJ 
habebat  in  eadem  villa  &  pertinentiis  ejus- 
dem.  —  Conquerebatur  etiam  deeodem  do- 
mino comité,  c[uia  recipiebat  albergam,  bla- 
dadam  &  quasdam  alias  exactiones  illicitas 
in  villa  de  Montilio.  —  Econfra  dominus 
comes  multas  &  varias  exceptiones  et  dcf- 


NovEUiNT  universi  presentem  paginam 
inspecturi,  quod  controvorsia  erat 
infer  dominum  Raimundtim,  Dei  gratis 
comitem  Tolo'^anum,  ex  una  parte,  &  Rai-  fensiones  contra  ea,  que  proposita  sunt, 
mundum  abbatem  Galliacensem  &  conven-  proponebat,  qui  intontionem  abbalis  cli- 
tum  ejusdem  loci  ex  altéra,  in  presentia  &  dere  videbantur.  —  Tandem  post  mullas 
audientia  venerabilium  patrum  Duranti 
episcopi  Albiensis  &  Geraldi  abbatis  Case- 
dei,&  Pontii  deVillanova  &  Pétri  Martini 
de  Castronovo.  Petebat  idem  abbas  quar- 
fam  partem  justiciarum,  que  fuit  domino- 
rum  de  Lauriaco,  quia  dicebat  eam  esse  de 
feudo  ecclesie  Galliacensis,  &  quia  sine 
consilio  ejus  comes  emerat,  dicebat  emp- 
tionem  non  valerede  jure.  —  Item  petebat 


'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  3,  n.  8. 
fj.  Sep,  original  scellé  de  cinq  sceaux  sur  cordons 
d«  soie  rouge.] 


8c  varias  utriusquc  partis  allegationcs, 
amicabilis  compositio  inter  dictum  comi- 
tem Tolosanum  &  abbatem  &  convoi\tura 
Galliacenses  de  consilio  &  consensu  ipso- 
rum  facta  est,  mediantibus  venerabilibus 
patribus  Duranto  cpiscopo  Albiensi  & 
Geraldo  abbate  Cascdei,  &  discretis  viris 
Pontio  de  Villa[nova]  &  Petro  Martini, 
que  talis  est.  —  Recognovit  dominus  comes 
l^holose  &  confessus  est  cum  bac  publica 
scriptura  se  habere  &  tenere  in  feudum  ab 
abbate  Sancti  Michaclis  de  Galliaco  &  mo- 
nasterio prenotato  dominium  &  omnia  jura 


l.d.oi-ig. 

(.  III. 
col.  as. 


q5l                          PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  oj2   ~~     ' 

An        '  '             An 

'*■"      &  possessloncs,  que  vel  c[uas  habct  vcl  te-  Pctri,  lior.orcs  qui  quondam  fueriint  illo- 
net  in  villa  de  Galliaco  &  pertinentiis  cjus,  rum  qui  sunt  nominati,  quos  modo  domi- 
&specialiter  quartam  parteiii  dominii  qiiam  nus  cornes   tcnet  vel  alius  pro   eo.  Et  si 
habuit  a  doniinis  Lauriaci,  ita  quod  ipsc  &  cornes   predictos   honores   heredibus   non 
siiccessores  sui  perpetuo  teneant  &  habcant  reddiderit,    predicti    honores    vendenlur, 
in  feuduni  a  janidicto  abbate  ik  ejus  suc-  Sk  precium,  ut  dictum  est  superius,  intcr 
ccssoribus  &  monasterio  Galliaciensi  do-  dominos  dividctur.  Quod  autem  dictum  est 
minium  &  omnia  jura,  que  habet  in  villa  de  incurrimentis  hominum  abbatis  &  mo- 
de Galliaco  &  perlinentiis  ejus,  sicut  iidc-  nasterii  &  de  aliis  qui  tenent  honores,  pro 
les  feudatarii,  pleno  jure.  —  Abbas  autem  quibus  annuum  censum  prestare  tenentur, 
&   monasterium  Galliaci    habebit   terciam  idem  per  omnia  observabitur  in  hominibus 
partem  in  toto  blado  quod  coUigitur  dil  domini   ccmitis   Tolosani    &   in  aliis   qui 
cof  ab  illis  qui  vendunt  bladum   in  villa  tenent  ab  eo  honores,  pro  quibus  censum 
Galliaci,  &  terciam   partem  in  obolis  qui  prestare  tenentur.  —  Item  restituet  domi- 
rscipiuntur  ad  portas.  —  Item  habebit  in  nus   comes    Icgitimis    heredibus   Assnardi 
foro  Sancti  Andrée  niedietatem  leude  inte-  hereditatem  ipsius,  &  si  forte  heredes  non 
gre  de  omnibus  venalibus  que  ibi  veniunt  comparuerint,  abbas  recuperet  honores  qui 
vel   defferuntur,    tam    in  ovibus  quam   in  ab  eo  in  censum  tenebantur,  &  in  aliis  que   ''j"'"!^!'"* 
capris  &:  porcis  &  aliis.  —  Item  habebit  in  sunt  in  pertinentiis  Galliaci,  habebit  abbas   col.3Jj. 
molendiiiis  &  paixeriade  ponte,  que  domi-  quartam  partem.  — Convenit  etiam  inter 
nus  comes  tenet,  octo  sestaria  bladi,  vide-  dictum    abbatem   &   comitem,    quod    cum 
liCet   quatuor  frumenti   &   quatuor  faba-  consules  luerintcreati  in  villa  de  Galliaco, 
rum,  pro  censu  annuatim  persolvenda  ad  jurabunt  ipsi  consules  in  presentia  abba- 
mensuram    pile    Galliaci,  in   festo   sancti  tis  vel  bajuli  sui,  quod  bona  fide  conser- 
Juliani,  &  in  feudum  ab  ecclesia  tenebun-  vabunt  &  def'fendent  omnia  jura  monasie- 
tur.  —  Et  si  forte  contigerit  quod  aliquis  rii,  &  in  villa  de  Galliaco  &  [in]  terrilorio 
vel  aliqui,  qui  tenent  honores  sub  annuo  ejus. — Item  restituit  dominus  comes  loca- 
censu  a  monasterio  Galliacensi,    incidant  lia  circa  turrim  hominibus,  quorum  quon- 
iii   incurrimentum   vel    décédant  intestati  dam  fuerunt,  &  ecclesia  habebit  in  dictis 
sine  herede,  honor  vel  honores  vendatur  localibus  jura  sua.  Pro  parte  autem  localis, 
vel  vcndantur  personis  conipetentibus,  ita  que  est  de  dominio  abbatis,  in  quo  turris 
quod    monasterium    percipiat    vendas    &  est  edificata,  débet  dominas   comes   dare 
impignorationcs  8c  acapita  &  censum  so-  competentem  emendam  eidem  abbati.  — 
litum    &    quartam    partem    inciirrimenti.  Preterea  dominus  comes,  in  redemptionem 
—  Si  vero  homines  ligii  abbatis  in  incur-  suorum  peccaminum,  douât  in  helemosi- 
rimentum  inciderint  vel  intestati  sine  he-  nam    Domino    Deo    &    monasterio    Beati 
rede   inortui  fuerint,  honor  vel   honores,  Michaelis   de   Galliaco    &   in    perpetuum 
quem  vel   quos  a  monasterio  sine   censu  remittit  albergam,  bladadam  &  omnia  alia 
tenebant,  ad  monasterium  sine  parte  ali-  jura,  que  habet  vel  habere  débet  in  villa  de 
cujus  revertantur.  Honores  vero  censua-  Montillio,  &  concedit  ut  homines  cjusdem 
les,  qui  ab  abbate  tenentur,  vendantur  ab  ville  présentes  &  futuri  possint  uti  libère 
abbate  eo  modo  quo  dictum  est  superius,  pascuis,  aqiiis,  nemoribus,  sicut  alii  homi- 
&  precium  inter  dominos  dividatur.  Fidan-  nés  domini  comitis.  Et  cum  ipss  haberet 
tie  quoque  &  justitie  &  clamores  famille  de   jure  in   monasterio  Galliaci    albergam 
ipsius  abbatis,  scilicet  clericoruni,  guber-  cum  viginti  equis,  in  heiemosinam  donat 
natorum  navium,  molendinariorum,  deci-  abbati  Se  eidem  monasterio  in  perpetuum 
niantium,  ortolanorum  &  omnium  illonim,  niedietatem    ejusdem   albergue,    &    ita   de 
qui  in  familia  ejusdem  abbatis  necessario  cetero  dictas  comes  habebit  in  dicto  mo- 
sunt,  erunt  intègre  ejusdem  abbatis  &  nio-  nastcrio  albergam  cum  decem  equitaturis 
nasterii  antedicti.  —  Item  dominus  comes  8:  equitantibus  tantum.  —  Proniisit  etiam 
restituethercdibusBernardi  Gastoill,  Atho-  dominus    comes    pro    se   &   successoribus 
nis  Raimundini,  Geraldi  Grimai,  Bernardi  suis,  quod  quotiens  abbas  in  eodem  nionas- 


""        q53  preuves  de  l'histoire  de  LANGUEDOC.  q54  — — 

An       ^  J    ^       An 

terio  mutatus  fuerit,  &  de  coiisilio  abbatis  GoiguHus,   Aitaldus    Pagamis    bostalarius      '^'" 

Casedei  &  couventus  Galliaci,  sicut  cou-  Casedei,  Guillelniiis  de  Bornazello  prier  ''.''■m'.'^' 

suetum  est,  institutus  veiiiet,  dictus  cornes  Saiicti  Roberti  de  Corniliano,  Radulphiis  col.3iio. 

in  capitule  dicii  nioiiasterii  Galliaci,  cuni  prior  de  Sancta  Liberala,  Guillelnuis  Ca- 

ipse  coiiies  primo  in  villa  Galliaci  venerit  pcUa,  Bernardus  Riidclli,  Guillelnuis  Miro, 

8i    abbas    Galliaci    presens    fuerit    Si    ab  nioiiachi;  Durantus  capellanus  Sancti  Mi- 

eodem  abbate  fuerit  requisitus,  &  in  capi-  chaelis  de  Galltaco,  Guillelnuis  Malestatga 

tulo  recognoscet  se  tcnere  in  feudum  ab  sacerdos,  Guillelnuis  de  Vallafo,  Marchus 

abbate  &  nionasterio  Galliaci  doniiniuni  &  Pontius  Guilaniar,  Bernardus  Coc,  Geral- 

jura  &  possessiones,  que  vel   quas   babet  dus   Rossclli,    Matfrediis,   Stephanus    Bi- 

in  villa  Galliaci    &    pertinentiis  ejus.  —  gO'"'''''?  Aniorauis,  Peirus  Anielii,  Ilainuin- 

Kos  igitur,  Ilainiundus,  Dei  gratia  cornes  dus  Garrigua,  Berengarius  de  Avariis  (?), 

Tolose,  &  Rainuindus,  abbas  &  conventus  Guigo  Mantafe,  Sicardus  Atamanni,   Rai- 

nionasterii  Galliaci,   compositiouem   pre-  mundus  de  Galliaco  &  Bernardus  de  Gal- 

dictam  %i  universa  prodicta  &  singula  per  liaco  nepos  ejus,  Berengarius  de  Galliaco, 

nos  &  successores  nostros  approbamus  &  Bertrandus    de    Galliaco,    Guillelmus    do 

confirmamus,  &  proniittimus  nos  inviola-  Galliaco,  Johannes  Rotberti  bajulus  abba- 

biliter  perpétue  servaturos.  Et  ut  perpe-  tis,  Bernardus  de  Penna,  Bernardus  Bego 

tuaiu     obtineant     firmitateni,     presenteni  juvenis,  Guillelmus    Rosselli,   Guillelnuis 

paginani  sigillorum  nostroruni  munimine  Duraiiti  de  Cornaboc,  Bernardus  Durauti 

roboranius.  —  Et  nos  Durantus,  Dei  gratia  nepos  ipsius,  Rainuindus  Boneti,  Bernar- 

cpiïcopus    Albiensis,    &    Geraldus,    abbas  dus  Borrelli,  Guillelnuis  Borrelli.  Actinn 

Casedei,   antedictam    compositiouem    ap-  apud  Galliacum,  in  domo  fornelli,  an  no 

probanuis    &    confirmamus    &    sigillorum  Incarnationis  dominice  M"cc"XXX°  primo, 

nostrorum  appositions  munimus,  instru-  lU  idus  octobris.  Jobannes  Aurioli,  domini 

menfo  qnoJ    incipit  :   In  noniine  sancte  &  comitis  Tolose  notarius,  ex  utraque  parte 

ind'ivldue    Trînhaùs,   anno   ab    Incarnatione  rogatus  scripsit. 


An 

I  23l 

>7 


Domîn'i   M°C°LXXV,  în  mense   januario,    & 

finit  Bermundus  qui  utrin,^ue  rogatus  scripsit, 
iii  sua  rémanente  tirniifate,  hiis  exceptis 

que    essent  contraria   buic  compositioni,  290.  L-C^Vll 

vel  possent  quantum  ad  banc  composilio- 

nem  prejudicium  domino  comitigenerare.  Extrait  de  quelques  actes  touchant 
—  Et  nos  R.,  Dei  gratia  abbas  Gallia-  les  comtes  de  Fûîx  6*  les  vicomtes 
censis,  &  conventus  ejusJem  monasterii,  de  Narbonne  '. 
quitamiis,  solvimus,  diffinimus  vobis  do- 
mino comiti  Tolosaiio  &  successoribus  I. -n  tOTUM  sit  cuncfis,  quod  nos  Rogerius 
vestris  iii  perpetuum,  quantum  ad  nos  &  iN  Bernardi,  Dei  gratia  cornes  de  Fox,  & 
successores  nostros  pertinct,  omnes  actio-  Rogeriusde  Fox  filius  nosferexuna  parte, 
lies,  petitiones  &  querelas  supradictas,  &  dominus  Rainuindus  Fulconis,  [Dei  gra-  iiivricr. 
salvis  &  retentis  nobis  universis  &  singu-  fia  vicecomes  Cardone],  &  domina  Terro- 
lis,  que  nobis  in  presonti  compositione  a  gia,  per  eandem  vicecomitissa  Cardonen- 
vobis  sunt  tradita  &  concessa.  —  Huic  sis,  &  Raimundus  do  Cardona  filius  noster 
compositioni  interfueriinf  testes  rogati  ex  alla  parte,  nos  omnes  pariter  supradicti 
dominus  Albertus,  abbas  Montisalbani,  per  nos  &  per  omnes  nostros,  facimus 
cujus  sigîllum  in  testimonium  appositum  compositiouem  &  compensationem  sive 
est  huic  carte,  &  Arnaldus  do  Monteacuto,  transactionem  de  illis  scilicet  exovariis. 
Guillelmonus  senescallus  Albigensis,  ma-  que  ego  Rogerius  de  Fox  debeo  accipeie 
gister  Guillelmus  priorGalliacensis,  domi-  in  mea  parte  per  Brunissendem,  filiam  do 
nus  Isarnus  de  Cambon  &:  Arnaldus  nepos 

ipsius,    Frotardus,    Amblardus    Vassallus,  ■  Chatcnu  de  Foix;  caisse  29.   [Doat,  vol.   17e, 

Guillelmus    de    Sancto     Jiiii-'.iio,    Prntius  t" 


10. i 


An 

123. 


9^^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


()l>0 


vohis  Rainnindo  Fulquoni  &  domine  Ter- 
rogie  uxoris  vestre,  &  de  illo  similiter  exo- 
vare,  qiiod  ego  Raiiiuindus  de  Cardoua 
debeo  accipere  iu  mea  parte  per  Esclar- 
niondam,  iiliam  de  vobis  comité  de  Fox, 


II.  In'  noHiine  Domini,  anno  Nativitatis 
ejusdem  M°cc°xxx°ir,  régnante  Ludovico 
rege,  x"  kalendas  februarii.  Pateat  iinivcr- 
sis  &  singiilis  presenteni  paginam  inspi- 
cientibus,  quod  nos  Aymericus,  Dei  gratia 


iixoreni  nieam.  Et  quia  nos  Rotgerius  Ber-      vicecomes  Narbone,  per  nos,  &c.  habito 


nardi  cornes  de  Fox  predictus  tenebamur 
in  presenti  persolvere  Esclarmonde  pre- 
dicte  filie  nostre  quingentas  marchas 
argent!  pro  sua  hereditate,  Si  vobis  Rai- 
mundo  de  Cardona  viro  suo  pro  vestro 
exovare,  &  nos  similiter  Raimundiis  Ful- 
quonis  &  domina  Terrogia  ex  altéra  parte 
tenebamur  persolvere  predicte  Briinis- 
sendi     filie    nostre    quingentas     marchas 


diligent!  consilio  domini  Mathei  de  Mal- 
liaco,  cognati  nostri,  &  proborum  homi- 
num  civitatis  &  burgi  Narbone,  promitti- 
mus  &  ex  pacto  firmissimo,  stipulatione 
interposita,  nos  astringimus  vobis  Ro- 
gerio  Bernardo,  Dei  providentia  comifi 
Fuxensi,  genero  nostro,  &  tibi  Ermen- 
gardi  dilecte  &  karissime  filie  nostre  uxori 
ejusdem,  quod  si  de  Aimerico  &  Amalrico 


argenîi  pro  sua  hereditate,  &  vobis  Rotge-  filiis    nostris  vel   ab   altero   ipsorum   sino 

rio  de  Fox  viro  suo  pro  vestro  exovare,  fit  Icgitimis   infautibus   decedere   contigerit, 

inter  nos  omnes  dictos  talis  compensatio  nonobstante  testaraento  vel  ultima  volun- 

Si  transactio   de  supradictis  exovariis  sub  tate  eorunidem  vel  cujuslibet,  infanti  ex 

liac  forma,  quod   ego   Rotgerius  de   Fox,  vobis  duobus  simul  progenito  damus  inter 

cum   assensu    &   voluntate    domini    patris  vivos,  laudamus  &  concedimus  in  perpe- 

nostrl  comitis  de  Fox,  per  me  &  per  meos  tuum    palacium    nostrum    Narbone,   cum 

remito   &  diffinio  supradictas   quingentas  toto     vicecomitatu   &    territorio    Narbo- 

marchas  argenti,  quas  accipere  debebam  in  nensi,  &   cum  omni    plenitudine,  altitu- 

exovare  per  Brunissendem  jamdictam  iixo-  dine,  auctoritate  &  jurisdictione  seniorivi 

rem    meam,  ipsos    dimitto  vobis,   domino  &  potestativi,  sicut  melius  &   plenius  ad 

Rairaundo  Fulchonis  &  domine  Terrogie  nos    &    antecessores    nostros    illa    omnia 

(k  vestris,  pro  hac  scilicet  ratione,  quiavos  spectasse  videntur  &  sicut  ipsis  jurisdic- 

.  omnes  nariter  supradicti  mihi  &  domino  tionibus  quoquo   tempore   sumus   usi 


Kd.orig. 

t.  m, 

col.  36i. 


Fox  filii  sui.  S.  Raimundi  Fulquonis.  S. 
domine  Terrogie  uxoris  sue.  S.  Raimundi 
de  Cardona.  S.  Esclarmonde  filie  comitis 
de  Fox.  Nos  omnes  qui  predicta  omnia 
laudamus  &  firmamus  &  testes  firmare 
rogamus.  S.  Rotgerii  de  Comenjo  coniitis 
de  Pailars.  S.  Guillelmi  de  Cardona.  S. 
Bernardi  de  Portella.  S.  Guillelmi  de  Cal- 
ders.  S.  Gaucerandi  de  Durg.  S.  Bernardi 
de  Aragail.  S.  Guillelmi  de  Fluvianq,  tes- 
tium.  Beringarius  de  Fonte,  publicus 
scriptor  Solsone,  qui  hec  scripsit  &  hoc 
signum  (îocus  signi)  apposuit. 


An 

12  32. 

s;t 

janvier. 


patri  meo  comiti  de  Fox  dimititis  &  diffi- 
nitis  nunc  &  semper  illas  quingentas  mar- 
chas argenti,  quas  tenebamur  persolvere 
Esclarmonde  sorori  mee,  de  me  Rotgorio, 
&  filie  comitis  de  Fox  patris  mei.  Et  ex 
altéra  parte  ego  Raimundus  de  Cardona 
(sequ'itur  similis  renunciatio).  Actum  est 
hoc  XIII  kalendas  martii,  anno  Domini 
ArcCXXX.  Sigtnum  Rotgerii  Bernardi 
Dei  gratia  comitis  de  Fox,  S.  Rotgerii  de      f'acere  deinceps  posse,  per  quod  predicta 


i!a 
quod  nullus  hères,  &c.  Verumtamen  si  jus 
aliquod  scriptum  vel  consuetudinarium 
contra  dictam  donationem  seu  concessio- 
nem  nobis  vel  alicui  e  nostris  compete- 
ret,  illi  juri  &  consuetudini  renuntiamus, 
&  expressim  legi  que  donationem  inter 
vivos  factam  dicit  ex  causa  ingratitudinis 
revocandam ,  sicque  nos  observaturos  & 
nuUatenus  contraventuros,  nec  fecisse  vel 


vel  aliqua  predictorum  minus  valeant,  tac- 
tis  corporaliter  sacrosanctis  Evangeliis, 
gratis  &  bona  fide  juramus.  Acta  sunt  hec 
solemniter  apud  Narbonam,  in  palatio 
ejusdem  domini  Aimerici,  vocatis  &  pro 
testibus  adhibitis  domino  Mathco  de  Mal- 
liaco  prenominato  &  Sicardo  vicecomite 
de  Lautrego,  &  Petro  Rogerio  de  Mira- 
pisce  &  Petro  de  Podio  &  Bernardo  de 
Duroforti   &  Raimundo   de    Savarduno  & 

'  Château   de  Foix,  caisse  zz.    [Do.it,  vol.   17c, 
f>  36.] 


An 

1X32 


957 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
1233 

scptcni- 


data,  de  cetero  fièrent  hostie  digne  & 
pure  &  munde,  que  per  Narbonensem  dio- 
cesini  impcrpetuum  darentur.  Uiide  cum 
tani  pia  illius  boni  viri  devotionis  inten- 
tio  quampiurimum  sit  laudanda  &  mérite 
commendanda,  qui  etiam,  secundum  quod 
intelleximus,  optimas  &  largas  elemosinas 
nionnsterio  vestro  contulit  imperpetuum 
duraturas,  &  secundum  sanctorum  patrum 
statuta  in  officiis  caritatis  primo  loco  illis 
teneamur  obnoxii,  a  quibus  constat  nos 
bénéficia  récépissé,  tum  propter  edificatio- 
nem  fidei  Christiane,  tum  propter  bonum 
exemplum  aliorum  amicorum  vestrorum, 
qui  hujusmodi  exemplo  ad  vestrum  amo- 
rem  &  beneficium  magis  ac  magis  ut  cre- 
dinius  attendantur,  tum  ne  propter  vos 
depereant  tôt  sacrificia  pro  ipsius  anima 
propter  hoc  imperpetuum  instituta,  tum 
propter  venerabilis  abbatis  vesfri  &  vestro- 
rum successionem,  tum  solo  ipsius  obtentu, 
qui  hoc  pro  [Dei]  intuitu  concessit  debuis- 
setis  facere,  si  debitam  reverentiam  velle- 
tis  considerare,  vestram,  quam  in  Domino 
sincera  caritate,  novit  Deus,  diligimus, 
devotionem  rogandoSc  requirimus  &  mo- 
nemus,  quathinus,  precum  nostrarum  8c 
mandati  obtentu,  predictum  statutum  te- 
neatis  &  efficaciter  imperpetuum  observe- 
tis.  Nos  etenim  volumus  &  authoritate 
presentium  litterarum  iirmiter  &  districto 
vobis  precipimus,  quathinus  ex  sola  carita- 
tis &  devotionis  gratia  &  ex  sola  iiberali- 
tate  &  pro  vestre  bone  famé  conserva- 
tione,  quia  abbas  vester  &  vos  promisistis, 
predictas  hostias,  ut  statutum  est,  facien- 
das  hilariter  donetis,  cum  ilarem  datorem 
diligat  Deus,  maxime  quia  jam  consueve- 
ratis  eas  dare  omnibus  petentibus  eas; 
vestram  in  parte  ista  in  Domino  commen- 
dantes  devotionem,  quia  magis  ad  hoc, 
secundum  quod  intelleximus,  ex  gratia 
quam  ex  debito  vultis  teneri.  Et  ideo  volu- 
mus &  rogamus,  quod  sine  aliquo  subjec- 
tate  &  consensu  abbatis  &  conventus  tionis  debito,  quo  clericis  veLaliis  non 
fecisse,  videlicet  quod  par  manus  mena-  tenearaini,  nisi  anime  illius  boni  viri,  cuj  us 
choruni  Fontisfrigidi,  elemosina  ad  hoc  anima  requiescat  in  pace,  predictum  statu- 
tum  hostiarum  tenere  &  complere  bona 


Berengario  de  Boutenaco  &  Rotberto  do 
Hesenvilla  militibus  omnibus  Se  Raimundo 
Bistano  &  Raimundo  de  Lacu  judice  dicti 
doniiiii  Aimerici,  &  GuilleliDO  Fabro  de 
civitate,  &  Guillelmo  Boneti  de  burgo,  &: 
magistro  Petro  Timberga  jurisperîto,  & 
Guillelmo  de  Pauliniano  scriptore.  Sed 
Guillelmus  Gasc,  publicus  Narbone  nofa- 
rius,  de  spécial!  mandate  sepedicti  domini 
hoc  scripsit. 

III.  In'  Christi  nomine.  Notum  sit  uni- 
versis,  quod  ego  Guillelmus  de  Monte- 
catano,  per  me,  &c.  confiteor,  &c.  me 
habuisse  &  récépissé  &  me  esse  bene 
paccatum  ad  totam  meam  voluntatem  a 
vobis  Rogerio  Bernardi,  Dei  gratia  comité 
Fuxensi,  de  omnibus  illis  xv"  sol.  Melgor. 
quos  mihi  dedistis  pro  Aimerico  de  Nar- 
bona  ratione  illius  exovarii,  quod  pre- 
dictus  Aimericus  de  Narbona  mihi  promi- 
sit  dare  cum  Margarita  uxore  mea,  filia  sua, 
temporo  nuptiarum.  Renuncians  scilicet 
exception!  non  numerate  pecunie  &  do- 
tis,  &c.  Quod  est  actum  idus  martii,  anno 
Domini  Aj.''cc°xxx''iir.  Sig.  Guillelmi  de 
Montecatano,  &c. 

IV.  Frater'  Guillelmus  dictus  abbas  Cis- 
terciensis,  dilectis  sibi  in  Christo  abbali  & 
conventui  Fontisfrigidi,  salutem,  &  since- 
ram  in  Domino  caritatem.  Intelleximus 
tam  ex  litteris  nobilis  viri  A.,  Dei  gratia 
vicecomitis  Narbonensis,  &  venerabilium 
consulnni  ejusdem  civitatis,  quam  ex  rela- 
tione  dilecti  filii  nostri  abbatis  vestri, 
nobilem  Johannem  Bistani,  bone  memorie 
civem  Narbone,  ex  pia  devotione  &  lauda- 
bili  iutentioiie,  ad  repellendam  &  confu- 
tandam  quorundam  malignorum  nequi- 
tiam,  qui  non  solum  latenter,  sed  etiam 
publiée  predicare  non  dubitant  panem 
illum,  qui  per  manus  immundas  mulierum 
ac  etiam  clericorum  tractatur,  in  corporc 
Christi  transmutari  non  posse,  quoddam 
statutum  in  vestro  luonasterio,  de  volun- 


■  Château  de  Foix,  caisse  29.    [Doat,  vol.   170, 

{"    02.] 

'   Archives    de    l'abbaye    de    Fonf»oide.    [Doat, 
Tol.  59,  ^234.] 


fide  permittatis  &  secure  &  efficaciter 
compleatis,  ne  duplicitatis  malum  in  vo- 
bis inveniatur  &  propter  hoc  niinistc- 
rium  vestrum  &  nostrum  vitupcretur,  ta- 


An 
1233 

Ed.orij;. 

t.  m, 

C01.3G3. 


An 
1233 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
1236 

i3 
janvier. 


9^9 

litcr  facientes  ut  devotioneni  vestram 
digue  comniendare  possimus,  &  nos  de 
devotis  erga  vos  &  doniiim  vestram  de- 
votiores  efficianiur,  Datuni  anno  Domini 
MCCXXXlil,  nieiise  septembris.  Suit  une 
lettre  du  même  Guillaume,  abbé  de  Citeaux, 
au  nom  du  chapitre  (général  de  Citeaux,  de  la 
même  année  &  du  même  mois,  pour  la  même 
affaire.  Le  tout  est  inséré  dans  un  acte  des 
abbé  &  couvent  de  Fontfroide,  acceptant  le 
legs  de  Jean  Bistan,  tout  en  protestant,  le 
V  février  1235  (il.  st.).  [A.  M.] 

V,  Iii  Qiristi  nomine.  Notum  sit,  qiiod 
ego  Rogeriiis  Beniardi,  cornes  Fuxi,  doiio 
sororeni  meam  Esclarimnidam  in  legalem 
uxorem  tibi  Bernardo  de  Alione,  &  seciim 
dono  tibi  atque  in  dotem  constituo  decem 
millia  soL  Mulgariensium ,  ita  quod  vos 
duo  simul  habeatis  &  teaeatis  iii  vitaves- 
tra,  quandiu  matrimouialiter  vixeritis,  & 


960 


299.  —  CCVIII 

Coutumes  des  nobles  de  la  vicomte 
de  Narhonne  ', 


r: 


N  anno  Nalivitatis  Christi  M^CCX-XX"!!", 
cge  Ludovico  régnante,  iv°idus  octo- 
bris.  Noverint  onines  presenteni  paginaiu 
inspecturi,  quod  milites  Narbone  &  pairie 
Narbonensis  accesserunt  ad  doniinujii  Ai- 
mericum,  Dei  gracia  viceconiileni  Nar- 
bonne,  postulantes  quod  ipse  doniinus 
Airnericus  facerot  redigi  iu  scriptis  con- 
suetudines,  quas  ipsi  milites  ab  anteccsso- 
ribus  ipsius  domini  Aimerici  habuerant  & 
eisdem  uti  consueverant,  îk  etiaiu  quod 
easdem  consuetudines  confirniaret,  ne  ali- 


defuerint  quales  predici,  &  tu,  Bernardus 
de  Alione,  sic  pervixeris  dictara  uxorem 
tuam,  demum  habeas  &  teneas  dictos  de- 
cem mille  solidos  in  onini  vita  tua,  &  post 
fineni  tuum  revertantur  libère  &  sine  im- 
pedimento  mihi  &  heredibus  nostris  co- 
mitibus.  Et  ego  Bernardus  de  Alione  & 
frater  meus  Arnaldus  de  So,  pro  predictis 
decem  millibus  solidis  Mulgariensibus,  de 
quibus  sumus  bene  paccati,  obligamus  tibi 
Rotgerio  Bernardo  comiti  &  dicte  uxori 
mee  Esclarmunde,  villas  de  Artiguis  &  de 
Médiane,  cum  hominibus  &  feniinis  ibi- 
dem presentibus  &  futuris,  campis,  vineis, 
&c.  Actum  est  hoc  idus  januarii,  régnante 
Ludoyco  rege  Francorum,  anno  ab  Incar- 
natione  Christi  m"cc°xxx°v''.  Rei  lui  jus 
testes  sunt  Pontius  de  Villanova  &  Isar- 
nus  Bernardi  &  Bertrandus  de  Bellopodio 
&  Petrus  Rogerius  de  Mirapisce  &  R. 
Sanctius  de  Rabato  &  Petrus  de  Mazero- 
lis.  Aymcricus  tabellio  publicus  Appamie 
cartam  istara  scripsit. 

'  Château  de  Foix,  caisse  10.   [Dont,  vol.  170, 

r  67.] 


doniinus  Airnericus  predictus,  inquir.itis 
consuetudinibus,  quas  predicti  milites  & 
antecessores  sui  habebant  &  quibus  con- 
sueverant uti  cum  ipso  domino  Aimerico 
&  antecessoribus  suis,  habito  consilio  & 
tractatu  de  eisdem  cum  consiliariis  suis, 
Petro  Gairaldi  sacrista  Sancti  Pauli,  Ber- 
nardo Udalardi,  Guillernio  de  Albaribus, 
Guillernio  Boiieti,  Aimerico  Palerii,  Rai- 
mundo  de  Lacu  judice,  &  Bernardo  de 
Sancto  Stéphane  vicario  &  aliis,  consuetu- 
dines predictas  fecit  redigi  in  scriptis  & 
confirmavit,  ne  aliqua  dubietas  in  curia 
vel  extra  de  cetero  oriretur.  Que  siquiJcm 
consuetudines  taies  sunt. 

L  Si  aliquis  miles  Narbone  vel  Narbo- 
nensis  patrie  in  curia  domini  Aimerici 
conventus  fuerit  &  convictus  de  aliqua 
causa  reali  vel  personali,  exceptis  injuriis 
&  criminibus,  non  det  pro  justitia  nisi  lx 
solidos  Narbonenses.  Verumtanien  si  que- 
rinionia  f'acta  fuerit  de  summa  IX  librariim 
&  infra,  tenetur  tantum  dare  tertiam  par- 
tein,  salvo  quod  curia  semper  potest  remit- 
tere  inde.  —  H.  Item  si  miles  de  districlu 
vicccomitis  alium  niilitem  de  eodcin   dis- 


An 
1212 


post  fuveiii  vestrum  remaneant  infantibus  quis  error  vel  dubietas  possit  oriri,  &  cpiod 
vestris  communibus,  ex  vobis  duobus  nalis  semper  absque  onini  questione  clare  & 
&  procreatis.  Si  vero  infantes  vobis  duobus      manifeste  apparerent  &  starent.   Ideoc(ue 


l-.d.on». 

I.  III, 
(.■OI.30J. 


'  Registre  des   archives   de    la  vicomié  de  Nar- 
honne. [Doat,  vol.  .^8,  f"  J4.] 


An 

1232 


961 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


96: 


An 

1232 


h'J.orîq 


trictii  habeat  odio  &  ipsuni  alicubi  Iiac  t!e  mansata  in  doteiii  vel  alio  modo  filie  sue, 
causa  ce])it,  doiiiiniis  vicecoiiies  ipsum  cap-  iiisi  de  voliintate  doniiiii  sui,  &  si  fecerit, 
tuni  recuperare  débet  &  potest,  &  si  miles  doniiaiis  suiis  potest  bec  revocare  pro 
qui  alium  cepit  de  illo  capto  in  aliquo  voluntate  sua,  nullo  judicc  requisito.  — 
conqueratur,  vicecomes  débet  eos  audire  XL  Item  si  filie  hominum  vicecomitis  Nai- 
&  causam  illam  determinare.  —  III.  Item  boue  collocate  fuerint  in  matrimonio  cuni 
si  aliquis  conquestus  fucrit  de  aliquo  ho-  hominibus  militum  feudalium  ejusdem  vi- 
mine  militis,dominus  suus  potest  extrahere  cecomitis,  quamvis  non  fuerint  redempte 
eum  de  curia  &  tenetur  pro  eo  curie,  —  a  vicecomite  vel  ejus  bajulo,  debent  esse 
IV.  Et  si  ille  Homo  alios  fidejussores  dede-  proprie  semper  illius  militis  cujus  maritus 
rit,  illi  fidejussores  omnino  sint  absoluti,  erit,  nisi  forte  cum  universali  mansata  ve- 
&  hec  consuetudo  locum  habeat,  exceptis  nerit  ad  maritum;  tune  enim  illa  mulier 
criminibus  que  irrogant  penam  sangui-  remanet  vicecomiti  cum  mansata  sua,  & 
nis.  —  V.  Verum  si  homo  ille,  quem  ex-  in  hoc  ultimo  casu,  infantes  ex  illo  matri- 
traxerit  dominus  ejus  de  curia,  arripuerit  monio  nati  dividantur  inter  vicecomitem 
fugam,  tenetur  dominus  ejus  dare  curie  &  illum  militem,  cujus  homo  ille  erit.  — 
niobilia  illius  honiinis  tantum,  sed  non  XII.  Item  si  miles  vel  filius  militis,  vel 
honorem  neque  aliquid  de  mansata.  —  alius  qui  sit  de  génère  quod  vulgaritcr 
VI.  Item  si  causa  ventilatur  inter  milites  dicitur  de  parage ,  equitans  vel  tenens 
vel  militem  &  alium  hominem,  &  dominus  aliquam  equitaturam,  aliquis  non  débet 
Âimericus  vel  ejus  officiales  exierint  extra  ei  auferre  equitaturam  vel  pignora  vel 
Narbonam  ad  audiendam  causam  illam,  accipere  ad  lora,  &  si  fecerit,  puniatur 
vicecomes  vel  officiales  ejus  debent  divi-  pecuniariter  ad  cognitionem  curie.'  — 
dere  socios  suos  inter  partes,  &  salarium  XIII.  Item  si  aliquis  conqueratur  de  mi- 
quod  débet  dari  judici  débet  sumi  a  parti-  lite  vel  de  alio  de  génère  militis,  ante-  coi.  304. 
bus  moderate,  &  nihil  aliud  débet  exigera  quam  miles  vel  alius  de  génère  ejus  prestet 
dominus  vicecomes  vel  officiales  ejus  ra-  curie  cautionem,  curia  débet  ipsi  niiliti 
tione  expensarum.  —  VII.  Item  quilibet  vel  alii  de  ejus  génère  dicere  querimo- 
castellanus  vel  quilibet  alius  miles  habens  niam,  de  qua  conquerens  conqueritur.  — 
jurisdictionem  in  castris,  habeat  omnes  XIV.  Item  si  miles  dotaverit  filiam  suam, 
justitias  omnium  habitantium  in  suis  cas-  vel  filius  militis  sororem  suam,  defuncto 
tris  habentium  domicilium  ibi,  sive  sint  pâtre,  ipsa  postea  nihil  exigere  possit  de 
milites  sive  burgenses  sive  rurales,  &  te-  bonis  paternis  vel  maternis  vel  fraternis, 
neantur  facere  jus  omni  conquerenti  de  nisi  forte  pater  vel  mater  sua  ei  dederit 
qualibet  querimoiiia  in  curia  &  in  manu  vel  reliquerit  in  ultima  voluntate  plus 
dominorum  illarum  villarum  sive  Castro-  quam  datum  fuerit  sibi  in  dotej  tune  enini 
rum,  exceptis  judiciis  sahguinum  &  adulte-  illud  residuum  possit  petere.  —  XV.  Item 
rii,  nisi  forte  fuerint  milites  qui  teneaiit  in  si  aliqua  filia  militis  voluntate  sua,  sine 
feudum  illud  quod  habent  in  castris  a  vice-  consilio  patris,  duxerit  virum  infra  xx  an- 
comite;  illi  vero  teneantur  respondere  in  nos,  pater  potest  exheredare  eam,  ultra 
curia  vicecomitis,  nisi  illi  teneant  doniici-  veroxxannos  non  puniatur.  —  XVI.  Item 
lium  in  quo  morantur  a  domino  illius  cas-  si  aliquis  miles  in  testamento  suo  relique- 
tri.  —  VIII.  Item  si  questio  vertatur  inter  rit  filium  suum  pro  clerico  vel  pro  mona- 
dominum  vicecomitem  Narbone  &  aiiquem  cho  vel  alicui  religioso  loco,  non  possit 
militem  ejus  feudatariiim,  ipse  vicecomes  plus  petere  ille  filius,  nisi  illud  quod  pater 
débet  ei  statuere  judices  sine  omni  suspi-  ei  donaverit  vel  diniiserit  in  testamento 
cione.  —  IX.  Item  omuia  lucra  sive  bona  vel  alio  modo.  —  XVII.  Item  si  aliquis  fi- 
que  acquirunt  homines  militum,  postquam  lius  militis  de  sua  propria  voluntate  &  sine 
illa  lucra  sive  bona  pervenerint  ad  heredes  voluntate  patris  vel  matris  aliquam  reli- 
eorum,  censeantur  de  mansata.  —  X.  Item  gionem  intraverit  vel  ordinem  clericalem 
si  aliquis  homo  de  mansata  maritaverit  fi-  receperit,  non  possit  plus  petere,  nisi  illud 
liara   suam,    non    potest   dare   aliquid    de  quod  pater  vel   mater  ei  dederit  v«l  reli- 


#» 


vm. 


3i 


—^  963  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC,  964  " ^ 

"'  ^     querit   in   sua    ultima  voluntate  vel   alio  terram  nostram  &  siibditorum   nostronim 

modo.  —  XVIII.  Item  si  honio  alicujus  mi-  purgemus    heretica   pravitate,   &    ad    hoc 

litis  per  judicium   curie  vicecomitis  cor-  tam  curiose  quam  iideliter  intendere  pro- 

poralem  justiciam  receperit,  predicta  curia  ponamus,  statiiimus   ut  in    persequendis, 

non  débet  vel  potest  aliquid  accipere  de  iiujuirendis,  capiendis  &  puniendis  hereti- 

bonis  suis,  tamen  licitum  est  homini   illi  cis  omnes  barones,  milites,  baillivi  &  ceferi 

redimere  sanguinem  suum  de  suo  mobili.  homines  nostri  curam  vigilem  &  soUicitu- 

Has    vero  consuetudines    &  alias,  quas  dinem  adhibeant  diligentem,  sicut  in  pacc 

habuistis  cum  antecessoribus  nostris,  nos  facta  Parisius   a   nobis  est  promissum.  — 

Aimericus,  Dei  gratia  vicecoraes  Narbone  Item  statuimus  ut  sine  dilatione  fiât  Icgi- 

predictus,   per  nos   &   omnes   heredes   &  tima  inquisitio  contra  illos,  qui  persequ- 

successores  nostros,  vobis  omnibus  militi-  tores  hereticorum  interfecerunt  vel  forte, 

bus  Narbone  &  patrie  Narbonensis  ik  suc-  quod   absit,  interficerent   in   futurum,   Si 

cessoribus  vestris    laudamus   &  confirma-  contra  omnes  villas  &  homines  ferre  nosire 

mus    firmas    &    in    perpetuum   valituras.  ac  nostri  disfrictus,  qui  illorum  interfec- 

Acta  sunt  hec  in  presentia  &  testimonio  tioni  consenserunt  vel  forte  consentirent 

Berengarii  de  Boltenaco,  Pétri  Raimiindi  in  futurum,  &  de  omnibus  illis,  lani  homi- 

de  Montebruno,  Bernardi  de  Rocacorua,  nibus  quam  villis,  débita  justicia  fiât.  F.t 

Raimundi  de  Lacu,  Bernardi  Udalardi  Es-  hoc  tam  per  nos  quam  per  barones  &  balli- 

samene,  Pétri  Amandi    raercatoris,  Guil-  vos  nostros  fideliter  volumus  observari.  — . 

lelmi  de  Olonzaco  &  Guillelmi  de  Pauli-  Item  statuimus,  quod,  ubicumque  in  terra 

iiiano   publici  Narbone  notarii,  qui  fecit  nostra  seu  in  districtu  nostro  herefici  in- 

notam    huj-cis    instrumenti.    Post    mortem  venti  fuerint,  in  civitatibus,  castris  &  \il- 

ejusdem  Guillelmi  de  Pauliniano,  ego  Rai-  lis,  intus  vel  extra  in  tsnimentis,  homines 

mundus  Catalan! ,  scriptor  Narbone,  hoc  illius  civitatis,  ville  sive  castrî,  in  qua  vel 

presens  instrumentum  sumpsi  &  scripsi.  in  quo  sive  in  cujus  tenimento  inventi  fue- 
rint, solvant  marchas  illis  qui  hereticos  ce- 
perint,  scilicet  pro  singulis  hereticis  mnr- 
cham  unam.  —  Item  statuimus  ut  senescalli 

9,p^-,  vel  ballivi  suspecti  in  fide  non  instituan- 

tur,  &  si  forte  eos  institui  contigerit,  sine 

dilatione  removeantur.  —  Item  statuimus 

Statuts  du  comte  de  Toulouse  contre  ^^^j  ^^^,^^  Jq^^s^  i,^  q„ib„s  a  temporc 

les  hérétiques  '.  pacis  facte  Parisius  vivus   inventus  fuerit 


An 
1233 


vel  sepultus  hereticus  vel  in  eis  predica- 

IN  nomine  sancte  &  individue  Trinitatis.  verit,  sciente  &  consentiente  domino  do- 

Ad   exaltationem  fidei  Christiane,  &  ad  mus,  existente  légitime  etatis,  diruantur, 

extirpandam  hereticam   p.ravitatem,  &  ad  &  bona  omnia  tune  ibidem  inhabitantiuni 

conservationem  pa&is,  &  ad  bonum  statum  confiscentur,    nisi    suam    innocentiam    & 

terre   tocius    conservandum    &   in  melius  justam  ignerantiam  probare  poterunt  ma- 

reformandum,  nos  Raimundus,  Dei  gratia  nifeste,  &  ipsi  inhabitantes  nichilominus 

comes  Tholose,  deconsilio  &  assensu  epi-  capiantur  pena  légitima  puniendi.  Et  om- 

scoporum  &  aliorum  prelatorum,  comitum  nés  cabane  suspecte,  acommuni  castrorum 

8t  baronum,  militum  &  plurium  aliorum  habitatione  remote,  &  spelunce  infortiate 

virorum  prudentium  terre  nostre,  matura  &  clusella  in   locis  suspectis  &  diffamalis 

deliberatione    habita    &    diligent!    studio  destruantur  vel  obfurentur,  nullusque  de 

précédente,  lux  statuta  salubria  in  teira  cetero  in  predictis  locis  taies  audeat  facere- 

nostra  &  nostrorum   duximus   ordinanda.  mansiones  aut  in  eisd-em  habitare.  In  qui- 

—  Cum  si(  de  nositro  firmo  proposito,  ut  bus  si  quis  fuerit  de]irehensus  post  edictum 

nostrum,  omnia  ipsius  mobiiia  confiscen- 

'  Trésor   des    chartes,   J.    3o6;    Toulouse,    III,  tur.   Domini   vero    castrorum,   in    quorum 

n.  66;  originah  — Teiilet,  Layettes,  t.  2,  p.  248.  dominio  post  edlctum  nostrum  taies  man- 


An 
1233 


96J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


sioiies  coiitigerit  iiiveniri,  in  viginti  quia- 
qiie  libris  Tholosauarum  puniantur.  — 
Item  statuimus  quod  omnes  hereditates 
eorum,  qui  hereticos  se  fecerunt  vel  fa- 
cieiit   in   futiinim,   confiscentur   &  ôccii- 


966 

de  reconciliatione  sua  lifteras  testimonia- 
les osteiiderint  vel  alias  per  personas  ca- 
tholicas  &  hoiiestas  illud  probaverint, 
confiscentur,  &  etiamsi  de  reconciliatione 
constiterit.    si    cruces,    super    hoc   a   suo 


pentiir,  sic  quod  ad  liberos  eoruni  vel  ad  episcopo  ammoniti  ad  portandum,  non  as- 

alios  successores,  qui  ab  intestato  eis  debc-  sumpserint  aut  assumptas  auctoritate  sua 

rent  succédera,  si  fuissent  ortodoxe  fidei,  deposuerint  aut  efiani,  cum  exterius  super 

per  vendilionem  aut  donationeni  aut  alio  vestes  ex  utraque  parte  pectoris  anterius 

modo   bona   predicta   non  valeant  pervc-  proniinentes   portare   debeant,  eas  celare 

nire.   Et  si  talibus  bona   predicta   reddila  intra  vestes  deprehensi  fuerint,  pena  simili 


fuerint  vel  ab  eis  aliter  detinerentur,  nb 
ipsis  penitus  auferantur.  Domus  autem 
illorum,  qui  a  tempore  dicte  pacis  here- 
tici  facti   sunt  vel    de   cetero  fient,   t[uas 


puniantur.  Et  etiam,  sive  bona  habuerint 
sive  non,  ad  hoc  modo  debito  compellan- 
tur.  —  Item  statuimus,  quia  iiitelleximus 
quod  credentes  hereticorum,  cum  propo- 


jpsi  eo  tempore  inhabitabant,  sine  omni  nunt  se  facere  secUudum  eorum  ritum  de- 
misericordia  destruantur.  —  Item  statui-  testabilem  hereticos  perfectos,  ante  per 
mus  quod  omnes,  qui  villas  vel  domos  vel      precedens  tempus  possessiones  suas  &  he- 


clusella  vel  nemora  inquisitoribus  here- 
ticorum prohibuerint,  vel  hereticos  in- 
ventos  defeiideriut,  vel  captos  abstulerint, 
vel  ipsis  inquisitoribus  auxilium  incapien- 
dis  hercticis  prestare  noluerint,  cum  ab 
ipsis  inde  fuerint  requisiti,  vel  clamanti- 


reditates  in  fraudem  fisci  vendunt  vel  do- 
nant  aut  pignori  obligant  vel  modis  aliis 
aliénant,  hujusmodi  contractibus  in  irri- 
tum  revocatis  non  obstantibus,  predicta 
bona  occupentur,  si  consideratis  circuni- 
stantiis  dictorum  contractuum  &  ipsorum 


bus  non  succurrerint,  vel  in  custodiendis  contrahentium  nobis  visum  fuerit  eos,  in 

quosceperint  auxilium  non  ministraveriiit  quos  dicta  bona  translata  fuerint,  fraudis 

postulatum,  aut  in  commenda  sua  receptos  participes  extitisse.  —  Item  quia  intellexi- 

permiserint   abire,   maxime    si   fuerint  de  mus,  quod  credentes.  hereticorum  quidcm 

heresi  suspecii  &  taies  qui  potestatem  ha-  sub  specie   mercature  vel  peregrinationis 

béant   custodire,    per   omnium    bonorum  transferunt  se  ad  hereticos,  ut  sub  tali  ab- 

suorum  confiscationem  puniantur  &  nichil-  sentia  éludant  fiscum  &  ei  subtrahant  bona 

ominus  per  senfentiam  eorum  aliis  ponis  sua,  si  coram  episcopo  loci,  qui  super  hoc 

legitimis  subjiciantur.  —   Item  statuimus  propinquos  vel  eos   qui   bona   hujusmodi 

quod,  si  de  heresi  suspecti  fuerint  inventi,  absentium  tenant  monuerit  &  requisierit, 

jurent  fidem  catholicam,  omn«m   heresim  &   ab    eisdem    propinquis   vel    tenentibus 

abjurantes.  Et  si  fidem  catholicam  jurare  bona  eorum   infra  annum,  computandum 

noluerint  &  heresim  abjurare,  pena  con-  a  tempore    monitionis    ejusdem   episcopi, 

tra  hereticos  édita  puniantur.  Si  vero  post  probatum    non    fuerit    légitime   illos   ab- 

sacramentum  prestitum  receptatores,  fau-  sentes  justa  causa  vel  rationabili  abfuisse 

tores,  consiliator.es  hereticorum  vel  in  ali-  &  etiam  tune  abesse,  statuimus  ut,  si  alias 

ijuo  cum  ipsis  scienter   particiiiantes   in-  suspecti    de    heresi    fuerint,   contra    ipsos 

venti  fuerint,  pena  consimili  teneantur. —  tamquam   contra  hereticos  presumatur  & 

Item  statuimus  quod,  si  quis  post  niortem  eorum  bona  confiscentur.  Si  vero  ipsi  vel 

detectus   fuerit  fuisse  hereticus  &  coram  successores  eorum  vel  qui  bona  eorum  te- 

episcopo    loci    probatum    fuerit   légitime,  nent,    post    confiscationem    bonorum   vel 

bona  illius  omnia  confiscentur,  &  domus  ante,  justam  &  probabilem  causam  sue  ab- 

eorum,  qui  post  pace-ni  Parisius  factam  he-  sentie  ultra  predictum  tempus  probare  po- 

retici  facti  sunt  vel  in  posterum  fient,  in  tuerint,  bona  eis  légitime  relinquantur  vel 

quibus  habitabant  vel  habitabunt,  diruan-  restituantur.  —  Item  quia  nolumus  quod  iji 

tur. —  Item  statuimus  quod  bona  eorum  terra  nostraclaves  Ecclesie  contempnanfur, 

qui  fuerunt  heretici  vestiti,  licet  sponte  ab  statuimus  ut,  si  quis  in  excommunicatioiie 

hereticorum  recesserint  observancia,  nisi  per  annum  contumaciter  permanserit,  per 


An 
1233 


"^  967                        PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  968  ~^ 

'^  occupationem  boiioium  redire  ad  sinum  terciensis  offeudat  in  aliqiio,  in  rébus  vel  '^ 
matris  Ecclesie  compellatur,  sicut  in  jiace  in  personis,  palani  vel  occulte.  Quod  si 
facta  Parisius  pleuius  continetur.  —  Item  quis  contra  hoc  fecerit,  bona  ipsius  occu- 
Statuimus,  ut  tranquillitas  pacis  in  terra  pentur,  de  quibus  passis  danipna  plenarie 
nostra  plene  &  inviolabiliter  observetur,  &  satisfiat,  &  persona  ipsius  animadversione 
quod  ruptarii,  faiditi,  predoues,  latrunculi  débita  puniatur,  volentes  &  mandantes 
&  stratores  de  tota  terra  nostra  expellan-  contra  bujusmodi  malelicos  diligentem  ac 
tur  &  receptatores  eorumdem  animadver-  pervigilem  celeremque  inquisicionem  fieri, 
sione  débita  puniantur.  —  Item  statuimus  non  observata  nimia  juris  subtilitate,  & 
qiiod  quicumque  pacem  de  cetero  violave-  reperti  seu  convicti  in  bujusmodi  maleii- 
rit,  si  monitus  a  nobis  vel  per  certum  ciis,  prout  culpe  enormitas  exegerit,  pu- 
nuncium  nostrum  non  emendaverit  inf'ra  niantur,  ut  alii  exemple  perterriti  contra 
terminum  sibi  assignatum,  omnia  bona  domos  religiosas  delicta  similia  committere 
ipsius  occupentur.  Nos  enim  bona  illa,  perhorrescaiit.  —  Item  statuimus  ne  baro- 
que a  nobis  tenebunt,  occupabimus,  &  nés,  milites  &  alii  homines  nostri  abbatias, 
episcopos  &  prelatos  terre  nostre  in  feo-  grangias  &  alias  domos  religiosas  nimia 
dis  eorum  occupandis  similiter  juvabimus  importunitate  albergandi  opprimere  pre- 
bona  fide,  cum  ab  eis  fuerimus  requisiti.  sumant.  Et  si  quis  contra  voluntatem  cus- 
Que  bona  tamdiu  teneantur,  quousque  de  todum  nostrorum,  quos  in  singulis  domi- 
fractura  &  dampnis  datis  sit  nobis  &  damp-  bus  ad  requisicionem  eorum  ponemus  ibi 
iium  passis  plenarie  satisfactum;  &  per-  continue  moraturos,  qui,  jurati  nobis  mi-  ' 
sona  violatoris  pacis  nichilominus  animad-  nisterio  suo,  auctoritate  nostra  bujusmodi 
versi^ne  débita  puniatur.  Et  quicumquo  albergatores  repriment  importunes,  do- 
pacis  violatorem  receptaverit  in  castro  vel  mos  predicfas  albergaverit,  quilibet  equcs 
in  domo  vel  in  villa  cum  ipsa  preda  vel  in  quinque  solidos  Tholosanos  8c  pedes 
sine  preda,  etiam  postquam  ei  tuerit  de-  in  duobus  solidis  puniatur,  volentes  ut 
nuntiatura,  vel  ei  arma  vel  equitaturam  vel  custodes  bujusmodi  transgressores  sub  ju- 
alia  necessaria  ministraverit,  vel  eidem  ramento  prestito  denuncient  nominatim, 
predam  aut  aliam  capturam  p.reparaverit  &c  —  Item  quia,  sicut  intelleximus,  tanta  est 
macbinatus  iuerit,pena  simili  puniatur. —  quorunidam  malignifas  &  insolentia,  quod, 
Item  statuimus  quod  occulta  &  clandes-  licet  ipsi  latrones  foveant  &  raptores,  ne- 
tina  maleiicia  de  communitate  civitatum,  quaquam  a  vicinis  suis,  qui  bene  noverunt 
castrorum  &  villarum,  in  quibus  seu  in  eos,  istud  eis  manifeste  improperfiri  au- 
eorum  tenimentis  fuerint  perpetrata  de  doant  aut  opponi,  ne  forte  illorum  in  se 
nocte  vel  de  die  occulte,  sive  per  incen-  iras  exacuant  spéciales,  nos,  illorum  mali- 
dium,  sive  per  incisionem  arborum  aut  ciam  reprimendam  ducentes  studio  caii- 
vinearum  vel  segetum,  vel  occisionem  ani-  tiori,  statuimus  quod,  cum  contra  aliquem 
nialium,  vel  effusionem  liquidorum,  vel  baronem,  militeni  aut  quemlibet  alium  pu- 
dispersionem  aridorum,  aut  alio  modo,  blica  laboraverit  fama,  quod  ipse  sit  reccp- 
exceptis  furtis,  dampna  passis  resarciantur,  tor  aut  guidator  aut  adjutor  vel  consiliator 
dampni  estimatione  declaranda  per  sacra-  latronum  aut  predonum  aut  aliorum  male- 
mentum  illius,  qui  passus  est  dampnum,  ficorum,  de  quorum  soient  maleficiis  ali- 
taxatione  légitima  précédente.  Per  hoc  quando  recipere  portiones,  contra  taies 
enim  8c  voluntas  nocendi  plurimum  refre-  inquisicio  fiât,  8c  si  probatum  fuerit  legi- 
nabitur,  8c  cujuslibet  loci  universitas  ma-  time  contra  ipsos,  tamquam  convicti  de  ma- 
jori  sollicitudine  taies  maleficos  perseque-  leficiis,  pena  contra  pacis  violatores  édita 
tur.  Quare  [volumus]  quod  super  bujus-  puniantur.  —  Item  statuimus  ne  aliquis 
■modi  maleficis  iiat  inquisicio  diligens  sine  auctoritate  propria  audeat  pignorare  vel 
mora,  8c  reperti  pena  violatorum  pacis  8c  marcham  facere,  &c  si  quis  contra  fecerit, 
aliis  pénis  legitimis  puniantur.  —  Item  sta-  compellatur  incontinenti  restituere  pig- 
tuimus,  ut  nullus  sit  tante  tenieritatis  quod  nus  &  resarcire  dampnum  pignorato,  quod 
domos  religiosas  8c  precipue  ordinis  Cis-  sacramento  pignorati  declaretur,  taxatione 


An 
ii33 


969 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


970 


légitima  précédente.  —  Item  statiiimus  ne  necessaria,  proiit  talibus  convenit,  minis- 

in    tota    terra   nostra   &    nostrorum    nova  trantes.  Alioquin  noveritis  nos  venerabili 

instituantur  pedagia,  &  omnia  a  triginta  fratri    nostro    Narbonensi    archiepiscopo 

annis    instituta    removeantur.  Hec  autcm  nostris  dédisse  litteris  in  mandntis,  ut  vos 

omnia  premissa  statuta  facimus  sine  pre-  ad  id  auctoritate  nostra,  sublato  cujuslibet 

judicio  régis  &  Ecclesie  &  salva  Parisiensi  appellationis  impediniento,  conipellat.  Da- 

pace  iii  omnibus.  Acta  siint  hec  Tiiolose,  tuni  Laterani,  vu  liai,  maii,  pontificatus 

XII  kalendas  maii,anno  Domini  M''CC°XXX"'  nostri  anno  vu. 
tertio.  Et  ut  hec  predicta  semper  inviolabi- 

liter  observentur  &  robiir  habeant  plenis-  ~      ^           . 
sime  firmitatis,  presentem  paginam  sigilli 

nostri  munimine  fecimus  roborari.  So"". 


An 
ii3j 


KJ.orig, 

t.  III. 
col.  3(ib, 


3oi.  —  CCIX 

Lettre  du  pape  Grégoire  IX  touchant 
les  hérétiques  de  la  province'. 


li  avril 


lîd.ori^.    x-^  REGORIUS  episcopus  servus  servorum 
coi.3ô.'i.    VJ  Dei,  venerabilibus  fratribus  universis 

suffraganeis  ecclesie  Narboncnsis,  salutem 

An  &  apostolicam  benedictionem.  Ad  capien- 
ii33  j_.,5  vulpes  parvulas,  hereficos  videlicet  qui 
moliuntnr  in  diocesibus  vestris  lortuosis 
anfractibus  vineam  Domini  demoliri,  8c 
penitus  eliminandos,  ipsa  suscepti  cura  rc- 
giminis  nos  hortatur.  Ad  nostram  siquidem 
audientiani  noveritis  pervenisse,  quod  qui- 
dam heretici  in  vestris  diocesibus  consti- 
tuti,  qui  melu  mortis  falso  ad  catholicam 
ecclesiam  revertentes,  necnon  &  plures  alii 
de  heretica  pravitate  convicti,  ad  errorem 
pravitatis  ejusdem,  quem  a  se  abdicasso 
penitus  videbantur,  ut  gravius  sciiidereva- 
leant  catholicam  unitalem,  sepius  rever- 
tuntur.  Ne  igitur  per  talcs  sub  falsa  cou- 
versionis  specie  catholice  fidei  professores 
perniciosius  corrumpi  contingat,  univer- 
sitati  vestre  per  apostolica  scripta  preci- 
piendo  mandamus,  quatinus  hujusiiiodi 
pestilentes,  postquam  de  pravitate  fucrint 
jamdicta  convicti,  si  aliter  puniti  non 
fuerint,  ita  quod  quilibct  vestrum  in  sua 
diocesi,  ut  ipsis  det  vexatio  intellectum, 
in  perpetuo  carcere  retrudatis,  de  bonis 
ipsorum,  si  qua  fbrtassis  habenf,  sibi  vite 

'Archive!  de  l'inquisition  deCarca;sonnc.  [Dont, 
toi.  3i,  f  27.] 


destitution  à  Bérenger  de   Ciuix 
6*  à  sa  femme  '. 

LUDOVicus,  Dei  gratia  Francie  rex,  di- 
lecfo  ik  fideli  suo  Odoni  Coco,  senes- 
callo  Carcassone,  salutem  &  dilectionem. 
Noveritis  quod,  ad  prcces  dilecti  &  fidelis 
nostri  Gaufridi  de  Faugeriis,  Berengario 
de  Caucio  latori  presentium  &  ejus  uxori, 
sorori  dicti  Gaufridi,  concessimus  medieta- 
tem  terre  sue  usque  ad  quadraginta  libras 
tenendam,  quamdiii  nobis  placuerit,  prop- 
fer  victum  dicte  uxoris  sue.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus  eidem  Berengario  & 
uxori  sue  predicte  dictam  medietatem  terre 
sue  usque  ad  summam  predictam  delibe- 
rari  faciatis.  Actum  Parisius,  anno  Domini 
M"cc''XKX"iii'',  meuse  octobri. 


3o3. 

Promesse  de  l'évèque  d'Àgen  au  sujet 
de  la  monnaie  de  cette  ville  ^. 

RADULFUS,  Dei  gracia  Agennensis  epi- 
scopus, universis  Christi  fidelibus  pré- 
sentes lit  teras  inspec  tu  ris,  salutem  in  salu  lis 
auctore.  Universitali  vestre  volunuis  iiino- 
tescat  presencium  testimonio  litterarum, 
nos  ad    preces   &   communem    instanciam 

'  Lntin  9  99(5,  p.  3^. 

'  Originnl  scellé,  archives  miin'icip.ilcs  d'Agen, 
AA,  I.  —  Magen  &  Tholin,  Chartes  de  la  vilU 
d'Agen,  pp.  3i,  3?,  n.  XMV. 


An 

\^'S^ 

octobre 


An 

[234 

5 
fCvritr. 


An 
1234 


971 


PREUVES  DE  L'FHSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


972 


i:d .  ori  g . 

1. 111, 

col.3(i5. 


An 
I  234 

février. 


civiiim  Agennensium,  necnon  Si  baronum  controversiis  &  coiitentionil)us   s^pradic- 

ac   niilitum   in  Agennensi    diocesi  consti-  tis,  in  hujiis  rei  testrmoniiim  atque  robiir 

tutonim,  monetani   nostram  Arnaldensem,  prefatis  rcgi  &    regine    présentes   litteras 

qnanidiu  in  ista  prelatione  vixerimus,  con-  concedentes  sigillorum   nostrorum    niuni- 

firmasse,  videlicet  tali  modo  quod  nos  die-  mine  roboratas.  Actum  anno  &  die  quibus 

tam  monetam   tenere   debennis   in    eodem  supra. 

légitime  statu  quo  débet  esse  quamdiuvixe-  II.  K.  Dei  '  gratia  cornes  Tholose,  om- 

rinnis  in  ista  prelatione.  Et  ipsam  mone-  nibus  hominibus  ad  quos  littere  présentes 

tam   non  quassabimiis  nec  operari    facie-  pervcnerint  salutem.  Notum  facimus,  quod 

mus,  quamdiu  vixerimus  in  ista  prelatione,  de  omnibus  contentionibus,  que  inter  nos 

nisi  faceremus  in  eadem  lege  &  légitime  &...  comitem  Provincie  sunt  vel  occasione 

pondère  quo  débet  esse.   In  cujus  autem  preteritorum  usque  nunc  possunt  esse,  ka- 

rei  firmitatem   présentes   litteras  patentes  rissimi  domini  nostri  Ludovici,  régis  Eran- 

sigillo    nostro    fecimus    roborari.    Datum  corum  illustris,  &  karissime  domine  nostre 


Agenni,  anno  gracie  i\\°cc°xxx"  tercio,  fe- 
ria  tercia  post  festum  purificationis  béate 
Marie. 


304.  —  ccx 

Compromis  entre  les  comtes  de  Tou- 
louse iy  de  Provence  touchant  leurs 
dijjèrends  entre  les  mains  du  roi 
saint  Louis  iS"  de  la  reine  Blan- 
che ' . 


B.  regine  illustris,  matris  ejus,  nos  omnino 
supposuimus  voluntati  ad  faciendum  super 
hiis  voluntatem  ipsorum  per  omnia  &  man- 
datum.  In  cujus  rei  testimonium,  présentes 
litteras  sigilli  nostri  appensionc  fecimus 
communiri.  Actum  apud  Lorriacum,  anno 
Domini  M°  cc°  tricesimo  tercio,  mense 
marcio. 


3o5. 


CCXI 


Lettre  du  roi  saint  Louis  aux  prélats 
de  la  province  en  Jàveur  du  comte 
de  Toulouse  *. 

T  UDOVicus,  Del  gratia  Francorum  rex. 


1.    A  NNO  Domini  M'GCXXX»  tercio,  idus 
i\  februarii.  Nos  R.  Berenguarit,  co- 
rnes Provincie  &  marchio,  &  B.  uxor  ip- 
sius,  notum    facimus   universis    présentes 

litteras  inspecturis,  quod  nos  promittimus  i-<  dilectis  &  fidelibus  suis  prelatis  &  ec- 
bona  fide,  sub  pena  etiam  quinque  miliuni  clesiasticis  &  religiosis  personis  in  parti- 
marcharura  argenti,  stare  arbitrio  &  man-  bus  Albigesii  constitutis,  salutem  &  dilec- 
datis,  dicto  &  ordinationi  seu  diffinitioni  tionem.  Conquestus  est  nobis  karissiinus 
domini  L.  illustris  régis  Francorum  &  do-  consanguineus  &  fidelis  noster  R.,  cornes 
mine  B.  regine  illustris,  matris  régis  ipsius,  Tholosanus,  quod  vos  in  suis  feodis  mul- 
super  omnibus  querelis,  controversiis  &  tas  possessiones  post  obsidionem  Avinionis 
contentionibus,  quas  ad  invicem  nos  &  contra  ejus  voluntatem  acquisivistis.  Prop- 
nobilis  vir  Raimundus  comes  Tholosanus  ter  quod  vobis  mandamus,  quatinus  ea,  que 
habemus  vel  usque  ad  hanc  diem  habere  in  ejus  feodis  contra  voluntatem  ipsius  ac- 
possemur.  Ita  tamen  promittimus,  cum  rex  quisieritis,  ipso  invito,  non  teneatis,  set 
Francorum  prefatus  filiam  nostram  duxerit  ea  infra  annum,  postquam  a  mandato  ipsius 
in  uxorem,ratum  habituri  &  firnium  quic- 
quid  per  predictos  regem  &  reginam  arbi- 
tratum,  mandatum,  dictum,  ordinatum  seu 
diffinitum  fuerit  super  querelis  omnibus, 

'Trésor    des   chartes  du    roi;   Toulous»,   sac  9, 
n.  3i.  [J.  3i8j  original  scellé.] 


fueritis    requisiti,    extra    manum    vestram 
ponatis,   nec  de  cetero    in   feodis  comitis 

'Trésor  des  chartes  du  l'oi;  Toulouse,  sac  6, 
n.  :>i.  [J.  3i2;  original  scellé.] 

"Trésor  des  chartes  du  roi  j  Toulouse,  sac  .l, 
n.  .Oi .  [J.  3i  1  j  original.] 


An 
1234 


An 

1  234 
(iiar:i. 


An 
I  234 

mars. 


An 
1284 


97- 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


974 


Ed.orig. 

t.  III 
col.  366. 


An 


novcin- 
bic. 


An 


memorati  sine  voluntate  nosfra  &  sua 
aliqiiid  attrahatis.  Actum  apiid  Sanctum 
Gernianum  in  Laia,  anno  Domiiii  M°CC° 
triccsinio  tercio,  mense  marcio. 


3o6.  —  CCXII 


Assignat  de  Lambert  6*  Simon 


de  Thurey' 


LL'DOVicus,  Dei  gratia  Fraiicoriim  rex. 
Noveriiit  universi  présentes  pariter  &c 
futuri  quod  cum  Odo  Cocus,  cjuondani  se-      firmifato  &   testimonio,  présentes  litteras 


Canesuspenso  tenet  ibi  de  domino  rcge, 
Asillianum  magnum  pro  cccxxiii  1.  8t 
VIII  s.  &  IX  d.,  computafo  hoc  quod  came- 
rarius  tenet  de  domina  supradicta,  excepta 
terra  Guillelmi  Roque  militis,  Pardilianum 
pro  CXLIII  1.  minus  m  d.,  Lespinianum 
pro  CL  1.  &  XVII  s.  &  III  d.  Justicias  qui- 
dem  &  expleta  predictarum  villarum,  salvo 
jure  doraini  régis  &  aliorum  dominorum, 
si  qui  fuerint,  apreciamur  pro  cxxx  & 
VIII  I.  8c  VIII  s.,  &  feoda  militum  predicta- 
rum villarum  adpreciamur  predicte  domine 
&  infantibus  suis  pro  cvi  1.  &  xvi  s.  & 
II  d.  Quorum  omnium  summa  continet  i\i 
&  quingentas  libras.  In  cujus  assignacionis 


nescallus  noster  Carcassonc,  de  mandato 
nostro  assignasset  Beatrici,  quondam  uxori 
Lamberti  de  Limoso,  &  infantibus  suis, 
Lamberto  videlicet  &  Symoni,  M  &  D  li- 
bratas  terre,  prout  vidimus  contineri  in 
litteris  ipsius  senescalli  super  hoc  confec- 
tis,  quarum  fenor  talis  est  ; 

Pateat  omnibus  presentibus  &  futuris, 
quod  nos  Odo  Cocus  senescallus  Carcas- 
sone,  de  mandato  domini  régis  assigna- 
vimus  nobili  mulieri  Beatrici,  quondam 
uxori  uobilis  viri  Lamberti  de  Limoso,  & 
infantibus  suis  m  &  D  libratas  terre,  vide- 
licet villam  Sancti  Cucufatis  pro  vu  libris 
&  IX  solidis  &  X  denariis,  Villamlongam 
pro  LX  &  Il  1.  &  xviii  s.  &  tribus  d.,  Tur- 
nabussum  pro  vin  1.  &  m  s.  &  X  d.,  Bal- 
bianas   pro   viii   1.  &  IX  s.,  Antigniacum 


sigillo  nostro  duximus  roborandas.  Acium 
Carcassone,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M''cc''  tricesimo  quarto,  mense  aprili. 

Nos  autem,  ad  ipsorum  Lamberti  &  Sy- 
monis  de  Tureio  instanciam,  prefatam  assi- 
siam,  prout  superius  continetur,  eisdem 
Lamberto  &  Symoni  &  heredibus  eorum- 
dem  concedimus,  tenendam  ab  ipsis  &  here- 
dibus suis  a  nobis  &  successoribus  nostris 
in  feoduni  &  homagium  ligium,  ad  servi- 
cium  sex  militum  cum  equis  &  coopertis, 
ab  ipsis  nobis  ad  sumptus  suos  proprios 
faciendum  singulis  diebus  anni,  cum  ex 
parle  nostra  vel  senescalli  nostri  super  hec 
fuerint  requisiti,  eamdem  etiam  assisiam 
ipsis  auctoritate  regia  confirmamus,  salvo 
jure  in  omnibus  alieno.  Quod  ut  ratuni  & 
stabile  permaneat   in  futurum,  présentes 


pro  IV  l.  &  X  &  IX  s.,  Montemgaillart  pro      litteras  sigilli  nostri  fecimus  impressione 


XXII  1.  &  VI  s.  &  VIII  d.,  Lauraguellum  pro 
XL&  VI  1.&  xivs.,  Villammartini  pro  xu  1. 
&  XIV  sol.,  Saxiacum  pro  centum  ocfoginta 
quatuordecim  1.  &  xvill  s.,  ferminium 
Fraxinete  &  Monasterii  &  Carlipacci  pro 
IV  1.  &  XII  s.,  excepta  parte  Raimondi  Ar- 
naudi,  Podiumchericum  pro  cvi  1.  &  xi  s., 
Bellumfortem  cum  molendinis  &  pedagio 
pontis  pro  C  1.  &  xvi  d.,  exceptis  IV  1. 
quas  habet  in  pedagio  dominus  Petrus  de 
Vieillis',  Argenten  pro  XVIII  1.  &  V  s., 
Bisaïuim  cum  bosco  &  villa  Hospitalis  & 
aliis  pertinenciis,  pro  XLIX  1.  &  VII  s.  & 
VII  d.,   excepto   hoc    quod    Raimondus   de 

'  Registrum  curiac  franciac.  []J.  \\\a,  f"  lyûa.J 
•  Dans  U  manuscrit  yinitis.  [A.  M.J 


muniri.  Actum  apud  abbatiam  Béate  Marie 
Regalis  juxta  Pontisaram,  anno  Domini 
M°  ce  quinquagesimo  sexto,  mense  no- 
vembris. 


807. 

Vente  de  biens  confisqués  sur  des  héré~ 
tiques  au  monastère  d'Alet  '. 

NOVERINT    universi    presentem    cartnni 
inspecturi,  quod  nos  Odo  Coqus,  mi- 
les,  senescallus   domini    régis    Francie   in 

'  Manuscrit  latin  pprj'J,  pp.  70,  711 


An 

12^4 


An 
...-.4 

août. 


An 
1234 


97^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


97( 


3o8. 


CCXIII 


Accord  entre   le   roi   saint  Louis 
6*    l'évêque   d'Aide  '. 


t.  m; 

col.  36'). 


An 
,.34 

9  août. 

Éd.  cri:;, 
1.  111.' 


partibiis  Albigesii,  uomiiie  domiui  régis 
Francie  veudiiiuis,  diffinimus  &  perpetuo 
desamparamus  domino  Deo  &  béate  Marie 
&  vobis  domino  Udalgerio,  Dei  gracia  Elec- 
tensis  nionasterii  electo,  &  toti  coiiventui 
ejiisdem  moiiasterii,  omnes  hereses  &  fai- 
dimenta  &  adquisitiones  &  pigiiora,  que 
ad  doniiiiuni  regem  Francie  pertinent,  illa 

videlicet  que  usque  ad  hanc  diem  cecide-  -iv  tOVERINT  universi  tam  présentes  quam 

runt  in  terra  deReddesio,  ad  feudum  &  pro-  iN    futuri,  quod  nos  Bertrandus,  Dei  gra- 

prietatem  dicti  nionasterii  pertinencia,  vi-  tia  Agathensis  episcopus,  présente,  assen- 

delicet  in  villa  &  terminio  deLupiano,  &  in  tiente    &    eadem    affirmante    infrascripto 

villa  &  terminio  de  Solerio  &  ejusdem  per-  capitulo    Agathensis    ecclesie,    profitemur 

tinentiis,  &  in  villa  de  Lediniano  inferiori  non  cohacti,  &c.,  tibi  Peregrino  Latinario    «i- 36? 

&  ejusdem  pertinentes,  &  in  toto  terminio  niiliti,    senescallo     Bclliquadri,    stipulant! 

de  Taxo  &  de  Flaciano  &  de  Alsono  &  de  pro  domino  illustri    rege  Francorum  Lu- 

Luguello  &  de  Limoso  &  in  villa  de  Electo  dovico,  ad  hoc  ab  eodem  rege  specialiter 

&  terminiis  suis  &  inVerazano,  &  in  omni-  procuratori  constitufo,  quod  super  quadam 

bus  aliis  locis  que  ad  juridictionem  &  feu-  compositione ,  que  inter  venerabilem  pa- 

dum  &  proprietatem  dicti  nionasterii  per-  trem  T.,  bone  niemorie  Agathensem  episco- 

tinent  &  usque  nunc  pertinere  debent.  Et  pum,  proximum   predecessorem  nostrum, 

hec  omnia  vendimus  et  solvimus  per  qua-  ex  una  parte  &  nobilem  virum  Amalricum 

dringentas  libras  nummorum   Melgorien-  comitem  Montisfortis  ex  altéra  facta  fuit, 

siuni,  quas  ad  opusdomini  régis  recepimus  questio  movebatur  inter  dominum  Ludo- 

a   vobis,   de   quibus  sumus    bene   paccati,  vicum,  illustrem  regem  Francorum,  ex  una 

renunciantes  pro  domino  rege  &  pro  nobis  parte  &    nos  &  ecclesiam  Agathensem  ex 

legi  illi,  que  dicit  vendicionem  ultra  dinii-  altéra.  Que  siquidem  questio  inter  ipsum 

dium  justi  precii  revocandani  vel  precium  &  nos  amicabiliter  sopita  fuit,  &  pacta  tani 

a  venditore  supplendnm  si  minori  precio  in  prima  quam    in   secunda   compositione 

quam  valeat  ei  distractum  fuerit.  Et  istam  inita  sunt  inferius  expressa,  quarum  com- 

vendicionem  &  solulionem  facimus,  quia  positionum  instrumenti  ténor  talis  est  ; 
supradicta  non  possemus  ad  manus  doiiiini  Ludovicus,   Dei  gratia  Francorum    rex. 

régis  ultra  annum  &  diem  aliquatenus  re-  Notum   facimus,   quod  nos  instrumentum 

tinere.  In  cujus  rei  firmitatem  &  peremp-  quoddam    confectum    super   compositione 

nem  niemoriam,  istam   cartam   per  manum  olim  habita  inter  T.,  quondam   episcopum 

publicam  compositam  sigilli  nostri  muni-  Agathensem  ex   una    parte,   &  dilectum  & 

mine  roboranius.  In  presencia  &  testimo-  fidelem  nostrum  Amalricum  comitem  Mon- 

nio  domini  Bernardi   Othonis  de  Aniorto  tisfortis  ex  altéra,  sigillatum   sigillis  pre- 

&  Pétri  de  Taxo  de  Limoso  &  Aleumi  pre-  dictorum    episcopi,  comitis,   A.    comitisse 

positi  Carcassone   &  Cavaerii  de  Bernula  ejusdem  comitis  matris  &  capituli  Agathen- 

&  Guillelmi   Mancipii  judicis  &  Guillelmi  sis  vidinuis  in  hec  verba  ' Cuni  autem 

Stephani  Barravi  &  Guillelmi   Nigri,    pu-  inter  nos  &  dilectum  &  fidelem   nostrum 

blici  scriptoris  Carcassone,  qui  de  mandate  B.,  episcopum  Agathensem,  super  quibus- 

nostro  &  testium  predictorum  hanc  cartam  dam    in   predicta    compositione    contentis 

scripsit.  Actum   Carcassone,  .nnno  Domiiii  questio  verteretur,  tandem  eodem  episcopo 

rii°CC"XXXllH",  meuse  augusti.  in  nostra  presencia  constituto,  de  consensu 


An 

1 234 

juin. 


'Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  snc  1, 
n.  3.  [Original  scellé,  î.  890,  n.  Sa.] 

'  ("f.  suproj  ec.  720  &  suiv.,  nd  nnii.  1219,  cù 
nous  donnons  l'accord  enire  Thédise  &■  Amauri  de 
Montfort  d'après  roriginnl.  [A.  M.] 


An 
1234 


977 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


978 


nostro  &  de  assensu  ipsius  episcopi,  fuit 
inter  nos  &  ipsum  aniicabili  composLtioiie 
faliter  ordinatuni,  qiiod  idem  episcopus 
coiicessit  8c  quitavit  nobis  in  perpetuum 
&  heredibus  nostris  castrum  Montaniaci 
cum  pertinentiis  suis,  &  feoda  castrorum 
de  Floreiitiaco  &  de  Pomeroiiis,  de  Beciaiio 
&  de  ThoroUa,  &  medietatis  castri  de  Avia- 
cio  &  pertiiientiarum  eorumdem  castro- 
rum. Que  castra  predictus  cornes  Montis- 
fortis  receperat  in  feodum  ab  episcopo  & 
ecclesia  Agathensi,  quorum  ratione  tene- 
batur  fidelitatem  jurare  &  homagium  facere 
episcopo  Agathensi,  quod  utique  jura- 
mentum,  homagium  &  fidelitatem  quitavit 
nobis  episcopus  memoratus.  Quitavit  etiam 
idem  episcopus  penitus  &  remisit  in  per- 
petuum quicquid  juris  habebat  in  can- 
celiaria  comitis  Tholosani.  Remisit  etiam 
generaiiter  in  perpetuum  &  quitavit  om- 
nia  illa,  que  alias  quitaverat  sive  remiserat 
comiti  Montisfortis,  secundum  quod  con- 
tinetur  in  instrumento  superius  annotato. 
Idem  etiam  episcopus  &  successores  ejus 
nobis  8c  heredibus  nostris  fidelitatem  8c 
servicia  débita,  sicut  in  predicto  instru- 
mento continentur,  facere  tenebuntur. 
Quia  vero  idem  episcopus  de  predictis  nos- 
tram  in  aliquibus  fecerat  voluntatem,  nos 
eidem  gratiam  facere  volentes,  de  bonis 
hereticorum  cum  ipso  ordinavimus  in  hune 
rr.odum  :  quod  rcs  hereticorum,  credeiicium 
8c  dfcfensorum  eorumdem  in  terra  episcopi 
&  ecclesie  Agathensis,  que  inciderunt  a 
temporequo  clare  memorie  rex  Ludovicus 
genitor  noster  adeptus  est  terrain  Albigen- 
sem,  8c  que  de  cetero  incident,  nos  acci- 
pere  valeamus  tali  modo,  quod  si  res  ille 
sint  féodales,  nos  concedemus  eas  alicui, 
qui  homagium  8c  fidelitatem  8c  alla  que 
debentur  ratione  feudi  exhibeat  episcopo 
memorato,  vel  si  nos  eas  in  manu  nosira 
tenere  voluerimus,  cum -non  consueverl- 
mus  homagium  facere  alicui,  propter  hoc 
recompensationem  faciemus  ipsis  episcopo 
8c  ecclesie  competentem.  Res  autem  cen- 

l'-J  or'iK.  suales  8c  alias  que  non  sunt  féodales,  nos. 

'•'Il  ,        .  ,     .  ,  .       ' 

toi.3os    salvo  jure  ecclesie,  concedere  poterimus 

prima  vice    tali    persone,    que   censum  8c 

alia    servicia    débita    faciat    episcopo    8c 

ecclesie  supradictis.  Item  de  rébus  feidito- 

rum,  qui   contra   nos  vel  coMtrn   fidem  a 


tempore  predicto,  quo  clare  memorie  Lu- 
dovicus genitor  noster  adeptus  est  terram 
illam,  se  feidiaverunt,  8c  qui  de  cetero  con- 
tra nos  vel  contra  fidem  se  feidiabunt, 
fuit  inter  nos  8c  eundem  episcopum  ordi- 
natum,  quod  nos  predictorum  res  feidito- 
rum  accipere  poterimus,  ita  quod  infra  an- 
num  8c  diem  eas  trademus  tali  persone, 
que  jura  8c  servicia  ratione  earumdem  re- 
rum  débita  impendat  episcopo  8c  ecclesie 
supradictis.  Nos  autem  omnia  alia  loca  8c 
jura  8c  omnes  res  alias,  que  exprimuntur 
in  compositione  predicta,  habita  olim  inter 
episcopum  Agathensem  8c  comitem  Mon- 
tisfortis, sicut  in  instrumento  superius 
annotato  plenius  continentur,  illis  dum- 
taxat  exceptis,  que  exinde  presentis  scripti 
série  sunt  substracta  8c  pênes  nos  retenta, 
episcopo  8c  ecclesie  Agathensi  concedimus 
in  perpetuum  8c  sigilli  nostri  munimine 
confirmamus.  Actum  apud  Vicenas,  anno 
Domini  M'cc"  tricesimo  quarto,  niense 
junio. 

Idcirco  nos  predictus  Bertrandus,  Aga- 
thensis episcopus,  8c  nos  scilicet  Poncius 
de  Cocone  archidiaconus,  Philippus  sa- 
crisla,  Bernardus  de  Moresio  precentor, 
Stephnnus  Johannini  camerarius,  Guillel- 
mus  Lumbardi,  Raimundus  de  Sala,  Ber- 
nardus Andrée,  magister  Albertus  canonici 
Agathenses;  nos,  inquam,  prenominati, 
habito  diligenti  consilio,  8cc.  eandem  com- 
positionem  inter  dictum  dominum  Ludovi- 
cum ,  serenissimum  regem  Francorum,8c 
nos  prefatum  B.  Agathensem  episcopum 
factam,  per  nos  8c  per  successores  nostros 
8c  per  totum  capitulum  Agathense,  lauda- 
mus,  concedimus  8c  confirmamus,  8cc.  84 
nulla  juris  canonici  vel  civilis  subtilitate, 
ullo  in  tempore  contraveniamus,  tibi  dicio 
Peregrino  Latinario,  senescallo  Bellicidri 
8c  in  hoc  negocio  spécial!  procuratori 
domini  régis  8c  nomine  ejusdem  siipu- 
lanti,  sollempni  stipulatione  promittimu?. 
Et  ad  perpetuam  rei  geste  firmitatem,  pre- 
sentem  cartam  nos  memoratus  episcopus 
8c  capitulum  supradictum  sigillis  nostris 
fecimus  comuniri.  Acta  sunt  hec  apud 
Agathen,  in  coro  ecclesie  Sancti  Stcphani, 
anno  domiiiice  Incarnationis  millcsiir.o 
ducentesimo  tricesimo  quarto,  videlicet 
quarto  ydus  augusti,  in  prescncia    infra- 


An 
iz34 


An 
1234 


979 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


980 


An 


An 
1234 

septem- 
bre. 


Kd.orîc. 

1. 111, 
col.  369. 


scriptorum  tcstium,  scilicet  domini  Odonis      fidelitatis  &  homagii  juramento,  de  muni-      '^^'^ 


Cocqui  seiiescalli  Carcassoneiisis  &  Bi- 
-terreiisis,  Pétri  de  Vicinis,  Pétri  Cocqui 
de  Silvaiiectanis,  Raimundi  de  Canesus- 
peiiso,  Symonis  de  Aniolio,  Guillelmi 
Estaiidart,  Aimerici  Bofati,  Arnaldi  Bofati, 


ficentia  gratie  nostre,  qua  bene  meritos  & 
devotos  iiostros  bénigne  consuevimus  pre- 
venire,  donamus,  concedimus  &  confirma- 
mus  sibi  &  heredibus  suis  terram  Venesini 
&  totam  aliam   terrain,  quani    in   Imperio 


Bertrandi     Ravani,     Bernardi    Vincencii,      sive  in  regno  Arelatensi  &  Viennensi  ipse 


Odonis  vicarii  Biterrensis,  Pétri  archidia- 
coni  Narbonensis,  Pétri  Raimundi  archi- 
diaconi  Corbariensis,  Pétri  Bernardi  de  Pe- 
denatio,  Pétri  Bernardi  de  Canesuspenso, 
Guillermi  de  Luteva  militis,  Radulfi  de 
Lisiaco,  Bartholomei  Jatgerii  &  Pagani  & 
Stephani  Pelati  clericorum  Agathensium, 
Pétri  Raimundi  de  Aviatio  presbiteri  & 
domini  Barbadaur  militis,  &  mei  Pétri 
Lauterii,  publiai  notarli  Agathensis,  qui 
hec  scripsi  de  mandato  utriusque  partis. 


309.  —  CCXIV 

Donation  faite  par  l'empereur  Fré- 
déric 11  au  comte  de  Toulouse,  du 
comté  de  Venaissin  '. 


vel  antecessores  sui  habere  &  tenere  con- 
sueverunt,  videlicet  civitates,  castra,  villas, 
cum  plena  jurisdictione,cum  omnibus  fen- 
dis &  solitis  pedagiis,  usaticis  &  saunatiis 
in  ydiomate  ipso,  que  latine  saline  dicun- 
tur,  &  cum  omnibus  aliis  justiciis,  juribus 
&  pertinentiis  ejusdem  terre,  restituantes 
eumdem  comitem  in  pristinam  dignitatem 
marchionatus  Provincie,  quam  antecesso- 
res sui  similiter  babuerunt,  statuentes  & 
imperiali  edicto  firmiter  injungentes,  ut 
nulla  omnino  persona,  alta  vel  humilis, 
ecclesiastica  vel  secularis,  dictum  comitem 
vel  heredes  suos  de  predictis  omnibus,  sub 
pena  mille  librarum  auri  puri,  impedire 
seu  molestare  présumât,  medietatem  cujus 
camere  nostre  &  aliam  medietatera  passis 
injuriam  persolvendam  decrevimus  ad  eo 
vel  ab  hiis,  qui  contra  hujus  nostre  majes- 
tatis  edictum  fuerint  ausu  temerario  pre- 
sumptore.s.  Ut  autem  hec  nostra  donatio, 
concessio  &  confirmatio  robur  obtineat 
perpétue  firmitatis,  ad  futuram  memoriam 
presens  privilegium  fieri  &  bulla  aurea, 
typario  nostre  majestatis  impressa,  jussi- 
mus   communiri.   Hujus   autem   rei    testes 


rN  nomine  sancte  &  individue  Trinilatis. 
1  Fridericus  secundus  djvina  faveute  cle- 
mentia  Romanorum  imperator  semper 
augustus,  Jérusalem  &  Sicilie-rex.  Impe- 
rialis    excellentie    solium    tune    augetur, 

cum  retinendo  que  donat  &  donando  que  sunt  T.  venerabilis  Ydrontinus  arcbiepis- 

retinet,   vel    subditorum    devota   obsequia  copus,  frater  H.  venerabilis  magister  Hos- 

renuinerat  aut  aliquorum  devotionem  mu-  pitalis    Sancte    Marie   Theotonicorum    in 

nificentia  liberalitatis  acquirit.  Nec  ob  id  Jérusalem,   prefectus   aime    urbis,    G.    de 

solum    Romana    septra    regentibus  &  no-  Arnesten  Imperii  in  Ytalia  legatus,  cornes 

men  &  omen  impositum   esse  dignoscitur  Alduinus,  comes  Conradus   de   Hoenloch, 

augustorum,  quod  rébus  &  regnis  augere  comes  C.  de  Fayngen,  H.  &  L.  comités  de 

tantummodo  Romanum  erarium  intendis-  Froburg,  B.  comes  de   Gravespach,  A.  de 

Sent,  verum  etiam,  quod  aucta  veteri   fide  Arnesten,  A.  de  Roten^rels,  comes  Simon 

fidelium  vel  novis  extraneorum  obsequiis  Theatinus,    Manfridus    marchio,    Lanza, 

imperium  ampliarunt.  Hac  igitiir  conside-  Riccardus  camerarius  &  alii    quamplures. 


ratione  commoniti,  illustris  nichilominus 
viri  dilecti,  affinis  &  fidelis  nostri,  Ra- 
mundi  comitis  Tholosani,  fide  &devotione 
pensatis,  recepto  ab  eo  pro  parte  Imperii 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  .0, 
n.  :>i.  [J.  3ii,  original;  autre  original  scellé 
d'une  bulle  d'or,  J.  419,  n.  2.j 


Signum  domini  Friderici  secundi,  Dei 
gratia  invictissimi  Romanorum  imperatoris 
semper  augusti  (^locus  monogrammatis),  Jé- 
rusalem &  Sicilie  régis. 

Acta  sunt  hec  anno  dominice  Incar- 
niitioiiis  millesimo  ducentesinio  tricesimo 
quarto,  mense  septembris  octave  indic- 
tionis,  imperante  domino  nostro  Friderico, 


An 
1234 


981 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


982 


.Dei  gratia  invictissimo  Romanorum  impe- 
ratore  semper  augusto,  Jérusalem  &  Sici- 
lie  rege,  aiino  imperii  ejus  quartodecimo, 
regni  Jérusalem  uono,  regni  vero  Sicilie 
tricesimo  septimo  féliciter  nmen.  Dalum 
apud  Montemflascoiiem,  ajino,  mense  & 
iadictioiie  prescriptis. 


3io.  —  CCXV 


A.1 
1234 

octobre. 

Kd.orig. 

t.  m, 

col.  370. 


meiito  vel  scriptura  seu  qualibet  alla  fir- 
mancia  vel  securitate  compositioiiis,  ita 
quod  de  cetero  eandem  obligationem  vel 
consimilem  non  faciaiit  nec  talia  attenip- 
tare  présumant,  nisi  de  iiostro  vel  suc- 
cessorum  iiostrorum  speciali  consilio  & 
assensu;  quod  si  de  cetero  facerent,  prê- 
ter perjurium  incurrant  penam  concilii 
Tolosani.  Item  mandamus  quod  servent 
dominium,  justiciam,  jurisdictionem  nos- 
tram  &  successorum  nostrorum  fideliter 
&  integriter,  &  nihil  contra  facere  at- 
temptent.  Item  mandamus,  quod  domus  in 


An 
1234 


Statuts  de  l'archevêque  de  Narbonne,      q^ibus  de   cetero    heretici   vel  Valdenses 


A 


contre  les  hérétiques  albigeois, 

D  honorem  Dei  omnipotentis,  nos  Pe- 
trus,  Dei  gratia  Narbonensis  archie- 
piscopus,  mandamus  in  présent!  &  pre- 
cipimus  sub  vinculo  juramenti  bec  que 
inferius  scripta  sunt  adimpleri  &  inviola- 
biliter  observari.  In  primis  mandamus 
quod  homines  burgi  jurent  specialiter, 
quod  fidem  catholicara,  quam  docet  &  te- 
net  Romaiia  ecclesia,  défendent,  juvabunt 
&  observabunt,&  quod  hereticos,  fautores, 
defeiTSOres  &  receptores  eorumdem,  cre- 
dentes  &  suspectes  de  heresi  manifesfabunt 
nobis  vel  nostro  officiali  &  eos  nuUo- 
niodo  celabunt,  imo  impugnabunt  &  per- 
sequentur  eos  de  toto  posse  suo,  bona  fide, 
nec  se  opponent  nec  contradicent  publiée 
vel  occulte,  per  se  vel  per  alios,  inquisi- 
tioni,  captioni,  pêne  infiictioni  supradic- 
torum.  Item  mandamus  quod  omnes  ho- 
mines a  XIV  annis  supra,  tam  civitatis 
quam  burgi,  rénovent  sacramentum  pacis 
&  jurent  servare  &  sequi  pacem  ad  moni- 
tioneni  nosfram,  secundum  statuta  pacis 
concilii  Tolosani.  Item  mandamus  quod 
jurent,  quod  non  habebunt  amicitiam  vel 
familiariratem  de  cetero  cum  inimicis  pa- 
cis &  fidei,  &  specialiter  demandent  homi- 
nes burgi  in  continenti  tentiara  84  amici- 
tiam sive  treugas  XX  dierum,  quas  habent 
cum  O.  de  Termino  &  fautoribus  suis. 
Item  mandamus  quod  homines  burgi  ab- 
jurent &  dissolvant  omnes  conjurationes, 
colligationes,  confederationes  seu  alias 
quascumque   obligationes,  fide   vel   jura- 

'  Archires  de  i'hôtd  de  ville  de  Narbonne. 


fuerint  deprehensi,  juxta  statutum  concilii 
Tolosani  funditus  diruantur.  Item  man- 
damus, quod  omnia  pignora  capta  vel  pe- 
ciinia  extorta  ab  illis  probis  hominibus  de 
burgo,  qui  noiuerunt  aliis  prestare  jura- 
mentum  nec  desentire  consulatui  corum 
vel  ad  quistam  dare,  restituentiir  eisdem, 
nec  de  cetero  compellantur  ad  aliqua  ho- 
riim  persolvenda,  que  imponentur  eis  pro 
isto  negocio  vel  occasione  istius  negotii. 
Item  mandamus  quod  Arnaldus  Longus  & 
frater  ipsius  reducantur  ad  villam,  &  nul- 
lus  eis  molestiam  faciat  vel  gravamen  : 
Pontius  de  Melgorio  &  Pontius  Arnaldus 
nepos  Guillelmi  Argenterii,  qui  predictos 
fratres  insecuti  fuerunt,  ennt  Romam  infra 
Pascha,  a  domino  papa  veniam  petituri. 
Item  mandamus,  quod  dampna  nobis  &  ec- 
clesiis  illata,  qui  restituta  non  sunt,  resti- 
tuantur  ab  notitiam  B.  de  Bosco,  sicutfuit 
per  Nemausensem  &  Bitterrensem  episco- 
])0S  ordinatum.  Supradicta  mandamus  fir- 
niiter  observari  &  inviolabiliter  custodiri, 
&  consilio  ik  authoritate  venerabilis  pa- 
tris  Johannis,  Dei  gratia  Viancnsis  archie- 
piscopi,  Apostolice  sedis  legati,  &  consilio 
&  assensu  venerabilium  fratrum  nostro- 
rum Nemausensis,  Bitterrensis,  Tolosani 
&  Elnensis  episcoporum.  Retinemus  ta- 
men  nobis  auctoritatem  &  potestatem  fa» 
ciendi  mandata,  cum  consilio  &  auctoritate 
domini  legati,  super  offensionibus  &  aliis 
injuriis  nobis  &  ecclesiis  illatis,  Hec  au* 
teni  omnia,  sicut  dicta  sunt,  juraverunt 
tenere  &  observare  in  majori  palacio  do- 
mini archiepiscopi,  R.  Inardi,  P.  de  Capi- 
tolio,  G.  Alquerius  consules  civitatis  Nar- 
bone,  pro  se  Se  aliis   consulibus  civitatis 


An 
Ii34 


Ed.orig. 

t.  m, 

col.  371. 


983 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ejusdem  &  pro  tola  univcisitato  civitatis; 
&  Bonetus  Alforici  &  B.  Miri  &  B.  Boixo- 
nii  &  B.  (le  Saiicto  Stéphane  &  R.  Boiieti 
8c  G.  Jordani,  consules  burgi  Narbone,  hoc 
idem  juravenint  tenere  pro  se  &  uiiiversi- 
tate  ejusdem  burgi,  in  presentia  &  teslimo- 
iiio  S.  Johannini  sacriste  Sancti  Justi,  &c. 
anno  M  ce  XXX IV,  kalendis  octobris,  &c. 
Significant  consules  burgi  Narbone  do- 
mino O.  senescallo,  quod  ipsi  juraverunt 
super  mandatis,  que  eis  fecerat  Narbonen- 
sis  archiepiscopus,  fidem  catholicam  ser- 
vare,  defendere  &  juvare,  &  expellere  & 
manifestare  hereticos,  defensores  &  fau- 
tores  eorum.  Item  juraverunt  pacem  & 
sequi  eam,  &  quod  non  haberent  familia- 
ritafem  vel  amicitiam  cum  inimicis  pacis& 
lidei,  8c  omnia  juraverunt  &  compleverunt 
que  continentur  in  primo,  secundo  & 
tertio  capitulo.  Verum  super  quarto  capi- 
tule quod  incipit  :  hem  mandamus  quod 
homines  burgi  abjurent,  &c.  dicti  consules 
dicunt,  quod  non  tenentur  illud  mandatum 
complere,  quia  de  illo  capitulo  non  erat 
questio  coram  domino  legafo  inter  do- 
minum  archiepiscopum  &  consules  dicti 
burgi,  sed  de  quadam  sententia  excommu- 
nicationis  juraverunt  stare  mandatis  dicti 
archiepiscopi,  &  non  de  aliis.  Verum 
predicti  consules,  ob  reverentiam  &  ho- 
norom  dicti  domini  archiepiscopi  &  pro 
boiio  pacis,  voluerunt  abjurare  confra- 
trie  &  alii  conjurationi,  si  aliqua  esset 
in  Narbona,  cum  nulla  sit  &  alla  vice  ab- 
jurassent eidem,  salvo  consulatu,  &  salvis 
libertatibus    &  consuetudinibus,  que    re- 


984 

auctoritate  domini  legati,  cum  idem  ar-, 
chiepiscopus  retinuerit  se  posse  facere  alla 
mandata  cum  auctoritate  domini  legati; 
item  alla  ratione,  quia  homines  burgi 
numquam  juraverunt  archiepiscopo  Nar- 
bone, nec  archiepiscopus  habct  vel  habere 
débet  sacramentnm  in  Narbona,  nec  tenen- 
tur facere  sacramentum  ratione  dominii, 
jusiicie  vel  jurisdictionis  alicui  homini, 
nisi  domino  Aimerico,  nec  umquam  fece- 
runt  sacramentum  nisi  domino  régi  Fran- 
cie  &  domino  Aimerico;  unde  si  jurarent 
dicto  archiepiscopo,  absorberetur  juris- 
dictio  domini  régis  &  domini  Aimerici. 
Item  dicunt  quod  dominus  A.  prohibuit 
eis,  sub  pena  omnium  bonorum  suorum 
&  pro  dominio  &  sacramento  quod  habe- 
bat  in  eis,  quod  non  jurarent  capitulum 
predictum. 


An 
1234 


3ii.  —  CCXVI 

Mémoire  touchant  les  erreurs  des  al- 
bigeois, les  pénitences  qu'on  leur 
imposoit,  la  manière  de  les  interro- 
ger par  les  Inquisiteurs^  &c, 

ISTI    SUNT   AKTICULI    IN   QUIBUS    ERRANT   .MODKUNI 
HAERETICI 

PRIMO  dicunt  quod  corpus  Christi  in  sa- 
cramento altaris  non  est  nisi   parum 
panis.  2"  Dicunt  quod  sacerdos  existens  in 
Iroactis   temporibus   obtinuerunt  in  Nar-      mortali  peccato  non  potest  conficere  cor- 


bona,  &  quod  removeretur  de  dicto  ca- 
pitulo il  la  clausula  :  nisi  de  nostro  vel 
successorum  nostrorum  speciali  consiîio  &  as- 
sensu.  Item  dictus  archiepiscopus  manda- 
vit  eis,  quod  jurarent  servare  dominium, 
justitiam,  jurisdictionem  suam  &  succes- 
sorum suorum  fideliter  &  intègre;  quod 
mandatum  dicti  consules  facere  non  te- 
nentur, eo  quia  dictus  archiepiscopus  non 
mandavit  eis  quod  jurarent  per  dictuni  ca- 
pitulum, sed  dédit  eis  in  mandatis  quod 
servarent,  non  quod  jurarent  dominium, 
justiciam,  &c.  Unde  si  velit  de  novo  aliud 
mandatum  eis  injungere,  non  potest,  quia 
semel  functus  est  officie  sue;  maxime  sine 


pus  Christi.  3°  Dicunt  quod  anima  homi- 
nis  non  est  nisi  purus  sanguis.  4"  Dicunt 
quod  simplex  fornicatio  non  est  peccatum 
aliquod.  5°  Dicunt  quod  omnes  homines 
de  mundo  salvabuntur.  6"  Dicunt  quod 
nulla  anima  intrabit  paradisum  usque  ad 
diem  judicii.  7°  Dicunt  quod  tradere  ad 
usuram,  ratione  termini,  non  est  peccatum 
aliquod.  8°  Quod  sententia  excommunica- 

'  Ancien  registre  de  l'inquisition  de  Carcassonne. 
[Certaines  parties  de  ce  mémoire  sont  assez  posté- 
rieures j  voir  plus  bas,  à  la  liste  dçs  peregrinatiojies 
minores,  où  est  mentionné  le  tombeau  de  saint 
Louis,  qui  ne  fut  canonisé  qu'en  ijpS.] 


Vers 

i3oo 

lîd.oriR. 

t.  III, 
col.  373 


Vers 

l3oo 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


985 

tionis  non  est  timenda  iiec  potest  uocere. 
9°  Dicunt  c(Uod  tantum  prodest  confiteri 
socio  laico,  quantum  sacerdoti  seu  presbi- 
tero.  10°  Dicunt  quod  lex  Judaeorum  me- 
lior  est  quam  lex  Christianonini.  ii°  Di- 
cunt quod  Deus  non  fecit  terrae  nascentia, 
sed  natura.  12°  Quod  Dei  filius  non  as- 
sumpsit  in  beata  &  de  beata  Virgtne  car- 
nem  verain,  sed  fantasticam.  i3°  Dicunt 
quod  Pascha,  poenitentiae  &  confessiones 
non  sunt  inventa  ab  Ecclesia,  nisi  ad  ha- 
bendum  pecunias  a  laicis.  14°  Item  dicunt 
quod  existens  in  peccato  niortali  non  po- 
test ligare  vel  absolvere.  i5°  Item  quod 
nullus  praelatus  potest  indulgentias  dare. 
16°  Item  dicunt  quod  omnis,  qui  est  a  le- 
gitimo  matrimouio  natus,  potest  sine  bap- 
tisnio  salvari. 

PEREGRINATIONES  MAJORES 

Beatorum  apostolorum  Pétri  &  Pauli 
Romae.  Beati  Jacobi  Compostellae.  Beati 
Thomae  Cantuariensis.  T^iuui  Regura  de 
Colonia. 

PEREGRINATIONES   MINORES 

Beatae  Mariae  de  Bolonia  supra  mare. 
De  Valleviridi.  De  Tabulis  in  Montepes- 
sulano.  De  Serinhano,  De  Ruppe  Amato- 
ris.  De  Podio.  De  Carnoto.  De  Parisius. 
De  Pontisara.  De  Solacho.  Beatae  Mariae 
Magdalenae  in  Sancto  Maximino  in  Pro- 
vincia.  S.  iEgidii  in  Provincia.  S.  Guil- 
lelmi  de  Deserto.  S.  Antonii  Viennensis. 
S.  Martialis.  S.  Leonardi  dioecesis  Lemo- 
vicensis.  S.  Dionysii.  S.  Ludovici  in  Fran- 
cia.  S.  Vincentii  de  Castrls. 

INTERROGATIONES  AD   IIAERETICOS 

Examinandus  de  fide,  si  terreatur,  sed 
dulciter,  promittatur  ei,  quod  si  poenitet 
judicio  examinatorum,  quod  non  débet  ti- 
mere.  Petatur  ab  examinando  :  Scis  quod 
nos  quaerimus  in  terra  ista?  Audisti  ali- 
quem  loqui  de  haereticis,  a  quibus  &  ubi 
audivisti  haereticum  docentem  ?  Credidisti 
eis  quae  dicebat?  Quando  iterum  per  te 
recolebas?  Numquid  &  tune  credebas  dictis 
ejus?  Quantum  ipsis,  vel  quod  primo  au- 


986 


divisti  &  credidisti?  fuisti  postea  confessus 
de  hoc?  Audivisti  monitionem,  cjuam  feci- 
mus  haereticis  &  de  haereticis?  Scis  vel 
credis  aiiquem  esse  haereticum  in  patria  ? 
Item  de  causis  scientiae  vel  credentiae. 
Item  si  habet  aiiquem  suspectum  de  hae- 
resi.  Item  de  causis  suspicionis.  Item  si 
scit  vel  crédit  aiiquem  esse  in  patria  vel  in 
ipsa  villa,  qui  recipiat  haereticum  in  hos- 
pitio  suo,  &  quaeratur  nomen  &  cogno- 
men  hospitii  utriusque.  Item  si  exami- 
nandus recepit  vel  receptaverit  vel  deften- 
derit  haereticum.  Item  quomodo  sciebat 
haereticum  quem  receptavit  vel  deftendit. 
Item  si  scit  aiiquem  locum  ubi  fiant  con- 
venticula  vel  crédit.  Item  si  fuerunt  ali- 
cubi  sermones.  Item  si  interfuit  sermoni- 
bus,  &  exprimatur  de  modo  sermonuni  & 
quid  sermo.  Item  qui  interfuerunt  sermo- 
nibus.  Item  de  quo  erat  sermo,  de  evange- 
lio  vel  exemplis  sanctorum  vel  de  hae- 
resi.  Item  de  aliis  verbis  consolatoriis  ibi 
dictis.  Item  si  de  die  vel  nocte  vel  qua 
hora  noctis.  Item  quis  fecit  sermonem. 
Item  quis  congregavit  eos.  Item  si  come- 
derunt  simul.  Item  quid  comederunt?  Si 
de  pane  benedicto  ab  eis  comedit.  Item 
quid  apportabant  ibi  qui  interfuerunt? 
Item  si  confessus  fuit  Valdensi  alicui. 
Item  si  dédit  aliquid  pro  confessione  vel 
propter  aliud.  Item  si  basiavit  eundem 
haereticum  in  fide.  Item  si  benedictte  dixit. 
Item  si  fecit  aliquando  reverentiam.  Item 
si  ipse  injunxit  ei  poenitentiam.  Item  si 
legavit  quid  haereticis,  vel  alias  dederit. 
Item  si  scit  quis  receperit  hujusmodi  le- 
gata.  Item  de  collecta,  si  facta  fuit  pro 
haereticis.  Item  si  alias  recepit  ipsam 
collectam.  Item  si  scit  aliqua  quae  posue- 
rit  in  ipsa  collecta.  Item  si  alias  vocatus 
fuit,  de  fide  sua  responsurus.  Item  si  alias 
abjuravit.  Item  in  qua  re  abjuravit.  Item 
si  scit  aiiquem  abjurasse  vel  [in  qua]  re 
abjurasse.  Item  si  haereticis  credidit.  Item 
si  eorum  nuntius  fuit.  Quod  praeelegerit, 
suspendium  vel  ignem  ;  si  dicit  ignem, 
quaeratur  quare?  Item  si  credidit  eos  esse 
bonos  honiines.  Item  si  audivit  aiiquem 
articulum  vel  aliud  contra  fideni  ab  ali((uo. 
Item  si  illud  quod  révélât  vel  revelabit 
nobis,  si  timoré  mortis  haec  facit  vel  ti- 
moré proborum,  vel  quia  tinicbut  vel  cre- 


Vers 

i3oo 


lid.orig. 

i.ill, 

col.  373. 


Vers 
i3oo 


987 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


débat  vel  sciebat,  ne  alius  revelasset  no- 
bis,  vel  non  revelaturiis.  Item  quot  annis 
fuit  haereticus.  Item  quis  dociierit  haere- 
sim  &  qui  audierunt  cum  eo.  Item  expri- 
nietur  de  articulis.  Item  quis  adduxit  eum 
ad  haereticum.  Item  quot  homines  ipse 
instruxit  &  docuit  haeresim.  Item  si  con- 
duxit  haereticum  de  loco  ad  locum.  Item 
si  jacuit  cum  eo.  Item  si  dejeravit  alias 
coram  nobis  vel  aliis.  Item  si  audivit 
excommunicari  omnes  illos  qui  celabant 
haereticos.  Item  si  excommunicari  audivit 
'receptatores.  Item  si  celavit  haereticum, 
quem  talem  sciebat  esse,  post  monitionem 
vel  ante  vel  post  abjurationem.  Item  si 
celavit  nobis  veritatem.  Item  si  instruxit 
aiium  qualitor  responderet  nobis,  vel  si 
alius  ipsum  insffuxit  qualiter  responderet 
nobis.  Item  si  umquam  fugit  propter  hae- 
resim a  fratribus  nostris.  Item  si  fecit  alium 
fugere  a  nobis.  Item  si  fecit  pactum  cujn 
haereticis,  ne  se  nnituo  revelarent.  Item 
quaeratur  idem  de  articulis,  si  necessc  iuc- 
rit.  Item  quotiens  visitavit  haereticum. 
Item  c[ui  ibi  erant  quando  visitavit  haere- 
ticum. Item  qui  venerunt  cum  eo  ad 
visitandum  haereticum.  De  baptismo,  de 
eucharistia,  absolutio  de  poenis,  si  excom- 
municari potest,  ordo  clericorum,  matri- 
moiiium,  juramentum,  orationes  pro  moi- 
tuis,  missae,  confratriae. 

INTERROGATORIA  PRO  SORTILEGIS 

Quando  sortilegus  examinatur,  interro- 
getur  qiiae  &  quot  sortilegia  noverit,  de 
rébus  perditis  inveniendis,  de  prius  dila- 
mandis,  de  animalibus  perditis  &  latroni- 
biis  includendis,  de  corda  conjugatorum, 
de  matrimonio  contrahendo,  de  impiae- 
gnatione  sterilium,  de  dando  comedere  pi- 
los,  ungues  monstruum,  de  statu  animarum 
&  defunctorum,  de  facto  vel  de  bonis  ré- 
bus quae  vadunt  de  nocte,  de  carminando 
poma,  herbas,  corrigias  &  vestes,  de  cura- 
tione  infirmifatum,  de  collectione  herba- 
rum  versa  faciead  orientem,  de  injunctione 
peregrinationum  &  missarum.  Et  maxime 
inquire  de  his,  quae  superstitionem  sa- 
piunt  contra  sacramenta  &  cultum  divinum 
&  locum  sacrum,  de  ponendo  ad  super  ai- 
tare  quando' evangelium   legitur  &  usquc 


988 

ad  XI  dies,  de  eucharistia  refenfa,  vel  cris- 
mate  vel  oleo  furatisvel  imagine  baptisata, 
de  pane  benedicto  &  de  aqua  benedicta, 
de  benedictione  nuptiarum.  Item  a  cjui- 
bus  ista  habuit  &  didicit,  quos  vel  quas 
docuit  divinare  vel  carminare  vel  quotiens, 
quantum  est  quod  ipsa  incepit,  &  quando 
ad  ipsam  pro  consiliis  venerunt,  maxime 
infra  aunum.  Si  umquam  ab  istis  prohabita 
fuit  &  abjuravit.  Si  post  abjurationem 
readjuravit.  Si  ita  credebat  esse  sicut  do- 
cebat  homines.  Quae  dona  recepit  a  peten- 
tibus  coiisilium. 

INTERROGATOKIA  AD  JUDAEOS 

Quod  tibi  nomen  est  &  cognomen?  Ubi 
natus  es  &  ubi  conversatus  ?  Sunt  parentes 
tui  vel  fuerunt  Judaei  ?  De  nomine  eorum, 
ubi  nati  sunt  &  conversantur.  Si  habes 
fratres  &  sorores.  De  nominibus  &  cog- 
nominibus  &  ubi  commorantur.  De  affi- 
nibus  &  proie  eorum.  Si  aliqui  eorum 
fuerunt  baptisati.  Si  es  Judaeus  vel  Chris- 
tianus.  Quae  lex  melior  &  in  qua  vis 
mori  ?  Si  tenentur  servare  juramentum 
factum  supra  legem  Moysi  &  per  vocem 
Dei  &  rotulum.  Qua  poena  puniantur  per- 

juri uxores   &    filios,   &   quotiens.   Si 

uxor  fuit  baptisata  &  liberi.  Si  fuit  bapti- 
satus,  quando  &  ubi,  &  de  nomine  sibi  im- 
posito.  Quot  fuerunt  tecum  baptisati?  De 
nominibus  eorum  &  ubi  sunt.  Si  redierunt 
ad  judaismum,  ubi  &  per  quos  ■'Si  habent 
uxores  îk  de  nomine.  Quando  fuit  reju- 
daisatus  &  ubi?  Qui  fuerunt  cum  eo  reju- 
daisati?  Qui  rejudaisavit  eum  vel  eos,  & 
per  quos?  Qui  fuerunt  praesentes.  Quot 
annis  fuit  in  christianismo.  Si  fuit  confes- 
sus  vel  communicatus.  Si  credebat  sic  ut 
alii  Christiani.  Si  in  christianismo  duxit 
uxorem.  Quo  nomine  vocabatur?  Si  susce- 
pit  liberos  de  ea.  Si  illi  fuerunt  baptisati. 
Si  didicit  Pater  noster,  Ave  Maria,  Credo  in 
Deum,  &c.  Si  scit  aliquem  Christianum  ju- 
daizantem,  &  ubi.  Si  ad  hoc  induxit  ali- 
quem Christianum.  Quomodo  orant  pro 
Gohyns  &  Cloro?  Qui  habet  officium  de- 
baptisandi?  Quomodo  debaptisantur  ?  Si 
communicavit  de  corde  puri  Christiani.  Si 
habet  cartam  dejudaizationis.  Quomodo  cir- 
cumcidunt  Christianos  aliter  quam  suos? 


Vers 
:  3oo 

Éd.orig. 

t.Ui, 
col.37,(. 


989 


PREUVES  DR  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


99c 


An 
1256 

7  mai. 


An 

I  23.) 

5 
fiivrier. 


3l2. 

Assises   de   Barbe   d'Or,    seigneur 
de  Tourbes'. 

A  N.MO  Domini  M"  CC  quinqiiagesimo 
sexto,  nouas  madii,  domimis  P.  de 
Autolio,  miles,  senescallus  Carcassone  & 
Bitteris,  petiit  a  domino  Barba  de  Auro, 
milite,  qiiod  ostenderet  sibi  litteras  assizie 
sue  si  quas  habebat,  qualiter  scilicet  villa 
de  Torvis  fuit  sibi  assignata  in  assizia.  Qui 
dictus  Barba  de  Auro  ostendit  dicto  do- 
mino senescallo  quasdam  litteras  domini 
Odoni  Quoqui,  condam  senescalli,  qua- 
rum  ténor  talis  est  ; 

Noverint  universi  présentes  litteras  in- 
specturi;  quod  nos  Ode  dictus  Quoqus,  mi- 
les &  senescallus  domini  régis  Francie  in 
partibus  Albigesii,  nomine  domini  régis 
Francie  &  pro  ipso,  qui  nobis  per  litteras 
suas  patentes  istud  nobis  injunxit,  assedi- 
mus  &  assignavimus  Barbe  de  Auro  medie- 
fatem  omnium  jurium,  quecumque  domi- 
nus  rex  Francie  habet  aut  visus  est  haberc 
aliquo  moJo  in  villa  de  Torvis,  que  est  in 
Biterrensi  diocesi,  &  in  omnibus  suis  ap- 
pendentiis,  &  hoc  propter  quinquaginta 
ïibras.  Aliam  vero  medietatem  jurium  ip- 
sius  ville  cum  suis  appendentiis  ad  opus 
domini  régis  retinemus.  In  cujus  rci  fir- 
mitate  &  testimonio,  présentes  litteras  cum 
sigillo  nostro  fecimus  communiri.  Datum 
Biterris,  anno  Domini  m°CC°xxx''  quarto, 
nonis  februarii. 


3i3. 


CCXVII 


/jd.orifi, 
t.  III, 

col.  37.1. 


An 

)aa\icr. 


Charte    de     l'empereur    Frédéric     II 
en  Javeur  de  l'église  de  Viviers^. 

IN  nomine  sancte  &  individue  Trinitatis. 
Fridericus  secundus,  divina  favente  cle- 
mencia    Romanorum    imperator,    semper 

'  Latin  9996,  p.  8. 

'Bibliothèque   du    roi,    Baliize,    portefeuille  de 
Viviers.  [Armoires,  Tol.  19,  {"  54  8c  suivants.] 


augustus,  Jérusalem  &  Sicilie  rex.  De- 
cet  imperialis  excellentie  dignitatcm  justis 
subditorum  pctitionibus  iuclinari,  &  eo- 
runi  maxime  quos  experientia  iidei,  devo- 
tionis  integritas  &  obsequia  dignos  faciunt 
&  commendabiles  représentant,  ut  qui  au- 
gustali  solio  divino  munere  presidemus,  & 
obtenta  bénéficia  servenius  in  posteris  & 
ea  liberaliter  confirniationis  nostre  niu- 
niniine  roboremus.  Eapropter  iiniversis 
fidelibus  nostris  tam  presentibus  quam 
iuturis  volumus  fore  nofum,  quod  cum 
dilectus  noster  B.,  venerabilis  Vivariensis 
episcopus,  nostro  culmini  supplicasset  at- 
tente, ut  quia  ecclesia  [suaj  habet  indulta 
sibi  dudum  a  divis  augustis  predecessori- 
bus  nostris  inclite  recordationis  &  nobi<:, 
quorum  tenores  non  possent  in  uno  privi- 
légie comprehendi,  predicta  privilégia, 
cum  his  que  continentur  in  his,  confir- 
mare  sibi  de  nostra  gratia  dignaremur. 
Nos,  pensatis  meritis  fidei  &  devotionis 
ejusdem,  quam  in  honore  ac  servitiis  nos- 
tris &  Imperii  semper  efficacem  inveuimus, 
supplicationibus  suis  favorabiliter  incli- 
nati,  prefata  privilégia,  dicte  ecclesie  Viva- 
riensi  a  divis  augustis  quondam  predeces- 
soribus  nostris  &  nobis  duduni  concessa, 
cum  omnibus  que  continentur  in  ipsis, 
secundum  quod  ea  omnia  temporibus  ip- 
sorum  predecessorum  nostrorum  &  usque 
ad  hec  felicia  tempora  nostra  eadem  eccle- 
sia juste  tenuit  &  possedif,  sibi  de  gratii 
nostra  diiximus  confirmanda.  Statuentcs  & 
imperiali  sancientes  edicto,  quatenus  nulla 
omnino  persona,  alta  vel  humilis,  occle- 
siastica  vel  secularis,  ecclesiam  Vivarien- 
sem,  episcopum  vel  ejus  successores,  con- 
tra hujus  confirniationis  nostre  teiiorem, 
aliquo  tempore  advenienti,  ausu  temerario 
superhis  omnibus  impetere  vel  inquietare 
présumât.  Quod  qui  forte  presumpserif, 
prêter  indignationem  nostri  culminisquam 
incurret,  L  librarum  auri  puri  pena  plec- 
tatur,  niedietate  ipsi  camere  nostre  & 
reliqua  medietate  parti  passe  injuriam 
persolvenda.  Ut  aufem  hec  nostra  confir- 
matio  robur  obtineat  perpétue  firmitatis, 
presens  privilegium  fieri  &  bulla  aurea  ty- 
pario  nostre  majestatis  impressa  jussimus 
communiri.  Hujus  rei  testes  sunt  Treve- 
rensis  archiepiscopus,  dux  Bavarie,  cornes 


An 
iî3â 


Kd.oriiz. 

t.  m; 

col.  375. 


An 
iî36 


991 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


992 


palatinus  Reni,  diix  Lotharingie,  diix  Bra- 
baatie,  dux  de  Limburg,  niarchio  de  Baden, 
burgravius  de  Nureniberk,  R.  cornes  Tolo- 
sanus,  A.  de  Pictavia,  cornes  Valentinensis, 
G.  de  Borgaviiis,  R.  Aioara,  V.  de  Bauasta, 
V.  de  Navis  &  alii  quamplures. 

Sigii.  domiiii  (locus  monogrammatis)  Fri- 
derici  secundi,  Dei  gratia  invicfissimi  Ro- 
manorum  imperatoris,  semper  augusti, 
Jérusalem  &  Sicilie  régis  niagnifici. 

Acta  sunt  hec  aiino  dominice  Incarna- 
tionis  millesimo  duceutesirao  tricesimo 
quinto,  mense  januarii  noue  indictiouis, 
iniperante  domino  nostro  Friderico,  Dei 
gratia  iiivictissimo  Ronianorum  impera- 
tore,  semper  augusto,  Jérusalem  &  Sicilie 
rege,  anno  imperii  ejus  xvi,  regni  Jérusa- 
lem X,  regni  vero  Sicilie  xxxvii  féliciter, 
amen.  Dalum  apud  Hagenaviam,  anno, 
mense  &  iadictione  prescriptis. 


314.  —  CCXVIII 

Sentence  d'excommunication  par  l'é- 
vêque  de  Comminges  contre  le  comte 
de  Toulouse  '. 

VENERABILIBUS  in  Christo  patribus  Dei 
gratia  Tholosano,  Albiensi,  Rutenensi, 
Agenensi,  Caturcensi  episcopis,  G.  eadem 
gratia  episcopus  Convenarum,  salutem  in 
Domino.  Litteras  domini  Romani  recepi- 
mus  in  hune  modum. 

Venerabili  in  Christo  patri.  Dei  gratia 
episcopo  Convenarum,  Romaaus,  eadem 
gratia  Sancti  Angeli  diaconus  cardinalis, 
Apostolice  sedis  legatus,  salutem  in  Do- 
mino. Causam  que  inter  dilectum  in 
Christo  abbatem  Moisiacensem  ex  una 
parte  &  nobilem  virum  R.  comitem  Tho- 
iosanum  ex  altéra,  super  dominio  ville 
Moisiaci  necnon  super  omnibus,  que  in 
villa  vel  pro  illa  seu  in  honoribus  eccle- 
sie  Moisiacensis  percipit  idem  cornes,  & 
rébus  aliis  vertitur,  vobis  duximus  com- 
mitteiidam,  pateraitati  vestre  qua  fungi- 

'  Bibliothèque  du  roi,  Baliize,  Languedoc,  n.  38. 
[Aiij.  Armoires,  vol.  392,  n.  61  Sj  original.] 


mur  auctoritate  mandantes,  quatinus  par- 
tibus  convocatis  audiatis  causam,  8i  eam 
fine  debito  termiaetis,  facientes  quod  de- 
creveritis  per  ceasuram  ecclesiasticam  fir- 
miter  observari.  Testes  autem  qui  fuerint 
nominati,  si  se  gratia,  odio  vel  timoré  sub- 
fraxerint,  cogatis  censura  simili  verilati 
testimonium  perhibere.  Datum  apud  Avi- 
nionem,  xili"  kaleadas  jaauarii,  anno  Do- 
mini I\l"CC''XX''IX°. 

Verum  nos,  ad  instaaciam  dicti  abbatis 
Moisiacensis,  illustrem  virum  predictum 
R.  comitem  Tholosaaum  légitime  citari 
fecimus  semel,  secuado  &  tertio  peremp- 
torie,  item  &  quarto  ex  habundanti,  & 
tandem  viva  voce  in  propria  persona  cita- 
vimus  euadem,  qui  aon  veait  aec  pro  se 
responsalem  aliquem  vel  etiam  simplicem 
nuritium  mittere  procuravit,  parte  altéra 
aihilominus  coniparente.  Uade  preiatum 
abbatem,  ob  coatumaciam  partis  alterius, 
in  possessioaem,  causa'  rei  servande,  do- 
minii  &  omnium,  que  in  villa  vel  pro  villa 
Moisiaci  seu  in  honoribus  ecclesie  Moi- 
siacensis percipit  idem  comes,  decrevimus 
inducendum.  Postjnodum  vero  dictus  abbas 
post  lapsum  aani  ad  nos  pluries  accedeas, 
instaater  peciit,  ut  possessioaem  eandeni, 
quam  propter  potenciam  partis  adverse 
nondum  fuerat  adeptus,  ipsum  nancisci 
faceremus,  &  quod  ex  secundo  decreto  ve- 
rum ipsum  constitueremus  possessorem. 
Nos  vero,  dicte  comiti  defferre  volentes, 
eundem  per  prepositura  Sancti  Stephaai 
Tholosani  fecimus  amoneri,  ut  dictum  ab- 
batem jamdictam  possessionem  nancisci 
permitteret  &  aactam  pacifice  possidere. 
Qui  solita  coatumacia  illud  facere  aon  cu- 
ravit,  &  ideo  ad  aimiam  ejusdein  abbatis 
iastanciam,  a  dicta  missione  in  possessio- 
nem, biennio  jam  elapso,  verum  ipsum  ex 
secundo  decreto  constituimus  possesso- 
rem, coatradictores  quoslibet  &  rebelles 
excoraunicationis  seatentie  supponendo. 
Ipso  vero  abbate  postulante,  ut  ipsum  co- 
mitem aomiaatim  excomuaicaremus,  ao- 
luimus  acquiescere,  doaec  per  aos  super 
premissis  ipsum  comitem  iterum  monere- 
mus,  quod  apud  Carcassonam  fecimus  viva 
voce.  Uade   aos,  videntes    ipsius   comitis 

'  Dans  le  texte  cause.  [A.  M.] 


An 
1229 


i:d.or!g. 

t.  111, 
col.  376. 


An 
12J6 


99; 


PREUVES  DE  L'}1ÎST0IRE  DE  LANGUEDOC. 


994 


An 


An 
1x36 

3  juilLl. 


I.  m, 

col.  377- 


contUMiaciani  nuilti|>liccni  &  defcctiim, 
dampiia  pariter  &  injurias,  c[ue  dictas 
abbas  ob  delf'ectum  justicie  sustinebat, 
noleiites  aniplius  in  siio  sibi  jure  déesse, 
sepcdictam  coniitem  Tholosaiium  senten- 
tie  supposuinuis  excomunicationis,  ves- 
tre  qua  fiinginuir  autoritate  pateniitali 
mandantes,  quatiiiiis  singuli  vestnim  per 
jjarrochialcs  ecclesias  vestrarum  diocesum 
ipsiim  faciatis  excomunicatuni  diebus  do- 
iiiiiiicis  &  festivis  p\iblicc  niinciari.  Datuni 
Tholose,  XVH"  kal.  aprilis,  aiino  Domiui 

M"CC"XXX°  V. 


3iJ.  —  CCXIX 

Chartes  du  comte  de  Toulouse  en  fa- 
veur des  seigneurs  de  Caderousse  & 
de  la  ville  d'Avignon^ 

I.  -v  TOTUM  sit  omnibus,  quod  anno  do- 
iN  niinicelncarnationis  M'-CC'XXX-VI", 
scilicet  V"  non.  julii,  Frederico  Romano- 
riim  iniperatore  régnante,  nos  R.  Dei  gra- 
tia  cornes  Tholose,  marchio  Provincie,  in 
quem  dominus  Fredericus,  Dei  gratia  Ro- 
nianorum  imperator,  seniper  augustus,  Ihe- 
rusalem  ik  Sicilie  rex,  dominos  Cadarosso 
contiilit  in  vassallos,  confifemnr  &  in  vc- 
ritatc  recognoscimus  vobis  Ermitano,  no- 
mine  vcstro  &  nomine  uxoris  vesfre  Aude, 
&  vobis  Willenno  Raimundo  de  Avinione 
&  Bertrando  de  locone,  &  vobis  Raym- 
l)audo  de  Anceuna  &  Willernio  de  An- 
ceuna  &  Raimundo  fratribus,  &  Petro  de 
C.adarossa  8c  Willelmo  de  Cadarossa  & 
vobis  Bertrando  de  Cadarossa  &  Pontio 
Jarente  fratribus,  &  Bertrando  de  Sancto 
Pastore,  &  Guarino  de  Lers,  &  Beatrici  de 
Bellomontc,  &  Raymbaudo  de  Mamolena, 
dominis  Cadarosse  presentibus,  recepto  a 
vobis  juramcnto  fidelitatis,  &  per  vos 
etiam  aliis  Cadarosse  dominis  absentibus, 
per  vos  &  per  successores  vestros,  vos  & 
predecessores  vestros  habuisse  &  tenuisse 
dominium   &  seuioriam   &  jurisdictionem 

'  Trésor    des   chnrtes,  Toulouse,    sac   5,    n.    j3. 
[J.  3i  I  ;  originnl  ;«llé.] 


plcnam  Si  nicrum  iiiipcrluni  Si  mixtum, 
&  districîuiu  &  cohcrcioiicm  in  civiiihus 
causis  Si  criminalibus,  in  villa  &  homini- 
bus  Cadarosse  &  ejus  tenemento,  intus  & 
extra  excercuisse,  firmantias  accipiendo, 
justicias  faciendo,  absolvendo  &  condenip- 
iiando,  tutores  dando,  notarium  Si  buliam 
habendo,  &  constiluendo  decretum.  Si 
auctoritatem  intorponendo.  Si  generaliter 
omnia  excercendo,  que  sub  niero  imperio 
Si  jurisdictioue  concludi  Si  intelligi  pos- 
sunt,  tanto  fenipore  cujus  non  extat  me- 
moria.  Si  omnia  supradicta  Si  singula  ex 
imperiali  munificentia  excercendo.  Et  nor, 
inquam,  cornes  predictus,  per  nos  Si  suc- 
cessores nostros,  omnia  predicta  universa 
Si  singula  vobis  predictis  dominis  Cada- 
rosse presentibus,  Si  per  vos  etiam  aliis 
dominis  Cadarosse  absentibus  confirma- 
nuis  perpetuo,  laudamus  8c  approbamus, 
douantes  ?i  concedentcs  Si  confirmantes 
vobis  predictis  Se  successoribus  vestris  plc- 
nariam  potestatem,  ut  tam  vos  quam  suc- 
cessores vestri  possitis  uti  in  predicta  villa 
Si  hominibus  Cadarosse,  intus  8c  extra  8c  in 
ejus  tenemento  Si  etiam  in  extraneis  ho- 
minibus ibidem  contrahentibus  vel  delin- 
quentibus,  jurisdictione  plenaria,  8c  plc- 
nam jurisdictionem  8c  merum  imperiuin 
excercere,  8c  quod  milites  Se  honiines 
Cadarosse  vobis  ut  dominis  ipsorum  res- 
pondeant.  Et  vobis  omnia  vestra  privilégia 
confirmamus,  bannum  Si  pedagium  simili- 
ter  confirmantes,  furna,  molendina,  aquas 
aquarumve  decursus  predictis  dominis  Ca- 
darosse Si  emplechas  in  eorum  hominibus 
etiam  confirmamus,  concedentcs  etiam  Se 
donantes  vobis,  quod  dominium  Si  seino- 
riam,  quod  Si  quam  dominus  Fredericus, 
Romanorum  imperator  predictus,  nobis 
8i  successoribus  nostris  in  vos  dominos  Ca- 
darosse Si  super  vos  contulit,  in  aliquani 
personam  altam  vel  humilem,  mundanam 
vel  ecclesiasticam ,  non  transferamus  vel 
transferre  possinius,  8c  immédiate  domi- 
nium predictum  nobis  8c  successoribus 
nostris  reservemus  Se  retineamus,  conce- 
dentcs etiam  8c  donantes  vobis  predictis 
dominis,  quod  si  alicjuis  vel  aliqui  vestrum 
vol  predccessorum  vestrorum  aliquam  re- 
cognitionem  vel  compositionem  super  do- 
minio   vel    parte   dominii  Cadaiosse    cinn 


Vin. 


3» 


An 

123i 


99.) 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


];riore  Saiicti  Saturnini  vel  cuni  nlio  vel 
aliis  fecistis,  illa  lecognitio  vel  conipositio 
vobis  vel  successoribus  vestris,  quantum 
perîiiiet  ad  dominum  iniperatorem  vel  ad 
nos  vel  dominhim  nostrum,  miHum  possit 
prejudiciiim  generarc.  Tali  conventione 
&  loge  iuter  nos  comitem  predictum  & 
vos  dominos  Cadarosse  apposita  &  con- 
cessa,  quod  cum  predicta  villa,  dorainis, 
luiHtibus  &  honiinibus  Cadarosse  possimus 
]>lacitare  &  guerreiare,  &  quod  domini 
Cadarosse  &  milites  nomine  dominorum 
in  cavalguada,  expensis  nostris  cz  emenda 
&  non  aliter,  nos  sequantur  quocienscum- 
que  in  cavalguada  exiremus.  Homines  vero 
Cadarosse  semel  in  an.no  tantum  nobis  & 
successoribus  nostris  cavalguadnm,  expen- 
sis ipsorum  hominum  Cadarosse,  iacere 
tcncaïUur  &  nos  sequi  tantum  in  caval- 
guada longe  per  duas  dietas  excercitus  in 
Imperio  &  in  regno  longe  per  unam  die- 
tani  excercitus,  &  non  longius,  &  per 
mensem  tantum  semel  in  anno  nobiscum 
vel  cum  bajulis  nostris  esse  debeant  in  ca- 
valguada, &  non  spacio  vel  tempore  lon- 
<^iori.  Si  vero  ultra  duas  dietas  in  Imperio 
vel  ultra  unam  dietam  in  regno  predictam 
cavalguadam  hominum  Cadarosse  ducere- 
mus,vel  etiam  ultra  unum  mensem  in  anno 
cavalguada  hominum  Cadarosse  nobiscum 
csset  Si  remaneret,  extuuc  abinde  expensis 
nostris  &  emenda  &  non  aliter  nobis- 
cum esset  &  remaneret.  Predictum  autem 
doniiniuni  &  seinnoriam  in  vos  dominos 
Cadarosse  &  successores  vcstros  nobis  ad 
vilam  nostram  &  ad  successores  nostros 
ex  nobis  légitime  procreatos  retinemus.  Si 
vero,  quod  Deus  avertat,  sine  legitimo  he- 
rcdc  ex  nobis  procreato  decedercmus,  ex 
tune  de  predicto  dominio  &  seinnoria  & 
lidelitate,  quam  nobis  fecistis,  &  omnibus 
etiam  aliis  supradictis,  vos  dominos  Cada- 
rosse &  successores  vestros  in  infinitum, 
milites  &  homines  Cadarosse,  absolvimus  & 
perpétue  relaxamus,  ut  propter  predictam 
munificentiam  domini  imperatoris  domi- 
nium  vel  seinnoriam,  quam  in  vobis  habe- 
mus,  vel  fidelitatem  quam  nobis  fecistis, 
alicui  heredi  vel  successori  n.ostro  extra- 
neo,  universali  vel  singulari,  non  sitis  in 
aliquo  vel  in  aliquibus  obliguati.  Dantes 
predictis  dominis  Cadarosse  &  eoruiii  hc- 


996 

redibus  &  successoribus,  presentibus  &  fu- 
turis,  per  nos  &  successores  nostros,  licen- 
tiam  &  plenariam  potestatem,  quod  ipsi 
inter  se,  nobis  irrequisitis  &  ijiconsultis, 
sine  tretzeno,  acapto  &  laudimio  possint 
vendere,  permutare  vel  quolibet  aliena- 
tionis  titulo  alicnare  jurisdictionem  suara 
totam  vel  partem  jurisdictionis,  &  omnia 
alla  bona  sua  &  jura,  que  habent  in  villa 
Cadarosse  &  ejus  tenemento,  simul  vel 
scparatini,  &  propter  hoc  res  vendite  vel 
permutate  vel  aliquo  alio  titulo  alienate 
nobis  vel  successoribus  nostris  non  inci- 
dant  in  commissum.  Et  nos,  domini  Ca- 
darosse predicti,  sub  forma  predicta  & 
conventionibus  predictis,  nos  &  successo- 
res nostros  vobis  domino  comiti  predicto 
&  successoribus  vestris  ex  vobis  légitime 
procreatis  astringimus  &  esse  volumus 
obligatos.  l'actum  fuit  hcc  apud  Aurasi- 
cam,  in  slari  domini  episcopi,  in  virgulto 
juxta  coruni  ecclesie  Sancti  Pétri  :  presen- 
tibus domino  episcopo  Aurasicensi,  Ear- 
ralo,  domino  Baucii,  senescalco  domini 
comitis,  Willelmo  de  Barreria,  Willernio 
Augerio  judice  &  cancellario  domini  co- 
mitis, Isnardo  Audeguario,  Pontio  As- 
toaudo,  Guaufrido  Guaucelino,  Johanne 
Auriolo,  Willermo  de  Lauduno,  Raym- 
baudo  Justo,  Bertrando  de  Mornacio,  Pe- 
tro  Dalmacio,  Lautaudo  de  Cadarossa,  Ber- 
nardo  Conte,  Petro  de  Sancto  Laurentio, 
Rosfagno  de  Balneolis.  —  Anno  &  mensc 
quo  supra,  videlicet  IIII"  nonas  julii,  Bea- 
trix  de  Bellomonte  &  Raimuudus  Lautc- 
rius,  domini  Cadarosse,  juraverunt  fideli- 
tatem domino  comiti  memorato  sub  eadem 
forma  &  eisdem  conventionibus,  &  sub  ea- 
dem forma  &  sub  eisdem  conventionibus 
concessit  eis  dominus  cornes  omnia  &  sin- 
gula  supi'adicta,  que  concesserat,donaverat 
&  confirmaverat  aliis  dominis  Cadarosse. 
Factum  fuit  hoc  apud  Aurasicam,  in  stari 
Willelmi  Florentii,  in  sala,  presentibus 
domino  A.  Aurasicensi  episcopo,  Barralo, 
domino  Baucii,  senescalco  domini  comitis 
predicto,  Willelmo  Augerio  judice  &  can- 
cellario ejusdem  domini  comitis  prefato, 
Pontio  Astoaudo,  Willelmo  de  Lauduno, 
Gaufrido  Gaucelino,  Helya  de  Apta.  Et 
ego  Bertrandus  de  Sancta  Maria,  notarius 
publicus  domini  comitis,  omnibus  supra- 


An 

1233 


t.  iii; 

col.  j/i 


An 
1236 


997 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


998 


An 

'.  j-  aoùî 


An 
1236 


dictis  preseiis  interfiii,  &  niandato,  vohin- 
tate  &  auctoritate  domiai  coiuitis,  &  nian- 
dato domiiiorum  Cadarosse  predictorum 
Iioc  instnimeiitum  scripsi  Si  sigiiavi.  (Lo- 
cus  si^ni.) 

(Alia  manu.')  Et  ego  Guillelmus  Aiigerius, 
jiidex  &  cauccllarius  domiiii  coniitis  Tho- 
lose,  preseutem  cartani  subscripsi  &  cain 
jiissi  bnlla  doniini  coniitis  roboraii. 

II.  Maiiit'esturn  '  sit,  &c.,  qiiod  nos  Rai- 
mundus,  Dei  gratia  conies  Tolosae,  mar- 
chio  Proviiiciae,  coufiteiniir  &  in  veritate 
recognosciniiis  nobilem  viruni  Baraleni  de 
Baiicio,  sencscalliim  nostriim  in  terra  Ve- 
neyssiiii,  de  speciaii  niandato  nostro  resti- 


grafia  cpiscopo  Magaloneiisi,  omagium  pro 
villa  Moiitispessiilani  &  castro  de  Palude, 
quod  vulgo  dicitur  l.atas,  que  ab  episcopo 
Magaloneiisi  tenet  in  feudum,  in  nioduni 
infrascriptuiii.  —  Nos  Jacobus,  Dei  gratia 
rex  Aragoiuini,  &c.,  scientcs  &  verissinie 
cognoscentos  nos  fenere  in  feudum  villani 
MoutÏFpessuIani  8c  castrum  de  Palude, 
quod  vulgo  dicitur  Lalas,  a  venerabili 
pâtre  domino  Magalonensi  episcopo  & 
pro  eisdeni  sacramentuni  fidelitatis  oidcm 
prestare  debere,  sicut  vassallus  domino 
prestare  tenetur,  &  prcdecessores  nostros, 
a  quibus  causain  habuimus  &  in  quorum 
fcuduii!   successinnis,  habuisse  &  tenuissu 


tuisse  libortatcm  seu  franquesiain  militibus      &  propter  hec  eidem   episcopo    oinagiiini 


&  probis  honiiuibus  &  toti  universital'  ci- 
vitafis  Avinioais,  quani  cis  in  terra  nostra 
doiiavimus,  meritis  exigentibus  corumdem. 
Dictam  autem  restitutioneni  com'irnianius 
&  approbanius  Si  eani  in  perpetuum  firniam 
habenuis  atque  ratam.  Praedictam  insupcr 
libertatem  seu  franquesiani,  ut  pleniori 
vigeat  firmitale,  militibus  &  probis  homi- 
nibus  Se  toti  universitali  civitatis  Avinio- 
nis  per  nos  &  successores  nostros  conce- 


fecissc  &  sacramentuni  fidelitatis  prcsti- 
tisse,  vobis  venerabili  in  Cbristo  pair! 
Johanni  de  Montelaurc,  Dei  gratia  Maga- 
loneiisi episcopo,  sponte  &  débite,  nianibus 
juiictis  &  iii  vestris  manibus  positis,  dato 
osculo  pacis  &  firmitatis,  pro  predictis 
villa  Montispessulaui  &  castro  de  Palude 
supradicto,  quod  vulgo  dicitur  Latas,  certi 
de  facto  &  cerciorati  de  jure,  vobis  oma- 
gium  fecimus  sine  dolo,  secundum   quod 


dimus  &  restituimus,  sicut  in  instrumentis      melius,  fidelius  &  firmius  intellîgi  potest. 


inde  confectis  plenius  continetur.  In  cujus 
rei  testimonium,  &c,  Acia  fueruiit  baec 
apud  Lauracum,  ix  kaleiidas  septembris, 
:Aino  Domini  Mccxxxvi. 


3i6. 


CCXX 


IL, 


l'uj^.    de  Jacques,  roi  d'Aragon, 
à  l'évéque  de  Magiielonne  ^. 


I.  /'^fc.RTUM  &  indubitatum  est,  quod  Ja- 
v_>  cobuf,  Uei  gratia  illustris  rex  Arago- 
niim  &  Majoricarum,  cornes  Barchiuone  & 
Urgelli  &  dominus  ville  Montispessulani, 
filius  quoudam  illustris  Marie,  regineAra- 
gonum  &  domine  Montispessulani,  fecit 
domino   Jobanui    de    Montelauro,    eadcm 

'  Noj;  n'iivons  pu  retrouver  où  dom  Vaissetc 
avait  pris  cet  ncte.   [A.  M.| 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Maguclonne,  II, 
n.  18.  [J.  340,  copie  ancienne.] 


Actum  in  Moiitepessulano,  in  domo  At- 
brandi  fiiii  quondam  Raimundi  Atbrandi, 
in  presencia  &  testimonio  venerabilis  patris 
Berengarii  episcopi.  Pétri  Alberti,  Vitalis 
de  Canellis  canouicorum  Barchiiioneii- 
sium,Sychardi  prepositi,  Michaelis  de  Mo- 
reszio,  magistri  Ugonis  de  Miramars  ar- 
chidiaconorum,  Guillelmi  de  Sancto  Egidio 
archipresbiteri,  Guillelmi  Ebrardi  prioris 
de  Piniano,  Guillelmi  Regossa,  Pétri  Mo- 
reti,  Berengarii  de  Boiano  &  Poncii  Jo 
Galazanicis,  canonicorum  Magaloneiisiuiii, 
Bernardi  de  Sancto  Briccio  succentoris 
Narbonensis,  &  virorum  clarissimoniiii 
Raimundi-Berengarii  comitis  Provincie, 
&  Poiitii  Ugonis  comitis  Enipuriaruni, 
Assaliti  de  Goza,  Ancelmeti  Fer.,  R?- 
rengarii  de  Cervaria,  Guillelmi  Grossa, 
Arnaldi  Surdi  militum,  Guillelmi  de  Sala 
jurisperiti  &  Guiraldi  de  Barta,  Bernardi 
Longi,  Raimundi  Amancii  consulum  Mon- 
tispessulani, &  Bernardi  de  Regordana  ju- 
risperiti, Atbrandi  filii  quondam  Raimundi 
Atbrandi,  Bernardi  Capitis  bovis,  Hugonis 
Pulverelli,  Guillelmi  Pincii,    Jobaimis   de 


An 

I23Û 


QQQ  PREUVES  DE  1,'rnSTOlRE  DE  LÂKGUFDOr,.  icoo  ~~ 

'•^         Saiicto  x^nthonlo  S:   multonim  aliorum,  &  de  Monte-Ainaldo  inilituin,  Guillt'lnii  de 

mei  BeriKxrdi    de  Costa,   Montispessulaiii  Salis  jurisperiti,  Borengarii    de    Sobeiras- 

piiblici  uotarii,  qui   mandatus  &  rogadis  a  cio,  &c.,  &  Willelmi  de   Rochafolio  al)ba- 

preJictis    dominis    cpiscopo    &    rcge    bec  tis   Sancti  V/illelmi,  magistri  Beniardi  de 

scripsi  &  onuiibus  siipiadictis  iuterfiii   &  Sancto  Briccio  succentoiis  Narboneiisis,  & 

îiguo  meo  signavi.  Actiim  loco  quo  supra,  Sychardi  de  Olargiis   prepositi,   Micbaëlis 

anuo    domiuice    lucaniatioais     millesinio  de  Moreszio,  magistri  Ugoiiis  de  Miramars 

ducentesimo  tricesinio  sexto,  scptinio  de-  arcbidiacoiioruni,  Bcrnardi  de  Murovcteri 

cimo  kalendas  jaiuiarii.  prioris  de  Fabricis ,  V/illelmi  Regossa, 


11.  Preseutis    scripti    série     apertissimo  Pétri  de  Coriioiie  prioris  de  Boia,  Pétri  do 

i?^     declaratur,  quod  Jacobus,  Dei  gratia  illiis-  Melgorio  conrezarii  Magalonensis,  Guil- 

i-dc-    ^""'^  '""^^  Ar^igonum,  &c.  ad  interrogatioiiem  leliiii  deCastriis  prioris  de  Melgorio,  Deo- 

cciiibre.   domini    Joauiiis    de    Montelauro,    eadera  dati  Borrelli  sacriste  Sancti  Firiuini,   &c. 

Kj.oiig.  gratia  episcopi   Magalonensis,  recognovit  Anno   doinintce    Incarnat.   WCC'xxx'n  i", 

coi.;t-I|.   se  eideni  précèdent!  die  oniagium   sibi  fe-  XVI  kalendas  jaiiuaiii. 
cisse  pro  villa  Montispessulani    &    Castro 

de  Palude,  quod  vulgo  dicitur  Latas,  que  ' 
ab    episcopo   Magalonensi    tenet    in    feu- 

duni.  Et  statim  facta  recognicione  omagii,  o    „     CCXXI 

dictus    dominus    rex    domino   Jobanni    de 

Montelauro  episcopo  supradicto  &  eccle-  ,                          ,                    ,             .    , 

sie   Magalonensi,  propositis   super  altare  "^"^  ^«"'^  ^"  nahitans  de  la  cite 

Sancti    Firmini    in    Montepessulano    cor-  iS-  du   bourg  de  Nurbonr:e\ 
pore  Jesu-Cbristi,  cruce,  reliquiis  &  textu 

Evangeliorum  aperto,  sacrosanctis  Evan-  I.  tn  noniine  Domini,  anno  Nativilatis 
geliis  manu  tactis,  sacramentum  fidelitatis  1  ejusdem  ai"cc°XXX<'vi",  régnante  rege  ,\ 
in  modum.prestitit  subsecutum  :  Ludovico,  li°  nojias  aprilis.  Noverint,  8:c. 
Audi  tu  Johannes,  Magalonensis  episco-  quod  cum,  instigante  inimico  generis  bn- 
pus,  ego  Jacobus,  Dei  gratia  rex  Arago-  mani,  qui  ab  initio  sui  totiiis  boni  &  con- 
lum,  &c.,  ab  ista  ora  in  antea  personam  eordie  semper  extitit  impugnator,  inimensa 
.-'aam  non  capiam,  vitam  &  membra  tua  tibi  discordia  orta  f'uisset  inter  cives  Narbo- 
nori  toUam ,  nec  Homo  nec  femina  meo  nenses,  videlicet  inter  illos  qui  erant  ex 
consilio  vel  meo  ingenio.  Et  si  in  illo  ho-  parte  civitatis  &  illos  qui  erant  ex  parte 
nore,  quem  tu  hodie  babes  &  possides  &  burgi,  ita  etiani  ((uod  hinc  inde  plures 
canonici  Magalonenses  babent  &  possident  prêter  vulneratos  teloruni  ictibus  occu- 
in  comunia,  vel  in  antea  tu  adquisieris  &  buissent,  niediantibus  ac  fideliter  partes 
canonici  Magalonenses  adquisierint,  ego  suas  interponentibus  donino  B.,  abbate 
Jacobus  tollerem...  (Sequuntur  clausulae  in  Fontisfrigidi  8c  nobili  viro  Berengario  de 
talibus  solUae.)  Sic  Deus  me  adjuvet  &  iste  Boutenaco,  consules  civitatis  &  burgi  gra- 
sancte  reliquie  ac  sancta  Dei  quatugfr  tuito  subscriptas  treugas  inierunt,  prestito 
Evangelia,  que  corporaliter  manu  mea  juramento  tam  ab  ipsis  quam  a  ducentis 
tango.  civibus  ex  parte  civitatis  &  a  ducentis  ex 
Actum  in  ecclesia  Sancti  Firmini  in  parte  burgi,  nomine  utriusque  universita- 
Montepessulano,  in  presemia  &  testimo-  tis,  de  ipsis  treugis  bona  fide&sine  fraude 
nio  Raimundi  Berenguarii  viri  clarissimi  conservandis,  prout  inferius  continetur. 
comitis  Provincio,  Arnaldi  de  Rochafolio,  —  Nos  consules  civitatis  Narbone,  &c. 
Berenguarii  de  Cervaria,  Assalliti  de  Goza,  pcr  nos  &  subséquentes  consules,  pcr  to- 
Jordani  de  Penna,  Issemeni  de  Fouzers,  tam  universitatem  ejusdem  civitatis,  &  nos 
Salaizini,  Ancelmeti  Fer.,  Berengarii  de  consules  burgi  Narbone,  &c.,  facimus  !k 
Montedisderio,  Bertrandi  de  Giniaco,  Pé- 
tri de  Fabricis  iilii  Bertrandi  de  Monte-  'Hôtel  de  vilK- de  Naihonns.  [Do-.i,  vol.  5^, 
l^uro,    Philippi    de  Villanova,   Dalmascii  f  io;.J 


An 
Ii3i 


lÏJ.oiig. 

t.  m, 

col.3So. 


lOOI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i002 


volumus  liane  subscriptam  tieugarum  for- 
mam  fore  inter  nos,  &  stare  ab  hac  preseati 
(lie  usque  ad  primiim  veiiiens  festum  Pen- 
fecostes,  &  ab  eodem  festo  Pentecostes  ad 
unum  anmim,  videlicet  quod  omnes  lionii- 
nes  dicte  civitatis,  présentes  &fatiiri,  &  in 
eadem  moram  facientes  possint  transiri?, 
ire,  redire  &  stare  in  burgo,  inter  &  extra, 
in  ciinctis  iocis,  pacifiée  &  quiète,  ctianisi 
sint  in  culpa  alicujus  offense  hiiic  inde 
l'acte,  quod  niillus  b.onio  civitatis  antedicte 
injurietur  alicui  persone  dicti  biirgi  verbis 
contumeliosis,  ictibus  vel  verberibus  ai'.t 
alio  modo,  nec  ctiam  rébus  suis  damnuni 
inferre  aut  ab  alio  fieri  patiatur.  Similitrr 
&  eodem  modo  iiullus  Homo  dicti  burgi 
injurietur  alicui  persone  dicte  civitatis, 8:c, 
Verumtamcn  si  aliquis  homo  vol  aliqua 
persona  dicte  civitatis  vel  burgi  hujus- 
modi  treugas  frangere,  violare  vel  contra- 
venire  presumpserit,  det  nomiiie  penc  illis 
consulibus,  quorum  parti  fuerit  injnria 
irrogata,  si  fuerit  miles  vel  bomo  de  plassa 
quingentcs  sol.  Melgor.,  &  si  fuerit  minis- 
t'.rialis  vel  quelibet  alla  persona  centum 
soiid.  Melgor.,  ad  quam  penam  prestandani 
possint  &  debeant  ])er  consules  &  eorum 
consiliarios  compelli  infra  spatium  octo 
dierum,  ac  nihilominus  teneantur  staro 
juri  injuriato  in  curia,  sub  cujus  jurisdic- 
tioiie  fiierint,  ;i  tamen  querimonia  inde 
liet,  &  omnes  utriusque  partis  consules 
prestent  in  causa  consilium  &  auxiliuni 
injuriam  passo  contra  injuriam  facientcm. 
Si  vcro  ab  hujusmodi  trougarum  fraefore, 
causa  paupertatis,  extorqtieri  non  potuerit 
ipsa  pena,  violator  ille,  si  fuerit  de  civi- 
tate,  assotetur  incontinenti  in  dicto  burgo 
per  consules  ejusdem  burgi,vel  pcr  eorum- 
dem  maudatum,  uno  ictii  pro  uno;|uoqiijso- 
lido  dicte  pêne,  similiter  si  fuerit  de  burgo 
assotetur  incontinenti  in  dicta  civitate  per 
consules  ejusdem  civitatis  vel  per  eorum- 
dem  mandatum  uno  ictu  pro  unoquoque  so- 
lide dicte  pêne,  ad  quam  penam  sustiuen- 
dam  per  consules,  de  quorum  parte  fuerit, 
similiter  compellatur.  Verumtaïuen  infra 
spntiiini  dicti  temporis,  communitascivita- 
tis  &  burgi  pro  aliqua  dissensione  vel  lite 
non  débet  se  moverc  ad  invicem  ad  arma. 
Quod  si  feeerit,  communitas  illa,  que  se 
prius  nioverif  vel  aniiaverit,  K'neatur  alteri 


communitati  dare  treceiilns  marchas  ar- 
gent! nomine  pêne  infra  spatium  octo  die- 
rum. Item  si  aliquis  vel  aliqui  ex  parte 
civitatis  vel  burgi  contra  aliquem  se  ariiia- 
verint  sine  consulibus  vel  sine  eorumdem 
mandalo,  puniatur  quilibet  illorum  pre- 
dicta  pena,  scilicet  si  fuerit  miles,  &c. 
Oit  supra).  Si  vero  causa  paupertatis,  &c. 
(ui  supra).  Pena  tamen  soluta,  ut  dictum 
est,  in  casibus  supradictis,  treuge  nihilo- 
minus in  sua  permaneant  firmitate.  Et 
quod  omnia  supradicta  &  singula  inviola- 
biliter  obscrventur,  nos  supradicti  consu- 
les civitatis  &  nos  supradicti  consules 
burgi...  taetis  saerosanctis  Evangeliis  cor- 
])oraliter  gratis  juramus.  Sciendum  tameu 
est,  quod  a  supradicta  treuga  excipiuntur 
Raimundus  Berengarii  de  Riparia  &  filins 
suus  Petrus  Raimundi  &  Castellonus  ne- 
pos  ejusdem  Ramiindi  Berengarii,  quan- 
tum ab  ingressu  dicti  burgi  lantum,  & 
Guillclmus  Amelii  quantum  ab  ingressu 
dicte  civitatis,  sed  quantum  ad  omnia  alla 
capitula  &  singula  scrvanda  sunt  in  treuga. 
Hoc  idem  totum  juraverunt  ex  parte  civi- 
tatis Bertraiidus  de  Bosco,  Raimundus  de 
Piano  isequuntur  ce  burgensium  nomina),  & 
ex  parte  burgi  Joannes  Amelii,  Bernardus 
de  S.  Stephano,  &c.  (/V.)  Et  ad  majorem 
firmitalem,  sigillis  communitatum  banc 
prcsentem  paginam  pcr  alphabctum  divi- 
sam  nos  predicti  omnes  consules  sigilla- 
mus,  de  laudamento  omnium  predictoruin 
civitatis  predicte,  &c. 

H.  Pateat"  universis  presenfem  paginam 
inspecturis,  quod  nos  consules  burgi  Nar- 
bone,  videlicet  B.  Gausbertus  &  Gerardus 
l.ongus,  consilio  8t  voluntate  consiliario- 
rum  nostrorum,  videlicet  J.  Amelii  (&  vi 
nliorum)  rog«imus  vos  dominum  R.,  Dei 
gratia  comitem  Tolosanum,  marchionem 
Provincie,  ut  pro  nobis  &  universitato 
dicti  burgi  fidejuberetis  pênes  J.  de  Fri- 
chans,  seneschallum  domini  régis  Francie 
in  parfibus  Albigensibiis,  pro  causis  uni- 
versis &  singulis  &  controversiis,  quas 
dicta  tiniversitas  babet  vel  babere  potest 
sub  eo  contra  Aimericiim  vicecomitem  & 
veneraliiiom  patreni  archiepiscopuni  Nar- 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  j,  n.  ôj. 
[J.  îi  I ,  original  scellé.] 


An 
1233 


An 
2G  ;.uùt. 


ico3                        PREUVES  DE  l/ilISTOÏRE  DE  LANGUEDOC.  looi   

An 

'oiie  &  capiluluin  Sancti  EaiiU  &  contra  nostrorum  &  dicte  universiîatis  de  oiiini- 

luiivcrsitali.-ni   civitatir.   Karboiic  &  contra  bu?,  cjiie  pro  dictis  lidejussionibus  faceret, 

illos  t|ui  de  dicto  biirgo  exierunt,  vel  om-  suslineret  vel  solveret,  &oi:inia  que  supe- 

r.cs    supradicti   vel  singiiH  contra   dictam  rius  conîinentur  sic  de  niandato  nostro  8c 

univcrsitatein    burgi;    proiiiittentes    vobis  tocius   universitaîis    burgi    processisse.   Et 

iioiiiine  &  mandate  dicte  uiiiversitatis   sub       nos  idem  consules  prefati &  nos  coiisi- 

obligatione  omnium  bonorum  nostrorum  liarii  dictorum  consulum,  videlicet  B.  da 
&  universitatis  prefate,  quod  de  iidejus-  Mossano  (S-  i.xiii  alii),  promisimus  vobis 
siop.e  predicta  &  do  omnibus,  que  pro  domino  P.  de  Villanova  senescallo  &  pro- 
dicta iidcjussione  facietis,  sustinebitis  vel  curatori  domini  comitis  Tolosani,  ab  ipso 
Sûlvetis,  conservabinius  nos  &  dicta  burgi  spccialiter  destinato  ad  recipieiidas  a  nobis 
uiiiversitas  vos  indenipuem  &item  promit-  obligationes  rerura  &  personarum  nostra- 
îimus,  Sic.  Et  vos,  dictas  doniiuus  cornes,  rum  &  mandata  pro  indempnitate  sibi,  &c. 
post  preces  nostras  superius  vobis  porrcc-  iidejussoribus  prestanda,  sicut  siiperius  est 
tas  sub  obligatione  omnium  bouorum  ves-  expressum,    promittimus,    inquam,    vobis 

trorum,  mandate  nostro  &  nomiiie  univer-       nomine     dicti     comitis quod     dictunj 

sitatis  dicti  burgi,  fidejussistis  pro  nobis  &  dominum  comitem  de  predicta  fidejussione 

dicta  universitate  peiics  dictiiin  seneschal-       &  de  predictis  iidejussionibus indeinp- 

luni  pro  causis  prenominatis  &  eidem  pro  nsm  ipsum  conscrvabinius,  &c.  Ilec  ojnnia 

eisJ-'ra  causis  ik  universitate  nostra  plures  supradicta  universa  &  singiila  promiserunt 

iidejussores  sub  obligatione  bouorum  suc-  omnes   predicti    &    singuli    nomine    dicte 

rum   dedistis,  videlicet  Poncium  de   Vilia-  universitatis   &  suo,  ik   eadem   uuiversitas 

nova,    Isarniim    Rcrnardi   de   Fanojovis    &  citata  &  congregata  in  generali  colloquio, 

R.  de  Duroforti  &  B.  Ugcnem  de  Festo  &  sicut    superius    est    expressum,    complere, 

G.  Garsia  de  Fanojovis    Si    Arnaudurn  de  tenere,  observare  &  facere  &  solvere,  sicut 

Ea-arano  &  R.  Ferrandum  de  Laurano  &  superius  est  expressum,  &  nisi  facerent  & 

quosdam  alios,  quibus  promisistis  indemp-  complerent  universa  &  singula  que  supe- 

i;itatem    pro    fidejussione    prof'ata.    Actum  rius  continentur,  promiserunt  omnes  pre- 

iult   boc  apud    Carcasonam,    XI    kalendas  dicti  &  singuli  &  tota  universitas  &  specia. 

ssptenibris,    anno    Domini   IH"CC"X.XX''VI".  liter  &  nominatim   singuli  de  universitate, 

—  Et  nos  consules  burgi  prefati,  videlicet  quilibet   in    solidum,   sub   virtute   ])restiii 

Guillelmus  Bernardi  de  Stabulo  (,&  IV  alii),  corporaliter  juramenti,  quod   nisi   conser- 

consilio  &  voluntate    consiliariorum   nos-  varent  dictum  comitem  Si  cofidejussores  ab 

trorum  ad  spéciale  colloquium  convocato-  ipso  datos  &   daiidos  pro   causis   predictis 

'iui'i,    &    tota    universitas    burgi    Narbone  indempnes,  quod  tenerent  sii)i  ostagia  in 

pcr  preconem   citata  S-i   in  generali   collo-  terra  sua  ubi  ipse  vellet,  donec  de  indemp- 

quio  congregata,  rios   consules   prefati  Si  nitate  sua  &  cofidejussorum  dictorum  esset 

consiliarii  corumdem,  nomine   Si  mandato  sibi  plenarie  Si  cis  in  omnibus  satisfactum. 

dicte  universitatis,  Si  ipsa  universitas  cum  Actum  fuit  hoc  in  burgo  Narbone,   anno 

hac  présent!  scriptura  veraciter  confitemur  Domini  M°cc°xxx."  VI",  mense  augusti,  die 

dictos  consules  nostros  Gerakium  Loiigum  secunda  post  festum  beati  Bartholomei.  Et 

&  B.  Gausberti  nomine  &  mandato  nostro  nos   omnes   predicti,   nomine  &   mandato 

rogasse  dominum  comitem  Tolosanum,   ut  dicte    universitatis   ci  nostro,  ad   eternam 

pro  nobis  omnibus  fidejuberet  &  fidejus-  rei   memoriam  &  probationem   evidentem, 

sores   pro    nobis  obligaret  Si   pro  univer-  indubitabilem    Si   facilem,  presentem  ])agi- 

sitate     nostra    sub     obligatione     omnium  nam  sigillo  consulum  Si  universitatis  burgi 

bouorum     suorum    pênes    J.    de    Fricans  Narbone  fecimus  sigillari.                                      . 

sencschallum    prefatum    pro    causis    pre-  III.  Anno' a  nativ.Christi  M"CC"XXX°vil',      .^-j^ 

dictis,  quns  conira  omnes  prediclos  habe-  regiîautc  rcgc  Lodoyco,  iv  idus  martii,- 
mus    vel    ipsi    contra    nos,    Si    quod    dicto 

domino    cOiuiti    indenipnitatem    promitte-  ■  Archives  de    l'hôtel    de    v;l!c    de   Nartoniio. 

relit   sub    obligatione    omnium    bouorum  [Doat,  vol,  5-,  f"  j  19.J 


:]ars. 


An 

I  237 


KJ.  orit'. 

[.  m: 


IOO.> 


PREUVES  DR  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1006 


ali([;iis  predictorum    non  observaveiiiit  & 
;idimi)leverir.t    oiiniia   mnndala  supradicta, 


statuit  doniiaus  Joannes  de  Friscampis, 
senescalhis  domini  rcgis  Francie  in  parti- 
bus  Albigensibus,  qiiod  sententia  qnam  siat  vanditL  &  exules  a  toto  regno  Francie 
tulit  super  rcstitutione  reruni  ablatanim  in  perpetuum,  &  persone  &  bona  ipsoruni 
probis  hominibus  de  burgo  Narbone  qui  occupant!  coiicedantur.  Et  illi  qui  debent 
cxierunt  de  Imrgo,  &  super  destructione  ire  in  obsidionem  Valentie  vel  in  fronte- 
domoruni,  &  super  reslitutione  reruni  abla-  riam  Hispanie,  debent  arripere  iter  quarla 
taruni  hominibus  civitatis  &  ab  illis  qui  feria  post  festuiii  Pentecostes  proxime 
cxierunt  de  burgo  &  ab  eorum  vaPitoribus,  venturum;  alii  vero  qui  debent  ire  uitra- 
ita  observetur  sine  diniinutionc,  sicut  îala  mariais  partibus,  debent  arripere  iter  in 
&  scripta  fuit.  Item  statuit  dicttis  dominus  transitu  seu  passagio  augusti  proxime  ve- 
seaescaliiis,  quod  Aymericus  de  Donas  &  nientis.  Item  statuit  quod  homines  burgi 
Poncius  de  Sejano  ik  (iuiilelmus  Catalanus  &  civitatis  sint  de  cetero  in  pace  ik  jurent 
&  Petrus  Joannes  Ortolanus  !k  Guillelmus  ad  invicem  se  tenere  pacem  &  se  ad  invi- 
du  Costansanes,  c|ui  sunt  de  burgo  Nar-  cem  diligere,  &  quod  occasione  guerre  vel 
bone,  &  dicuntur  intorfuisse  interfcctioni  rixe  inter  ipsos  hue  usque  habite,  homines 
Arnaudi  Margalionis,  sint  in  obsidione  burgi  vel  civitatis,  ut  illi  qui  exierunt  de 
Valentie  per  annum,  si  obsidio  sit  ibi  &  burgo  vel  remanserunt,  ullam  guerram, 
duret  per  annum.  Sin  autem,  stent  in  ullam  rixam  vel  maliciam,  seu  etiam  moles- 
frontaria  Hispanie,  donec  annus  sit  expie-  liam  de  cetero  ad  invicem  non  inférant 
tus,  c|U0  sic  complète,  possint  libère  &  nec  alic|uani  petitioneni  seu  accusationem 
sine  peiia  redire  apud  burgum  Narbone,  occasione  predictorum  maleiicioruni ,  & 
ita  quod  domini  Narbone  vel  cognati  vel  quod  bonas  consuetudines  &  bonos  usus 
affines  vel  quelibet  alla  persona  non  pos-  suos  inter  se  observent  &  communiter  dcf- 
sint  cos  occasione  dicte  inferfectionis  in  fendant.  Item  statuit  quod  homines  burgi 
aliquo  ultçrius  molestare.  Honores  vero,  &  civitatis  abstineant  de  cetero  ab  onnii 
si  quos  tenebant  aliqui  predictorum  ab  confratria  &  ab  omni  specie  confratrie  & 
Arnaldo  Margalione  interfecto,  vendant  ab  omni  collegio  &  societate  collegii  &  sa- 
infra  annum  cum  laudiniio  tutoruiii  filii  cramento  illicito.  Et  si  aliquis  homo  burgi 
dicti  Arnaudi  Margalionis,  vel  tutores  dicti  vel  civitatis  vencrit  contra  predictam  pa- 
retincant  dictos  honores  eo  pretio,  quod  cem  &  concordiam,  tota  universitas  burgi 
alia  persona  ibi  dare  vellet,  si  eis  placue-  &  civitatis  sit  contra  illuni,  donec  super 
rit.  Et  cum  predicti  redierint  ab  obsidione  premissis  abeoiuerit  satisfactum.  Retinuit 
vel  fr.jntaria  predicta,  debent  afferre  lite-  tamen  dictus  senescalhis  sibi  potcstatciii 
ras  testimoniales  a  Templariis  vel  Hospi-  pronunciandi  super  aliis  capitulis,  de  c(iii- 
talariis,  c(uod  fuerint  in  obsidione  vel  bus  pronunciatuiii  non  est,  &  intcrpretandi 
fronlaria  ])er  annum,  sicut  supradictum  super  omnibuscapitulis  si  opus  fuerit.Facta 
est.  Item  statuit  quod  (Miilleliiiiis  [de]  Vi-  fuerunt  hec  apud  Biterrim,  in  palatio  do- 
laudcgut  Se  Gascus  lloquevaris  &  Ktibeus  mini  régis,  in  presentia  !k  testiriionio  Pon- 
de Novelles  &  Gascus  Textat,  qui  dicuntur  cii  de  Villanova,  Pétri  Martini  de  Castro- 
interfecisse  Berengarium  Gausberfum,  sin  novo,  Joannis  de  Eoiano,  Pétri  Bernardi 
ultramarinis  partibus  in  servilio  Dei  per  de  Cancsuspenso,  Guilleltiii  Raimundi  de 
annum.  Quo  exjileto,  debent  afferre  literas  Cohi'iibariis,  Bercngarii  de  Botcnaco,  Ay- 
testimoniales  a  Templariis  vel  Hospitalu-  morici  Eotfati,  Guillelmi  Capucii,  Rai- 
riis  quod  fuerint  ultramarinis  partibus  per  iiiundi  Udalardi,  Raymundi  de  Gigniaco, 
annum  eo  modo  quo  dictiini  est  de  aliis.  Si  Arnaudi  de  Sancto  Amantio,  Joannis  Audc- 
vero  predictum  iiiramentuai  feccrit,  sit  branni,  Berengarii  Catalani  ArqucrVi,  Gui- 
immunis  ab  omni  pena  &  inquietatione  &  raudi  Barroti,  &  Bernardi  Augerii,  publici 
vexatione  dicte  interfectionis  &  amputa-  Biterris  notarii,  qui  de  mandato  domini 
tionis  &  vexationis  nianus  propinquorum  sencscalli  predicti  &  partium  hec  scripsir. 
&  dominorum  Narbone  Si  alterius  cujus-  Item  statuit  in  prescniia  dictorum  tcstium, 
libet  persone.  Si  vero  omnçj  predicti  vel  quod  (Juillelnuis  Alfaricus  8c  Petrus  Rai- 


An 

123/ 


An 


An 
1237 


1007 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1008 


imiudus  Laiirentiiis  sint  exiiles  a  burgo  &  framii  de  Olnrgio  cognati  siii,  Poncii  de 
civitate  Narbone,  quousqiie  sint  reconsi-  Fraxino  &  alioruni  nuiltoruni,  &  Arnaldi 
liati.  Idem  Bernardiis  Aiigerii  hoc  scripsit      Guilaberti,   publici    Narbone    notarii,  qui 


&  signum  suuni  apposuit. 

IV.  Anne  '  nativitatis  Dom.  MCCXXXVII... 
Noverint...  quod  nos  Aimericus,Dci  gratia 
vicecomes  Narbone,  diligent!  consilio  & 
deiiberatione  habitis  cum  Berengario  de 
Boltenaco  vicario  nostro  &  aliis  officiali- 
bus  nostris,  &  cum  G.  Fabro  [filio  quon- 
dam  Pétri  Rayiiunidi  Fabri],  Raimundo  Pé- 
tri, Bernardo  de  Boscbo,  Aymerico  Pallerio 
&  Guillelmo  de  Albars  consiliariis  nostris, 
gratis,   &c.    remittimus    vobis    consulibus 

burgi  Narbone &    singulis    in    eodem 

burgo  tune  &  nunc  presentibus  &  futuris 
omnem   injuriam   &   injurias  seu   dampna 


I.  III, 

col.  382 


de   mandate  prcdicti  domini  Aimerici    hec 
omnia  scripsit. 


3i8.  —  CCXXII 


Hommages  rendus  à   Raimond    VII, 
comte  de  Toulouse  '. 


I.  "KTOTUM  sit   omnibus,  quod  anno  do- 


NOTUI\' 
minice  Incaniationis  l\l"CC"XXX"-VU", 
scilicet  xiii"  kal.  junii,  nos    Raimundus, 

nobis  data  vel   passa  per  vos,  de  quibus  Dei  gratia  cornes  Tholose,  marchio   Pro- 

conquerebamur   vel    conqueri    poteranuis  vincie,    de    mera    8:    spontanea   voluntate 

aut  contra  vos  nioveri,  occasione  rixe  sive  nostra,  donatione  inter  vivos  donamus  & 

discordie  habite  inter  vos  ad  invicem,  illos  concedimus  in  feudum  tibi,  Raimundo  de 

videlicet  qui  de  dicto  burgo  exiverunt  &  Baucio,  principi  Aurasicensi,  &  tuis  legi- 

vos  qui  in  eodem   burgo   remansistis,  vel  timis  liberis  ex  legitimo  matrimonio  pro- 

occasione  rixe  sive  discordie  habite  inter  creatis,  castrum   &  villam   Camareti   cum 

vos  &  cives  Narbonenses  vel  inter  nos  &  territorio  &  tenemento  ejusdem  ville,  & 

vos.  Et  quocumque  alio  modo  super  his  castrum  &  villam  Trevellani  cum  territo- 

predictis  vel  aliquibus  aliis  de  vobis  po-  rio  &  tenemento  ejusdem  castri,  &  castrum 

tuissemus  usque  ad  hodiernam  diem  [con-  &  villam  de  Serinnano  cum   territorio  & 

queri],  remittimus  cliam dampna, tenemento  ejusdem  castri,  videlicet  omnia 

&  omnes  petitiones qualescumque  ad-  jura    seu    dominationes  &  plenam    juris- 

versus   vos    movere    poteramus   vel    adhuc  dictionem  quamciimque  babo.mus,  rctento 

posscmiis,  ratione  dicti  vel  sententio  Joan-  nobis  &  successoribus    nostris  in  eisdem 

nis  de  Friscampis,  senescalli  domini  régis  locis  principali    dominio    &  cavalcatis   !k 

Francic  in  partibus  Albiensis,  cui  jurisdic-  omni   alio  jure  &  servicio,  quod  feudata- 


tionem  nostram  commiseramus,  vel  ratione 
dicti  vel  fentencie  venerabilis  patris  do- 
mini P.j  Dei  gratia  Narbonensis  archie])i- 
scoi'i,  vel  t|UOCumque  alio  modo  adversus 
vos  movere  possemus.  Et  ita  osculo  dato, 
plenam  pacem  &  concordiam  vobiscum  f;i- 
cinnis,  &c.  Acta  fuerunt  hec  solemjinitcr 
in  palatio  Narbone  predicti  domini  Aynie- 


rius  pro  feudo  tenetur  facere  domino  suo, 
illa  sex  specialiter  retinentes  que  in  forma 
fidelitatis  continentur,  scilicet  incolume, 
tutum,  honestum,  utile,  facile,  possibile  : 
incolume  videlicet,  ne  sis  in  dampnum 
nobis  de  corpore  nostro;  tutum,  ne  sis 
nobis  in  dampnum  de  secreto  nostro  & 
de  munitionibus,  pcr  quas  tuti   esse  pos- 


rici,  in  presentia  &  testimonio  Bcrnardi  sumus;  honestum,  ne  sis  nobis  in  dam- 
Carrcria  canonici  Narbonensis,  fratris  Pe-  pnum  de  nostra  jiisticia  vel  de  aliis  eau- 
tri,  canonici  de  Caciano,  GulUelmi  de  sis  que  ad  honestatem  nostram  pcrtinere 
Fraxino  jurisperiti,  Pétri  sartoris.  Pétri  videntur;  utile,  ne  sis  nobis  in  dampnum 
Raimundi  de  Joiiquariis  militis,  Pétri  Pc-  de  possessionibus  nostris;  facile  vel  pos- 
lagos  militis  &  Bcrnardi  Ludoici  &  Pétri  sibile,  ne  id  bonum  quod  [éviter  facere 
de  Cruce  officialium  curie  jamdicii  Aime-  poterimus,  facias  nobis  difficile,  neve  id 
rici,  Pctri  de  Fuxia,  Joannis  Amelii  &  Ber- 

' Trésor  des  chartes,   Toulouse,    sac    i3,    n.    ûo. 

■  [Doat,  vol.  ôo,  f"  127,]  [J.  322}  original.] 


An 
1237 


An 

.,-37 

20  ir.ai. 


An 
ii37 


An 

123-r 
2S  juin 


1009                       PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  loio 

c[uod  possibilc  crat,  rcddas  nobis  inipos-  reddct  dictas  Matf'ridiis  &  siiccesjores  sui 
sibile'.  dicto  domino  coniiti  &  successoribus  suis 
II.  Pateat'  uiiiversîs  prescntcm  pagiiiam  quaiidociimque  &  quotieiiscumque  ab  ipsis 
inspecturis,  quod  MatfVidus  de  Castro-  vel  eorum  certis  nunciis  reqiiisiti  fuerint, 
novo,  iilius  quoiidam  Bcrnardi  de  Cas-  moniti  vel  somossi.  Et  doniinus  cornes  se- 
tronovo,  volens  transferre  principale  do-  pedictus  pcr  se  &  successores  siios  promi- 
minium  omnium  rerum  &  possessiouum  sit  dicto  Matfrido  &  successoribus  suis, 
infrascriptarum  in  domiiium  R.,Dei  gratta  quod  pro  dicto  feudo  eritsibi  bonus  &  le- 
comitem  Tholosanum  &  marchionem  Pro-  galis  dominus  &  eos  in  jure  suo,  ipsis  in 
vincie,  &  postea  illa  omnia  ab  ipso  domino  fidclitate  manentibus,  juvabit  perpétue  & 
comité  tenere  in  feudum,  dédit  &  concessit  defendet.  Et  ad  perennem  horum  omnium 
donatione  inter  vivos  dicto  domino  comiti  memoriam  &  majorem  firmitatem,  dominus 
Tholosano  &  successoribus  suis  quicquid  cornes  &  Matfredus  supradicti  presentem 
habebat  in  Castro  de  Gannaco  &  mauùa-  paginam  fecerunt  sigillorum  suoruni  mu- 
mento  &  honore  ejusdem  castri,  &  quic-  nimine  roborari.  Actum  fuit  hoc  ante  Ami- 
(|uiJ  habebat  apud  Bellumlocum  8c  iii  lianum,  in  castris,  IV  kalendas  julii,nnno 
mandamento  &  honore  ejusdem  ville,  &  Domini  M'CCXXX" VU".  Testes  fueruiit 
totum  quicquid  habet  usque  ad  Petram  Hugo  cornes  Ruthenensis,  Bertrandus  fra- 
S.  Martini  &  usque  ad  Argciitacum,  &  ter  domini  comitis  sujiradicti,  Bertrandus 
OJniiia  quecumque  habebat  vel  habcre  de-  de  Cardalhaco,  Guill.  Barasc,  Sicardus  de 
bebat  in  cunctis  aliis  locis,  excepte  Cas-  Miromontc,  Petrus  Garini  de  Cajarc,  Hugo 
tronovo  &  honore  ejusdem  castri.  Omnium  Arnaldus  de  Creissaco,  Anialvinus  Bonafo?, 
prcdictorum  &  singulorum  donatione  facta  Guillelmus  Anialvinus  de  Lusucg,  Fulco  da 
a  Matfrido  predicto  dicto  domino  comiti  Popia,  Bernaidus  Adeniarii  de  Scura,  Guil- 
Tholosano  &  successoribus  suis,  de  illis  lelmus  de  Barreria,  Bego  de  Barrcria,  Bc- 
oninibus  &  singulis  se  nomine  dicti  comitis  rengarius  Centulli,  Bernardus  Geraldi  de 
constituit  possessorcm.  Et  dominus  comes  Aniiliano,  &  Johannes  Aurioli  domini  co- 
supradictus  omnia  illa  &  singula  supra-  niitis  Tholose  noiarius,  (jui  mnndato  ipsiiis 
dicta  per  se  &  successores  suos  Matfrido  &  siipradicii  Matfiidi  hcc  scripsit  &  si- 
scpedicto  &  successoribus  suis  dédit  &  con-  giHo  domini  comitis  sigiilavit. 
ccssit  in  feudum,  tenendum  a  se  &  succes- 
soribus suis.  Et  idem  Matfredus,  receptis  ~ 
omnibus  &  singulis  ia  feudo  a  domino  co- 
mité predicto,  &  pro  dicto  feudo  f^'cit  sibi 
homagium  &  sacramentum  fidelitatis.  Et 
fuit  actum  inter  eos  ut  recognitionem,  ho- 
magium &  sacramentum  fidelitatis  face- 
ret  pro  dictis  feudis  Matfridus  supradictiis 
&  successores  sui  domino  comiti  supra- 
dicto  &  successoribus  suis,  quandocunique 
&  quotienscumque  mulatio  persone  inter- 
vcnerit  ex  parte  domini  vel  vassalli.  Item 
fuit  actum  inter  eos  quod  omnia   castra, 


An 
1237 


319.  —  ccxxm 

Procédures   des  Inquisiteurs  contre 
le  comte  de  Faix  ' . 

PATEAT   iiniversis  banc  paginam   in- 
specturis, quod  nos  [G.J,  Tarachon- 
nensis  ecclesie  prociirator,  concedimus  & 
recognoscimus  vobis  nobili  viro  Rogerio 
foitias  &  municiones,  burgos  &  villas,  ea      de  Fuxo,  viceconiiti  Castriboni,  quod  de 


I 


([uc  uuiic   ibi  sunt  vel   in  futurum  truat, 


•  L;i  sriitî  inanctiic  &  l'ace  n'n  jnmnis  été  scellé, 
c'est  l'.:^nc  uvi  Simple  brouillon  ;  il  n'y  il  dans  l'ori- 
çinal  ni  noms  de  témoins  ni  signature  de  notaire. 

[A.  M.] 

•Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  5,  n.  14. 
[/.  JC'9;  original.] 


consilio  8c  voluntato  patris  vestri  Rogcrii 
Bcrnardi  comitis  Fuxensis,  cxjîosuislis 
Castrumbonum  &  terrani  vcstram  inquisi- 
tioni  facicnde  ad  exlirpandniii  iade  here- 
ticam   pravilateni,   8:   ut   nielius,  sccurius 

'Château   de   Foix,   caisse   3i.  [Doat,  vol.   170, 


Êd.orif!. 

t.  III, 
col.  383. 


An 

123; 

27  mai. 


ion                        PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC,  1012   — ~ 

An  An 

'^  ''     ac  pleniiis  fieri  posset,  posuistis  Castrum-  II.   Anno  '   Domiiii   M°  cC  xxx°  v  1 1",      '^''^ 

bonum  in  manu  viri  nobilis  Raiiiundi  Fui-  il     nouas     junii,    apud    Sanctuni    Saturni-     '''"'•• 

chonis,  vicccomitis  Cardonensis,   noniine  sium,   presentibus    Petro  Dei    gratia   epi- 

nostro  &  episcoporum  qui  aderant,  secun-  scopo    Urgellensi,    Rogerio   Bernardo   co-- 

dum  quod  condictum  fuit  inter  nos  &  vos  mite  Fuxensi,  coram  domino  G.  Terraco- 

in  concilie  Ilerdensi.  Super  quo  missis  in-  nensis   ecclcsie    procuratore,    presentibus 

quisitoribus,  fratribus  scilicet  Predicato-  etiam  venerabilibus  Vicensi   &  Illerdensi 

ribus    &    Minoribus    &    aliis    prelatis    &  opiscopis,  petiit  dictus  cornes,  quod  sen- 

clericis  providis  &  discretis,  qui  in  inqui-  tentia  lata  contra  eum  ab  episcopo  Urgel- 

sitione  proccsserunt,  postmodum  ad  Cas-  lensi,   in  qua  condemnavit   eum   tamquam 

trunibonum    accessimus,    Se    contra    illos  fautorem    &    defeusorem    hereticorum    & 

quos  présentes  invenimus,  de  quibus  plene  pro  boc  excommujiicatum,  per  dominum 

nobis   constitit,  quod    essent  heretici    vel  electum  ccnseatur   tamquam  vana  &  ina- 

credentes    hereticorum,    processimus,    ita  pis,  ex  causis  &   rationibus  inferius  no- 

([uod  circa  xi.v  personas  condemnavimus  tatis. —  Et  primo,  quod   eo  absente  nec 

tamquam  hereticos  &  eos  nobiscum  duxi-  légitime  citato  fuit  sententia  promulgata. 

mus,  &  circa  XVIII  personas  defunctas  fe-  —  Et  secundo  quod  non  est  jiarrochianus 

cinius    exhumari    &   earum   ossa    combuii,  suus,   eum    non   habeat  in  episcopatu  suo 

&  de  his  qui  auffugerunt  metu  inc[uisitio-  domicilium,  &  terram  de  Castrobono,  que 

iiis,  nost  ordinationem  factam  in  consilio  est  in  sua  diocesi,  tradiderit  &  restituerit   HJ.ori;;. 
'                                                                                                                                                                 1. 1 1 1, 

Ilerdensi  de    inr|uisitione    in    Castrobono  filio   suo    Rogerio,    ad    quem    pertinet  ex   coi.3*;'v. 

facienda,  circa  XV  personas   condemnavi-  successione  materna,  &  sic  tanquam  a  non 

mus.  Et  aJhuc  nihilominus   restant  aliqui,  judice  suo  latam  dicitur  senfentiam  illam 

de  f|uibus  vel   est   inquisitio  facienda  vel  esse.  — Et  tertio  si  verum  esset  quod  ipse 

sententia  perfcrenda,   inter  quos  est  Pe-  teneret   terram,  quod   non  concedit,   non 

tJiis   de  Manso,  quem    per   depositionem  tenebatur  ducere  homlnes  ad  eum,  maxime 

.■îuam    a    nobis    sepius    rcqiiisitum    habere  eum  multitudo  illorum,  quorum  quereba- 

non  potuimus,  &  f(uem  a  vobis  requisivi-  tur,  esset   in   causa.  —  Et  quarto  quod  est 

mus   &   adhuc    requirere    noji    cessamus.  inimicus  suus  capitalis,  &  si  teneret  ter- 

Requirimus    etiam   a    vobis   Johanneni    de  ram,  quod  non  concedit,  hon)ines  de  Cas- 

Vallcanorra,  qui  cuib  nobis  esset  semel  re-  trobono  habuerunt  gucrram  multoties  !k 

presentatus  a  vobis,  quoniam    tractabatur  inimicitiam    capitalem    eum    gentibus    de 

de  pace  inter  vos  &  Urgcllensem  ccclesiam  Sede,  ex  quo   episcopus   &   illi  de  génère 

reformanda,    nobis    ignorantibus    &    non  suo  habuerunt  oc  habent  inimicitiam  capi- 

rec(uisitis,   recessit.   Duas   esse    domos    in  talem  &  guerram  eum  ipso  comité  &:  aliis 

Castrobono  ordinavimus  diruendas.  Super  dominis    Castriboni.    —    Et   quinto   quod 

quibus  omnibus,  quia  Veritas  sic  se  hahet,  metu   dictarum   inimicitiarum,   timens    ne 

présentes  vobis  litteras  concedimus  iii  tes-  episcopus  eum  gravaret,  ad  dominum  elec- 

timonium   veritatis.  Actum    est   hoc   apud  tuni  appellavit  ante  sententiam,  &  episco- 

Solsonam,  VI"  kalendas   junii,  anno   Do-  pus  spreta  appellatione  processit. 

mini  !\\°CC"XXX°  VII".  Ego  [G.J,  Taracho-  Ad  primum   respondet  episcopus,  quoJ 

ucnsis   ecclesie   procurator,  subscriLo,  &  citavit  ipsum   légitime,   quod   paratus  est 

ego    Bertrandus    Carsonensis     episcopus  probare,  &  cornes  Fuxi  inventus  [est]  con- 

subscribo,   &   ego  Ramiindus   jurispcritus  tuniax.  —  Ad  secundum  respondet,  quod 

Barotin  ',  &  ego  Petrus  Ilerdensis  episco-  comes  tenebat  terram  tune  in  sua  diocesi, 

pus   subscribo.  Signum  Pétri  Vicensis in  qua  morabantur  heretici  de  quibus  âge- 

Signuni  Pétri  Alberti  Bardini  canonici.  Ego  batur,  &  quod  tenebat  terram  &  feuda  pro 

Ramundus   de  Villanova,  notarius  domini  ipso  ik  ecclesia  Urgellensi,  pro  quibus  fe- 

electi,  hoc  scripsi  raaiîdato  ipsius,  loco  &  cit  ci  homagium  manuale,  a  quo  honiagio 

die  &  anno  prefixis.  per  eum  numquam  fuit  absolutus,  nec  de 

'Sic;  peiit-ètre  Barchinoncnsii.  [A.  M.j  '  [Doat,  vol.    170,  f"  71.] 


ioi3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1014 


i-j? 


coiisilio  ejus  vel  assensii  tradidit  ferram 
Rogerio,  &  milites  illius,  quarc  adhuc  sunt 
vassalli  comitÏF,  &  ipsi  faciuiit  liomagium 
Rogerio,  &  ipse  conies  pcrcipiebat  fnictiis 
&  redditus  illius  terre  &  vocabat  se  vice- 
comitem  Castriboni,  &  hoc  p(?T  litteras  ip- 
sius  comitis  osteiidebat.  —  Ad  tertium  res- 
poiidet  episcopus,  quod  non  poterat  tiite 
sine  periciilo  corporis  sui  accedcre  ad  lo- 
ciini,  quia  honiiiies  comitis  bis  voluorunt 
/psiim  interficere,  &  cornes...  toleravit. 
Item  non  erat  iiniltitudo  in  causa,  quia  a 
Iirincipio  petiit  episcopus  tantum  très  ho- 
niines  &  postea  V  &  exinde  xvr  condemiia- 
tos,  &  ad  ultimum  XLIV,  &  cornes  noluit 
rcddere  paucos  nec  multos,  imo  dixit  bre- 
viter  quod  nullum   reddcret.  —  Ad   qiiar- 


Itera  ponit,  quod  scripsit  frafri  Bcren-^ 
gario  &  fVatribus  Predicatoribus  apud 
lllerdam,  &  domino  elccto  &  domino 
episcopo  Illerde,  quod  f'aceret  fidem  se- 
cundum  quod  ipsi  mandarcnt  de  facto  in- 
qiiisitionis  vicecomitatus  Castriboni,  8t 
ista  omnia  fuerunt  ante  sententiam  dicti 
cpiscopi.  —  G.  ad  hoc  non  respondit,  sed 
concessît  elecius  &  episcopus  Ulerdensis  & 
Jraires. 

Item  ponit,  quod  ipse  fecit  deliberare 
c[i!emdani  homiuem  qui  erat  captus  pro 
pignoratione  Gausberti  eodcm...  &  alio- 
rum,  prout  intellexit,  quod  erant  capti 
ralione  heresis.  —  G.  dubitat  episcopus. 

Item  ponit  cornes  Fuxensis  quod  Rogc- 
rlus  de  Fuxo  ivit  ad  dominum  electum  anto 


tum  rcspondet  ejiiscopus,  quod  guerra  que      prolationem  sententie  Urgellensis  cpiscopi 


&  obtulit  dicte  electo,  quod  faceret  de  in- 
quisifione  terre  sue  secundum  voluiitatcm 
domini  electi.  —  Crédit  quia  audivit. 

Item  ponit  quod  ante  sententiam  ccrip- 
sit  comes  episcopo  &  misit  litteras,  ut 
quereret    potestatcs    casirorum    Rogerio, 

quia   ipse    faceret   ei quod    potestates 

episcopus  querohat  a  comité.  —  Concedit 
quod  recepit,  sed  crédit  quod  post  sententiam. 


fuerat  inter  ipstim  comitem  &  genus  ip- 
sius  episcopi  co  tempore  erat  jam  sopila 
per  conipositionem.  Dixit  etiam,  quod  in- 
ter episcopuni  &  comitem  &  homiiies 
Castriboni  &  Sedis  nondum  fuerat  guerra, 
ex  quo  ipse  fuit  episcopus,  &  si  ali({uando 
fuit  guerra  inter  homines  Sedis  &  homiiits 
Cnstribor.i,  pax  inter  eos  est  reformata.  — 
Ad  ultimum  respondet  &  concedit  episco- 
pus, quod  cornes  appellavit  secundum  ([uoJ 
crédit. 

Ponit  comes  Fuxensis,  quod  duo  anni 
sunt  quod  restiluit  vicecomitatum  Castri- 
boni Rogerio  de  Fuxo.  —  G.  non  crédit. 

Item  ponit  quod  ipse  dixit  Urgelleiisi 
episcopo,  quod  reddiderat  tcrram,  que  fue- 
rat A.  de  Castrobono  &  Brunissendis  filie 
cjus  comittsse,  Rogerio  de   Fuxo.  —  Non 

credî;,  nec  quod  in  hoc  anno  inquadrapesima      I.  x  TOVERINT  universi  présentes  litteras 
recepit  nuntium  ah  eo,  sciUcei  Arnnldiim  de 


320.  —  CCXXIV 


Procédures  des  Inquisiteurs   de  la 


Pro 


vir.ce 


Sû::a.  quod  reddiderat  ierram  Ro-^erio,  & 
crédit  quod  jam  erat  lata  sententia.  Iterum 
recepit  nuntium  de  eodem,  scilicet  Guillel- 
rium  S.  de  I.usenaco,  nescit  tamen  uirum  ante 
nun'ium  A.  de  Sap;a,  vel  post. 

Item  ponit  quod  Rogerius  de  Fuxo  obtu- 
lit homagium  episcopo  de  ferra  quain  dé- 
bet retinere  pro  co.  —  G.  confiteiur,  codent 
ti'npore,  post  sententiam. 

li'cm  ponit,  quod  ipse  misit  dicere  dicte 
Opis.;opo,  quod  mitteret  nuntium  cum  eo 
ai  dictum  electum,  quod  faceret  de  faclo 
q;i;;d  ipFC  petebat  ab  eo  ad  cognitionem 
dicti  electi.  —  G.  crédit. 


IN  inspecturi,  quod  nos  frater  Rai- 
nuindus  Tholosanus  &  frater  Vivianus  Ru- 
thenensis  Dei  gratia  episcopi,  litteras 
venerabiliiini  virorum  G.  archidiaconi  ma- 
joris  Carcassone  &  fratris  Willelmi  Ar- 
naldi,  ordinis  fratrum  Predicatorum,  non 
viciatas,  non  cancellafas  nec  abolitas,  si- 
gilliseorum  intcgris  sigillatas-,  vidinius  sub 
bac  forma  : 

Nobilissimo  viro  ac  domino  R.,  comiti 
Tholosano,  G.  nrchidiaconus  major  C.har- 
Cassonc,  &  frater  V/.  Arnaldi,  ordinis  fra- 
trum Predicatorum,  subdelcgati  a  domino 

■  Mis.  dv  C»lhtrt,  11.   1067.  [IJ.  xix,  f"  84  a.] 


An 

r  237 

l-J.orîq, 

t. m; 

col.  ;io5. 

An 


An 
1237 


101.) 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


lOlC 


An 

1  23; 

19  mars 

t. m: 

co!.3S';. 


J.  Dei  gratia  Viennensi  archiepiscopo, 
Apostolice  scdis  lejrato,  super  facto  he- 
resis,  contra  B.  Otonem  &  fratres  ejus 
necnon  &  Esclarnnindam  matrem  eoruni, 
spiritiini  consilii  saiiioris  &  taliter  vitam 
in  meliiis  comniutare,  ut  inJe  angelis  Dei 
ia  celo  gauilium  augmeiitetur.  Cuni  auc- 
toritate  nobis  commissa  contra  predictos 
diligentem  fecerimus  :nc[uisitioneni ,  ac 
denium  dictos  B.  Othonem  &  Guillelmum 
Bernardi  &  Geraudum  de  Aniorto  fratres 
&  Esclarnnindam  matrem  ipsoriim,  habite 
diligenti  consilio  &  tractatu,  tamquam 
Iicreticos  condempnaverimus,  nobilitatem 
vestram  monendam  duximus  &  rogandanf, 
auctoritate  qua  fungimur  vobis  nicliilo- 
minus  mandantes,  quatinus  totam  terrani 
ipsorum ,  necnon  Guillelnii  de  Aniorto 
fratris  ipsorum,  cum  ipso  per  testes  légi- 
time de  heresi  corani  nobis  sit  convictus 
ac  postmodum  timoré  mortis  publiée  suam 
hercsim  sit  confessus  &  a  nobis  per  scn- 
tentiam  ad  perpetuum  carcerem  condemp- 
natus,  tanqiiam  bona  hereticorum,  que  ad 
vos  pertinere  noscuntur,  absque  dilatione 
ali(|ua  occupetis.  Alioquin  noveritis  nos 
dédisse  in  niandatis  domino  Raimundo 
Tholosano  episcopo,  ut  vos  ad  id  facien- 
dum  per  censuram  ecclesiasticam  compel- 
lat.  Nos  eciani,  si  in  hoc  negligens  fueritis 
vcl  reniissus,  ad  id  faciendum  per  distric- 
tioneni  ecclesiasticam  viriliter  compelle- 
mus.  Datum  Carcassone,  die  lune  ante 
dieni  cincrum,  anno  Domini  M°<::c"xxx"vr. 
Et  ut  presenti  transcripto  de  supradictis 
liltcris  verbo  ad  verbuni  sumpto  fides  pos- 
sit  plenius  adhiberi,  nos  predicti  episcopi 
i;)5imi  sigillis  nostris  fecimus  communiri. 
l);itiim  Buzeti,  sexto  kal.  januarii,  anno 
domini  M'CCXI/VII". 

n.  Universis",  &c.  fr.  Stephanus  ord. 
fratr.  Minor.  &  fr.  W.  Arnaldi  ord. 
fratr.  Predicator.,  judices  constitiiti  a  vc- 
nerabili  pâtre  J.,  Dei  gratia  sancte  Vien- 
nensis  ecclesie  archiepiscopo,  A.  s.  legato, 
ad  faciendum  inquisitionem  contra  liereti- 
cos  in  tota  dioccsi  Tholosana,  saluteiii,  &c. 
Uiiiversitati  vestre  volumus  ficri  manifes- 
tum,  quod  cum  auctoritate  predicti  legati 
&  aliorum  quamplurium   episcoporum  ac 


vohmtate  nihilominus  &  consensu  nobilis 
viri  R.,  Dei  gratia  comitis  Tolosani,  inqui- 
sitio  fieret  apud  Tolosam  &  in  diocesi  To- 
losana,  ita  videlicet  quod  quicumque  infra 
diem  assignatam  ad  inquisitores  accederet, 
dicturusde  se  &  aliis  plenariam  veritatem, 
esset  immunis  a  morte  &  immuratione  & 
omni  detentione  &  omnium  rerum  sua- 
rum  confiscatione,  Poncius  Grimoardi,  la- 
tor  presentium,  gratis  ac  sponte  veniens 
cum  devotione,  &  ut  videbatur  motus  do- 
lore  cordis  intrinsecus,  asserendo  proprio 
sacramento  quod  de  se  &  aliis  plenam  di- 
ceret  veritatem,  confessus  fuit  se  pluries 
&  in  pluribus  locis  vidisse  hereticos  & 
eorum  predicationem  audisse  &  eos  plu- 
ries adorasse  &  eis  aliquando  de  bonis 
suis  dédisse,  pro  quibus  omnibus  peliit 
sibi  injungi  penitentiam  salutarem.  Unde 
nos,  habito  diligenti  consilio  &  traclatu, 
videntes  ejus  bonum  propositum  peni- 
tendi,  injunximus  eidem  pro  penitenlia 
salutari,  ut  quandiu  viveret  uni  pauperi 
in  victualibus  subveniret,  eidem  in  domo 
sua  vel  alibi  in  dictis  victualibus  provi- 
dendo,  &  quod  daret  aiiiore  Dei  x  libras 
Morlanenses,  quas  juxta  niandatum  nos- 
trum  plenarie  jam  persolvit.  Injunximus 
eidem  etiam,  ut  ab  hoc  proximo  Pascha  ve- 
nienti  infra  duos  annos  B.  Jacobi  &  B. 
Marie  de  Rupe  amatoris  &  Sancti  Egidii  Si 
B.  Marie  de  Podio  limina  visitaref.  Cum 
igitur  dictus  Poncius,  sicut  pro  certo  cre- 
dimus,  veraciter  &  fidcliter  sit  confessus  & 
cum  magna  devotione  dictam  penitentiam 
promiserit  adimplere,  nosque  ipsum  a  pre- 
dictis  omnibus  &  ab  excommunicatione, 
qua  propter  hec  tenebatur  astrictus,  aliju- 
rata  prius  omni  heretica  pravitate,  duximu.'î 
absolvendum,  caritatem  vestram  in  Do- 
mino duximus  deprecandam,  quatenus  dic- 
tum  Poncium  tamquam  verum,  fideleni  & 
catholicum  ubique  habeatis,  &  ipsum  & 
omnia  bona  sua  ubique  fidcliter  custodia- 
tis  &  ab  aliis  custodire  similiter  faciatis.  Li 
cujus  rei  tcstimonium,  présentes  litteras 
sigilli  nostri  munimine  duximus  roboran- 
das.  Datum  ajjud  Castrum  Sarracenicum, 
IV  kal.  aprilis,  anno  Domini  M''CC°XXX"Vl". 
in.  Anno'  Domini  m"CC"XXX"  Vlir  ,  Rai- 


An 

i2;)7 


An 
1233 


'  Registre  de  Tinijuisitioa  àe  Carcassonne. 


'  Archives  de  l'inquisition  de  Toulome. 


An 
<i38 


IOI7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


loii 


Sd.ori;- 

:.  III. 

col.  jb; 


An 

di:CCITl- 

brc, 

;i 

ii3{l 
Janvier. 


iiuuidus  Johaiines  de  Abia,  de  Seminoret, 
rec[uisitus  de  veritate  dicenda  super  cri- 
niiiie  heresis  &  Valdensium,  testis  juratus, 
(lixit  se  vidisse,  &c.  Dicit  etiam,  qiiod  com- 
plète aiiuo  illo  &  i'acta  pace  intor  ?2ccle- 
siam  &  regem  &  comitem  Toiosanum,  ipse 
testis venit  iii  Laiitares,  iy  ibi  ipse  tes- 
tis iafirmatus  fuit  iii  qiiodam  mai'.so,  quod 
vocatus  est  Podiiiin-Agot,  S:  ibi  Poucius 
Guilaberti  &  socius  ejus  heretici  coaso- 
lati  fueruut  &    receperuiit   eumdeni    tes- 


cis,  per  me  &  per  omnes  meos  présentes 
&  futures,  bona  fide,  sine  dolo,  titulo  per- 
fecte  donationis,  cuiii  hoc  publico  iiistru- 
niento  in  perpetiium  valiluro  dono,  tiado, 
laudo  &  concedo  tibi  Guillelnio  Vidal  & 
tibi  Deodato  clerico  &  omnibus  aliis  por- 
cionariis  vestris,  presentibus  &  futuri.';, 
videlicet  plenain  &  liberam  licentiam  de- 
ducendi,  iiiovendi,  faciendi  balniani  que 
vocaturd'eu  Barata  a  loco  ubi  mota  est  vcl 
etiam    ubicumque  eam    iiiovere  volueritis, 


tsm    in  hune  moduni   :  impositis  in  que-  &  deducendi   eam   sursum  versus  podium 

dam  banco  manutergiis  albis,  &  desuper  usque  in  houorem  Jordani  de  Malaveilia. 

librum    queiu  vocabaiit    fextum,   quesive-  Et    dono   &   concedo   vobis   ex   una    parte 

runt  ab  eodoin  teste,  différente  a  libro  ali-  dicte  balme  ex  traverse  usque  in  rationes 

quantulum,   iitrum    volebat  ordinationem  balnie  de  Agrofolio  &  ex  alia  parte  en  tra~ 

Domini  recipere,  &  ipse  testis  dixit  quod  vers  usque  in  rationes  balme  de  la  Poleia. 


sic.  Postmodum  reddidit  se  Deo  &  Evan- 
gelio,  Si  proiiiisit  quod  ulterius  non  esset 
neque  comederet  slue  socio  &  sine  ora- 
tione,  &  quod  eaptus  sine  socio  non  co- 
mederet per  triduum,  neque  comederet 
carnes  ulterius  necjue  ova  neque  caseum 


Item  dono  &  concedo  vobis  jiredictis  mi- 
narium  de  la  Cleda  super  viam  &  subtus 
viam  que  vadit  apud  aream  Rolmoti  (?). 
Quam  dictam  balmam  &  dictum  minarium 
de  la  Cleda  dono  &  concedo  vobis  cum 
balmis  &  subbalmis  &  retrobalmis  ik  super- 


neque  aliquam  veneturam,  nisi  de  oleo  &  balmis,  cum  punclierio  Scpuucheriis  &  sig- 

piscibus,   nei[ue  mentiretur,   neque  jura-  nalibus  &  crosis  &  antecrosis   &   occulis 

ret,  neque   aliquam    lihidinem  exerceret.  crosarum,  quot  volueritis   &    quot   vobis 

Quo  facto,  ipse  veu,it  per  aliqua  iatervalla  predictis  &  portionariis  vestris  fuerint  ne- 

ante  ipsos,  dicens  SenedicUe  ter  flexis  ge-  cessarii  vel   utiles   in   omnibus  locis,  per 

nibus,  &  postmoduHi  auscnlatus  fuit  librum  <ïwe   ducta  vel   ducte   fuerint   infra  dictos 


termines  ab  erba  usque  abyssuni.  Et  ante 
puncherium  vel  puncherios  vesiros  seu 
sigmalo  vel  sigmalia  (sic)  vestra  nulla  alia 
persona  mittat  crosum  vel  balmam  sine 
vestra  vestrorumve  portienarioruiii  pre- 
sentiuni  &  futurorum  licentia  infra  dictes 
termines.  Item  dono  &  concedo  vobis  pre- 
dictis &  vestris  portionariis  licentiam  fa- 
ciendi ibi  démuni  vel  domus  ad  opus  com- 
munitatis  predicte  balme.  Item  dono  vobis 
licentiam  faciendi  ibi  fabricam,  de  qua,  si 
,  _  iW  feceritis,  dabitis  mihi  &  meis  annualim 

Etablissement    d'une    nouvelle    mine      pro   usatice   in   natali  Domini   11   solides 


dictorum  hereficorura,  &  his  completis, 
imposuerunt  libnini  &  manus  super  caput 
ipsius  &  legerunt  Evangelium,  &  conse- 
(|ucnter  ipsi  heretici  fecerunt  apparella- 
mentum  &  fecerniit  pacem,  ibi  osculantes 
sese  invicem  ex  traverse.  Do  tempore, 
quod  sunt  VII  aiiiii,  S;c. 


32] 


dans  lu  seigneurie  de  Boussagues', 

ANNO  a  Christi  Nativitate  Mccxxxvii, 
rege   Lodovico    régnante,   pridie    ja- 
niiarii',  ego  Deodatus,  dominus  de  Becia- 


'  Archives  du  château  de  Léran  j  fonds  Thézan. 

*  ïci  manque  le  mot  Icaîcnciai,  idus  ou  nonas^  La 
pièce  a  donc  été  écrite  du  3i  décembre  uît  rui 
12  janvier  i  l'iS, 


Melg,  Insuper  dono  &  concedo  vobis  ves- 
trisque  portionariis  licentiam  faciendi  tan- 
tummedo  Vlll  naucos  iw  aqua  de  Barata 
cum  omnibus  suis  aisinis,  ik  de  quolibet 
dabitis  pro  usatico  VI  den.  Melg.  Et  est 
scienduni  quod  de  omnibus  minis  &  terris 
minosis  inde  exeuntibus,  dabitis  &  redde- 
tis  novenam  partem  pro  dominio  in  pla- 
team  divisani,  ita  quod  octo  partes  vobis 
predictis  &  vestris   portionariis  libert-   i< 


An 

t  2j3 


An 
1:37- 
1233 


An 
1289 

ccuibiL' 


10 iq  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  10:0  

■^  An 

intègre  permaiiebuiit.  Et  ego  D.,  dominiis  omiii  usatico.  Lisuper  doiio  &  concedo  ''5 
de  Bociacis,  &  mei  erinuis  inde  vobis  pre-  vobis  predictis,  stipulantibus  lit  supra,  [li- 
dictis  &  aliis  portiouariis  vestris  iideles  &  ceiitiani]  faciendi  ibidem  fabricani  seu  fa- 
legitimi  guireiites  &  ab  omui  persona  con-  bricas,  &  de  qualibet  dabitis  michi  &  nieis 
tradicente  vel  aniparaiite  seu  impediente  aiuiuatim  pro  usatico  in  festo  nativitatis 
jure  defendenius,  &  contra  predicta  vel  Domini  duos  solidos.  Donc  etiam  &  con- 
aliqiiid  illorum  non  veniemus  vel  venire  cedo  vobis  predictis,  stipulantibus  &  reci- 
faciemus,  sed  omnia  ut  dicta  sunt  vel  si  pientibus  ut  supra,  &  de  dicta  concessioiie 
nielius  dici  vel  scribi  seu  intelligi  possunt,      &  dacione  esse  volo,  licenciam  faciendi  in 

vallato  de  Policia  sex  naucos,  &  pro  quo- 
libet dabitis  michi  &  nieis  annuatim  ])ro 
usatico  sex  denarios  in  festo  predicto.  Et 
de  omnibus  menis  &  terris  menosis  inde 
exeuntibus  reddetis  michi  &  meis  bene  & 
fideliter  novenam  partem  pro  doniinio  in 
platea  divisam,  lia  quod  octo  partes  vobis 
ik    vestris    pariariis    remaneaiit    libère    & 


omui  fraude  remota,  ad  vestrum  vestro- 
rumque  prolicuum  &  intellectuni  custodie- 
mus  &  observabimus  fideliter  firmiterque, 
Acta  suât  hcc  in  piano  ante  operitorium 
Pétri  Dalco.  Horiim  omnium  testes  sunt 
mandati  Guillelmus  Berengarii,  Bertran- 
dus  de  Na  Fnuica,  Raimundus  de  1/ieuro, 
Geraldus    de    Seveirac,   Deodatus    Cabres- 

pina,  Petrus  Salern,  &  Girbertus   Barlati,  quiète.  Promittens  vobis,  stipulantibus  ut 

notarius   publicus  de  Bociacis,  qui  man-  supra,  c|Uod  dictam  balmam  cum  omnibus 

datus  a  predictis  hauc   cartam  scripsit  &  juribus  &  pertinenciis  suis  faciam  vos  & 

signum  suum  apposuit.  —  Hoc  instrumen-  vestros  pariarios  habere,  tenere  quiète  ac 

tum  transtulit  Girbertus   Barbati,  notarius  pacifiée,  perpétue  possidere  &  quasi,  &  ab 

publicus  de  Bociacis,  ab  autentico  instru-  omni  persona  contradicente  vel  amparante 

mento,   nichil    augons  vel    minuens,  anno  vel  ibi  aliquid  demandante  seu  perturbante 

Domini  MCCXLlir,  ydus  juni,  cernentibus  in  judicio  &  extra,  vobis  &  vestris  pariariis 

&  legentibus  Boneto  de  Croso  capellano,  defendam,  &  semper  inde  vobis,  stipuhin- 

Raimundo  Carpello  clerico,  Petro  Janua-  tibus  ut  supra,  legalis  quirens  ero  &  jure 

rio  clerico,  qui  omnes  hoc  verbo  ad  ver-  defensor,  renuncians  in  predictis  juris  & 

buni  scrutât!  sunt.  (Signum  notarli.)  facti   ignorancie   &   omni   excepcioni    doli 

Anno'  Nativitatis  Christi   millesimo  du-  &  in  factum  &  condicioni  sine  causa  &  ex 

centesimo  octagesimo  nono,  domino  Phi-  injusta  causa  &  generali  clausule,  si   c[ua 

lippo    rege    Francorum    régnante,   quinto  mihi  justa  causa  videbitur  &  omni  alii  jiiri, 

kalendas    januarii.    Noscant    omnes    quod  per    quod    contra    predicta    vel   aliqua   de 

ego    Aymericus,  dominus   castri    Bociaca-  predictis  venire  possem   in  aliquo  vel  ju- 

rum,  per  me  &  omnes  meos  successores,  vari   seu    tueri.   Et  hec   omnia   &  singula 

cum    hoc    publico    instrumento    perpetuo  supradicta  me   lenere,  facere,  complere  & 

vaiituro,  do,  dono,  laudo,  cedo  &  coucetlo  observare   &   in    nuUo   contravenire  vobis 

vobis  Petro   Ferreti  &  Guillelmo  Valesii,  predictis,  sti])ulantibus  &  recipientibus  ut 

ejusdem   loci,  pro  vobis    &   aliis  pariariis  supra,  promitto  bona  fide.  Acta  sunt  hec 

presentibus  &  futuris,  solempniter  stipu-  apud   Bociacas.  Horum  omnium  sunt  tes- 

lantibus   &   recipientibus,   plenam   licen-  tes  Bernardus  Sejani,  Bernardus  Sabaterii, 

ciam  &  liberam  potestatem,  mandatum  &  Johannes  Corrigerii,  Guillelmus  Garmusii, 

auctoritatem  movendi  &  ducendi  balmam,  Bernardus  Angeli,  &  ego  Johannes  Rob- 

que  vocatur  de  Barata,  &  habeatis  jura  &  berti,   notarius    publicus   dicti    castri,   c|ui 

raciones,  que  olim  per  me  fuerunt  date  &  jussus  a  dictis  partihus  hanc  cartam  pubii- 

concesse.  Item  dono  &  concedo  vobis  pre-  cam  scripsi  &  postea  signo  meo  sequcnti 

dictis,  stipulantibus   ut   supra,  plenam    &  signavi. 
liberam  potestatem  edifficandi  ibidem  do- 
mum    seu  domos,   tôt  quot  volueritis,  ad 
opus  tameu  communitatis  dicte  balme  sine 


'  Archives  du  château  de  Léranj   fonds  Thézan. 


101  I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


I022 


t.  Ml. 
co:.  l'87. 


An 

avili. 


An 


322.  ~  CCXXV 

Extrait  de  diverses  chartes  ' . 

I.  4  LMAïucus  comes  Montisfortis,  Dei 
/v  provideiitia  diix  Narbone,  comes 
Tholose  &  Fraiicie  constabularius,  uni- 
versis,  &€.  quod  cum  venerabiles  &  dilecti 
nostri  abbas  &  conventus  Grandiscampi, 
ordinis  Prenioiist[rati],  Caruotensis  dioce- 
sxs,  niunimenta  &  privilégia  revereudoruni 
carissimorum  antecessoriim  nostrorurp, 
dona  &  libertates  &  bénéficia  plurima 
coiitinentia,  ab  eisdem  sibi  &  ecclesie  sue 
pure  caritative  inipcrpetuum  collata  iiL-spi- 
cienda  obtulissent,  primo  cartam  sancte 
rccordatioiiis  Synionis,  doniini  MoiUisi'or- 
tis,  reverendi  patris  nostri,  ac  etiam  Amicie 
avie  charissime  matris  sue,  quia  circa  fun- 
dationem  &  edificationem  ecclesie  vestre 
de  Grandicampo  devotionem  habuerunt 
maximam,  proptcr  amorem  Dei  &  glorio- 
cissime  virginis  Marie;  nos  autem,  hujus 
iiovclle  plantationis  &  tenuitudincni  & 
tcnuitatem  diligeiiter  attendentes,  tani  pro 
nosfra  nostrorumque  sainte,  qui  siipcrs- 
titPS  sumus,  quam  venerabilium  predeces- 
soruni  nostrorum,  de  quibus  oxpressum 
est  in  cartis  vestris,  &  omnia,  sicut  herc- 
ditario  jure  tenemur,  libenter  volunuis  ac 
etiain  confirmamus,  &c.  Actum  anno  gratie 
M  ce  XXXVIII,  mense  aprili. 

II.  Aiiao'  Incarnat,  dom.  MCCXXXVlir, 
mense  maii,  ferla  iv.  Notum  sit,  &c.  quod 
nos  B.  de  Andusia  ex  una  parte  &  R.  Pe- 
leti  ex  altéra,  ambo  communiter  condo- 
niini  Alesti,  conveninius  &  concordamus, 
quod  deinceps  &  in  perpetuuni  primus 
nostrum  vel  successoruni  nostrorum,  qui 
tncipit  dominari  ia  dicto  loco  do  Alcsto, 


'  Original  cominiinicjué  pnr  M.  de  Clairam- 
bault.  [Auj.  collection  Clairamlault,  vol.  n88, 
f"  66.  Cette  pièce  est  fausse  :  l'écriture  en  est  tout 
au  plus  du  -milieu  du  quatorzième  siècUj  on  y 
attacha,  lors  de  sa  fabrication,  un  sceau  équestre 
du  comte  Amauri,  dont  il  reste  encore  un  frag- 
ment. Aussi  avons-nous   renoncé  à  la  compléter.] 

'  Manuscrit!  J'Aubays,  n.  25. 


habeat  primum  locum  vel  prlninm  sedeni 
in  omnibus  congregationibus  publicis  ik 
privatis.  Propterea  ego  dictus  R.  Peleli, 
pro  me  &  successoribus  meis,  cedo  tibi 
dicto  B.  de  Andusia,  ut  quamdiu  ia  huiiia- 
nis  vives,  habeas  primum  locum  vel  pri- 
mam  sedem  in  omnibus  coagregationibu,=; 
publicis  &  privatis  in  dicto  loco  de  Alesto. 
Actum  fuit  hoc  intra  claustrum  ^ecclesio 
parrochialis  Sancti  Johannis  dicti  loci  do 
Alesto,  videntibus  &  audientibus  Stéphane 
Blanquerio,  Petro  Adhemario,  Raimundo 
de  Brissaco,  Petro  de  Cazalerio,  Bernarilo 
Longi,  Guillelmo  Bergoadi,  Antonio  Justi, 
Petro  Fraaqui,  Michaele  Diao,  Johaane 
Miserati,  Bernardo  Monticensi,  Petro  Ar- 
aaudi,  Guillelmo  de  Blaqueria,  Sfophaao 
Anno,  Jacobo  de  Ameliano,  Raimundo 
Aimerico  publico  Alestensi  scriba  &  aota- 
rio,  &c. 

III.  Universis  '  présentes  litteras  ia- 
specturis  Matheus  de  Malliacho,  miles,  sa- 
lutem  in  Domino.  Noveritis,  quod  cum  Si- 
cardus  vicecomes  Lautricensis  perdidisset 
de  jure  totam  terram,  que  ad  ipsum  jure 
hereditario  pertinebat  &  tenebat,  boae 
memorie  karissimus  domiaus  noster  rex 
Ludovicus  Agneti,  vicecomitisse  Lautri- 
censi,  uxori  dicti  vicecomitis,  coasangui- 
nee  aostre,  &  heredibus  ipsius  reddidit 
&  coacessit  ad  preces  nostras  totam  hc- 
reditatcm  predictam,  &  preterea  dédit  ci 
castra  de  Senegat  &  de  Moaferotundo  ia 
escambium  maritagii,  quod  boae  memorie 
karissimus  &  amicus  &  coasanguineus 
noster  domiaus  Simo,  comes  Montisfortis, 
donaverat  eidem.  In  cujus  reitestimonium 
presentibus  litteris  sigillum  nostrum  duxi- 
mus  apponendum.  Actum  anno  Domini 
M"CC°XXX°VIII°,  mense  jaauario. 

Item  litterae  de  eadem  restitutione  datae 
sunt  ab  Amaurico  comité  Montisfortis,  anno 
MCCXXXVIII,  mense  januario. 

IV'.  Veaerabili'  &  semper  reverendo  pa- 
tri  in  Christo  domino  Guidoni,  Dei  gratia 

'  Manuscrits  de  Coïhcrt,  n.  2276.  [Latin  9996, 
p.  20  i.\ 

'Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  4,  n.  7. 
[En  déficit;  se  trouve  aujourd'hui  dans  la  collec- 
tion Joly  de  Fleury,  à  la  Bibliothèque  nationale, 
t.  1007,  f"  400.] 


An 
I2:!3 


An 

>  =  :i9 

j.uivijf. 


I.J.oii;!. 
l.  III. 

tol.^SS. 


An 
12^9 

4 
fOvricr. 


"■;         1023  PREUVES  DE  1,'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  10:4  

Au  .'A  11 

'•^     £oraiio  episcopo,  Apostolice  sedis  legato,  &  percipias  de  ipsis  redditibus  iiostris  sin-      '^  ' 

niagister  Luppits,  niagisler  P.  du  Moule-  gulis  aunis  in  sohuum  dubiti  suprascripti 

landario,    luagistcr  G.  Xaiitonensis,  acto-  qiiod    libi  de.benius,  tanidiu  donec  intègre 

res,   procuratores  seu  sindici  ab  iiniver-  satisfactuni  sit  tibi  &  tiiis  in  omni  debito 

sitate   magistrornm   Tholose,    &  magister  suprasciipto,  quod  tibi  debemiis.  Si  veio 

Sicardus,  canonicus  Narbouensis,  &  magis-  inde    non    possis   accipere   in    pace    dictas 

ter  G.  Arnaldi  archidiacoiius  Lautarensis,  CL  lib.  Melg.  singulis  annis,  sicut  supra- 

dc  cadeni  universitatu  magisiri,  salutem  &  scriptuni  est,  nos  predictas  ci.  lib.  Mcig. 

reverentiaiii  debitam  &  devotain.  Paterui-  tibi  &  tuis  vel  cui  niandaveritis  soluturos 

tati   vestre  presentibus   du,ximus   intiman-  singulis  annis  in  soliituni  debiti  snpiadic'i, 

duni  nos  récépissé,  nomine  universitatis  &  quod  tibi  debenuis,  per  hos  terminos,  scili- 

nostro,    in   pecunia    numerata    quingentas  cet  in  fesfo  omnium  Sanctoruiii  pro  prima 

libras   Morlaueiisiuni    ab    illustri  vire  R.,  solutione,  &  sic  postea  de  anno  in  aunum 

Dei  gratia  comité  Tliolosano,  pro  toto  sa-  CL    lib.    Melg.,  donec    tibi    &    tuis    iiite- 

lario  quod  nobis  &  universitati  debebatur  gre  satisfactuni  sit  in  omnibus  prescriptis 

u  ;'.jue  ad  ins.'ans  proximum  fastuni  Pasche,  ucccxxx    lib.    Melg.,    per    slipulationcm 

sicut  a  sanctitate  vestja  fuit  apud  Vaurum  sub  ypotheca  omnium  bonorum  nostrorum 

de  consensu  expresso  jiartium  ordinatum,  tibi  promittimus.  De  quibus  siquidem  rcd- 

Unde  sanctitati  vestre  humiliter  supplica-  ditibus  suprascriptis,  te  vel  procuralorem 

mus,  quatiiuis  prefato  comiti  vestras  detis  tuuni,  statim  cum  Marsiliam  intraverimus, 

patentes  litteras,  quod  auctoritate  &  man-  in  possessionem  mittemus  vel  mitli  facie- 

dato  vestro   talis  comjiositio  fuit  facta,   &  mus.  Quod  autem  predicta  omnia,  &c... /d 

jiobis   predicta    pecunia  pro    toto  salarie,  hec  ego  Johannes  de  Orllaco  predictus  vos 

quod  nobis  &  universitati  debebatur,  per-  dominum  Raimundum,  Dei  gratia,  &c.,  & 

soluta.  Datum   Tiiolose,    pridie    non.   fe-  dominum  Guillelmum  de  Barreria  &  om- 

bruarii,  anno  Doniini  M"  CC'XXX."  viii".  nés  bajulos  vestros  &  omnes  alias  perso- 

"""""        V.Anno'ab  Incarnatione  Domini  mille-  nas,  que  unquam   pro   vobis    seu   nomine 

,j3„     simo  cc'XXX"  octavo,  scilicet  VI"  kalendas  vestro  se  mihi  obligaverunt,  ab  omnibus 

5^        marcii,  régnante Lodoyco  Francorum  rege.  aliis  debitis,  que  unquam   michi   seu  con- 

fcvnti.    jvJqj  scilicet  Raimundus,  Dei  gratia  cornes  dam    G.    de  Orllaco   filio    meo   debuistis, 

Tholose,   marchio    Provincie   &    dominas  c|uod   debitum    in  hoc  debito  continetur, 

Marsilie,  confitemur  &  in  veritate  recog-  in   perpetuum   cum  hac  carta  libero   pe- 

noscimus  nos  debere  tibi  Johanni  de  Or-  nitus  &  absolve,  salvo    tamen  &  retento 

Uaco  de  Montepessulano  seniori,  Dcccxxx  mihi  &   meis  debito  suprascripto    in  hoc 

libr.  Melgor.,  facto  computo  generali  inter  instruniento  presenti  contento.  Acta  fue- 

nos  &  te  de  omnibus  debitis,  que  unquam  runt  hec  apud  Sanctum  Egidium,  in  domo 

pro   nobismet  vel   pro   alio    tibi   debuimus  Templi,  &  interfuerunt  testes  rogati  Ear- 

usque  in  dieni  presentem.  Predictas  siqui-  ralus  de  Baucio,  Poncius  de  Villanova  se- 

dem  DCCCXXX  lib.  Melg.  nos  tibi  vel  tuis  nescalcus  Tholosanus,  Sycardus  Alaman- 

sive  illi,  qui  pro  tuo  comodosine  tuo  tuo-  nus,  Deodatus  Sarraceiuis  miles,  Romanus, 

rumque  inganno  petierit,  vel  cui  manda-  G.    Raimundus,    Alperatius    de    Avinione, 

veritis  seu  volueriiis,  soluturos  in  modurii  magister  Johannes   Aurioli,  Johannes    de 

infiascriptum  per  stipulationem  sub  ypo-  Orllaco  junior,  Raimundus  ("olumbus,  & 

theca    omnium    bonorum    nostrorum    tibi  epo  Bernardus  Faber,  publicus  ville  Sancti 

promittimus,  videlicet  quod   de  redditibus  Egidii  notarius,  qui  utrimqn     rogatus  licc 

nostris,  quos  habemus  in  civitate  Marsilie  scripsi  is:  siijnavi.  iSignum  notar't'i.) 
tibi   assignamiis    CL    libr.   Melg.   vel    pro- 
curatori   tuo,   quas  quideni   c;l  lib.  Meîg. 
volumus   ik   concedinius   tibi   quod    capias 

'Trésor    des    chartes   du    roi;  Toiilo'.sc,    snc   3, 
n.  y,.  IJ.  liS;  oriEiir.ir.j 


lo: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


lo: 


323.  —  CCXXVI 


An 
I  239 

9  avril. 


nostram     tenemus    &    ad    nos    pertinent 

pleno    jure    proprietatis,   excepta  medie- 

tate  tenementi  castri  de  Elyer,  quam  ab 

alio  domino  tenemus,  &  dominationes  alio- 

-.-r  ]  j      Tr    1     ^-      •        rum   castrorum  &  villarum   suprascripto- 

Hommase    du    comte    de    y  aLentmois  1  •    •     r     1  .0 

°  rum,  que  a  nobis  in  feudum    tenentur  & 

au  comte  de    foalouse,  pour  divers      j^re  majoris  dominii  ad  nos  spectant,  & 
fiejs  du   Vivarais'.  omnia  alia  castra  &  villas  &  jura,  ad  nos 

pertinencia,    ultra    Rodanum    constituta, 

MANIFESTUM  sitomnibus  presentibus  &      que  ab  alio  domino  non  tenemus.  Donan- 
futuris,   quod    anno    Domini    mille-      tes  vobis  &  successoribus  vestris  in  perpe- 
simo  ducentesimo  tricesimo  nono,  quinto      tuum,   donatione   simplici    inter  vivos   & 


FJ.orig. 

t.  Ml, 
C0I.3S9. 


idus  aprilis,  régnante  domino  Friderico 
secundo  Romanorum  imperatore,  nos  Ade- 
marius,  comes  Valantinus,  coram  domino 
R.  Dei  gratia  comité  Tholose,  marchione 
Provincie,  in  verbo  veritatis  asserimus, 
confitemur&  recognoscimus  nostrum  alo- 
dium  esse  castrum  de  Bais  cum  tene- 
mento  &  territorio  &  pertinenciis  suis, 
&  omnia  castra  infrascripta,  que  pleno 
proprietatis  ad  nos  jiertinent  jure  &  ad 
manum  nostram  tenemus,  &  ea  que  a  no- 
bis tenentur  in  feudum  &  jure  majoris 
dominii  ad  nos  spectant,  similiter  esse 
nostra  alqdia,  &  nuUum  de  illis  tenere  in 
feudum  vel  alio  jure  ab  aliquo  domino 
temporali  :  videlicet  castrum  Sancti  Albani 
cum  tenemento  &  territorio  &  pertinen- 
ciis suis,  item  castrum  Tornoii,  &  Privas, 
&  Boioinna,  &  Elyer,  &  Durtfort,  8c  La- 
cum,  &  Scrinet,  &  Sanctum  Fortunatum; 
item  dominationes  de  Pouzino,  videlicet 
dominaciones  quashabemus  in  Castro  dicti 
Pouzini,  cum   tenemento   &   territorio  & 


soUempniter  insinuata,  firma  &  irrevoca- 
bili  &  in  perpetuum  duratura,  majus  & 
directum  dominium  in  omnibus  castris 
predictis  &  villis  &  dominacionibus  pre- 
diclis.  Tradentes  vobis  ex  causa  prefate 
donationis  civilem  possessionem  predicto- 
rum  castrorum  &  villarum  Si^^redictarum 
dominacionum,  retento  nobis,  ut  vassallo 
&  feudatario  vestro,  utili  dominio  &  na- 
turali  possessione.  Pro  predictis  igitur 
feudis,  videlicet  castrorum  &  villarum  Ik 
dominacionum  predictarum,  cum  omni- 
bus pertinenciis  suis,  ut  supradictum  est, 
constituimus  nos  &  successores  nostros 
vassallos  &  feudatarios  vestros  esse  & 
successorum  vestrorum ,  facientes  vobis 
homagium,  manibus  nostris  inter  vestras 
inclusis.  Promittentes  vobis  boiia  fide  de 
predictis  feudis  facere  pro  vobis  placitum 
&  guerram,  &  pro  omnibus  feudis  supra- 
dictis  vobis  fidelitatem  juramus,  sacro- 
sanctis  Evangeliis  corporaliter  tactis,  & 
osculo  dato.  Promittentes  sub  virtute  ejus- 


pçrtinenciis  suis,  &  Caslucii,  &  la  Gorsa,&      dem   juramenti   nos  fideliter  attendere  & 


Sancti  Andeoli,  &  Castri  Vessaudi,  &  Aja- 
hon,  &:  Don,  &  Mezelac,  &  Montagut,  & 
Raphaël,  &  Corbeira,  &  Brion,  &  Ciiaslar, 
&  castrum  Sancti  Agripe.  Ad  hec  nos  pre- 
fatus  comes  Valantinus,  de  nostra  mera& 
spontanea  voluntate,  nec  dolo  nec  fraude 
nec  aliqua  machinatione  inducti,  recipi- 
mus  in  feudum  francum  a  vobis  prefato 
domino  R.,  comité  Tholose,  consanguineo 
nostro,  sine  requisitione  vestra,  predictum 
castrum  de  Bais  &  omnia  alia  castra  pres- 
cripta  &  villas,  cum  tenemento  &  terri- 
torio &  pertinenciis  suis,  que  ad  manum 

'Trésor  des  chartes;    Toulouse,  sac   9,    n.   3j. 
|J.  3i8  ;  original  scellé.] 


servare  omnia,  que  m  forma  fidelitatis 
continentur,  renunciantes  specialiter  illi 
juri  seu  legi,  que  dicit  donationem  exce- 
dentem  summam  quingentorum  aureorum 
sine  insinuatione  non  valere,  &  omni  alii 
juri  scripto  &  non  scripto,  canonico  &  ci- 
vili,  nobis  compétent!  &  competituro,  quod 
nobis  prodesse,  vobis  obesse  potest  ad  ve- 
niendura  contra  predicta  vel  aliquid  de 
predictis.  Nos  autem  prefatus  comes  Tho- 
losanus,  jura  predictorum  feudorura  & 
predictam  donationem  recipientes,  per 
nos  &  successores  nostros  vobis  &  succes- 
soribus vestris  promittimus  bona  fide  do- 
minia  predictorum  feudorum  conservare 
nobis  &  universali  successori  nostro,  &  ea 


An 
1239 


VIII. 


33 


An 


1027 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


!8 


non  aliennre  in 


LJ.orig. 
t.  III, 

«ol.  39a 


aliqii 


am  extraneam 


per- 


sonani ,  que  nobis  non  succederet,  nec 
aliquem  nobis  pro  dictis  feudis  majorem 
dominum  constitiiere,  sine  vestro  consilio 
&  assensu.  Promittinius  etiam  per  nos  & 
successores  nostros,  quod  vos  &  jura  vestra 
&  successores  vestros,  ut  fidèles  vassallos 


Carpentoratensis  cpiscopus,  bona  fidc  8i 
sine  dolo  confitemur  &  in  veritate  recog- 
noscimus,  nomine  ecclesie  Carpentora- 
tensis, per  nos  &  successores  nostros,  vobis 
domino  R.,  Dei  gratia  comiti  Tholose, 
marchioni  Provincie,  presenti  &  stipu- 
lant!  nomine  vestro   &   successorum  ves- 


nostros,  in  perpetuum  defendemus.   Acta      trorum,  &  per  vos  successoribus  vestris, 

sunt  hec  apud  Insulam,  in  stari  Raimun- 

deti  Laugerii.  Testes   interfuerunt  rogali 

&  ad  hec  specialiter  voccati  dominus  Al- 

biensis  cpiscopus,  &  W.  Carpentoratensis 

episcopus,  &  R.  Cavellicensis  cpiscopus, 

&  dominus  Hugo  de   Baucio,  &  dominus 


quod  nos  nomine  ecclesie  supradicte 
habemus,  tenemus  &  possidemus  pro  vo- 
bis &  successoribus  vestris  civitatem  Car- 
pentoratensem  cum  tenemento  &  dis- 
trictu  suo,  &  castrum  de  Vennasca  cum 
tenemento    suo,    &   castrum    de    Bauceto 


Barralus  de  Baucio,  dominus  Poncius  de  cum   tenemento  suo,  &  villam  Sancti  De- 

Villanova,  dominus   Petrus  Bermundi   de  siderii    ciyn    tenemento    suo,    &    castrum 

Salvis,  dominus  Poncius  Astoaudi,  Pe.  de  de    Malamorte    cum    suo    tenemento    & 

Lambisco  &  Dalmacius  de  Castronovo,  Gi.  cum  tenemento  Sancti  Felicis,  &  domura 

de  Bezauduno,  Ugo    de    Banasta,  Mateus  seu  munitionem  Alfantorum   de  Nometa- 

de  Chabrelain,  Poncius  Cornilan,  W.  de  miis,  &  quicquid   predicti  Alfanti  habent 

Rocha,  W.    de    Camareto,   Odo    Albertus  in  Castro    de   Nometamiis  &  in   ejus  te- 


An 
i3  mai. 


prior  de  Mirmanda,  Genso  Dauriple,  Pon- 
cius Grimoardus,  dominus  Cicardus  Ala- 
mandus,  Ermengaudus  de  Podio,  magister 
Johannes  de  Auriolo,  magister  Bertrandus 
de  Severiaco,  W.  Bartolomei  &  Pe.  de 
Corbiera  clerici.  Ad  majorem  hujus  autem 
rei  testimonium  &  ad  perpetuam  firmi- 
tatem,  nos  prefati  R.  cornes  Tholosanus 
&  A.  cornes  Valantinus,  sigillorum  nos- 
trorum  &  venerabilium  patrum  episco- 
porum  predictorum  jussimus  munimine 
roborari. 


324.  —  CCXXVII 

Hommage  de    Vévêque  de  Carpentras 
au  comte  de  Toulouse^. 

NOTUM  sit  omnibus,  quod  anno  domi- 
nice  Incarnationis  Mccxxxviiii,  scili- 
cet  idibus  niaii,  nos  Guillelmus,  Dei  gratia 

'Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  5,  n.  56. 
[J,  3iii  original  scellé  de  la  bulle  de  plomb  du 
comte  de  Toulouse.  A  la  suite  du  présent  acte,  on 
trouve  :  1°  Un  acte  de  Raimond  V,  de  11 55, 
publié  dans  Teulet,  Layettes,  t.  i,  p.  74;  2°  un 
autre  du   même,  de   1  160  (voir  tome  V  de  la    pré- 


nemento,  eo  excepto  quod  dicti  Alfanti 
habent  apud  Blauzacum  &  in  ejus  tene- 
mento, &  villam  Sancti  Desiderii  cum 
tenemento  suo.  Confitentes  etiam  quod 
nos  &  successores  nostri,  nomine  ecclesie 
Carpentoratensis,  debemus  facere  vobis 
domino  comiti  supradicto  &  successoribus 
vestris,  pro  civitate  Carpentoratensi  & 
pro  Castro  de  Vennasca,  &  pro  eo  quod 
dicti  Alfanti  tenent  a  nobis  &  ecclesia 
Carpentoratensi  in  Castro  de  Nometamiis 
&  in  ejus  tenemento,  cavalcatas  tantum. 
Pro  Castro  vero  de  Bauceto  &  pro  villa 
Sancti  Desiderii  &  pro  castro  de  Mala- 
morte cum  tenemento  Sancti  Felicis,  de- 
bemus vobis  &  successoribus  vestris  facere 
cavalcatas  &  dare  illam  summam  pecunie, 
que  pro  albergo  dari  consuevit  :  scilicet 
pro  Castro  de  Bauceto  L  sol.  Melgor.  in 
festo  sancti  Michaëlis,  pro  villa  Sancti 
Desiderii  L  solid.  Melgor.  in  festo  sancti 
Michaëlis,  &  pro  Castro  de  Malamorte 
cum  tenemento  Sancti  F'elicis  tx  sol. 
Melgor.  in  festo  sancti  Michaëlis.  Et  pro 
omnibus  supradictis  confitemur  nos,  per 
nos  &  successores  nostros,  nomine  eccle- 

sente  édition,  ce.  \iii  à  I235);  3°  &  un  troi- 
sième de  Raimond  VII,  du  24  août  1224,  publié 
dans  Teulet,  t.  2,  p.  36;  tous  relatifs  à  l'évèché  de 
Carpentras.J 


An 
1239 


An 
1239 


102g 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


io3o 


sie  supradicte,  fecisse  sacrameiitum  fide- 
litatis  vobis  domino  comiti  supradicto, 
recipienti  nomine  vestro  &  successorum 
vestrorum,  &  osculum  fidei  prestitisse. 
Promittentes  vobis  &  per  vos  successori- 
biis  vestris  in  fide  prestiti  juramenti, 
quod  vobis  &  successoribus  vestris  in  om- 
nibus semper  fidèles  erimus,  &  vobis  & 
successoribus  vestris   valentiam    faciemus 


Kd.orig. 

t.  III, 

col.  391. 


videlicet  in  civitate  Carpentoratensi  &  in 
Castro  de  Vennasca  &  in  eo  quod  prefati 
Alfanti  possident  pro  ecclesia  Carpento- 
ratensi in  Castro  de  Nometamiis  &  ejus 
tenemento,  cavalcatas  tantumniodo  &  va- 
lentiam de  placitis  &  de  guerris  contra 
omnes  horoines,  cum  a  nobis  vel  nostris 
fueritis  requisiti  vos  &  successores  vestri, 
in  Castro  vero    de   Malamorte   cum   tene- 


An 


in  placitis  &  in  guerris  contra  omnes  ho-      mento  Sancti  Felicis  &  in  Castro  de  Bau- 

ceto  &  in  villa  Sancti  Desiderii  cavalcatas 
&   illam    summam    pecunie    supradictam, 


mines,  cum  a  vobis  vel  vestris  fuerimus  re- 
quisiti. Et  ad  illa  facienda  fideliter  & 
complenda,  que  in  forma  fidelitatis  conti- 
nentur,  vobis  domino  comiti  supradicto  & 
successoribus  vestris  nos  &  successores  nos- 
tros  specialiter  obligamus.  Et  nos  R.,  Dei 
gratia  cornes  Tholose,  marchio  Provincie, 
per  nos  &  successores  nostros,  promitti- 
mus  bona  fide  vobis  episcopo  Carpentora- 
tensi jjredicto,  nomine  ecclesie  supradicte, 
&  per  vos  successoribus  vestris,  quod  vos 
&  successores  vestros  &  ecclesiam  Carpen- 
toratensem  cum  possessionibus  &  juribus 
suis  salvabimus  &  defendemus,  sicut  bonus 
dominus  vassallum  suum  débet  def'endere 
&  salvare.  Preterea  nos  R.  &c.,  bona  fide 

&  sine  dolo  confitemur &  in  veritate 

recognoscimus  vobis  episcopo  Carpentora- 
tensi... &  per  vos  ipsi  ecclesie  prelibate.... 


que  pro  albergo  dari  consuevit.  Preterea 

nos   cornes  predictus sollempniter  & 

ex  certa  scientia  confirmamus  vobis  epi- 
scopo supradicto tria    instrumenta,  a 

predccessoribus  nostris  &  a  nobis  prede- 
cessoribus  vestris  &  Carpentoratensi  ec- 
clesie supradicte  concessa  &  a  vobis  nobis 
exhibita,  quorum  ténor  continetur  infe- 
rius  in  hune  modum  '. 

Factum  fuit  hoc  apud  Aurasicam,  in 
sfari  domini  episcopi,  in  virgulto,  juxta 
corum  ecclesie  Sancti  Pétri.  Testes  pré- 
sentes interfuerunt  dominus  A.  episcopus 
Aurasicensis,  R.  de  Baucio  princeps  Aura- 
sicensis,  Barralus  dominus  Baucii,  Wil- 
lelmus  de  Sabrano,  V/illelmus  Augerius 
judex  &  cancellarius  domini  comitis  in 
quod  in  civitate  Carpentoratensi  &  in  cas-      partibus  Vennaissini,  Guillelmus  de  Bar- 


tro  de  Vennasca  &  in  eo  quod  predicti 
Alfanti  pro  ecclesia  Carpentoratensi  possi- 
dent in  Castro  de  Nometamiis,  nos  &  suc- 
cessores nostri  habemus  &  habcrc  debe- 
mus  tantummodo  cavalcatas,  ita  quod  in 
civitate  Carpentoratensi  &  locis  proxime 
dictis  non  habemus  nec  habore  debemus 
albergum  nec  aliquid  pro  albergo.  In 
Castro  vero  de  Bauceto  &  in  villa  Sancti 
Desiderii  &  in  Castro  de  Malamorte  cum 
tenemento  Sancti  Felicis,  nos  &  successo- 
res nostri  habemus  &  habere  debemus 
tamtummodo  cavalcatas  &  illam  summam 
pecunie  supradictam,  que  pro  albergo  dari 
consuevit.  Confitemur  etiam  &  in  veritate 
recognoscimus vobis  episcopo  supra- 
dicto... nos  &  successores  nostros  in  civi- 
tate Carpentoratensi  predicta  &  in  aliis 
locis  predictis  non  habere  nec  debere 
habere  justiciam  sanguinis  nec  proditionis 
nec  adulterii  nec  aliquid  aliud,  prêter  illa 
t['ie  spccificata  sunt  superius  &  exprcssa. 


reria,  Sicardus  Alamandus,  Massipius  de 
Tholosa  senescalcus  Vennaissini,  Johan- 
nes  Aurioli  scriptor  domini  comitis,  Guido 
de  Severaco,  Bernardus  de  Turre,  magis- 
ter  Bertrandus  de  Severaco,  Raimundus 
Bermundus  de  Clausonna,  Raimundus  Al- 
fantus  de  Auriolis,  Raimundus  Rainerius 
de  Malauccna,  Poncius  Cavallerius  pre- 
cenfor  Carpentoratensis  ecclesie,  Guido 
canonicus  ejusdem  ecclesie,  &  ego  Ber- 
trandus de  Sancta  Maria,  nofarius  publi- 
cus  domini  comitis,  presens  interfui  & 
mandato  &  auctoritate  domini  comitis  ik 
voluntate  domini  Guillelmi  Carpentora- 
tensis episcopi  supradicti,  hoc  instrumen- 
tum  scripsi,  signavi  &  ejusdem  domini 
comitis  bulle  munimine  roboravi.  (Locus 
slgr.i.) 

'  Suivent  les    trois    actes    que    nous    indiquons 
plus  haut,  c.    1027. 


io3i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


io32 


»20. 


326. 


An 
1238 

septem- 
bre. 


Donation  de  Jean  de  Fricamp!^,  séné- 
chal d'Albigeois,  à  la  femme  de 
Gaillard  d'Estors  ' . 

Nos  Johannes  de  Foriscampis,  senescal- 
lus  domini  régis  Fraiicie  in  partibiis 
Albigensium,  notum  facimus  universis  pré- 
sentes litteras  inspecturis,  quod  cum  Gail- 
lardus  de  Estors  fideliter  servivisset  do- 
mino régi  in  exercitu  Rocafolii,  &  cum 
post  exercitum  autedictum  exponendo  cor- 
pus suum  inimicis  fidei  &  domini  régis, 
deffendendo  &  custodiendo  terram  domini 
régis  viriliter  &  potenter,  de  qua  terra 
deffendenda  se  intromisit  per  mandatuiu 
nostrum,  a  dictis  inimicis  Ecclesie  &  do- 
mini régis  occisus  fuerit  in  servicio  domini 
régis,  nos  intuitu  pietatis  &  servicii  sui, 
terram  quam  dictus  Guaillardus  tenebat 
de  dono  domini  comitis  Montisfortis  pro 
Bernardo  d'Estors,  cum  iila  terra  dimissa 
fuisset  uxori  dicti  Guaillardi,  que  filia  erat 
dicti  Bernard!  d'Estors,  &  illam  terram 
quam  dictus  Guaillardus  tenebat  de  dono 
domini  régis  &  etiam  centum  solides  Mel- 
goriensium,  quos  eidem  acreveramus  pro 
servicio  &  expensis  quas  fecerat  in  exer- 
citu Rocafolii,  ut  perciperet  dictos  C  soli- 
dos  annuatim  quamdiu  domino  régi  pla- 
ceret,  na  Galabrune  uxori  dicti  Gaillardi 
&  infantibus  dicti  Gaillardi  dimisimus  te- 
nendam  &  habendam ,  quamdiu  domino 
régi  placuerit,  supplicantes  universitati 
vestre  ut  dictam  na  Galabrunam  &  infan- 
tes antedictos  super  dicta  terra  non  mo- 
lestetis,  set  eisdem  vestrum  cousilium  & 
auxilium  impendatis.  Datum  Carcassone, 
die  jovis  ante  nativitatem  béate  Marie, 
anno  Domini  M°cc°xxx°  octavo. 

'  Bibliothèque  nationale,  lat.  599Û,  p.  164. 


Lettre  de  Louis  IX  en  faveur  de  Dou- 
celine  de  Montpellier^ . 

LUDOVICUS,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
Johaniii  de  Fricampis,  senescallo  Car- 
cassone, salutem,  Accedens  ad  nos  Dulce- 
lina,  relicta  Baudaci  de  Montepessulano, 
latrix  presentium,  nobis  dédit  intelligi, 
quod  dictus  Baudacus  maritus  suus,  de- 
cessit  saisitus  quodam  pedagio,  quod  col- 
ligitur  apud  Latas,  quod  pedagium  clare 
memorie  Ludovicus  rex  geiiitor  noster 
concessit  eidem  B.  tenendum  Schabendum, 
quamdiu  placeret  eidem  genitori  nostro. 
Unde  tibi  mandamus,  quatinus  dictam 
Dulcelinam  cum  liberis  suis  dictum  peda- 
gium, quamdiu  nobis  placuerit,  tenere 
permittas  &  habere,  eo  modo  quo  dictus  B. 
maritus  ejus  illud  tenuit  &  possedit.  Ac- 
tuni  apud  Sanctum  Germanum  in  Laia, 
anno  Domini  M°  cc°  xxx°  nono,  mense 
juuii. 


827. 

lÀttere  episcopi  Agathensis  super 
insula  Sete^. 

NOVERINT  universi  presentem  paginam 
inspecturi,  quod  nos  B.,  divina  mise- 
ratione  Agathensis  episcopus,  recognosci- 
mus  in  presentia  domini  G.  de  Ulmeio, 
senescalli  Carcassonensis,  nos  tenere  in- 
sulam  Sete  a  domino  rege  Francorum, 
sicut  olim  recognovimus  ipsi  domino  régi 
&  adhuc  recognoscimus.  Datum  Bitterris, 
1111°  kalendas  noveiiibris,  anno  Domini 
M"  CC°  tricesimo  nono. 


An 
1239 

juin. 


An 
I  289 

21  oclo- 
bre. 


'  Lnt.  9  996,  p.  2. 

'  Archives  nationales,  JJ.  xxvi,  f"  141  r°.  —  Le 
titre  latin  que  nous  donnons  se  trouve  dans  le 
registre. 


io33 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1084 


Kd.orig. 
t. m, 

col.3'ji. 


An 
I  239 

I  O  1)0- 

veinbre. 


arripient  iter  &  bona  fide  prosequentur. 
Actum  Aquis,  presentibus  his  testibus,  vi- 
delicet  magistro  Flocur.  (sic)  archipresby- 
tero  Bononiensi,  magistro  Tedaldo  dicto 
vicecomite,  magistro  Paulo  de  Sancto 
Helia,  &  magistro  Cardone  capellanis  ve- 
nerabilis  patris  J.  t  Prenestini  episcopi 
supradicti,  teste  Romeo  bajulo  predicti 
coinitis  Provincie,  teste  Guidone  de  So- 
leriis  Bariolensi  preposito,  teste  &  An- 
selme Feri  milite  Massiliensi.  Et  ego 
Philippus,  Dei  gratia  oaiicti  Imperii  scri- 
narius,  &c. 


32C 


CCXXIX 


828.  —  CCXXVIII 

Promesse    du   comte   de    Provence    de 
servir  le  Pape  contre  l'Empereur  \ 

IN  uomine  Domiiii  nostri  Jesu  Christi, 
amen.  Anno  Nat.  ejusdem  i\rcc''xxx"ix'', 
pontificatus  domini  Gregorii  pape  IX' 
anno  XIII",  indictione  XII*,  IIII  idus  no- 
vembris,  in  presentia  mei  Philippi  scrina- 
rii  &  testium  subscriptorum,  nobilis  vir 
R.  Berengarius,  cornes  &  marchio  Provin- 
cie &  cornes  Folcalquerii,  non  vi  coac- 
tus,  &c.  promisit  venerabili  patri  domino 
J.,  Prenestrino  episcopo,  Apostolice  sedis 
legato,  récipient!  vice  &  nomine  domini 
pape  &  Romane  ecclesie,  quod  ipse  ibit 
ad  servitium  ecclesie  cum  XL  militibus  8c 
X  balistariis,  propriis  expensis,  ad  manda- 
tum  summi  pontificis  vel  ecclesie  Ro- 
mane, in  Lombardiam  seu  Italiam  vel 
regnum  Apulie,  quorum  militum  quilibet 
habebit  V  equitaturas  ad  minus,  &  quili- 
bet balistariorum  iv,  sedatis  discordiis  in- 
ter  ipsum  ex  una  parte  &  comitem  Tho- 
losanum  ex  altéra  pro  se  &  terris  quas 
possidet,  inter  quas  intelligimus  Marsi- 
liam  &  Venissinum.  Si  vero  Avinionenses 
cum  comité  Berardo  vel  alio  loco  ejus 
nuntio  Federici  dicti  imperatoris,  tantum 
ei  moverent  guerram,  quod  videretur  peri- 
culosum  exire  terram  suam,  non  teneatur 
ire  in  propria  persona,  sed  mittet  predicto  tem  de  heretica  pravitate  &  in  tempore 
modo  XX  milites  &  X  balistarios.  Quod  si  gratie.  In  primis  dixit,  quod  quando  erat 
civitas  Avinionensis  sine   nuntio  impera-      in  etate  x  annorum  vel  circa,  ipse  stetit 


toris  moveret  guerram,  mittet  XL  milites 
&  X  balistarios,  ut  supradictum  est,  &  si 
commode  poterit,  ibit  cum  eis.  Et  erunt 
una  vice  tantum  sex  mensibus  in  expedi- 
tione,  quando  ibit  ipse  in  propria  per- 
sona vel  quando  mittet,  non  computato 
tempore  quod  ibunt  &  redibunt.  Et  est 
sciendum,  quod  sive  dictus  comes  vadat  in 
propria  persona  sive  niittat,  ut  predictum 
est,  habebit   très   menses    computandos    a 


cum  Poncio  Ademarii  defuncto,  &  tune 
temporis  manebant  heretici  in  Castro  de 
Duroforti,  &  aliquando  veniebat  ad  eos, 
&  comedebat  aliquando  cum  ipsis,  &  aus- 
cultabat  eos,  non  tamen  ea  intentione,  ut 
faceret  vim  propter  etatera  in  sernione  ip- 
sorum.  Nomina  hereticorum  erant  Peirota 
de  Claromonte  &  Ramundus  Acullerii, 
qui  aliquando  veniebat  ibi,  &  alii  here- 
tici. Et  vidit  ibi  venire  ad  eos  dictum  Pon- 


die,  qua  fuerit  requisitus  a  domino  papa      cium  Ademarii,   &   Bernardum    de    May- 
vel  ecclesia,  ad  parandum  se,  infra  quos 

'Château  de  Foix,  caisse  îi.   [Doat,  vol.  170, 
"  Manuscrits  de  Brienne,  n.  84.  f°  126.] 


An 


Éd.oriff. 

t.  III, 
col.  392. 


Confession  du   comte  de  Foix  devant 
les  Inquisiteurs  :  son  absolution'. 

I.  A  NNO  Domini  mccxl,  XII  die  mensis 
Xk  martii,  nobilis  vir  Rogerius  Ber- 
nardi  comes  Fuxensis  juravit  coram  inqui- 
sitoribus,  quod  tam  de  se  quam  de  aliis 
plenam  &  meram  diceret  veritatem  super 
facto  heretice  pravitatis,  &  omnem  peni- 
tentiam  sibi  impositam  pro  posse  sui  face- 
ret &  compleret,  &  fuit  receptus  ad  tem- 
pus  gratie,  pro  eo  quod  duo  hinc  anni 
sunt  elapsi  &  amplius,  quod  ipse  obtulit 
se  coram  nobis  inquisitoribus,  videlicet 
fratre  W.  Arnaldi  de  ordine  fratrum  Mino- 
rum,   ad  confitendum   &  dicenduni  verita- 


An 
1241 

1 2  mars 


An 
1241 


io35 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


io36 


revilla  &  Ysanuim  de  Sancta  Gabelhi  & 
Raymundiim  de  Justiiiiacho  milites,  qui 
loquebantur  ibi  cum  ipsis,  &  dictum  cas- 
triim  erat  dicti  Poncii  Ademarii.  Item  dixit 
se  vidisse  eodem  tempore  liereticos  &  he- 
reticas  apud  Saverdiiiuim,  &  vidit  ibi  ve- 
iiire  ad  eos  dictum  Poncium  &  socios 
suos.  Item  dixit  eodem  tempore  se  vidisse 
Esclarmundam    horeticam    amitara     suam 


Fuxum,  iiec  comedit  cum  ipsis  ibi  nec  au- 
divit  predicationes  ipsorum.  Item  dixit 
quod  non  vidit  dictam  comitissam  post- 
quam  fuit  facta  heretica,  quod  ipse  sciret, 
nec  sibi  dédit  aliquid.  Item  dixit,  quod 
ipse  abstraxit  Raimundum  Sancium  de  Ra- 
vato  de  heresi,  qui  occasione  cujusdam 
vulneris  reddiderat  se  hereticis  in  quodam 
Castro  quod  dicitur  Avesola.  Item  dixit  se 


apud  Appamias,  &  ibi  vidit  plures  hereti-  vidisse   aliquando  Jalebertum   de  Barbai- 

cos  &  hereticas  cum  ipsa  &  plures  mulie-  rano   &    Raimundum    de    Gabareto,    Rai- 

res,  &  alii  veniebant  ad  illos  ipso  vidente.  mundum  Rogerium,  Guillelmum  fratrem, 

Item  dixit  quod  postea  mater  sua  facta  be-  Ysarnum  de  Taxis,  postquam   fuerunt  de 

retica  stabat  apud &  visitavit  eam  ibi  heresi  coiidempnati,  diversis  locis  &  tem- 

pluries  &  aliquando  comedebat  cum  ipsa,  poribus,  non  tamen  quod  ipse  vocaret  eos 

&  aliquando  audivit  ibi  predicationes  he-  ad   se    specialiter.  Item   dixit  quod    nun- 

reticorum,  &  vidit  ibi  cum  ipsis  Raimuiif-      quam   dédit  eis excepto   quod  ea  die, 

dum  d'Arviniacbo  &  Raymundum  de  Tor-  qua  dictum  fuit  sibi,  quod  ejiceret  dictum 

corol    &    Raymundum    de    Poiol    milites,  Ysarnum  tanquam  hereticum  a  se,  reddidit 

qui  aliquando  audiebant  ibi  predicatioiiem  sibi    quendam    equum    absolutum,    quem 

hereticorum.  Item  dixit  se  vidisse  hereti-  quidam    bajulus    ipsius    habebat    a   dicto 

cos    stare   publiée  apud    Miraspiscem,   8i  Ysarno  pro  quadam  summa  pecunie  obli- 

aliquando   veniebat   ad    eos   cum   aliis   &  gatum.  Item  dixit  quod    nunquam,  quod 

audiebat  alic|uando  verba   ipsorum.  Item  ipse  sciret,  dédit  consilium  vel  auxilium 


.'ïdit  in  pluribus  castris  stare  publiée  he- 
reticos.  Item  dixit,  quod  numquam  adora- 
vit  hereticos  nec  aliter  quam  supradictum 
est  audivit  predicationem  eorum,  excepto 
quod  aliquando,  quum   heretici  predica- 


hereticis  perfectis  vel  condempnatis,  ex- 
ceptis  his  qui  supradicti  sunt.  Item  dixit, 
quod  postquam  fecit  pacem  cum  rege  Frau- 
de &  domino  Romano,  tune  Apostolice  se- 
dis  legato,  ipse  non  vidit,  quod  sciret,  ali- 


bant  publiée  in  plateis,  audiebat  eos.  Item      quem  hereticum  neccaptum  nec  mortuum. 


dixit,  quod  quando  Petrus  Roger  de  Mira- 
pisce,  frater  istius  Pétri,  reddidit  se  he- 
reticis apud  Fanumjovis,  pater  ipsius  & 
alii  taxarunt  ipsum  de  heresi,  &  tuuc  Gui- 
labertus  de  Castris  improperabat  eis,  quod 
trahebant  ipsum  de  heresi.  Item  dixit,  quod 
numquam  fuit  a  parlamento  ipsorum,  nec 
accepit  pacem  ab  eis,  nec  interfuit  hereti- 
cationi  alicuius,  nec  dédit  nec  misit  ali- 


hoc  excepto  quod  supradictum  est.  Et  ab- 
jurata  omni  heretica  pravitate,  &  facta 
promissione  quod  semper  in  fide  ecclesie 
Romane  renianeret,  &  quod  nunquam 
auxiTuim  vel  consilium  preberet  hereticis, 
&  quod  hereticam  pravitatem  pro  viribus 
persequeretur,  fuit  reconc.iliatus.  Omni- 
bus supradictis  fuerunt  présentes  dominus 
Guilleimus   Ato  abbas  Fuxi,  &   frater  B. 


quid   hereticis,   excepto    quod    aliquando      abbas  Borbonie,  &  frater  Stephanus  ab- 


Ëd.orig 
t.  III, 

cul.3y3. 


mittebat  matri  sue  pisces  81  hujusmodi 
falia,  tempore  quo  erat  heretica.  Item  dixit 
quod  numquam  credidit  hereticos  nec  cre- 
didit  quod  quis  posset  salvari  nisi  in  fide 
catholica  ecclesie  Romane,  nec  ipse,  sicut 
asserit,  habuit  unquam  aliam  fidem  nisi  in 
ecclesia  Romana.  Item  dixit  quod  num- 
quam prestitit  ducatum  hereticis  vel  secu- 
ritatem  per  se  vel  per  alium,  scienter.  Item 
dixit  quod  nunquam  vidit  Guilabertum  de 
Castris  vel  alium  hereticum  in  domo  co- 
mitisse   heretice,  quod   ipse  sciret,  apud 


bas...  &  frater  Petrus  Volegs  cellerarius 
Borbonie,  &  Garcias  presbiter  Fuxi,  &  fra- 
ter Franciscus  capellanus  ipsius  domini 
comitis,  &  frater  B.  de  Rocafort  de  ordine 

Predicatorum,  &  frater de  ordine  fra- 

trum  N4inorum,  &  dominus  Rogerius  filius 
domini  comitis.  Coram  quibus  inquisitores 
predicti  concesserunt  predicto  domino  co- 
miti,  quod  si  aliquid  super  facto  heretice 
pravitatis  per  oblivionem  dimisisset,  quod 
liceret  &  liceat  in  tempore  gratie  confi- 
teri.  Post  hoc  adjecit,  quod  ipse  donavit 


Aa 
1241 


loSy 


PREUVES  DE  L'HISTOÎRE  DE  LANGUEDOC. 


io38 


Villeforti,  postquam  fuit  de   heresi   cou- 
dempnatus,  xxx.  solides. 

II.  Pateat'  uiiiversis  presentem  paginam 
iiispecturis,  quod  nos  en  Pons,  per  la  gra- 


An 
1 240 


Kd.orig. 

t.  III. 
col.  394. 


mini  m  CCXL,  scilicet  m  idus  aiigusti,  cum 
cornes  Galterius,  vicarius  generalis  domini 
imperatoris  in  regno  Arelatensi  &  Vien- 
nensi,  peteret  potestariam  Avinionis  a  do- 


cia  de  Diubispe  ci  Urgel,fem  carta  testimonial      mino  comité  Tholose,  dicens  quod  a  do- 


al  comte  Je  Foix,  que  el  ses  feyt  e  donat  a 
conexer  a  nos  e  a  la  egleisa,  per  qne  nos  re- 
vocam  la  sententia,  laquala  nos  aviem  donada 
contrel  per  lo  feyt  de  heregia,  e  quel  tenem 
per  bon  e  per  leyal  e  per  cathoUch,  Actum 
est  hoc  IV  nonas  mensis  junii,  anno  Do- 
mini M.''CC"'XL°.  Testes  hujus  rei  siint  Pe- 
trus  de  Tiviere  sacrista  &  A.  de  Motha 
archidiaconiis  &  A  de  Durbano  abbas  Ur- 
geliensis,    R.  de   Josa,   Garssias   ArnalJi, 


mino  imperatore  receperat  in  mandatis, 
quod  potestariam  reciperet  supradictam, 
dominas  comes  Tholose  predictus  respon- 
dit  ipsi  comiti  Galterio,  quod  ipse  recepe- 
rat potestariam  Avinionis,  &  eam  tenebat 
ad  hutilitatem,  honorem  &  proficuum  do- 
mini imperatoris,  &  \]uia  comes  Berar- 
dus  nolebat  vel  neciebat  regere  civitatem 
Avinionis  predictam,  &  ideo  magnum  scan- 
dalum  ortura  fuit  in  civitate  predicfa,  unde 


num  J.  de  Traymeda  canonici  Urgellensis 
&  capellani  Sancti  Odonii,  qui  hoc  scrip- 
sit,  niandato  domini  episcopi.  Testes  etiam 
sunt  G.  Bernardi  de  Ladruchi,  G.  Isarn. 


33o. 


ccxxx 


An 

I  240 
1 1  août. 


A.  de  Cango,  G.  de  Mirales,  Berengarius  inimici  domini  imperatoris  in  eadem  civi- 
de  Convelaria,  Berengarius  de  Talatus  (?).  tate  insurgeâtes  contra  predictum  comitem 
Signum  Poncii  Urgellensis  episcopi.  Sig-  Berardum  armati,  pro.ponentes  ipsum  co- 
mitem Berardum  expellere  a  civitate  & 
fa'cere  regimen  perse,  unde  tota  civitas,  si 
ipsi  obtinuissent,  esset  contra  dominum 
imperatorem  &  cum  comité  Provincie  & 
cum  clericis,  propter  defectum  regiminis 
ipsius  comitis  Berardi.  Et  ideo  ad  preces 
ipsius  comitis  Berardi  &  ad  preces  consi- 
lii  generalis  &  parlamenti  ipsius  civitatis 
Avinionensis,  ipse  recepit  potestariam  pre- 
dictam, &  quia  cives  Avinionis  afectabant 
habere  in  potestatem  dominum  comitem 
Tholosanum  plusquam  alium,  &  plus  ti- 
mebant  elim  quam  alium,  &  melius  pote- 
rat  eos  regere,  defendere  &  salvare,  ideo 
dominus  comes  Tholose  requirebat  ab 
ipso  comité  Galterio,  quod  ipse  desisferet 
a  peticione  potestaric,  vel  supersederet  a 
petitione  predicta,  donec  dominus  impe- 
rator  super  hoc  suam  mandarct  volunta- 
tem,  quia  dominus  comes  Tholose  paratus 
erat  potestariam  tradere  &  relinquere  ipsi 
comiti  Galterio,  si  dominus  imperalor 
mandaret,  &  ideo  consulebat  ipsi  comiii 
Galterio,  quod  supersederet  a  peticione 
potestarie,  donec  dominus  imperator  super 
hoc  suam  mandarct  voluntatem.  Et  quia 
comes  Galterius  supersedere  noluit,  donec 
veniret  nuncius  domini  imperatoris,  nec 
adquiecere  super  hoc  consilio  domini  co- 
mitis, dicens  quod  a  domino  imperatore 
receperat  in  mandatis,  quod  potestariam 
predictam  reciperet  &  teneret  &  ideo  non 
esset  ausus  supersedere,  dominus  comes 
Tholose  volens  obedire  in  omnibus  &  per 


Divers  actes  touchant  Raimond  Vil, 
comte  de  Toulouse. 

I. -v  roVERiNT'  universi  présentes  litte- 
IN  ras  inspecturi,  quod  nos  Raimun- 
dus,  Dei  gratia  comes  Tholose,  marque- 
sius  Provincie,  dilectum  ac  fidelem  nostrum 
nobilem  Rogerium'  Bernardi  comitem 
Fuxi  &  suos  a  fidejussione,  quam  fecimus 
pro  comité  supradicto  pênes  abbatem 
Sancti  Aiitonini  Apamiarum  absolvimus 
perpetuo  &  quitamus.  In  cujus  rei  testi- 
monium,  présentes  litteras  sigillo  nostro 
munitas  sibi  duximus  concedendas.  Datum 
Tholose,  kalendis  januarii,  anno  dominice 
Incarnationis  M"  cc'xxx'ix". 

II.  Notum  ■•  sit  omnibus,  quod  anno  Do- 


'  [Doat,  vol.  170,  f"  112.] 

'Château  de  Foix,  caisse  20.  [Dont,  vol.  17-), 
{"  .10.] 

'  La  copie  de  Doat  porte  à  tort  RaymunJiim- 
Bernardi.    [A.  M.] 

■•  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  9,  n.  36.  [J. 
3i8;  original  scellé  en  plomb.] 


An 
1  240 


An 
1240 


io3g 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1040 


An 

I  240 
1 2  août. 


An 
I  240 

sep- 
tembre. 


Éd.orig. 

t.  111, 
col.  395. 


An 
1240 

5  dé- 
cembre. 


omuia  preceptis  &  mandatis  coniitis  Galte- 
rii,  vicarii  domini  imperatoris,  concessit 
ipsi  comiti  Galterio  potestariam  Avinionis. 
Factum  fuit  hoc  apud  Insulam  in  claustro. 
Testes  interfuerunt  dominus  B.  cornes 
Coiivenanun,  dominus  Barralus  de  Baucio, 
Willelmus  Arnaudus  de  Tantalo,  Wiliel- 
mus  de  Barreria,  Poncius  Astoaudi,  Willel- 
mus Augerius.  —  Post  hec,  scilicet  die  se- 
quenti,  predictus  dominus  comes  Tholose 
tradidit  predicto  comiti  Galterio  potesta- 
riam Avinioiiis,  in  concilio  Avinionis  ge- 
nerali  &  in  parlamento,  illis  presentibus 
de  predicto  consilio,  &  nniltis  aliis  dicte 
civitatis,  qui  erant  in  parlamento  pre- 
dicto. Ego  vero  Petrus  Olricus,  notarius 
publicus  domini  comitis,  cum  omnibus 
hiis  presens  interfui  ,  qui  mandate  Si 
autoritate  domini  comitis  Tholose  pre- 
dicti  hanc  cartam  scripsi,  bullavi,  compo- 
sui  &  signavi.  (Signum  notarii.') 

in.  Noverint  '  &c.  quod  nos  Raimundus, 
Dei  gratia  comes  Tholose,  marchio  Pro- 
vincie,  profitemur  &  in  veritate  recognos- 
cimus,  quod  nos  dilectum  ac  fidelem  nos- 
trum  nobilem  virum  Amanevum  de  Lebreto 
investivimus  &  in  corporalem  induximus 
possessionem  de  omnibus  illis,  que  pater 
suus  habebat  &  tenebat  in  diocesi  Agen- 
nensi  tempore  mortis  sue,  &  pro  omnibus 
supradictis  homagiuin  &  fidelitatem  rece- 
pimus  ab  eodem.  In  cujus  rei  memoriam 
&  majorem  firmitatem  presentem  pagi- 
nam  fecimus  sigilli  nostri  munimine  ro- 
borari.  Actum  apud  Castrumnovum,  kalen- 
das  septembris,  anno  Domini  Incarnationis 

MCCXL. 

IV.  Manifestum"  sit  omnibus  presenti- 
bus &  futuris,  quod  ego  Petrus,  vicecomes 
Lautricensis ,  confiteor  &  in  veritate  re- 
cognosco  vobis  domino  Raimundo,  Dei 
gratia  comiti  Tholosano,  presenti  &  inter- 
roganti,  me  tenere  in  feudum  a  vobis  cas- 
trum  de  Brugueria  cum  tenemento,  ho- 
nore &  pertinenciis  suis  universis.  Quod 
autem  pro  predicto  feudo  vobis  fidelis 
existam  &  fidèle  servicium  faciam,  videli- 
cet  guerram  &  placitum  ad  commonitio- 

'  Archives  du  château  de  Pau.  [Archives  des 
Biissei-Pyrénées,   E,    17;    original,] 

'  Mss.  de  Colhert,  n.   10Û7.  [JJ.  xix,  f°  176  h.] 


nem  vestram  vel  cujuslibet  certi  nuncii 
vestri,  &  quod  honorem  vestruni  &  utilita- 
tem  vestram  procurem  &  omnia  que  in 
forma  fidelitatis  continentur,  &c.  (Sequun- 
tur  clausulae  in  talibus  solitae.)  Actum  est 
hoc  anno  Domini  m°cc°XL°,  nonas  decem- 
bris.  Testes  interfuerunt  Arnaldus  de 
Monteacuto,  Guillelmus  de  Pauline,  R.  de 
Beceda,  Ermengavus  de  Podio,  Arnaldus 
d'Escalquenx,  Sicardus  Alamanni,  Bernar- 
dus  de  Turri,  Aribertus  de  Deupantala, 
Arnaldus  de  Lacu,  Aimericus  Porterius  & 
alii  quamplures,  &  ego  Johannes  Aurioli, 
notarius  domini  comitis  supradicti,  qui  de 
mandato  ipsius  &  dicti  Pétri  vicecomitis 
hanc  cartam  scripsi. 

V.  Noverint'  univers!  tam  présentes 
quam  futuri,  quod  dominus  Raimundus, 
Dei  gratia  comes  Tholose,  tradidit,  con- 
cessit &  comeiidavit  Anialdo  Trunno  cam- 
biatori,  sagium  illius  monete  Tholosano- 
rum ,  que  modo  factura  est,  pro  tenere 
illud  sagium  suprascriptum  quantum  eidem 
domino  comiti  placuerit.  Et  ibi  dictus  Ar- 
naldus Trunnus  recepit  predictum  sagium 
ab  eodem  domino  comité  suprascripto, 
promittens  prestito  corporaliter  juramento 
&  firmo  pacto  conveniens  eidem  domino 
comiti  se  tenere  légitime  &  fideliter  pre- 
dictum sagium  ,  tam  pro  eodem  domino 
comité  &  pro  illis,  qui  dictam  monetam 
Tolosanorum  fieri  facient,  quam  pro  uni- 
versitate  &  comuni  hujus  ville  Tolose, 
&  facere  sagium  bonum  &  legitimum  & 
tenere  légitime  &  reddere  dictam  mone- 
tam Tolosanorum,  qui  modo  facturi  suut 
deinceps,  dum  dictura  sagium  tenuerit,  ita 
bonam  &  legitimam  &  sub  eadem  lege, 
qua  illi,  qui  modo  currunt  &  recipiuiitur 
Tolosani,  sunt  &  etiam  ad  pondus  de  xvii 
solidis.  Actum  fuit  hoc  ita  &  concessum 
octavo  die  introitus  mensis  decembris,  rege 
Lodovico  Francorum  rege,  &  eodem  do- 
mino Ramuiido  Tolosano  comité  &  Rai- 
mundo episcopo,  anno  M°CC°XL°  ab  In- 
carnatione  Domini.  Testes  sunt  Sycardus 
Alamanni,  Poncius  Grimoaudi,  Johannes 
Aurioli,  Bartolomeus  Porterii,  Arnaldus 
de  Ranavilla  junior  &  Bernardus  Aimeri- 


An 
1 240 


An 
1240 

8dc- 
ceiiibrc. 


'  Trésor  des  chartes  du   roi 
[J,  459J  original.] 


Monnaies,  n.  2. 


An 
1240 


I04I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1042 


An 

1240 


7^ 
octobre. 


eus,    qui    mandafo  ipsius  domiiii   comitis 
cartam  ipsam  scripsit. 


toriis  eidem  parti  concessis,  &  ab  ea 
tandem  excusatore  directe,  super  hoc 
postmodum,  quamquam  ab  ipsis  requisitus 
humiliter,  non  processif.  Verum  quia  mi- 
nime pati  debemus,  ut  aliqui,  presertim 
viri  religiosi,  sui  juris  dispendium  patian- 
tur,  discretioni  tue  per  apostolica  scripta 
Lettre  du  pape  Grégoire  IX  touchant      mandamus,  quatinusprefatum  comitem  at 


An 

1  240 


33 1.  —  CCXXXI 


le  comte  de  Toulouse 

GREGORius  episcopus  servus  servorum 
Dei,  dilecto  filio  abbati  Dolensi,  Bitu- 
ricensis  diocesis,  salutem  &  apostolicam 
benedictionem.  Dilecti  filii  abbas  &  con- 
ventus  monasterii  Moysiacensis,  Clunia- 
censis  ordinis,  sua  nobis  petitione  mons- 
trarunt,  quod  cum  olim  inter  ipsum 
abbatem    nomine    monasterii   ejusdem    ex 

parte  una,  &  nobilem  virum comitem 

Tholosanum  ex  altéra,  super  dominio  ville 
Moysiacensis  &  rébus  aliis,  coram  venera- 

bili  fratre  nostro episcopo  Convena- 

rum,  auctoritate  venerabilis  fratris  nostri 
R.  Portuensis  episcopi,  tune  SanctiAngeli 
diaconi  cardinalis,  Apostolice  sedis  le- 
gati,  questio  verteretur,  prefatus  episco- 
pus Conveharum  dictum  abbatem  propfer 
contumaeiam  partis  adverse  in  possessio- 
nem  rerum  petitarum,  causa  custodie,  de- 
crevit  induci,  eundem,  elapso  biennio  & 
amplius,  parte  ipsa  in  sua  eontumaeia  per- 
durante, verum  ex  secundo  decreto  con- 
stituens  possessorem,  in  contradictores  & 
proeessu  temporis  in  dictum  comitem,  non 
permittentem  ipsum  nancisci  possessionem 
hujusmodi,  excomunicationis  sententiam 
proferendo.  Et  lieet  comes  idem  ab  epi- 
scopo Sorano,  tune  legato  Apostolice  sedis, 
obtinuerit,  prestita  cautione  quod  pare- 
ret  generaliter  nostris  &  ejusdem  Sorani 
mandatis  super  omnibus,  pro  quibus  exco- 
municationis vinculo  tenebatur,  absolvi, 
non  sunt  tamen  ex  eo  predicti  abbas  & 
conventus  fructum  aliquem  assecuti.  Cum- 
que  proponentes  se  in  hoc  ab  eodem  So- 


tenfe  moneas  &  indueas,  sibi  sub  debito 
juramenti  eidem  Sorano  prestiti  auctori- 
tate nostra  injungens,  ut  abbati  &  con- 
ventui  memoratis  infra  duos  menses  post 
monitionem  tuam  super  premissis  &  damp- 
nis  etiam  &  expensis  satisfaeiat,  ut  tene- 
tur,  alioquin  extunc  in  pristinam  sen- 
tentiam reducas  eundem,  faciens  ipsam 
usque  ad  satisfactionem  condiguam  aucto- 
ritate nostra,  appellatione  remota,  invio- 
labiliter  observari,  nonobstante  constitu- 
tione  de  duabus  dietis  édita  in  coneilio 
generali,  dummodo  ultra  quartam  vel 
quintam  pars  altéra  extra  suam  dioeesim 
auctoritate  presentium  non  trahatur.  Da- 
tum  Laterani,  nonis  octobris,  pontificatus 
nostri  anno  quartodecimo. 


33: 


Rapport  du  sénéchal  de  Carcassonne, 
Guillaume  des  Ormes,  à  la  reine 
Blanche  '. 

EXELLENTISSIME  ac  superillustri  domine 
sue,  B.  Dei  gratia  Francorum  regine, 
G.  de  Ulmeiis,  senescallus  Carquasone, 
suus  humilis  &  devotus,  salutem  &  fidèle 
servicium.  Exellencie  vestre  presentibus, 
domina,  innotescat,  quod  civitas  Carqua- 
sone fuit  obsessa  ab  illo,  qui  se  vocat  vice- 
comitem,  &  suis  complicibus,  die  lune  post 
oetabas  nativitatis  béate  Marie.  Et  incon- 
finenti,  nos  qui  eramus  in  civitate  abstu- 


Ed.ori;;. 

t.  111, 
col.  3()ô. 


limus  eis  burgum  Granoillenti ,  qui  est 
rano  gravâtes,  libellum  parti  alteri  super  ante  portam  Tholose,  &  inde  multam  fus- 
nancjseenda  possessione  predicta  porrexe-  tam  habuimus,  que  fecit  nobis  magnum 
runt  coram  eo,   idem,  indutiis  délibéra-      bonum.  Et  extendebatur  dictus  burgus  a 


An 

1240 

i3 
octobre. 


'  Bibliothèque  du  roi;  Baluze,  bulles,  n.  40. 
[Aujourd.  Armoires,  yol.  38o;  original  scellé  sur 
chanvre.] 


'  Original;  Archives  nationales,  J.  io3o.  n.  yS. 
—  Publié  dans  la  Bibliothèque  de  l'Ecole  dei  Char- 
tes, t.  7,  1845-46,  pp.  371  i  375. 


An 
1240 


1040 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1044 


barbacana  dicte  civitatis  usque  ad  cornu 
dicte  civitatis.  Et,  eadem  die,  dicti  iiiiii- 
mici  nostri  abstulerunt  nobis  molendi- 
num  propter  multitudiiiem  gencium,  quam 
habebaiit.  Postea  Oliverus  de  Terniiais,  B. 
Hugo  de  Serra-Longa,  G.  de  Aniorto,  & 
qui  cum  ipsis  erant  logeruiit  se  inter  cornu 
civitatis  &  aquam;  8c  ibi  ipsa  die,  cum  fos- 
satis  que  ibi  erant  &  viis  quas  fregerunt 
inter  nos  &  ipsos,  se  clauserunt,  ne  ad 
ipsos  venire  possemus.  Ex  alia  vero  parte, 
inter  pontem  &  barbacanam  castri,  Petrus 
de  Fenoilleto  8i  Renaudus  de  Podio,  Guil- 
lelraus  Portis,  P.  de  Turre  &  muiti  alii 
de  Carquasona  se  logerunt.  Et  iste  due 
partes  habebant  tôt  balistarios,  quod  uul- 
lus  de  civitate  exire  poterat,  quin  esset 
vulneratus  &  hoc  fecerunt  statim  :um 
venerunt.  Postea  dressarunt  mangonel- 
lum  quemdam  ante  nostram  barbacanam, 
&  nos  contra  illum  statim  dressavimus 
quamdam  perrariam  turquesiam  valde  bo- 
nam  infra  barbacanam,  que  proiciebat  ad 
dictum  mangonellum  &  circumquaque  ip- 
sius,  ita  quod,  quando  volebant  contra 
nos  proicere  &  videbant  perticam  perrerie 
nostre  moveri,  fugiebant  &  eorum  mango- 
nellum penitus  dimittebant.  Et  ibi  fossata 
&  palicium  fecerunt.  Nos  autem,  quociens 
cum  dicta  perreria  proiciebamus,  de  loco 
illo  fugabamus  eosdem,  quia  nos  non  po- 
teraraus  illuc  ire,  propter  fossata,  quarel- 
los  &  puteos  qui  ibi  erant.  Preterea,  do- 
mina, ipsi  inceperunt  minare  ad  barbaca- 
nam porte  Narbonensis,  &  nos  statim, 
audito  minamento  eorum,  contraminavi- 
mas&  feciraus  infra  barbacanam  magnum 
murum  &  fortem  de  lapidibus  siccis,  ita 
quod  retinuimus  bene  raedietatera  barba- 
cane;  &  tune  ipsi  posuerunt  ignem  in  fo- 
ramine  quod  fecerant,  ita  quod,  lignis 
combustis,  quedam  pars  barbacane  tendit 
ex  parte  anteriori.  Item  [incejperunt  mi- 
nare in  quamdam  alteram  tornellam  de  li- 
ceis,  &  nos  contraminavimus,  ita  quod 
foramen  quod  fecerant  eis  abstulimus. 
Postea  inceperunt  [minare]  inter  nos  & 
quemdam  murum,  &  diruerunt  nobis  duos 
cranellos  de  liceis,  set  nos  fecimus  statim 
ibi  bonum  palicium  &  forte  inter  nos  [& 
ipsos].  Item  minaverunt  ad  cornu  civitatis, 
versus  domum  episcopi,  &  valde  a  remoto 


minando,  venerunt  subtus  quemdam  mu- 
rum sarraceneuni,  ad  murum  de  liceis.  Et 
nos,  cum  istud  percepimus,  fecimus  statim 
bonum  palicium  &  forte  inter  nos  &  ipsos, 
superius  in  liceis,  &  contraminavimus.  Et 
tune  apposuerunt  ignem  in  minamento 
eorum,  &  diruerunt  nobis  circa  decem 
brachiatas  de  nostris  cranellis.  Nos  vero, 
incontinenti,  bonum  palacium  fecimus  & 
forte,  &  desuper  fecimus  bonam  bertres- 
cam  cum  bonis  arqueriis,  ita  quod  nul- 
lus  eorum  apropinquare  ad  nos  ex  illa 
parte  ausus  erat.  Item,  domina,  inceperunt 
minare  ad  barbacanam  porte  Redesie,  & 
ibi  tenuerunt  inferius,  quia  ad  murum 
nostrum  venire  volebant,  &  ibi  mirabiii- 
ter  magnam  viam  fecerunt;  sed,  cum  istuJ 
percepimus,  fecimus  statim  magnum  pali- 
cium &  forte,  superius  &  inferius,  &  con- 
traminavimus similiter,  8c  eos  invenimus, 
ita  quod  eisdem  abstulimus  forameu  eo- 
rum. Iterum  sciatis,  domina,  quod  post- 
quam  nos  obsederunt,  insultus  suos  contra 
nos  facere  non  cessarunt.  Set  nos  habeba- 
mus  tôt  bonas  balistas  &  gentes  animosas 
&  bone  voluntatis  deffendendi,  quod  ipsi, 
faciendo  suos  insultus,  quamplurimum 
araiserunt.  Postea  vero,  qiiadam  die  domi- 
nica,  omnes  suos  milites,  balistarios  8c  alios 
homines  convocarunt,  8c  omnes  insimul 
ijisultum  fecerunt  ad  barbacanam  subtus 
castrum,  8c  nos  descendimus  inferius  ad 
barbacanam,  8c  fecimus  tôt  lapides  8c  ca- 
rellos  contra  eos  trahere  8c  proicere,  quod 
eos  redire  fecimus  a  dicto  insultu,  8c  de 
eis  plures  fuerunt  interfecti  Se  vulnerati. 
Die  vero  sabbati  sequenti  post  festum 
sancti  Michaelis,  fecerunt  contra  nos  in- 
sultum  maximum,  8c  nos,  gratia  Dei  8c 
nostrarum  gencium,  que  bonam  volunta- 
tem  deffendendi  habebant,  retrotraximus 
eos,  ita  quod  plures  ex  ipsis  fuerunt  inter- 
fecti ac  vulnerati;  de  nostris  vero,  nullus 
fuit,  Dei  gratia,  mortuus  nec  etiam  vulne- 
ratus ad  mortem,  Postea  vero,  die  jovis,  in 
sero,  sequenti,  audierunt  rumores  quod 
gentes  vestre  in  succu[r]sum  nostrum,  do- 
mina, veniebant,  8c  apposuerunt  ignem 
domibus  burgi  Carquasone,  8c  destruxe- 
runt  penitus  domos  Fratrum  Minorum  8c 
domos  cujusdam  monasterii  Béate  Marie, 
que  erant  in  burgo,  de  lignis  quorum  pa- 


An 


An 
1 240 


1040 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1046 


lacia  sua  fecerunt.  Et  omnes  qui  erant  iii 
obsidioiie  predicta  furtive  de  iiocte  ea- 
dam  (sic')  recesserunt,  &  illi  etiam  de 
burgo.  Veruntamen  nos  eramus  bene  pré- 
parât!, per  Dei  gratiam,  spectare,  domina, 
succusum  vestrum,  taliter  quod,  propter 


U'J.oris. 
t.  III, 

col.  3(j6. 


An 
I  240 

brs. 


sancta  Evangelia  juravimus  &  promisimus, 
quod  nos  semper  erimus  fidèles  domino 
Ludovico,  Dei  gratia  régi  Francorum,  & 
regno  &  ejus  heredibus  &  suis,  &  serva- 
bimus  vitani  ejus  &  membra  &  honorem 
terrenum  ipsius  &  suorum.  Et  juravimus 


eorum    obsidionem,   aliquis    de    gentibus      quod    fideliter   nos   tenebimus    cum    ipso 


nostris  de  victualibus  non  habebant  indi- 
genciam,  quantuncunque  pauperrimus  ex- 
titisset;  inmo,  domina,  copiam  bladi  & 
carnium  habebamus,  ad  spectandum  per 
magnum  temporis  spacium,  succusum  ves- 
trum, si  neccesse  fuissct.  Scientes,  domina, 
quod  dicti  malefactores  occiderunt,  se- 
cunda  die  qua  venerunt,  triginta  &  très 
inter  presbiteros  &  alios  clericos,  quos  iu 
adventu  suo  in  burgo  invenerunt.  —  Scien- 
tes preterea,  domina,  quod  dominus  P.  de 
Vicinis,  S.,  constabularius  vester  Car- 
quasone,  R.  de  Canesuspenso,  Gerardus 
de  Ermenvilla,  multum  bene  se  in  isto 
negotio   habuerunt.  Veruntamen    consta- 


bularius vigilando,  pugnaudo    &  viriliter      ginam  sigilli  nostri  munimine  fecimus  ro- 


deffendendo  potest  super  hiis  pre  aliis 
commendari.  De  aliis  vero  terre  negociis 
poterimus,,  domina,  dicere  vobis  verita- 
tem,  cum  in  vestra  presencia  erimus  con- 
stituti.  —  Scientes  insuper,  quod  in  septem 
locis  nos  inceperint  minare  fortiter,  unde 
nos  maximam  partem  contraminavimus  & 
maximam  penam  apposuimus.  Et  incepe- 
runt  minare  de  domibus  suis,  ita  quod  ni- 
chil  sciebamus,  antequam  ad  licias  nostras 


venerunt.  Datum  Carquasone,  m  idus  oc-      Cuguniaco  &  fotam  terram   nieam  &  ho- 


tobris.  Sciatis,  domina,  quod  ipsi  innimici 
comburunt  castra  &  villas,  quas  in  fuga  sua 
invenerunt. 


333.  —  CCXXXII 


I.  -K  TOS,  tota  universitas  ville  Electî,  no- 

1  1    tum  facimus  universis  tam  presen- 

tibus  quam  l'uturis,  quod  nos  supra  sacro- 

'  Trésor  des  chartes;    Serments,    n.  10.  [J.  627; 
original  scellé. J 


trapertusa,  littcras  istas  sigilli  mei  muni- 
mine  feci  roborari.  Actum  anno  Domini 
IWCC  quaJragesimo,  XVI  kalendas  decem- 
bris. 

'  Trésor  àes  charUs^  Sccurlictes,  \\.  i3n.  [J.  Spà; 
eriginal  scellé.] 

*  Le  texte  porte  mea.  [A.  M.] 


An 
1240 


rege  &  suis  contra  omnes  homines  &  fe- 
minas,  qui  &  que  possint  vivere  aut  mori. 
Insuper  nos  dicta  communitas  &  universi- 
tas promisimus,  &  super  nos  8c  super  0111- 
nia,  que  habemus  vel  habituri  sunuis,  po- 
suimus,  quod  Amalricus,  Petrus  Kaimundi 
de  Colum[bariis],  Raimundus  Pétri,  Guil- 
lelmus  Gairaudi,  Bernardus  Boneti,  Ron- 
cinus,  Guillelmus  de  Neniore,  Poncius  de 
Rupe,  Petrus  Arces,  Arnaldus  Cultella- 
rius  &  Guillelmus  Noval  erunt  fidèles  & 
légales  semper  domino  régi  &  suis,  sicut 
nos  ante  promisimus  &  juravimus.  Quod 
ut  hec  omnia  antedicta  durent  semper  ik 
robur  firmitatis  obtineant,  presentem  pa- 


borari.  Actum  anno  Domini  M»cc''  quadra- 
gesimo,  mense  novembris. 

II.  Ego'  Guillelmus  de  Petrapertusa 
notura  facio  universis  &  futuris,  quod  ego 
in  presentia  nobilium  virorum,  domini 
vicecomitis  Castriduni,  domini  J.  de  Bel- 
lomonte  &  domini  Ade  de  Milliaco,  reci- 
pientibus  (sic')  pro  domino  rege,  promisi 
me  stare  voluntati  domini  régis  Francie,  81 
posui  personam  meam  8c  castruni  meuni  de 


An 

1 240 

16  no- 
vcmbic. 


mines  meos  8c  res  meas  ad  ejusdem  do- 
mini rcgis  voluntatem,  8c  sub  eadem  forma 
posui  Gaucelmura  de  Canesuspenso,  8c  te- 
neur pro  ipso  similiter  ad  domini  régis 
voluntatem.  Et  hec  omnia  supradicta  pro- 
misi servare  semper  fideliter  8c  super  sa- 
crosancta  juravi,  sub  pena  corporis  mei* 
8c  omnium  bonorum  mborum.  Et  dominus 
Soumission    de    la   ville   d'Alet   &•   de      Gaucelmus  juravit  hoc  idem.  In  cujus  rei 

quelques  seigneurs  du  voisinage  au      testimonium,  ego  idem  Guillelmus  de  Pe 

roi,  ou  à  ses  commissaires  '. 


1047 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1048 


Ed.orig. 

t.  m, 

col.  397. 


An 
1 140 

novem- 
bre. 


334.  —  CCXXXIII 

Actes  de  la  soumission  des  seigneurs 
d' Aniort  au  roi  ' . 

I.  /'^  AUFFRIDUS  vicecomes  Castridiini, 
v_J  Eiiricus  de  Soliaco,  Johaimes  de 
Bellomonte  domini  régis  cambellanus, 
Adam  de  Melliaco,  Ferricus  marescal- 
lus  &  Guido  de  Lavis  dictas  marescallus 
de  Mirapice,  omnibus  présentes  litteras 
inspecturis  in  Domino  salutem.  Notum 
facimus,  qiiod  Geraldus  de  Aniorto,  pro 
se,  matre  sua,  fratribus  atque  nepoti- 
bus  suis  &  sociis  suis,  qui  nominabuntur 
&  recipientur  in  cedula,  quam  idem  G. 
tradere  nobis  débet,  in  propria  personna 
apud  Dullacum  subtus  Petrampertusam  ad 
nos  venit,  &  se  [&]  fortalicias  suas  posuit 
in  manu  nostra,  ad  voluntatem  domini  re- 


An 
I  240 


eundo,  redeundo  seu  morando  in  eadem 
terra  domini  régis  per  se  vel  per  alios  ali- 
quid  meffecerint,  idem  G.  pro  se  &  suis' 
tenebitur  emendare.  Omnia  autem  pre- 
dicta  idem  G,  domini  régis  per  nostrum 
consilium  supposuit  voluntati,  &  nos  om- 
nes  dictas  [conventiones],  sicut  superius 
continentur,  expresse  promittimus  fideli- 
ter  &  firmiter  observare  &  tenere.  In  cujus 
rei  testimonium,  presentibus  litteris  sigilla 
nostra  duximus  apponenda.  Actum  ante 
Petrampertusam,  anno  Domini  m°cc°xl", 
mense  novembris. 

II.  Noverint  %  &c.  quod  nos  Geraldus  de 
Aniorto,  per  nos  &  per  omnes  nostros, 
promittimus  vobis,  domino  Gaufrido  vice- 
comiti  Castriduni  &  domino  Henrico  de  ccmbic 
Solliaco  &  domino  Joanni  de  Bellomonte 
&  domino  Ade  de  Milliaco  &  domino  Fer- 
rico  marescallo  &  Guidoni  de  Levies  ma- 
rescallo  de  Mirapice,  quod  si  Bernardus 
Ot  &  Guillelmus  de  Aniorto,  fratres  nos- 
tri,  fugerent  vel  évadèrent  a  captione  seu 


An 
I  240 

i3  ii- 


gis,videlicet  castrum  Aniort,  castrum  Porr,      custodia  domini  régis,  nos  tenemur  vobis 


la  Bastida  Rochani  &  castrum  Donia  cum 
pertinentiis  eorumdem;  tali  conditione, 
quod  quando  idem  G.  per  se  vel  per  pro- 
curatorem  erit  coram  domino  rege,  si  do- 
minus  rexipsum  G.  &  dictas  fortalicias  vo- 


eosdem  reddere  vivos  vel  mortuos  ab  ho- 
dierna  die  usque  in  XV  dies.  Quod  si  eos 
reddere,  quod  absit,  sicut  dictum  est,  vo- 
bis vel  domino  régi  non  possemus,  obliga- 
mus  vobis  personam  nostram  &  omnia  cas- 


luerit  recipere  ad  suam  voluntatem,  vel  tra,  que  vobis  tradimus,  scilicet  castrum  de 
ergadomiaum  papam  per  nuncios  suos  im- 
petrare  reconciliationem  seu  pacem  dicti 
G.,  matris,  fratrum,  nepotum  &  aliorum 
receptorum  in  cedula  prenotata,  absque 
immuratione  videlicet  &  exilio,  idem  G. 
incontinenti  fortalicias  antedictas  in  eo- 
deni  puncto,  in  quo  nobis  tradidit,  rehabe- 
bit,  &adiequa  fortalicias  suas  rehabuerit, 
habebit  rectas  treugas  per  mensem  inte- 
grum  ipse  G.  &  sui  a  domino  rege  &  suis. 
Nos  autem  debemus  facere  jurare  senescal- 
lum  Carcassonensem  &  illos,  quibus  pre- 
dicte  fortalicie  tradenturad  custodiendum, 
quod  si  dominus  rex  ea  que  predicta  sunt 
inffa  Pentecostem  non  adimpleverit,  forta- 
licias antedictas  predicto  G.  in  eo  statu,  in 
quo  ipsas  receperint,  reddent.  Sciendum 
etiam,  quod  si  dictus  G.  &  omnes  illi, 
qui  in  cedula  antedicta  fuerint  nominati. 


Aniorto,  castrum  Por,  castrum  Dorna,  la 
Bastida  Rochani,  ad  faciendam  de  eisdem 
vestram  in  omnibus  voluntatem,  nec  nobis 
teneamini  de  conventione  seu  pacto  super 
eisdem  castris  nobis  facto.  Verumtamen  si 
B.  Ot  &  Guillelmus  de  Aniorto  predicti 
non  fugerent  intra  terminum  supradictum, 
&  etiam  si  fugerent  &  eos  vobis  reddere- 
mus,  vel  per  nos  vel  nostros  eosdem  recu- 
perare  possemus  ab  illo  termino  in  antea, 
non  teneamur  ratione  obligationis  hujus- 
modi  pênes  vos  in  aliquo  obligati,  sed 
conventiones  &  obligationes  nobis  a  vobis 
facte  roboris  obtineant  firmitatem,  secun- 


Éd.orig, 

t.  111, 
col.  398. 


'  Mis.  de  Colhert,   n.  2275,   &  Registrum  curlae 
Francité.  [Lat.  9996,  p.  64.] 


'  Ici  le  texte  de  dom  Vaissete  ajoutait  le  passage 
suivant  ;  <juos  posuit  in  pace  antedictûj  ad  cogni^ 
tionem  d.  J.  de  Bellomonte  S-  d.  A.  de  Miliac  vel 
d.  R.  de  Triecag,  si  alterum  predictorum  ahesse 
contigerit.  [A.  M.] 

'  Trésor  des  chartes;  Securitates.  n.  140.  [J.  SfjS. 
La  pièce  est  aujourd'hui  en  déficit.] 


An 
1240 


An 

I  241 

janvier. 


1049 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


io5o 


dum  qiiod  continetiir  in  litteris  nobis  tra- 
ditis,  vestris  sigillis  consignatis.  In  cujus 
rei  testimonium,  &c.  Datiim  apud  Issoire, 
idibus  decembris,  anuo  Domini  M  CCXL. 

III.  Ludovicus",  Dei  gratia  Francorum 
rex,  universis  ad  quos  présentes  littere 
pervenerint  saluteni.  Notum  facimus  per 
présentes,  quod  nos  conventiones,  quas 
dilecti  &  fidèles  nostri,  G.  vicecomes  Cas- 
triduni,  Enricus  de  SoUiaco,  Johannes  do 
Bellomonte  cambellaniis,  Adam  deMellia- 
cho,  Ferricus  marescallus  &  Giiido  de  Le- 
vis  marescallus  de  Mirapice  habiierunt 
cum  Gr.  de  Aniorto  pro  se  &  suis,  ratas 
habemus  &  gratas,  prout  in  litteris  eorum- 
dem  apud  Petrampertusam  confectis  ple- 
nius  continetur,  hoc  tamen  addito,  quod 
terminus,  qui  ad  instantem  Pentechostem 
positus  fuerat,  de  restituendis  eidem  Gr. 


lus  Carcassone,  universis,  &c,  notum  sit, 
quod  cum  propter  dissentionem,  que  erat 
inter  nobilem  virum  B.  Othonis  &  fratres 
suos  ex  una  parte  &  clericos  domini  régis 
ex  altéra,  dicentes  quod  dominus  rex  non 
intellexerat  ipsis  reddere  exitus  &  redditus 
terre  plane,  quos  habebant  in  Carcassesio, 
proventus  &  exitus  predicti,  scilicet  quos 
habebant  apud  Alsonam  &  in  ejus  ter;iii- 
nis,  item  apud  S.  Martinum,  item  in  feudo 
de  Monasterio,  item  in  villa  &  termino  de 
Carlipaco  &  feudo  de  Fraisseneda,  in 
manu  nostra  fuissent  sequestrati,  donec 
dominus  rex  super  lis  suam  voluntatem 
mandavisset,  quia  ab  ipso  domino  rege 
per  litteras  mandatum  recepimus,  quod  in- 
tellexerat ipsis  reddere  redditus  &  exitus 
terre  plane,  quos  in  Carcassesio  habebant, 
predictam  sequestrationem  relaxavimus  & 


An 
1244 


castris  que  nobis  tradidit,  ut  recousiliatio-      dictos  redditus  &  exitus  predictis  fratribus 


nem  ejus  eo  modo  t[uo  in  predictis  literis 
continetur  intérim  impetrare  possimus, 
usque  ad  octabas  instantis  festi  sancti  Re- 
migii  est  prorogatus,  salva  etiam  conven- 
tione,  c[uam  nobis  habet  sepedictus  Gr.  de 
fratribus  suis  B.  &  Guillelmo,  nobis  ad 
quindenam  instantis  Pasche  reddendis. 
Quod  si  non  faceret,  caderent  inde  de  pre- 
dicto  castra  dicta.  Actum  apud  Pontisaram, 
anno  Domini  ]M°CC°xl",  mense  januarii. 

IV.  Ludovicus',  Dei  gratia  Francorum 
rex,  dilecto  &  fideli  suc  Hugonl  de  Arcis, 
senescallo  Carcassone,  salutem  &  dilectio- 
nem.  Mandamus  vobis,  quatinus  Gr.  de 
Aniorto  vel  ejus  certo  mandate  exitus  & 
redditus  totius  terre  sue  plane  &  castro- 
rum  suorum,  que  tenemus,  loco  denario- 
rum  quos  eidem  annuatim  donabamus, 
quamdiu  nobis  placuerit  tradi  faciatis,  ita 
quod  dictos  redditus  &  exitus  recipi  faciat 
per  unum  hominem  in  qualibet  villa,  ita 
etiam  quod  idem  Gr.  aut  fratres  sui  in 
terra  illa  non  habitent  nec  conversentur. 
Vos  autem  dicta  castra  bene  custodiri  fa- 
ciatis nobis  &  salva.  Actum  apud  Argento- 
lium,  anno  Domini  M''CC°XL°IV'',  mense 
octobris. 

V.  Hugo'  de  Arcisio,  miles  &  senescal- 

'  Reghtrum  curiae  Franciac.   [Lat.  9  99C,  p.  65.1 

*  [Lat.  9996,  p.  66.] 

'  [Source  non  indiquée  par  dom  Vaissete.] 


restituimus,  quos  inde  perceperamus.  In 
cujus  rei,  &c.  anno  Domini  M  ce  XL  IV, 
mense  octobris. 

VI.  Ludovicus",  Dei  gratia  Francorum 
rex,  dilecto  &  fideli  suo  P.  de  Aulolio,  se- 
nescallo Carcassone,  salutem  &  dilectio- 
nem.  Cum,  sicut  intelleximus,  Gr.  de 
Aniorto,  pro  se  &  matre  sua  &  fratribus 
&  nepotibus  suis,  se  &  terras  suas  nostre 
supposuerint  voluntati ,  post  guerram 
Trencavelli  subversionis  ultime  suburbii 
Carcassone,  per  quasdam  conventiones 
inter  ipsum  ex  una  parte  &  Gaufridum  vi- 
cecomitem  Castriduni,  Johannem  deBello- 
monte,  Enricum  de  SoUiaco,  Adam  de  Mel- 
liaco,  Ferrinum  marescallum  &  Guidonem 
de  Levis  ex  altéra  pro  nobis  ex  parte  nos- 
tra complétas,  &  postea  ex  gratia  dicto  Gr. 
tradi  fecerimus  exitus  &  redditus  dicte 
terre,  quamdiu  nostre  placerai  voluntati, 
ita  quod  faceret  recipi  per  unum  hominem 
in  qualibet  villa,  nec  ipse  aut  fratres  sui 
in  terra  illa  habitarent,  mandamus  vobis, 
quatinus  cum  dicta  nostra  concessio  per 
prefati  G.  obitum  sit  finita,  nec  invenia- 
mus  nos  ejus  fratribus  aliquid  concessisse, 
illud,  quod  Gr.  d'Aiiiorto  jam  deffunctus 
&  alii  fratres  ejus  de  dicta  terra  absque 
nostra  concessione  occuparunt,  ad  manum 
nostram  saiziatis,  bene  tenentes  quidquid 

'  Lat.  9996,  p.  66, 


An 


novem- 
bre. 


lid.orîo. 

t.  iiir 


An 

I2J6 


I031 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


io5: 


de  ea  saizivistis.  Dafum  Parisius,  anno  Do- 
niini  im"  cc"  l"  Vi°,  meiise  novembris. 


litteras  sigillo  nostro  fecimus  sîgillari. 
Datum  Ageiini,  xiii"  kalendas  januarii, 
anno  Donnai  M''CC''XL°. 


An 
1240 


An 
1240 

20  dé- 
cembre. 


335. 


Etablissement  d'un  nouveau  péage 
à  Marmande  '. 

NOVERINT  universi,  quod  nos  Raimun- 
dus,  Dei  gratia  cornes  Tholose,  niar- 
chio  Provincie,  de  consilio  burgensium  & 
probornra  hominum  de  Riparia,  volumus 
&  statuimus  ut  ad  solvendum  debitum 
Galhiardi  Columbi  &  aliorum  creditorum 
Biirdegale,  quibus  nos  &  terra  nostra  te- 
iiemur  obligati  pro  debito  supradicto,  le- 
vetur  collecta  apud  Marmandani  de  quoli- 
bet tonello  viiii,  tam  de  Marmauda  quam 
de  alia  terra  nostra,  quatuor  solidos  Arnal- 
denses,  &  de  qualibet  conca  bladi  xil  de- 
narios.  Quara  coUectam  supradictam  colli- 
gant  &  recipiant  duo  probi  homines  de 
Riparia  ad  hoc  deputati,  prestito  ab  eis 
corporaliter  juraniento,  quod  fideliter  col- 
ligant  &  reddant  pecuniam  supradictam. 
Que  collecta  supradicta  colligatur  &  reci- 
piatiir  eo  modo,  quo  dictum  est,  tamdiu 
quousque  totum  debitum  quod  debetur 
creditoribus  supradictis  pleuarie  persol- 
vatur  &  expense,  que  facte  sunt  &  fient  in 
posterum  pro  negocio  supradicto.  Et  est 
de  intentione  nostra  quod  ex  collecta  su- 
pradicta restituantur  xxx  mille  solidi  Ar- 
naldenses  burgensibus  Marmande,  Mansi, 
de  Portu,  Agenni,  Moysiaci,  Castrisarra- 
ceni  &  Montisalbani,  quos  jam  persolve- 
runt  ex  debito  supradicto,  &  expense  quas 
inde  fecerunt.  Et  postquam  dictum  debi- 
tum &  expense,  ut  dictum  est,  fuerint  per- 
solute,  promittimus  pro  nobis  &  succes- 
soribus  nostris,  quod  dictam  collectam 
cessare  faciemus  omnino,  nec  ipsam  col- 
lectam exinde  levabimus  nec  permittemus 
nec  faciemus  ab  aliquo  ipsam  coUigi  vel 
levari.  In  cujus  rei  testimoniura  présentes 

'Original  scellé,  aux  archives  municipales 
d'Agen,  ce,  38.  —  Magen  &  Tholin,  Chartes  de 
li  ville  d'Amen,  pp.  47,  48,  n.  xxxi. 


336.  —  CCXXXIV 

Ligue  entre  le  pape  Grégoire  IX  ^  le 
comte  de  Toulouse,  contre  l'empe- 
reur Frédéric  II  ' . 

RDeî  gratia  cornes  Tolosanus,  marchio 
•  Provincie,  dilectis  &  fidelibus  suis 
R.  B.  comiti  Fuxi,  A.  O.  vicecomiti  Altivi- 
laris,  consulibus  Tolosanis,  Agenensibus, 
Montisalbani,  Moisiaci,  salutem  &  dilcc- 
tionem.  Noverit  discretio  vestra,  nos  cum 
domino  Prenestinensi  episcopo,  Apostolice 
sedis  legato,  tractatum  habuisse  &  cum  eo 
super  nostris  negotiis  convenisse.  Inter 
cetera  autem  promisimus  eidem,  quod  vos 
&  consiliarii  predictarum  universitatum 
debeatis  jurare  sub  hac  forma  : 

Nos  vobis,  domine  Jacobe  Prenestinen- 
sis  episcope,  Apostolice  sedis  legate,  reci- 
jîientibus  nomine  vestro  &  vice  &  nomiae 
domini  pape  Gregorii  &  successorum  ejus 
Si  ratione  Ecclesie,  promittimus  &  jura- 
mus,  quod  bona  fide  laborabimus  &  operam 
dabimus  efficacem,  quod  de  cetero  domi- 
nas noster  Raimundus,  Dei  gratia  Tolosa- 
nus cornes,  marchio  Provincie,  per  omnia 
obediet  mandatis  domini  pape  &  ecclesie 
Romane  ac  legati,  &  adjuvabit  ecclesiam 
Romanam  fideliter  &  potenter,  specialiter 
contra  F.  dictum  imperatoreni  &  succes- 
sores  ejus,  qui  in  vicium  succédèrent,  & 
fautores  &  valitores  ipsorum.  Si  autem, 
quod  Deus  avertat,  unquam  contra  supe- 
rius  dicta  prefatus  com.es  veniret,  nisi 
amonitus  a  domino  papa  vel  legato  ejus, 
infra  niensem  emendaverit,  adjuvabimus 
dominum  papam,  ecclesiam  Romanam  & 
ejus  legatum  contra  eum  &  heredes  & 
valitores  ipsius,  nonobstantibus  jura- 
mento,  pacto,  conventione  a  nobis  sibi  vel 
heredibus    suis    factis   vel    faciendis,    seu 

'  Hôtel  de  ville  de  Moissac.  [Doat,  vol.  127, 
f  62.] 


Ed.orΣr. 

t.  l!i; 

col.  jy(j. 

An 
1241 

An 
1241 


lOJJ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


io54 


aliis  quibuscumque  de  niandato  ipsîus  co- 
niitis,  presertiin  cum  in  juramento  suo, 
super  hoc  prestito  legato  &  Ecclesie, 
ratione  si  contraveniret  nos  dixerit  abso- 
lûtes. 

Hoc    igitur    sacrameiitum    volumus    & 


istam  dirutionem  similiter  faciemus  ad  vi- 
sum  &  cognitioiiem  illorum,  qui  a  domino 
rege  ad  hoc  f'uerint  députa ti.  Item  de  terra 
nostra  eiciemus  bona  fide  faiditos  &  ini- 
micos  domini  régis,  nec  reverti  nec  morari 
in   eam  perniittemus  eosdem   sine  volun- 


inandamus,  quod  vos  predicti  consuies  &      tate  domini  régis.  Promisimus  etiam,  quod 


ÉJ.orig 

t.  ill. 

col.  400. 


An 
1241 

[.(mars. 


vestri  consiliarii,  pro  se  &  de  mandate  co- 
nuinitatum  predictarum,  pro  ipsis  comu- 
nitatibus  faciatis.  Unde  mandamus  vobis 
universis  &  singulis,  quatinus,  cura  requi- 
siti  fueritis  a  venerabili  pâtre  domino  epi- 
scopo  Agennensi,  in  forma  predicta  jure- 
tis,  tradentes  eidem  litteras  patentes  cum 
sigillo  pendenti,  vos  cornes  Fuxensis  per 
vos,  &  vos  vicecomes  per  vos,  &  quelibet 
universifatum  predictarum  per  se,  &  hoc 
nullo  modo  mutetis.  Datum  Claromontc, 
kalendis  martii,  anno  Domini  m''CC°XL''. 


337.  —  ccxxxv 

Serment  de  fidélité  prêté  au  roi  par  le 
comte  de  Toulouse  6*  le  vicomte  de 
Narbonne  '. 

I.  x  TOVERINT  universî  présentes  litteras 

1^    iiispecturi,  quod    nos    Raimundus, 

Dei  gratia  comes  Tholose,  marchio  Pro- 

vincie,  karissimo  domino  nostro  Ludovico, 


fideliter  adjuvabimus  posse  nostro,  ad  eos 
de  terra  domini  régis  similiter  expellen- 
dos.  Concessiraus  etiam  eidem  domino 
régi,  quod  cum  ab  ipso  vel  de  mandato 
ipsius  ex  parte  ejus  requisiti  fuerimus,  ju- 
ramenta  sibi  fieri  faciemus  in  terra  nostra, 
secundum  quod  in  forma  pacis  facto  Fari- 
sius  continetur.  Concessimus  etiam  eidem 
domino  régi,  quod  castra  illa,  que  per  for- 
mam  pacis  jamdicte  a  nobis  sibi  tradita 
fuerunt,  teneat  a  proximo  pascha  Domini 
in  duos  annos,  ea  conditione  qua  ea  tene- 
bat  ante.  Omnia  predicta,  sicut  superius 
continentur,  juravimus  sepedicto  domino 
régi  bene,  firmiter  &  sine  malo  ingenio 
nos  tenere,  salvis  in  omnibus  &  per  omnia 
conventionibus,  quibus  per  pacem  factam 
Parisius  nos  tenemur.  In  cujus  rei  testi- 
monium,  présentes  litteras  fecimus  sigilli 
nostri  munimine  roborari.  Actum  apud 
Montemargi,  pridie  idus  marcii,  anno  Do- 
mini M°CC>'XL°. 

II.  Noverint'  universi  présentes  litteras 
inspecfuri,  quod  ego  Amalricus,  vicecomes 
Narbone,  karissimo  domino  meo  Ludovico, 
régi  Francorum  illustri,  juravi  &  tamquam 
régi  Francorum  illustri,  juravimus  &  tam-  domino  meo  Uggio  promisi,  quod  ego  ei- 
quam  domino  nostro  liggio  promisimus,  dem  bene  &  fideliter  serviam  contra  om- 
quod  nos  eidem  bene  &  fideliter  servie-      nés  qui  possunt  vivere  sive  mori,  &  inimi- 


mus  contra  omnes  qui  possunt  vivere  sive 
mori,  &  inimicos  ejus  de  partibus  Albigesii 
guerreiabimus  bona  fide.  Castra  etiam  illa, 
que  post  pacem  factam  Parisius  firmavimus 
vel  inforciavimus,  dirui  faciemus,  quando 
ab  ipso  vel  mandato  ipsius  fuerimus  re- 
quisiti, bona  fide  &  sine  omni  ingenio,  ad 
visum  &  cognitionem  illius  vel  illorum, 
quos  dominus  rox  ad  hoc  mittet.  Castrum 
Montissecuri  dirui  faciemus,  quam  cito 
illud  habere  poterimus,  &  procurabimus 
vim  &  operam  apponendo  bona  fide,  ut 
illud  quam  citius  poterimus  habeamus,  8c 


An 
1241 


An 
1241 

1 5  mars. 


cos  ejus  de  partibus  Albigesii  guerreiabo 
bona  fide.  Item  de  terra  mea  eiciam  bona 
fide  faiditos  &  inimicos  domini  régis,  nec 
reverti  nec  morari  in  eam  permittam  eos- 
dem sine  voluntate  domini  régis.  Promisi 
etiam  quod  fideliter  adjuvabo  ad  eos  do 
terra  domini  régis  similiter  expellendos. 
Promisi  etiam  me  traditurum  supradicto 
domino  régi  vel  certo  nuntio  ejus  de  cas- 
tris  meis  ea,  que  idem  dominus  rex  volue- 
rit,  quando  ab  ipso  vel  ejus  certo  nuncio 
fuero  requisitus.  Hec  autem  omnia,  sicut 
in  presenti  carta  continentur,  juravi  sepe- 


'  Trisor  des   chartes;   Toulouse,   sac  3,   n.  67.  •  Trésor  des  chartes;    Narbonne,  n.  6.  [J.  33;; 

[J.  3;6,  original  scellé.]  original  scellé.] 


1241 


io55 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10;)  c 


dicto  domino  régi  me  bene,  firmiter  & 
sine  malo  ingenio  servaturum.  In  cujus 
rei  testimonium,  présentes  litteras  feci  si- 
gilli  mei  munimine  roborari.  Actumapud 
Montemargi,   idus   marcii,    anno   Domini 

M°CC°XL°. 


338. 

Traité  d'alliance  entre  le  comte  Rai- 
mond  Vil  i-  Jacme,  roi  d'Ara- 
gon ' . 

I.  tN  nomine  Domini  nostri  Jesii  Cbristi. 
1  Nos  Jacobus,  Dei  gratia  rex  Aragonie, 
&  nos  Raimundus,  cornes  Tolose,  facimus 
inter  nos  pacem  &  concordiam  &  firmatam 
confederacionem,  ut  simus  ad  invicem 
coadjutores  &  convalitores  in  omnibus  & 
specialiter  ad  deffensionem  fidei  câtholice 
&  sancte  Romane  ecclesie,  quam  semper 
totis  viribus  promittimus  deffendere  &  ju- 
vare  contra  omnes  impugnatores  suos  & 
contra  omnes  hereticos,  &  de  terris  &  lo- 
cis  nobis  subjectis  juxta  voluntatem  Eccle- 
sie omnem  heresim  curabimus  extirpare, 
&  salvo  in  omnibus  honore  Ecclesie,  eri- 
mus  ad  invicem  coadjutores  &  convalitores 
contra  omnes  homines  bona  fide.  Set  ex 
hiis  nos,  rex  predictus,  excipimus  regem 
Castelle  &  comitem  Provincie,  ita  quod 
contra  istos  non  teneanuir  vos  comitem 
juvare,  immo  possimus  eos  coadjuvare.  — 
Et  nos,  cornes  predictus,  excipimus  regem 
Francie  &  regem  Castelle,  ita  quod  contra 
istos  non  teneamur  vos  dictum  regem  Ara- 
gonie adjuvare,  salva  tamen  voluntate  & 
mandate  régis  Francie  quantum  ad  nos. 
Et  ista  sic  tractata  &  ordinata  curabimus 
jurare  &  assecurabimus  coinplere  &  obser- 
vare.  Datum  Montispcssulani,  XIIII  kalen- 
das  madii,anno  Domini  m°cc°xl'>  primo'. 

'  Archives  nationales,  J.  589;  Aragon,  II,  n.  3j 
original  scellé.  —  Teulet,  Layettes  du  Trésor  des 
Chartes,  t.  2,  p.  444. 

'  Cette  charte  est  datée  en  faisant  commencer 
l'année  à  la  Noël,  suivant  la  coutume  d'Aragon 
&  de  Catalogne. 


II.  Noverint'  universi,  quod  inter  Jaco- 
bum,  Dei  gratia  regem  Aragonie,  &  R., 
eadem  gratia  comitem  Tholosanum,  sunt 
treugue  inhite  &  pacta  conventa  in  hune 
modum  infrascriptum  :  videlicet  quod  inter 
eos  &  suos  &  terram  eorumdem  &  suorum 
est  &  débet  esse  firma  &  incorruptibilis 
treuga  &  concordia  bona  fide  contracta  a 
festo  omnium  Sanctorum  usque  ad  duos 
annos  contiguos  &  complètes,  &  intérim 
&  infra  predictum  tempus  uterque  ipso- 
rum  &  sui  debent  a  molestatione,  injuria 
&  dampno  alterius  &  suorum  abstinere. — 
Verum  si  contingeret,  quod  infra  tempiis 
dictorum  duorum  annorum  semel  vel  se- 
pius  aliquid  ab  aliqua  parte  vel  suorum 
contra  ipsas  treugas  vel  pactiones  dicta- 
rum  treugariim  qualitercumque  fieret,  in- 
juria &  dampna  illata  arbitrio  seu  arbi- 
tratu  duorum  virorum ,  qui  a  partibus 
eligerentur,  debent  plenarie  resarciri  infra 
quadraginta  dies,  treugis  predictis  usque 
ad  duos  annos  predictos  nihilominus  in 
sua  manentibus  firmitate.  —  In  predictis 
autem  treugis  est  tota  terra  régis  Aragonie 
&  suorum  a  Rodano  usque  Valentiam,  & 
totum  regnum  Valentie,  &  totum  regimen 
Majoricarum,  per  mare  &  per  terram,  & 
tota  terra  comitis  Tholosani  &  suorum 
citra  Rodanum  &  ultra  &  ubicumque  sit, 
&  specialiter  Massilia  &  castrum  de  Bra^ 
ganson,  per  mare  &  per  terram.  —  In  aliis 
vero  locis,  qui  non  sunt  in  treugis,  si  rex 
Aragonie  faceret  seu  moveret  guerram  vel 
guerras  contra  quamcumque  vel  quascum- 
que  personas,  vel  aliquis  seu  aliqui  face- 
rent  vel  moverent  guerram  contra  ipsuni 
regem  vel  suos  vel  terram  suam  vel  suo- 
rum, cornes  Tholosanus  non  débet  de- 
fendere  vel  juvare  illam  vel  illas  perso- 
nas, nec  débet  esse  per  se  vel  suos  contra 
regem  Aragonie  vel  suos  in  guerra  vel 
guerris.  —  Eodem  modo,  si  comes  Tho- 
losanus moveret  vel  faceret  guerram  vel 
guerras  contra  quamcumque  personam  vel 
quascumque  personas,  vel  aliquis  seu  ali- 
qui facerent  vel  moverent  guerram  contra 
ipsum  comitem  vel  suos  vel  terram  suam 
vel  suorum,  rex  Aragonie  non  débet  de- 

'  Archives  nationales,  J.  ôSp;  Aragon,  II,  n.  4; 
original  scellé. 


An 
I  241 

23  avril. 


An 
1241 


loS; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


io58 


fendere  vel  juvare  illam  vel  illas  personas, 
iiec  débet  esse  per  se  vel  siios  coatra  co- 
mitem  Tholosauum  vel  suos  in  guerra  vel 
guerris.  —  Treuge  vero  prcdicte  valide  & 
firme  esse  debent  &  erunt  usqiie  ad  pre- 
dictos  duos  aiinos,  nec  violabuntur  iiec 
violari  debent  modo  aliquo  vel  infringi, 
etiam  jussu  majoris  privilegii,  indulgeiitia, 
mandate  vel  remissione  qualibef,  indulta 
vel  etiam  iiidulgenda  a  domino  papa  vel 
ejus  legato.  —  Si  vero  infra  predictos 
duos  annos  rex  Aragonie  haberet  manda- 
tum  summi  pontificis  quod  impugnaret 
comitem  Tholosanum,  vel  cornes  Tholo- 
sanus  haberet  mandatum  régis  Francie  de 
impugnando  ipso  rege  Aragonie,  alter  al- 
teri  posset  desmandare  treugas,  ita  tamen 
quod   post  desmandationem  ipsam   treuge 


contra  non  venire  per  hec  sancta  Dei 
Evangelia  a  nobis  corporaliter  tacta.  — 
Actum  in  Montepessulano,  VIIII  kalen- 
das  madii,  anno  dominice  Incarnationis 
jrccxL"  primo.  Testes  sunt  P.  Ugo,  co- 
rnes Ympuriarum,  Gr.  de  Capraria,  Ex.  de 
Fossibus,  Barrallus  de  Baucio,  Poncius  de 
Villanova,  G.  de  Barrerla.  —  In  quorum 
testium  presentia,  anno  &  die  prescriptis, 
juraverunt  omnia  prescripta  &  singula 
mandato  dicti  domini  régis,  scilicet  G. 
Johanini,  bajulus  Montispessulani,  &  Ugo 
Pulverelli  (sequuntur  Xi  nomina)  consules; 
...  B.  de  Andusia,  ...  G.  de  Murlis,  B.  de 
Mairano,  ...  G.  de  Sancto  Martino,  B.  de 
Sancto  Paulo  ...  P.  de  Fontanis,  P'irminus 
Dicus-lo-feis,  B.  de  Ribalta  ...  frater  Be- 
rengarius  Lamberti.  —  Signum  t  Guillelmi 


An 
1241 


predicte  firme  durent  &  durare  debent  per      scribe,  qui  de  voluntate  &  mandato  utrius- 


VI  menses  continues  &  complètes.  —  Pro 
predictis  autem  treugis  firmiter  observan- 
dis,  debent  jurare  XX''  barones  ex  parte 
régis  Aragonie  &  L  probi  homines  Mon- 
tispessulani. A  parte  vero  comitis  Tholo- 
sani  debent  jurare  XX"  alii  barones  &  L 
probi  homines  comitatus  Massilie.  Qui 
barones  &  de  singulis  predictis  civitatibus 
L  probi  homines  pro  se,  &  singuli  quin- 
quaginta  singularum  civitatum  ipsarum 
universitatum  mandato,  jurabunt  &  jurare 
tenebuntur  omnia  predicta  &  singula  ob- 
servare.  — Et  est  sciendum,  quod  a  Nar- 
bona  versus  Rossilionem  &  Cataloniam 
vicarius  Rossilionis  &  senescalcus  Ruti- 
censis  debent  arbitrari  de  piano  de  damp- 
nis  8i  injuriis  restituendis  &  emendandis. 
A  Narbona  vero  ultra  versus  Tholosam  & 
Caturcum  &  alias  partes  versus  Montem- 
pessulanum,  debent  arbitrari  de  piano  se- 
nescalcus Venaissini  &  tenens  locum  régis 
in  Montepessulano.  A  Montepessulano 
vero  versus  Venaissinum  &  Massiliam  & 
ultra,  per  mare  &  per  terram,  debent  arbi- 
trari de  piano  tenens  locum  régis  in  Mon- 
tepessulano Se  vicariu%Massilie.  —  In  pre- 
dictis vero  treugis  est  &  esse  intelligitur 
R.  Gaucelmi  &  sui.  —  Et  nos  memorati 
Jacobus,  rex  Aragonie,  &  R.,  comes  Tho- 
lose,  predictas  treugas  &  omnia  supradicta 
&  singula  laudamus  &  confirmamus,  & 
bona  fide  promittimus  ea  omnia  &  singula 
servare  &  adimplere  per  nos  &  nostros  & 


que  [partis]  hec  scribi  fecit  loco,  die  & 
anno  prefixis. 


339.  —  CCXXXVI 

Hommages  du  comte  de  Toulouse  à 
l'évêque  d'Albi  6*  à  l'archevêque 
d'Arles  ' . 


I.  tN  nomine  Domini.  Noverint  universi 
1  presentem  paginam  inspecturi,  quod 
nos  Raymundus,  Dei  gratia  comes  Tholose, 
marchio  Provincie,  recognoscimus  vobis 
venerabili  patri  D.,  eadem  gratia  episcopo 
Albiensi,  nos  tenere  a  vobis  in  teudum 
castrum  Bonafos  prope  Albiam,  quod  Si- 
cardus  Alamanni  tenet  a  nobis,  sub  forma 
&  conditionibus  infrascriptis,  itavidelicet 
quod  de  dicto  Castro  possitis  vos  &  succes- 
sores  vestri  guerram  &  placitum  facere 
pro  deffensione  ecclesie  Albiensis  &  ju- 
rium  suorum,  contra  omnem  personam  & 
locum,  exceptis  nobis  &  successoribus  nos- 
tris  &  etiam  feudatariis  &  hominibus  nos- 
tris,  dum  tamen  dicti  feudatarii  &  homi- 
nes vobis  vel  successoribus  vestris  parati 
sint  coram  nobis  sine  subterfugio  facere 

'  Archives  de  l'évèché  d'Albi.  [Doat,  vol.  loj' 
f°  377.1 


lid.orig. 

t.  m, 

C0I.4UI. 


An 
1241 

19  (tviil. 


VIIL 


An 
1241 


1009 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1060 


An 
I  241 

'ào  mui. 


quod  debebunt.  Hoc  etiam  acto  quod 
guerrarii  vestri  vel  successorum  vestro- 
rum  vel  illi,  qui  per  curiani  vestram  vel 
successorum  vestrorum  vel  faiditi  fueriiit 
vel  banniti,  vel  preda  vestra  vel  hominum 
vestrorum  in  dicto  castre  non  recipian- 
tur  scienter,  &  quod  recognitio  dicti 
castri  in  mutatione  episcopi  Albieiisis  vel 
comitis  Tholosani  semper  imposterum  in- 
novetur,  &  quod,  his  salvis,  vos  vel  succes- 
sores  vestri  nihil  amplius  a  nobis  vel  suc- 
cessoribus  nostris  in  dicto  castre  aliquo 
tempore  exigatis.  Et  nos  D.,  Dei  gratia  Al- 
biensis  episcopus,  per  nos  &  successores 
uostros  laudamus  &  approbamus  omnia 
supradicta,  castrum  supradictum  vobis  & 
successoribus  vestris  concedentes  sub  con- 
ditionibus  supradictis.  Et  ad  perennem  hu- 
jus  rci  memoriam  &  majorem  firmitatem, 
nos  episcopus  &  comes  supradicti  presen- 
tem  paginara  sigillorum  nestrorum  muni- 
mine  fecimus  roborari.  Actura  apud  Lu- 
iiellum,  XIII  kalendas  niaii,  anno  Domini 
M°CC''XL°i°.  Testes  interfuerunt  Barrallus 
de  Baucie,  Poncius  de  Villanova,  Guillel- 
mus  de  Barreria,  Guide  Fulcodii,  Poncius 
Astoaudi,  Ermengaus  de  Podio,  Beren- 
garius  de  Aioariis,  magister  Petrus  archi- 
presbiter  Montisacuti,  &  Johannes  Au- 
rioli,  domini  comitis  supradicti  notarius, 
qui  hoc  scripsit. 

II,  In'  nomine  domini  nostri  Jesu 
Christi,anno  Incarnationis  ejusdem  millé- 
sime cc°XL°l%  III  kal.  junii,  Manifestum 
sit  omnibus  tam  presentibus  quam  futuris, 
quod  nos  R.,  Dei  gratia  comes  Tholose, 
marchio  Provincie,  confitemur  &  in  veri- 
tate  recognoscimus  vobis  venerabili  patri, 
domino  Johanni,  Dei  gratia  sancte  Arela- 
tensis  ecclesie  archiepiscopo,  presenti  & 
interroguanti,  nos  tenere  in  feudum  cas- 
trum Bellicadri  &  Argenciam  cum  omni- 
bus pertinenciis  suis  a  vobis  &  ecclesia 
Arelatensi,  &  predecessores  nostros  te- 
nuisse  dictum  castrum  &  Argenciam  in 
feudum  a  predecessoribus  vestris,  nomine 
Arelatensis  ecclesie.  Quod  autem  pro 
feudo  predicte  vobis  &  ecclesie  Arelatensi 
fidèles  existamus,  8f  personam  vestram  &; 

'  Trésor   des  chartes;  Toulouse,   snc  .9,   n,  Sy. 
[J,  ."îiSj  original  scellé.] 


canonicorum  vestrorum,  possessiones  & 
jura  ecclesie  Arelatensis  salvemus  &  def- 
fendamus,  &  omni  dampno  &  gravamini 
obviemus,  quod  vobis  vel  ecclesie  vestre 
inferri  contingeret,  vobis  promittimus 
bona  fide,  &  pro  feudo  predicte  vobis  & 
ecclesie  Arelatensi  fidelitatem  juramus  & 
homagium  facimus,  manibus  nostris  inter 
vestras  positis,  dato  osculo  fidei  &  re- 
cepto.  Promittimus  insuper  vobis  nos  ob- 
servaturos  universas  conventiones  &  sin- 
gulas,  habitas  inter  predecessores  vestros 
&  ecclesiam  Arelatensem  &  nos  seu  pre- 
decessores nostros,  &  specialiter  conven- 
tiones factas  per  venerabilem  patrem  A,, 
Aurasicensem  episcopum,  Bertrandum  de 
Avinione  &  Rostagnum  de  Podioalto,  si- 
cut  in  instrumentis  inde  confectis  plenius 
continetur.  —  Ad  hec  nos  prefatus  archi- 
episcopus,  fidelitate  &  homagio  a  vobis 
dicte  comité  receptis,  dictum  feudum  cum 
pertinenciis  suis  per  nos  &  ecclesiam 
Arelatensem  vobis  &  successoribus  vestris 
concedimus  &  confirmamus,  St  vos  presen- 
tem  &  recipientem  de  nostra  veluntate 
bona  &  gratuita  investimus,  promittentes 
vobis  bona  fide,  quod  nos  ad  recuperatio- 
nem  &  conservationem  feudi  predicti  seu 
predictorum  feudorum,  ad  requisitionem 
vestram,  cum  tote  posse  nostro  vivam 
guerram  faciendo  &  omnibus  aliis  modis 
quibus  poterimus,  juvabimus  vos  spiritua- 
liter  &  temperaliter,  viriliter  &  potenter, 
Actum  est  hoc  apud  Cavellionem,  in  ca- 
méra domini  Cavellicensis  episcopi,  in 
presencia  &  testimonio  dominorum  Du- 
ranti  Albiensis,  Guillelmi  Carpentorarfen- 
sis,  A.  Aurasicensis  episcoporum,  BarralU 
domini  de  Baucie,  Poncii  Astoaudi,  Guil- 
lelmi de  Barreria,  Bauciani  de  Massilia, 
Johannis  Aurioli,  notarii  domini  comitis 
supradicti,  &  mei  Hugonis  Staque,  publici 
notarii  domini  Arelatensis  archiepiscopi, 
qui  mandate  dicti  domini  archiepiscopi  & 
domini  comitis  supradicti  banc  cartam 
scripsi  &  signe  meo  signavi.  In  cujus  rei 
testimonium  &  ad  majorem  firmitatem, 
presentem  cartam  preceperunt  prefati  do- 
minus  archiepiscopus  &  deminus  cernes 
sigillorum  suorum  munimine  roborari, 
(Signum  notcrii,) 


An 
12.11 


ÉJ.ori'? 

Mil." 

col.  4ua 


io6i 


PREUVES  DE  L'HISTOTRE  DE  LANGUEDOC. 


1062 


An 
1241 

20  mai. 


An 
1241 

4  juin. 


340.  —  CCXXXVII 

Actes  de  Roger-Bernard^  de  RogerlV, 
comtes  de  Foix  '. 


I. 


r, 


présentes  pariter  &  futuri,  quod  cum 


Rogerium  Bernardi,  comiteni  Fuxi  &  fi- 
lium  ejus  Rogerium  ex  una  parte,  &  Ugo- 
nem  de  Bellopodio,  pro  se  &  fratribus  suis 
Bertraudo  &  Sicardo  &  Raimundo  Forti 

& de  Bellopodio  ex  altéra,  super  danip- 

nis  &  injuriis  ad  invicem  irrogatis  in 
guerra,que  fuerat  inter  dominum  comitem 

predictum  &  Rogerium &  Bertrandum 

de  Bellopodio,  patrem  quondam  dicti  Hu- 
gonis,  &  eundem  Ugonem  ex  altéra,  in 
audieutia  domini  Bernardi,  Dei  gratia  co- 

mitis prepositi  Tholosani,  post  raultos 

&  diverses  tractatus  super  ipsis  dampnis 
&  injuriis  habites,  amicabilis  compositio 
facta  fuit  ,in  hune  modum  :  —  Predictus 
siquidem  Ugo  de  Bellopodio,  habito  con- 
silio  militum  &  hominum  de  Bellopodio 
&  alioruni  amicorum  suorum,  cupiens 
gratiam  &  benevolenfiam  domini  comitis 
Fuxi  &  filii  ejus  Rogerii  obtinere  seu 
etiam  adipisci,  voluntate  spontanea,  nulla 
vi  vel  deceptione  inductus,  universum  jus 
quod  pro  dampnis  &  injuriis  contra  eos- 
dem  &  homines  Appamie  vel  homines  suos 

&   valitores    habebat in   voluntate   & 

barnagio  ejusdem  domini  comitis  &  sui  fi- 
lii antedicti.  (.Seguuntur cîausulae  in  talibus 
solitae.)  Actum  est  hoc  XIII  kalendas  junii, 
régnante  Ludovico  rege  Francorura,  anno 
ab  Incarnatione  Domini  M"cc''XL"l».  Rei 
sunt  testes  dominus  Guillermus  abbas  Fuxi 
&  Garsias  Ecius  prior  de  Fuxo,  &c. 

II,  In  nomine"  domini  nostri  Jesu  Christi. 
Notum  sit  omnibus  tam  presentibus  quam 
futuris,  quoniam  ego  dompnus  Guillelmus 
Atho,  gratia  Dei  ecclesie  Fuxi  vocatus  ab- 
bas, unaque  totus  couventus  ibidem  Deo 

'  Château  de  Foix,  caisse  7. 

'  Archives  de  l'abbaye  de  Foix.  [Doat,  vol.  cjC, 
f-.64.l 


&  virgini  Marie  sanctoque  marfyrî  Volu- 
siano  dévote  serviens,  pari  assensu  &  bona 
voluntate,  cum  Rogerio  comité  Fuxi,  filio 
Ermessendis,  convenimus,  ut  ipse  omnis- 
que  posteritas,  bona  fide  &  sine  dolo,  jure 
perpetuo  habeat  medietatem   totius  leude 
de  mercato  Fuxi  &  medietatem  totius  ville 
justitie,  exceptis  clericis  &  nostris  donatis 
regularem  vitam  professis,  &   medietatem 
reddituum  domorum,  qui  nobis  redduntur, 
qui  sunt  XVII  solidorum,  quorum  ipse  me- 
dietatem habeat.  Si  vero  prefatam  villam 
augmentari  sive  ampliari  contigerit  infra 
muros  &  extra  muros,  simili  modo  medie- 
tatem leude  atque  justitie  &  novi  servi- 
tii  ei  &  sue  posteritati  concedimus.  Hec 
autem  prefata  hoc  pacto  ei  concedimus,  ut 
ipse  omnisque  sua  posteritas  pro  posse  suo 
ecclesiam  Sancti  Volusianl  omnemqueejus 
hereditatem  &  tofam  villam  Fuxi  ab  omni- 
bus infestantibus  protegat,  &  eam  in  liber- 
tate  custodiat  atque  conservet,  nil  amplius 
exigens  prêter  justiciam  &  debitum  servi- 
tium  &  commune  opus  ville.  Hujus  dona- 
tionis  &  concessionis  testes  sunt  Rogerius 
comes   de    Palhars,    Arnaldus   de    Marca- 
fabba,  R.  de  Aniorto,  G.  B.   de  Asnava, 
Lupus   de   Fuxo,   Raimundus   Batalha   de 
Castroverduno ,     P.     G.     de     Artuiniano, 
Arnaldus   G.    de  Vilasezoil,    Arnaldus   de 
Planissolis,  Raimundus  de  Burges,  G.  Pen- 
chenerii,  P.  Atho  de  Lorda,  G.  Grossi,  Ai- 
mericus   Cultelerius,    Atho   de    Canali   & 
Brunetus  Sabbaterii  &  Aimericus  Penchc- 
nerii.  —  Et  ego  in  Dei  nomine  Rogerius, 
comes  Fuxi,  filius  Ermescendis,  cum  con- 
silio   Rogerii   comitis  de  Palhars   &  Rai- 
mundi  de  Aniorto  &  nostrorum  baronuni 
circumstantium,  Arnaldi  scilicet  de  Mar- 
cafabba,  G.  B.  de  Astnava,  Lupi  de  Fuxo, 
Raymundi  Batalha  de  Castroverduno,  P.  G. 
de  Artuiniano,  per  me  &  per  omnes  meos 
&  meas,  bona  fide  &  sine  dolo,  jure  per- 
petuo hujus  donationis  titulo  trado,  laudo 
atque  concedo  Deo  &  virgini  Marie  sanc- 
toque martyri  Volusiano  &  tibi  G.  Athoni, 
ecclesie  Fuxensis  vocato  abbati,  omnibus- 
que  filiis  ejusdem  ecclesie  presentibus  & 
futuris,    videlicet    medietatem    leude    de 
ponte   Fuxi,  que  est   decem   denariorum, 
quorum  octo  erant  mei  &   duo  vestri,  & 
medietatem  mei  servicii,  quem  habeo  Jel 


An 
1241 


An 
'M' 


io63 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


106;: 


t.  m, 

eu;.  .io3. 


Barri  presentis    &   futiiri,    &   medietatem  ~ 

furni,  quem  ego  habebam,  vel  fiirnoruni, 

si   f'urnos   contigerit   fieri,   ut   hec   omnia  841.  —  CCXXXVIII 

ecclesia  predicta  absqiie  niei   meorumque 

successorum    revocatione    qiiiete    sempc-r  J^tes  de  l'hommage  0  du  serment  de 


possideat.  lu  furno  auteni  vel  in  furnis 
omnis  populiis  Fuxi  paiiem  suinn  coquat, 
excepto  capellano  vestro  &  capellano  ec- 
ciesie,  qui  coquant  in  vestro.  In  furno  au- 
tem  communi  communes  expensas,  tam  in 
clibanario  quani  in  jumento  ad  defferenda 
ligna,  sine  omni  contentione  semper  fa- 
ciamus.  Totius  autem  faniilie  nostre  me- 


fidélité  prêtés  par  Roger  IV,  comte 
de  Faix,  au  comte  de  Toulouse^ 
pour  Saverdun  ' ,  &c. 

I.  x  TOTUM  sit  quod  nos  Raimundus,  Dei 
IN     giatia    cornes    Tolose    &    marchio 

Provincie,  recognoscimus  &  in  veritate 
dietatem  justitie  vobis  eodem  modo  do-  profitemur  vobis  Rodgerio,  per  eandem 
nando  concède.  Sciendum  etiam  quod  si  comiti  Fuxi  &  vicecomiti  Castriboni,  quod 
molendinus  sive  moleiidini  facti  deinceps  pro  illa  terra,  quam  nos  occupatam  tenui- 
fuerint  supra  pontem  Aregie  usque  ad  ter-  mus  in  coraitatu  Fuxi  &  alibi  in  episco- 
minum  ville  de  Gariat  vel  supra  pontem  patu  Tolosano,  &  eam  reddidimus  Rodge- 
de  Arget,  quod  nobis  erunt  communes.  rio-Bernardi  patri  vestro,  quondam  comiti 
Quidquid  autem  infra  duos  pontes  est,  Fuxi,  sicut  in  instrumente  vel  instrumen- 
de  jure  gloriosi  martyris  Volusiani  est  tis  inde  factis  plenius  continetur,  vos  fe- 
&  erit,  ita  quod  neque  ego  neque  poste-  cistis  nobis  homagium  &  jurastis  fidelita- 
ritas  mea  quidquam  expetam.  Quoscumque  tem  nobis  &  nostris,  sicut  pater  vester 
etiam  optimos  mores  predictus  Fuxi  po-  jamdictus  &  antecessores  vestri  nobis  & 
pulus  modo  habet  vel  exinde  mei  Se  vestri  nostris  predecessoribus  fecerunt  teinpori- 
&  meorum  &  vestrorum  consilio  suique  bus  retroactis.  Ideoque  nos,  per  nostros 
consensu  habiturus  est,  ego  meique  suc-  omnes  successores  &  nos,  concedimus,  da- 
cessores  inviolabiliter  conservabimus.  Ut  mus  &  approbamus  &  confirmamus  vobis 
autem  hec  omnia  supradicta  irrefragabili-      &  vestris    successoribus    totam  predictam 


ter  semper  conserventur,  tactis  sacrosanc- 
tis  Evangeliis  confirme  meisque  successo- 
ribus eodem  modo  confirmare  precipio. 
Hujus  donafioiiis  &  traditionis  sunt  tes- 
tes. (Sequuntur  testes  iidem  qui  supra.)  Hec 
omnia  facta  sunt  mense  junii,  11°  nonas, 
feria   m,  luna   xxi,   anno    Incarnationis 


terram,  &  specialiter  &  nominatim  cas- 
trum  Savarduni,  cum  omnibus  fortiis,  mu- 
nitionibus,  dominationibus,  possessioni- 
bus,  baronibus,  militibus  &  aliis  homini- 
bus,  juribus  &  pertinentiis  suis,  ac  rébus 
aliis  omnibus  ad  dictum  castrum  spec- 
tantibus,  &  totam  aliam   terram  vestrani. 


domiaice  m"cc°XL''i°,  régnante  Ludovico  quam  habetis  &  tenetis  in  dicto  episcopatu 
rege  F'rancorum,  dompno  etiam  R.  pon-  usque  ad  Barram,  prout  melius  habetis 
tifice  Tholosane  sedis  ecclesiam  régente  &  tenetis  &  possidetis,  &  habere,  tenere 
féliciter.  Arnaldus  publicus  Fuxi  notarius  &  possidere  debetis,  &  vestri  tenuerunt  & 
Iianccartam  scripsit.  possederuut  pro  nobis  &    antecessoribus 

nostris,  sine  inquisitione  nestra  &  nostro- 
rum.  Et  promittimus  vobis  &  vestris,  per 
nos  &  nostros  omnes  successores,  quod 
omnia  predicta  &  slngula  vobis  &  vestris 
faciemus  bene  habere  &  tenere  in  pace  ab 
omni  persona,  &  erimus  inde  vobis  & 
vestris  boni  &  légales  guirentes  de  omni- 
bus amparatoribus  &  personis  publicis  & 
privatis.  Actum  est  hoc  y  kalendas  julii, 


An 
1 241 

27  juin. 


'  Registre  du  château  de  Piiu, 


An 
1241 


io65 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1066 


KJ-orig. 

i.lll. 
col. 404- 


anno  Incarnationis  Domini  mccxli.  In 
cujus  rei  testimonium,  presentem  cartam 
nostri  sigilli  niuuimine  fecimus  prému- 
ni ri, 

II.  Noverint  '  universi  présentes  &  fu- 
tiiri,  presentem  paginam  inspecturi,  quod 
ego  Rotgerius,  comes  Fiixi,  pro  hiis  que 
teneo  in  feuclum  a  vobis  domino  Rai- 
mundo,  Dei  gratia  comité  Tholosano,  in 
episcopatu  Tholosano,  sicut  melius  conti- 
nentiir  in  instrumentis  inter  vos  ex  una 
parte  &  domiiium  Rogerium  Bernardi,  co- 
mitem  Fuxensem,  quondam  patrem  nos- 
trum,  ex  altéra  factis,  vobis  homagiiim 
fncio,  manibus  meis  positis  inter  vestras, 
&  dato  vobis  osculo  fidei  &  recepto,  & 
fidelitatem  &  omnia,  que  in  forma  fide- 
liiatis  continentur,  juro,  super  sanctis 
Dei  Evangeliis  corporaliter  prestito  jura- 
mento.  Promitto  vobis  sub  virtute  prestiti 
juramenti,  quod  simile  homagium  &  jura- 
mentum  faciam  vobis  domino  comiti  supra- 
dicto  ad  commonitionem  &  requisitionem 
vestram,  cum  fuero  in  partibus  Tholosa- 
nis.  Acta  sunt  hec  apud  Lunellum,  anno 
Domini  m'CCXL"  primo,  quarto  kalendas 
julii.  Testes  interfuerunt  dominus  Duran- 
tus  episcopus  Albiensis,  Raimundus  Gau- 
celmi  dominus  Lunelli,  Gaillardus  prepo- 
situs  Sancti  Salvii  Albiensis,  Bertrandus 
Jordani  de  Insiila,  Raimundus  de  Aniorfo, 
W"*  Bernardi  de  Asauna,  Rostannus  de 
Podioalto,  W.  de  Barreie,  Guido  Fulco- 
dii,  R.  Beceda  casfellarius  de  Appamiis, 
Raimundus  Siguerii,  Bernardus  Siguerii, 
Petrus  Bermondi  de  Sancto  Felicio,  & 
ego  Johannes  Aurioli,  notarius  domini 
comitis  supradicti,  qui  de  mandato  ipsius 
&  domini  Rofgerii  comitis  Fuxensis  haiic 
cartam  scripsi. 

III.  Noverint'  universi  presentem  pa- 
ginam inspecturi,  quod  nos  Rogerius,  Dei 
gratia  comes  Fuxi  &  vicecomes  Castri- 
boni,  confitemur  &  in  veritate  recognosci- 
mus  dominum  Rogerium  Bernardi,  comi- 
tem  Fuxensem,  quondam  bone  memorie 
patrem  nostrum,  habere  &  tenere  in  co- 
mandam   a  vobis   domino    R.,  Dei  gratia 

•  Mss.  Je  CoUert,  n.  1067.  [JJ.  xi\,  f  176  i.] 
'  Trésor  des  chartes  du  roi  ;  Foix,  n.  20.  [J.  332  j 
original.] 


comité  Tholosano,  marchione  Provincie, 
castrum  Savarduni  cum  honore  &  perti- 
nentiis  suis  universis,  &  generaliter  totam 


An 
1241 


aliam  terraii 


qu 


am  idem  pater  noster  & 


antecessores  sui  &  nos  visi  fueramus  & 
debebamus  habere  a  passu  Barre  inferius 
in  episcopatu  Tholosano.  Quod  castrum 
Savarduni  supradictum  cum  honore  & 
pertinentiis  suis  &  totam  aliam  terram, 
prout  superius  est  expressum,  nos  dictus 
Rogerius,  comes  Fuxi,  promittimus  bona 
fide  vobis  domino  comiti  Tholosano  su- 
pradicto  &  presentis  pagine  testimonio 
concedimus,  nos  reddituros  vobis  in  pace 
&  sine  molestatione  aliqua  &  sine  omni 
subterfugio,  ad  vestram  omnimodam  vo- 
luntatem,  quandocumquc  super  hiis  per 
vos  vel  vestrum  certum  nuncium  fiierimus 
re([uisiti.  Et  quod  ita  attendamus  &  com- 
pleamus  omnia  supradicta,  tactis  corpo- 
raliter sacrosanctis  Evangeliis,  gratis  & 
bona  fide  juramus.  Et  ad  majorem  horum 
omnium  firmitatem  &  in  testimonium 
predictorum,  preSentem  paginam  fecimus 
sigilli  nostri  munimine  roborari.  Datum 
apud  Lunellum,  anno  Domini  m'cc'xi." 
primo,  un  kalendas  julii. 


342.  —  CCXXXIX 

Hommage  6  serment  de  fidélité  prêtés 
par  Roger  IVy  comte  de  Foix,  au 
roi  saint  Louis  '. 

EGO  Rogerius,  comes  Fuxensîs,  iiotum 
volo  fieri  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  karissimo  domino  meo  Lu- 
dovico,  régi  Francie  illustri,  hominagium 
feci  ligium,  sicut  pater  meus  fuit  homo 
suusligius,  &  promis!  eî,  tanquam  domino 
meo  ligio,  &  super  sacrosancta  juravi, 
quod  ei  &  heredibus  ejus  semper  fidelis 
ero  &  fideliter  serviam  tanquam  domino 
meo  ligio,  &  quod  conventiones,  quibus 
ei  tenebatur  pater  meus,  prout  in  ipsius 
litteris  continetur,  tenebo  firmiter  &  ser-» 

■  Trésor  des  chartes  du  roi;  Foix  &  Coinminges, 
n,  5'.  [J.  332,  original  scellé.] 


An 
124. 


1067 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


68 


vabo.  In  terra  sîquidem,  quam  ego  cornes 
teiiço,  val  in  illa,  quam  dicto  patri  meo  de- 
dit  dictiis  dominus  rex,  non  potero  facere 
de  cetero  novam  fortericiam  nec  veteres 
fortericias  sine  mandato  ejusdem  domini 
régis  inforciare,  nec  in  hiis  terris  recep- 
tare  scienter  inimicos  Ecclesie  sive  domini 
régis;  &  si  forte,  me  ignorante,  aliqui  de 
talibus  ibi  receptarentnr,  admonitus  per 
dominum  regera  vel  per  nuncium  ejus, 
vel  per  ballivum  siium  aiit  nuncium  ejus, 
eos  expellere  tenerer,  &  extunc  capere 
tanquam  meos  proprios  inimicos.  Et  here- 
des  mei  ad  eadem  oninia  tenebuntur.  In 
cujus  rei  memoriam,  présentes  lifteras  ei- 
dem  domino  régi  tradidi  sigilli  mei  muni- 
mine  roboratas.  Actum  Aurelianis,  anno 
Domini  ]\i°cc''  quadragesimo  primo,  mense 
julii. 


343. 


CCXL 


vabimus,  absque  omiii  contradicfu  nostri 
&  nostrorum.  Et  insiiper  ad  mayorem  cau- 
telam,  ut  firmius  habeatur,  jiiramus  per 
Deum  &  hec  sancta  1111°'  Evuangelia,  ma- 
nibus  nostris  corporaliter  tacfa,  quod  ita 
observabimus  bona  fide,  ut  melius  dici 
potest  &  intelligi,  &  in  aliqiio  non  con- 
traveniemus  nec  contravenire  aliquem  fa- 
ciemus.  Et  insuper  faciemus  vobis  domino 
régi  prenotato  homagium  manuale,  ad  fo- 
rum Aragonie.  Actum  est  hoc  in  presencia 
subscriptorum ,  xvi  kalendas  novembris, 
scilicet  in  Barchinona,  anno  Domini  M'CC 
quadrigesimo  primo.  Sigfnum  Trencavelli 
vicecomitis  predicti,  qui  per  nos  &  nostros 
predicta  laudamus,  concedimus  &  firma- 
mus.  Presentibus  videlicet  P.  H.  comité 
Ympuriarum,  Ex.  de  Focibus,  G.  Fortis  & 
R.  A.  de  Podio. 

Signum  (locus  signî)  Pétri  Carbonelli 
notarii  Barchinone,  qui  hec  scripsit  man- 
dato prefati  Trencavelli  vicecomitis,  die 
&  anno  prefixis. 


An 
1241 


Acte  de  Trencavel,  vicomte  de  Bé-^lers, 
qui  se  soumet  à  t arbitrage  du  roi 
d'Aragon  t-  du  comte  de  Toulouse  '. 


Hd.orig. 

t.  111, 
col.  4o5. 


An 
1241 

17  octo- 
bre. 


I 


N  Christi  nomine.  Sit  omnibus  manifes- 
tum,  quod  nos  Trencavellus,  gratia  Dei 
vicecomes  de  Besers,  per  nos  &  nostros, 
non  dolo,  non  vi,  non  nietu  compulsi,  nec 
în  aliquo  circumventi,  ymmo  scienter  & 
consulte  &  ex  certa  sciencia  atque  sponte 
&  nostra  liberalitate,  mittimus  nos  cuni 
tota  terra  nostra  &  homines  nostros,  ad 
cognicionem  &  voluntatem  vestri,  domini 
Jacobi,  Dei  gratia  régis  Aragonie,  Mayori- 
carum  &Valencie,  comitis  Barchinonensis 
&  Urgelli,  domini  Montispessuli,  &  R., 
eadem  gratia  comitis  Tolosani,  in  hune 
modum  :  quod  nos  mitimus  per  nos  P.  de 
Villanova,  G.  Fortem  &  R.  A.  de  Podio, 
ita  quod  faciamus  cognicionem  vestram  & 
ipsorum  &  quidqiiid  procedere  velitis  vos 
omnes  supradicti  in  toto  facto  nostro  & 
terre  &  hominibus  nostris,  ratum  habebi- 
mus  atque  firmum  &  inviolabiliter  obser- 


344. 

Parcage  entre  le  comte  de  Foix  £■ 
l'abbé  de  Lé-^at,  pour  la  ville  de  ce 
nom  6"  son  territoire^ . 

IN  Dei  nomine.  Notiim  sit  omnibus  homi- 
nibus presentem  paginam  inspecturis 
sive  audituris,  quod  nos  frater  Petru.'î,  hu- 
milis  abbas  monasterii  Lesatensis,  Clunia- 
censis  ordinis,  &  conventus  ejusdem  mo- 
nasterii, videlicet  Guillelmus  de  Roerio 
sacrista,  Peregrinus  cellerarius,  Petrus 
Rossellus  camerarius,  Guillelmus  de  Vil- 
lanova infirmarius,  Sancius  prior  Montis- 
rcdoni,  Ademarius  de  Birnos,  Petrus  de 
Castanhaco,  Guillelmus  Capafus,  Poncius 
de  Bordis,  Arnaldus  de  Mazeriis,  Guillel- 
mus de  Montels,  Poncius  de  Macenaclio, 
Petrus  de  Albiaco,  Raimundus  de  Casali- 
bus  &  Vitalis  de  Spaor,  nos  omnes  insi- 
mul,  per  nos  &  per  nostros   successores, 


An 
1 241 

décem- 
bre.- 


'Trésor   des  chartes  du    roi  j   Toulouse,  sac  7, 
n,  106.  [J.  3i6;  original.) 


'  Lat.  9189,  (°  \Jii  r°  &  v".  —  Cartulaire  de 
l'abbaye  de  Léznt. 


An 


1069 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1070 


non  inductî  vî  nec  dolo,  set  bona  &  spon- 
tanea  voluntate,  videntes  &  intelligentes 
magnam  utilitatem  nostre  domus,  dona- 
nius  &  concedimus  in  perpetuum  vobis  do- 
mino Rogerio,  Dei  gratia  comiti  Fuxensi 
&  vicecomiti  Castriboni,  &  successoribus 
vestris  omnibus,  successive  Fuxi  tenenti- 
bus  comitatum,  in  feudum  sub  conditio- 
nibus  infra  contentis  in  hominibiis  &  villa 
Lesatensi,  extra  tamen  fossata  castri,  ubi 
monasterium  situni,  quod  castrum  cum  om- 
nibus habitantibus  intus  libère  retinemus, 
medietatem  leidarum,  pedagiorum  &  jus- 
ticiarum  civilium  &  criminalium  &  incur- 
rimentorum  mobilium  duntaxat  bonorum, 
&  locale  unum  ad  construendum  domos 
planas  cum  solariis,  sine  turre,  vallo,  cos- 
seriis  &  alia  qualibet  municione,  sub  ea 
quantitate  &  loco  quibus  nos  duxerimus 
ordinandum,  &  quod  sentencias  a  consu- 
libus,  cfui  par  nos  tantum  ibidem  instituen- 
tur,  qui  etiam  jurabunt  nobis  solum  quod 
fideliter  &  legaliter  tractent  causas  crimi- 
nales  &  definiant  super  eisdem  causis  cri- 
minalibus,  latas  noster  &  vester  vicarius 
pariter  execucioni  demandent.  Excipimus 
tamea  de  predictis  omnibus  clericos  &  do- 
natos,  de  cellario  nostropanem  recipientes 
&  viuum  cotidianum,  &  famulos  nostros 
&  eorum  bona,  ac  familiam  universam, 
Juramentum  vero  fidelitatis  &  receptio- 
nem  fidanciarum  &  cetera  omnia,  que 
vobis  superius  conceduntur  expresse  in 
hominibus  &  villa  predictis,  nobis  &  suc- 
cessoribus nostris  ac  monasterio  Lesatensi 
in  solidum  retinemus.  Set  si  bajulus  nos- 
ter in  prosequendis  causis  vel  justiciis  vel 
fidanciis  recipiendis  esset  negligens  vel 
remissus  vel  fraudulentus,  nos  per  nos  & 
per  successores  nostros  promittimus  illa 
facere  8c  complere  bona  fide  ad  vestram 
denunciationem  &  vestrorum.  Cetera  vero 
a  predictis  in  feudum  vobis  expresse  con- 
cessis,  nobis  &  nostris  successoribus  &  mo- 
nasterio nostro  retinemus  omnino,  quod 
immunitatem  &  salvetatem  monasterii  ac 
ville  Lesatensium,  prout  tenet  a  cruce  de 
Ganilas  usque  ad  crucem  Pontis  Nauterii, 
&  a  cruce  Podii  de  Garda  usque  ad  crucem 
de  Crabarissas,  &  inde  ad  extimacionem 
dictorum  terminorum  girando  in  rotuu- 
dum   per  Lesati  circuitum,  restituatis  ac 


firmiter  observetis  &  ab  omni  bomine  de- 
fendatis,  infra  quam  hominem  capere  vel 
cum  preda  reverti  vel  aliquam,  prêter  que 
vobis  superius  conceduntur,  exaccionem 
vel  adempramentum  facere  vel  servicium 
aliquod  extorquere  violenter  vel  inde  ali- 
cui  guerram  facere,  nisi  pro  evidenti  nego- 
cio  dicti  monasterii,  minime  atemptabitis, 
sine  nostro  vel  vicariorum  nostrorum  vel 
successorum  nostrorum  consensu  sponta- 
née &  expresse.  Insuper  omnem  albergam 
&  dominationem  &  usum,  &  denique  omne 
jus  vobis  &  predecessoribus  vestris  de  facto 
vel  de  jure  in  monasterio  &  hominibus, 
villa  ac  salvetate  predictis  actenus  com- 
petentia  seu  per  instrumentum  aliquod 
vobis  concassa,  prêter  illa  que  superius 
vobis  conceduntur  vel  inferius  retinentur 
expresse,  absolvatis,  derelinquatis  &  qui- 
tetis  per  vos  &  per  vestros  successores  in 
perpetuum  Domino  omnipotenti  Deo  & 
beatis  apostolis  Petro  &  Paulo  &  beato 
confessori  Antonio  &  nobis  &  nostris  suc- 
cessoribus, excepto  jure  patronatus,  quod 
nobis  compatit  ab  antiquo,  quod  jus  pa- 
tronatus salvum  nobis  &  successoribus 
nostris  pernianeat  semper  &  integrum,  — 
Item  retinemus  quod  a  villa  Paterni  usque 
ad  rivum  Alvari,  &  a  ponte  Noguerii  us- 
que ad  terminum  territorii  Sancti  Eparcii, 
&  a  villa  Sancti  Sulpicii  usque  ad  rivum 
de  Magastaud,  &  inde  ad  estimationeni 
dictorum  terminorum  girando  in  rotun- 
dum  par  Lesati  circuitum  ad  instar  circuli, 
non  possitis  aliquod  jus  vel  possessionem 
tam  per  donationem,  emptionem,  quam 
alium  quemlibet  modum  adquirere  sine 
voluntate  nostra  vel  successorum  nostro- 
rum spontanea  &  assensu  expresso,  sed 
omnia  adquirenda  &  adquisita  nobis  & 
nostris  successoribus  &  Lesatensi  monas- 
terio perpetuo  resarventur,  prêter  que 
vobis  conceduntur  expresse.  —  Item  eun- 
tibus  &  redauntibus  ad  mercatum,  quod 
sit  singulis  septimanis  in  villa  Lesati,  die 
martis,  per  très  dies  continues  ipsis  & 
rébus  aorum  securitatem  &  ducatum  con- 
tra omnem  hominem  impendatis  infra 
comitatum  vestrum  &  distric  tum  &  extra 
pro  posse  vestro  bona  fide.  Similitër  eun- 
tes  Si  redeuntes  ad  nundinas  Lesati,  que 
fuerint  in  festo  sancti  Michaelis  septem- 


An 
1241 


An 
IZ41 


IO7I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1071 


bris  &  omnîa  eorum  bona  seciim  portan- 
tes &  ducentes  per  XVII  dies  continues, 
videlicet  per  viii  dies  ante  &  per  Viii 
post  securos  &  guisatos  ducatis  pro  posse 
vestro.  —  Pro  feudo  vero  supradicto  vos 
&  vestri  successores  homagium  nobis  & 
nostris  successoribus  faciatis  &  fidelitafis 
prestetis  juramentum.  —  Item  damus  in 
perpetuum  &  concedinuis  vobis  &  omni- 
bus vestris  successoribus,  successive  Fuxi 
tenentibus  comitatum,  in  feudum  ad  edifi- 
candum  castrum  &  fortitudinem  &  villam, 
medietatem  in  omnibus  honoribus  &  pos- 
sessionibus  &  pertinenciis  heremis  &  con- 
directis  territorii  Sancti  Eparcii  &  suorum 
terminorum,  ad  monasterium  Lesatense 
pertinentibus.  Reliquam  vero  medietatem 
nobis  8c  successoribus  nostris  intègre  rrti- 
nemus,  quod  castra  integraliter  &  medie- 
tatem ville  &  reddituum  vos  &  vestri  suc- 
cessores, sicut  dictum  est,  in  perpetuum 
tenebitis  in  feudum  per  nos  &  per  nostros 
successores,  &  villam  &  [medietatem]  ju- 
risdictionum  civilium  &  criminalium  & 
omnium  jurium  &  omnes  redditus  &  pro- 
ventus  ejusdem  &  dominationes  &  jura 
habeamus  nos  &  nostri  successores  vobis- 
cum  &  cum  vestris  successoribus,  ut  dictum 
est,  per  médium. —  Homines  preterea  Le- 
satenses  &  aliarum  villarum  seu  locorum 
nostrorum  in  predicta  villa  minime  reci- 
pietis,  absque  voluntate  nostra  &  assensu 
expresse.  —  Item  quod  alter  nostrum  sine 
altero  non  possit  exactiones  aliquas,  quo- 
cumque  nomine  censeantur,  vel  adempra- 
iiiontum  ati([uod  in  predicta  villa  facere, 
salvo  tamen  quod  unus  sine  altero  possit 
eos  ducere  in  exercitu  &  cavalgada  in  suis 
necessitatibus  bona  fide.  —  In  quo  terri- 
torio  Sancti  Eparcii,  ut  dictum  est,  quod 
faciemus  limitari,  vos  faciatis  castrum  & 
fortitudinem  propriis  expensis  vestris  in 
podio,  qui  dicitur  Arbolhag,  quod  castrum 
denominetur  de  cetero  Salvaterra,  &  illiid 
castrum  vos  &  vestri  successores,  ut  dictum 
est,  teneatis  in  feudum  a  nobis  &  successo- 
ribus nostris  &  pro  monasterio  Lesatensi, 
de  quo  Castro  vos  &  vestri  successores  de- 
tis  potestatem  nobis  &  nostris  successori- 
bus, iratis  &  placatis,  ad  nostram  commo- 
nicionem  vel  nostrorum  semper,  quam 
potestateift  vobis  restituemus  &  reddemus 


cadem  die,  qua  ipsam  recipîemus  sine 
dampno  vestro  &  vestrorum. — Villa  vero, 
que  ibi  edificabitur  contigua  predicto  Cas- 
tro, eodem  nomine  Salvaterra  nominetur 
&  nuncupetur,  que  villa  &  homines  & 
femine  &  census  &  usatici  &  jura  &  do- 
miuaciones  &  silve  &  pascua  &  aqiic  fluen- 
tes  &  non  fluentes  &  terre  culte  &  inculte 
&  justicie  &  placita  &  leude  &  pedatica  & 
generaliter  onines  redditus  &  proveutus 
hic  expressi  &  non  expressi,  quocumc(ue 
nomine  censeantur,  &  omnia  jura  &  domi- 
nationes &  omnia  quecumque  provenient 
vel  poterunt  provenire  de  eadem  villa  & 
infra  suos  termines,  nos  &  nostri  successo- 
res vobiscum  &  cum  vestris  successoribus 
pro  indivise  in  perpetuum  per  médium 
habeamus.  —  Item  quod  nostri  vicarii  & 
successorum  nostrorum  vobiscum  vel  cum 
vestris  pariter  causas  criminalcs,  quas  per 
nos  tractare  non  possemus,  audiant  &  dif- 
finiant  &  penas  exerceant  corporales,  & 
quod  vos  vel  vestri  successores  non  possi- 
tis  habere,  nisi  unum  bajulum  inter  villam 
de  Lesato  &  villam  Salveterre  eodem  tem- 
père, &  tamen  quod  possitis  illum  mutare 
&  alterare  pro  velle  vestro.  —  Item  infra 
clausuram  castri  non  recipietis  aliquos 
habitateres,  nisi  de  familia  vestra.  —  Item 
quod  in  Salvaterra  predicta  familia  vestra 
sequatur  forum  vestrum,  &  familia  nostra 
&  clerici  &  donati  sequantur  forum  nos- 
trum, donati  scilicet  recipientes  panem  & 
vinum  cotidianum  de  démo  nostra.  —  Item 
quod  in  locis  &  personis  subjectis  monas- 
terio Lesatensi  non  facietis  aliquam  exac- 
tienem  vel  adempramentum  violenter,  sine 
nostra  vel  successorum  nostrorum  expressa 
licentia  &  asscnsu,  nec  id  a  familia  vestra 
fieri  permittatis.  —  Item  ab  ecclesia  Sancti 
Juliani  de  Tesaco  usque  ad  locum  in  que 
villa  fuit,  que  dicitur  Albiacus,  &  ab  ec- 
clesia Sancti  Andrée  de  Fossato  usque  ad 
fines  territorii  Sancti  Eparcii  versus  Lesa- 
tum,  &  inde  ad  estimationem  dictorum 
terminorum  procedendo  per  circuitum 
castri  &  ville  Salveterre  ad  instar  circuli, 
salvis  nobis  dominiis  &  juribus  castrorum, 
que  nunc  edificata  consistunt  &  a  vobis 
tenentur  &  nobis,  proprietatibus  nostris 
&  fendis  que  a  nobis  tenentur,  &  quod 
possessiones  &  jura  nostra  redimere  nobis 


An 

1241 


An 
I  :^i 


loyS  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1074 

liceat  de  mnnibiis  detentonim,  alter  sine  jecta,  ubicumque  sint  vel  esse  debeant,  gui- 

altero    adquisitiones    aliquas    facere    ne-  demiis,  manuteneamus,  protcgannis  &  de- 

queat,  set  per  médium  omnia  fiant.  Adqui-  fendamus  bona  fide  pro  toto  posse  nostro. 

siliones    vero    ipse    condiciones    predicti  —  Item  per  nos  &  per  nostros  successores 

feudi   sorcientur;  quod  si  alteri  nostrum  laudamus,  concedimus  &  confirraamus  vo- 


An 
1241 


non  suppeteret  persolvendi  facultas,  reli 
quus  precium  totum  persolvens  partem 
iitriusque  tamdiu  teneat,  quousque  ab  al- 
tero  fuerit  satisfactuni.  Predicta  vero  feuda 
perpetuo  vel  ad  tempus  vobis  &  siiccessori- 
bus  vestris  transferre  in  alium  vel  alios  non 
licebit.  Retinemus  insiipcr  in  territorio 
predicto  nobis  &  successoribus  nosfris  & 
monasterio  predicto  décimas  &  primicias 
omnium  fructuiim  terre,  &  de  piscariis, 
molendinis  &  universis  carnalaticis  déci- 
mas, oblationes  iiisuper  &  defunctiones. 


bis  &  omnibus  successoribus  vestris  omnes 
immunitatcs  &  libertates  &  concessiones, 
&  omnia  afraiiquimenta  &  privilégia  vobis 
&  predecessoribus  vestris  &  monasterio 
predicto  &  personis  &  locis  sibi  subjectis, 
a  nobis  vel  a  predecessoribus  nostris  facta 
vel  concessa.  —  Preterea  in  remissionem 
pcccatoruni  nostrorum  condonamus  &  re- 
mittimus  vobis  &  hominibus  Lesatensibus 
illum  victum,  quem  nos  &  predecessores 
nostri  accipiebamus  &  debebamus  accipere 
in  vestro  monasterio  &  in  hominibus  de 


&  omnia  jura  spiritualia  &  locum  ad  eccle-  Lesato,  si  private  per  monasterium  prefa- 

siam  edificandam  &  domos  nobis  ydoneas  tum    transiremus   sine    exercitu,  &  quod 

&  cimiterium  infra  villam.  Preterea  quod  non  possimus  in  dicta  villa  nisi  semel  in 

quilibet  nostrum  possit  habere  ii\fra  ter-  anno   tantum    albergare   &  tuiic    cum    CL 

ritorium   predictum    ortum    &  vineam    &  equitantibus   nobis  vel   familia  nostra  ibi 

terras  arabiles  satis  ad  unam  cordam  bo-  existentibus  vel  nostris  successoribus,  qui- 

vum.  Omnia  predicta  &  singiila  donamus  bus   omnibus  &  eorum   equitaturis   liceat 


&  concedimus  vobis  &  vestris  successori- 
bus in  perpetuum,  ut  predictum  est,  ad 
omnes  vestras  voluntates  &  vestrorum  suc- 
cessorum,  salvis  predictis  condicionibus,  in 
feudum,  ita  quod  vos  &  vestri  successores 


albergare  semel  tantum  in  anuo,  ut  dictum 
est,  vel  quod  tune  dentur  nobis  vel  succes- 
soribus nostris  loco  alberge  VI  libre  Mor- 
lanorum,  quod  sit  in  electione  vestra  & 
successorum  vestrorum,  &  illam    eandem 


per  nos  &  per  nostros  successores  &  per  albergam    accipimus   a   vobis   in    feudum, 

predictum  monasterium   semper  teneatis,  quam  nobis  &  nostris  successoribus  habere 

ut  predictum  est,  &  faciatis  vos  &  vestri  &  tenere  &  dari  semper  facietis,  &  tac- 

successores  nobis  &  successoribus  nostris  tis  sacrosanctis  Evangeliis  juramus,  quod 

&  conventui  dicti  monasterii  unum  alber-  omnia  predicta  &  singula  attendamus  8t 


gum  singulis  annis,  in  festo  beatorum 
apostolorum  Pétri  &  Pauli  vel  xxv  solides 
Morlanenses  ad  olcctionem  nostram  & 
s\iccessorum  nostrorum.  Preterea  homa- 
gium  facietis  vos  8c  vestri  successores  no- 
bis &  uostris-successoribus,  &  tactis  sacro- 
sanctis Evangeliis,  fidelitatis  prestabitis 
juramentum  semper  in  mutatione  domini 
vel  vassalli.  —  Et  nos  Rogerius,  Dei  gratia 
comes  Fuxensis  &  viceconies  Castriboni, 
recipimus  a  vobis,  domino  Petro  abbate  & 
conventu  predicti  monasterii,  omnia  pre- 
dicta &  singula  cum  eorum  integritate  in 
feudum  sub  predictis  condicionibus,  pro- 
mittentes  ctiam  vobis  quod  predictum  mo- 
nasterium &  personas  vestras  &  successo- 
rum   vestrorum    &   omnia    bona    predicti 


compleamus  &  quod  numquam  contrave- 
niamus  nec  contravenire  facianuis  per  nos 
vel  per  aliquam  interpositam  personam. 
—  Et  nos  frater  Petrus,  humilis  abbas  & 
copventus  predicti,  omnia  predicta  &  sin- 
gula laudamus  &  confîrmamus,  8c  promit- 
timus  per  nos  &  per  nostros  successores, 
quod  ita  compleamus  8c  attendamus  8c 
quod  semper  firmiim  habeamus  8c  contra 
nunquam  veniamus  nec  contravenire  fa- 
ciamus  per  nos  vel  per  aliquam  interpo- 
sitam personam,  asserentes  in  veritate 
quod  omnia  acta  sunt  in  utilitatem  pre- 
dicti monasterii.  —  Et  nos  abbas  8:  conven- 
tus  8c  dominus  comes  predicti,  nos  omnes 
per  nos  8c  per  nostros  successores,  certifi- 
cati  de  jure  nostro,  renunciantes  omiii 
monasterii  8c  personas  8c  loca   sibi  sub-      bencficio  juris  civilis  8c  canonici,  ad  hec 


An 


1070 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1076 


infriiigeiida  iioLis  competenti  vel  etiani 
competituro,  laudamiis  &  confirmanius 
[ac]  concedimus  omnia  predicta  &  singiila. 
Et  ut  hoc  presens  publicum  instrumeatum 
plenius  roburobtiiieat  perpétue  firniitatis, 
sigilla  nostra  eidem  duximus  appendcnda. 
—  Harum  couventionum,  collationura  seu 
concessionum  factarum  a  dicto  domino 
Petro  abbate  prefato  domino  Rogerio  co- 
miti  Fuxi  &  successoribus  ejus,  &  etiam 
predicta  donationis  &  remissionis  &  om- 
nium concessionum  factarum  a  domino 
Rogerio  comité  Fuxi  prescripto  dicto  Pe- 
tro abbati  &  conventui  ejusdem  monaste- 
rii  Lesati  &  eorumdem  successoribus,  sunt 
testes  Raimundus  de  Duroforte,  Faber 
de  Biraco  preceptor  de  Gabro,  Arnaldus 
Guillelmus  de  Lordato  filius  quondara 
Bernardi  de  Lordato,  Bernardus  de  Villa- 
nova,  Rogerius  de  Lobaud,  Raimundus 
de  Boltenaco.  Et  predictarum  concessio- 
num, collationum  seu  conventionum  fac- 
tarum a  dicto  conventu  Lesati  jamdicto 
domino  comiti  Fuxi  &  suis  successoribus 
sunt  testes  :  Arnaldus  Guillelmus  de  Lor- 
dato predictus,  Arnaldus  Corbatus,  Ber- 
nardus de  ViUanova,  Rogerius  de  Lobaud, 
Raimundus  de  Boutenaco,  Raimundus  de 
Montealto,  Arnaldus  Jolenus,  Arnaldus  de 
Montealto  diaconus,  Raimundus  Johan- 
nes,  Raimundus  Barravus,  Vitalis  de  Be- 
vila,  Guillelmus  de  Bevila,  Raimundus  Ga- 
rinus.  Et  Raimundus  de  Luparia,  tabellio 


345.  —  CCXLI 

Hommage   du   comte    de    Comminges, 
au  comte  de  Toulouse^ 

MANIFESTUM  sit  omnibus  presentibus 
8c  futuris,  quod  ego  Bernardus,  comes 
Convenarum,  confiteor  &  in  rei  veritate 
recognosco  vobis  domino  Raimundo,  Dei 
gratia  comiti  Tholosano,  presenti  8f  in- 
terroganti,  me  tenere  a  vobis  in  feudum 
castrum  de  Murello  &  castrum  de  Sama- 
thano,  cum  eorum  tenemento  &  honore 
&  pertinentiis  universis.  Item  confiteor 
&  in  veritate  recognosco  me  tenere  a  vo- 
bis in  feudum  generaliter  quicquid  habeo, 
teneo,  habere  &  tenere  debeo  in  diocesi 
Tholosana,  exceptis  hiis  que  habeo  &  te- 
neo a  comité  Fuxensi  in  Bolbestre  &  alibi 
in  diocesi  Tholosana.  Quod  autem  propre- 
dictis  feudis  vobis  fidelis  existam  &  fidèle 
servicium  faciam,  videlicet  guerram&  pla- 
citum,  ad  commonitionem  vestram  vel 
cujuslibet  certi  nuntii  vestri,  &  quod  ho- 
norem  vestrum  &  utilitatem  vestram  pro- 
curem  &  omnia,  que  in  forma  fidelitatis 
continentur,  &  contrariis  pro  posse  resis- 
tam,  omnia  servicia  que  fidelis  vassallus 
facere  débet   bono   domino   suo   fideliter 


ICd.oris. 

t.  III, 
col.  4o5. 


An 
I  241 

4  dc- 
ccmbre. 


exibendo,  &  specialiter  vitam  &  mem- 
publicus  Savarduni,  est  de  toto  hoc,  sicut  brum  vobis  per  sollempnem  stipulationem 
superius  scriptum  est,  testis  &  ad  hec  cm-      &  sub  obligatione  omnium  bonorum  meo- 


nia  fuit  presens  &  cartam  illam  scripsît 
mense  decembris,  feria  I,  anno  Incarna- 
tionis  Domini  iWcc'XL"!",  régnante  Lo- 
dovico  rege  Francorum,  Raimundo  Tho- 
losano comité  &  Raimundo  episcopo. 


rum  borta  fide  promitto,  &  super  sanctis 
Dei  Evangeliis  juro  corporaliter,  prestito 
juramento,  &  inde  ligium  homagium  vobis 
facio,  manibus  meis  positis  inter  vestras, 
&  date  vobis  osculo  fidei  &  recepto.  Acia 
sunt  hec  anno  Domini  Wcc'xL"!",  11  no- 
uas decembris.  Testes  interfuerunt  domi- 
nus  episcopus  Convenarum,  Raimundus 
prepositus  Tholosanus,  Rotgerius  comes 
Fuxensis,  Jordanus  de  Insula,  Sicardus  & 
Guilabertus  de  Montealto  fratres,  Ber- 
trandus  Jordani  de  Insulti,  Sicardus  de 
Miromonte^  Jordanirs  de  Lantari,  Guillel- 
mus Arnaldi  de  Tantalone,  Bonifacius  de 
Falgari,  Sicardus  Alarrtanni,  Berengarius 


Éd.ori!;. 

t.  Ml 
C01.40Û' 


'  Mss,  de  CoUert,  n.  10Ô7.  [JJ.  3nx,  f  177  a.] 


An 
1141 


1077 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1078 


An 
1241 

22  octo- 
bre. 


Centulli  canonicus  Huthenensis,  Poncius 
Grimoardi,  Petrus  de  Tholosa  vicarius 
Tholose,  Bertraiidua  de  Vesceriis,  Rai- 
mundus  Arveui,  GalHardus  de  Opiano, 
Arnaldus  Willelmi  dô'Symorra,  Willelmus 
de  Bouvilla,  Petrus  d'Espac,  Bertrandus 
del  Faro,  Raimundus  Bernardi  Froterii, 
Rotgerii  (sic)  de  Mcmtealto,  Gailardus  de 
Bouvilla,  Arnaldus  Ouillelmi  de  Barta, 
Lupus  de  Fuxo,  &  alii  quamplures,  &  ego 
Johaiines  Aurioli,  notarius  domini  comi- 
tis,  qui  maiidato  dicti  domini  comitis  & 
comitis  Convenarum  supradicti  hanc  car- 
tam  scripsi. 


cialibus  episcopis  ac  aliis  probîs  viris 
Irequenter  fuerinius  requisiti,  quod  vobis, 
domino  archiepiscopo,  deffectus  vestros 
ostenderenius,  ne  detrimentum  quod  pati- 
tur  Narbonensis  diocesis  necnon  provin- 
cia,  quantum  in  nobis  est,  quoad  regimen 
spiritualium  &  temporalium,  per  tacitur- 
nitatem  in  nostram  perniciem  redundaret, 
nos  volentes  tantum  evitare  discrimen,  ne 
propter  censuram  sancte  Romane  ecclesie 
in  manus  Dei  viventis  damnabiliter  inci- 
dere  nos  coutingat,  deffectus  vestros  vobis 
ipsi  denunciamus  pro  caritatis  aff'ectu,  in 
hoc  caritatis  fraterne  debitum  persolven- 
tes,  ne  a  Deo  vel  quovis  alio  possit  quic- 
quam  imputari  capitulo  Narbonensi.  De- 
nunciamus etenim,  quod  spiritualia  simul 
&  teniporalia,  quoad  episcopale  officiuiu 
spectant,  in  diocesi  vestra  depereunt  ob 
vestram  impotentiam  pariter  &  deffectum, 
unde  pro  salute  anime  vestre  &  vestroruni 
subditorum  profectu,  paternitatem  ves- 
tram requirimus  ex  illo  debito,  quo  sumus 
i'-^UM  puritas  conscientie,  qua  mediante      asfricti  vobis  &  ecclesie   Narbonensi,  & 


An 


346. 


CC*CLI1 


Monltîon    du    chapitre    de    Narhonne 
à  son  archevêque  '. 


V>  fidelis  anima  suo  jungilur  creatori, 
sit  ab  omnibus  amplectenda,  claret  liquido 
quod  in  agendis  &  proponendis  veritas 
sequenda  est  &  scandalum  postponen- 
dum,  precipue  ubi  status  justitie  hoc 
requirit.  Verum  licet  inter  prelatum  & 
ecclesiam  spéciale  matrimonium  sit  con- 
tractum,  propter  quod  ad  invicem  sunt 
astricti,  ut  sit  quedam  servitutis  mutue 
caritas  inter  eos,  nihilominus  famen  juxta 
canonica  instituta  admonentur  subditi,  ne 
plusquam  expedit  sint  subjccti,  quoniam 
taciturnitas,  ubi  periculum  anime  verti- 
tur,  plurimum  est  dampnosa.  Ille  namque 
cui  interest,  si  delinqucntem  cum  possit 
non  monuerit,  tacendo  peccatum  alterius 
facit  suum.  Quid  enim  prodest  non  pu- 
nir! pro  peccato  proprio,  qui  puniendus 
est  alieno?  Unde  cum  primus  innocentie 
gradus  sit  odisse  nephanda^  malivoli  judi- 
candi  non  sunt,  qui  errata  alterius  ils,  qui 
prodesse  possunt,  satagunt  judicare,  quia 
plurimumque  delinquens  hoc  modo  licet 
invitus  trahitur  ad  salutem.  Hinc  est, 
quod  cum  nos,  capitulum  Narbonense,  a 
legatis   sedis  Apostolice   &  a  comprovin- 

'  Bibliothèque  du  roi.  Portefeuille  de  Baluze. 


etiam  monemus  vos,  consulentes  pro  ho- 
nore Jesu  Christi,  ob  persone  vestre  reve- 
rentiam  pariter  &  salutem,  ne  vituperetur 
ministerium  vestrum,  quatinus  in  aliquo 
loco  quiescatis,  nec  passim  &  indifferenter 
per  terram  hue  vel  illuc  equitetis  in  peri- 
culum vestri  corporis,  cum  hoc  cedat  in 
confusionem  Narbonensis  ecclesie  ac  scan- 
dalum plurimorum.  Item  monemus,  unum 
de  vestris  comprovincialibus  episcopis  ad- 
vocetls,  per  quem  possint  vice  vestra  in 
Narbonensi  diocesi  episcopalia  ministrari, 
cum  vos  ad  hec,  quod  dolentes  referimus, 
exequenda,  sitis  inhabilis,  sicut  nostis  & 
est  etiam  omnibus  manifestum.  Hoc  ideo 
dicimus,  ut  sit  ille  vobis  coadjutor,  sicut 
decet,  donec  aliter  per  summum  Pontificeni 
super  lis  fuerit  ordinatum.  Item,  cum  plu- 
ries  bénéficia  ecclesiastica  indignis  contu- 
leritis  &  indigne,  &  etiam  idiotis,  justi- 
ciam  postulantibus  denegaveritis,  &  injuste 
exconimunicationis  &  interdicti  sententias, 
monitione  non  premissa,  tuleritis  &  jursi 
ordine  pretermisso,  absolvere  etiam  nolitis 
clericos  contra  jus,  nisi  pecunia  mediante 
aut  alio  servitio  non  oblato,  fractores  paciâ 
&  hereticorum  fautores  a  legato  excommu- 
nicatos,  débita  satisfactione  non  prestita 


KJ.orig. 

t.  III. 
col. 407. 


An 
1241 


1079 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1080 


vel  satisdatioiie  oblata,  absolvere  pre- 
sunipsistis,  quos  tameii  absolvere  minime 
poteratis,  Judeonim  mimera  in  Chris- 
tiaiioriim  prejiidicium  contra  justiciam 
recepistis,  redditus  ecclesiarum  vacantium 
vestre  diocesis  occupatis  per  bajulos  ves- 
tros  &  laicos,  in  proprios  usus  converti- 
tis,  décimas  noviter  acquisitas  spectantes 
ad  ecclesias  vobis  appropriatis,  ecclesias- 
tica  l)eneficia  ciim  integritate  débita  non 
confertis,  imo  auctoritate  propria  secatis 
ea  contra  concilium  Turonense,  procura- 
tiones,  visitatione  non  facta,  in  denariis 
recipitis,  fréquenter  etiam,  non  ob  debi- 
tum  pontificalis  olficii  persolvendum,  sed 
indignatione  concepta  ad  vindictam,  pro- 
curationes  vobis  fieri  exegistis,  ordinatio- 
nes  a  predecessoribus  vestris  pro  sainte 
animarum  suarum  factas  necnon  8i  lau- 
dabiles  consuetudines  &  statuta  ecclesie 
Narbonensis  proprio  motu  perturbatis  8e 


ailla  palatii  domini  archiepïscopi,  in  Castro 
de  Capitestagno,  ante  capellam  Sancti  Ni- 
colai,  &  ibidem  lecta,  in  presentia  &t  testi- 
monio  A.  abbatis  Sancti  Aniani,  U.  Romes 
sacerdotis  prioris  de  Censennone,  G.  Ea- 
roni  capellani  Sancti  Sebastiani  Narbone, 
G.  de  Vitillano,  &  Rafardi  clerici  Sancti 
Justi,  Bernardi  Vincentii  sacerdotis,  Sfc. 
&  moi  Giraldi  Constantini,  scriptoris  Nar- 
bone, qui  bis  omnibus  interfui,  &  hec 
omnia  scripsi  de  mandate  capituli,  aniio 
Nativitatis  Christi  m  ce  XL  l,  Xi  kalcndas 
novembris. 

Venerabili  in  Cbristo  patri  Se  domino 
P.,  Dei  gratia  archiepiscopo  Narbone, 
devoti  filii  ejiis  capitulum  Narbonense, 
reverentiam  debitam  cum  salute.  Cum 
secundum  canonicas  sanctiones  semprr 
in  episcoporum  confirmationibus  capituli 
sancte  Narbonensis  ecclesie  teneamiiii 
habere    presentiam    &    ipsius    requirere 


An 
1241 


Éd.orij», 

t.  11., 
col.  4^6. 


temere  impeditis,  clericos  &  ecclesias  in-      consilium,  sicut  decet,  ad  hec,  révérende 


debitis  exactionibiis  aggravatis,  census  110- 
vos  ecclesiis  imponitis,  ecclesias  multas 
ad  manum  propriam,  8c  mensam  vestram 
retinetis,  honestas  personas  improperiis 
&  conviciis  debonestatis,  8j  gravitate  pon- 
tificali  contempla,  provocando  ad  scanda- 
lum,  ipsas  imposturis  8i  diminutionibus 
diffamatis,  &  alla  quamplurima  in  inju- 
riam  pontificalis  officii  attentatis,  ut  de 
aliis,  que  ad  vite  honestatem  &  mores 
respiciunt,  propter  persone  vestre  reve- 
rentiam taceamus  ad  presens,  suc  tameii 
loco  8c  tempore  exprimenda;  monenuis 
vos  laudabiliter  super  premissis  omnibus 
emendetis,  ita  quod  emendatio  fiât  nobis 
8c  aliis  manifesta;  inbibentes  vcbis  ex 
parte  sedis  Apostolice,  capituli  deliberato 
coiisilio,  ne  de  cetero  talia  vel  similia 
presumalis,  sed  juste,  pie  ac  canonice 
vivendo,  adbibito  discrète  8c  altiori  consi- 
lio,  sfudeatis  vitam  vestram  8c  officiiiin 
vestrum  in  meliiis  reformarc.  Appellamiis 
aiitem  ad  sedcni  Apostolicam,  [ne]  contra 
personas  8c  bénéficia  nostra,  fautores,  def- 
fensores,  adjutores,  consiliarios  8c  clericos 
nostros  quoscumque  possitis  propter  hoc 
aliqiiid  attemptare,  monitioncm  istani  in 
protectione  domini  pape  2c  sedis  Apos- 
tolice ponentes,  8c  iterum  a])pellamus. 
Iveddita  fuit  hec  nionitio  8c  appellatio  in 


pater  &i  domine,  contempto  capitulo  nos- 
tro  procedere  non  dcbetis.  Cum  igitur,  si- 
cut intelleximus,  Bitterrensis  ecclesia  sit 
pastoris  solatio  destituta,  paternitati  ves- 
tre, quanta  devotione  possumus,  suppli- 
camus,  ut  si  in  ipsa  Biterrensi  ecclesia  fiât 
electio  vel  sit  facta,  ad  confirmationem 
ipsius  electi  nullatenus  procedatis  sine 
iiostro  consilio  8c  consensu,  quia  nos 
presto  sumus  facere  quidquid  postulat 
juris,  ad  honorem  Dei  8c  expeditionem 
ecclesie  Biterrensis.  Quod  si  secus,  quod 
non  credimus,  facere  volueritis,  hoc  vo- 
bis quantum  possumus  ex  parte  domini 
pape  inhibemus,  ad  sedem  Apostolicam 
appellantes,  ne  spreto  jure  nostro  super 
iis  in  aliquo  procedatis.  Datum  Narbone, 
VII  kalendas  febriiarii,  anno  Nativitatis 
Christi  MCGXLIi. 


io8i 


PREUVES  DE  L'FIISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


108: 


An 
1242 


347. 

Coutumes  &■  libertés  accordées  par 
Sicard  Alaman  aux  habitants  de 
Montastruc  '. 

NOVERINT  universi  présentes  pariter  & 
fiituri,  quod  Sycardus  Alanianui,  par 


fis,  consilio  tanieii  dicti  donvînî  val  siii 
bajuli,  &  reddantur  inde  ei  de  quolibet 
solido  vende  I  denarius  &  de  quolibet  so- 
lido  pignoris  I  obolus.  Et  si  dominus  vel 
ejus  bajulus  claniorem  habuerit  pro  dictis 
feodis,  fideni  inde  habeat  &  IIII  denarios 
justitiam,  si  ipse,  a  quo  clamorem  habuerit 
vel  qui  clamorem  fecerit,  fuerit  juste  in- 
culpatus.  —  Item  dédit  &  concessit  eisdem 
hominibus  &  mulieribus  suprascriptis , 
quod  si  aliquls  de  officio  ibi  venerit  ha- 
bitatum  vel  morari,  ut  de  suo  officio  possit 


se  &   per   omnes   heredes   &   successores 

janvier,   suos,  (ledit  &  concessit  omnibus  homini-  libère  uti  &  operari  cum  supradictis  usi- 

bus  &  mulieribus,  presentibus  &  futuris,  bus  &  censibus,  quos  pro  suis  feodis  faciat 

qui  &  que  causa  habitandi  &  morandi  ad  eidem  domino  vel  suo  bajulo,  sicut  supe- 

locum  quod  dicitur  Montastrux  jam  vene-  rius  est  expressum.  —  Omnia  vero  fuma 

rant  &  deinceps  venerint,  ut  quilibet  ha-  &  molandina  debenf  esse  propria  jamdicti 

beat  ad  trahendum  duas  cartonadas  terre  domini  &  successorum  &  heredum  ejus. — 

libéras  cum  11  solidisTolosanis  oblialibus,  Dédit  etiam  ac  concessit  eisdem  homini- 

qui  ei  inde  reddantur  singulisannis  in  festo  bus  ac   mulieribus   suprascriptis,  ut   qui- 

sancti  Thome,  &  Il  denariis  de  reacapate,  cumque  ad  predictum    locum  causa  habi- 


quando  evenerit.  —  De  aliis  vero  terris 
habeat  quicumque  de  illis  [quod]  voluerit 
trahere  cum  tasca,  quam  inde  eidem  do- 
mino vel  suo  bajulo  reddat  in  garba  vel  in 
grano,  ad  electionem  domini  vel  sui  bajuli 
in  eadem  terra.  —  Et  dédit  &  concessit  eis 
in  eodem  loco  ad  faciendum  &  hedifican- 
dum  ibi  domos,  &  quod  sint  liberi  ab  eo- 
dem domino  de  fogagio,  de  alberga  8c  de 
quista  cum  VI  denariis  Tolosanis  obliali- 


tandi  ik  morandi  venerit,  undecumque  sit, 
eat,  redeat  &  permaneat  libère  in  terminis 
ejusdem  loci,  cum  supradictis  censibus  & 
usibus,  quos  ei  facere  &  reddere  vel  ejus 
bajulo  teneatur,  ut  suprascriptum  est, 
nisi  tamen  exierit  vel  recederit  a  bastida 
a  domino  comité  aut  ab  eodem  Sycardo 
noviter  facta  vel  consfructa.  —  Item  dcdit 
&  concessit  eisdem  hominibus  ik  mulieri- 
bus in  honore  predicti  loci  &  per  totura 


bus,  qui  ei  vel  suo  bajulo  inde  reddantur      honorem  pascua  libère  sine  tala  &  in  bos- 


singulis  annis  in  eodem  festo  beati  Thome, 
&  reacapte  11  donariorum  c[uando  evene- 
rit, &  unam  eminadam  terre  ad  plantandam 
&  tenendam  ibi  vineam,  cum  m  denariis 
Tolosanis  oblialibus,  qui  ei  reddantur  vel 
suo  bajulo  singulis  annis  in  festo  sancti 
Thome,  &  reacapte  II  denariorum  quando 
evenerit.  —  Retinuit  insuper  ibi  sibi  & 
successoribus  suis  in  omnibus  supradictis 
honoribus,  quod  non  possint  dari  ad  su- 
perfeodum  nec  vendi,  impiguorari  vel  alie- 
nari  militi  vel  ejus  filio  vel  clerico  aut  do- 
mui  religiouis  nec  alio  modo,  ut  dominus 
possit  inde  amictere  suas  dominationes, 
itnmo  débet  illas  habere  pre  omnibus  aliis 
pro  venda  vel  impignoratione,  si  retinere 
voluerit.  Sin  autem,  ut  vendant  illos  cui- 
cumque  voluerint,  exceptis  tamen  predic- 

'  Origiiialj  Archives  nationales-,  J.  SîS,  n.  3i. 


quis  suis  ejusdem  honoris  tailhium  ad 
ligna  tailhanda,  ad  domos  eorum  con- 
struendas  &  hedificandas  &  ad  eorum 
ignés,  &  hoc  libère  sine  forastagio,  & 
etiam  omnes  aquas  libéras.  — Dédit  autem 
&  concessit  eis  libertatem  &  consuetudi- 
nem,  quod  si  aliquisvel  aliqua  moriebatur 
ibi  sine  herede,  non  comparente  dono, 
ordinatione,  testamento  ab  eodem  def- 
functo  vel  ab  eadem  deffuncta  facto,  qucd 
medietas  omnium  bonorum  &  rerum  mo- 
bilium  &  immobilium  illius  talis  deffuncti 
vel  deffuncte  sit  &  remaneat  eidem  do- 
mino, &  alla  medietas  detur  amore  Dei, 
cognitione  consulum  ejusdem  loci,  si  ta- 
men infra  annuni  post  decessum  illius 
hères  vel  alius  loco  &  jure  sui  non  appa- 
ruerit,  &  quod  res  &  bona  illius  illo  anno 
teneant  in  eorum  posse  bajulus  &  consulcs 
ejusdem  loci.  —  Et  si  aliquis  de  iiocte  fu- 


Aii 

1  2<)2 


An 


io83 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1084 


raverit  uva  vel  aliquam  frucham,  quoJ 
teneatur  dare  domino  V  solides  Tolosaiios 
justiciam  ;  tameii  si  furaverit  uva  vel  ali- 
quam frucham  de  nocte  &  detulerit  in  pa- 
nerio,  semais  vel  sacco,  teneatur  dare 
domino  LX  solides  Tolosanos  de  justicia. 


siim  non  percusserit,  &  si  alïquem  per- 
cusserit,  teneatur  de  tali  justicia  quale 
debuerit  secundum  quod  erit  delictum.  — 
Has  vero  libertates  &  consuetudines,  si- 
cut  superius  scripte  sunt,  &  alias  secun- 
dum   consuetudines  &  libertates,  que   in 


Et  quod  consules  teneantur   facere   fieri  opido  &  villa  Castrisarraceni  tenentur  & 

emendam  taie  illi  qui  passus  fueriteorum-  observantur,  dédit  &  concessit  dictus  Sy- 

dem  cognitione.  —  Retinuit   insuper  ibi  cardus  Alamannus  omnibus  hominibus  & 

dictus  Sycardus,  quod  si  aliquis  feceritali-  mulieribus,  presentibus  &  futuris,  qui  & 

cui  vuluus,  sicut  est  consuetum  in  Tholo-  que  causa  morandi  &  habitandi  in  predicto 

sano,  &  per  confessionem  ipsius,  de  quo  loco,  qui  dicitur  Montastrux,  jam  vene- 

querimonia  facta  fuerit,  vel  per  testes  pro-  rant  &  deinceps  venerint,  promittens  se 

batum  fuerit,  quod  ille  talis  teneatur  dare  &  heredes  &  successores  suos  eos  servare 

ei  LX  solides  de  justicia,  &  qui  vulneratus  in  perpetuum  &  tenere  &  custodire  ipsis 

fuerit  recipiat  inde  emendam  de  bonis  il-  hominibus     &     mulieribus    suprascriptis, 

lius,  qui  vulnus  fecerit,  cognitione  dicti  presentibus  &  futuris,  &  heredibus  &  suc- 

domini  vel  sui  bajuli  &  consulum  ejusùem  cessoribus  eorum  &  uUo  jure  non  contra- 


ville.  —  Si  vero  aliquis  vocaverit  alterum 
falsum,  inlegitimum  vel  proditorem,  ha- 
beat  indedominus  talem  justiciam,  qualem 
bajulus  suus  secundum  formam  delicti  & 
ipsi  consules  ejusdem  loci  noverint  esse 
liabituram.  —  Item    concessit   eis,   quod 


venire. — Acta  fuerunt  hec  omnia  ita  & 
concessa  Tholose,  in  aula  domini  comitis, 
XII  die  exitus  mensis  januarii,  feria  II,  ré- 
gnante Lodoico  Francorum  rege,  &  R. 
Tholosano  comité  &  R.  episcopo,  anno 
M"  ce  XL"  primo  ab  Incarnatione  Domini. 


omnes  injurie  &  querele  &  jus  ipsius  do-      Testes   sunt  Petrus  Laurentius   &  David 
mini  de  judiciis,  que  in  predicta  villa  &      bajulus  dicti  Sycardi  Alamanni  &  Ariber- 


loco  contigerint,  adjudicentur  &  cognos- 
cantur  per  bajulum  suum  &  per  consules 
ejusdem  loci.  —  Retinuit  insuper  s4bi  & 
successoribus  suis,  quod  in  quolibet  ma- 
cellerio  habeat  &  percipiat  ipse  vel  ejus 
bajulus  qualibet  dominica  unam  cambam 
porci,  &  de  qualibet  vacca  &  bove,  quam 
&  quem  ibi  scinderint  &  tailhaverint,  lin- 
gam,  &  quod  preparetur  ei  ab  ipsis  ma- 
cellariis  suum  carnalagium,  quando  ipse 
dominus  erit  in  villa.  —  Dédit  etiam  & 
concessit  eis,  quod  quilibet  homo  &  mu- 
lier,  qui  &  que  in  predicta  villa  &  loco 
morabitur  8c  habitaverit,  possit  mittero 
unam  saumatam  salis  quoque  anno  in  festo 
natalis  Domini  ad  suam  dispendiam  libère, 
sine  censu  &  usu.  —  Concessit  etiam  8c 
dédit  eis,  quod  quicumque  fuerit  manifeste 


tus  de  Deopantala  8c  Gaylhardus  de  la 
Calm  8c  Arnaldus  Sartor  juvenis  8c  Ber- 
nardus  Aimericu-s,  publicus  Tholose  nota- 
rius,  qui  mandate  ipsius  Sycardi  Alamanni 
cartam  istam  scripsit. 


348.  —  CCXLIII 

ihsolution  du  comte  de  Toulouse, 
étant  malade  à  l'extrémitéf  de  di- 
verses sentences  d'excommunica- 
tion ' . 


OVERINT  univers!,  quod  dominus  R. 
gratia  conies  Telosanus,  dum  in 


KZ 


An 

1242 


captus  in  adulterio,  homo  8c  mulier,  det      lecto  infirmitatis  jaceret  apud  castrum  de 


domino  vel  ejus  bajulo  quilibet  ipsoium 
LX  solides  Tolosanos,  vel  ad  electionem 
ipsorum  currant  anibo  nudi  per  totam  vil- 
lam.  —  Qui  autem  cultello  tracte,  vel  pe- 
tra  vel  ligno,  baculo  vel  osso,  abajaverit 
aliquem  vel  aliquam,  teneatur  daredomino 
de  justicia  xxx  solides  Tolosanos,  si  ip- 


Penna,  Aginnensis  diocesis,  in  periculo 
mortis  existens,  cum  magna  devotione, 
cordis  compunctione  &i  lacrimaium  effu- 
sione,  a  magistro  R.'pfficiali  Aginnensi  8c 

'  Trésor   des   ch'artes   Aii    roi  j    Toulouse,   sac    3, 
n.  8.  [J.  3o5j  original.) 


l'M.orig. 
t. III, 

coi.  408. 


An 
1242 

I4mars. 


An 


io85 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1086 


Ud.orîg. 

t.  III. 
001.409. 


a  W^B.,  habente  curam  animarum  in  dicto 
Castro,  &  a  magistro  P.  sacerdote  ecclesie 
dicti  castri,  super  omnibus  sentenciis  ex- 
comunicationum,  per  judices  ordinarios 
seu  delegatos  proniulgatis,  quibus  ipse  do- 
niinus  cornes  excomunicatus  fuerat  vel 
esse  dicebatur,  absolutionis  beneficium 
huniiliter  postulavit.  Sane  excomunica- 
tionis  cause,  ad  soUicitam  requisicionem 
dicti  officialis,  de  quibus  dominas  comes 
&  consiliarii  sui  tune  recordabantur,  iste 
fuerunt  expresse,  videlicet  pro  facto  Ca- 
margarum  &  guerra  quam  fecit  in  Camar- 


Manso  ecclesie  predicte  de  Manso ,  in 
manu  &  persona  Stephani  Geraldi  cano- 
nici  prefate  ecclesie,  nomine  ejusdem  ec- 
clesie de  Manso  recipientis,  salvo  jure 
proprietatis  domino  comiti  competenfi, 
recepto  etiam  juramento  ab  ipso  domino 
comité  corporaliter  prestito  de  parendo 
mandatis  Ecclesie  super  omnibus  predictis 
causis  &  aliis,  pro  quibus  idem  dominus 
comes  excomunicatus  erat  vel  esse  diceba- 
tur; cum  idem  comes  &  consiliarii  sui 
requisiti  non  crederent,  neque  eidem  offi- 
ciali   aliter   constaret    ipsum   comitem    ex 


gis  &  pro  dampnis  datis    ibidem   domino  aliis  causis   pro   manifesta   offensa    exco- 

archiepiscopo  Aralatensi  &  ecclesiis,  co-  municationis   sententia   innodatum,   &   si 

miti    Provincie    &   civibus    Aralateiisibus  forsitan  erat,  paratum  se  obtulit  &  jura- 

per  dominum  comitem  vel  per  suos.  Item  mento  firmavit  se  ad  mandatum  &  cogni- 

pro  damnis  datis  &  injuriis  illatis  domino  tionem  Ecclesie  emendare,  prestito  insuper 

episcopo   Cavallicensi    &   ecclesie   sue   &  juramento,  quod  dictus  dominus  comes  ad 


aliis  ecclesiis  provincie  Aralatensis.  Item 
pro  querimonia,  quam  facit  ecclesia  Va- 
sionensis  &  electus  ejusdem  ecclesie  con- 
tra dictum  dominum  comitem  Tolosanum 
de  civitate  Vasionis  &  de  castro  ejusdem 
civitatis.  Item  pro  facto  ecclesie  de  Manso 
&  pro  querimonia  ,  quam  faciebat  prior 
quondam  de  Manso  super  justicia,  qua 
dicebat  idem   prior  dominum  comitem  se 


honorem  Dei  &  sancte  matris  Ecclesie  & 
ad  exaltationem  fidei  orthodoxe  heretkam 
pravitateni  de  tota  terra  sua  pro  viribus 
suis  fideliter  extirpabit;  predictus  magis- 
ter  R.  officialis  Agennensis  &  W"'  B.  & 
magister  P.  ipsius  sacerdos  juxta  formam 
jurisSc  Ecclesie  dictum  dominum  comitem 
ab  omnibus  expressis  &  non  expressis  ex- 
comunicationum    sentenciis,    quibuscum- 


&  dictam  ccclesiam  spoliasse,  &  pro  aliis      que  excomunicatus  erat  vel  esse  dicebatur. 


quenmoniis  quas  idem  prior  faciebat.  Ad 
hec  magister  K.  prefatus  officialis  &  W"* 
B.  &  magister  P.  sacerdos,  atendentes  & 
considérantes  devotionem  ipsius  domini 
comitis,  que  apparebat  per  indicia  mani- 
festa, diligenter  requisivit  (.sic)  mcdicos, 
qui  super  infirmitate  domini  comitis  adhe- 
rebant,  videlicet  magistrum  Lupum  Ispa- 
iiium,  regentem  apud  Tolosam  in  medi- 
cina,  magistrum  Willelmum  Alverniensem, 
socium  domini  episcopi  Caturcensis,  ma- 
gistrum G.  Petragoricensem ,  magistrum 
P.  Martinum  me'dicos  &  alios  viros  peri- 
fos,  in  eadem  infirmitate  domino  comiti 
asistentes.  Dicti  autem  medici  unanimiter 
asserendo  responderunt,  quod  de  dicta  in- 
firmitate pluribus  ex  causis,  quas  rationa- 
biliter  proponebant,  domino  comiti  mortis 
periculum  iminebat.  Facta  igitur  diligenti 
inquisicione  super  iufirniitatis  periculis, 
habitoque  consilio  plurium  peritorum , 
facta  prius  restitutione  possessionis  vel 
quasi  possessionis   tocius  jtisticie  ville  de 


absolverunt.  Facta  est  ista  absoluc'o  apud 
Pennam  Aginnesii,  in  domo  P.  Pelliparii. 
Testes  présentes  interfuerunt  dominus 
Bertrandus  sencscallus  Aginnensis,  Ra- 
mundus  Gaiisselini  dominus  Lunelli,  Guil- 
lelmus  de  Bareria,  Poiicius  Astoaudi,  Dordo 
Barasc,  Petrus  Alberici  canouicus  Barchi- 
lonensis,  B.  Pinellis,  Petrus  Aizs  de  Uibai- 
riaco,  Raimundus  de  Marca',  Stephanus 
Geraldi  canonicus  Aginnensis,  Petrus  Mar- 
tini medicus,  magister  Willelmus  de  Punc- 
tis,  Bernardus  de  Turre,  Petrus  d'Espaor, 
Rudellus  Bertrandus  del  Far,  Ramundus 
Guillelmi  de  Montebruno  &  plures  alii. 
De  quibus  pro  majori  parte  majores  &  pe- 
riciores  &  specialiter  medici  suprascripti 
&  plures  alii,  super  infirmitate  dicti  comi- 
tis ab  ipso  officiali  diligentius  requisiti, 
consona  voce  dixerunt  memorato  domino 
comiti  ex  diversis  infirmitatis  causis  mor- 
tis periculum  iminere,  sicut  ex  assercione 
predicta  medicorum  prescnserant  &  eis 
per  aspectum   corporis   apparebat.  Et  ego 


An 
124Z 


An 
1242 


1087 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


in88 


B"*  de  Pairinliac,  coniuuis  notarius  de 
Penua,predicte  requisitioni  preseiis  inter- 
fui  &  hoc  iustrumentum  de  niandato  dicti 
officialis  scripsi,  auno  Domini  WCCXLI", 
11°  ydus  niarcii.  In  cujus  rei  testimoniuni, 
nos  officialis  antedictus  sigillo  curie  do- 
mini episcopi  Agennensis  &  nos  Willelmus 
B.  sigillo  meo  presentein  caitam  fecimus 
sigillari. 


Kd.orîc. 

I.  111, 
col.  410. 


35o.  —  CCXLV 

Protestation  du  comte  de  Toulouse  de 
vouloir  chasser  les  hérétiques  de  ses 
États', 

NOVERINT  univers!  présentes  pariter-ac 
futuri,  quod  illustris  vir  R,,  Dei  gra- 
tia  conies  Tholose,  niarchio  Proviiicie, 
veniens  coram  nobis  A.  eadem  Agennensi 
episcopo,  cum  magna  instantia  nos  roga- 
vit,  toto  cordis  affectu  humiliter  postu- 
lando,  asserens  lirmiter  quod  volebat  he- 
reticam  pravitatem  de  tota  terra  sua  expelli, 
ut  nos  contra  hereticos  in  diocesi  Agen- 
nensi inquisitiones  jure  ordinario  face- 
remus,  &  hereticam  pravitatem  de  ea 
coiiaremur  pro  viribus  extirpare,  vel  ali- 
quos  fratres  Minores  vel  fratres  Predi- 
catores  vel  alias  bonas  personas  ad  hoc 
destinaremus,  qui  secundum  Deum  &  jus- 
titiam  omnia  supradicta  effectum  manci- 
pando  complerent.  Preterea  obtulit  etiam 
dictus  cornes,  quod  ipse  erat  promptus  pe- 
nitus  &  paratus  bona  fide,  sicut  decet 
fidelem  principem,  hereticos  persequi,  & 
nos  in  inquisitionibus  juvare  pro  posse,  8c 
Predicatores  &  Minores  &  omnes  alios 
viros,  quos  nos  duceremus  ad  hoc  specia- 
liter  destinandos.  Obtulit  etiam  comes  su- 
perius  menioratus,  quod  ipse  paratus  erat 
domino  régi  faciatis  &  terram  vestram  re-  sententias,  a  nobis  latas  contra  hereticos 
cuperetis,  que  ab  eodem  rege  vobis  inde-  vel  ab  illis  quos  nos  destinaremus,  sive 
bite  est  ablata.  Nosque  promittimus  vobis  essent  Predicatores  vel  Minores  sive  aile 
bona  fide  &  super  sancta  Dei  Evangelia  quecumque  bone  persone,  ad  inquisitio- 
juramus,  quod  in  tota  dicta  guerra  vobis  nés  in  diocesi  Agennensi  contra  hereticos 
tanquam  domino  nostro  ligio  adherebi-  faciendas,  exécution!  mandare,  de  per- 
mus  &  contra  dictum  regem  erimus  vobis      sonis   coademnatorum    justitiam    facieiido 


349.  —  CCXLIV 

Conseil  donné  par  le  comte  de  Foix 
au  comte  de  Toulouse  d'entrepren- 
dre la  guerre  contre  le  roi', 

NOVERINT  universi  présentes  litteras 
inspecluri,  quod  nos  Rogerius,  Dei 
gratia  comes  Fuxi  &  vicecomes  Castrl- 
boni,  requisiti  a  vobis  domino  nostro  R., 
Dei  gratia  comité  Tholosano,  ut  deiiuis 
vobis  consilium,  utrum  facietis  guerrani 
cum  adjutoribus,  quos  habere  potestis  in 
hoc  instanti,  illustri  régi  Francorum  pro 
recuperanda  terra  vestra,  consideratis  di- 
ligenter  exheredatione  niaxima,  quam  facit 
vobis  dictus  rex,  &  aliis  que  consideranda 
sunt  in  negotio  supradicto,  videntes  opor- 
tunitatem  temporis  iminere,  consulimus 
bona  fide  vobis  domino  comiti  supradicto, 
quod  vos  occasione  predicta  guerram  dicto 


auxiliatores,  valitores  &  pro  viribus  def- 
fensores.  In  cujus  rei  testimonium,  pré- 
sentes litteras  vobis  tradimus,  sigilli  nostri 
munimine  roboratas.  Actum  Tholose  anno 
M"  ce»  XL"  secundo,  nouas  aprilis. 

'  Trésor  des  chartes  du  roi  ;  Foix,  n.  6.   [J.  352^ 
original.] 


&  bona  eorum  nihilomlnus  occupando, 
secundum  quod  exigit  ordo  juris,vel  etiam 
secundum  quod  nos  sibi  precipere  cura- 
remus.  Ad  hoc  presentavit  &  obtulit  etiam 
dictus  comes,  quod  si  frater  Bernardus  de 
Caucio  &  frater  Joannes  socius  ejus  de 
ordine  Predicatorum,  vel  alii  etiam  fra- 
tres,  sicut  superius   est  expressum ,   non 


An 
1242 

K'  mai. 


'  Registre  de  l'inquisition  de  Carcasionne.  [Doat, 
vol.  3  1,  i°  40.] 


An 
1242 


1089 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1090 


ÛJ.oiijj. 

t.  III, 
coi.  411. 


jure  coniniissioiiis,  qiiam  dicunt  sibi  fac- 
tam  esse  [&]  priori  provinciali  super  in- 
quisitionibus  in  diocesi  Agennensi  facieii- 
dis,  vellent  inquirere  tamquam  boni  viri 
&  sicut  religiose  persone,  &  quasi  ex  de- 
bito  &  officie  sui  ordiiiis,  non  ex  com- 
missione  quam  dicunt  sibi  factam  esse,  ut 
diximus,  paratus  est  eos  juvare  &  tam  per 
se  quam  per  fidèles  &  subditos  suos  duca- 
tuni  prestare,  auxilium  &  consiliuni  in 
faciendis  inquisitionibus  quantum  posset 
etiam  impendendo.  Insuper  obtulit  etiam 
dictiis  cornes,  quod  diffaniatos,  suspectes, 
accusâtes  paratus  erat  cogère,  si  ad  moni- 
tionem  uostram  vel  eorum,  quibus  nos 
duxerinius  predictum  negotium  coniniit- 
tendum,  vel  fratruni  etiam  Predicatorum 
venire  désistèrent,  ut  coram  nobis  &  ipsis 


lose  notarii,  qui  hoc  publicum  instru- 
mentum  scripsit  niandato  domini  comitis 
supradicti. 


03I. 

Mandement   de    Raîmond    VII    aux 
consuls  &  habitants  d'Jgen'. 


RAM 
lo 


AMl'NDUS,  Christi  gracia  cernes  Tlio- 


fidelibus  suis  consulibus  &  probis  honiini- 
bus  Agenni,  salutem  &  dilectionem.  Cum 
in  hiis  partibus  nova  insurgant  négocia  8t 
imraensa  &  sit  unicuique  expediens  &  ne- 
veniant  &  plenius  cenfiteantur,  ut  hère-  cessarium  indenipnitati  sue  pre  omnibus 
tica  pravitas  de  terra  sua  radicitus  extirpe-  providere,  discretienem  vestram  rogamus, 
tur,  &  ne  eam  centingat  de  cetero  pul-  vobis  precipiendo  mandantes,  quàtinus 
hilare.  Hec  quidem  omnia  &  singula  villam  vestram  claudatis,  nuinialis,  operi- 
comes  coram  nobis  obtulit  supradictus,  mini  &  infforcietis,  sicut  melius  videritis 
protestando  quod  velebat  in  omnibus  ca-  expedire.  Si  tjuis  autem  in  hoc  centrarius 
pifulis    appcllationem    sibi    salvam    esse,      vel   rebellis   esse   videretur,  pre    ininiico 


quam  ad  sedem  Apostolicam  interposuit 
contra  predictos  fratres,  qui  in  terra  sua 
ex  commissiene,  quam  dicebant  priori  pro- 
vinciali &  sibi  factam  esse,  inquisitiones 
contra  hercticos  exercebant,  quam  qui- 
dem appellationem  coram  nobis  dicfus  co- 
rnes confirmavit,  &  eam  firmiter  se  prese- 
qui  velle  asseruit.  In  cujus  rei  testimonio, 
presentem  pagiuam  nos  A.,  episcopus 
Ageiniensis,  sigilli  nostri  duximus  muni- 
mine  roborandani.  Acta  fuerunt  hec  apud 
Pennam  Agennensem,  in  domo  Pétri  Pelli- 
perii,  kal.  maii,  anno  Domini  M'CCSL"!!", 
in  presentia  venerabilis  patris  G.  abbatis 
de  Saiicto  Maiirine,  fratris  Armengavi  socii 
ipsius  domini  episcepi,  fratris  Egidii  mo- 
nachi  Grandisilve,  Bertrandi  Traverii, 
Hugonis  de  Recaforte,  G.  de  Garda  cane- 
nici  Sancti  Frontis  Petragoricensis,  Pétri 
Vicarii  canonici  Sancti  Seurini  Burdega- 
lensis,   magistri  G.   de  Punctis,  Bertrand 


reputaremus  eunidem.  Datuni  Tholose,  m" 
idus  junii,  anno  Demini  M°  cc  XL°  se- 
cundo. 


352.  —  CCXLVI 

Excommunication  lancée  contre  le 
comte  de  Toulouse ,  (yc,  par  l^ar~ 
chevéque  de  Narbonne^. 

NOVERINT,  &c.  quod  nos  P.,  Dei  grafia 
Narbonensis  archiepiscopus,  excon.- 
munlcavimus  &  excommunicatos  denunlia- 
mus  omnes  illos,  qui  interfecerunt  inqui- 
sitores  &  socies  eorum  heretice  pravitalis 
in  Tolosa  &  in  diocesi  Tolosana,  &  omnes 
qui  procuraverunt  aut  consenserunt,  aut 


An 
1242 


An 
I  242 
'uill. 


1 1 


Kd.OIÎr. 

t.  III, 
col.  41  I. 


An 
1242 

51 


consilium,  favorem  aut  auxilium  prebue- 
fratris  domini  comitis,  senescalli  Agennen-  runt  aut  prestabunt.  Item  denuntiamus 
sis,    Gasteni    de   Gentaudo,   Sicardi   Ala- 


manni,  Poncii  Grimoardi,  Joannis  Aurioli, 
G.  de  Bouvila,  Berengarii  Alamanni,  Ai- 
merici  Porterii,  B.  capellani  de  Monteal- 
bano,  &  Bernardi  Aiiiicrici,  public!  Tho- 


'  Archives  municipales  i'Agen,  EE,  i5j  Original 
jadis  scellé.  —  Magen  &Tliolin,  Chartes  djgen, 
t.   I,  pp.  54,  55,  n.  xxxviM. 

'  Archives  de  l'église  de  Narbonne. 


v.n. 


35 


An 
1242 


1091 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1092 


Ud.orig, 

t.  111, 

col. 412 


excomnuinicndim  R.  comitem  Tolosamim 
a  fratre  Ferrerio  &  aliis  inquisitoribus  a 
sede  Apostolica  delegafis,  tanqiiam  fauto- 
rem,  defensorem,   receptatorem  heretico- 
runi,  quia  senlentias  latas  a  dictis  inquisi- 
toribus in  milites  &  alios  homines  suos, 
légitime  monitus,  exécution!  mandare  con- 
tradicit,  imo  in  majori  familiaritate  post 
seiitentias  latas  recipit  &  recepit.  Item  de 
novo  excommunicamus  &  anatematizamus 
&  excommunicatum  denuntiamus  eundem 
comitem,  tanquam  ruptarium  &  pacis  vio- 
latorem,  &  jura  ecclesiaruni  temere  occu- 
pantem,  ik  tanquam  perjurum   de  multis 
pcrjuriis    contra   Ecclesiam   &  d.  Francie 
regem,  &  omiies  valitores  suos  Si  coadju- 
tores  &  defensores   &  spontc  recipientes 
eundem,  &  gcneraiitcr  omnes  adhérentes 
&  faventes  ei  verbo  val  facto  in  prejiidi- 
cium  Ecclesie  &  régis.  Et  nominatim  co- 
mitem Couvenarum,  comitem  Rutenenscm, 
illum  qui  se  dicit  vicecomitem  Biterreii- 
sem,  Olivarium  de  Terminis,  Ayniericum 
de   Claromonte,   Poncium    de   Villanova, 
Poncium  de  Olargio,  B.  Ugonem  de  Serra- 
longa  &  omnes  infantes  suos,  P.  Ermen- 
gaudi,  Paulum  Raimundum,  fratres   dicti 
Aymerici    de    Claromonte,    8i   gcneraliter 
omnes  valitores  &  complices   eorumdem. 
Item  excommunicamus  omnes  illos  de  Re- 
dcsio,  do  Minerbesio,  de  Narbonesio,  de 
Terminesio,  qui  sponte  eos  vel  suos  rece- 
perunt,  tradentes  omnes   supradictos  Sa- 
tané in  interitum  carnis,  ut  spiritus  eorum 
in    die  Domini  salvus   fiât.  Lata  fuit  hec 
sententia  anno  Domini  mccxlii,  xii  ka- 
lendas  augusti,  apud  Biterrim,  in  caméra 
episcopi,   in    presentia    &    testimonio    G. 
abbatis  S.  Aphrodisii   Biterrensis,  fratris 
Eertrandi   canonici  Cacianensis,   niagistri 
B.   Bellini    canonici    Lcdovcnfis,  &   Pétri 
de    Marciano    notai ii    domini    archiepi- 
E:opi, 


353. 


CCXLVII 


Sauvegarde  donnée  à  la  ville  de  Na?-- 
honne  par  le  comte  de  Toulouse  6" 
le  vicomte  Amalric\ 

P RESENTIS  scripture  testimonio  ncve- 
rint  universi ,  quod  nos  Raimundus, 
Dei  gratia  dux  Narbone,  cornes  Tholose, 
marchio  Provincie,  &  nos  Anialricus  ea- 
dem  gratia  vicecomes  &  dominus  Narbo- 
nensis,  recipimus  sub  protectione,  tui- 
tione,  conductu  ac  firma  securitate  nostra, 
pro  nobis  &  pro  omnibus  subditis,  valito- 
ribus,  deffensoribus  &  amicis  nostris,  om- 
nes cives  Narbone,  domos,  res  &  omnia 
jura  eorum,  &  omnia  bona  &  jura  domini 
Narbonensis  archiepiscopi  ad  omnes  suas 
voluntates  faciendas,  &  familiam  suam  & 
res  eorumdem,  excepto  jure,  si  quod  nos 
Amalricus  in  bonis  immobilibus  ejusdem 
habere  debemus,  pro  quo  quidem  jure 
petendo  &  recuperando  nos  jamdictus 
comes  dicto  archiepiscopo  nuUam  guer- 
ram  faciemus  vel  fieri  faciemusj  capitulura 
Narbonense,  abbatem  &:  capitulum  Sancti 
Pauli  Narbone  8f  singulos  de  capitulis 
ipsis  &  omnia  bona  8c  jura  eorum,  & 
omnes  fratres  Predicatores  &  Minores,' 
Hospitaleque  Jerosolimitanum  &  omnia 
bona  &  jura  sua,  &  omnes  alios  cujuscum- 
que  ordinis  sint  in  toto  districtu  Narbo- 
nensi ,  totum  clcrum  civitatis  &  burgi 
Narbone  ac  omnes  alios  clericos  tam  ex- 
traneos  quam  privatos,  qui  in  civitate  & 
in  burgo  Narbone  undecumque  se  recepe- 
runt,  domos,  familias,  res  quascumque 
mobiles  &  immobiles,  quas  habent  intra 
Narbonam  &  extra,  fructus  suorum  reddi- 
tuum  perceptos  &  percipiendos.  Et  quod 
pcrsone  omnium  supradictorum  tute  & 
libère  ire  possint  &  redire  quocumque  vo- 
luerint  Si  stare  cum  omnibus  rébus  suis, 
sub  nostra  &  nostroriira  tuitione  &  du- 
catii.  Item  promittimus,  quod  nullum  con- 
demnatum  de  heresi  introducemus  vel  per- 


An 
I  242 

8  août. 


■  Hôtel  (le  ville  de  Narbonno.    [Doat,   vol.  5o, 
f"  i:)..l 


An 
1242 


1093 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1094 


Cd.orîg. 

I.lll. 
col.  41 3. 


mittemus  iiitroduci  in  civitate  vel  burgo 
Narbone.  Item  promittimiis,  quod  nuUo 
tempore  pro  obstatico  de  civitate  vel 
suburbiis  Narbone  aliquem  vel  aliquos 
extrahemus  vel  extrahi  faciemus.  Item 
omnes  cives  &  clericos  supradictos  &  pro- 
bes homines,  qui  de  burgo  Narbone  fuge- 
runt  in  civitatem  Narbone  &  qui  re- 
manserunt  in  eodem  burgo,  cum  omnibus 
rebus  suis  &  bonis  eorum  sub  hac  eadem 
securitate  &  forma  premissa  recipimus,  & 
quod  ipsi  omnes  supradicti  probi  homines 
de  burgo  possint  facere  mansionem  in  ci- 
vitate vel  in  burgo  Narbone  vel  in  sub- 
urbiis eorumdem,  ubicumque  eis  magis  _ 
placuerit  &  voluerit,  salvis  eis  juribus 
omnibus  &  rebus,  ubicumque  ea  hodie 
habent  vel  possident  aut  unquam  habue- 
runt,  pacifiée  &  quiète,  &  quod  possint 
ire  &  redire  salvi  &  securi  per  candem 
civitatem  &  burgum  Narbone  &  per  alla 


Si  Vesianus  de  Bagis  milites,  Guillelmus 
Kaimundi  de  Montepessulano ,  Joannes 
Giandis,  Bernardus  Olerii,  consules  dicte 
civitatis,  Bernardus  Durandi  &  plures  alii, 
&  Arnaldus  Guilaberti,  publicus  Narbone 
nolarius,  qui  jussu  &  mandate  predicto- 
rum  omnium  hec  omnia  scripsit  &  his 
omnibus  interfuit,  die  veneris  ante  feslum 
beati  Laurentii,  anno  Domini  MoccxLir. 


354.  —  CCXLVIII 

Lettre  du  comte  de  Toulouse  au  comte 
de  Foix  ' . 

RDei  gratia  dux  Narbone,  cornes  Tho- 
•  lose,  marchio    Provincie,  dilecto  & 
fideli  suo  nobili  viro  li.,  comiti   Fuxensi 
loca   intra   Narbondm  &  extra,   sicut   eis      &  vicecomiti  Castriboni,  salutem  &  quod 


placuerit,  nec  volumus  aut  substinebimus 
aliquo  modo,  quod  aliqua  injuria  vel  vio- 
lentia  eis  fiant.  Item  eisdem  omnibus  su- 
pradictis  &  singulis  omnem  injuriam,  ran- 
corem  &  offensam  remittimus  &  condona- 
nius,  quam  hactenus  quacumque  occasione 
habuimus  contra  ipsos.  Item  recipimus  sub 
caJem  securitate  omnes  Francigenas  cle- 
ricos &  laicos,  qui  sunt  vel  venerunt  in 


maie  factum  est  in  melius  emendare.  Li- 
teras  vestras  vidimus,  ex  quaruni  tenore 
intelleximus,  quod  vos  a  valentia  &  juva- 
mine  nostro  recedere  volebatis  &  inimicis 
nostris  adherere.  Super  quibus  quamplu- 
rimum  admiramur,  nec  credere  vel  cordi 
nostro  concipere  potuimus,  quod  vos,  ita 
ut  dicitis,  sine  omni  ratione  quam  in  hoc 
non   habetis    justa,  &  delicto   quod   erga 


civitatem  Narbone  vel  in  suburbiis  ejus-      vos  non  habemus,   contra  nos  opponatis, 


dem,  &  omnes  libertates  predictas  conce- 
dimus  eisdem.  Predicta  autem  omnia  & 
singula  nos  observaturos  ad  intellectum 
recipientium ,  tactis  sacrosanctis  Evange- 
liis,  uterque  nostrum  gratis,  scienter  & 
consulte    juranius.   Et    nos    Olivarius    de 


maxime  cum  habere  debeatis  in  memo- 
riani  constantiam  fidelitatis  &  dilectionis, 
quam  antecessores  vcstri  nobis  &  anteces- 
soribus  nostris  habuerunt,  &  juvamina  & 
servitia,  que  nobis  &  antcccssoribus,  nos- 
tris fecerunt  fideliter  &  dévote,  &  quod 


Terminis  &  Arnaldus  Barravi,   burgensis  majores  honores  &    increraenta,  quos  & 

Tholose,  ambo  promittimus  gratis  &  super  que   antecessores  vestri   unquam    habue- 

sancta  Dei  Evangelia  sponte  juramus,  de  runt  vel   receperunt,  a  dominis  Tholose 

niandalo  &  voluntate  domini  comitis  ante-  liabueriint  illa  &  receperunt;  debeatis  si- 

dicti,  quod  ad  intellçctum   hanc  publicam  militer    reducere   ad    memoriam    unicum 

scriptiiram  recipientium  hec  omnia  supra-  verbum,  quod  nobis  pluries  dixistis,  quod 

dicta  &  singula  exequi   faciemus  &  corn-  si  nos  nostram  amittebamus  terram,  nole- 

pleri  ab   ipsis    domino  comité   &   domino  bâtis  ut  vestra  ullatenus  vohis  remanerct. 

Amalrico.    Horum    omnium   predictorum,  Quapropter,  ex  quo  taie  habetis  proposi- 

queacta,  jurataSc  laudata  fucrunt  in  ponte  fiim,  quod  a  nostra  valentia  &  juvamine, 

Narbone,  sunt  testes  Jordanus  de  Insula,  ut  dicitis,  recedere  vultis,  in  quo  vos  diu 
Vitalis  de  Casanova,  Eertrandus  de  OpianOj 

Berengarius   de  Bolthenaco  major  diebus^  ■  ci,âte.v-.  de  Foix,  caisse  7.   [Doat,  vol.  ,70. 

Galardus  de  Opiano,  Raimundus  de  Piano  {"  i63.] 


An 

1242 


An 
I  242 

10 

octobre. 


An 


1095 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1096 


CJ.orig. 

1. 111, 
col. 41.4. 


An 
1242 

18 
oclobre. 


non  credimiis  perseverare,  discretionem 
vestram  deprecamur  &  sub  debito  jura- 
mento,quod  nobis  fecistis,  vos  lequirimus, 
monemus  &  hortamur,  quatiniis  castrum 
Savarduni,  cum  que  &  a  quo  nos  deffen- 
dere  &  adjuvare  ab  inimicis  nosfris  valea- 
mus,  a  nobis  tenendnm,  quousque  vos  ad 
nostrum  redeatisauxilium  &  juvamen,  no- 
bis sine  omni  dilatione  reddatis  &  pioiit 
juramento  proniisistis  &  tenemiiii,  &  ip- 
sum  predictum  castrum  Petro  de  Tholosa, 
vicario  nostro  Tholose,  quem  ad  ipsum 
recipiendum  &  recuperandum  misimus,  & 
cui  locum  nostrum  in  hac  parte  commisi- 
mus,  reddi  &  liberari,  visis  presentibus, 
sine  more  dispendio  faciatis,  mandantes 
dominis  dicti  castri,  quatinus,  sicut  ex 
mandato  nostro  illud  vobis  tradiderunt  ik 
reddideriint,  dicto  vicario  nostro  pro  no- 
bis reddant  &  tradant  castrum  antedictum, 
&  nobis  illam  fidelitatem  &  homagium  ia- 
ciant  &  concédant,  quam  &  quod  vobis 
mandato  nostro  fecerunt  &  concesserunt, 
&  ut  fidèles  vassalli  suo  tenentur  facere 
domino.  Datum  Penne  vr  idus  octobris, 
anno  Domini  MOCCXL"!!». 


355.  —  CCXLIX 

Extrait  d'un  acte  où  îlest  ja'it  mention 
du  concile  de  Montpellier  ' . 

MDei  gratia  abbas  Apamiensis,  a  sede 
•    Apostolica    delegatus,    dilectis    in 

Christo cellerario  & eleemosinario 

Arulensi,  salutem  in  Domino.  Cum  prop- 
ter  concilium  nuper  apud  Montempessula- 
num  celebratum,  quod  protractum  extitit 
diutius  quam  crederetur,  nos  &  nostrum 
consilium  occupât!  fuerimus  &  ultra  quam 
sperassemus  detenti,  ad  diem  quam  dilectis 
nostris  priori,  conventui  &  ceteris  fratri- 
bus  Campirotundi  assignaveramus  in  cras- 
tinum  octavarum  festi  sancti  Michaelis, 
apud  Campumrotundum,  minime  potuimus 
convenire,  nec  eis  impedimentum  nostrum 
innotescere  tempestive.  Quare  cum  nego- 


An 
1242 


tium  nobis  commissum,  quod  diutius  pro- 
rogatum  extitit,  cupiamus  sine  debito  ter- 
minare,  qua  fungimur  vobis  authoritate 
mandamus,  &c.  Datum  Apamie,  in  cras- 
tino  festi  transacti  fancte  Luce  evange- 
liste,  anno  M  ce  XL  il. 


356.  —  CCL 

Hommage  de  Pierre,  vicomte  de 
Fenouillet,  au  vicomte  de  Nar- 
honne  '. 

IN  nomine  Domini,  anno  nafivitatis  ejus- 
dem  MCCXLii,  régnante  Ludovico  rege,  ,^" 
VI  idus  novembris.  Noverint,  &c.  quod  g  ,.0. 
nos  Petrus  de  Fenolleto,  dominus  castri  venbie. 
de  Fenolleto  &  totius  terre  Feiiolleten- 
sis,  per  nos,  &c.  profitemur,  scimus  &  rê- 
vera cognoscimus,  vobis  domino  nostro 
Amalrico,  Dei  gratia  vicecomiti  &  domino 
Narbone,  &  vestris,  nos  tenere  a  vobis  & 
debere  tenere,  tamquam  a  domino  nostro, 
castrum  de  Fenolleto  cum  omnibus  suis 
turribus,  munitionibus,  fortalitiis  &  aliis 
universis  pertinentes  &  juribus  suis,  intus 
8i  extra,  &  totam  terram  Fenolletensem,  & 
omnia  castra  ac  munitiones  &  fortalitias 
sive  quelibet  edificia,  que  ibi  sunt  vcl 
unquam  erunt  aliquo  tempore.  Pro  quo 
scilicet  Castro  de  Fenolleto  &  alia  terra 
supradicta,  debemus  esse  vestros  homines 
proprios  &  justos  ac  fidèles  vassallos  in 
omnibus  &  jurare  vobis  ad  omnimodam 
voluntatem  vestram,  flexis  genibus  &  junc- 
tis  manibus,  omnem  fidelitatem  &  homi- 
niscum  &  omnia  alia,  que  inferius  conti- 
nentur,  &c.  Et  nos  dominus  Amalricus, 
Dei  gratia  vicecomes  8c  dominus  Narbone, 
recipientes  vos  dictum  Petrum  de  Fenol- 
leto, dominum  castri  de  Fenolleto  &  totius 
terre  Fenolletensis,  perhominem  nostrum 
proprium  &  vassallum,  attendentes  fidem 
&  legalitatem,  quam  habetis  erga  nos,  sicut 
tenemini,  dictum  castrum  de  Fenolleto  8c 
totam  terram  Fenolletensem,  cum  omni- 
bus suis  pertineutiis  &  juribus,  ad  tenen- 


'  Archives  de  l'abbaye  de  Moissac. 


'  Trésor  des  chartes  de  Carcassonne. 


An 
1242 


Éd.orig. 

t.  m, 

col. 41  5. 


1097 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
I  242 

20  octo- 
bic. 


dam  a  nobis  &  ad  habendam,  ifa  &  eo 
modo  que  vestri  piedecessores  illam  a 
nobis  teiuieruiit  &  habueriiiit,  seniper  per 
nos  &  nostros  présentes  atque  futures, 
gratis  &  bona  fîde,  cum  hoc  presenti  pu- 
blico  instrumento  perpétue,  firmo  &  va- 
lituro,  vobis  meniorato  Petro  de  Fenollefo 
&  vestris,  dum  tamea  ipsi  faciant  nobis  & 
pênes  nos  quod  facere  debent  &  teneu- 
tur,  sicuti  vos  plenarie  modo  fecistis,  lau- 
damus,  concedimus,  &c.  Acta  fuerunt  bec 
in  palatio  veteri  dicti  domiiii  Amalrici 
vicecomitis,  in  presentia  &  testimonio 
Berengarii  de  Boltenaco  majoris  diebus, 
Raimundi  de  Durbanno,  Guillelmi  de 
Durbanno  fratris  sui,  Raimundi  de  Petra- 
pertusa,  Geraldi  de  Redorta,  Raterii  de 
Bessano,  Raimundi  de  Oviliano,  Bertrand! 
de  Opiano,  Beriiardi  de  Oviliano,  Jordani 
de  Gluiano,  Geraldi  de  Brolio,  Geraldi  de 
Montebruno,  &  Guiraudi  Udalardi  :  isli 
oiunes  sunt  milites  dicti  domini  Amalrici; 
&  in  presentia  similiter  &  testimonio  Ar- 
naldi  de  Mosseto,  Berengarii  de  Ardena, 
Rogerii  Catalani,  Berengarii  de  Juvaribus, 
Otoni  de  Trilano,  Hugueti  de  Karamanho, 
Siguiirii  de  Petrapertusa  :  isti  supradicti 
suiit  milites  dicti  Pétri  de  P'enolleto,  &c. 
&  Bertraïuii  de  Saxaco,  scriptoris  Narbone 
pubiici  &  curie  dicti  domini  Amalrici  vice- 
comitis Narbone,  qui  hoc  scripsit. 


357.  —  CCLI 

Actes  de  la  paix  de  Lorrïs  entre  Rai- 
mond  VII,  comte  de  Toulouse,  (y 
le  roi  saint  Louis  '. 

I.  QERENISSIME  domine  sue  Blanche, 
O  Dei  gratia  regine  Francorum  illus- 
tii,  R.  eadem  gratia  comes  Tholose,  ejus 
devotus  consanguineus  &  fidelis,  salutem 
&  paratam  ad  ipsius  obsequia  voluntatem. 
Cum  post  Deum  de  clementia  serenitatis 


'Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  5, 
n.  20.  [J.  Soj;  original.  Au  dos,  la  cote  suivante 
du  treizième  siècle  :  Hum'd'iacio  R,  quondam  comi- 
tis  Thoîosanif  post  uîtimam  guerram.] 


1098 

vestre  majorera  fiduciam  habeamus,  que 
plane  de  summa  vestri  ingenuitate  animi 
nos  dilexistis  diu  &  diligitis,  nec  potestis 
nos  non  diligere,  in  mente  vestra  amorem 
insignis  memorie  matris  nostre  gerentes, 
per  quam  vobis  consanguinitatis  linea  atti- 
nemus;  nos  dolentes  &  verecundi  pluri- 
mum,quod  unquam  per  aliquod,  quod  nos 
fecerimus  contra  karissimum  dominum 
nostrum  regem,  filium  vestrum,  data  sit 
materia  quibusque  lostris  detractoribus 
contra  bonitatis  ac  puritatis  &  discretio- 
nis  vestre  faraam  celebrem  obloquendi.  Et 
propter  hoc,  precipue  affectantes  redire 
ad  gratiam  &  pacem  ipsius  karissimi  do- 
mini nostri  régis,  ut  cum  bono  portamento 
nostro  adversariorum  nostrorum  lingas  re- 
primamus,  &  ora  adversum  vos  occasione 
nostri  iniqua  loquentium  obstruamus; 
quamvis  constaret  nobis,  quod  idem  domi- 
nus  rex  in  misericordia  quam  speramus  de 
ipso  fortius  nos  gravaret  quam  meruimus, 
ad  hoc  ut  pacem  ejus  habeamus  &  sue 
curie,  ubi  multa  dilectionis,  tam  ex  con- 
sanguinitate,  quam  filie  nostre  quam  ha- 
bemus  ibi  intuitu,  cordi  nostro  occurrunt 
insignia,  vestro  prorsus  nos  duximus  regi- 
mini  &  consilio  committendos,  clemen- 
tiam  vestram  mediatricem  inter  nos  &  ip- 
sum  vestrum  filium  nostrum  karissimum 
regem  &  dominum  invocantes.  Quoniam 
si  vos  nobis  hoc  consulueritis  &  litteras 
vestras  patentes  &  pendentes  dederifis, 
non  enim  aliter  faciemus  nec  alicui  quam 
vobis  daremus  de  hoc  gloriam,  parati  su- 
mus  ut  ad  habendam  pacem  ejus  &  gra- 
tiam, nos  &  terram  nostram  &  valiiores 
nostros,  qui  de  guerra  presenti  nos  ampa- 
raverunt  non  habentes  cum  eo  guerram 
antea,  in  quibus  nuUum  intelligimus  here- 
ficum  vel  de  heresi  condempnatum,  quos 
nullomodo  valitores  reputamus  nostros, 
sine  omni  conditione  &  pacto  ejus  bone 
misericordie  supponamus,  viam  illam  pe- 
nitus  deserentes,  quam  nuper  ex  parte  nos- 
tra  obtulit  ei  venerabilis  pater  episcopus 
Tholosanus,  quoniam  dudum  experti  sci- 
mus  (sic')  esse  sollicitum  de  ipsius  domini 
régis  &  regni  commodo  &  honore,  cognos- 
centes  quod  non  esset  honor  nobis,  ubi  ipse 
honorera  principaliter  &  totaliter  non  ha- 
beret.  Et  si  sic  nos  receperit,  nos  ei  cura 


An 
1242 


KJ.orîC, 

t.  iiC 

coI.4i6> 


Ail 
I  242 


1099 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1100 


An 
1242 

décem- 
bre. 


toto  posse  nostro  perpétue  viriliter  adhe- 
rebimus,  &  fideliter  contra  omnes  homi- 
res  &  cum  eo  nos  tenebimus  &  ejus  ser- 
vicio,  quod  miiltum  voluinus,  intendemus, 
nec  quisquam  nos  iinquam  ab  eo  poterit 
separare,  &  circa  honorem  &  deffensionem 
Ecclesie  &  fidei  catholice  &  purgationem 
terre   ab  heretica   pravitate   ad   omnimo- 


qiiod  contra  id,  quod  de  dicto  Castro  & 
ejus  pertinenciis  disponet  seu  faciet  rex 
predictus,  nullatenus  veniemus.  In  cujus 
rei  testimonium  &  munimen,  présentes  lif- 
teras sigilli  nostri  munimine  fecimus  com- 
muniri.  Actum  prope  Villampictam,  anno 
Domini  M°  CC  XL"  il",  mense  decembri. 
Il  y  a  une  charte  semblable  de  Raimond 


dam  ejus  cognitionem  nos  habebimus,  &      pour  le  château  de  Bram  (do  Bromio)'.  [Note 
vindictam  faciemus  de  illis  qui  tam  prodi-      de  dont  Vaissete.l 


tionaliter  contra  nos  inquisitores  hereti- 
corum  Predicatores  &  Minores  &  eorum 
socios  occiderunt.  Nam  hoc  bene  vobis 
promittimus,  quod  in  cunctis  taliter  nos 
habebimus,  quod  in  oblivionem  infamia 
precedens  &  suspicio  pertransibunt,  & 
tam  detractores  nostri  quam  omnes  qui 
audierint,  circumspectionem  vestram,  quia 
nostra  supportastis  négocia,  benedicent. 
Et  propter  omnia  ista,  cum  litteras  ves- 
tras  ded[er]itis  quod  hoc  nobis  consulitis, 
promti  sumus  incontinent!  ad  ipsius  ve- 
nire  presentiam,  si  tamen  ipse  nobis  us- 
que  Caturcum  miserit  cum  suis  litteris 
patentibus  &  pendentibus  guidagium  ho- 
norabile  &  securum.  Nec  dubitet  ibi  vestra 
discretio  prorsus  in  aliquo,  quoniam&  vi- 
debitis  &  dicetis,  quod  a  multis  diebus 
non  fuit  regno  quisquam  utilior  adquisi- 
tus,  nec  si  deberemus  ibi  corpus  exponere. 


diam  haberetis.  Datum  Penne  XIII  kalen- 
das  novembris,  anno  Domini  m"CC"XL<'  se- 
cundo. 

II.  Noverint'  universi  présentes  litteras 
inspecturi,  quod  nos  R.  Dei  gratia  cornes 
Tholose,  ponimus  in  voluntate  karissimi 
domini  nostri  Ludovici,  Dei  gratia  régis 
Erancorum ,  castrum  de  Savarduno  cum 
omnibus  pertinentiis  suis,  &  nunc  in  pré- 
sent! sub  eodem  modo  tradimus  dictum 
castrum  &  pertinencias  ejus  vobis  domino 
Hugoni,  episcopo  Claromontensi,  &  vobis 
domino  Imberto  de  Bellojoco,  nomine  & 
vice  ejusdem  domini  régis.  Volumus  etiam 
&  concedimus,quod  dominus  rex  disponat 
&  faciat  de  dicto  Castro  &  ejus  pertinen- 
ciis pro  sue  libito  voluntatis,  &  promitti- 
mus   domino   régi   &  vobis   nomine   ejus, 

'Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  5, 
n.  21.  [Original;  J.  3io.J 


An 
I  242 


III.  R.  '  Dei  gratia  cornes  Tholose,  uni- 
versis  présentes  litteras  inspecturis  salu- 
tem.  Noveritis  quod  nos  quitavimus  & 
liberavimus  omnino  consules,  communita- 
tem  &  totam  civitatem  Albiensem  de  omni 
juramento  &  de  omni  obligatione,  qui- 
buscumqiie  nobis  aliquatenus  tenebantur. 
In  cujus  rei  testimonium  présentes  litteras 
fecimus  sigilli  nostri  impressione  signari. 
Actum  anno  Domini  Mocc"  quadragesimo 
secundo,  mense  decembri. 

IV.  R.  '  Dei  gratia-comes  Tholose,  uni- 
versis  présentes  litteras  inspecturis  salu- 
tem.  Cum  nos  ad  pacem  &  concordiam  ka- 
rissimi domini  nostri  L.,  Dei  gratia  régis 
Francorum  illustris,  desideraremus  re- 
verti,  misimus  ei  per  venerabilem  virum 
R.  prepositum  Tholosanum  nostras  litte- 
ras in  hec  verba : 

Serenissimo"*  domino  suo  Ludovico,  Dei 


An 
I  242 

décem- 
bre. 


An 
1  243 

janvier. 


pateremur  a  modo,  quod  de  nobis  verecun-      gratia  régi   Francorum  illustri,  R.  eadem 
"  '    '  gratia  comes  Tholose,  ejus  devotus  con- 

saiiguineus  &  fidelis,  salutem  &  paratam 
ad  ipsius  obsequia  voluntatem.  Retulit 
nobis  venerabilis  pater  episcopus  Tholo- 
sanus,  quod  forma  illa  quam  idem  vobis 
super  pace  inter  nos  8i  vos  reformanda 
ex  parte  nostra  obtulit,  magestati  vestre  & 
vestro  consilio  propter  quasdam  incon- 
venientias,  quas  nos  non  previderamus  a 
principio,  non  placebat.  Quod  quando  nos 
intelleximus,  vos  moveri  justissime,  sicut 
decet  regiam  magnificentiam ,  judicantes, 
&  ad  pacem  vestram  redire  &  gratiam  eu- 


An 
1242 

20 

oclobre. 


Kd.orii;. 

t. ni, 

col.  417. 


■Trésor    des   chartes   du    roi;    Toulouse,    sac  5, 

n.  58;  original.   [J.  3io.] 

'  liid.  sac  8,  n.  27.  [J.  3  17;  original.] 

'  I6id.  sac  J,  n"  10.  [J.  3o5  ;  original  scellé.] 

■•[Original;   J.   3o6,   n.    74;    nous    remplaçons 

par  l'original  le  vidimns  contenu  dans  l'acte  dont 

les  premiers  mots  précèdent.] 


An 
1242 


I  toi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


I  îo: 


];ientes,  cxcellentiam,  ciijus  offendisse  de 
giierra  ista  displicet  nobis  plurimum,  quam 
consiliis  malis  decepti  inovimiis,  ecce  ut 
de  nobis  honorem  omnimodum  habeatis, 
qui  ubi  vos  honorem  non  haberetis,  non 
reputaremus  nos  aliquatenus  honorâtes, 
&  ut  nos  pacem  nostrani  habere  possimus, 
vestre  bone  misericordie,  si  vobis  placue- 
rit,  sine  omni  conditione  &  pacte  nos  & 
terram    nostram    supponimus    &    nostros 


Postmodum  vero,  cum  dominus  rex,  re- 
ceptis  litteris  antedicfis,  Ferricum  mares- 
callum,  Johanneni  Jauc,  milites,  &  magis- 
trum  Guillelmum  de  Lemovicis  clericum, 
nanties  suos  ad  nos  misisset,  tradidimus 
eis  nestras  litteras  in  hec  verba  : 

Neverint'  universi  présentera  paginam 
inspecturi,  quod  nos  R.,  Del  gratia  co- 
rnes Thelese,  promittimus,  concedimus  & 
firmiter  convenimus   nebilibus  viris   Fer- 


A.1 

1242 


venibrc. 


pariter  valitores,  quos  illos  tantum  intel-      rico  marescalco  F>ancie,  Johanni  le  Gai 


ligimus,  qui  de  guerra  ista  nos  amparave- 
runt  &  guerram  vobiscum  aiitea  non  ha- 
bebant.  Hereticos  autem  &  condempnatos 
de  heresi  nunquam  nostros  reputamus  vel 
repufabimus  valitores.  Et  propter  hoc  ad 
vos  incentinenti  accedemus  personaliter, 
si  nobis  apud  Caturcum  cum  litteris  ves- 
tris  patentibus  &  pendentibus  miseritls 
guidagium  honorabile  &  securum,  pro- 
inittentes  vebis  firmiter,  non  quidem  ter- 
riti  vel  turbati,  set  de  multis  que  scietis 
loco  sue  verecundi  pariter  &  conpuncti, 
quod  amodo  diebus  omnibus  vite  nostre 
vobiscum  nos  tenebimus  &  virilifer  &  fide- 
liter,  contra  omncs  hemines  de  mundo 
vobiscum  erimus,  &  honoribus  vestris  & 
regni  utilitatibus  intendemus,  &  nemo  nos 
vives  a  vebis  poterit  separare.  Ad  cogni- 
tionem  etiam  vestram  Ecclesiam  deffen- 
demus  Si  honorabimus,  fidem  cafholicam 
promovebimus  &  terram  nostram  purga- 
bimus  heretica  pravitate,  &  de  illis,  qui  in 
nostram  infamiam  frafres  inquisitores  he- 
reticerum  Predicatores  &  Minores  &  eo- 
rum  secies  occiderunt,  celerem  faciemus 
&  debifam  ultionem.  Et  taliter,  ut  conclu- 
damus  breviter,  nos  agemus,  quod  vide- 
bitis  &  dicetis,  quod  a  diebus  multis  nemo 
fuit  regno  utilior  adquisitus,  8c  transire 
faciemus  in  oblivionem  omnem  suspitio- 
nem  &  infamiam  precedentem.  Alioquin  si 
vos,  quod  absit,  pacem  nostram  hoc  modo 
non  receperitis  &  vestram  nebis  non  red- 
dideritis,  judicet  Dominus  inter  nos  & 
vos,  si  in  deffensiene  nostra,  vobis  nos 
oppugnantibus,  hominum  strages  &  effu- 


militi  &  magistro  Guillelmo  de  Lemovicis 
cleiico,  nunciis  illustris  deniini  nostri 
Ludevici,  Dei  gratia  régis  Francorum,  no- 
mine  ejusdem  domini  régis,  quod  omnia 
que  promisimus  eidem  domino  régi  Fran- 
corum in  litteris  nestris  patentibus  &  pen- 
dentibus, quas  ei  misimus  per  venerabilem 
virum  R.  prepositum  Tholosanum,  sine 
omni  fraude  bona  fide  tenebimus  &  cem- 
plebimus,  &  pro  complendis,  tencndis  & 
faciendis  universis  &  singulis,  que  in  pre- 
dictis  litteris  continentur,  securitates  se- 
cundum  benum  posse  nostrum  ad  cogni- 
tienem  &  voluntatem  ipsius  domini  régis 
sibi  prestabimus,  cum  fuerimus  in  ejus 
presentia  constituti.  Preferea  ipsum  domi- 
num  regem  &  suos  &  adjulores  ipsius, 
quoad  civitates,  villas  &  castra,  fidelita- 
tes  &  homagia,  redditus,  terras  &  omnes 
pessessienes,  que  tam  per  nos  quam  per 
alios  occupata  sunt  a  tempore  hujus 
guerre,  incontinenfi,  antequam  ad  ipsum 
dominum  regem  accedamus,  rcstitucmus 
per  nos  &  nostros  intègre,  ita  quod  omnes 
res  predicte  erunt  in  eedem  statu,  in  quo 
erant  quande  incepimus  istam  guerram. 
Item  volumus  &  concedimus,  quod  pax 
Parisiensis  stabilis  omnino  remaneat  atque 
firma,  quantum  ad  Ecclesiam  &  deminum 
regem  &  ad  omnia  que  continentur  in  ea. 
In  cujus  rei  testimonium,  présentes  litte- 
ras vobis  concedimus,  sigilli  nostri  mu- 
nimine  roboratas.  Datum  apud  Sanctum 
Romanum,  11  kalend.  decemb.,  anne  Do- 
mini M"cc''XL°  secundo. 

Cumque  ad  dominum  regem  personali- 


t.  m. 

col.^itj. 


sionem  humani  sanguinis  &  mala  alla,  que  ter  cum  predictis  nunciis  venissemus,  sup- 
circa  bellorum  varies  eventus  soient  acci-  posuimus  nos  &  terram  nostram  &  illos, 
dere,  nobis  dolentibus  &  coactis,  contigerit 

evenire.  Datum  Penne,  XIII  kalendas   no-  ■  [Original,  J.  3c5,  n.  So;  iném«  remarque  q^io 

plus  haut.] 


vembris,  anno  Domini  liVcCxV  secundo 


An 
1243 


1  io3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1 104 


quos  in  precHctis  nostris  litteris  nostros 
esse  diximus  valitores,  boue  misericordie 
domini  régis  predicii,  prout  in  predictis 
nostris  litteris  continetur.  Promisimiis  au- 
tem  domino  régi,  quod  juramenta  omnium 
baronum,  castellanorum  &  militum  terre 
nostre  &  fidelium  nostroriim  &  omnium 
bonarum  villarum  terre  nostre  &  fidelium 
nostrorum,  ab  hominibus  quindecim  an- 
norum  supra,  prestari  faciemus  domino 
régi  coram  illis,  quos  propter  hoc  desti- 
nabit,  in  ea  forma  que  in  pace  Parisiens! 
plenarie  continetur.  Faciemus  etiam  ha- 
bere  domino  régi  &  illis,  qui  ex  parte  ejus 
propter  predicta  fuerint  destinati,  paten- 
tes litteras  omnium  predictorum,  conti- 
nentes formam  omnimodam  hujusmodi  ju- 
ranienti  &  ea,  que  promitterentur  pur 
illud.  Promittimus  etiam  nos  tradituros 
précise  domino  régi,  per  voluntatem  & 
dictum  ipsius,  &  pro  ipso  illis  quos  ad 
partes  nostras,  ut  dictum  est,  destinabit, 
l'odiumcelsum,  Naiac  &  Laurac,  que  mu- 
niet  &  tenebit  dominus  rex,  &  cum  ipsis 
Pennam  Agennensem,  quam  jam  tradidi- 
mus  ei,  &  tenebit  predicta  usc|ue  ad  quin- 
que  annos,  a  prima  die  proximi  martii 
computandos.  Predicta  faciemus  &  fieri 
faciemus  pro  securitate  de  adimplendis  & 
observandis  omnibus,  que  in  primis  pre- 
dictis nostris  litteris  continentur,  quas,  ut 
dictum  est,  misimus  par  prepositum  Tho- 
losanum.  Et  etiam  pro  securitate  de  ijon 
veniendo  contra  in  aliquo  de  hiis,  que  in 
jam  dictis  nostris  litteris  continentur,  la- 
borabimus  &  posse  nostrum  fideliter  fa- 
ciemus de  Penna  Albigensi  tradenda  do- 
mino régi  pro  securitatibus  antedictis. 
Promittimus  etiam  nos  observare  &  adim- 
plere  ea,  que  promisimus  nos  servaturos  & 
a;limpleturos  in  pace  Parisiensi,  &  nos  te- 
nemur  diruere  &  complanare  omnes  for- 
talicias  &  fossata  &  munitiones,  facta  a 
tcmpore  mote  guerre  seu  ante  occasione 
guerre  predicte,  quando  dominus  rex  man- 
daverit  istud  nobis.  Omnia,  que  in  supra- 
scriptis  nostris  litteris  continentur,  & 
cmnia  alla  supradicta  promisimus  &,tactis 
sacrosanctis  Evangeliis,  juravimus  domino 
régi  nos  ei  fideliter  servaturos  &  contra 
in  aliquo  non  venturos.  In  cujus  rei  tes- 
'imonium  &   munimen,  présentes  litteras 


fccimus  sigilli  nostri  munimine  roborari. 
Actum  Lorriaci,  anno  Domini  WCC"  qua- 
dragesimo  secundo,  mense  januario. 

V.  R.,  Dei  gratia  cornes  Tholosanus', 
universis  ad  quos  présentes  littere  perve- 
nerint  salutem.  Notum  facimus,  quod  cum 
nos  ad  pacem  &  hominagium  karissimi  do- 
mini nostri  Ludovici,  Dei  gratia  illustris 
régis  Francie,  redierimus,  licet  non  intel- 
lexerimus  nos  propter  aliquod,  quod  fece- 
rimus,  ab  ipsius  hominagio  recessisse,  & 
nos  teneainur  tradere  eidem  domino  régi 
vel  illis,  quos  propter  hoc  ad  partes  nostras 
destinabit,  Podiumcelsum,  Naiac  &  Lau- 
rac, volumus  &  concedimus,  quod  si  dicta 
castra  domino  régi,  ut  dictum  est,  non 
tradiderimus  infra  médium  marcium  proxi- 
mo  venientem,  quod  non  remaneat  pro 
hominagio  quod  ei  fecimus,  quin  extunc 
eidem  domino  régi  liceat  &  possit,  sine  se 
meffacere,  ad  feodum  quod  de  ipso  tene- 
mus  assignare.  In  cujus  rei  testimonium, 
présentes  litteras  sigilli  nostri  impres- 
sione  fecimus  communiri.  Actum  Lorriaci, 
anno  Domini  M"(îc°quadragesimo secundo, 
mense  januario. 

VI.  Noverint'  Tinîversî  présentes  lit- 
teras inspecturi,  quod  nos  R.,  Dei  gratia 
cornes  Tholose,  vobis  illustrissime  domine 
Blanche,  Dei  gratia  regine  Francorum,  ex 
speciali  gratia  &  amore,  unde  majori  af- 
fectu  vestram  magnificenciam  reveremur, 
sponte  nostra  promittimus  &  volenti  ani- 
nio  convenimus,  quod  terram  nostram  bona 
fide  &  sine  omni  fraude  &  fictione  pur- 
gabimus  hereticis  &  heretica  pravitate,  & 
ad  expellendum  eos  de  terra  nostra  totis 
viribus  fideliter  &  efficaciter  intendemus, 
&  tam  de  ipsis  quam  eorum  credentibus, 
fautoribus,  defensoribus,  receptatoribus, 
condempnatis  &  condempnandis  per  to- 
tum  districtum  nostrum  debitam  justiciam 
faciemus.  Et  ad  omnium  illorum  perse- 
quucionem  ac  destructionem,  propter  ho- 
norem  Dei  &  Ecclesie  &  salutem  nostram 
&  hujus  promissionis,  quam  specialiter  fa- 
cimus vobis,  intuitum  &  respectum,  taliter 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  3, 
n.  9.  [J.  3oj;  original.] 

"  Trésor  des  chartes  du  roi;  Albigeois,  n.  9, 
[J.  .)28,  original.] 


An 

1243 


An 
1243 

janvier. 


i;d  or:!; 

I.  111.*' 

col. 419. 


An 

1243 

jaiiv.cr. 


An 


I  lOJ 


PIIEUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1106 


An 
1243 

22  avril 


procedenius,  quod  non  poterimus  inde  a 
Deo  vel  honiinibiis  reprehendi.  Et  hanc 
promissioiieni,  qiiam  vobis  modo  facimus, 
fore  ad  hoc  specialiter  efficacem  &  validam 
cognoscetis.  Unde  celsitudini  vestre  pré- 
sentes litteras  concedimus,  sigilli  nostri 
patrocinio  communitas.  Actiim  Lorriaci, 
XIIH°  kalendas  febroarii,  aiino  Domini 
niillesimo  CC"XL''  secundo. 

VII.  Serenissimo  '  domino  suo  Ludovico, 
Dei  gratia  régi  Francorum,  R.  cornes  Tho- 
losanus,  ejus  dévolus  consanguineus  &  fi- 
delis,  salutem  &  devotam  ad  ipsius  obsequia 
voluiitatem.  Dominalioni  vestre  duximus 
intimandum,  quod  nos,  ex  quo  a  presentia 
vestra  recessimus,  laboravimus  quantum 
potuimus  bona  fide,  ut  castrum  Penne 
Albiensis  pro  securitate  tradere  possemus 
vobis,  sicut  tradidimus  alia  castra  nostra. 
Milites  vero,  qui  tenent  &  quorum  est 
dictum  castrum,  timentes  sibi  plurimum 
propter  graves  conditiones,  quas  vobis  feci- 
nius  in  pace  Parisiensi  de  Castro  jamdicto, 
ipsum  castrum  nobis  tradere  aliquo  modo 
iiolunt,  nisi  prius  serenitas'  vestra  nobis 
suas  patentes  litteras  dederit  &  pendenfes, 
in  quibuscontineatur,  quod  elapso  quin- 
quenio,  quo  alia  castra  nostra  tenere  de- 
betis,  nobis  dictum  castrum  Penne  resti- 
tuetis  vel  dominis  ipsius  castri,  si  intérim 
nos  deccdere  confingeret,  nonobstantibus 
conventionibus  supradictis  in  pace  Pari- 
siensi contentis.  Et  sic  Odardo  de  Villari- 
bus,  senescallo  Belliquadri,  fîrmiter  pro- 
misimus  nos  reddere  dictum  castrum.  Sere- 
nitatem  itaque  vestrara  rogamus  attcntius, 
quatinus  mittatis  nobis  vestras  patentes 
litteras  in  forma  superius  comprehensa. 
Sciât  namque  )iro  certo  excellentia  vestra, 
quod  aliter  dictum  castrum  habere  non 
possemus  sine  difficultate  maxima,  magno 
periculo  &  labore.  Datum  apud  Byterrim, 
X  kalendas  maii. 


'Mss.  Je  Colicrt,  n.  i66ç.  [Collât,  sur  JJ.  xxvi, 

f"   184  a.] 

'  Ici  &  plut   bas  le  manuscrit  porte  seneriias. 

[A.  M.] 


358.  —  CCLII 

Actes  de  la  paix  du  vicomte  de  Nar- 
bonne  avec  le  roi  saint  Louis'. 

LxjOVERiNT  universi  présentes  litteras 
IN    inspecturi,  quod  nos  Amalricus,  vi- 
cecomes   Narbone,   promittimus    &  tactis 
sacrosanctis  Evangeliis  juramus,  quod  nos 
incontinenti,  quando  erimus  in  presentia 
domini  régis  Francie,  procurabinnis  &  fa- 
cicnius,  omni  occasione  reniota,  quod  om- 
nes  homines  civitatis  &  burgi  Narbone,  a 
quarto  decimo  anno  supra,  jurabunt,  tactis 
sacrosanctis  Evangeliis,  omnia  illa,  que- 
cumque  ipsi  seu  predecessores  eorum  ju- 
raverunt  domino  Ludovico,  ciare  memorie 
quondam  genitori  régis  predicti,  &  quod 
in  eadem  forma  dictum  juramentum  pres- 
tabunt  ad  voluntatcm  ipsius  domini  régis, 
in  qua  juraverunt  predicto  patri  suo.  Nos 
etiam,  antequam   accedamus  ad  dominum 
regeni,    veniemus    Narbonam    ibique    re- 
cognoscenius  publiée,  in  conspectu  populi 
Narbonensis,    quod    nos    absolvit    comes 
Tholosanus  ab  omni  juramento,  homagio, 
fidelifate  &  quacumque  obligatione  factis 
a  nobis  comiti  memorato,  &  recognosce- 
mus  ibidem  nos  &  totam  civitatem  &  bur- 
gum  Narbone  esse   sub  dominio  Se  lideli- 
tate    supradicti   domini    régis.   Et   ibidem 
resaiziemus  ipsum  dominum  regem  &  no- 
mine   ejus    illos,   qui   pro  ipso   ibi   erunt 
présentes,  de  nobis  &  de  tota  villa  pre- 
dicta,  ad  omnia  illa  que  habebat  antequam 
guerra  ista  mota  esset,  fam  in  juramentis, 
fidelitatibus,  homagio  &  aliis  quibtiscum- 
que.  Similem  etiam  recognitionem  &  re- 
saizinam  faciemusfieri  a  toto  ]iopulo  Nar- 
bonensi,  civitatis  &  burgi,  de  ipsis  ibidem 
domino    régi  predicto   &  etiam    illis    no- 
mine   ipsius,  qui    pro   eo   ibi   erunt  pré- 
sentes. Et  de  recognitionibus  &  resaizinis 
predictis    dabimus,    postquam    facte   fue- 
rint,  tribus  nunciis  domini  régis  litteras 
nostras  patentes,    in  quibus  continebitur 


t.  111,' 
Ccl.^20. 


An 
1242 

décem- 
bre. 


'  Trésor  des  chartes  du   roi;   Narbonne,  n°"  7, 
8  Si  9.  [J.  337;  originaux  scellés.] 


An 
1242 


1107 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


:I08 


An 

1243 

janvier. 


nos  &  predictum  populum  fecisse  omnia 
supradicta.  In  cujus  rei  testimonium,  pré- 
sentes litteras  sigillo  nostro  fecimus  coin- 
muniri.Actum  prope  Villampictani,  mense 
decembri,  anno  Domini  millesimo  cc°  XL" 
secundo. 

IL  Noverint  universi,  quod  nos  Amalri- 
ciis,  vicecomes  Narbonensis,  recognovimus 
in  conspectu  populi  Narbonensis,  quod 
comes  Tholosanus  nos  absolvit  ab  omni 
juramento,  homagio,  fidelitate  &  quacurn- 
qtie  obligatione,  factis  a  nobis  comiti  nie- 
niorato.  Recognovimus  etiam  ibidem,  nos 
&  totus    populus    civitatis   &   burgi   Nar-      sus,  Berengarius  de  Largues,  Raymundus 


An 
1 243 

)anvior. 


Lorriacum,  anno  Domini  M°  CC°  quadra- 
gesimo  secundo,  mense  januarii. 

NOMINA  BORGENSIUM  NARBONE,  QUI  JURAVERUNT 
FIDELITATEM  DOMINO  REGI  APUD  LORRIACUM, 
ANNO  DOMINI  MILLESIMO  DUCENTESIMO  QUA- 
DRAGESIMO  SECUNDO,  DIE  VENEUIS  IN  CRASTINO 
S.    VINCENCII. 

IV.  Raymondus'  Berengarius  de  Ripa- 
ria,  Johannes  Amien,  Sequardus  Faber, 
Berengarius  Faber,  Raimundus  de  Furno, 
Berengarius  Menardi,  Berengarius  Ar- 
naudi,  Petrus  Giiouis,  Guilleiimis  Amoro- 


Éd.orlg 

t.  III, 

col.  421. 


bone,  nos  &  totam  civitatem  &  burgum 
Narbonensem  esse  sub  dominio  &  fideli- 
tate karissimi  domini  nostri  illustris  régis 
Francie.  Ibidem  etiam  resaisivimus  ipsum 
dominum  regem  nos  &  totus  populus  an- 
tedictus,  &  nomine  ejusdem  domini  régis 
H.  episcopum  Claromontensem,  de  nobis 
&  de  tota  villa  predicta,  ad  omnia  illa  que 
dominus  rex  habebat  in  nobis  &  ipsis,  tam 
in  juramentis,  fidelitatibus  &  homagio, 
quam  in  aliis  quibuscumque ,  antequam 
guerra  ista  ultima  mota  esset  inter  domi- 
num regem  ex  una  parte  &  nos  ex  alla 
cum  comité  Tholosano.  In  cujus  rei  tes- 
timonium, présentes  litteras  sigilli  nostri 
impressione  fecimus  communiri.  Datum 
anno  Domini  MOCC"  quadragesimo  secundo, 
mense  januarii. 

III.  Noverint  universi,  quod  nos  Amal- 
ricus,  vicecomes  Narbone,  promisimus  & 
juravimus,  tactis  Evuangeliis  sacrosanctis, 
karissimo  domino  nostro  Ludovico,  Dei 
gratia  illustri  régi  Francorum,  quod  nos 
diruemus  &  complanabimus,  &  compla- 
nari  &  dirui  faciemus  omnes  fortericias  & 
fossata  &  munitiones  factas  in  terra  nos- 
tra  &  in  feodts  nostris,  a  terapore  guerre 
seu  ante,  occasione  guerre  mote  ultimo 
inter  dominum  regem  nostrum  ex  una 
parte  &  nos  &  comitem  Tholosanum  ex 
altéra.  Et  hoc  faciemus  quando  dominus 
rex  istud  nobis  mandabit.  Quod  si  non 
faceremus,  quod  absit,  volumus  &  conce- 
dimus,  quod  dominus  rex  possit  se  ad 
feodum,  quod  de  ipso  teiiemus,  sine  se 
mesfacere  assignare.  In  cujus  rei  testimo- 
nium, sigillum  nostrum  presentibus  lit- 
teris  duximus  apponendum.  Actum  apud 


359. 


CCLIII 


An 
.24? 


An 
I  24J 


de  Lacu,  Petrus  Arnaudi  de  Naise,  Gerau- 
dus  de  Iniouriis.  Flec  autem  forma  jura- 
menti,  videlicet  quod  ipsi  dominum  regem 
Ludovicum  &  heredes  ejus  salvabunt  & 
custodient  contra  omnes  homines,  qui 
possunt  vivere  &  mori,  &  salvabunt  & 
custodient  gentes  eorum,  &  custodient 
honorem  &  jura  domini  régis  &  heredum 
ejus.  Et  si  Almaricus  de  Narbona  vel  he- 
redes ejus  venirent  contra  dominum  regem 
&  heredes  ejus,  ipsi  tenerent  se  &  domino 
régi  &  heredibus  ejus  contra  Almaricum  & 
heredes  ejus. 


Hommage  du  comte  de  Foîx  au  roi 
pour  les  domaines  qu'il  tenait  au- 
paravant du  comte  de  Toulouse'-. 

I.  T-N  OGERIUS,  comes  Fuxensis,  universis 
r\  ad  quos  littere  présentes  pervene- 
rînt  salutem.  Notum  facimus,  quod  nos 
karissimo  domino  nostro  Ludovico,  Dei 
gratia  illustrissimo  régi  Francorum,  ho- 
magium  ligium  fecimus  contra  omnes  ho- 
mines &  feniinas,  qui  possent  vivere  & 
mori,  de  omnibus  de  quibus  homo  eramiis 
nobilis  viri  Raimundi  comitis  Tholosani, 

'  Manuscrits  de  Colbcrt,  n.  2669.  [Latin  9778, 
f"  273  v".  La  copie  est  assez  mauvaise  &  les  noms 
de  personnes  peu  sûrs.] 

'Trésor  des  chartes  du  roi;  Foix  &  Comminges, 
n.  5.  [J.  332,  original.] 


An 
1243 

janvier. 


An 
1243 


1  109 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 1 10 


An 

1  2^3 

janvier, 


lid.orig. 

I.  III, 

col. 422. 


tempore  istius  ultimo  niofe  guerre  inter 
dictiim  doniiuura  regem  &  comitem  me- 
nioratuni.  Et  conccssit  nobis  doniinus  rex 
predictus,  quod  nos  non  ponet  nec  here- 
des  nostros  in  homagio  istius  Raimundi, 
nunc  comitis  Tholosani,  nisi  de  volunfate 
&  assensu  nostro  &  heredum  nostrorum, 
nec  nos  nec  heredes  nostri  poterinius  nos 
ponere  in  homagio  dicti  Raimundi,  nisi 
de  voluntate  domini  régis  &  heredum  suo- 
rum.  Concessit  etiam  nobis  dominus  rex 
predictus,  quod  nos  &  heredes  nostri  te- 
neamus  ea  in  perpetuum  in  eadem  liber- 
tate  predicta,  in  qua  nos  ea  tenebamus  a 
comité  Tholosano.  Juravimus  etiam  do- 
mino régi  &  heredibus  ejus,  tactis  sacro- 
sanctis  Evan^^jeliis ,  quod  ei  &  heredibus 
suis  contra  omnes  homines  &  feminas,qui 
possunt  vivere  &  mori,  ftdeliter  servienuis. 
Actum  apud  Montemargi,  anno  Domini 
M°  ce  quadragesinio  secundo,  mense  ja- 
nuarii. 

II.  Nos'  Rogerius,  cornes  Fuxensis,  no- 
tum  facimus  universis  ad  quos  littere  pré- 
sentes pervenerint,  quod  nos  promisinius 
coram  karissimo  domino  nostro  Ludovico 
rege  Francorum  illustrissimo,  quod  deli- 
berabimus  prisiones  quos  captos  tenemus, 
hoc  modo  scilicet,  quod  nos  assumemus, 
quam  cito  erimus  in  terra  nostra,  duos 
milites  ex  parte  nostra,  &  dicti  prisiones 
alios  duos  milites  ex  parte  sua  assument, 
ik  ipsi  prisiones  facient  nos  securos  ad 
cognitionem  dictorum  quatuor  de  hoc, 
quod  nobis  aut  abbati  &  monasterio  Le- 
satensi  aut  valitoribus  nostris  guerram 
non  faciant  nec  inférant  ulla  dampna. 
Concedimus  etiam  &  volumus,  quod  si 
dicti  prisiones  velint  petere  jus  de  basti- 
diis,  quod  possint  illud  libère,  ubi  debe- 
bunt,  non  faciendo  guerram  nec  malum 
nobis  aut  dicto  abbati  &  monasterio  Lesa- 
tcnsi  aut  valitoribus  nostris.  Si  vero  dicti 
quatuor  milites  de  securitate  vel  modo 
securitatis  erunt  discordes,  dominus  rex 
posuit  &  deputavit  Hugonem  de  Arsiz 
senescallum  Carcassone,  &  Amalricum  de 
Limouz  milites,  ad  quorum  cognitionem 
dicti  prisiones  liberare  debenius  :  ifa  ta- 


men,  quod  cornes  Tholosanus  débet  deli- 
berare  Secardum  &  Hugonem  Durfort  8c 
alios  prisiones  de  Fangiaus  &  de  Laurac, 
&  restituere  eis  terras  &  possessiones  eo- 
rum,  ita  etiam  quod  dicti  prisiones,  quos 
nos  tenemus,  debent  solvere  quando  li- 
berabuntur  prisonagium  suum  &  sumptus 
quos  in  prisonia  fecerunt,  ita  quod  dicti 
prisiones  nostri  rémittent  nobis  &  dicto 
abbati  &  monasterio  &  valitoribus  nostris 
rancorem  suum  &  dampna  que  sustinue- 
runt  occasione  sue  prisionis  &  occasione 
istius  guerre,  &  etiani  quod  redibunt  ad 
hominagium  nostrum  in  eo  statu,  in  quo 
erant,  antequam  guerra  ista  ultima  move- 
retur  inter  dominum  regem  predictum  8c 
comitem  Tholosanum.  Actum  apud  Mon- 
temargi, anno  Domini  m°  cc°  quadrage- 
simo  secundo,  mense  januarii. 


36o. 

Testament  de  Vidal  GautieVf 
de  Toulouse  '. 

IN  nomine  Dominî  nostri  Jesu  Christi. 
Noverint  universi  présentes  pariter  8c 
futuri,  quod  Vitalis  Galterius,  filius  quon- 
dam  Ramundi  Galterii,  gravi  infirmitate 
detentus,  de  qua  hobiit,  testamentum  suum 
8c  dispositionem,  suo  tamen  bono  sensu 
ac  perfecta  memoria,  condidit  in  hune 
modum.  —  Ego  Vitalis  Galterius  jubeo  & 
volo  compleri  testamenta  dicti  Raimundi 
Galterii  quondam  patris  mei  8c  ejus  uxo- 
ris  domine  Costancie  quondam  matris  mee 
8c  domine  Bertrande  quondam  uxoris  mee, 
de  bonis  meis  tali  modo,  quod  jubeo  per- 
solvi  domui  Grandissilve  L  sol.  Tolos., 
quos  dicta  domina  Costancia  in  suo  tesla- 
menfo  disposuit  Azalberto,  qui  postea  fuit 
monachus  ejusdem  domus,  8c  filiabus  Se- 
gure  X  sol.  Tolosanos  8c  Fays  monacho 
domus  Espinascie  L  sol.  Tolos.,  quos  simi- 
liter  ipsa  domina  Costancia  eis  in  suo  dis- 
posuit testamento,  8c  Bernarde  monachc 


An 
1243 


An 
I  243 

29inai"s 


■  Mss.   de    CoUerl,    n.    2670.    [U.   16,  C"   23;,  •  Archives  nationales,  J.  822,  n,  64,  copie  no- 

ropie  du  temps  sur  un  feuillet  libre.]  tariee  de  février  1247. 


Al 

12^3 


I  I  I  I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 1 1  2 


An 


domus  de  Paradisio  I,  sol.  Tolos.  &  i  coho- 
pertorium  de  serico,  que  dicta  domina 
Bertranda  qiiondam  uxor  mea  eidem  in 
suc  disposuit  testamento.  Nam  cetera  om- 
nia,  que  in  testamento  ipsius  domine  Ber- 
trande  sunt  contenta,  dico  &  afiirmo  per- 
soluta  esse  plenarie  ac  compléta.  lit  pro 
omnibus  aliis,  que  de  testamentis  patris 
mei  Ramundi  Galterii  &  matris  mee  do- 
mine Costancie  debentur,  &  in  ipsorum 
restitutione  &  satisfacfione   &  in  honore 


si!])erius  disposui,  &  intcr  porticum  dicte 
majoris  domus  mee,  &  due  domus  sunt 
inter  ipsum  porticum  Se  caput  cornu  car- 
rariarum,  &  quinque  domus  sunt  inter  dic- 
fum  caput  cornu  &  portam  dicte  majoris 
domus  mee,  que  porta  est  juxla  carrariam, 
que  ducit  ad  molendinos  Bazaculi,  &  due 
domus  sunt  inter  ipsam  portam  domus  mee 
majoris  &  domum  Ramundi  Lavanderii,  & 
quatuor  domus  sunt  inter  domum  Wil- 
lelmi  Auca  &  communem  clausuram  burgi 


Dei  omnipotentis  &  béate  virginis  Marie      juxta  portam  dictorum  molendinorum.  Ita 


matris  ejus,  &  etiam  pro  sainte  anime  mee 
&  animarum  patris  &  matris  &  predeces- 
sorum  meorum,  egoVitalis  Galterius  dono 
in  perpetuum  &  concedo  scolaribus  pau- 
peribus  in  Tolosa  studentibus  illas  quin- 


scilicet  quod  de  proventibus  istarum  XVIII 
domorum  construantur  &  perpetuo  con- 
structe  teneantur  dicte  domus  &  mansio- 
nes  ad  opus  scolarium  pauperum,  ut  est 
dicfum,  &  ipse  XVIII  domus  similiter  inde 


que  domos  cum  locis  in  quibus  sunt,  &  perpetuo  constructe  teneantur,  &  provcn- 

honorem  totum  qui  est  rétro  ipsas  domos,  tus  superflui    istarum   xviii  domorum,  si 

cum  omnibus  hedificiis  &  bastimentis  ibi  aliqui  fuerint,  in  subsidium  suorum  ne- 

existentibus  &  pertinentibus,  sicut  melius  cessariorum     ipsis     scolaribus    erogentur. 

hoc  totum  habeo,  &  est  &  tenet  a  coquina  Verumptamen    hec    omnia   prcdicta  dona 

&  cellario&alio  honore  meo  ab  una  parte  facio  egoVitalis  Galterius  ipsis  scolaribus, 

usque  ad  aulani  lapideam  &  domum  &  ho-  ut  est  dictum,  sub   pacto  &    conditione, 

norem,  qui  fuit  Vitalis   de  Prinhaco,  ex  quod  semper  singulis  diebus  sabbatorum 

alla  parte,  &  de  carraria  publica,  que  est  in  ecclesia  Sancti  Pétri  Coquinarum  cele- 

juxta  planum  ecclesie  Sancti  Pétri  Coqui-  brent  missam  in  honore  béate  Marie  vir- 

narum  usque  ad  comunem  clausuram  burgi  ginis  pro  salute  anime  mee  &  animarum 


recte  ab  utraque  parte  istius  honoris  a 
dicta  carraria  usque  ad  dictam  clausuram 
burgi,  ad  construendas  ibi  domos  &  tenen- 
das  constructas  in  perpetuum  &  mansiones 


patris  &  matris  &  predecessorum  meorum 
&  indulgentia  nostrorum  peccatorum.  Pre- 
terea  volo  &  statuo  ego  Vitalis  Galterius, 
&  etiam    rogo  &  supplico  quod  dominus 


aptas  scolaribus  pauperibus  ad  manendum,      episcopus  Tolosanus  in  perpetuum,  qui- 


legendum  &  studendum  ibidem.  Qui  sco- 
lares  çint  viginti  ad  minus,  de  quibus  sint 
duo  vel  plures  sacerdotes,  &  sint  ipsi  sco- 
lares  de  xii  diocesibus  subtus  scriptis,  sci- 
licet  Tolosana,  Carcasionensi ,  Elenensi, 
Narbonensi,  Biterrensi,  Rutenensi,    Al- 


cumque  fuerit  pro  tempore,  ut  ei  jusium 
videbitur  &  honestum,  in  dictis  domibus 
&  honore,  quem  superius  dictis  scolaribus 
disposui,  instituât  &  destituât  rectorem 
sive  ministrum,  qui  coUocet  dictas  xvill 
domos  &  omnes  eorum   proventus  perci- 


biensi,  Caturcensi,  Agennensi,  Lectorensi,      ptat  &  inde  dictas  domos  &  mansiones  ad 


Convenarum  &  Coseranensi.  Et  dono  si- 
milite"r  ipsis  scolaribus  pauperibus  &  con- 
cedo in  perpetuum  ego  Vitalis  Galterius  & 
ad  dictas  domos  construendas  &  construc- 
tas tenendas  &  mansiones  ad  opus  ipsorum 
scolarium,  ut  est  dictum,  meas  xvin  domos 
couducticias,  cum  locis  in  quibus  sunt  & 
cum  omnibus  hedificiis  &  bastimentis  ibi 
existentibus  &  pertinentibus,  que  sunt 
circa  domum  meam  majorera,  in  qua  ma- 
neo.De  quibus  domibus  sunt  quinque  inter 
alias  quinque  domos,  quas  ipsis  scolaribus 


opus  scolarium  pauperum  construat  &  ibi 
dictos  scolares  mitât  &  teneat,  &  tam  pre- 
dictas  XVIII  domos  quam  etiam  omnes  alias 
ipsis  scolaribus  superius  relictas  inde  per- 
petuo constructas  teneat,  &  omnes  pro- 
ventus superflues,  si  aliqui  fuerint,  ipsis 
scolaribus  distribuât  &  dictas  missas  ab 
ipsis  celebrari  faciat,  &  hec  omnia  procu- 
ret  &  ministret  fideliter,  ut  melius  ei  vi- 
debitur expedire.  Et  si  forte  jjersona  super 
hec  statuta  a  domino  episcopo  Tolosano 
in  his  ministrandis  &  procurandis  propter 


An 

I  2^3 


II  10 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


II  14 


insufficientiam  sui  vel  alio  quoqiio  modo 
minus  se  bene  habuerit,  rogo  &  supplice 
quod  prior  fratrum  Predicatorum  &  gar- 
diaiius  frairum  Minorum  Tolose  révèrent 
(sic)  &  denuncient  illud  statim  domino  epi- 
scopo  Tolosano.  —  (Seguuntur  legata  quae- 
dam  ecclesiis  parrochialibus  urbis  &  diocesis 
Tolosanarum,  ac  tandem  inter  ipsîus  îegatoris 
parentes  bonorum  divîsio.)  Actum  fuit  hoc 
testamentura  &  dispositio  m  die  exitiis 
mensis  marcii,  régnante  Lodovico  rege 
Francorum,  Raimundo  Tolosano  comité, 
Raimundo  episcopo,  anno  M°CC°xi.°  se- 
cundo  ab    Incarnacione    Doniini,    Horum 


si  dominus  cornes  Tolose  vel  alius  nobis- 
cum  habuerit  consilium  de  pace  facta  Pa- 
risius,  consulemus  eis,  quod  eam  servent, 
&  servabimus  eam,  quantum  ad  nos  perli- 
net,  posse  nostro,  &  dabimus  operam  effi- 
cacem,  quod  dominus  comes  Tolose  servct 
eam.  Et  si  dominus  comes  Tolose  veniret 
contra,  adherebimus  Ecclesie  &  domino 
régi  Francorum  contra  ipsum,  nisi  infra 
XL  dies  postquam  monitus  fuerit  hoc 
emendaverit  vel  juri  steterit  coram  Eccle- 
sia  de  his  que  ad  Ecclesiam  pertinent,  & 
juri  coram  domino  rege  Francorum  de 
his   que    ad   dominum    regem    Francorum 


An 
1243 


omnium    predictorum    sunt   testes    fraler  pertinent.  Juravimus  etiam  quod  nos  juva- 

Ramundus  de  Fuxo  prier,  &  frater  Ra-  bimus  Ecclesiam  contra  hereticos,  creden- 

mundus  Escafredus,  domus  ordinis  Predi-  tes  &  receptatores  hereticorum  &  omnes 

catorum  Tolose,  &  frater  Poncius  &  frater  alios,   qui  Ecclesie  contrarii  existent  oc- 

Damianus,  domus    ordinis    minorum   To-  casione  heresis  vel  contemptus  excomuni- 

lose.  Si  Willelmus  de  Meravilla  capellanus  cationis  in  terra  ista,&  dominum   regem 

dicte  ecclesie  Sancti  Pétri  Coquinarum,  &  Francorum    juvabimus   contra   omnes,   & 


magister  Petrus  capellanus  de  Caramanno 
supradictus  &  Guillelmus  de  Rayna,  qui 
cartam  istam  scripsit. 


36i.  —  CCLIV 


quod  eis  faciemus  vivam  guerram,  donec 
ad  mandatum  Ecclesie  &  domini  régis 
Francorum  revertantur.  Et  si  dominus  co- 
mes Tolose  moveret  guerram  domino  régi 
Francorum  vel  heredibus  ejusdem,  quod 
absit,  adhereremus  domino  régi  Franco-  ÉJ- 
rum  &  heredibus  ejus  contra  eundem  do-  coi. 
minum    comitem    Tolosanum.    Juramento 


ni. 

423. 


ÉJ.orig. 

t.  III, 
col.  422. 


An 
1243 

20  scp- 

lii.iibro. 


Serment  de  fidélité  prêté   au  roi  par  """^"'    vreà\cto  sic  a   nobis  corporaliter 

,      ,  ,  .  ,    ,  '  prestito  m  palacio  comuni,  nos  dicti  con- 

les  barons.  Les  seigneurs  c/  le  peuple  '    i  „      i„     „i     .  .     o  i  .  •  ,. 

'     ,        °  .        .        ^  suies,    de   voluntate   &    mandate   speciali 

du   Toulousain,  de  l' Albigeois,  i^C.^  .:....i^—    ,i„„:..:    : :.: I-    .. 

I.  x  TOVERINT  universi  présentes  litteras 
iN   ins 


specturi,  quod  nos  consules  urbis 
&  suburbii  Tolose,  viJelicet  Bernardus  de 
Villanova,  Petrus  Ramundus  major,  W.  de 
Septenis,  Vitalis  Bonus  homo,  Petrus  Ber- 
nardus de  Salvitate,  W.  de  Marcillo,  R.  de 
Castronovo,  R.  de  Ponte,  Bcrengariiis  de 
Portallo,  Arnaldus  Jordani,  Bruno  Bus- 
queti,  de  voluntate  &  mandate  speciali 
expresse  domini  nostri  R.,  Dei  gratia  co- 
mitis  Tolosani,  marchionis  Proviiicie,  filii 
domine  regine  Johanne,  in  presentia  ejus- 
dem promisimus  &  tactis  sacrosanctis  Dei 


ejusdem  domini  nostri  comitis  supradicti, 
in  presentia  nostra  promittere  fecimus  & 
jurare  domine  régi  Francorum,  supradiciis 
verbis  &  forma  predicta,  concives  nostros 
quorum  nomina  sunt  inferius  adnotata  : 
videiicet  Castrumvovum,  Pctrum  de  Mon- 
tibus  (Sequuntur  plura  civium  Tolosanorum 
nomina).  Post  istos  autem,  de  voluntate  & 
mandate  speciali  domini  nostri  R.  comitis 
Tolosani,  in  presentia  nostri  promittere 
fecimus  &  jurare  domino  régi  Francorum 
universitatem  &  singules  de  universitato 
civitatis  &  suburbii  Tolose,  a  XV  annis  & 
supra,  sub  predictis  verbis  &  forma  pre- 
dicta. Hec  autem  omnia  supradicta  facta 


Evangeliis  juravimus   illustri   domino  Lo-      fuerunt,  posita   &   cencessa  in   presentia 
dovico,  Dei  gratia  régi   Francorum,  quod      Johannis   Clerici    &  Odardi    de   Vileriis, 

c[ui  a  domino  rege  Francorum  fuerant  ad 

'Trésor  des  chartes  du   roi  j  Toulouse,  £<-,c  3,       recipienda  predicta  juramenta  a  predictis 

n.  29.  [J.  3o5j  original  scellé.]  coiisulibus    &   aliis    universis    &   singulis 


An 
1243 


1 1 15 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


I  j  16 


An 
12^3 

mars. 


An 
1243 

mars 


specialiter  deputati.  In  quorum  omiihim 
testimonio,  presentem  paginani  nos  con- 
sules  urbis  Tolose  &  suburbii  sigilli  nos- 
tri  munimine  fecimus  roborari,  Actum  est 
in  vigilia  beati  Mathie,  régnante  eodeni 
Lodovico  Francorum  rege,  eodeni  domino 
R.  comité  Tolosano,  R.  episcopo,  anno 
Domini  M°cc°XL°  secundo. 

II.  Noverint'  univers!  présentes  pariter 
&  futuri,  quod  nos  Pilusfortis  de  Rabasti- 
nis,  Poncius  Amelii,  Guillelmus  Pétri  de 
Berins,  Mamfredus  de  Rabastino,  Noetus 
Alemandi,  Bertrandus  frater  comitisThoIo- 
sani,  barones,de  vohintate  &  mandate  spé- 
cial! expresso  domini  nostri  Ramundi,  ikc. 
(,comme  dans  le  serment  précédent).  In  cujus 
rei  testimonium,  présentes  litteras  sigillo- 
rum  nostrorum  munimine  fecimus  robo- 
rari. Actum  in  presentia  Joannis  Clerici, 
qui  a  domino  rege  Francorum  ad  reci- 
piendum  predictum  juramentum  a  predictis 
fuerat  specialiter  destinatus,  anno  Domini 
M"cc°XL°ir,  mense  martii. 

III.  Omnibus"  présentes  litteras  inspec- 
turis,  Poncius  Amelii,  Raimundus  de  Com- 
niiniaco  salutem  in  Domino.  Noveritis  quod 
nos,  de  volunfate  &  mandate  speciali  ex- 
presso domini  nostri  Ramundi  Dei  gratia 
comitis  Tholosani...  {Comme  dans  les  actes 
précédents.) 

IV.  Noverint'  universi,  quod  nos  Petrus 
Raimundi  de  MoUinario,  Raimundus  Cor- 
nil,  Bernardus  Ferraterii,  Durandus  de 
Taosca,Bartholomeus  de  Ruppe,Ernaudus 
de  Sancto  Bartio,  consules;  Petrus  Rai- 
mundi, Jordanus,  Pillusfortis,  Bertrandus 
fratiesj  Adamarus  de  Rabastinis,  Petrus  de 
Salveinacj  Poncius,  Raimundus-,  Mamt- 
fredus  de  Rabastinis  fratres;  Bertrandus 
de  Rabastino,  Raimundus  Berengarii,  Rai- 
mundus de  Bracone,  Petrus  Raimundi  de 
Mota,  Petrus  de  Sancto  Amancioj  Gaillar- 
dus,  Guillermus,  Vitalis  de  Montecoquiiio 
fratres;  Gaillardus  de  Mourt,  Bernardus 
de  Rabastinis,  Guillermus  de  Sancto  Ge- 
nesio;  Galterus  Girardi,  Sycardus  &  Rai- 
mundus de  Podio  (ratres;  RaimundusGuil- 


'  Trésor  des   chartes   du   roi  j   Toulouse,   sac  3, 
-1.  14.  [J.  3o5.] 

'  Ihii.  n.  i5.  [J.  3o5.] 
»  lhi.t.  n.  16.   [J.  3-5] 


lermi  de  Gazins,  Barravus  de  Rabastino, 
Raimundus  Rambaldi,  Guillelmus  iilius 
Pétri  Raimundi  de  MoUinario,  Petrus 
Raimundi  de  Virtutibiis,  Bernardus  de 
Bracone,  milites   &  nobiles  ;    Raymundus 

Petrus,  Poncius  de  Penna,  burgenses 

&  tota  universitas  &  singuli  de  universi- 
tate,  a  quindecim  annis  &  supra,  de  Ra- 
bastino, de  vohintate  &  mandate  expresso 
domini  nostri  Raimundi,  &c.  {comme  dans 
les  actes  précédents).  Actum  in  presentia 
Joannis  Clerici,  qui  ad  recipiendum  pre- 
dictum juramentum  a  predictis  fuerat  a  do- 
mino rege  Francie  specialiter  destinatus, 
anno  Domini  M°cc°XL"H°,  mense  martii. 

V.  Noverint'  universi  quod  nos  milites 
de  Lavaur,  videlicet  R.  del  Castlar,  Petrus 
del  Castlar  fratres,  Arn.  de  S.  Dionisio, 
&  R.  de  Montecabrario,  &  nos  consules 
castri  jamdicti,  videlicet  Bernardus  Guito, 
&c.  &  nos  probi  homines  ejusdem  castri, 
videlicet  Petrus  Guy,  &c.  de  voluntate  & 
mandato  speciali,  &c.  In  cujus  rei  testi- 
monium, nos  predicti  milites,  consules  & 
alii  homines  castri  supradicti  de  Lavaur 
universi  &  singuli  presentem  paginam 
sigillo  Bertrandi  de  Galiaco,  bajuli  do- 
mini comitis  Tholose  in  Castro  supradicto, 
c[uia  proprium  non  liabebamus,  fecimus 
communiri.  Anno  Domini  isi"  ce  xl"  11°, 
mense  martio. 

VI.  Noverint'  universi  quod  nos  mi- 
lites de  Fanojovis,  videlicet  ego  Isarnus 
Bernardi  &  ego  Petrus  de  S.  Michaele  & 
ego  Ugo  de  Duroforti  &  ego  Bernardus 
Ugonis  de  Festa  &  ego  Galardus  do  Vila- 
rio  &  ego  Amelius  de  Monterio  &  ego 
Radulfus  Rogerii  de  Orsancio  &  ego  Pe- 
trus Rogerii  Picarela  &  ego  Bernardus  de 
Bellomonte  &  ego  Bernardus  de  Torrelis 
&  ego  Bernardus  de  Riuterio  &  ego  Guil- 
lelmus Assaliti  &  ego  Radulfus  Garsias  & 
ego  Poncius  de  Montelauro  &  ego  Guil- 
lelmus Ramundi  d'Esculencs  &  ego  Petrus 
Guillelmus  d'Esculencs  &  ego  Galardus 
de  Festa;  nos  omnes  &  singuli,  de  volun- 
fate &  mandate  speciali  domini  nostri  R., 
Dei  gratia  comitis  Tolosani,  &c.  In  cujus 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  3, 
n.   1 7.  [J.  3o5.] 

'  Ibid.  n.   ,9.  [J.  3o5.] 


An 
1243 


An 
1243 

mars. 


Kd.orig. 

t.  Il  if 

col.  424. 


An 
.243 

niars. 


An 

I  243 


I  117 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


iiii 


An 


rei  testimonium,  nos  predicti  milites,  vi- 
delicet  ego  Isainus  Bernardi,  P.  de  S.  Mi- 
chaele  &  Bernardus  Ugonis  de  Festa  &  Ugo 
de  Duroforti  présentes  litteras  sigillorum 
nostrorum  munimine  duximus  roboran- 
das.  Actum  est  anno  Domini  m°  cC  XL°  il", 
mense  marcii. 

VIL  Noverint"  universi  présentes  litte- 

1243     ras  inspecturi,  quod  nos  Bernardus  Ble- 

mais.     sini,  &c.  consules,  &  nos  Bernardus,  Ber- 

frandus,  Berengarius,   Rainiundus,  Guil- 

lelnnis   de   Gailliaco,   fratres,   Raimundus 

Guillermi  de  Penna,  miles Guillelmus 

Jordani  miles,  &  tota  universitas  &  sin- 
guli  de  universitafe  ville  Galliaci,  a  XV  au- 
nis  &  supra,  de  voluntate  &  mandate  spé- 
cial! expresso  domini  nostri  Raimundi,&c. 
Nos  consules  Galliaci  presenteni  paginnm 
sigilli  nostri  munimine  fecimus  roborari. 

Ilec  autem  omnia acta  fuerunt  in  pre- 

sentia  Johannis  Clerici,  qui  a  domino  rege 
Francie  ad  recipienda  juranienta  a  predic- 
tis  fuerat  specialiter  destinatus,  &  Ber- 
trandi  de  Gailliaco  dilecti  &  fidelis  coniitis 
Tholose,  qui  a   dicto   comité,  ut   faceret 


An 
1243 

mars. 


mini  nostri  Rainuindi,  &c.  ïn  cujus  rei 
testimonium,  ad  petitionem  predictorum, 
qui  omnes  a  XV  annis  &  supra  juraverunt, 
&  quia  sigillum  non  habebant,  nos  Sicar- 
dus  Alemanni  miles,  Bertrandus  de  Cail- 
lavo  ballivus  Vauri,  &  Raimundus  Arcua- 
rius  bajulus  Cordue,  présentes  litteras 
sigillorum  nostrorum  munimine  duximus 
roborandas.  Actum  in  presentia  Jobannis 
Clerici,  8:c.  (comme  plus  haut).  Anno  Do- 
mini M°cc°XL''ir,  mense  martio. 

Tous  ces  divers  sermens  sont  semblables  à 
celui  des  habitons  de  Toulouse,  [Note  de 
D.  Faisseie.} 


Aux  serments  publiés  par  dom  Vaisïete,  nous 
ajoutons  l'indication  de  tous  les  actes  de  même 
nature  que  possède  aujourd'hui  le  Trésor  des  char- 
tes. Ils  sont  tous  rédigés  d'après  une  même  for- 
mule, dont  on  trouve  la  minute  dans  J.  So;, 
n.  52  (Teulet,  t.  2,  p.  487);  les  numéros  qui  sui- 
vent chaque  acte  sont  ceux  de  ce  dernier  recueil. 


1243,  23  février.  —  Promesse  de  Bernard,  comte 
prestari   predicta    juramenta   &   sub   dicta     .de  Commlnges  (J.  3d6,  n.  69);  n.  3j3o. 


forma  a  predictis,  fuerat  specialiter  desti- 
natus. Anno  Domini  M"  cc  XL"II%  mense 
martii. 

VIIL  Noverint*  universi  présentes  lit- 
teras inspecturi,  quod  nos  Guillelmus  de 
Viraco,  &c.  consules;  Guillelmus  &  Rai- 
mundus Bernardi  Froterii  fratres,  Poncius 
de  Sancto  Privato,  Poncius  filius  Pétri 
Bernardi  de  Monasterio,  Bertrandus  filius 
Bertrandi  de  Monasterio,  Adamaurus  & 
Bertrandus  de  Salis  fratres,  Adamaurus  de 
Brendon  &  filius  tjus  Guillelmus  Raimun- 
dus de  Bcsturre,  Petrus  de  Sancto  Amancio, 
Adamaurus  &  Guillelmus  Ruppis  fratres, 
Pillusfortis  de  Vindraco,  Poncius  de  Penna, 
Petrus  Hugonis,  Mainfredus  de  Vindraco, 
Petrus  Raimundi  de  Besturre,  Guillelmus 
de  Sancto  Amancio,  Guillelmus  Begonis  de 
Ruppe,  nobiles  8c  milites,  Bertrandus  de 
Capella,&c.  burgenses,  &  tota  universitas 
S{  singuli  de  universitate  Cordue,  de  vo- 
luntate &  mandate  speciali  expresso  do- 


'  Trésor   des  chartes   du    rei; 
n.  10.  [J.  3o5.] 

'  nu.  n.  71.  [J.  3o6.] 


Toulous:,   sac   3, 


1243,  février.  —  Promesse  de  Sicard,  seigneur 
de  Montaut  (J.  3o5,  n.  1  i);  n.  3o33. 

I  243,  février.  —  Promesse  de  Jourdain,  seigneur 
de  risic  (J.  3o5,  n.   12};  n.  3o34. 

1243,  février.  —  Promesse  de  Sicard  d<  Mira- 
mont  (J.  3o6,  n.  68);  n.  3o35. 

1243,  février.  —  Promesse  de  B.  Ameils  de 
Pailhiès  (J.  3o6,  n.  70);  n.  3o36. 

1243,21  mars.  —  Promesse  des  chevaliers  de 
Saint-Paul  de  Cadajous,  parmi  lesquels  Sicard  de 
Puilaurens  (J.  3o5,  n.  i3);  n.  3041. 

1243,  21  mars.  —  Promesse  des  chevaliers  de 
Puilaurens  (J.  3c5,  n.  li);  n.  8042. 

1243,  22  mars.  —  Promesse  des  chevaliers  de 
%'illemur  (J.  3o5,  n.  2i)j  n.  3043. 

IÎ43,  14  mars.  —  Promesse  des  chevaliers  de 
Verdun  (J.  3;5,  n.'Si);  n.  3044. 

1243,  17  mars.  —  Promesse  des  consuls  de  la 
citj  &  du   bourg  d'Agen  (J.  3o5,  n.  33);   n.  3045. 

1143,  3i  mars.  —  Promesse  des  consuls  de  Con- 
dom  (J.  3o5,  n.  34);  n.  3048. 

1243,  mars.  —  Promesse  de  chevaliers,  de  la 
bailie  de  Montauban,  au  nombre  de  vingt  (J. 
3o5,  n.   |3);  n.  3o56. 

1243,  mars.  —  Promesse  des  seigneurs  de  Cor- 
barieu  &  de  Roquefort,  de  la  bailie  de  Moniau- 
ban  (J.  3o'î,  n.  73);  n.  3o5p. 


An 
I  243 


An 


I  I  19 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 1  :o 


i243,  mnis.  —  Promesse  des  consuls,  chevaliers 
&  nobles  de  Cihusnc  (J.  3o5,  n.  22);  n.  3o6i. 

124.1,  niius.  —  Promesse  des  consuls  de  Mon- 
taigiit  [J.  3;j,  n.  25);  n.  3064. 

1243,  mars.  —  Promesse  des  consuls  de  Mon- 
tauban  (J    3o5,  n.  26);  n.  3o65. 

1243,  mars.  —  Promesse  des  consuls  de  Castel- 
naud-iry  (J.  3o6,  n.  71);  n.  3067. 

1243,  mars. —  Promesse  des  consuls  de  Fan- 
jeaux  (J.  3o5,  n.  27);  n.  3o68. 

1243,  mars.  —  Promesse  des  chevaliers  &  con- 
suls de  Laurac  (J.  3o6,  n.  24);  n.  3069. 

1243,  mars.  —  Promesse  des  chevaliers  du  Mas 
Saintes-Puelles  (J.  3o5,  n.  28);  n.  3071. 

1243,  mars.  —  Promesse  des  barons,  châtelains 
&  chevaliers  du  diocèse  d'Agen  :  Arnaud-Othon, 
vicomte  de  Lomagne  &  d'Auvillarsj  Amanieu 
d*Albretj  Bernard  de  Royiniano;  Arnaud  de  Mon- 
taigut;  Bègue  deCaumont;  Hugues  de  Rovintano; 
Nopars  de  Cauniuntj  Esquiu  de  Fumelj  Aimeri  de 
Jioviniano ;  Bernard  de  Durfort;  Gaubert  de  Thé- 
sac;  Raimond  de  Planels;  Arnaud  de  Duifort; 
Arnaud  Aramon  d'Aspremont;  Raimond  de  Pou- 
jols;  Arnaud  de  Dur.''ort;  Pons  Amanieu  de  M.i- 
deliano;  Gaston  de  Gontaut;  Arnaud  de  Montpe- 
zat;  Arnaud  d'Espagne;  Aimeri  de  Rovinia/io  ^ 
Vidal  de  Gontaut;  Gautier  du  Fossat;  Raimond 
Bernard  de  Balencs;  Guillem  Aramon  de  Pis; 
Arnaud  Garsias  du  Fossat  &  Guillem  Aramon 
Lorc  (J.  3oô,  n.  80);  n.  3074. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  de  Guillem  de 
Rabastens  81  autres  seigneurs  de  cette  ville  (J.  3o5, 
n.  39);  n.  3035. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  de  Foulques  de 
Popio  &  autres  chevaliers  de  Saint-Cire  (J.  3-5, 
n.  41);  n.  3o86. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  de  plusieurs 
seigneurs  de  la  bailie  de  Lauserte  (J.  3o6,  n.  78]; 
n.  3087. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  de  Guillem  Ea- 
rasc,  Guillem  de  Gourdon  de  Salviac  &  Bertrand 
de  Cardaillac  (J.  3o5,  n.  79);  n.  3o88. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  de  Déodat  Ea- 
rasc,  Gilbert  de  Castelnau  &  Hugues  de  Cardaillac 
(J.  3o6,  n.  82);  n.  3089. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  des  consuls  de 
CapJenac  (J.  3i5,  n.  44);  n.  Sopo. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  des  consuls  de 
Caylus  (J.  3ci5,  n.  45);  n.  3091, 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  des  consuls  de 
Lauserte  (J.  3o5,  n.  42);  n.  3092. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  des  consuls  de 
Montcuq  (J.  3o5,  n.  38);  n.  3093. 

1243,  i2-3o  avril.  —  Promesse  des  consuls  de 
Moissac  (J.  3o5,  n.  40);  n.  8094. 


1243,  12-3-)  avril.  —  Picmesse  des  consuls  de 
Puyceisi  (J.  3c5,  n.  43);  n.  SopS. 

1243,  i2-3:>  avril.  —  Promesse  des  consuls  de 
Castelnau-de-Leval  (J.  3o6,  n.  81);  n.  /iiyé. 

1243,  7  juin.  —  Promesse  des  consuls  de  Pey- 
russe  (J.  3s5,  n.  46);  n.  3ii  1 . 

1243,  7  juin.  —  Promesse  des  consuls  c!e  Ville- 
neuve-de-Kouergue  (J.  3o5,  n.  47);  n.  3i  12. 

1243,  9  juin.  —  Promesse  des  consuls  de  Najac 
(J.  3o(5,  n.  83)  ;  n.  3i  i3. 

1243,  14  juin.  —  Promesse  des  consuls  de  Millau 
(J.  3c5,  n.  48);  n,  3114. 

1244,  20  mars.  —  Promesse  des  consuls  du  Port- 
Sainte-Marie  (J.  3o6,  n.  76);  n.  3i66. 

1244,  25  mars.  —  Promesse  des  consuls  de  Cas- 
telsarrasin  (J.  3o5,  n.  36);  n.  3i63. 

1244,  26  mars.  —  Promesse  des  consuls  de  Mar- 
mande  (J.  3o6,  n.  77);  n.  3169. 

1244,  27  mars.  —  Promesse  de  Hugues,  comte 
de  Rodez  (J.  3o5,  n.  4,9);  n.  3170. 

1244,  3o  mars.  —  Promesse  des  consuls  de  Me- 
zin  (J.  3j5,  n.  35);  n.  3171. 


36: 


Plaîntes  des  habitants  de  Padern 
à  l'abbé  de  Lé-^at,  contre  les  offi- 
ciers du  comte  de  Foix  '. 

NOTUM  sit  cunctis  quod  Sancius  de  la 
Garriga,  Guillelnuis  Mir  &  Beniardus 
de  Pinu,pro  se&aliis  omnibus  hoini!!ibiis 
de  Paterno,  venenuit  ante  presenciam  do- 
mini  Pétri  de  Daibs  abbatis  Lesati,  rogan- 
tes  eum  &  requireiitcs,  ut  cum  villa  Paterni 
sit  de  domiuio  &  dislrlctu  ejusdem  domini 
abbatis  ac  monasterii  Lesatensis,  &  eam 
teueatur  defeadere  &  amparare  tanquam 
siiam,  ab  oppressioiie,  quam  eis  faciebat 
Anialdus  Espéra  pro  domino  comité  Fuxi 
atemptando  questam  extorquere  violenter 
ab  eis,  eos  ac  villam  predictam  defenderet 
&  ampararet.  Dictus  vero  dominus  abbas, 
prefato  Arnaldo  Espéra  ad  se  vocato,  que- 
sivit  ab  eo  quare  predicta  facere  atemp- 
taret.  Qui  respondit  quod  ipse  habuerat 
in  mandatis  a  domino  comité  supradicto, 

'  Lat.  9189,  f"  170  h.  Cette  charte  est  de  1243, 
n.  st. 


.4n 
!2.:3 


An 

1243 

I  î  avril 


An 
1243 


u  :  I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


11:2 


qiiod  cum  idem  cornes  non  modicam  fanii- 
liam  teiieret  in  partibus  Lesatensibus  ad  te- 
nendum  &  defendendum  totuni  Lesatense  a 
latronibus  ebullientibiis  ibi  &  aliis  suis  ini- 
micis,  ad  tenendam  familiam  supradictani 
iii  omnibus  locis  &  villis  Lesatensis  prêter 
quam   in  hiis,  que  immédiate  eidem   ab- 


Del  gratia  cornes  Tolose,  mnrchio  Pro-- 
vincie,  supplicamus  cum  omni  instantia 
&  devotione  vobis  venerabilibus  patribus 
Tolosano,  Agennensi,  Caturcensi,  Albiensi 
&  Ruthenensi  episcopis,  quatenus  per  vos 
personaliter  vel  per  idoneas  personas  Cis- 
terciensis  ordinis,  fratrum   Predicatorum, 


bafi  i)ertinebant,  questas  faceret  &  adem-  Minorum  vel  per  alias,  prout  nielius  pa- 

privos.  Cui  prefatus  abbas  respondit  quod  ternitati    vestre    videbitur    expedire,   in- 

idem  comes  hoc  mandare  non  poterat,  si-  quisitionem   contra   hereticos,  credentes, 

eut  ipse  dixerat,  de  illis  videlicet  locis  &  receptatores,  deffensores   &   f'autores   eo- 


villis  que  per  vassallos  &  alios  feudatarios 
médiate  tenebanfur  ab  eodem  abbale,  nisi 
de  hiis  dunlaxat,  que  idem  comes  ad  ma- 
num  suam  solus,  scilicet  sine  participa- 
tione  ejusdem  abbatis,  tenebat  a  monaste- 
rio  supradicto.  Quod  etiam  si  ita  esset  ut 
idem  Arnaldus  dixerat,  de  predicta  villa 
Paterni  mandatum  non  habebat  a  comité 
supradicto,  pro  eo  quod  villa  ipsa  ad  cun- 
dem  abbatem  immédiate  spectabat.  Prefa- 
tus vero  Arnaldus  Espéra,  facta  sibi  fide 
de  predictis,  ab  exactione  queste  &  cujus- 


rumdem,  in  terris  nostris  in  vestris  dioce- 
sibus  constitutis,  faciatis  vel  fieri  faciatis 
cum  cura  vigili  &  sollicitudine  diligenti, 
ut  heretica  labes  citius  &  facilius  de  ter- 
ris in  ditione  nostra  positis  funditus  extir- 
petur.  Nos  quoque  vobis  &  illis,  quos  ad 
inquisitiones  jamdictas  videritis  deputan- 
dos,  dabimus  consilium,  auxilium  &  juva- 
men,  quantumcumque  poterimus,  bona 
fide,  &  a  senescallis,  vicariis  &  aliis  baili- 
vis  nostris  hoc  idem  ad  voluntatem  ves- 
tram    fieri    faciemus.    Sententias    quoque 


libet  alterius  adempramenti  ville  predicte      vestras  &  illorum,  qui  a  vobis  ad  faciendas 


cessavit  &  hominibus  ville  ipsius  promis- 
siones  omnes  quas  sibi  fecerant  relaxavit. 
Actum  est  hoc  apud  Lesatum,  XI  die  in- 
troitus  mensis  aprilis,  in  sabbato,  anno  ab 
Incarnatione  Domini  M» cc" XL"  111°,  rég- 
nante Lodovico  rege  Francorum,  Rai- 
mundo  comité  Tholosano,  Raimundo  epi- 
scopo.  Hujus  rei  sunt  testes  Raimundus 
de  Beduila,  Raimundus  de  Montealto,  Ar- 
naldus de  Montedcserto,  Petrus  Bernardi, 
Raimundus  Guarini,  &  Raimundus  de 
Montealto,  publicus  tabellio  Salveterre  de 
Sancto  Eparcio,  ciui  hanc  cartam  scripsit. 


363, 


CCLV 


Sommation  du  comte  de  Toulouse  aux 
èvéques  de  ses  États  d'exercer  l'in- 
quisition ' . 

AD  honorem  Dei  omnipotentis  &  exal- 
talionem   fidei  &   extirpandam   here- 
ticani  pravitatem  de  terris  nostris,  nos  R., 

'  Archivis  de  ruic,uiiiaon  de  Ciircassonne. 
Vlîl. 


inquisitiones  fuerint  depufati,  executioui 
mandabimus  &  mandari  faciemus,  pu- 
niendo  condemnatorum  personas  secun- 
dum  légitimas  &  canonicas  sanctiones, 
bona  quoque  eorum  occupando  &  occu- 
pari  sine  diffugio  faciendo',  &  omnia  alia 
faciendo,  que  a  paternitate  vestra  super 
hoc  fuerint  ordinata.  Acta  fuerunt  bec 
apud  Biterrim,  XI  kalendas  madii,  anno 
Domini  M  ce  XL  III,  in  presentia  venera- 
bilium  patrum  d.  P.  Narbone  &  d.  J. 
Arelatensis  archiepiscoporum  &  aliorum 
prelatorum  P.  Agalhensis,  G.  Carpcnto- 
ratensis,  G,  Lodovensis  episcoporum,  & 
aliorum  virorum  tam  clericorum  quam  lai- 
corum,  videlicet  P.  abbatis  Sancii  Paulî, 
Joaunis  precentoris  Narbonensis  cccie- 
sie,  magistri  Sicardi  canonici  Narbone, 
magistri...  de  Lemovicis,  R.  Gaucelini  do- 
mini Lunelli,  Barralli  domini  Baucii,  Hu- 
gonis  de  Arsicio  senescalli  Carcassone, 
Odardi  de  Villario  senescalli  Bellicadri, 
Poncii  Astoaudi,  Pétri  Martini  de  Castro- 
novo,  Ermengavi  de  Podio,  Imberti  de  Ara- 
gone,  &c. 

'  Mou5  corrigeons  ainsi  le  texte  de  dom  Vaissete, 

(jiii   aortau  oc.'u/'j;i./o  Z<  facicitJo.    [A.  M.l 

3i 


An 
1243 


II 


î3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1124 


An 
1243 


364. 

Nomination  par  Raimond  VII,  comte 
de  Toulouse,  de  Bérenger  de  Pro- 
milhac  comme  viguier  de  Toulouse  '. 

NOVERINT  universi  présentes  pariter 
&  futuri,  quod  dominus  Raniundus, 
23  avril.  Dei  gracia  cornes  Tholose,  marchio  Pro- 
vincie,  misit,  posuit,  statuit  atque  consti- 
tuit  Berengariura  de  Promilhaco  militem 
per  suuni  vicariuni  Tholose  &  in  ejus  per- 
tinenciis  universis,  &  dédit  &  concessit  ei 
plenam  &  liberam  adminisfrationem,  li- 
centiam,  facultatem  &  potestatem  petendi, 
roquirendi,  exigendi,  recuperandi,  sol- 
vendi,  componendi  &  transactionem  fa- 
ciendi,  donandi,  vendendi  seu  quolibet 
alio  modo  alienandi  omnes  illas  justicias, 
incursus  &  alla  omnia,  que  ratione,  no- 
mine  vel  occasione  vicarie  Tholose  eidem 
domino  comiti  vel  ejus  vicario  pro  eo  eve- 
nirent  vel  evenire  possent  aut  deberent 
aliquo  modo.  Et  dictus  dominus  cornes 
habuit,  tenait,  laudavit  &  concessit  & 
confirmavit  omnes  illas  solutiones,  com- 
positiones,  transactiones,  dilationes,  do- 
nationes,  venditiones  seu  alias  alienatio- 
nes,  quas  dictus  Berengarius  de  Promilhaco 
vicarius  suus  de  justiciis,  incursibus  & 
aliis  omnibus  dicte  vicarie  pertinentibus 
fecerit,  vel  cum  eo  aut  per  ipsum  facte 
fuerint  aut  concesse  ab  eo,  ratas,  bonas  & 
firmas  esse  atque  semper  &  in  perpetuum 
valituras,  ac  si  cum  eodem  domino  comité 
vel  per  ipsum  personaliter  facte  essent  aut 
concesse.  Mandavit  itaque,  concessit,  pro- 
misit  &  convenit  idem  dominus  cornes  bo- 
nam  &  firmam  guirentiam  omnibus  illis 
personis,  quibus  idem  Berengarius  de  Pro- 
milhaco aliquid  de  justiciis,  incursibus  vel 
aliis  dicte  vicarie  pertinentibus  vel  ra- 
tione, nomine  aut  occasione  ejusdem  vi- 
carie eidem  domino  comiti  vel  ejus  vicario 
pro  eo  evenire  posset  aut  deberet,  vendi- 
derit,  donaverit  vel  solverit  aut  aliquo  alio 


modo  alienaverit,  de  se  ipso  &  de  omnibus 
aliis  amparatoribus  &  petitoribus  ex  ejus 
partibus,  &  etiam  omnibus  illis,  quibus 
inde  idem  vicarius  guirentiam  mandnverit. 
Hanc  autem  concessionem  fecit  ita  dictus 
dominus  comes  eidem  Berengario  de  Pro- 
milhaco, quantum  de  ejusdem  domini  co- 
mitis  fuerit  voluntate.  Actum  fuit  hoc  ita 
&  concessum  apud  Biterrim,  in  talamo  Er- 
mengavi  de  Podio,  VIII  die  exitus  mensis 
aprilis,  feria  V,  régnante  Lodoico  Fran- 
corum  rege  &  eodem  domino  Ramundo 
Tolosano  comité  &  Ramundo  episcopo, 
'  anno  M°cc°XL°lll''  ab  Incarnatione  Do- 
mini. Testes  sunt  Ramundus  Gaucelmi 
dominus  Lunelli  &  dominus  Petrus,  abbas 
Sancti  Papuli,  &  Petrus  Martini  de  Cas- 
tronovo  &  Alamannus  de  Fraxio  junior 
8c  Bartholomeus  Porterius  &  Aymericus 
frater  ejus  &  Willelmus  Bernardus,  Roge- 
rius  filius  quondam  Bernardi  Rostoli  & 
Bernardus  Aymericus  publicus  Tholose 
notarius,  qui  mandate  ipsius  domini  co- 
niitis  cartam  istam  scripsit. 


365.  —  CCLVI 

Traité  de  trêve  entre  le  comte  de  Tou- 
louse ^  le  comte  de  Provence  \ 

IN  nomine  Domini,  anno  Incarnationis 
ejusdem  m°cc°xl"iii°,  videlicet  m  ka- 
lendas  julii.  Nos  J.,  Dei  gratia  sancte  Are- 
latensis  ecclesie  archiepiscopus,  damus  & 
concedimus  treugas  vobis  illustribus  viris, 
R.,  Dei  gratia  comiti  Tholose,  marchioni 
Provincie  &  R.  Berengarii,  eadem  gratia 
comiti  &  marchioni  Provincie  &  comiti 
Forchalquerii,  &  hominibus  &  terris  & 
valitoribus  vestris  &  omnibus  illis,  qui  de 
facto  vel  de  jure  sunt  de  regimine  vestro 
&  hominum  &  valitorum  vestrorum,  de 
guerra  &  super  guerra,  que  est  vel  fuit 
inter  vos  dictos  comités  &  homines  &  va- 
litores  vestros  &  omnes  illos,  qui  de  facto 
vel  de  jure  sunt  de  regimine  vestro  &  pre- 


An 

I2.}3 


Éd.orij. 

t.  111; 

col.  425. 


An 

124^ 

29  juin. 


Éd.  orig, 

t.  111. 
col.  426. 


'  Archives  de  la  Haute-Garonne,  série  E,  liasse  I ,  "Trésor  des   chartes  du    roi;   Toulouse,   sac   5, 

charte  n.  79  (2°);  copie  notariée  de  1271.  n.  Sp.  [J.  3i  1 ,  original  scellé.] 


An 
1243 


112: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1126 


dictorum,  usque  ad  festum  omnium  Sanc- 
toriira  proximo  veiiturum;  mandantes  & 
firmiter  precipientes  vobis  predictis  co- 
mitibus,  pro  vobis  &  pro  omnibus  supra- 
dictis,  sub  obligatione  castrorum  &  hos- 
fagiorum  nobis  a  vobis  dictis  comitibus 
traditorum  &  concessorum,  dictas  treugas 
datas  &  concessas  de  vestro  consensu  spe- 
ciali,  secundum  consuetudinem  &  formam 
treugariim  usque  ad  dictum  terminum  te- 
neri  &  inviolabiliter  observari.  Ad  hec 
nos  R.  Berengarius,  Dei  gratia  comes  & 
marchio  Provincie  &  comes  Forchalque- 
rii,  consentientes  &  supponentes  nos  spe- 
cialiter  super  hoc  vobis,  domine  J.  Dei 
gratia  sancte  Arelatensis  ecclesie  archie- 
piscope,  dictas  treugas  recipimus  per  nos 
&  terras  &  homines  &  valitores  nostros  & 
omnes  illos,  qui  de  facto  vel  de  jure  sunt 
de  regimine  nostrorum  &  predictorum,  & 
per  terras  &  homines  eorumdem,  &  spe- 
cialiter  pro  venerabili  in  Christo  pâtre  Z. 
electo  Avinionensi  &  terra  sua  &  homini- 
bus  suis  &  consulibus,  comuni  &  univer- 
sitate  Avinionensi,  &  pro  priore  Sancti 
Saturnini-,  &  terris  &  hominibus  eorum- 
dem, &  pro  omnibus  illis,  qui  de  facto  vel 
de  jure  sunt  de  regimine  predictorum. 
Concedentes  &  promittentes  vobis  prefato 
domino  archiepiscopo,  &  per  sollempnem 
stipulationem  &  sub  obligatione  castro- 
rum &  hostagiorum  vobis  a  nobis  tradito- 
rum &  concessorum,  dictas  treugas  usque 
ad  dictum  terminum  pro  nobis  ik  pro  su- 
pradictis  omnibus  teneri  &  firmiter  obser- 
vari. Et  si  contingeret,  quod  Deus  avertat, 
dictas  treugas  per  igriorantiam  vel  aliter 
per  nos  vel  per  aliquem  vel  aliquos  do 
nostris  valitoribus  vel  honoribus  vel  aliis 
supradictis  frangi  vel  in  aliquo  inter- 
rumpi,  damus  &  concedimus  vobis  pre- 
fato domino  archiepiscopo  plenarinm  po- 
testatem  cognoscendi,  terminandi  &  diffi- 
niendi  &  emendam  vel  emendas  faciendi, 
ad  cognitionem  vestram  vel  illius  seu  illo- 
rum,  quem  vel  quos  ad  hoc  specialiter  mit- 
teretis,  juxta  consuetudinem  &  formam 
treugarum.  Et  dictam  treugam  vobis  nobili 
viro  Barralo,  domino  de  Baucio,  présent!  & 
recipienti  nomine  dicti  comitis  Tholosc, 
damus  secundum  formam  superius  nomi- 
natam.  Et  quod  ita  compleamus  &  atteu- 


An 
.243 


danuis,  &  compleri  &  attendi  faciamus  ab 
hominibus  &  terris  &  valitoribus  nostris 
&  omnibus  illis,  qui  de  facto  vel  de  jure 
sunt  de  regimine  nostro  &  predictorum, 
sicut  superius  dictum  est,  super  sancta  Dei 
Evangelia  a  nobis  corporaliter  manu  tacta 
juravimus.  Factum  fuit  hoc  in  domopeda- 
gii  de  Gernegua.  Testes  affuerunt  episco- 
pus  Regensis,  electus  Avinionensis,  prepo- 
situs  de  Barjolis,  prior  Sancti  Saturnini, 
Rossolinus  monachus  Sancti  Victoris  Mas- 
siliensis,  nobilis  vir  P,  Grossi,  Romeuus  de 
Villanova,  Albeta  de  Tharascone,  Hugo 
Fornerii  de  Sallono  &  Dalmatius  de  Roc- 
camaura  de  Belliquadro,  milites,  Poncius 
Salavesius  canonicus  Arelatensis,  Hugo  de 
Novis,  Hugo  Stacca  &  G.  Berengarius  no- 
tarii  de  Sallono.  —  Post  hec  autem  in- 
continent!, in  eodem  loco  &  cum  eisdem 
testibus,  idem  dominus  archiepiscopus  in- 
junxit  eidem  comiti  Provincie  in  virtute 
prestiti  juramenti,  ut  ipse  tam  milites 
quam  alios  armatos  suos,  quos  habet  pencs 
se  vel  pro  quibus  miserat,  exceptis  dun- 
taxat  sociis  &  obsidibus  suis,  a  se  non  di- 
ferat  separare  eosque  faciat  ad  propria 
remeare.  —  Post  hec  autem,  eodem  die  quo 
supra  &  in  presentia  &  testimonio  testium 
inferius  scriptorum,  nos  R.,  Dei  gratia  co- 
mes Tholose,  marchio  Provincie  predictus, 
consentientes  &  supponentes  nos  specia- 
liter super  hoc  vobis,  domine  J.  Dei  gratia 
sancte  Arelatensis  ecclesie  archiepiscopo, 
dictas  treugas  recipimus  per  nos  &  terras 
&  homines  &  valitores  nostros,  &c.  (.fere 
eisdem  quibus  supra  verbis.)  Et  dictam  treu- 
gam discretis  viris  preposito  de  Barjolis  &  Éd.orig, 
Albete  milili  de  Tharascone,  presenlibus  coi.42'7. 
&  recipientibus  nomine  dicti  comitis  Pro- 
vincie, damus  secundum  formam  superius 
annotatam.  Et  quod  ita  compleamus  &  at- 
tendamus  &  compleri  &  attendi  faciamus 
ab  hominibus,  terris  &  valitoribus  nostris 
&  omnibus  illis,  qui  de  facto  vel  de  jure 
sunt  de  regimine  nostro  &  predictorum, 
sicut  superius  dictum  est,  super  sancta  Dei 
Evangelia  a  nobis  corporaliter  manu  tacta 
juramus.  Factum  fuit  hoc  apud  Belliqua- 
drum,  in  domo  quondanj  Ferrandi.  Testes 
affuerunt  episcopus  Tholosanus,  Barra- 
lus  dominus  de  Baucio,  Rossolinus  mona- 
chus Sancti  Victoris  Massilieivsis,  Poncius 


\ 


An 

12^3 


1  127 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1128 


Salavesius  canonîcus  Arelatensis,  Hugo  de 
Novis,  Raimundus  de  Maasaiio  canonicus 
Carpentorateiisis,  Sycardus  Alanianni,  Poii- 
cius  Astoaudi  jurisperitus  de  Avinione, 
Hugo  Fornerius  de  Sallono,  Dalmatius  de 
Rocamaura  de  Belliquadro,  G.  Raimbau- 
dus  &  P.  Sentol  ejusdem  loci  milites, 
Hugo  Stacca  &  G.  Berengarius  notarii  de 
Sallono,  &  Eimericus  porterius  ejusdem 
comitis  Tholose.  Et  ego  Guillelmus  Lobe- 
rii,  publicus  notarius,  presens  omnibus 
supradictis  interfui,  qui  de  voluntate  ac 
speciali  mandate  tam  domini  archiepiscopi 
quam  dominorum  comitum  predictorum 
présentera  cartam  scripsi  signumque  meum 
apposui.  (Signum  notarii.') 

Ad  majorera  autem  rei  firmifatem  haben- 
dam,  nos  archiepiscopus  &  comités  pre- 
dicti  feciraus  hanc  cartam  sigillorum  nos- 
trorum  majorum  pendentium  munimine 
roborari.  Sciendum  est  autem,  quod  pres- 
tito  juramento  a  dicte  domino  comité 
Tholose,  incontinent!  eodem  loco  scilicet 
in  domo  quondam  Ferrandi,  &  presenti- 
bus  omnibus  testibus  proximo  positis  su- 
perius,  dictus  dominus  archiepiscopus  in- 
junxit  eidem  comiti  Tholose  in  virtute 
prestiti  juramenti,  ut  ipse  tam  milites 
quam  alios  armatos  suos,  quos  habet  pênes 
se  vel  pro  quibus  miserat,  exceptis  dun- 
taxat  sociis  &  obsidibus  suis,  a  se  non  dif- 
férât separare  eosque  faciat  ad  propria  re- 
meare.  Et  ego  dictus  Guillelmus  Loberii 
publicus  notarius  cum  dicto  domino  epi- 
scopo  Tholcsano  &  aliis  testibus  presens 
omnibus  hiis,  sicut  superius  proximo  con- 
tinentur,  interfui,  qui  de  voluntate  ac  spe- 
ciali mandate  tam  domini  archiepiscopi  & 
domini  comitis  Tholose  quam  domini  co- 
mitis Provincie  présentera  cartam  scripsi 
signumque  meum  iterum  apposui.  {Idem 
quod  supra  signum.) 

(Alia  manu.)  Et  ego  Guillelmus  Bencdic- 
tus,  publicus  tocius  jurisdictionis  predicti 
domini  archiepiscopi  notarius,  omnibus 
supradictis  piesens  testis  interfui,  &  ideo 
ad  majorera  rei  firniitatem  habendara,  man- 
date ejusdem  domini  archiepiscopi,  in  hac 
présent!  carta  signum  meum  apposui.  (Lo- 
cus  signi.) 

Et  ego  Huguo  Staqua,  publicus  notarius 
domini  archiepiscopi  supradicti  &  domini 


comitis  Provincie  in  comitatibus  Provincie 
&  Ferchalquerii,  omnibus  supradictis  pre- 
sens testis  interfui,  S:  ideo  ad  majorera  rei 
firmitatem  habendam,  mandate  ejusdem 
domini  archiepiscopi,  in  hac  presenti  carta 
signum  meum  apposui.  (Locus  signi.) 


An 


366. 


CCLVII 


Transaction  entre  l'abbé  &■  les  hahî- 
tans  de  Montolieu ,  touchant  la 
ruine  de  cette  ville  par  Trencavel' . 

PATEAT  universis  presentibus  8c  futurir, 
quod  orta  dissentione  &  controversia 
mota  inter  dominum  Ermengaudum,  Dei 
gratia  abbatem  &  convenfum  monasterii 
Montisolivi  ex  parte  una,  &  universilalem 
ejusdem  ville  ex  parte  altéra,  super  pluri- 
bus  dampnis  datis  &  diversis  injuriis  irro- 
gatis  ipsi  abbati  &  conventui,  ut  dicunt,  a 
Trencavelle  dicte  vicecomite  Biterris  & 
cemplicibus  suis,  inimicis  Ecclesie,  fidei 
atque  pacis  &  deraini  régis  Francorum, 
terapere  quo  terram  ipsius  domini  régis  in 
Narbonensi  &  Carcassensi  diocesibus  ausu 
temerarie  inimicabiliter  invadendo  &  usur- 
pando,  in  eisdem  castra  &  villas  plurimas, 
que  ad  ipsos  malitiose  divertebant,  cas- 
trura ,  villam  ac  monasterium  predictuni 
Montisolivi  culpa  inhabitantium ,  paucis 
exceptis,  eccuparunt.  Qui  quidem  Trenca- 
vellus  &  ceteri  inimici  Ecclesie,  fidei  atque 
pacis,  &  qui  cum  eo  erant,  appropriantes 
sibi  jura  ipsius  monasterii  cura  villa  jara- 
dicta,  turrim  domini  abbatis  &  domos 
quasdam  sitas  infra  ambitum  ipsius  monas- 
terii diruerunt,  fregeruntque  hostia  cete- 
rarum  demorum,  &  vasa  aliqua  cellarii 
asportarunt,  plura  utensilia  monacherum 
dissipantes.  Quamobrem,  précédente  tem- 
père, post  pauces  dies,  fugatis  inimicis 
predictis  de  terra  jaradicta  per  potcntiam 
domini  régis  &  succursum,  castrum  sepe- 
dictum  8c  villa  tota  Montisolivi,  ad  man- 
datum  domini    régis  predicti  8:   suorum, 

'  Archives  de  l'abbaye  de  Montolieu.  [Doat,  6p, 
f°  209.] 


An 
1243 

seplcm- 
Gic. 


An 

12^3 


1  129 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ii3o 


diruta  fuerunt  penitus  &  desfructa.  Post 
hec  autem,  modico  elapso  temporis  spatio, 
qiiando  R.  cornes  Tholose  8c  sui  fautores 
contra  sanctam  matrem  Ecclcsiam  atque 
dominum  regem  Francie  suum  calcaneum 


Éd.orig. 

t.  111: 
C0I.42S. 


cisdem  de  damiiis  &  injiirlîs,  quas  passi 
sunt  abbas  &  coiivenfus  a  supradictis  ini- 
micis  Ecclesie,  fidei  a(que  pacis,  pacera 
amicabilem  &  concordiam  de  utriusque 
partis  assensu   perpetuo  observandam  fe- 


erexerunt,  villam  Montisolivi  &  fere  to-  cerunt  de    omnibus   supradictis,  sub   hac 

tam  terram  domini  régis  in  istis  partibus  forma  :  videlicet  quod  dominus  abbas  8c 

occupantes,    abbatem    predictum   8c  con-  conventus   atque   eorum   singuli   reconci- 

ventum  ejusdem  monasterii   de  ipsa  villa  lient  ad  suam  bonam  gratiam  Se  amorem 

8c  de  omnibus  eorum  juribus  penitus  spo-  omnes,  tam  mares  quam  feminas,  8c  singu- 

liarunt,  asportantes   de   dicto   monasterio  los  de  universitate  Montisolivi,  solvantque 

bladum  8c  vinum  8:  alias  res,  que  ibidem  eis  8c  deffiniant  ac  condonent  omnes  in- 

reperte   fuerunt   non    in    modica  quanti-  jurias  8c  rancores,  quas  contra  ipsos  conce- 

tate.  Quas  injurias  8c  dampna  suprascripta  perant.  Pro  predictis  insuper  eis  restituant 

abbas  8c  conventus  jamdicti   ab   universi-  omnes  possessiones  8c  jura  in  ea  libertate 

tate  ville  predicte  sibi  resarciri  8c  emen-  &  jure  atque  statu,  in  quo  ea  habebant  Se 

dari  petebant.  E  contrario  universitas  res-  possidebant  tempore,  quo  Trencavellus  8c 

pondebat,  se  non  teneri  ad  emendam  ali-  complices   sui   predicti    castrum   8c  villam 

quam,    tanquam    non    culpabiles   domino  ac  monasterium  Montisolivi  temere  usur- 


abbati  8c  conventui  pro  predictis,  pro  eo 
quod  mûri  ville  diruti  fuerant  Si  destructi, 
non  culpa  ipsius  universitatis,  sed  de  man- 
dato  domini  abbatis  supradicti,  nec  etiam 
poterat  se  deffendere  tante  multitudini 
bellatorum,  que  tune  dicto  vicecomiti  ad- 
herebat.  Cum  ig  tur  super  hiis  de  pace 
inter  partes  8c  concordia  refformanda  per 


parunt,  anno  videlicet  Incarnationis  Do- 
mini M  ce  XL,  mense  augusti.  Item  concé- 
dant eis  8c  confirment  Se  heredibus  eorum 
in  perpetuum  omnes  libertates,  immunita- 
tes  8c  consuetudines  subscriptas,  tenendas 
8c  servandas  perpetuo  ab  eisdem,  domino 
abbate  videlicet  8c  conventu  8c  successori- 
bus  eorumdem,  prout  de  eisdem  consue- 


aliquas    personas    habiti    fuissent    divers!  tudinibus,  ipsis  ab  eodem  domino  abbate 

tractatus,  tandem  utraque  pars,  pari  vo-  8c  conventu  olim  concessis,  ante  terre  sub- 

luntate  8c  assensu,  omnia  suprascripta  uni-  versionem  jamdictam  utebantur  liberaliter 

versa  Se  singula  8c  omnes  questiones  seu  Se  gaudebant.  Universitas  autem  Montis- 

querelas,  que  ex  his  omnibus  hinc  inde  olivi  in  recompensationem  dampnorum  8c 

nasci  poterant,  commiserunt  arbitratui  8c  injuriarum   predictarum   8c  aliorum,  que 


ordinationi  voluntarie  G.  de  Altiniaco  sa- 
criste  prefati  monasterii.  Pétri  de  Mirmon 
militis  8c  vicarii  dicte  ville  Montisolivi, 
magistii  R.  de  Monteolivo  canonici  Sancti 
Pauli  Narbone,  Bernardi  de  Aragone,  Ber- 
nardi  Conderii,  Bernardi  Maurini  8c  Guil- 
lelmi  de  Gibello,  tenende  perpetuo  8c  ser- 
vande  sub  pena  ce  marcharum  argent!, 
solvenda  Se  prestanda  ab  illa  parte,  que 
ordinationi  vel  voluntati  ipsorum  parère 
noUet  vel  non  adquiescere.  Ipsi  vero,  ut 
viri  providi  8c  discret!,  auditis  petitioni- 
bus  8c  querelis,  a  parte  domini  abbatis  8c 


passi  sunt  abbas  Se  conventus  predictus  8c 
singuli  de  conventu  a  supradictis  inimicis 
Ecclesie,  fidei  atque  pacis,  8c  pro  gratia 
quam  obtinent  apud  ipsos  de  possessioni- 
bus  Se  juribus,  immunitatibus  Se  libertati- 
bus  ac  consuefudinibus,  ut  superius  est 
expressum ,  eidem  restitutis  Se  concessis, 
donet  ipsi  abbati  8c  conventui  vel  eorum 
successoribus  decem  Si  octo  milia  solid. 
Melgor.  persolvendos  a  proximo  venfuro 
festo  omnium  Sanctorum  usque  ad  sex 
annos  continue  completos,  quolibet  vi- 
delicet  anno   tria    millia   solid.    Melgor., 


conventus  propositis,  atque  responsioni-      prout    in    cartis    inde    factis    plenius   est 


bus  8e  deffensionibus  dicte  universitalis, 
summatim  Se  de  piano  factaque  inquisi- 
tione  diligent!  super  premissis  8c  ceteris 
questionibus  seu  querelis,  que  ab  utraque 
parte  fiebant,  cognita  etiam    veritate   ab 


expressum.  —  Igitur  nos  E.,  permissione 
divina  abbas  Montisolivi  predictus,  8e  nos 
conventus  ejusdem  loci,  videlicet  Rai- 
nuindus  Arnaldus  prior,  B"'  Euge  prior 
de  Amancianis,  Guillermus  de  Altiniaco, 


An 
1234 


An 
1343 


ii3i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ii32 


An 
1243 

18  mai. 


sacrista,  Ariialdus  Amelius  infirmarius, 
Guillermus  de  Caneto  camerarius,  Petrus 
Isarni  helemosinarius  [sequuntur  x  mona- 
chorum  nomîna),  per  nos  &  nostros  succes- 
sores  &  per  totiim  nostrum  coiiveutum 
presentem  &  futurum;  &  nos  ex  alia  parte 
Isarnus  de  Villario  (S-  xil  aVii),  per  nos  & 
per  totatn  luiiversitatem  Montisolivi  pre- 
sentem &  fiituram,  gratam  &  ratam  haben- 
tes  dictam  compositionem,  tanquam  factam 
de  nostra  voluntate  pariter  &  assensu,  ip- 
sam  laudamus,  &c.  (sequuntur  clausulae  in 
taïibus  soUtae).  Iste  sunt  libertates  &  con- 
suetudines,  quas  nos  E.,  Dei  permissione 
abbas,  &  conventns  supradictiis  olim  con- 
cessimus  &  donavimus  consulibus  &  toti 
imiversitati  ville  Montisolivi,  Si  easdem 
per  nos  &  per  nostros  successores,  siciit 
Jamdictum  est,  ipsis  perpétue  presentiali- 
ter  confirmamus. — Noverint  universi  ',  &c. 
Ut  autem  bec  omnia  suprascripta,  uni- 
versa  &  singula,  robiir  obtineant  perpétue 
firmitatis,  nos  E.,  Dei  permissione  abbas, 
&  conventus  monasterii  Montisolivi  supra- 
scripti,  per  nos  &  per  nostros  successores, 
&  nos  consules  ejusdem  ville,  videlicet 
(sequuntur  nomina),  per  nos  &  totam  uni- 
versitatem  ipsius  ville  presentem  &  futu- 
ram,  banc  cartam  sigillorum  nostrorum 
munimine  fecimus  roborari,  anno  Domini 
M'CCKL'lir,  mense  septembris,Lodovico 
rege  Francorum  régnante.  Et  ego  Rai- 
mundus  Arnaldus  Grut  banc  cartam  scripsi 
jussu  Bernardi  de  Villario  notarii  publici 
Montisolivi. 


367.  —  CCLVIII 

Extrait   de    quelques    actes   touchant 
Roger  IV,  comte  de  Foix^. 

\,  tN  Christi  nomine.  Notum  sit,  &c.  quod 

1  nos  Rogerius,  Dei  gratia  cornes  Fuxi, 

filius  quondam  Rogerii  Bernardi  &  uxoris 


'  Cf.  Gallla  Christiana,  t.  6,  Instrum.  c.  445 
à  447,  charte  de  coutume  de  novembre   I23r. 

'  Château  de  Foix,  caisse  21.  [Doat,  vol.  170, 
i"  i83.] 


ejus  Ermensendis  de  Casfrobono...  dona- 
mus  titulo  perfecte  donationis  inter  vivos 
Lupo  de  Fuxo  patruo  nostro  &  successo- 
ribus  ejus  ab  ipso  ortis  vel  orituris,  dum- 
modo  de  légitime  matrimonio  sint  nati, 
villam  que  dicitur  de  Ascho,  in  Savartesio 
positam,  cum  hominibus  &  feminabus, 
absque  omni  retinentia  nisi  istas,  quod 
ratione  istius  donationis  sit  nobis  fidclis 
homo  noster,  &  adjuvet  nos  bona  fidecon- 
tra  omnem  hominem,  &  det  nobis  bona 
consilia  secundum  suum  arbitrium,  &  nos- 
tra consilia  non  revelet  ad  dampnum  nos- 
trum, &  quod  non  possit  donum  istud 
alienare  aliquo  modo,  nisi  homini  vel  fe- 
mine  de  génère  suo,  ab  ipso  descendenti 
vel  a  descendenti  descendentibus,  de  légi- 
time matrimonio  procuratis,  &c.  Istud  si- 
quidem  donum  ego  Lupus  de  Fuxo  reci- 
pio  sub  predictis  omnibus  conventionibus, 
&  tactis  sacrosanctis  Evangeliis  corpo- 
raliter,  junctis  manibus,  facto  homagio 
prenominato,  comiti  juravi  supradictas 
conventiones  omni  tempore  vite  mee  me 
fideliter  observaturum  ,  &  statuo,  ut  qui- 
cumque  de  génère  meo  in  predictum  feu- 
dum  successerit,  similiter  faciat  homagium 
&  juret  supradictas  omnes  conventiones 
fideliter  observare  omni  tempore  vite  sue 
predicto  domino  comité  &  ejus  successo- 
ribus.  Actum  est  boc  XV  kalendas  junii, 
Ludovico  rege  Francorum  régnante,  anno 
ab  Incarnatione  Christi  M°  CC°XL°  111°. 
Rei  ejus  testes  sunt  dominus  Maurinus 
abbas  Sancti  Antonini,  &  magister  A.  de 
Campranhano  sacrista  ejusdem  loci,  Guil- 
lelmus  Bernardi  de  Astnava,  Bernardus 
de  Baranbano,  G.  de  Uginacho  &Arnaldus 
de  Milglos.  Raimundus  David,  publicus 
Appaniie  notarius,  cartam  istam  scripsit. 

II.  Noverint",  &c.,  quod  nos  Sicardus 
Alamanni,  tenentes  locum  domini  comi- 
tis  Tolosani,  constituimus  Berengarium 
de  Promillaco  vicarium  Tholose ,  ad  res- 
pondendum  &  emendandum,  si  necesse 
fuerit,  super  omnibus  querelis  &  singulis, 
quas  cornes  Fuxi  pro  se  vel  hominibus 
suis  facit  vel  faciet  de  domino  comité 
Tholosano  vel   de   hominibus    suis,  &  ad 

'  Château  de  Foix,  caisse  20.  [Doat,  vol.  170, 
f»  i85.] 


An 
1243 


iZd-oriff. 

t.  111!' 

col.  421J. 


An 
1243 

2  sep- 
tembre. 


An 
1243 


ii33 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Ii34 


An 
I  243 

8  sep- 
tembre. 


faciendas  &  promoveiidas  querelas,  quas 
dominus  cornes  vel  sui  faciunt  de  comité 
Fuxi  vel  suis,  dantes  plenitudineni  potes- 
tatis  eidem  Bereiigario,  quod  universa  & 
singula  ad  cognitionem  Hugonis  de  Arci- 
sio,  senescalli  Carcassone,  faciet  emendari. 
Et  quidquid  par  ipsum  factum  fuerit  vel 
cum  eodem  seiiescallo  ordinatum,  ratum 
habebimus  atque  gratum.  Item  ad  instan- 
tiam  senescalli  antedicti  faciemus  cessare 
milites  &  alios  homines  dicti  domini  co- 
mitis  Tholosani  ab  infestatione  &  malo 
Fuxi  comitis  &  suorum ,  usque  ad  redi- 
tum  Pétri  Martini  de  Castronovo  de  Fran- 
cia,  &  postea  quousque  idem  senescallus 


quocumque  abbas  &  consules  Appamie 
mandatent,  sub  potestate  eorumdem  ob- 
sides  devenirent,  dicta  omnia  comple- 
turi.  Et  predicti  consules  Sancti  Geroncii 
mandaveruut  &  juraverunt,  pro  se  &  pro 
universitate  ejusdem  ville,  predicta  omnia 
observare,  sic  tum ,  ut  predictus  comes 
Fuxi  ad  ejusdem  abbatis  &  consulum  Ap- 
pamie notitiam  &  voluntatem  damna  & 
malefacta,  de  quibus  Rogerius,  Dei  gratia 
comes  Paliarensis,  &  R.  Convenarum  fi- 
lius  ejus  rationabiliter  conqueri  poterant, 
teneatur  similifer  emendare.  Actum  est 
hoc  apud  Sanctum  Geroncium,  in  die 
nativitatis    béate    Marie,    aniio     Domini 


An 
1243 


nostras  super  hoc  reciperet  litteras  vel  M  ce  XL  m,  &c.  Testes  hujus  rei  sunt  R. 
nuntium  specialera.  Actum  anno  Domini  de  Luros  miles  &  G.  d'Agrément  miles  & 
MCCXLUI,  Il  die  mensis  septembris,  in      Bernardus  Caparacii  &  A.  de  Gaia  &  Pon- 


castro  Savarduni,  Et  ad  majorem  hujus  rei 
firmitatem,  présentes  litteras  sigilli  nostri 
fecimus  munimine  roborari. 

III.  Notum  sit,  &c.  quod  dominus  Roge- 
rius, Dei  gratia  comes  Paliareniii,  &  vene- 
rabilis  Rogerius  Convenarum,  filius  ejus- 
dem, compromitfunt  in  dominum  M.,  Dei 
gratia  abbatem  Appamie,  &  in  consules 
ejusdem,  eo  modo  quod  stabunt  conven- 
tioni  &  voluntati  eorumdem  super  damnis 
&  malefactis,  de  quibus  Rogerius,  Dei  gra- 
tia comes  Fuxi,  conqueri  poterat  de  eis. 
Et  hoc  dictus  comes  Palariensis  &  Rai- 
mundus  Convenarum  filius  ejus  firmiter 
mandaverunt,  &  tactis  sacrosanctis  Evan- 
geliispropriis  manibus  juraverunt  predicta 
damna  &  malefacta  emendare  &  restituer© 
ad  notitiam  &  voluntatem  domini  abbatis 
&  consulum,  &  dictas  treugas  iirmas  &  sta- 
biles  super  dicto  sacraiiiento  domino  co- 
miti  Fuxi  &  suis,  usque  dictum  compro- 
missum  sit  a  dicto  abbatc  &  consulibus 
expletum.  Et  dédit  hoc  complendum  ex 
parte  comitis  Paliarensis  &  Rogerii  Con- 
venarum filii  ejus,  dati  fidejussores  Adels 
Cuns  &  R.  d'Ustol  milites  &  B.  Ato  Sancti 
Geroncii  &  consules  Sancti  Geroncii,  G. 
Daumacii  scilicet,  &c.  qui  omnes  isti  jura- 
verunt &  mandaverunt,  quod  inducerent 
dictum  comitem  &  filium  ejus  Rogerium 
Convenarum,  prout  supradictum  est,  ad 
complendum.  Isti  etiam  juraverunt  omnes, 
quod  nisi  predicta  omnia  post  notitiam 
dicti   abbatis  &  consulum   complerentur, 


cius  Azemarii  &  R.  de  Vartinhola  milites, 
Se  Poncius  de  Benauges  canonicus,  &c. 


368.  —  ceux 

Procès-verbal  de  la  restitution  du 
château  de  Saverdun  au  comte  de 
Faix  ' . 


Noverint    universi 


e    Domini 
presentem    paginam    inspccturi,   quod 


IN  nomm 
présent! 
nos  Ugo  de  Arcisio,  senescallus  Carcas 
sone,  &  Raimundus  de  Canesuspenso,  mi- 
lites, litteras  domini  régis  Francie  recepi- 
mus  sub  hac  forma  : 

Lodovicus,  &c.  Notum  facimus,  quod  de 
consensu  Pétri  Martini,  procuratoris  di- 
lecti  &  fidelis  consanguinei  nostri  Ray- 
mundi  comitis  Tolose,  &  de  consensu  ma- 
gistri  Pétri  de  Monteregali,  procuratoris 
dilecti  &  fidelis  nostri  Rogerii  comitis 
Fuxi,  in  nostra  presentia  est  ordinatum, 
quod  dilecti  nostri  senescallus  noster Car- 
cassone &  Raimundus  de  Canesuspenso 
cognoscant  de  securitate  &  modo  securi- 
tatis,  quam  prisones,  quos  tenet  comes 
Fuxi,  ipsi  comiti  prestabunt  &  prestare 
debebunt,  ita  quod  cum  istis  duobus  assu- 

'  Cartulaire  de  l'abbaye  de  Lézat.  [Lat.  9180, 
p.  149  y°.] 


Éd.oriff. 

t.  m, 

C01.430. 


An 
1243 

II  dii- 
ccmbrc. 


An 
1243 

octobre. 


An 
1243 


ii35 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 1 


36 


metur  unus  de  istîs  tribu?,  Lupus  de  Fuxo 
&  Raimundus  de  Aniorto  [&]  Ysariius  de 
Faiiojovis,  ille  videlicet  quem  eliget  de 
istis  tribus  episcopus  Tholose  vel  Sicardus 
Alamanuus;  ita  quod  illud  ratum  &  fir- 
nium  habebitur  super  cognitione  &  modo 
securitatis  dicte,  quod  fiet  per  ipsos  très 
aut  duos  ipsorum,  servata  forma  que  divisa 
fuit  apud  Montemargi,  sicut  coiitinetur 
in  cedula  quani  habent  per  alphabetum 
divisam  procuratores  predicti.  Insuper 
prisones  debeut  persolvere  prisonagiuni 
suuni  comiti  Fuxi  iii  moneta  Melgori  vel 
Tholose,  secundum  quod  dicti  très  vel  duo 
ipsorum  dixerint  cognitores.  Preterea  vo- 
lumus  &  maiulamus,  quod  castrum  Savar- 
duni  ab  episcopo  Tholose  restituatur  co- 
miti Fuxi,  autequam  prisones  liberentur, 
in  tali  saizina,  in  qua  erat  comes  Fuxi  tem- 
pore  mote  guerre.  Quo  restituto,  statim 
quam  citius  poterunt,  securitates  predicte 
prestabuntur,  quibus  prestitis,  dicti  priso- 
nes liberabuntur.  Actum  apud  Melodu- 
num,  anno  Domini  ]\i°cc''XL°lir,  mense 
octobris. 

Item  recepimus  cedulam  predicte  forme 
divise  apud  Montemargi,  per  alfabetum 
divisam,  cujus  ténor  talis  est  : 

Nos  Rogerius,  comes  Fuxi,  promisimus 
corani  karissimo  domino  nostro  Ludovico, 
régi  Francie  illustrissime,  quod  delibera- 
bimus  prisones,  quos  captos  tcnemus,  hoc 
Kodo  scilicet  quod  nos  assumemus  quam 
cito  erimus  in  terra  nostra  duos  milites  ex 
parte  nostra,  &  dicti  prisiones  alios  duos 
milites  ex  parte  sua  assument,  &  ipsi 
prisiones  facient  nos  securos  ad  cognitio- 
nem  dictorum  IIII"',  de  hoc  quod  nobis 
aut  abbati  &  monasterio  Lesatensi  aut 
valitoribus  nostris  guerram  non  facient 
nec  infèrent  ulla  dampna.  Concedimus 
autem  &  volumus,  quod  si  dicti  prisones 
velint  petere  jus  de  bastidiis,  quod  possint 
illud  libère  petere,  ibi  ubi  debebunt,  non 
faciendo  guerram  nec  malum  nobis  aut 
dicte  abbati  &  monasterio  Lesatensi  aut 
valitoribus  nostris.  Si  vero  dicti  un"'  mi- 
lites de  securitate  vel  modo  securitatis 
erunt  discordes,  dominus  rex  posuit  8c  de- 
putavit  Ugonem  de  Arsisiis  senescallum 
Carcassone  &  Amarricum  de  Limos  mili- 
tes, ad  quorum  cognitionem  dicti  prisones 


securifatem  nobis  facient  antedictam,  & 
nos  per  illam  securitatem  dictes  prisones 
liberare  debemus,  ita  tamen  quod  comes 
Tholose  débet  deliberare  Sicardum  Ugo- 
nem de  Durfort  &  alios  prisones  de  Fan- 
jaus  &  de  Laurac,  &  restituere  eis  terras 
&  possessiones  eorum,  ita  etiam  quod  pri- 
sones ques  nos  tenemus  debent  solvcrc, 
quando  liberabuntur,  prisonagium  suum 
&  sumptus,  quos  in  prisonia  fecerunt,  ita 
quod  dicti  prisones  nostri  rémittent  nc- 
bis  &  dictis  abbati  &  monasterio  Lesatensi 
&  valitoribus  nostris  rancorem  suum  & 
dampna,  que  occasiene  sue  prisionis  sus- 
tinuerunt  &  occasiene  istius  guerre,  8i 
etiam  quod  redibunt  ad  homagium  nos- 
trum  in  eo  statu,  in  quo  erant  antequam 
guerra  ista  ultima  moveretur  inter  domi- 
num  regem  predictum  &  comitem  Tholo- 
sanum. 

Igitur  dato  nobis,  secundum  formam 
predictam,  Lupo  de  Fuxo  pro  tercio,  ad 
electienem  Berfrandi  fratris  comitis  Tho- 
lose, procuratoris  Sicardi  Alamanni  te- 
nentis  locum  ejusdem  comitis  Tholose, 
&  G.  Isarni  tenentis  in  hac  parte  locum 
episcepi  Tholosani,  nobili  vire  R.  co- 
miti Fuxi  &  procuratoribus  antedictis  apud 
Savardunum  diem  assignavimus,  ad  exe- 
quendum  premissa.  Ad  quem  lecum  conve- 
nientes,  Bertrandus  predictus  literas  nobis 
exibuit  in  hune  medum  ; 

Rarissime  domino  sue  Bertrando,  fralri 
domini  comitis  Tholose,  Sicardus  Ala- 
manni salutem  &  sinceram  dilectionem. 
Volumus  &  ex  parte  dicti  domini  comitis 
vobis  mandamus,  quatinus  dominos,  mili- 
tes, censules,  barrianes  &  alios  homincs 
Savarduni  a  vinculo  juramenti,  quod  dicte 
domino  comiti  prestiterunt  a  tempore 
guerre  ultime  iuchoate  inter  dominum 
regem  Francie  ex  una  parte  &  dominum 
comitem  supradictum  ex  altéra,  ex  parte 
dicti  domini  comitis  &  nostra  absolvatis, 
&  in  presencia  senescalli  Carcassone  & 
Raimundi  de  Canesuspenso  a  predicti  vin- 
culo juramenti  quitos  8f.  libères  dicatis 
&  nuncietis.  In  cujus  rei  testimenium, 
présentes  litteras  sigillé  nostro  fecimus 
cemuniri.  Datum  Tholose,  anno  Domini 
M  ce  XL  m,  [kal.]  julii. 

Item    idem   Bertrandus   litteras  comitis 


An 
1243 


An 
I  243 

I" 

juillet. 


An 
1243 


L'J.oiig. 

t.  111, 
C0I.4JI. 


1  187 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Il 


38 


ccmbre. 


An 
1243 

I  !  dé- 
cembre. 


Tholose  predicti  nobis  exhibuit  iii  bac 
forma  : 

R.  Dei  gratia  comes  Tholose,  marcbio 
Provincie,  universis  senescallis  &  bajiilis 
suis  &  universis  aliis,  in  Tholosano,  Albi- 
gensi,  Rutinensi,  Caturcensi  &  Agenuensi 
constitutis,  présentes  litteras  inspecturis, 
salutem  &  dilectionem.  Noverit  universi- 
tas  vestra,  quod  nos  dilectum  &  fidelem 
nostrum  Sicardum  Alamannum  in  tota  terra 
nostra  dimittimus  loco  nostri.  Unde  uni- 
versitatem  vestram  rogamus,  vobis  man- 
dantes, quatinus  eidem  Sicardo  credatis 
&  hobediatis  in  omnibus  &  per  omnia, 
tanquam  nobis,  scientes  quod  quicquid 
cum  eo  feceriiis  &  ipse  vobiscum,  ratum 
habebimus  atque  gratuni.  In  cujus  rei 
tcstimonium ,  présentes  litteras  fecimus 
sigilli  nostri  munimine  roborari.  Datum 
apud  Montemalbaniim,  V  kalendas  janua- 
rii,  anno  Domini  m-cC  Xi."ir. 

Ex  quarum  auctoritate  litterarum,  pre- 
fatus  Bertrandus  juramentum  seu  jura- 
monta  omnia,  que  dictus  comes  Tholose  a 
tempore  ultimo  mote  guerre  inter  ipsum 
&dominum  regem  Francie  receperat  a  do- 
minis,  consulibus,  militibus  &  hominibus 
Savarduni,  relaxavit  &  eos  inde  absolvit, 
&  litteras  suas  tradidit  in  hune  modum  : 

Noverint,  &c.  quod  nos  Bertrandus,  fra- 
ter  domini  R.  comifis  Tholose,  remittimus 
8c  relaxamus,  de  mandato  spécial!  Sicardi 
Alamanni,  tcnentis  locum  domini  comitis 
Tholose,  vobis  dominis,  militibus  &  aliis 
hominibus  castri  Savarduni,  juramentum 
seu  juramenta,  que  fecistis  domino  R. 
comiti  Tholose  tempore  guerre  ultimo 
mote  inter  dominum  regcni  Francie  & 
eundem  comitem  Tholose.  Et  hoc  facimus 
in  presentia  Ugonis  de  Arcis,  senescalli 
Carcassone  &  Raimundi  de  Canesuspenso 
&  quamplurium  aliorum.  In  cujus  rei  tes- 
timonium,  présentes  litteras  nostri  sigilli 
munimine  roboramus.  Actum  anno  Domini 
M'CC'XL"!!!",  feria  VI^  post  festum  sancti 
Nicholai. 

PretereaGuilIelmus  Isarni,  locum  tenens 
in  hac  parte  domini  episcopi  Tholose,  lit- 
teras nobis  exhibuit  ejusdem  episcopi  sub 
hac  forma  : 


suo,  salutem  in  Domino.  Mandamus  vobis 
firmiter  &  districte,  quatinus  castrum  Sa- 
varduni vice  nostra  nobili  viro  R.  comiti 
Fuxi  restituatis  secundum  formam  &  teno- 
rem  litterarum  illarum,  quas  vobis  tradi- 
dimus,  domini  régis  Francie,  &  etiam  se- 
cundum formam  &  tenorem  quarumdam 
aliarum  litterarum  ejusdem  domini  régis, 
quas  modo  P.  Martini  de  novo  de  Francia 
aportavit,  dictam  restitucionem  faciatis. 
Datum  apud  Montemalbanum ,  VIII  kal. 
novembris,  anno  Domini  M°CC°XL°m''. 

Item  idem  G.  Isarni  litteras  domini 
régis  Francie  nobis  exhibuit  sub  hac 
forma  : 

Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo  epi- 
scopo  Tholosano,  salutem  8c  dilectionem. 
Mandamus  vobis,  quatinus  castrum  Savar- 
duni cum  pertinenciis,  que  in  manu  vestra 
tenetis,  dilecto  S:  fideli  nostro  R.  comiti 
Fiixensi  restituatis  8c  deliberetis  in  ea 
saisina,  in  qua  dictus  comes  ea  tenebat 
proximo  antequam  ista  guerra  ultima  mota 
esset,  ita  etiam  quod  dilectus  consangui- 
neus  &  fidelis  noster  R.  comes  Tholose 
militibus  8c  hominibus  dicti  castri  jura- 
menta remittat,  que  receperat  ab  eisdem. 
Actum  apud  Montemargi,  anno  Domini 
WCCXI-'II",  mense  januarii.       , 

Ex  quarum  auctoritate  litterarum,  pre- 
dictus  G.  Isarni  fecit  restitucionem  castri 
Savarduni  8c  pertinencium  ejus  comiti 
Fuxi,  8c  litteras  suas  inde  tradidit  in  hune 
modum  : 

Noverint,  8cc.  quod  ego  G.  Isarni,  gé- 
rons vices  domini  R.  Dei  gratia  episcopi 
Tolose,  restitue  vobis  domino  R.  comiti 
Fuxi  saisinam  castri  Savarduni,  in  qua 
eratis  tempore  ultimo  mote  guerre,  juxta 
mandatum  domini  episcopi  mihi  factum  Se 
secundum  formam  litterarum  domini  régis 
Francorum  antedicto  episcopo  directarum. 
Hanc  autem  restitutionem  vobis  facio  in 
presencia  domini  Ugonis  de  Arcisio,  se- 
nescalli Carcassone,  8c  Raimundi  de  Cane- 
suspenso, 8c  dominorum,  militum  8c  homi- 
num  Savarduni  8c  quamplurium  aliorum, 
8c  trado  vobis  transcriptum  litterarum, 
quas  super  hoc  mihi  dominus  episcopus 
fecit.  In  cujus  rei  testimonium  présentes 


An 
1 243 


An 
.243 

janvier. 


An 
1243 

M  âi- 
coaibrc. 


R.  permissione  divina  Tholosanus  epl-      litteras  duxi  mei   sigilli   munimine  robo- 
icopus,  dilecto  in  Christo  G.  Isarni  bajulo      randas.  Actum  est  hoc  apud  Savardunum, 


An 
1243 


II 


39 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


î  140 


anno   Domini   m''cc°XL''iii",   die   veneris 
post  festum  sancti  Nicholai. 

Predictus  igitur  cornes  Fuxi,  saisinam 
castri  Savarduni  recipiens,  dixit  castriim 
predictum  cum  pertinenciis  suis  se  reci- 
É^-orig-  père  siib  homagio  &  fidelitate  domini  régis 
coi. 432.  Fraiicie,  cujus  erat  pro  ipso  castre  &  alils, 
que  olim  tenebat  a  comité  Tholosano, 
ligius  homo.  Item  protestatus  est,  quod  si 
aliquis  esset  defectus  in  restitutioiie  pre- 
dicta,  propter  absenciam  comitis  &  epi- 
scopi  Tholosani  predictorum  vel  alio 
modo,  quod  illud  totum  supleretur  ab 
eisdem  &  supleri  faceret  dominus  rex 
predictus.  Quibus  igitur  predictis  sic  per- 
actis,  nos  Ugo  de  Arcisio,  senescallus  Car- 
cassone,  &  R.  de  Canesuspenso  &  Lupus 
de  Fuxo,  super  securitatibus  prestandis  a 
prisonibus  sic  duximus  statuendum.  Quod 
A.  de  Marcafaba  major,  juramento  corpo- 
raliter  prestito,  promittat  quod  non  damp- 
nificet  comitem  Fuxi  nec  abbatem  nec 
monasterium  Lesatense  nec  eorum  vali- 
tores,  &  quod  remittat  eis  iram  &  ranco- 
rem  omnem,  contractos  propter  guerram 
ultimo  ceptam  inter  dominum  regem  Fran- 
cie  &  comitem  Tholose  &  etiam  propter 
captionem;  &  quod  idem  A.  redeat  ad  ho- 
magium  comitis  Fuxensis,  sicuti  erat  ante 
predictam  guerram.  Et  si  querimoniam  fa- 
ciet  de  bastidiis  vel  rébus  aliis,  faciet  sine 
aliqua  guerra,  prosequendo  jus  suum  ubi 
debebit,  justitia  sua  dante.  Insuper  statui- 
mus,  quod  si  idem  A.  lederet  vel  malum 
faceret  comiti  Fuxi  vel  abbati  aut  monas- 
terio  Lesatensi  vel  valitoribus  eorum,  & 
îufra  XL  dies  cognitione  abbatis  Sancti 
Antonini  Apamiensis  &  Lupi  de  Fuxo, 
utriusque  vel  unius,  si  alter  noluerit  vel 
non  potuerit  interesse,  non  emendaverit, 
idem  A.  &  uxor  ejus  Comdors  &  Poncius 
de  Villamuro  &  R.  G.  filii  eorum,  donent 
&  concédant  comiti  Fuxi,  ut  sua  auctori- 
tate  possit  occupare  omnia  feuda,  que  ha- 
bent  vel  habituri  sunt  in  toto  comitatu 
Fuxi  &  dominio  ejus,  &  tamdiu  tenere, 
donec  malum  illatum  &  dampna  consecuta 
inde  sint  plenarie  restituta.  Item  statui- 
mus,  ut  idem  A.  prestet  fidejussores  Lu- 
pum  de  Fuxo,  Guilabertum  de  Montealto, 
Sicardum  de  Montealto,  G.  B.  de  Astnava, 
Rogerium   de  Terciaco  &  Ademarium   de 


Terciaco,  quod  omnia  supradicta  tenere 
facient  &  observare  predicto  A.  Et  insu- 
per predicli  fidejussores  jurent,  quod  si 
A.  predictus  ea  que  supradicta  sunt  non 
observaret  in  totum  vel  in  parte,  predicti 
fidejussores  veri  &  fidèles  adjutores  erunt 
comiti  Fuxi  contra  A.  supradictum.  Item 
statuimus  quod  Raimundus  G.,  filius  dicti 
A.  juret,  quod  non  dampnificet  comitem 
Fuxi  vel  abbatem  aut  monasterium  Lesa- 
tense vel  valitores  suos  &  quod  similiter 
dimittat  omnem  iram  &  rancorem,  eisdem 
modis  quibus  pater  promisit  supradictus. 
Prêter  hoc  statuimus  quod  A.  de  Marca- 
faba &  G.  Ato,  filii  domine  Honoris,  ju- 
rent &  promittant  eisdem  modis  &  con- 
ventionibus  penitus,  quibus  avunculus 
eorum  A.  de  Marcafaba  major  supra  pro- 
misit comiti  Fuxi,  hoc  apposito  addifa- 
mento,  ut  unus  istorum  fratrum  pro  alio 
fidejubeat  vicissim  de  omnibus  supradictis 
observandis,  &  donent  fidejussores  domi- 
nam  Honors  &  B.  de  Bellomonte  fratrem 
eorum  sub  hoc  modo,  quod  si  A.  predictus 
vel  G.  Ato  frater  ejus  predicta  non  obser- 
varent,  idem  comes  pcsset  occupare  omnia 
feuda,  que  habent  in  dominio  &  comitatu 
SUD,  &  tenere  sicuti  superius  est  ordina- 
tum  de  feudis  A.  de  Marcafaba  patrui  eo- 
rumdem.  Et  hoc  jurent  predicti  fidejus- 
sores, videlicet  domina  Honors  &  B.  de 
Bellomonte,  quod  observabunt  &  facient 
observare  ea,  que  sunt  superius  ordinata. 
Item  statuimus  quod  A.  de  Marcafaba, 
filius  quondam  G.  B.  de  Marcafava,  juret 
eisdem  modis  &  conventionibus  comiti 
Fuxi,  quibus  A.  supradictus  patruus  suus 
juravit  pro  se  servare  supradicta,  hoc 
excepte  quod  non  prestet  fidejussores, 
quos  ipse  dictus  A.  major  prestitlt,  sed 
partem  suam  castri  de  Durbanno  ponat  in 
saisina  comitis  Fuxi,  si  contra  predicta 
veniret,  si  non  emendaret  infra  XL  dies, 
ut  supradictum  est,  &  absolvat  Lupum 
Fuxi  &  G.  B.  de  Astnava  ab  omni  jure  8t 
obligatione  parieriorum,  &  det  eos  fide- 
jussores comiti  Fuxi,  quod  porcionem 
suam  predicti  castri  facient  tenere  comiti 
Fuxi,  donec  dampnum  illatum  sit  emen- 
datum,  sicut  est  superius  de  A.  de  Marca- 
faba majori  ordinatum.  Preterea  sciendura 
est   quod   potestas,    que   data   est   comiti 


An 

12^3 


An 

12^3 


Éd.orig. 

t.  III. 
col.  433. 


1141  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1142 

P'uxi  in  occupandis  fendis,  si  non  obser-  dicta  feuda  &  tenere  sicut  superius  decla- 

vatum  fuerit,  quod   superius  est  promis-  ratur.  Idem  potest  facere  abbas  Lesatensis 

sum,   eadem  data  est  abbati   Lesatensi  in  de  suis  feudis.  De  prisonagiis  vero  &  sump- 

feudis  ab  ipso  habitis,  donec  de  maleficiis,  tibus,  retinemus   adhuc    cognitionem  fa- 

sicut  supradicfum  est,  eidem  fuerit  satis-  ciendam,  sicut  justum  visum  nobis  fuerit 

factum.  De  absolutione  autem  castlarii  de  e.xpedlre.   Ut  autem  hujus  rei  geste  fides 

Aura  ita  statuimus,  ut  juret  quod  malum  plenior    habeatur,    predicta    omnia    Ber- 

non  faciet  vel  dampnificet  comitem  Fuxi  nardo  Baiardi  comisimus  conscribenda,  & 

nec  abbatem  seu  monasterium  Lesatense,  sigilla  nostra  nos  Ugo  de  Arcisio,  senescal- 

&  si   contra  venerit  &   non   emendaverit  lus  Carcassone,  &  R.  de  Canesuspenso  & 

cognitione   abbatis   Apamiarum    infra    XL  Lupus  de  Fuxo   predicti  présent!   pagine 

dies,   promittet   se    daturum   comiti    Fuxi  duximus  appendenda.  Hujus  rei  sunt  tes- 

M.M  sol.  Melg.,  &  de  hoc  prestetfidejusso-  tes   B.  de  Astnava,    R.  de  Montlaur,   R. 

res  Lupum  de  Fuxo  &  G.  B.  de  Astnava  &  [de]   Durfort,    R.    Sanz,    magister  A.    de 

uterque  fidejussionis  in  solidum  teneatur.  Campranhano,   frater  Sancius   capellaïuis 

De  Ar.  Saquet  ita  statuimus,  quod  prêter  domini    comitis    Fuxi,    R.   de    Quanteno. 

juramentum    in   omnibus   sicut   castlarius  Bernadus  Baiardi  publicus  notarius  Tha- 

supradictus &    det  fidejussores   B.  de  rasconi  hoc  scripsit.  Actum  fuit  anno  Do- 

Durfort    &    Guilabertum    de    Podio   Au-  mini   m°cc"xl"III,  feria   VI   post   festum 

rioli  &  Raimundum   de  Bordis De  sancti  Nicholai,  mense  decembris. 

Raimundo  Garsie  de  Marcafaba  ita  statui- 
mus   &  det  fidejussores  B.  de  Bello- 

monte,  Sicardum  de  Maornaco  &  Fabrum 

de  Maornaco De  Donato  de  Sanctis  36q.  CCLX 

ita  statuimus &  det  fidejussores  utrum- 

ciue  in  Solidum  A.  de  Marcafaba  de  Dur-  t„  _^„,  1^^^„^„*  iry  „^^^„  1^  ,.,.,♦., 

,'  „   ,,  ,    ,,  ,,.,        „     .       ,,  Le  pape  Innocent  ly  casse  La  sentence 

banno  &  Ugonem  de  Vallibus.  De  Arnaldo  1,  .        .         ,         ,  , 

,^     ,     ..      .     .      .     •.      .  .  •„  o  d  excommunication   lancée  par   les 

G.   de   Montecireno   ita   statuimus &  ' 

det  fidejussorem  B.  Amelium  de  Paleriis,  Inquisiteurs     contre     le     comte    de 
&  si  ipsum  non  posset  dare,  ponat  alium  Toulouse  '. 
ydoneum  loco  sui.  De  Jordano  de  Maor- 
naco   &   det   fidejussorem    R.  de  tnnocentius  servus  servorum   Dei,  di- 

Aniorto.  De  G.  de  Castanacho &  det  1  lecto  filio  nobili  viro  R.  comiti  Tholo- 

fidejussores  omnes  suos  parierios  de  Cas-  sanosalutem&apostolicambenedictionem. 

tanacho  &  uterque  in   solidum    teneatur.  Cum  nuper  te  reconciliatum   Ecclesie   in 

De  P.  de  Maornaco &  det  fidejussorem  plenitudinem    gratie    Apostolice    sedis   & 

abbatem  Lesatensem.  De  Isarno  de  Sancto  nostre  duxerimus  admittendum,  nobilitali 

Victorio &  det  fidejussores  ad  cogni-  ac  devotioni    tue   libenter   annuimus,   & 

tionem  abbatis  Apamiarum.  De  Ugone  de  tibi ,   quem   honorare  ac  prosequi  prero- 

Montearagone &   det    fidejussores  gativa    favoris    proponimiis,   in    hiis   que 

utrumque  in  solidum  P.de  Vilamuro,Gui-  digne  deposcis,   nos  favorabiles  quantum 

labertum   de   Montealto  &  Rogerium    de  cum  Deo  possumus  exhibemus.  In  nostra 

Terciaco.  De  Guillelmo  Amelii &  det  siquidem   proposuisti   presentia  constitu- 

fidejussores  B.  de  Durforti  &  Guilabertum  tus,  quod  cum  fratres  Ferrarius  &  G.  Ra- 
de Podio  Aurioli Item  statuimus,  quod  mundi  ordinis  Predicatorum,  inquisitores 

principales  persone  &  fidejussores  per  suos  contra    hereticos    authoritate    Apostolica 

judices  sive  per  judicem  nominatos  primo  deputati,   aliquorum   forsitan  suggestione 

moneantur  ad  emendandum  dampna  supc-  malivola  circumventi,  dum  te  circa  quos- 

rius  nominata  comiti  Fuxi,  antequam  bona  dam  hereticos  puniendos  negligentem  ar- 
ipsorum  occupentur.  Et  si  post  amonitio- 

nem  infra  XL  dies  non  emendaverint  comiti  .  Manuscrits  de  Coliert,  n.  1067.  [Latin  6009, 

Fuxi,  elapsis  XL  diebus,  potest  occupare  pp.  j-jz  à  575.] 


An 
1243 


An 
1243 


An 
1 24J 


1143 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1144 


guerent,  fautorem,  defensorem  ac  recepta- 
torem  hereticorum  de  injiista  interpreta- 
tione  notarint,  ac  propter  hoc  in  te  post 
appellationem  ad  sedem  Apostolicam  légi- 
time interjectam  excommunicationis  sen- 
tentiam  de  facto  duxerint  promulgandam  ; 
nos  eandem  sententiam,  licet  eani  ex  eau- 
sis  legitimis  niiUam  assereres,  relaxari  per 
veiierabilem  fratreni  nostrum  Barrensem 
archiepiscopum  faceremus  ad  cautelam. 
Ne  vero  ex  iis  aliquid  tibi  detractiouis  ab 
emulis  impingi  valeat  in  futurum,  humi- 
liter  supplicasti ,  ut  predictas  interpreta- 
tiones  &  sententiam,  quatinus  processere 
de  facto,  eatenus  revocare  de  paterna  sol- 
licitudine  curaremus.  Nos  igitur  honori 
tuo,  saluti  atque  famé  consulere  cupien- 
tes,  quem  filium  reputamus  catholicum  & 
fidelem,  tam  predictam  interpretationem 
quam  sententiam  &  quicquid  secutum  est 
ex  eis,  de  fiatrum  nostrorum  consilio, 
aucthoritate  presentium  revocamus,  de- 
cernentes,  quod  sententia  &  interpretatio 
predicte  pro  nuUis  in  posterum  habean- 
tur,  eadem  aucthoritate  omnem  infamiam, 
si  qua  ex  premissis  orta  est,  penitus  abo- 
lentes,  ita  quod  nullum  tibi  aut  heredi- 
bus  tuis  possit  in  posterum  hac  occasione 
prejudicium  generari,  ac  nihilominus  sta- 
tuentes,  ut  si  quid  contra  hoc  a  quoquam 

^t'îil^'  at'eritatum  fuerit,  nullius  penitus  sit  mo- 

C01.434.   menti. 

Ténor  autem  predicte  interpretationis 
ac  sententie  talis  est  : 

In  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
amen.  Sit  cunctis  presentibus  manifestum 
indubitatumque  futuris,  quod  nos  fratres 
Ferrarius  &  G.  Ramundi,  ordinis  Predi- 
catorum,  inquisitores  heretice  pravitatis 
in  Narbonensi,  Biterrensi,  Carcassonensi, 
Ruthenensi,  Albigensi,  Elnensi  diocesibus 
auctoritate  Apostolica  constituti,  habito 
diligenti   consilio    &  tractatu,   &  specia 


régis  Francie  &  aliorum  quosdam  alios, 
tjui  ad  terram  dicti  ccmitis  fugientes  ibi- 
dem publiée  receptantur  &  condemnati  in 
terra  ejusdem  ibidem  publiée  commoran- 
tur,  bonis  eorum  per  supradictum  comitem 
minime  occupatis.  Propter  quod  ammo- 
nuimus  diligenter  ac  légitime  comitem  su- 
pradictum, ut  bonis  eorum  occupatis  de 
supradictis  hereticis  condemnatis  purga- 
ret  légitime  terram  suam  &  de  ipsis  face- 
ret  quod  deberet,  quod  supradictus  cornes 
facere  non  curavit,  sed  fuit  &  est  in  peri- 
culum  anime  sue  &  contemptum  Ecclesie 
&  magnum  catholicorum  scandalum  in  hoc 
valde  negligens  ac  remisfus,  quod  etiam 
facere  tenebatur  proprio  juramento.  Cuni 
igitur  negligens,  cum  possit  perturbare 
perversos,  nihil  aliud  sit  quam  fovere,  nec 
caret  scrupulo  societatis  occulte,  qui  ma- 
nifeste facinori  defuit  obviare,  nos  fratres 
F.  &  G.  supradicti  inquisitores,  recjuisito 
&  habito  consilio  quamplurium  archiepi- 
scoporum  &  episcoporum,  aliorum  pre- 
latorum  necnon  &  aliorum  prudentium 
virorum,  supradictum  R.  comitem  Tho- 
lose  excommunicamus  &  anathematisa- 
mus,  tanquam  fautorem,  defensorem  & 
receptatorem  hereticorum,  tradentes  cor- 
pus ejus  Sathane  in  inferitum  carnis,  ut 
spiritus  ejus  salvus  sit  in  die  Domini  Dei 
nostri  Jesu  Christi.  Lata  fuit  hec  senten- 
tia.  (Caetera  desunt  in  codice.) 


870, 

Lettre   des   consuls   de    Toulouse 
aux  consuls  d'Agen', 

/'->ONSULES    urbis  Tholose    &    suburbii. 


An 

1243 


dilectis  suis  viris  providis  &  discretis 
liter  requisito  &  habito  consilio  reveren-      consulibus  Agenni,  salutem  &  amoris  per- 


dorum  patrum  P.,  Dei  gratis  Narbonensis 
archiepiscopi,  &  D.  eadem  episcopi  Al- 
biensis,  &  aliorum  prelatorum,  necnon  & 
aliorum  prudentium  virorum,  per  senten- 
tiam diffinitivam,  meritis  suis  exigentibus, 
condempnavimus  multos  milites  &  alios 
homines  in  terra  nobilis  viri  R.  comitis 
Tholosaai,  tanquam  hereticos,  &  in  terra 


petui  firmitatem.  Litteras  dilectionis  ves- 
tre  recepimus,  continentes  quod  super 
causa,  que  vertebatur  inter  P.  Peitavinum 
&  Stephanum  fratrem  ejus  ex  una  parte, 

'  Archives  municipales  d'Agen,  BB,  14;  Original 
jadis  scellé.  —  Magen  &Tholin,  Chartes  d'Agen^ 
t.  I,  pp.  56,  57,  n,  XL. 


An 

1244 

II  mars. 


An 
1244 


II45 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


II 46 


&  Stephanum  Pictavinum  filium  W'^  de  Vi- 
neis  ex  altéra,  super  quadam  domo  quam 
dictus  Stephaims  eisdem  frafribus  petebat, 
vobis  consilium  prestaremus.  Unde  nos, 
voleiUes  vobis  iii  omnibus  hobedire  &  dare 
pro  posse  nostro  consilium  &  juvamen, 
visis  actis  &  diligenter  inspeclis,  habito 
insuper  prudentiura  virorum  consilio,  di- 
cimus  consulendo  quod  dictus  Stephanus 
Pictavinus,  filius  W',  non  potest  nec  débet 
habere  predictam  domum,  quam  dictis  fra- 
tribus  petebat,  nisi  primo  persolverit  eis 
centum  libras  Morlanenses,  quas  pater 
ejus  dictis  fratribus  super  dictam  domum 
dederat,  sicut  in  cartis  doni  !k  ordinis,  ab 
ipso  Stephano  Pictavino  qui  fuit  eisdem 
fratribus  concessis,  plenius  continetur.  Et 
si  talis  casus  coram  nobis  accidisset,  nos 
predictas  centum  libras  primo  dictis  fiatri- 
bus   persolvere  faceremus.  Datum  Tolose, 


lutus.  In  cujus  rei  testimonium,  présentes 
literas  sigilli  nostri  munimine  roboratas 
eidem  comiti  duximus  coiicedendas.  Da- 
tum Narbone,  anno  Domini  M''CC°XL°III, 
II  idus  marcii. 


372.  —  CCLXII. 

Hommage    de    Guy   de   Séverac    à 
Vévêque  de  Mende  '. 

INCARNATIONIS  domiiiice  anno  ]\ICCXLIV, 
iudictione  II,  Ludovico  rege,  S.  Mima- 
tensi  episcopo,ill  idus  maii.  Notum  sit,  &c. 
quod  ego  Guido  de  Severiaco,  filius  domini 
de    Caslaron    &   comitisse    quondam    Ru 


An 
1244 


Éd.orîff. 

t.  m, 

col.  4:15 


M   CCXLIII". 


thene,  non  deceptus,  &c.  recipio  in  feu- 
XI    die    introitus    marcii,    anno    Domini      dum  a  vobis  domino  S,,  Dei  gratia  episcopo 

Mimatensi,  &  a  successoribus  vestris,  cas- 
trum  de  Leberac  &  de  Doalon,  pro  parte 
mea,  &  forciam  dels  Roces  &  omnes  alias 
fortias  &  munitiones,  si  quas  quandocum- 
que  in  futurum  ego  vel  successores  mai 
edificabimus,  vel  aliter  adquiremus  infra 
diocesim  Mimatenseni,  &c.  Preterea  si 
pro  pace  vel  guerra  quam  haberetis,  ali- 
quod  de  dictis  castris  seu  fortiis  vobis  vel 


371.  —  CCLXI 

Absolution  du  comte  de  Toulouse  de 
son  excommunication  par  l'archevê- 
que de  Na?-bonne  '. 

NOVERINT  universi  présentes  litteras 
inspecturi,  quod  nos  P.,  Dei  gratia 
Narbonensis  archiepiscopus,  absolvimus 
secundum  formam  Ecclesie  nobilem  virum 
R.  comitem  Tholose  ab  omnibus  excomu- 
nicationum  sentenciis,  a  nobis  vel  a  suf- 
fraganeis  nostris  vel  aliis,  de  mandato 
nostro  vel  nomine  nostro,  contra  eundem 
comitem  promulgatis,  &  nominatim  a  sen- 
tenciis, a  nobis  vel  aliis  nomine  nostro 
vel  mandato  nostro  contra  eundem  comi- 
tem latis,  occasione  dampnorum  datorum 
nobis  &  hominibus  nostris  &  injuriarum 
illalarum  nobis  &  hominibus  nostris  & 
occasione  fracte  pacis  vel  quacumque  alla 
ratione,  volentes  &  mandantes,  ut  a  pre- 
dictis  sentenciis  denuncietur  publiée  abso- 

'  Trésor   des   charicsj   Toulouse,   sac   3,   n.    7Ô. 
[J.  3a6;  orijinal.J 


successoribus  vestris  esset  necessariura,  & 
nos  vel  successores  nostri  super  eis  vos 
adjuvare  non  possemus  vel  noUemus,  cas- 
trum  ipsum  petitum  vel  fortiam  vobis  vel 
vestris  successoribus  sive  procuratoribus 
certis  cum  vestris  litteris  tamdiu  detinen- 
dum  redderemiis,  sine  expensa  nostra  & 
nostrorum,  donec  pax  esset  super  eo  re- 
formata. Pro  predictis  autem  omnibus  & 
singulis  vobis  homagium  facio,  &c.  Prê- 
ter hoc  certum  sit  omnibus,  quod  pro  su- 
pradictis  tria  M  &  ce  solid.  Podienses  a 
vobis  supradicto  domino  episcopo  me  con- 
fiteor  récépissé  &  data  fuisse.  Actum  apud 
Canonicam,  in  presentia  Pétri  Amblardi, 
Bernardi  de  Senareto  &  Guillelmi  de 
Montojol,  militum,  &c. 

'  Archives  Au  domaine  de  Rodez,  papiers  mêlés, 
lettre  K,  n.  21 . 


1147 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1148 


An 
1244 

21 
février. 


373.  —  CCLXIII 

Extrait  des  procédures  des  Inquisi- 
teurs contre  les  hérétiques  albi- 
geois '. 

l.  K  NNO  Domîni  M  ce  XI.  III,  IX  kalenJas 
jt\  martii,  R.  de  Rodolos  juratus  dixit... 
quod  audivit  Aymericum  délia  Regina  di- 
ceutem,  quod  Deus  non  venerat  in  beafa 
Virgine,  sed  obumbraverat  se  ibi  tantum, 
&  quod  Deus  non  statuit  missam,  sed  car- 
dinales &  clerici  amore  magnarum  obla- 
tionum.  Et  hoc  retulit  ipsi  qui  loquitur 
in  quadam  vinea  Arnaldi  de  Brassols  de 
missa  &  de  beata  Virgine  &  in  tabula  W. 
Centolh  in  carreria  Castri  Sarracenici,  sed 
non  credebat  verum  esse. 

Anne  &  die  predictis  R.  Centolh  jura- 
tus dixit  idem.  Dixit  tamen  quod  audivit 
dicentem  uxorem  Arnaldi  Bos  de  Gontaldo 
tempore  nundinarum,  quod  diabolus  fecit 
hominem  de  terra  argila,  &  dixit  Deo  quod 
niitteret  animam  in  hominem,  &  Deus 
dixit  diabolo  :  «  Fortior  erit  me  &  te,  si  de 
argila  fiât,  sed  fac  eum  de  limo  maris.  »  Et 
fecit  diabolus  hominem  de  limo  maris,  & 
Deus  dixit  :  «  Iste  est  bonus,  non  est  enim 
nimis  fortis  nec  nimis  debilis.  »  Et  misit 
Deus  animam  in  hominem.  Et  hic  qui  lo- 
quitur, quesivit  a  dicta  muliere  si  hec  cre- 
deret,  &  ipsa  respondit  :  «  Certe  sapien- 
tiores  me  &  vobis  hoc  crediderunt.  «  Et 
hoc  idem  audivit  P.  Furgon  pelliparius  de 
Tolosa,qui  manet  in  Coquinis  apud  Tolo- 
sam.  Item  dixit,  quod  quidam  de  Altovilari 
docuit  ipsum  qui  loquitur,  hereticos  quos 
frater  Mauricius  fecit  capi,  &  ille  recessit 
inde,  sed  nescit  nomen  ejus,  &c. 

II.  Anno  '  Nativitatis  Domini  mccxliv, 
IX  kalendas  martii.  Poncius  Carbonelli  de 
Faget,  diocesis  Tholosane,  requisitus  de 
février,  yeritate  dicenda  de  se  &  de  aliis  tam  vivis 
quam  mortuis,  super  crimine  heresi  & 
Valdensium,  testis  juratus,  dixit  :  quod 
Ramundus  comes  Tolosanus,  pater  istius, 

'  Archives  de  l'Inquisition  de  Carcassonne, 
'  Registre  de  l'Inquisition  de  Toulouse. 


An 
1245 


Éd.orig 

t.  111, 

col.  436. 


mandavit  eidem  testi  q\iadam  vice  alber- 
gam,  scilicet  quod  volebat  comedere  apud 
ipsum  testem,  in  Castro  de  Fageto,  &  tune 
ipse  testis,  hoc  audito,  venit  in  domum 
suam  ad  preparandura  &  ad  recipiendum 
ipsum  comitem.  Et  cum  ipse  testis  esset 
])rope  domum  ipsius  testis  apud  Fagetum, 
invenit  ipse  testis  ante  domum  ipsius  testis 
Guiraudum  de  Gordone  &  Bonumfilium 
hereticos  tergentes  sotulares  suos,  & 
quando  ipse  testis  cognovit  dictos  hereti- 
cos, dixit  eis  quid  faciebant  ibi,  &  quare 
vénérant  in  castrum  illud  }  Et  tune  here- 
tici  respondentes  dixerunt  eidem  testi  : 
«  Bene  videbitis.  »  Et  tune  ipse  testis  dixit 
eisdem  hereticis,  quod  recédèrent  a  loco 
illo,  quia  ipse  testis  timebat  decappellano 
ville,  &  heretici  dixerunt  eidem  tejti,  quod 
numquam  recédèrent  a  loco  illo;  imo  pre- 
ceperunt  eidem  testi  quod  prepararet  eis- 
dem hereticis  albergam  ad  comedendum, 
Quo  audito,  ipse  testis  dixit,  quod  num- 
quam repelleret  ipsos  hereticos  a  pran- 
dio  si  volebant  comedere  cum  ipso  teste, 
&  tune  intraverunt  in  domum  testis  &  re- 
ceperunt  [se]  in  caméra  domus  ipsius  tes- 
tis. Et  postmodum  in  mane  venit  prefatus 
comes  Tolosanus,  pater  istius,  cum  magno 
comitatu  equitum,  &  intraverunt  domum 
&  comederunt.  Et  statim  post  comestio- 
nem,  idem  comes  &  alii,  qui  vénérant  cum 
eo  in  domum,  exierunt  inde  &  convene- 
runt  in  piano  castri  &  ibi  ostenderunt 
equos,  &  R.  de  Recaut,  bajulus  comitisTo- 
losani,  tradidit  cuilibet  ipsorum  heretico- 
rum,  qui  vénérant  ibi  in  plateam  ipsius 
castri,  singulos  palafredos  &  fecit  ipsos 
ascendere  in  eisdem  palafredis,  &  statim 
comes  &  alii  omnes  qui  vénérant  cum  eo 
&  heretici  predicti  simul  exierunt  castrum 
&  tenuerunt  viam  suam  versus  Vaurum, 
quod  erat  tune  temporis  obsessum,  &c. 
Inde  interrogatus,  si  comes  Tolosanus  vi- 
dit  tune  ipsos  hereticos  in  domo  ipsius 
testis,  vel  comedit  cum  eis,  vel  adoravit 
eos,  dixit  quod  non,  ipso  teste  vidente. 
Si  ipse  testis  comedit  cum  ipsis  hereticis, 
vel  adoravit  eos,  dixit  quod  non.  De  tem- 
pore, quod  sunt  XX.  anni.  Item  dixit  se 
vidisse  extra  Auriacum,  in  quodam  campo, 
Bernardum  Fresel  hereticum,  qui  predi- 
cavit  ibi,  &  interfuerunt  illi  predicationi 


An 
1245 


An 


"49 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


lIDO 


Éd  mi;; 

I.  III, 

toi. 437 


An 

1244 

îi  avril. 

ipse  testis  &  omnes  homînes  &  milites  de 
Auiiaco,  de  quorum  nominibus  non  re- 
cordatur.  Interrogatus  dixit,  quod  non 
adoravit  eos  ipse  testis,  nec  alii,  ipso  teste 
vidente.  De  tempore,  quod   suiit  quadra- 


uxor  ejus,  &  Bec  &  Rica  uxor  ejus,  &  Pe- 
trus  de  Sancto  Michaele,  avunculus  istius 
qui  modo  vivit,  &  Rogerius  Pétri,  pater 
Pétri  de  Sancto  Michaele,  &  Pesta  pater 
Bernardi  Hugonis  de  Pesta,  &  Bernardus 


ginta  anni.  Item  dixit  se  vidisse  apud  Cara-  de  Durforf,  Petrus   Ramundi   de   Durfort 

maiiih  Aymericum  Gaufredum  hereticum,  &  Guiraudus  de  Pesta  &  Ramundus  Gar- 

in  domo  propria  ipsius  heretici  predican-  sias  &  Vitalis  de   lusula,  pater  Ramundi 

tem,  &  interfuerunt  illi  sermoni  ipse  tes-  de  Insula,  &  Raymundus  Amolis  de  Mor- 


tis  Si  alii  quamplures,  de  quibus  non  re- 
cordatur.  Interrogatus  dixit,  quod  non 
adoravit  dictum  hereticum  ipse  testis,  nec 
alii,  ipso  teste  vidente  :  de  tempore,  ante 
primum  adventum  crucesignatorum.  Item 
dixit,  quod  Willelmus  Carbonelli,  pater  ip- 
sius testis,  &Audiardis,  mater  ipsius  testis, 
fuerunt  heretici,  &  tune  ipse  testis  venie- 
bat  sepissime  Auriacum  in  donium  here- 
ticorum,  ubi  stabant  pater  Se  mater  ipsius 
testis  heretici  cum  aliis  hereticis,  &  ibi 
ipse  testis  comedebat  cum  eis  de  his  que 
dabant  eidem  testi.  Et  ibi  ipse  testis  mul- 
tociens  adoravit  ipsos  hereticos,  dicendo 
Benediciie  terflexis  genibus  ante  ipsos  he- 
reticos, &  addendo  post  ultimum  Bénédi- 
cité :  Rogate  Deum  pro  isto  peccatore,  quod 
me  perducat  ad  bonum.  finem.  Et  heretici 
rerpondebant  in  quolibet  Benedicite  :  Deus 
vos  benedicat,  &  addebant  post  ultimum 
Benedicite  :  Deus  sit  rogatus,  quod  facîat  vos 
bonum  Chrisiianum  &  perducat  vos  ad  bonum 
finem.  Dixit  etiam,  quod  pater  suus  de- 
seruit  sectam  hereticorum  &  rediit  in 
domum  suam  :  de  tempore,  quod  sunt 
XL  anni,  &c. 

III.  Anno"  Domini  MCCXI.IV,  XI  kalen- 
das  maii,  Berengarius  d'Avelanet  de  Avela- 
neto,  juxta  castrum  Montissecuri,  diocesis 
Tolosane,  inquisitus  de  veritate  dicenda 


lerio,  &  Amelius  de  Morlerio,  filius  ejus, 
&  Willelmus  de  Durfort,  &  Esclarmunda 
mater  Bernardi  Hugonis  de  Pesta,  &  Or- 
bria  mater  Galhardi  de  Pesta,  &  Rogerius 
de  Pesta  maritus  ejus,  &  Willelmus  de 
Pesta  frater  ipsius  Rogerii  de  Pesta,  & 
Hugo  de  Durfort,  &  Bertrandus  de  Alas- 
fratoas,  &  Oto  de  Alasfratoas  frater  ejus, 
&  Petrus  Amelii  de  Bran,  frater  ipsius 
Otonis,  &  Gental  frater  ipsius  Pétri  Ame- 
lii de  Bran,  &  Hugo  de  Rivo,  &  Bernardus 
do  Pomars,  &  Willelmus  Got,  &  Got  frater 
ejus,  &  Isarnus  Picarella,  &  Petrus  Roge- 
rii Picarella,  pater  Pétri  Rogerii  Picarella, 
&  Augerius  de  Penolheto  filius  Ramundi 
Isarni,  &  Willelmus  de  Proliano,  &  Ra- 
mundus Sicre  de  la  Serra  &  Petrus  Cer- 
dani.  Et  ibi  omnes,  tam  ipse  testis  quam 
alii  viri  &  muliercs,  adoraverunt  ipsos 
hereticos  pluries,  dicentes  quilibet  ter  Be- 
nedicite flexis  genibus  ante  ipsos,  &  adden- 
tes  ad  ultimum  Benedicite  :  Orate  Deum  pro 
isto  peccatore,  &c.  Item  dicit  se  vidisse  apud 
Panunijovis,  quod  Esclarmunda,  soror  Ra- 
mundi Rogerii  comitis  Puxensis,  avi  istius 
comitis  Puxensis,  uxor  Jordaiii  de  Insula, 
&  Auda  mater  Isarni  Bernardi  de  Pano- 
jovis,  &  Ramunda  mater  Pétri  Miri  & 
Pétri  de  Sancto  Michaele  de  Panojovis,  & 
Fais  mater  Sicardi  de  Durfort,  reddiderunt 


de  se  &  de  aliis,  tam  vivis  quam  mortuis,      se  hereticas  &  hereticaverunt  se  in  domo 


super  crimine  heresis  &  Valdensium,  tes- 
tis juratus,  dixit,  quod  dum  ipse  testis  in 
juventute  sua  stabat  apud  Fanumjovis, 
vidit  in  domo  Guilaberti  de  Castris  here- 
tici eundem  Guilabertum  de  Castris  he- 
reticum, &  alios  hereticos  ter  vel  quater 
predicantes  vel  plus,  8c  interfuerunt  ser- 
moni eorum  ipse  testis  &  Isarnus  Ber- 
nardi de  Panojovis,  pater  istius  Isarni 
Bernardi,  &  Ramundus  Ferrandi  &  Turca 

'  Archives  de  l'Inquisition  de  Carcassonne. 


Guilaberti  de  Castris.  Filius  major  eccle- 
sie,  hereticus  de  Tolosano,  &  alii  here- 
tici, consolaverunt  &  receperunt  easdem 
mulieres  in  hune  modum;  in  priniis  pre- 
fate  mulieres  ad  postulationem  hereti- 
corum reddiderunt  se  Deo  &  evangelio, 
&  promiserunt  quod  ulterius  non  come- 
derent  carnes  nec  ova  nec  caseum  nec 
aliquam  nurituram,  nisi  de  oleo  &  pisci- 
bus,  &  quod  non  jurarent  nec  mentiren- 
tur  nec  aliquam  libidinem  exercèrent  toto 
tempore   vite    sue,   nec   diraitterent    sec- 


An 
1244 


An 
1244 


ii5i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Il52 


liJ.orig. 

t. m, 

col.^3S. 


tam  lieret'icorum  metii  mortis,  ignis  vel 
aque  vel  alterius  generis  mortis.  Et  his 
omnibus  preraissis,  dixerunt  orationem, 
scilicet  Pater  noster,  secundum  modum  he- 
reticorum,  &c.  Deiiide  heretici  imposue- 
ruut  manus  &  librum  super  capi'a  earum 
&  legeruiit  &  dederunt  eis  pacem,  primo 
cum  libro,  consequeiiter  cum  humero,  & 
adoraverunt  Deum,  facientes  veiiias  &  gc- 
nuflexiones  multas.  Et  interfueruiit  illi 
consolamento  ipse  testis  &  Raymundus 
Rogerii  cornes  Fuxensis,  avus  istius  co- 
mitis  Fuxensis,  &  quot  milites  &  barrani 
qui  sunt  in  proximo  capitulo  nominati, 
8e;  ibi  omnes,  tam  ipse  testis  quara  alii 
viri  &  mulieres,  &  singuli,  prêter  comi- 
tem  Fuxensem,  adoraverunt  ipsos  heret- 
icos,  Sec.  Et  post  adorationeni,  acceperunt 
pacem  ab  ipsis  hereticis,  osculantes  eos 
bis  in  ore  ex  transverso,  deinde  seipsos, 
alter  alterum  ad  invicem  simili  modo.  De 
tempore,  quod  sunt  XL  anni,  &c. 


An 
1244 

;i  ."vnl, 


374. 


CCLXIV 


Extrait  des  mêmes  procédures,  tou- 
chant le  meurtre  des  inquisiteurs 
d'Avignonet  '. 

I.  A  NNO  Domini  M  ce  XL  IV,  X  kalendas 
■t\.  maii,  Arnaudus  Rogerii  miles  de 
Mirapice,  requisitiis  de  veritate  dicenda  de 
se  &  de  aliis  vivis  &  mortuis  super  crimine 
heresis  &  Valdcnsis,  testis  juratus,  dixit 
se  vidisse,  quod  heretici  tenebant  publiée 
domos  suas  apud  Mirapicem,  &  ibi  ipse 
testis  cum  aliis  dominis  dictis  castri  susti- 
nebat  dictos  bereticos  ibi,  &  quandoque 
Raimundus  Mercerii,  tune  diaconus  hc- 
reticus,  predicabat  in  dicto  Castro,  &  vc- 
niebant  ad  sermoiiem  dicti  heretici  au- 
diendum  ipse  tcsiis  &  Petrus  rvogccii, 
pater  istius  P.  Rogerii  de  Mirapice,  &  R. 
Raimundi  de  Ravat  de  Lauraco,  &  Jorda- 
nus  de  Marlhac,  Se  Bertrandus  de  Marlhac, 
doiniui  quondnm  castri  de  Mirapice,  & 
Villelmus   Ademari  de  Vais   miles,  pater 

■  Archives  de  l'Inquisition  de  Toulouse. 


Willelmi  Ademari  qui  modo  manet  cum 
P.  Rogerii,  &  omnes  isti  predicti  reddi- 
derunt  se  hereticis  in  morte  sua,  &  Pri- 
mart  de  Mirapice  miles,  &  Gaillardus  de 
Mirapice  fratcr  ejus,  &  Guiraudus  de  Sales 
frater  eoriim,  &  Gaucerandus  d'Adalo  miles 
stabat  cum  domino  Guidone  marescallo,  & 
Sicardus  d'Adalo  frater  ejus,  &  Guiraudus 
d'Adalo  de  Mirapice,  frater  eorum,&c. 
omnes  de  Mirapice.  Et  qualibet  vice,  post 
predicationem,  ipse  testis  &  omnes  alii 
predicti  universi  &  singuli  adoraverunt 
dictos  hereticos,  ter  fiexis  genibus  ante 
ipsos;  &  in  qualibet  genuflexione  dicebat 
quilibet  per  se,  Benedicite,  &  addebant 
post  ultimum  Benedicite  :  Dominum.  rogate 
pro  îsto  peccaiore,  quod  faciat  me  honum 
christîanum,  &  perducat  me  ad  bonum  finem; 
&  lieretici  respondebant  in  quolibet  be- 
nedicite :  Deus  vos  benedîcat,  &  addebant 
post  ultimum  benedicite  :  Deus  sit  rogatus, 
quod  faciat  vos  bonum  christîanum,  &  quod 
perducat  vos  ad  bonum  finem.  De  tempore, 
quod  sunt  triginta  quinque  aiini  &  am- 
plius.  Item  dixit,  quod  quadam  die  Guil- 
lelmus  de  Plainha  venit  apud  Montemse- 
curuni,  &  locutus  fuit  ad  partem  cum  Petro 
Rogerio  de  Mirapice,  &  tune  dictus  Petrus 
Rogerius  de  Mirapice  vocavit  Ipsum  tes- 
tem  &L  omnes  milites  &  servientes  dicti 
castri,  &  dixit  eis  quod  omnes  tam  milites 
quam  servientes  dicti  castri  prepararent 
se  &  quod  irent  secum,  quia  magnum  lu- 
crum  preparatum  erat  eis.  Et  tune  ipse 
testis  &  Alzieu  de  Massabrac  &  Guirau- 
dus de  Ravat  &  Raimundus  de  Ravat  fra- 
ter ejus  &  B.  de  Sancto  Martino  &  P.  de 
Sancto  Martino  &  Barraus  scutifer  dicti 
B.  de  Sancto  Martino,  &  V/'.  de  Insula  & 
P.  Landric  scutifer  dicti  W.  de  Insula,  & 
P.  Rogerii  de  Mirapice  &  Ferro  scutifer 
tune  Pétri  Rogerii,  &  Walardox  de  Vilar- 
zel  &  W.  Ademari  &  Perrinus  de  Pomars 
&  Raimundus  de  Corbeiras  &  R.  W.  de 
Tornabois  &  P.  Rogerii  de  Lissac,  filius 
Jordani  de  Lissac,  &c,  exîerunt  de  dicto 
Castro,  &  tenuerunt  viam  suam  versus  Avi- 
nionetum.  Et  cum  essent  juxta  fortiam  de 
Sancto  Martino,  que  vocatur  Genebrei- 
ras,  juxta  Gajanum,  remanserunt  ipse  tes- 
tis &  omnes  alii  predicti,  &  tune  B.  de 
Sancto    Martino    nportavit    ipsi    testi    & 


An 
1244 


Éd.orîg,' 

t.  111, 
col.  43g. 


An 

124.1 


1  100 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1104 


An 

II44 


omnibus   aliîs  predictis   ad   comedeudum.  stans  apud  Montemsecurum,  requisitiis  de 

Et  ibi  in  dicto  loco  venerunt  Jordanus  de  veritate   dicenda  de  se  ac  aliis   tam  vivis 

Vilari  filius  Pontii  de  Vilari,  &c.   oniiies  quam    mortuis    super   crimine    heresis    & 

de  Gajaiio,  &  plures  usque  ad  xxv  de  Ga-  Valdeiisis,  testis   juratus,  dixit  se  vidisse 

jaiio.  Et  in  nocte  ipse  testis  &  omues  alii  quod  Petrus   Raimundi   de   Plainha  venit 

predicti  venerunt  juxta  castrum   de  Avi-  in  Montesecuro  ex  parte  Raimundi  de  Al- 

nioneto,  &  cum  essent  juxta  dictum  cas-  faro,  bajuU   comitis  Tolosani,  ad  Petrum 

trum,  omnes  predicti  milites  &  servientes,  Rogerium  de  Mirapice,  &  attulit  ei  litte- 

preter  ipsum  testem  &  Alzieu  de  Massa-  ras  ipsius  Raymundi  de  Alfaro,  bajuli  co- 


Art 

1344 


brac  &  Guiraudum  de  Ravat  &  Raimun- 
dum  de  Ravat  fratrem  ejus  &  P.  Roge- 
rium, intraverunt  in  dictum  castrum  de 
Avlnioneto  &  interfecerunt  fratres,  scili- 
cet  Villelmum  Arnaldum  &  socios  ejus. 
Et  cum  stetissent  omnes  predicti  in  dicto 


mitis  Tolosani.  Tamen  ipse  testis  nonvidit 
litteras  nec  audivit  tenorem  earum.  Et 
postmodum  idem  Petrus  Rogerii  de  Mira- 
pice convocavit  omnes  milites  &  servien- 
tes castri  de  Montesecuro,  dicens,  quod 
magnum  lucrum  facere  poterant,  si  omnes 


Castro   per  aliquod   intervallum,  exierunt  sequerentur  eum.  Et  tune  hoc  facto,  idem 

inde,  &  Guillelmus  Raimundi  de  Golairan  Petrus  Rogerii  &  Guillelmus  Ademarii  de 

de   Avinioneto,    in    cujus   domo    fuerunt  Vallibus  &  Bernardus  de  Sancto  Martino 

facte  candele,  &  Donatus  de  Avinioneto,  de   Lauraco    &   Raimundus   Guillelmi    de 

cum  pluribus  aliis  hominibus  de  Avinio-  Tornabois    &    Raimundus    de    Corbeirac 

neto  usque  ad  XXX,  qui  interfuerant  neci  &  Gailhardus  Ot  &  Guillelmus  de  Insula 


dictorum  fratrum,  &  dixerunt  ipsi  festi 
&  omnibus  aliis  qui  erant  ibi  cum  ipso 
teste,  quod  frater  W.  Arnaldi  &  omnes 
alii  socii  ejus  erant  interfecti.  Et  tune 
dictus  Guillelmus  Raimundi  de  Golairan 
dixit  eidem  testi,  quod  nunquam  toto  tem- 
pore  vite  sue  habuit  ita  magnum  gau- 
dium.  Quo  audito,  ipse  testis  &  omnes 
alii  predicti  recesserunt  inde  &  tenue- 
runt  viam  suam  versus  castrum  Montisse- 
curi.   Adjecit   etiam,  quod   Ramundus  de 


&  Perrinus  de  Pomas,  &e.  venerunt  in  syl- 
vam  juxta  Gaianum.  Et  cum  fuissent  ibi, 
Bernardus  de  Sancto  Martino  fecit  appor- 
tari  ibi  panem,  vinum,  caseatas  &  alia,  de 
quibus  idem  Petrus  Rogerii  &  ipse  testis 
&  alii  comederunt.  Et  postmodum  vene- 
runt ibi  Petrus  de  Mazeirolas,  &  cum  eo 
Petrus  Viel  &  Jordanus  Vilari  &  Verseia  '^.''•f,'i'°' 
balistarius,  &  alius  balistarius  cujus  no-  coi. 4.1a. 
men  ignorât,  &  alii  quos  ipse  testis  non 
cognovit.  Et  tune  idem  Petrus  de  Mazei- 


Alpharo,  bajulus  comitis  Tolosani,  misit      rolis  locutus  fuit  seorsum  ad  partem  se- 
dictum  Guillelmum  de  Plainha  apud  Mon-     creto  cum  eodem  Petro  Rogerio,  &  post- 


temsecurum,  quod  Petrus  Rogerii  8c  alii 
de  Castro  venirent  ad  interficiendos  fra- 
tres. Et  illa  de  causa  Guillelmus  de  Plainlia 
habuit  palafredum  Raimundi  Scriptoris 
archidiaconi  Tolosani.  Adjecit  etiam,  quod 
Petrus  Rogerii  de  Mirapice  petebat  ins- 


modum  idem  Petrus  solus  recessit  inde,  & 
dimisit  ibi  Petro  Rogerio  de  Mirapice 
Jordanum  de  Vilarii  &  Petrum  Viel  mili- 
tes &  duos  balistarios,  &c.  &  xxv  homi- 
nes  de  Gaiano,  quorum  quidam  portabant 
seeures  &  alii  arma,  quos  ipse  testis  non 


fantissime  caput  fratris  Arnaldi  Guillelmi,      cognovit.    Dixit   etiam    quod    postmodum 


dicendo  illis  qui  interfuerunt  morti,  quod 
numquam  faceret  deinde  sibi  aliquid  quod 
placeret  sibi,  quia  non  aportaverunt  sibi 
caput.  De  tempore,  quod  in  festo  Ascen- 
sionis  Domini  proximo  venientis  erunt 
duo  anni. 

II.   Anno'   Domini   MCCXl.iv,  kalendas 
junii,  Imbertus  de  Salis,  filius  Gaucelini 
t"juin.    de  Salis  juxta  Corduam  diocesis  Albiensis, 

'  ArchiTCS  de  l'Inquiiition  de  Carcassonne. 


idem  Petrus  Rogerii  simul  cum  Joanno 
Acermat  remansit  in  quodam  eastro  Guil- 
lelmi de  Manso,  cujus  castri  nomen  testis 
ignorât,  &  Guiraudus  de  Ravat  &  Bernar- 
dus de  Sancto  Martino  &  ipse  testis  & 
omnes  alii  supradicti  venerunt  insimul 
in  quamdam  serram,  juxta  castrum  de 
Manso '  juvenis  solus,  &  locutus  fuit 

'  Il  est  certain  que  dora  Vaissete  a  omis  quelque 
chose  en  cet  endroit.  [A.  M.] 


VIII. 


37 


An 


II 55 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


IIDC 


ibt  scorsiim  ad  partem  cum  Bernardo  de 
Sancto  Martine  &  cum  Balaguerio  milite 
de  Lauraco.  Et  postmodum  Bernardus  de 
Sancto  Martine  vocavit  Petrum  Vitalem, 
&  dixit  ei  quod  eligeret  XII  servientes 
cum  securibus.  Et  tune  idem  Potrus  Vita- 
lis  elegit  Sycardum  de  Podioviridi  &  Guil- 
lelmum  d'en  Martin  &  Petrum  Auro  & 
Guillelmum  Ademarium  &  alios  de  Gajano, 
quos  ipse  testis  non  recoguovit.  Et  post- 
modum idem  Bernardus  de  Sancto  Mar- 
tine &  Balaguier  &  Jordanus  &  prefati 
servientes  cum  securibus  posuerunt  se  in 
via  &  precesserunt  &  ipse  testis  &  omnes 
alii,  tam  milites  quam  servientes  sequen- 
tes  eos,  venerunt  sic  ad  domum  messelht- 
rie  castri  de  Avinioneto.  Et  cum  fuissent 
ibi,  exivit  castrum  de  Avinioneto  Guiliel- 
mus  Raimundi  Golairan,  se  tertio,  locutws 
fuit  cum  Bernardo  de  Sancto  Martine  & 
Jordano  de  Manso,  &  quesivit  ab  eo  si 
elegerant  servientes  cum  securibus,  & 
ipsi  dixerunt  ei  quod  sic.  Et  hoc  facto, 
omnes  insimul,  ipse  testis  &  alii  supra- 
dicti,  accesserunt  juxta  castrum  de  Avi- 
nioneto, &  tune  dictas  Guillelmus  Rai- 
mundi Golairan  intravit  castrum  de  Avi- 
nioneto ad  explorandum  quid  faciebanf 
fratres  inquisitores,  &  postmodum  rediit 
&  dixit  quod  comedebant.  Iterum  idem 
W.  Raimundus  Golairan  rediit  in  cas- 
trum dictum,  &  post  paululum  exivît  & 
dixit  quod  fratres  ibant  cubitum.  Et  fioc 
audito,  Balaguier  &  Jordanus  de  Manso 
&  Jordanus  de  Guiders  de  Manse  &  Gurl- 
lelmus  Plainha  &  Petrus  Vitalis  &  Sy- 
cardus  de  Podioviridi  &  Guillelmus  d'en 
Marti  &  Petrus  Aura,  &c.  omnes  cum' 
securibus,  venerunt  ad  portam  castrï,  & 
quidam  de  Avinioneto,  qui  erant  ïnfra 
castrum,  aperuerunt  eis  portam  castri,  & 
intraverunt  ipse  tesfis  &  alii,  tam  mili- 
tes quam  servientes,  post  eos  întraverunt 
castrum  de  Avinioneto,  &  invenerurtt  in 
castre  Raimundum  de  Alfaro  &  quemdam 
scutiferum,  qui  erat  familiaris  fratrum  in- 
quisitorum  &  dederat  eisdem  inquisitori- 
bus  ad  bibendum  illa  nocte,  &  XV  alios 
homines  de  Avinioneto,  cum  securibus  & 
baculis.  Et  tune  omnes  illi  supradicti  qui 
T>ortabant  secures,  &  Raimundus  d'Alfaro, 
oç  illi   de  Avinioneto  venerunt  ad   salam 


An 

1244 


Éd.orig. 
t.  m. 


comitis  Tolosani,  ubi  fratres  inquisitores 
jacebant,  &  frangentes  hostium,  intrave- 
runt &  interfecerunt  fratres  Guillelmum 
Arnaldum  &  Stephanum  inquisitores  & 
socios  eorum  &  familiam.  Tamen  ipse 
testis  remansit  extra,  &  Arnaudus  Roërii 
dixit  eidem  testt  :  «  Imberte,  quare  non 
acceditïs  vos  ad  locnm  nbi  sunt  alii,  nam 
forte  heretici  inde  raubam  vel  aliud  ali- 
quid  eccupabunt?»  &  tune  ipse  testis  dixit 
eidem  ;  «  Domine,  que  ibo,  nescio  qno 
eam?  u  Et  tune  duo  homines  de  Avinioneto 
dixerunt  eidem  testi  :  «  Nos  dueemus  vos 
illuc.  )i  Et  hoc  audito,  ipse  testis  &  omnes 
servientes  pedites,  qui  vénérant  in  castrum  col.44 
de  Avinioneto  simul  cum  illis  dnobus  ho- 
minibus  de  Avinioneto,  aseenderunt  in  ca- 
put  castri,  &  quande  fuerunt  ibi,  invene- 
runt  fratres  inquisitores  &  socios  eorom 
&  familiam  interfectes.  Et  erant  îbt  in 
sala  tune  temporis  Raimundus  d'Alfaro  & 
Guillelmus  Raimundi  Golairan  &  Guil- 
lelmus de  Insula  &  Jordanus  de  Manso 
&  Jordanus  de  Guiders  de  Manso  &  Guil- 
lelmus de  Plainha  &  Vitalis  &  Sycardus 
de  Podioviridi  &  Guillelmus  d'en  Marti 
&  Petrus  Aura  &  Guillelmus  Ademari  de 
Vallibus  &  Ferre  &  Arnaudus  Vitalis,  8t 
alii  de  Gaiano  &  de  Avinioneto,  quos  ipso 
testis  non  cognovit,  occupabant  res  8r 
raubas  &  libres  inquisitorum  &  frange- 
bant  arcas.  Et  tune  ipse  testis  habuit  indc 
onam  pixidem  de  zimziberato  &  ultm 
X  denaries  pro  pertatione  rerum,'&c, 
Adjecit  efiam  ipse  tesfis  se  audivissc 
tune,  quod  Raymundns  d'Alfaro,  qui  por- 
tabat  tune  perpunptum  album,  jactabat  se, 
quod  ipse  cum  clava  lignea  percusserat  ïa 
fratres  inquisitores,  &  dicebat  :  Va  be,esia. 
he.  Et  Guillelmus  Ademari  de  Vallibus  si- 
ftùlifer  jactabat  se  vehementer  de  morte 
ïpsorum  fratrum,  &  Guillelmus  de  Plainha 
similiter,  &  Petrus  Aura  similiter  jaetdbaf 
se  de  morte  ipsorum,  dieendo  quod  cunî 
quodam  segovïano  percusserat  in  eos.  Et 
Balaguier  &  Sycardus  de  Podioviridi  & 
Ferre  &  Petrus  Vitalis  &  Guillelmus  d'en 
Marti  &  Arnaudus  Vitalis  &  Guillelmus 
Raimundi  Golairan  &  Jordanus  de  Manso 
juvenis  &  Jordanus  de  Guiders  de  Manso 
jactabant  se  similiter  vehementer  de  strage 
ipsorum  fratrum.  Adjecit  etiam,  quod  illi 


An 


II 57 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ii58 


IJ.orig. 

t.  m, 

CJ1..U2. 


qui  intravenint  piiores  cum  securibus,  ut 
predictiim  est,  iiiterfecerunt  duos  de  fa- 
liiilia  ipsorum  inquisitoruni,  qui  asceiide- 
raut  super  salam,  &  precipitaveruut  de 
sala,  &c.  Et  adjecit  ipse  testis  [quodj,  post 
stragem  fratruni  factam  &  res  eorum  occu- 
pntas,  Rainiundus  d'Alfaro  cum  illis  qui 
iulerfeceraut  fratres  &  ipsè  testis  &  alii 
Servientes  recesserunt  a  sala  comitis  Tolo- 
Sani,  ubi  facta  fuerat  strages  dicta,  &  ve- 
neruut  cum  caiidelis  accensis,  quas  Ray- 
mundus  d'Alfaro  fecerat  dari  eis,  de  quibus 
Petrus  Vitalis  portabat  uuam  tortam  ac- 
censam  &  Guillelmus  de  Plaiuha  aliam, 
ad  Aruaudum  Rogerium  &  ad  Guiraudum 
de  Ravat  &  alios  milites,  qui  stabant  in 
via  infra  castrum  de  Avinioneto.  Et  tune 
Arnaudus  Rogerii  clamabat  :  «  Chatberte, 
Guillelme  Fortis,  trahatis  vos  illuc  cum 
equis  armatis.  »  Et  postmodum  idem  Ar- 
naudus Rogerii  &  Guiraudus  do  Ravat  & 
alii  milites  quesiverunt  a  Raymundo  d'Al- 
faro ;  «  Est  bene  totum  factum.  »  Et  Rai- 
mundus  d'Alfaro  dixit  eis  :  «  Sic,  eatis  in 
bona  fortuna.  »  Et  hoc  audito,  idem  Arnau- 
dus Rogsrii  &  Guiraudus  da  Ravat  &  ipse 
testis  &  omnes  alii  predicti  recesserunt 
a  Castro  &  abierunt  viam  suam,  &  illi  qui 
crant  cum  Raimundo  d'Alfaro  clamaverunt 
ad  arma.  Et  quando  fuerunt  Arnaudus  Ro- 
gerii 8t  Guiraudus  de  Ravat  &  ipse  testis 
8i  alii  supradicti  juxta  Antiocham,  que 
erat  Guillelmi  de  Manso,  ubi  reiiianserant 
Petrus  Rogerii  de  Mirapice  &  Joannes 
Acermat,  &  invenerunt  ibi  eosdem  Petrum 
Rogerium  &  Joannem  Acermat,  &  tune 
idem  Petrus  Rogerii  da  Mirapice,  &c.  Et 
inde  venerunt  in  castrum  Sancti  Felicis, 
ubi  homines  de  Sancto  Felice  dederunt  el- 
dem  testi  &  aliis  servientibus  ad  comeden- 
dum,  &  capellanus  dicfi  eastri  dédit  ad  co- 
medendum  Pefro  de  Mirapice  &  uni  socio 
cjus,  &  capellanus  predictus  &  homines 
dicti  eastri  sciebant  bene  tune,  quod  fra- 
tres inquisitores  fuerant  interfeeti  per  so- 
cios  ipsius  Pétri  Rogerii.  Adjecit  etiam  se 
audivisse  apud  Avinionetum,  quod  Ray- 
mundus  d'Alfaro  dixit  Arnaudo  Rogerio  & 
Guiraudo  de  Ravat  &  aliis  militibus,  quod 
si  fratres  inquisitores  non  fuissent  inter- 
feeti apud  Avinionetum,  debebant  XX  viri 
'n  equis  armatis  parati  inter  Castrumno- 


An 

vum  de  Arrio  &  castrum  de  Sancto  Mar-  '*^'* 
tino  eos  interficere.  Et  hoc  audivit  ipse 
testis  dici  ex  post  facto  a  Petro  Rogerio. 
Dixit  etiara  ipse  testis,  quod  Raynuindus 
d'Alfaro  in  sala  comitis  Tolosani  apud 
Avinionetum  dédit  palafredum  Raymundi 
Scriptoris  Guillelmo  de  Plainha,  cui  pro- 
misernt  ipsum  dari  antea  propter  litteras, 
quas  Guillelmus  de  Plainha  pertulerat 
apud  Montemsecurum  de  strage  fratrum 
inquisitorum  facienda  Petro  Rotgerio  de 
Mirapice.  Item  addidit  ipse  testis,  quod 
quando  Petrus  Rogerii  de  Mirapice  pre- 
dictus  &  alii  omnes  supradicti  exierunt 
de  Castro  Montissecuri  ad  interfieiendum 
fratres  inquisitores,  Rotgerius  de  Boisi- 
nhac  &  Petrus  de  Romegos  de  Cuclla  mi- 
lites exierunt  obviam  eidem  P.  Rogerio 
de  Mirapice  &  locuti  fuerunt  eum  ipso 
Petro  Rogerio  de  Mirapice.  Sciverunt 
ambo,  scilicet  Rogerius  de  Boisinhac  &: 
Petrus  de  Romegos,  mortem  fratrum  in- 
quisitorum. De  tempore,  in  vigilia  Ascen- 
sioiiis  Domini  &c.  Item  dixit,  quod  Petrus 
Rogerii  de  Mirapice  transmisit  Joannem 
Catalanum  &  Arnaudum  de  Vensa  apud 
Parellam  &  quemdam  hominem  qui  voca- 
tur  Butiro,  propter  hoc  quod  diceret  idem 
Butiro,  quod  iret  ex  parte  ipsius  Pétri  Ro- 
gerii ad  Isarnum  de  Fanojovis,  &  diceret 
eidem  Isarno,  quod  certificaret  eumdem 
Petrum  Rogerium  de  Mirapice  de  comité 
Tolosano,  quod  facicbat  idem  comes  né- 
gocia sua,  &c.  Et  postmodum  prefati  ser- 
vientes, scilicet  Joannes  Catalanus  &  Ar- 
naudus de  Vensa  redierunt  in  castrum 
Montissecuri  &  dixerunt  quod  Isarnus  de 
Fanojovis  mandabat,  quod  comes  Tolo- 
sae  faciebat  bene  négocia  sua  &  uxorem 
duxerat,  &  quod  intra  festum  natalis  Do- 
mini erat  venturus,  &  quod  intérim  ipso 
'Petrus  Rogerii  &  illi  qui  erant  intra  cas- 
trum Montissecuri  tenerent  se  bene.  Do 
tempore,  quod  est  annus.  Item  dicit  quod 
Isarnus  de  Fanojovis  transmisit  in  Castro 
Montissecuri  Raimundum  de  Comba  & 
Guillelmum  Mirum  de  Cuella  &  Matheum 
hereticos  ad  Petrum  Rogerium  de  Mira- 
pice, &  dixerunt  ex  parte  ipsius  Isarni  ei- 
dem Rogerio  de  Mirapice  &  aliis  de  Cas- 
tro Montissecuri,  quod  tenerent  se  usque 
ad  Pascha,  nam  comes  Tholose  veniebat 


An  -' 

I 244  j  ■ 

ad  partes  isfas  cum  magno  succursu  im- 
peratoris.  De  tenipore,  a  carnisprivio 
proxime  preterito  citra,  &c. 


375. 

Restitution  de  hiens  à  Ermengarde 
du  Moulin  '. 

NOVERINT  univers*!  presentem  paginam 
inspecturi,  quod  nos  Hugo  de  Arcicio, 
miles,  senescallus  Carcassone,  recepimus 
litteras  domini  nostri  Ludovici,  Dei  gratia 
régis  Francorum,  in  hune  modum  : 

Ludovicus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
dilecto  &  fideli  suo  Hugoni  de  Arcicio, 
senescallo  Carcassone,  salutem  &  dilec- 
tionem.  Accedens  ad  nos  Hermeniardis, 
relicta  Raimundi  Arnaldi  de  Molendino 
militis,  nobis  intimavit,  quod  quando  ille 
qui  dicit  se  vicecomitem  Biterrensem  ul- 
timo  venit  in  terram  Carcassesii  pro  in- 
ferenda  nobis  guerra  8f  terre  nostre,  quod 
ipse  &  fautores  sui  eandem  Hermeniardim 
&  liberos  suos  bonis  suis  spoliarunt,  &  vos, 
quando  dictus  vicecomes  inde  recessit, 
dicta  bona,  pro  eo  quod  ipse  ea  tenebat, 
in  manu  nostra  saizivistis  &  adhuc  ea  te- 
netis,  licet  idem  Raimundus  tempore  vite 
sue  fidei  catolice  &  nobis  fideliter  sicut 
didiscimus  adhereret.  Unde  vobis  manda- 
mus  quatinus,  si  est  ita,  dicta  bona  pre- 
dicte  Hermeniardi  &  liberis  suis  indilate 
restituatis.  Datum  apud  Argenthonem,  die 
mercurii  in  vigilia  ascensionis  Domini. 

Nos  vero  Hugo  de  Arcicio,  senescallus 
Carcassone,  invenientes  pro  certo  ita  esse, 
sicut  siiperius  est  expressum,  restituimus 
&  reddidimus  dicta  bona  de  dicto  mandato 
domini  régis  Hermeniardi  predicte  &  libe- 
ris suis.  In  cujus  rei  testimonium,  pre- 
sentem paginam  sigilli  nostri  munimine 
fecimus  roborari.  Actum  anno  Domini 
]\1°CC°XLIIII°,  in  festo  inventionis  sancti 
Stephani  prothomartiris. 

'  Lat.  990!5,  pp.  162-163. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1160 


An 
1244 
août. 


col. 


44J. 


376.  —  CCLXV 

Chartes  de  l'empereur  Frédéric  contre 
l'évêque  de  Viviers^  laville  d'Avi~ 
gnon  '. 

I.  T-iRlDERiCDS,  Dei  gratia   Romanorum   ^f,"'"' 
i^   imperafor,  semper  augustus,  Jheru-   coi. 442. 
salem  &  Secilie  rex.  Per  presens  scriptum  ■ 

notum  facimus  universis  Imperii  fidelibur, 
tam  presentibus  quam  futuris,  quod  nos 
concessionem  pedagiorum,  quondam  B. 
Vivariensi  episcopo  ad  tempus  de  munifi- 
cencia  nostre  majestatis  exibitam,  pro  eo 
quod  temporaliter  &  non  perpetuo  facta 
est  ipsa  concessio,  &  quia  episcopus  Viva- 
riensis  successor  prefati  B.  transgressor 
extitit  mandatorum  nostrorum,  non  assis- 
tento  {sic)  fidelibus  nostris  &  nostris  ac 
Imperii  rebellibus  nequiter  adherendo, 
perpetuo  duximus  revocandara,  ita  quod 
auctoritate  privilegii  nostri  exinde  sibi  Kd.orig. 
concessi  absque  reiterato  celsitudinis  nos- 
tre mandato  pedagiis  supradictis  episco- 
pus ulterius  non  ulatur.  Ad  hujus  autem 
revocationis  nostre  memoriam  &  robur 
perpetuo  valiturum,  presens  scriptum  fieri 
&  sigillo  magestatis  nostre  jussimus  comu- 
niri.  Datum  apud  Pisas,  anno  dominicc 
Incarnationis  l\i"cc°XL°llii°,  mense  au- 
gusti  secunde  indictionis. 

II.  Fridericus%  Dei  gratia  Romanorum 
imperator,  semper  augustus,  Jérusalem  & 
Sicilie  rex.  Per  presens  scriptum  notum 
facimus  universis  Imperii  fidelibus,  tam 
presentibus  quam  futuris,  quod  R.  cornes 
Tholosanus,  dilectus  affinis  &  fidelis  nos- 
ter,  proposuit  coram  nobis,  quod  cum  Ge- 
raldus  Amici  &  P.  Amici  patruus  ejus  es- 
sent  vassalli  &  barones  sui  &  tenerent  ab 
eo  terras  suas  in  pheudum,  &  idem  cornes 
dominium  quod  habebat  in  ipsis  baroni- 
bus  &  in  pheudis  que  ab  eo  tenebant  do- 
naverit  &  concesserit  comuni  Avinionensi. 


'  Manuscrits  Colhert,  n.  1067.  [Collationné  sur 
JJ.  XIX,  f"  108  a.] 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  1,  n.  6.  [J. 
3o3j  original  scellé. J 


An 
1244 

r.oût. 


An 
1244 


161 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ri<Î3 


pro  eo  quod  idem  comiine  constîtuerunt 
se  vassallos  ipsi  comiti  &  fidelitatem  pro 
dictis  pheudis  juraverunt  eidemj  lapsu 
temporis  prefatum  comuiie,  obliti  penitus 
perceptorura  beueficiorum  a  comité  memo- 
rato  &  fidem,  qua  iiobts  &  Imperio  nec- 
non  &  ipsi  comiti  pro  predicto  negotio 
astricti  tenebantur,  in  perfidiam  conver- 
teiites,  rebellibus  &  bannitis  Imperii  & 
capitalibus  iiiimicis  ejusdem  comitis  adhe- 
s:Tunt,  cum  aliquibus  de  predicfis  pheu- 
dis, que  tenebant  a  comité  &  pro  quibus 
fidelitatis  ei  juramenta  prestiteraiit,  detes- 
tabilera  guerram  sibi  nequiter  faciendo. 
Qiiatinus  idem  cornes  majestati  nostre  at- 
tentiiis  supplicavit,  ut  ejus  indempnitati 
providere  de  nostra  gratia  dignaremur. 
Nos  igitur,  ipsius  supplicationibus  in  liac 
parte  beuignius  inclinati,  ob  ingratitudi- 
nem  Avinionensium,  qui  a  iide  nostra  & 
Imperii  necnon  &  prefati  comitis,  ut 
predictum  est,  se  nequiter  &  temere  sub- 
traxerunt,  nostris  rebellibus  &  inimicis 
comitis  adherendo,  prefatos  barones  a  ju- 
ramento  fidelitatis  prestito  ipsi  comuni 
Avinionensi  pro  predictis  pheudis  decer- 
nentes  penitus  absolutos,  comune  ipsum 
jure  pheudorum,  quod  eis  a  dicto  comité 
coUatum  fuerat,  omnino  privamus  &  ba- 
rones predictos  pristino  dominio  restitui- 
mus  comitis  memorati,  ut  consuetam  & 
debitam  fidelitatem  sibi  exhibeant,  &  tam- 
quam  eorum  vero  domino,  prout  ei  de  ce- 
tero  immédiate  tenentur,  in  omnibus  obe- 
diant  &  intendant,  honoribus  omnibus  & 
juribus,  que  in  ipsis  habemus,  nobis  & 
Imperio  intègre  reservatis.  Ad  hujus  autem 
absolutionis,  privationis  &  restitutionis 
nostre  memoriam  &  robur  perpetuo  vali- 
turum,  presens  scriptum  fieri  &  sigillo 
majestatis  nostre  jussimus  communiri. 

Datum  apud  Pisas,  anno  dominice  Incar- 
nationis  millesimo  ducentesimo  quadra- 
gesimo  quarto,  mense  augusti  secunde  in- 
dictionis.  PHS'. 

'  Sle;  probablement  Ph'tllppus,  nom  du  notaire 
impérial.   [A.  M.J 


377. 


CCLXIV 


Hommage     du     comte    d'Astarac 
au  comte  de  Toulouse^. 

I.  X  TOVERINT  univers!  présentes  pariter 
IN  &  futuri,  quod  domina  Seguis,  uxor 
quondam  CentuUi  comitis  de  Astaraco, 
constituta  coram  presentia  domini  Rai- 
muiidi,  Dei  gratia  comitis  Tolose,  mar- 
chionis  Provincie,  cum  suo  filio  CentuIIo, 
qui  fuit  filius  dicti  Centulli,  misit  ipsum 
Centullum  suum  filium  &  totum  comita- 
tum  de  Astaraco  cum  omnibus  pertinenti- 
bus  ad  dictum  comitatum,  &  totam  terram 
que  fuit  predicti  Centulli  cum  omnibus 
suis  pertinentes,  in  manu  &  posse  &  sub 
tutela  &  protectione  dicti  domini  comitis 
Tolosani,  &  ipsa  domina,  flexis  genibus 
&  manibus  dicti  Centulli  sui  filii  missis 
inter  manus  predicti  domini  comitis,  tra- 
didit  ei  ipsum  Centullum  per  suum  mili- 
tem,  &  jurata  super  sancta  Dei  Evuange- 
lia  pro  predicto  suo  filio,  mandavit  dicto 
domino  comiti  fidelitatem  &  vitam  & 
membra  &  consilium  &  auxilium  &  ce- 
lare,  &  quod  dominus  comes  supradictus 
&  omnes  sui  possint  se  &  omnia  sua  cre- 
dere  &  confidere  in  dicto  Centullo,  uti  in 
suo  fideli  milite  &  legali.  Et  eadem  do- 
mina Segui  mandavit  &  firmo  pacto  con- 
venit  predicto  domino  comiti,  quod  fiiciat 
dictum  Centullum  suum  filium  concedere 
homagium  ipsi  domino  comiti  &  ejus  suc- 
cessoribus  &  concedere  ipsum  ei  per  suum 
militem,  &  faciat  ipsum  recipere  comi- 
tatum de  Astaraco  &  totam  suam  terram  a 
dicto  domino  comité,  &  faciat  ipsum  Cen- 
tullum mandare  &  jurare  ipsi  domino  co- 
miti fidelitatem  &  alla  omnia,  que  ipsa  do- 
mina pro  predicto  ejus  filio  ei  mandaverat, 
uti  melius  superius  continentur.  Et  ibidem 
dictu|fe  dominus  comes,  predicto  Centullo 
existente  coram  ipso,  flexis  genibus  & 
manibus  ejusdem  Centulli  inter  manus 
dicti  domini  comitis  receptis,  recepit  dic- 


An 
1244 

1 3  no- 
vembre 


Éd. cric. 

t.  111, 
col.  44  1. 


'Trésor  des  chartes;   Toulouse,   sac   7,   n.   zZi 
[J.  3i4  ;  original.] 


An 
1244 


ii63 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1164 


tum  Centullum  per  suum  militem,  &  rece- 
pit  ipsiim  &  totum  comitatum  de  Asta- 
raco  &  omnem  suam  terram  cum  omnibus 
suis  pertinentiis  &  Bernardum  fratrem 
ejusdem  Centulli  in  suo  posse  &  suo  du- 
catu  &  protectione,  promittens  ei  lirma 
stipulatione  &  dicte  domine  Segui  pro  eo, 
ut  ipse  sit  ei  fidelis  dominas  &  legalis. 
Hec  omnia  fuerunt  ita  posita  &  concassa 
XIII°  die  introitus  novenibris,  feria  i",  ré- 
gnante Lodoyco  rege  Francorum,  &  dicto 
domino  Raimundo  Tolosano  comité,  & 
Haimundo  episcopo,  anno  ab  Incarna- 
tione  Domini  WCCXL"!!!!".  Quorum  om- 
nium sunt  testes  dorainus  Raimundus,  Dei 


receperunt,  post  hec  Petrus  de  Tolosa, 
nomine  &  Icco  ipsius  domini  comitisTho- 
losani  8c  de  mandate  ipsius  speciali,  ac- 
cessit personaliter  ad  Castrumnovum  de 
Barbarencs  &  ad  quasdam  villas  &  castra 
alla  terre  Astaraci,  scilicet  ad  Selvam,  ad 
Durbannum,  ad  Montemcassinum  &  ad 
Simorram,  &  ibi  super  turrim  Castrinovi 
&  super  turres  &  portalia  aliorum  supra- 
scriptorum  locorum,  ratione  &  jure  majo- 
ris  dominii,  fecit  ascendere  vexillura  seu 
baneriara  dicti  domini  comitis  Tholosani 
&  ex  parte  ipsius  ter  preconizari  &  cla- 
mari  aita  voce  signum  dicti  domini  comi- 
tis,  scilicet  Tholosam,   Tkoîosam,   Tholo- 

m 


An 
1244 


gratia  Tolosanus    episcopus,   &    dominas      sam,   &   dicta  castra  &  villas  pro   eode 
Raimundus  prepositus   ejusdem   sedis,    &      domino   comité  8c  nomine  8c  loco   ipsius 


vcmbre. 


Martinus  abbas  Lumberensis,  Se  Willelnius 
Ato  archidiaconus  Villelonge,  8c  magister 
Bernardus  archidiaconus  Veterismoresii, 
Willelmus  Bernardus  8c  P.  d'Espaor  cano- 
nici  predicte  sedis,  8c  dominus  Amaldricus 
vicecomes  Se  dominus  Narbone,  8c  Roge- 
rius  Convenarum  cornes  Palharensis,  8c 
Deide  Baraschus,  8c  Bernardus  de  Malo- 
leone  8c  fratres  ejus,  Aderaarius  scilicet  8c 
Arnaldus  de  Maloleone,  8c  Ramundiis  de 
Bencha,  8c  Bernardus  de  Monteacuto,  8c 
Bertrandus  de  Insula,  8c  Bernardus  de  Ma- 
restanno,  8c  Willelmus  Arnaldus  de  Tanta- 
iono  senescalchus  Agenensis,  8c  Sicardus 
Alamannus,  8c  Willelmus  Ferriolus,  8c  Si- 
cardus de  Miramoute,  8c  Rogerius  de  Noë- 
rio,  8c  Michaël  de  Urrocio,  8c  Petrus  de 
Villamuro,  8c  Belengarius  de  Prorailhaco 
vicarius  Tolose,  8c  Johannes  Auriolus  8c 
Bernardus  Guilabertus,  Se  Arnaldus  de  Es- 
calquenchis,  8c  Raraundus  Bertrandus,  pu- 
blicus  Tolose  notarius  qui  cartam  istam 
scripsit. 

II.  Manifestum'  sit  omnibus  presentibus 
8c  futuris,  quod  postquam  domina  Syguis, 
uxor  quoadam  nobilis  viri  Centulli,  comi- 
tis Astaracensis,  pro  filiis  suis,  8c  Centul- 
lus  ejus  filius  fecerunt  homagium  8c  fide- 
litatis  juramcntum  domino  Raimundo, 
comiti  Tholosano,  pro  toto  comitatu  8c 
terra  Astaraci  8c  dictam  terram  8c  comita- 
tum ab  eodem  domino  comité  in  feudum 

'  Trésor  des  chartes  j  Toulouse,  sac  7,  n.  jo. 
(J.  014;  original.] 


recepit,  8c  ab  eadem  domina  Syguy  8c 
CentuUo  ejus  filio  ratione  8c  jure  feudi 
8c  majoris  dominii  eideni  Petro  de  Tho- 
losa  tradite  fuerunt.  Acta  fuerunt  hec 
III  die  exitus  mensis  novembris,  feria  V, 
régnante  Lodovico  Francorum  rege,  8c 
eodem  domino  Raimundo  Tholosano  co- 
mité 8c  Raimundo  episcopo, anno  M°CC"XL 
quarto  ab  Incarnatione  Domini.  De  preco- 
nizatione  autem  8c  clamatione  8c  aliis  que 
ad  Castrumnovum  de  Barbarencs  facta  iue- 
runt  sunt  testes  dominus  Huguo  episco- 
pus Bigorritanus,  B.  abbas  Faieti,  Vizianus 
archidiaconus  de  Big.,  Bernardus  de  Malo- 
leone ejusque  fratres  Ademarus  8c  Arnal- 
dus, Bernardus  de  Monteacuto,  Vitalis  de 
Saysses,  Odo  de  Turri,  Poncius  quondam 
notarius  dicti  domini  Centulli  comitis  As- 
taracensis. Et  de  preconizatione  8c  aliis, 
que  ad  Selvam  facta  fuerunt,  sunt  testes 
dictus  Vitalis  de  Saysses  8c  Poncius  nota- 
rius 8c  Lantarius  8c  Paucebo.  Et  de  preco- 
nizatione ^  aliis,  que  ad  Durbannum  acta 
fuerunt,  sunt  testes  dictus  Vitalis  de  Says- 
ses 8c  Poncius  notarius  8c  Paucebo  8c  Bo- 
nushomo  sacerdos  8c  capellanus  ejusdem 
loci  8c  Willelmus  de  Vivers  capellanus  de 
la  Sclva  8c  Raimundus  Arnaldus  de  Or- 
golhio.  Et  de  preconizatione  8c  aliis,  que 
ad  Montemcassinum  acta  fuerunt,  sunt  tes- 
tes dictus  Vitalis  de  Saysses  8c  Poncius  no- 
tarius 2^  Lantarius  8c  Paucebo  8c  Guillel- 
mus  Arnaudo  8c  Bernardus  Faber  8c  Petrus 
Bigorra.  Et  de  preconizatione  8c  aliis,  que 
ad  Simorram  acta  fuerunt,  sunt  testes  dic- 


Êd.ori" 

t.  m; 

col.  4).  5. 


An 
1244 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1166 


tiis  Viîalîs  (lo  Saysses  Si  Poncius  notarius 
&  Lantarius  &  Pauccbo  &  Willelmus  de 
Luccanta  &  Arnaldus  Willelmus  Barta  & 
Raimundus  Willelmi  de  Saliuis  ejusque 
frater  Arnaldus  Willelmus.  Ad  hec  omnia 
siipradicla  fuit  pt-esens  Beniardus  Aimeri- 
cus,  publicus  Tholose  notariiis,  &c  hoc 
presens  publicum  scripsit  instrumeiitum. 


378. 


CCLXVII 


Hommage  rendu  par  le  comte  de  Com- 
m'inges,  pour  ce  comté,  au  comte 
de  Toulouse  '. 


IN    I 
Ne 


nomine  Domini  nosfri  Jesii  Christî. 
Joverint  presehtem  paginam  iiispecturi 
vel  auditurî,  quod  dominus  Bernardus, 
Dei  gratta  cornes  Convenarum,  habita  de- 
liberafione  &  tractatu  diligenti  cum  con- 
siliariis  suis,  &  specialiter  de  consilio 
vènerabîlîs  patris  A.  Rogerii,  Dei  graiia 
episeopi  Convenarumj  patrui  siii,  Si  Bo- 
rtifacii  de  Felgario  &  Arnaldi  V/illcImi  de 
Barbazano  &  Gualhardi  de  Seadors  &  Ber- 
Aardi  de  Seadors  &  Bernardi  de  Benca 
&  multortim  aliorum,  recepif  in  fetidum 
a  domino  Raimundo,  Dei  gratis  comife 
TolosanOy  marchiohe  Provincie,  linivcrsa 
&  singùta,  que  habebat  vel  habere  debe- 
bat  sive  in  futurum  habebit,  vel  aliquis 
tenet  ab  eo  vel  tenebit,  vel  antecessores 
ejus  habuerunt  &  tenueriint  in  dyoce- 
sibus  Convenarum  84  Coseranensi,  vide- 
licet  castra  &  villas,  nemora  &  omnia 
culta  &  iirculta,  bai'oiies,  milites  &  gene- 
raliter  omrtes  homînes,  quos  in  predictis 
dyocesibus  habebat  vel  habere  dc-bebaf, 
&  urtiversaliter  omnia  ad  usum  vel  .td  hu- 
tilitatém  howinii-m  pertineiitia.  Et  pro 
predictis  feodis  idem  dominus  cornes  Con- 
venarum fecit  eidcm  domino  Tolosano 
homagium  ligium,  junctis  manibus,  geni- 
bus  ftej^is,  &  promisit  eidem  domino  comiti 
Tolose  &  successoribus  suis,  pro  se  &  he- 
redibus  suis  prestito   nichilominus   supra 


An 
1244 


'  Tiésor  <3es  chartes;   Touloiite,  tac  7, 
]h  314;  original.] 


^7- 


sancta  Dei  Evuangelia  corporaliter  jura- 
meiito,  omniniodam  fidelifatem  Se  omnia, 
que  fidelis  vassallus  facere  débet  domino 
suo  ligio,  contra  omnem  viventem,  &  re- 
cogiiovit  in  presentia  subscriptorum  viro- 
rum  &  iufrascriptorum,  quod  feoda  pre- 
dicta,  que  modo  recepit  a  sepedicto  domino 
comité  Tolosano,  ipse  vel  antecessores 
éjus  non  tenuerant  in  feodum  ab  aliqua 
seculari  vel  ecclesiastica  persona,  immo 
erat  alodium  proprium,  &  ita  ipse  &  an- 
tecessores ejus  tenuerant  pro  alodio  a 
tempore  cujus  raemoria  non  exstabat.  Item 
dominus  cornes  Tolose  predictus,  recepto 
homagio  supradicto,  promisit  ibidem  ipsi 
domino  comiti  Conv'enarum  pro  se  &  he- 
redibus  suis,  quod  erit  sibi  &  suis  heredi- 
bus  bonus  dominus  &  fidelis.  Acta  fuerunt 
hec  &  concessa  in  Castro  Narbonensi  xill 
die  exitus  mensis  novembris,  régnante  Lo- 
dovico  Francorum  rege,  &  eodem  Rai- 
mundo comité  Tolosano  &  Raimundo 
episcopo,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
M°  ce» XL"  1111°.  Hujus  homagti  &  recep- 
tionis  feodi  stmt  testes  venerabiles  patres 
R.  Dei  gratia  episcopus  Tolosanus,  &  A. 
Rogefii  Dei  gratia  episcopus  Convenartim, 
&  dominus  Rogerius  de  Maloleone  abbas 
Scale  Dei,  &  dominus  Rogerius  cornes  Pa- 
Iharensis  &  Amaldricus  dominus  Narbono 
&  Arnaldus  Willelmus  de  Barbazano,  & 
Olivarius  de  Terme  &  Sicardus  Alamanili 
&  Petras  de  Durbanno  &  Sicardus  de  Mi- 
ramônte  &  Bonifacius  de  Felgari  &  Petrus 
de  Villarriuro  &  Gualhardus  de  Seador  &  '-'d-î'ns- 
Bernardus  de  Seador  &  Bernardus  de  C0I.440. 
Benca  &  Rubeus  de  Saysses  &  Poncius 
de  Sancto  Martino  &  Gualhardus  de  Ba- 
laguerio  &  Ugo  de  Balaguerio  &  Bernar- 
dus d'Anissa  &  Gualhardus  d'Opiano  & 
Sancius  de  Sairauta  &  Berengariiis  de 
Promilhaco,  tune  extstens  viccarius  To- 
lose, &  Petrus  Martinus  de  CastroiiovO 
&  Raimundus  de  Alfaro  &  Willelmus 
de  Benvilla  &  Gualhardus  de  Bovilla  & 
Johannes  Auriollus  &  Willelmus  Bernar- 
dus canonicus  Sancti  Stephani,  &c  Willel- 
mus Ato  archidiaconus  Villelonge,  &  Wil- 
lelmus Ysarni  &  magister  Poncius  do 
Sancto  Egidio  &  Bernardus  de  Villanova 
&  Raimundus  de  Capitedenario  &  Rai- 
mundus de  Ponte  &  Raimundus  de  Sancto 


An 
1244 


1  167 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


II 


68 


An 
I  243 

14  jan- 
vier. 


Barcio,  &  Ariialdus  Johannîs  &  Raimun- 
dus  Johannis  fratres,  filii  quondam  Ugo- 
nis  Johannis,  &  Sancius  notarius  doniini 
comitis  Convenarum,  Aimericus  Porterius, 
&  Bernardus  Willelmus,  publicus  tabellio 
Tolose,  qui  de  utriusque  consensu  cartam 
istani  scripsit. 


379. 

Lettre  d'Innocent  IV  à  I.ouïs  IX,  en 
faveur  de  plusieurs  marchands  gé- 
nois^. 

INNOCENTius  episcopus,  servus  servo- 
rum  Dei,  karissimo  in  Christo  filio  régi 
Francie  illustri  salutem  &  apostolicam  be- 
nedictionem.  Propter  veritatem,  mansue- 
tudinem  &  justitiam  divinitus  inspiratus, 
que  te  pre  regibus  terre  fecerunt  excel- 
sum,  plenam  de  te  in  Domino  fiduciam 
obtinentes,  magnificentiam  tuam  ad  ea 
que  ministerium  régie  sublimitatis  respi- 
ciunt  precibus  &  monitis  eo  libentius  & 
confidentius  invitanius,  quo  te  carius  am- 
plexantes  in  visceribus  Jesu  Christi,  gra- 
tiam  apud  Deum  8i  laudem  apud  homines 
exinde  propensius  te  cupimus  promereri. 
Cum  igitur,  sicut  accepimus,  nobilis  vir 
senescalcus  Belliquadri,  balivus  tuus,  di- 
lectos  filios  Johannem  de  Sangenes,  Lan- 
francum  Spinolum,  Simonem  de  Stantion., 
&  Johannem  Dalmatii,  cives  Januenses,  ad 
Latiniacenses  nundinas  cum  suis  merci- 
moniis  accedentes,  eisdem  mercimoniis 
spoliavit,  celsitudinem  regiam  rogandam 
duximus  attentius  &  hortandam,  quatinus 
predictis  civibus  mercimonia  ipsa  pro 
Apostolice  sedis  &  nostra  reverentia  resti- 
tui  facias  universa,  preces  nostras  in  hac 
parte  taliter  impleturus,  quod  iidem  eas 
sibi  sentiant  profuisse,  &  nos  excellentiam 
tuam  provide  valeamus  non  imerito  com- 
mendare.  Datum  Lugduni,  xviiii  kal.  fe- 
bruarii,  pontificatus  nostri  anno  secundo. 


38o. 

Confirmation  des  libertés  &-  privilèges 
de  la  ville  de  Foix', 

ANNO  Dominî  M°  cc°  XL°  lin»,  decimo 
sexto  kalendas  mardi,  in  Christi  no- 
mine.  Notum  sit  cunctis,  quod  nos  Roge- 
rius,  Dei  gratia  comes  Fuxi  &  vicecomes 
Castriboni,  pro  nobis  &  successoribus  nos- 
tris,  gratis  &  spontanea  voluntate  ducti, 
damus  &  concedimus  omni  populo  &  uni- 
versitati  ville  Fuxi,  quod  universitas  ville 
Fuxi  eligat  consules  in  villa  Fuxi,  tamen 
consilio  &  voluntate  nostra  &  successo- 
rum  nostrorum.  Et  super  hoc  omnis  uni- 
versitas ville  elegerunt  (sic)  consules  con- 
silio &  voluntate  nostra,  scilicet  Petrura 
Ferralem  &  Fuxetum  Borras,  Arnaldum 
de  Remis,  Fuxetum  Nalina,  Petrum  Fa- 
brum  de  Palers,  Guillelmum  de  Castel- 
lione  &  Bernardum  de  Ultra.  Et  predictus 
dominus  comes  dédit  &  concessit  universi- 
tati  ville  Fuxi,  quod  omnis  universitas  pre- 
dicte  ville  faciat  sacramentum  consulibus 
constitutis  semper  &  successoribus  eorum, 
salvo  jure  &  dominio  nostro  in  omnibus. 
Postea  predicti  consules  juraverunt  pre- 
dicto  domino  comiti  &  omni  universitati 
ville  Fuxi  quod  manuteneant,  protegant 
ac  deffendant  omnia  jura  predicti  domini 
comitis  &  tocius  populi  ville  Fuxi,  tam 
intus  villam  ^'uxi  quam  extra,  pro  posse 
suo,  bona  fide,  &  regant  populum  sine 
dolo.  Eodem  modo,  omnis  populus  ville 
Fuxi,  pro  mandato  domini  comitis  pre- 
dicti, juraverunt  (sic)  predictis  consuli- 
bus super  quatuor  Dei  Evangeliis,  suis 
propriis  manibus  tactis,  omnia  supradicta 
que  supradicti  consules  juraverunt,  quod 
teneant  pro  posse  suo  bona  fide.  Item 
nos  jamdictus  comes  damus  &  concedi- 
mus, pro  nobis  &  successoribus  nostris, 
omni  populo  ville  Fuxi  presenti  &  futuro, 
scilicet   terminos    securos    de   villa    Fuxi 


An 
1245 

1+ 
février. 


'  Archives  nationales;  L.  224,  n.  62j  original  ■  Original   aux    archives   municipales    tie    Foix 

tc«llé  sur  chanyre.  (série   AA).  —  Copie  du   quatorzième  siècle   dans 

le  cartulaire  des  mêmes  archives. 


An 
1245 


1  169 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1170 


usque  ad  Montem  Galhardum  &  ad  Mon- 
tem  Encamisatum  &  ad  Sanctum  Johan- 
nem  de  Virgiuibus  &  ad  rivum  de  Praiols 
&  usque  ad  Segolar  &  usque  ad  Buxum 
de    Quernibo    &    usque    ad    passum    dels 


concedimus  &  statuimus  in  perpetuum, 
quod  omnes  missiones  seu  expense,  que 
fient  de  cetero  in  dicta  civitate  vel  pro 
eadeni,  fiant  &  trahantur  communiter  per 
libras,  ita  quod  ab  omnibus  civibus  &  ha- 


An 
1145 


Vambrers  &  usque  ad  passum  de  Foscals,      bitatoribus  dicte  civitatis,  fam  majoribus 


ita  quod  oranis  de  universitate  ville  pre- 
Jicte  cum  omnibus  rébus  suis  sit  salvus 
&  securus  infra  predictos  terminos.  Item 
damus  &  concedimus  omni  uuiversitati 
predicte  ville,  quod  nullus  de  universitate 
ville  predicte  aliquo  tempore  nequeat 
emere  aliquem  vel  aliquam  de  predicta 
Universitate  predicte  ville  Fuxi.  Item  de- 
dit  predictus  dominus  cornes  omni  populo 
Fuxi,  quod  aliquis  vel  aliqua  de  predicta 
universitate  ville  non  capiatur,  si  jus  po- 
terit  firmare.  Hoc  fuit  factum  in  presencia 
&  festimonio  Lupi  de  Fuxo,  Raimundi 
Durfort,  Guillelmi  Bernard!  de  Luzenaco, 
Guillelmi  de  Hugenaco,  Pétri  Manent, 
Raimundi  [de]  Acciato  &  Raimundi  de 
Lorda.  Petrus  Sabbaterii,  publicus  Fuxi 
notarius,  hanc  cartam  scripsit,  prout  in 
nota  cartularii  Arnaldi,  publici  Fuxi  nota- 
rii  jam  deffuncti,  continebatur,  decimo 
kalendas  januarii,  régnante  Philippo  rege 
Francorum,  anno  Incarnac.  M°cc°xxxx° 
quinto. 


38i. 
Répartition  de  l'impôt  à  Agen^ . 

NOVERINT  universi,  quod  nos  frater  Ar- 
naldus,  Dei  paciencia  vocatus  episco- 
pus  Agennensis,  pro  nobis  &  omnibus 
successoribus  nostris,  &  nos  Guillelmus 
Arnaldi  de  Tantalon,  senescallus  Agen- 
nensis, pro  domino  nostro  Raimundo,  Dei 
gratia  comité  Tholosano,  &  pro  omnibus 
successoribus  nostris,  nos  vero  consules 
Agenneiises,  pro  nobis  &  pro  omnibus 
successoribus  nostris  necnon  &  pro  tota 
universitate    ejusdem    civitatis,   volumus, 

'  Archives  municipales  d'Agen,  AA.  z^  original 
jadis  scellé.  —  M.igeii  81  Tholin,  Charles  d  Agen, 
t.   I,  pp.  59-60,  n.  xLii. 


quam  aliis,  illud  bonus  communiter  susti- 
neatur,  sicut  dictum  est  superius,  per  li- 
bras, secundum  quod  magis  vel  minus 
unicuique  sue  competunt  facultates,  sive 
dicatur  fogagium  sive  aliud,  seu  eedem 
missiones  vel  expense  quibuscumque  no- 
minibus  censeantur,  exceptis  tantum  exer- 
citu,  gachiis  &  manobris.  Ne  autem  super 
premissis  aliqua  calumpnia  possit  in  pos- 
terum  suboriri,  nos  episcopus  &  senescal- 
lus predicti  sigillis  nostris,  &  nos  predicti 
consules  pro  nobis  ac  tota  universitate 
civitatis  Agennensis  sigiilo  nostro  com- 
mun! présentes  litteras  sigillamus.  Actum 
Agenni,  iii»  nonas  maii,  anno  ab  Incarna- 
tione  Domini  M°CC''XL°  quinto. 


382. 

Abandon  du  consulat  de  Castel- 
sarrasin  '. 

NOVERINT  universi  tam  présentes  quam   
futuri,    quod    consules    Castrisarra-       An 
ceni,  scilicet  Guillelmus  Grimoardi,  A.  de     '*■* 
Baredies,  Guillelmus   de   Feraud,  Stepha-    *"  ""'" 
nus  de  Hugone  &  maxima  pars  tocius  uni- 
versitatis    opidi    &   ville    Castrisarraceni, 
scilicet  Poncius  Grimoardi,  Odo  de  Bare- 
dies, W.  de   Baredies,  &c.  {sequuntur  du- 
centa  cîrciter  nomîna),  omnes  isti  pro  se- 
ipsis    &  pro    universitate    Castrisarraceni 
spontanea  voluntate   donaverunt   &  con- 
cesserunt  domino    R.,   Dei   gratia   comiti 
Tholose,  marchioni  Provincie,  &  heredi- 
bus  &  successoribus   suis   in   perpetuum, 
quod  ipse  &  heredes  &  successores  suyvel 
vicarius  vel  bajulus  suus,  qui  ibi  j  ro  tem- 
pore  aderit,  possint  facere   &  instituere 
consules  in  Castro  &  villa  Castrisarraceni, 

'  Trésor  des  charte»,  J.  320;  Toulouse,  XI,  n,  54; 
original.  —  Teulet,  Layettes,  t.  2,  p.  667. 


An 

I  2^5 


I  lyï 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1  ly: 


quot  numéro  aut  quoscunique  volueriut, 
aniiuales  vel  proUxioris  aut  brevioris  tem- 
poris  &  destituere  &  niutare  eosdem  pro 
suo  &  suorum  beneplacito  voluntatis. 
Item  doiiaverunt  &  concesserunt  simili 
modo,  ut  vicarius  &  bajulus  suus,  qui  tem- 
pore  aderit,  possit  &  debeat  recipere  que- 
relas  seu  clamores  super  quibuscumque 
criminibus  &  confessiones  reorum  super 
eisdem,  &  recipere,  inquirere  &  audire 
testes  datos  super  hiis  seu  compulses  per 
eumdem  vicarium  vel  bailivum  suum,  & 
examinare  &  terminare  seu  diffinire  cau- 
sam  cum  eisdem  consulibus  vel  saniori  seu' 
majori  parte  consulum  eorumdem,  prout 
secundum  justiciam  eidem  vicario  vel  bai- 
livo  &  consulibus  eisdem  videbitur  expe- 
dire.  Possitque  idem  vicarius  seu  bajulus 
suus  habere  secum,  quaudocumque  ei  vide- 
bitur, aliquem  jurisperitum  ad  hec  omnia 
dirimenda  &  examinanda  seu  diffiiiienda. 
Item  omnes  predicti  donaverunt  simili 
modo  &  concesserunt  ipsi  domino  comiti 
&  heredibus  &  successoribus  suis,  quod 
bailivus  vel  vicarius  suus  pro  tempore  om- 
nes alias  causas,  que  non  sunt  criminales, 
quascumque,  sive  sint  pecuniarie  sive  de 
rébus  aliis  seu  juribus  quibuscumque,  pos- 
sit audire,  examinare,  terminare  &  diffi- 
nire cum  sapiente  vel  jurisperito,  ad  hoc 
per  eum  vel  per  ipsum  vicarium  vel  baju- 
ïum  suum  adhibito  vel  specialiter  vel  ge- 
neraliter  deputato,  salvis  litigantibus  in 
omnibus  supradictis  legitimis  appellatlo- 
nibus.  Retinuerunt  insuper  quod  consules 
pro  tempore  constituti  non  sint  immunes 
a  collatione,  quin  conférant  in  questis  & 
azempriis  factis  communitati  ville  per  do- 
ininuin  comitem.  Item  quod  bailivus  vel 
vicarius  suus  pro  tempore  possit  compel- 
lere  testes  in  omnibus  causis  seu  negociis, 
tam  criminalibus  quam  civilibus,  prout 
juris  est,  ad  eruendam  pro  utraque  parte 
omnimodam  veritatem,  salvo  quod  testes 
non  inquirantur  contra  instrumenta  pu- 
blica,  sicut  hactenus  de  consuetudine  est 
optentum.  Acta  fuerunt  hec  ita  &  con- 
cessa  apud  Castrumsarracenumf,  in  com- 
muni  colloquio  congregato  in  ecclesia 
Sancti  Salvatoris,  Il  die  exitus  mensis  ma- 
dii,  régnante  Lodoico  Francorum  rege  & 
eodem   domino   R.   Tholosano   comité   & 


R.  episcopo,  anno  isi'CCXL"  quinto  ab 
Incarnatione  Domini.  Testes  sunt  hujus 
rei  Arnaldus  de  Escalquencis,  Maurandus 
de  Bellopodio,  Bertrandus  de  la  Taosca, 
bajulus  Castrisarraceni  &  Stephanus  de 
Audrigina,  notarius  Castrisarraceni,  & 
Bernardus  Aimericus  publicus  Tholose 
notarius,  qui  mandato  omnium  predicto- 
rum  cartam  istam  scripsit. 


383.  —  CCLXVIII 

Sommation  du  comte  de  Toulouse  an 
comte  de  Foix  de  lui  restituer  la 
terre  qu'il  tient  de  lui  depuis  le 
Pas  de  la  Barre  ' . 

Rdivina  mîseratione  epîscopus  Tholo- 
•  sanus,  &  D.  eadem  miseratione  epi- 
scopus  Albiensis,  universis  présentes  lifte- 
ras inspecturis  in  vero  salutari  salutem. 
Discrétion!  vestre  cum  testimonio  presen- 
tium  duximus  intimandum,  quod  nos  lifte- 
ras originales,  non  vlciatas  nec  cancellafas 
nec  in  aliqua  parte  sui  corruptas,  cum  si- 
gillo  comitis  Tholosani  sigillatas  vidimus, 
a  quibus  presens  translatum  sine  adjec- 
tioue  &  diminutione  fuit  transcriptum, 
quarum  ténor  talis  est  : 

R.,  Dei  grafia  comes  Tholose,  marchio 
Provincie,  nobili  viro  Rogerio,  comiti 
Fuxi,  salufem.  Requirimus  vos,  &  per  ju- 
ramenfum  quod  nobis  fecisfis  &perpacfa 
omnia  &  modos,  quibus  nobis  tenemini, 
vos  attentius  commonemus,  quatenus  to-« 
tam  terram,  quam  tenetis  a  Passu  Barre 
inferius  in  episcopatu  Tholosano,  quam 
nos,  postquara  eam  de  manu  gentium  do- 
mini régis  Francorum  illusfris  recepimus, 
patri  vesfro  apud  Savardunum  comendavi- 
mus,  quod  vos  etiam  non  credimus  igno- 
rare,  visis  litteris,  reddatis  nobis  &  ipsam 
tradatis  ex  parte  nostra  dilecto  ac  fideli 
nostro  nobili  viro  Sicardo  de  Monfealto, 
presenfium  portitori,  &  eidem  credafis  su- 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse',  SSc  i,  n.  7,  & 
4,  11.  7;  vidimus.  [J.  3o3  &  307],  &  Foix,  n.  7. 
[J.  33ï  j  original  scellé.] 


An 


lid.orig, 

t.  111. 
col  4.JÔ. 


An 

I  24.5 

G  juin. 


An 
1243 


II  70 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1174 


An 

124Ô 

I  \  juin. 


Ed.orig, 

t.  MI, 
co\.4i~. 


per  hiis,  que  ex  parte  nostra  vobis  iluxerit 
proponeiida,  Datum  Tholose,  Viii°  idus 
junii,  anno  Domini  M°cc''XL°  quinto. 

In  cujus  rei  testimonium ,  nos  prefati 
cpiscopi  présentes  litteras  fecimus  sigil- 
lorum  nostrorum  nninimiiie  roborari.  Da- 
tum apud  Salvitateni,  xii  kalendas  aprilis. 


384.  —  CCLXIX 

Lettre  de  divers  prélats  de  la  Pro- 
vince au  pape,  en  J'aveur  des  Inqui- 
siteurs '. 

SANCTissiMO  &  beatissimo  in  Christo 
patri  ac  domino  Innocentio,  divina 
disponente  gratia  sacrosancte  Romane  ec- 
clesie  summo  pontifici,  Clarinus  Carcas- 
sone,  B.  Helenensis,  R.  Tholosanus,  P. 
Uticensis,  G.  Lodovensis,  R.  Nemausen- 
sis,  P.  Agatensis  permissione  divina  epi- 
scopi,  R.  eadem  permissione  electus  Bi- 
terrensis,  G.  Sancti  Afrodisii,  G.  Sancti 
Jacobi  Biterrensis,  G,  de  Quadraginta  ea- 
dem permissione  abbates,  salutem  &  do- 
votissima  pedum  oscula  beatorum.  Ad  evel- 
lendum  iolium  heretice  pravitatis,  quod 
repullulaus  in  nostris  partibus  segetem 
Jominicam  lamentabiliter  suftocabat,  be- 
nignus  Dominas  Jésus,  interventu  glorio- 
sissime  matris  sue  &  electorura  suorum 
ad  se  die  ac  nocte  clamancium,  &  asper- 
sione  multiplici  Se  inextimabili  effusi  ibi- 
dem 8c  ob  idem  eorumdem  sanguinis  exci- 
tatus,  felicis  recordationis  domino  pape 
Gregorio  antecessori  vestro  salubre  inspi- 
ravit  Inquisitionis  remedium,  ut  quod 
manu  gladii  materialis  effugerat,  hoc  spi- 
ritualis  interiora  penetrans  radicitus  ex- 
tirparet.  Qui  siquidem  non  auditor  obli- 
viosus  tantum,  sed  factor  operis,  &  idée 
in  loco  suo  eandem  Inquisitionem  dilectis 
tratribus  ordinis  Predicatorum  commisit 
exequendam,  munitis  suis  salubribus  insti- 
tutis,  qui  juxta  formulam  sibi  datam  ad 
loca    diffamata    humiliter   accedentes,    & 

'Archives  de  l'Inqvisiùoii  de  Caicassonne.  [Doat, 
roi.  3i,  l"  118  a.\ 


instar  filiorum  Israël  pacem  &  îmmuni- 
tatem  mortis,  captionis  &  exheredationis 
vere  de  se  &  de  aliis  confitentibus  intra 
certum  tempus,  quod  misericorditer  pre- 
figebant,  promittentes  pariter  &  servan- 
tes, &  contumacibus  ultionem  ecclesiasti- 
cam  comminantes,  &  non  sine  discreta 
misericordia  exequentes,  juxta  canonicas 
sanctiones,  vestris"  directi  consiliis,  lau- 
dabiliter  &  utiliter,  légitime  &  valde  ne- 
cessario  hactenus  non  sine  multa  man- 
suetudine  &  utinam  non  nimia,  servato 
juris  ordine,  processerunt.  Quorum  pro- 
cessus suspensionem  tempore  predicti  do- 
mini Gregorii  factam  damna  irreparabilia 
sunt  secuta,  &  multarum  flebilis  interitus 
animarum,  hereticoium  exultatio  &  mul- 
tiplicatio,  &  multa  depressio  iidei  Chris- 
tiane.  Nos  igitur,  qui  cuni  salvatore  nos- 
tro  domino  Jesu  Christo  ad  hoc  nati 
sumus,  ut  perhibeamus  testimonium  veri- 
tati,  hec  idée  sanctitati  vestre  litteratorie 
remeraoranda  duximus  &  rainistranda,  ut 
auribus  sanctifatis  vestre  facilius  intimen- 
tur,  &  ne  tali  tempore  desit  testimonium, 
qui  fortassis  consilio  non  poterit  interesse, 
&  ne  locus  pateat  insidiis  detractorum, 
qui  mendaciorum  funiculis  subvertere  co- 
nantur  aures  vestras  sapientes  &  simplices 
&  ex  natura  sua  alios  estimantes,  &  ne 
lucernam  Iiiquisitionis  nutriendam  dili- 
gentius  &  vehementius  accendendam,  in 
nostris  caliginosis  partibus  radiantem,  per 
nostrum  nobis  periculosum  silentium  re- 
mitti  seu  intermitti  contingat  aliquatenus 
vel  extingui,  ne  exinde  in  terram  Gessen 
Egyptie  ténèbre  dilatentur.  Intelleximus 
etiam,  quod  quidam  eligentes  potius  in  sua 
nequitia  daninabiliter  perdurare,  quam 
redire  salubriter  ad  fidem  &  mansuetudi- 
nem  Ecclesie  sacrosancte,  credentes  se 
manum  inquisitorum,  imo  potius  Domini 
posse  evadere,  ad  vestrara  concurrunt  cu- 
riam,  tanquam  si  in  eadem  possent  in  sua 
malitia  tuti  esse,  de  quibus  sunt  quidam 
citati,  quidam  scientes  quod  in  brevi  de- 
berent  citari,  aliqui  pro  sua  contumacia 
excommunicati,  nonnuUi  etiam  de  heresi 
légitime  condemnati.  Multi  etiam  eorum 
litteras  a  vestris  peniteuciariis  impetratas 

'  Alias  nostris. 


An 

12^5 


An 


1  175 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 176 


'*■*  ad  diverses  deferuiit  judices,  ut  sic  videa- 
tur  judicium  inquisitorum ,  imo  potius 
vestra  jurisdictio  enervari,  propter  quod 
non  modicum  illuditur  fidei  Christiane 
&  contempnitur  ecclesiastica  disciplina. 
Super  premissis  itaque  omnibus,  pater 
sanctissime,  dignetur  sanctitas  vestra  pro- 
videntia  taliter  providere,  ut  diebus  ves- 
tris  heretica  feditas,  que  in  nostris  par- 
tibus  quasi  sopita  jacuit  &  depressa,  etiam 
valeat  nostris   suffulta  patrociniis  &  mu- 


de  ipso  tenemus  in  partibus  Albigensium, 
castrum  dédit  predictum,  tenenduni  a  nobis 
&  heredibus  nostris  de  ipso  domino  rege 
&  heredibus  suis  in  feodum  &  honiagium 
ligiuni.  Nos  vero  super  sacrosancta  juravi- 
mus,  quod  nos  &  heredes  nostri  domino 
régi  &  heredibus  suis  dictum  castrum  ad 
magnam  vim  &  ad  parvam  deliberabimus 
&  reddemus,  quociens  &  quantumcunique 
ex  parte  ipsius  domini  régis  &  heredum 
suorum  super  hoc  fuerimus  requisiti.  He- 


An 
1245 


ÉJ.oiig.    nita,  &  quod  per  predictos  fratres  ordinis      redes  insuper  nostri   eidem   &  heredibus 


coi.'448.  Predicatorum  cum  tanta  maturitate,  dis- 
cretione  &  mansuetudine  légitime  constat, 
servato  juris  ordine,  factum  esse,  habito 
prius  maturo  &  deliberato  consilio  tam  a 
nobis  quam  etiam  ab  aliis  multis  viris  pe- 
ritis,  quamvis  ipsi  periti  existant  in  jure 
divino,  canonico  &  civili,  non  sic  leviter 
revocetur  aliquorum  falsis  suggestionibus 
&  sermonibus  venenosis,  sed  potius  per 
vos  robur  obtineat  perpétue  firmitatis. 
Orate  pro  nobis,  pater  sanctissime,  quem 
conservet  Dominus  sue  Ecclesie  sacro- 
sancte.  Datum  apud  Biterrim,  anno  Do- 
mini MCCXLV,  XVIII  kaleudas  julii. 

Ces  prélats  écrivirent  une  lettre  semblable 
au  collège  des  cardinaux.  [Ibid.  f°  122  c] 


385. 

Hommage   du    seigneur  de   Mirepoix 
pour  le  château  de  Montségur'. 


os  Guido,  marescallus  Mirepicis,  no- 
m   facimus    tam    presentibus   quam 


futuris,  quod,  nobis  accedentibus  ad  pre- 
senciam  excellentissimi  &  karissimi  domini 
nostri  Ludovici,  Dei  gratia  Francorum  ré- 
gis illustris,  ac  petentibus  ut  castrum  Mon- 
tissecuri,  quod  ad  nos  jure  hereditario 
pertinere  dicebamus,  nobis  redderet,  idem 
dominus  rex  dictum  castrum  nobis,  si  reddi 
debebat,  reddidlt,  si  autem  reddendum  non 
erat,  idem  dominus  rex  nobis  &  heredibus 
nostris  in  augmentum  feodi  nostri,  quod 


suis  facere  tenentur  simile  juramentiim. 
Quod  ut  perpétue  stabilitatis  robur  obti- 
neat, présentera  paginam  sigilli  nostri 
munimine  fecimus  roborari.  Actum  Pari- 
sius,  anno  Domini  M"  cc°  XL"  V°,  mense 
julio. 


386.  —  CCLXX 

Enquête  sur  la  parenté  qui  était  entre 
Raimond,  comte  de  Toulouse,  6" 
Marguerite  de  la  Marche,  sa 
femme  '. 

•f-  tN  nomine  Domini,  amen.  Anno  ejus-   Éd.orig. 
1    dem    M°CC°XL''V<',    indictione    tertia,   coi.  448. 
tertio  idus  julii,  tempore  domini  Innocen-  _____ 
tii  pape  quarti,  anno  ejus  tertio.  Dominus       An 
Raymundus,   comes   Tholosanus,   juratus      '245 
&  interrogatus    tam   de  veritate   dicenda,     .  .'^ 
quam   de  credulitate,   in  causa   matrimo- 
niali   inter  ipsum   dominum   comitem    ex 
parte   una,  &  Margaretam   fiiiam  domini 
comitis  Marchie,  dicit  quod  domina  regina 
Constantia  avia  sua  &  dominus  Petrus  de 
Cortaniaco  avus  domine  Ysabellis,  uxoris 
comitis  Marchie,  fuerunt  fratres  carnales, 
&   dicit   quod    regina   Constantia    genuit 
dominum  Kaimundum  comitem  Tholosa- 
num  patrem  suum,  &  dominus  Rnimundus 
pater  suus,  qui  mortuus  fuit  apud  Tholo- 
sam,  genuit   ipsum,  qui   nunc  est  comes 
Tholosanus.  Ex  alla  parte  dicit,  quod  su- 
pradictus   dominus   Petrus  de  Cortaniaco 


'  Original,  J.  612,  n.  24. 
lerie,  JJ.  xxvi,  f"  'iifi  r". 


Copie  de  chnncel-  '  Trésor  des  chartes  du   Roi;  Toulouse,  sac    i, 

n.  10.  [J.  3o3;  original  scellé.] 


An 
IZ45 


"77 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1178 


Éd.orig. 

t.  m, 

col.  449. 


geiuiit  dominam  Adalmues  comitissam  En- 
golisme,  domina  Adalmues  geiiuit  dominam 
Ysabellim  uxorem  dicti  comitis  Marchie, 
domina  Ysabel  genuit  dominam  Margare- 
tam  filiam  comitis  Marchie,  de  qua  agitur. 
Item  dicit  quod  vidit  patrem  suum  &  do- 
minam Ysabellim  se  tenentes  pro  talibus, 
scilicet  in  dicto  gradu  consanguinitatis. 
Item  dicit  quod  dicta  domina  Ysabella  & 
ipse  se  habebant  Se  habent  pro  consangui- 
neis  in  dicto  gradu.  Item  dominiis  Rai- 
mundus  dicit,  quod  quicquid  actum  fuit 
de  sponsalibus  seu  matrimonio  inter  Ip- 
sum &  dominam  Margaretam,  fuit  actum 
sub  spe  dispensationis  sedis  Apostolice 
obtinende.  Item  dicit  quod  pro  dicta  dis- 
pensatione  niisit  ad  sedem  Apostolicam 
Poncium  Astualdi,  nec  fuit  obtenta.  Item 
dicit,  quod  actum  fuit  inter  eos  quod  in- 
fra  annum  deberet  procurari  dispensatio, 
qui  annus  jam  elapsus  est. 

Eodem  die,  Petrus  Gualdini  clericu^, 
procurator  domine  Margarite,  filie  domini 
comitis  Marchie,  de  veritate  &  de  creduli- 
tate  dicenda  juratus  &  interrogatus  dicit, 
quod  rex  Lodovicus,  scilicet  rex  Francie, 
pater  régis  Philippi,  habuit  unum  fratrem 
qui  vocabatur  dominus  Petrus  de  Corla- 
niaco,  &  habuit  unam  sororem,  que  voca- 
batur regina  Constancia,  non  quod  essct 
regina,  set  erat  filia  régis  Francie.  Et  dic- 
tus  Petrus  de  Cortaniaco  genuit  matrem 
domine  Ysabellis  uxoris  comitis  Marchie, 
&  illa  mater  vocabatur  Adalmues.  lUa  do- 
mina Adalmues  genuit  dominam  Ysabel- 
lem,  &  domina  Ysabellis  genuit  Margare- 
tam de  qua  agitur.  Ex  alio  latere  dicta 
domina  Constancia  genuit  dominum  Rai- 
mundum  comitem  Tholosanum,  qui  mor- 
tuus  est,  8c  ipse  dominus  Raimundus  ge- 
nuit istum  dominum  comitem,  qui  nuiic 
est.  Interrogatus  si  viderit  aliquas  de  pre- 
dictis  personis,  dicit  quod  vidit  &  cogno- 
vit  &  cognoscit  adhuc  dominam  Ysabellam, 
uxorem  dicti  comitis  Marchie,  &  Marga- 
retam de  qua  agitur,  &  comitem  Tholose 
qui  nunc  est,  &  crédit  quod  dicta  domina 
Ysabella  &  dictus  comes  habent  se  pro 
consanguineis,  &  dicit  quod  fama  est 
quod  Margareta  &  dictus  comes  sunt  con- 
sanguine! in  predicto  gradu.  Interrogatus 
si  sciebant  se  esse  consanguineos,  quare 


contraxerunt  sponsalia  seu  matrimonium 
inter  se,  respondit  quod  sub  spe  dispen- 
sationis sedis  Apostolice  obtinende.  Inter- 
rogatus si  fuit  sollempnizatum  dictum  ma- 
trimonium, dicit  quod  non  aliud  nescit. 

ISTI  SUNT  TENDRES  PROCURATIONUM  PETRI  GUAL- 
DINI CLERICI,  PRGCURATORIS  MARGARETE  PRE- 
DICTE,  FACTARUM  EX  PARTE  IPSIUS  MARGA- 
RETE   ET    PREDICTI   COMITIS    MARCHIE 

Sanctissimo  patri  &  domino  I.,  divina 
providentia  universalis  ecclesie  summo 
pontifici,  Hugo,  comes  Marchie  &  Engo- 
lisme,  salutem  &  devotissima  pedum  os- 
cula  beatorum.  In  causa  matrimoniali,  que 
vertitur  inter  nobilem  virum  R.,  comitem 
Tholosanum,  &  Margaritam  filiam  nos- 
tram,  quantum  ad  nos  pertinet,  Petriun 
Gualdini  clericum,  latorem  presentium, 
procuratorem  constituimus,  ratum  haben- 
tes  &  firmum  quicquid  in  sanctitatis  ves- 
tre  presentia  super  dicto  matrimonio  ipso 
factum  fuerit  procurante,  dantes  eidem 
potestatem  substituendi  alium  procurato- 
rem loco  sui  &  omnia  alia  faciendi  que- 
cumque  faceremus,  si  présentes  essemus,  & 
hoc  vobis  &  dicto  nobili  significamus.  Da- 
tum  die  sabbati  post  festum  beati  Barnabe, 
anno  Domini  m°CC''xl°V".  —  Sanctissimo 
patri  ac  domino  I.  divina  providentia  uni- 
versalis ecclesie  summo  pontifici,  Marga- 
reta, filia  nobilis  viri  Hugonis  comitis  Mar- 
chie &  Engolisme,  salutem  &  devotissima 
pedum  oscula  beatorum.  In  causa  matri- 
moniali seu  in  causis  aliis,  quam  vel  quas 
habeo  contra  nobilem  virum  Raimundum, 
comitem  Tholosanum  in  presentia  sancti- 
tatis vestre,  Petrum  Gualdini  clericum,  la- 
torem presentium,  procuratorem  consti- 
tuo,  ratum  habitura  &  gratum  quicquid 
ipso  factum  fuerit  procurante,  dans  eidem 
potestatem  &  spéciale  mandatum  juraudi 
de  calumpnia  vel  de  veritate  dicenda  in 
animam  meam,  &  substituendi  alium  pro- 
curatorem, &  omnia  alia  faciendi,  que  fa- 
cere  possem  si  presens  essem.  Et  hoc  sanc- 
titati  vestre  &  parti  adverse  significo  per 
présentes  litteras  sigilli  mei  munimine  ro- 
boratas.  Datum  apud  Lezigniacum,  die 
martis  post  festum  beati  Barnabe  apostoii, 
anno  Domini  M°cc"XL''v°. 


An 

1  2^)5 


An 

I  2^5 

17  juin. 


An 
1245 
l3  juin. 


An 
I  24a 


II79 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1180 


Kd.orig 

t.lU, 

col. 450. 


An 
1245 

.   '7 
luillct. 


ISTl  SUNT   TESTES  RECEPTI  AD  PROBANDUM  GRADUS 
CONSANGUINITATIS  PREDICTOS 

Domimis  cpiscopus  Leodiensis  jura  tus  & 
interrogatus  dicit  quod  rex  Lodovicus,  Pe- 
trus  de  Cortauiaco  &  avia  istius  conntis 
Tholosani,  qui  nunc  est,  mater  scilicet  pa- 
tris  sui,  fuerunt  caniales.  De  Petro  de 
Cortaniaco  fuit  mater  istius  comi  tisse  En- 
golisme,  de  ista  comitissa  est  Margarita 
de  qua  agitur.  Ex  alia  parte  dicit  quod  de 
avia  istius  fuit  dominus  Raimundus,  pater 
istius  comitis,  &  de  ipso  domino  Rai- 
mundo  est  iste  dominus  Raimundus  de 
quo  agitur,  &  hoc  dicit  secundum  quod 
crédit. 

Septimo  decimo  kalendas  augustî,  domi- 
nus episcopus  Pictaviensis,  juramento  a 
partibus  remisse,  interrogatus,  dixit  quod 
rex  Lodovicus,  pater  régis  Pliylippi  régis 
Francie,  habuit  fratrem  germanum  ex 
iitroque  parente,  sicut  audivit  dici,  qui 
vocatus  fuit  Petrus  de  Cortaniaco.  De  illo 
P.  de  Cortaniaco  fuit  quedam  domina,  que 
fuit  comitissa  Engolisma,  set  de  nomine 
non  recordatur,  &  ipsam  vidit,  set  non  vi- 
dit  patrem  ipsius.  De  illa  comitissa  Engo- 
lisma nata  fuit  comitissa  Engolisma,  que 
■  nunc  est,  &  de  ista  que  nunc  est  nata  fuit 
Margareta,  de  qua  agitur.  Interrogatus 
ex  alio  latere,  dicit  quod  vidit  Raimun- 
dum,  comitem  Tliolosanum,  qui  mortuus 
fuit  apud  Tholosam,  &  dicebatur  &  crédit 
firmiter,  quod  ipse  &  Phylippus  quondam 
rex  Francie  erant  consobrini,  &  de  isto 
Raimundo  fuit  iste  cornes  Raimundus,  qui 
nunc  est.  Interrogatus  si  pater  istius  co- 
mitis fuit  filius  sororis  carnalis  domini  Pé- 
tri de  Cortaniaco,  dicit  quod  sic,  set  de 
nomine  non  recordatur,  quia  non  vidit 
eam.  Interrogatus  si  vidit  aliquas  de  istis 
personis  se  habere  pro  consanguineis,  di- 
cit quod  sic,  quia  vidit  istam  comitissam 
Engolismam,  que  dicebat  quod  consan- 
guinea  erat,  nec  voluit  sibi  tradere  filiam 
suam  Margaritam,  nisi  prius  haberet  dis- 
pensationem  a  domino  papa,  prout  audivit 
ipsam  dicentem,  &  fama  publica  est.  De 
nominibus  istius  comitisse  Engolisme,  que 
nunc  est,  vel  de  matre  ipsius  non  recor- 
datur. 

XVI  kalendas  augusti,  dominus  imperator 


Constantinopolitanus  illusfris,  remisse  a 
partibus  juramento,  dicit  quod  audivit,  & 
firmiter  crédit  ita  esse,  quod  regina  Cons- 
tantia  &  dominus  Lodovicus  rex  Francie 
&  dominus  de  Cortaniaco  fuerunt  fratres 
carnales.  Dominus  Petrus  de  Cortaniaco 
genuit  dominam  Adalmues,  comitissam  En- 
golisme; domina  Adalmues  genuit  domi- 
nam Ysabellam,  uxorem  comitis  Marchie; 
domina  Ysabella  genuit  Margaritam ,  de 
qua  agitur.  Ex  alio  latere  dicit  quod  re- 
gina Constantia  genuit  dominum  Raimun- 
dum,  comitem  Tholosanum,  patrem  istius 
comitis;  &ille  dominus  Raimundus  genuit 
istum  dominum  Raimundum  comitem  Tho- 
losanum, de  quo  agitur.  Interrogatus  si 
vidit  aliquas  de  istis  personis  se  habere 
pro  consanguineis,  dicit  quod  personas  su- 
pradictas  non  vidit,  tamen  ipse  habet  eos 
pro  consanguineis,  tam  comitem  Tholosa- 
num quam  Margaretam  predictam,  &  cré- 
dit quod  sit  sic,  &  fama  sic  se  habet. 

Eodem  die,  magister  Aymericus,  doctor 
decretorum,  rector  ecclesie  Sancti  Johan- 
nis  Andegavis,  remisso  a  partibus  jui'a- 
mento  expresse,  dicit  quod  cornes  Marchie, 
pater  puelle  de  qua  agitur,  dixit  eidem 
magistro  :  «  Multum  desidero  quod  cornes 
Tholosanus  haberet  filiam  meam  Margari- 
tam in  uxorem,  set  non  potest  eam  habere 
sine  dispensatione,  quia  dictus  comes  & 
filia  mea  attingunt  se  in  quarto  gradu  con- 
sanguinitatis  in  hune  modum  :  dominus 
Petrus  de  Cortaniaco  frater  régis  Ludovici, 
patris  régis  Phylippi,  habuit  unam  soro- 
rem  :  ille  P.  de  Cortaniaco  genuit  matrem 
domine  Ysabelle  regine,  uxoris  dicti  comi- 
tis Marchie  :  illa  uxor  comitis  &  (corr. 
est)  mater  istius  Margarite  de  qua  agitur. 
Ex  alio  latere,  illa  soror  domini  Pétri  de 
Cortaniaco  fuit  mater  patris  domini  Rai- 
mundi,  nunc  comitis  Tholosani,  de  quo 
comité  modo  agitur.  »  Omnia  ista  dicit,  se- 
cundum quod  intellexit  ab  ipso  comité,  & 
istos  gradus  fecit  redigi  in  scriptis  &  dari 
sibi  testi  in  signum  memorie,  &  dicit  idem 
testis  se  vidisse  uxorem  dicti  comitis  & 
diclam  puellam  Margaritam  &  se  locutum 
fuisse  cum  eis.  Etsimiliter  vidit  &  cogno- 
vit  ipsum  comitem  Tholosanum,  &  dictus 
comes  bene  habet  dictam  comitissam  &  fi- 
liam suam  pro  consanguineis,  &  dixit  quod 


An 
1245 


An 


ii8i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1182 


Éd.orîfi. 
t.  III, 

col.  451. 


libentissime  procurasset  &  adhuc  procu- 
raret,  quantum  posset,  quod  dispensatio 
posset  obtiiieri  a  sede  Apostolica,  duoi  ta- 
men  cornes  Tholosanus  vellet  laborare  ex 
alla  parte.  Et  firmiter  crédit,  quod  dictas 
cornes  &  dicta  paella  se  attingaut  in  dicto 
gradu  consanguinitatis.  luterrogatus  de 
nomine  sororis  dicti  P.  de  Cortaniaco, 
avie  jstius  comitis  Tholose  qui  nunc  est, 
dicit  quod  crédit  quod  vocata  fuit  Constan- 
tia,  sicut  crédit  &  audivit,  &  aliter  nescit. 
Interrogatus  de  nomine  comitisse  Engo- 
Hsme,  niatris  istius  puelle,  de  qua  agitur, 
dicit  quod  crédit  &  audivit,  quod  vocata 
fuit  domina  Adalmues. 

Eodem  die  magister  Guillelnius,  a  parti- 
bus  juramento  remisse,  interrogatus,  dicit 
quod  audivit  dici  &  firmiter  crédit,  quod 
rex  Lodovicus,  pater  régis  Phylippi,  &  re- 
ginaConstantia,  dicta  regina  quia  eiatfilia 
régis,  &  dominus  Petrus  de  Cortaniaco 
fuerunt  fratres  germani,  sicut  audivit.  De 
dicto  domino  Petro  de  Cortaniaco  exive- 
runt  dominus  Robertus  de  Cortaniaco  & 
comitissa  Engolisme,  que  vocabatur,  ut 
audivit,  Adalmues.  De  comitissa  predicta 
&  comité  Engolisme  nata  fuit  Ysabella  re- 
gina Anglie,  uxor  quondam  régis  Johan- 
nis,  nunc  uxor  comitis  iMarchie,  ex  qua 
nata  est  Margarita  de  qua  agitur.  Ex  alio 
latere,  ex  domina  Constantia  &  comité 
Tholosano  llainnindo,  qui  jacet  apud  Ne- 
mausum,  natus  fuit  comes  Raimundus,  qui 
jacet  Tholose,  ex  quo  natus  est  iste  comes 
Raimundus  qui  nunc  vivit.  Preterea  dicit 
quod  fuit  apud  Engolisniam,  quando  spon- 
salia  seu  matrimonium  fuerunt  contracta, 
&  fuit  actum  iuter  partes,  quod  utraque 
pars  procuraret  dispensationem  bona  fidc, 
quia  dicebant  personas  contrahentes  se  at- 
lingere  in  gradu  prohibito,  unde  crédit 
firmiter  se  a  regina  predicta  audivisse  nar- 
nationem  graduum.  Preterea  scit  &  vidit, 
quod  regina  predicta  dicebat  comitem  su- 
pradictum  Tholosanum  sibi  attingere  in 
gradu  predicto,  cujus  causa  volebat  dis- 
pensationem obtineri,  antequam  fîliam 
suam  traduceret  comes  Tholosanus  pre- 
dictus.  Postea  dicta  regina  Ysabella  roga- 
vit  ipsum  testem  per  se,  primo  apud  En- 
golisniam incontinenti  post  contractum 
piatrimonium    seu    sponsalia,   &    secundo 


per  niagistrum  Ytherum  apud  Albamter- 
ram,  ut  ipse  adiret  Romam  pro  dispensa- 
tione  obtinenda,  ad  que  dictus  testis  fina- 
liter  respondit,  quod  faceret  voluntatem 
comitis  Tholosani  predicti,  loco  &  tem- 
père opportunis.  Preterea  cum  alia  vice 
requisita  esset  jamdicta  Ysabella  a  dicto 
teste,  ut  filiam  suam  traderet  comiti  Tho- 
losano, respondit  quod  non  faceret  ali- 
qua  ratione,  nisi  demum  dispensatione 
obtenta,  sicut  erat  deductum  in  pactuni 
in  ipso  matrimonio  contrahendo,  scilicet 
quod  utraque  pars  bona  fide  procurarent 
dispensationem. 

Quarto  kalendas  augusti,  dominus  archi- 
episcopus  Remensis,  remisse  de  consensu 
partium  juramento,  interrogatus,  dicit 
quod  avia  istius  comitis,  mater  jjatris,  fuit 
soror  régis  Lodovici  antiqui,  patris  régis 
Phylippi,  &  domini  Pétri  de  Cortaniaco, 
(ratris  ejusdem  régis  Lodovici  ex  eodem 
pâtre  &  matre.  De  avia  processit  Raimun- 
dus pater  istius  comitis  Tholosani,  qui 
nunc  est,  &  de  illo  Raimundo  processit 
iste  dominus  cornes  Tholosanus  qui  nunc 
est.  Ex  alio  latere  dicit,  quod  de  Petro  de 
Cortaniaco  exivit  comitissa  Engolisme, 
mater  Ysabelle  regine  Anglie  quondam, 
de  illa  comitissa  exivit  Ysabella'  regina 
Anglie  quondam,  nunc  comitissa  Engo- 
lisme, 8f  de  ista  Ysabella  exivit  Margarita 
de  qua  agitur.  Interrogatus  quomodo  scit, 
respondit  quod  vidit  comitissam,  matrera 
Ysabelle  regine  Anglie  quondam,  &  ipsam 
Ysabellam  &  Margaritara  de  qua  agitur. 
Ex  alia  parte  dicit,  quod  vidit  patrem  istius 
comitis,  Raimundum,  &  isium  etiam  co- 
mitem qui  nunc  est  se  habere  pro  consan- 
guineis  &  tenere,  &  ita  crédit  quod  scit,  & 
publica  fama  est. 

(Signum  notarii.')  Ego  Leonardus,  împe- 
riali  auctoritate  scriniarius,  predictorum 
juramenta  recepi  iit  dictum  est  &  eorum 
dicta  cum  tenere  predictarum  procuratio- 
num,  ut  dictum  est,  sigillatarum  fideliterin 
scriptis  redacta,  de  mandate  domini  Octa- 
viani,Sancte  Marie  in  Via  lata  diaceni  car- 
dinalis,  partibus  in  dicta  causa  a  summo 
pentifice  deputati,  cum  mei  signi  subscrip- 

■  Ici,  dans  le  texte,  le  mot  YsikclU  répéti  &. 
qu'il  faut  supprimer.    [A.  M.J 


An 
1245 


An 
I  245 

)uillet. 


An 


i83 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1184 


tJ.oric. 

I.  111, 
col.  452. 


An 
.245 

3  août. 


tione  in  piiblicam  forniam  redegi  &  scripsi. 
—  In  ciijus  rei  festimoniuni  &  ad  majorem 
fidem  imposterum  peihibeiwlani,  nos  Oc- 
tavianus,  miseratione  divina  Sancte  Marie 
in  Via  la  ta  diaconus  cardinalis,  presentibus 
actis  nostrum  sigiilum  appendi  fecimus. 


387,  —  CCLXXI 

Sentence  de  dissolution  de  mariage 
entre  le  comte  de  Toulouse  iy  Mar- 
guerite de  la  Marche  \ 

•j-  tN  nomine  Domini,  amen.  Anno  ejus- 
1  deiii  niillesimo  cC  quadragesimo 
quinto,  indictione  tertia,  tertio  nonas  aii- 
gusti,  tempore  domini  Innocentii  pape 
quarti,  anno  ejus  tertio,  ad  Apostolice  se- 
dis  examen,  fama  déférente,  pervenit  ma- 
trinionium,  quod  dicitur  esse  contractum 
inter  nobilem  virum  dominum  Raimun- 
diim,  comitem  Tholosanura,  ex  parte  una, 
&  nobilem   mulierera  dominam   Margare- 

tam,  filiam  nobilis  viri comitis  Marchie 

ex  altéra,  de  jure  non  posse  subsistere, 
pro  eo  quod  se  in  quarto  8t  tertio  gradu 
consanguinitatis  linea  contingebant.  Ut 
ergo  de  premissis  liquere  posset,  justitia 
mediante,  nos  Octavianum,  Sancte  Marie 
in  Via  lata  diaconum  cardinalem,  curavit 
Summus  pontifex  dare  partibus  auditorem, 
iiiandans  ut  inquirentes  diligentissime  de 
premissis,  faceremus  quod  expostulat  ordo 
juris.  Quare,  receptis  confessionibus  dicti 
comitis,  necnon  Pétri  Gualdini,  dicte 
Margarete  procuratoris,  ad  hoc  specialiter 
constituti,  prout  de  procuratione  ipsius 
constitit  evidenter  per  litteras  patentes, 
prefati  comitis  Marchie  8c  dicte  Margarite 
sigillorum  munimine  roboratas,  testes  exa- 
minavimus  in  dicto  negotio  diligenter. 
Unde,  cum  tam  per  confessiones  predicto- 
rum,  quam  per  dicta  testium  omni  excep- 
tione  majorum,  qui  consanguinitatis  gra- 
dus  distinguendo  &  nominando  personas 
ex  utroque  latere  apertissinie  declararunt, 

'Trésor  des   chartes   du    roi;  Toulouse,   sac    1, 
n.  8.  \}.  3o3;  original  scellé.] 


nobis  constiterit  evidenter  predictas  per- 
sonas, consanguinitatis  obice  obsistentc, 
matrimoiiialiter  simul  esse  non^osse,  re- 
cepto  nichilominus  ad  hoc  mandato  sumnii 
pontificis  speciali,  in  nomine  Domini,  ma- 
trimonium  quod  de  facto  &  non  de  jure 
contractum  extitit  inter  eos,  nuUum  fuisse 
auctoritate  nobis  commissa  pronunciamus 
&  sententialiter  diffînimus,  utrique  licen- 
tiam  contrahendi  matrimonium,  dum  ta- 
men  In  Domino,  si  voluerit,  concedentes. 
Lata  fuit  &  lecta  hec  sententia  per  domi- 
num Octavianum  predictum  Lugduni,  in 
domo  ubi  idem  dominus  cardinalis  habita- 
bat,  juxta  ecclesiam  Lugdunensem  majo- 
rem, ubi  testes  interfuerunt  videlicet  & 
vocati  hii  :  dominus  Raynerus,  archidia- 
conus  Ravenne  testis,  magister  Manduca- 
tor  canonicus  Lucanus  testis,  dominus  Al- 
bertus  prior  Sancte  Margarite,  diocesis 
Fesulane,  canonicus  Bononiensis,  testis, 
presbiter  Albertus,  cappellanus  domini  car- 
dinalis predicti  testis,  presbiter  Amatus  & 
dominus  Albigo  canonicus  Bononiensis  8t 
plures  alii  ibidem  présentes. 

(Signum  notarii.)  Ego  Leonardus,  impé- 
rial! auctoritate  scriniarius,  predictis  om- 
nibus interfui  &  ut  supra  legitur  predicti 
Octaviani  cardinalis  mandato  scripsi  Se 
publicavi. 

Ad  majorem  autem  evidentiam,  nos  Oc- 
tavianus,  miseratione  divina  Sancte  Marie 
in  Via  lata  diaconus  cardinalis,  huic  sen- 
tentie  nostrum  sigiilum  appendi  fecimus. 


An 
1245 


388. 


CCLXXII 


Bulles  du  pape  Innocent  IV  en  faveur 
de  l'Université  de  Toulouse'. 


I.  tnnocentius  episcopus,  servus  ser- 
1  vorum  Dei,  dilectis  filiis  suis  uni- 
versis  magistris  [&]  scolaribus  Tholosanis, 
salutem  &  apostolicam  benedictionem.  In 
civitate  Tholosana  domui  David  factus  est 

'  Manuscrits  de  Saluée,  n.  366;  Manuscrits  de 
l'Université  d'Orléans,  n.  9877  81  Suiv.  [Aujour- 
d'hui latin  4221  C,  f"  17  a.\ 


An 
I  243 

22  sep- 
teiubi  c. 


An 

12^5 


ii85 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1186 


Éd.urie. 

t.  III. 
col.  453. 


fons  patens,  &  vena  vite,  scientia  salutaris 
Deo,  cujus  aquas  sitientes  confiigiuiit,  hau- 
rientes  in  gaudio  de  fontibus  Salvatotis, 
ut  cum  Rachele  camelos  gibbosos,  quos- 
que  videlicet  peccatores  gibbo  peccamimim 
onerosos,  potu  reficiaiit  ac  relèvent  post 
labores,  ne  in  via  deficiant,  qui  propter 
ignorancie  sue  latebras  laborantes,  conti- 
nue tota  nocte  nihil,  nisi  quod  vanum  est 
&  transitorium,  acceperunt,  sed  nunc  con- 
versi  ad  fluenta  théologie  discipline,  in  ip- 
sius  lumine  vident  lumen,  a  quo  tamquam 
a  pâtre  luminum  omne  datum  optimum  & 
omne  donuni  perfectum  émanât  verius  & 
descendit.  Ibi  lactantes  ad  ubera  pendent 
matris,  ibi  parvulis  panis  frangitur  Scrip- 
turarum,  ibi  exercitatos  habentibus  [sen- 
sus]  in  altum  retia  ducit  Petrus,  ita  ut 
nullus  e.tpers  munerum  inveniatur  ipsius, 
qui  ad  eandem  scientiam  accesserit  puro 
corde.  Vocat  hec  siquidem  ancillas,  artes 
videlicet  libérales,  ad  sui  obsequium,  ad 
superne  menia  civitatis,  8c  idcirco  ibidem 
floret  studium  in  eisdem,  ut  per  ancillas 
ostiarias  ad  veram  sapientiam  hostium  pa- 
teat,  &  tanquam  per  via.n  compendii  ad- 
ducant  ad  ipsam  velocius  studiosos.  Vo- 
lentes  igitur,  quod  tam  fidelis  plantatio, 
Apostolice  sedis  privilegiis  confota,  mu- 
neribas  exculta,  studiis  defensata,  digni 
favoris  auxiiiis  robur  accipiat  &  profectum 
circa  statum  scolarium  civitatis  ejusdem, 
juxta  felicis  recordationis  Gregorii  pape 
predecessoris  nostri  ab  ipso  magistris  8c 
scolaribus  Parisiensibus  statuta  concessa, 
hec  statuimus  observanda.  Videlicet  cjuod 
quilibet  cancellarius  Tholosanus,  deinceps 
creandus,  coram  episcopo  vel  de  eo  (jjc) 
niandato,  in  capitulo  Tholosaiio,  vocatis 
ad  hoc  8c  presentibus  per  universitatem 
scolarium  duobus  magistris,  in  sua  institu- 
tione  jurabit,  quod  ad  regimen  théologie 
ac  octorum  (corr,  decretorum),  bona  fide, 
secundum  conscientiam  suam,  loco  8c  tem- 
pore,  secundum  statum  civitatis  8c  hono- 
rem  ac  honestatem  facultatum  ipsarum, 
non  nisi  dignis  licentiam  largietur  nec 
admittet  indignos,  personarum  8c  natio- 
num  acceptione  submota.  —  Ante  vero 
quam  quemquam  licenciet,  intra  très  men- 
ses  a  teiiipore  petite  licentie,  tam  ab  om- 
nibus magistris  thcologie  in  civitate  pre- 


sentibus, quam  aliis  viris  honestis  8c  litte- 
ratis,  per  quos  veritas  sciri  possit,  de  vita, 
scientia  8c  facundia  necnon  proposito  8c 
spe  proficiendi  ac  aliis,  que  sunt  in  talibus 
requirenda,  diligenter  inquirat,  8c  in- 
quisicione  sic.facta,  quid  deceat  8c  quid 
expédiât  bona  fide  det  vel  neget,  secun- 
dum'conscientiam  suam,  petenti  licentiam 
postulatam.  —  Magistri  vero  théologie  ac 
decretorum,  quando  incipient  légère, 
prestabunt  publiée  juramentum,  quod  su- 
per premissis  fidèle  testimonium  perhibe- 
bunt.  —  Cancellarius  quoque  jurabit,  quod 
consilia  magistrorum  in  malumeorum  nul- 
latenus  revelabit  Tholosanis  canonicis, 
libertate  ac  jure  incipiendo  habitis  in  sua 
manentibus  firmitate.  —  De  phisicis  aufein 
8c  artistis  8c  aliis,  cancellarius  bona  fide 
promittet  examinare  magistios,  8c  nonnisi 
dignos  admittens,  repellat  indignos.  —  Ce- 
terum  quia  ubi  non  est  ordo,  facile  reppe- 
ritur  error,  constitutiones  seu  ordinacio- 
nes  providas  faciendi  de  modo  8c  hora 
legendi  8c  disputandi,  de  habitu  ordinato, 
de  mortuorum  exequiis,  necnon  8c  de  ba- 
callariis,  qui  8c  qua  hora,  ubi  8c  quid  lé- 
gère debent,  ac  hospitiorum  taxatione  seu 
etiam  interdicto,  [contradictores]  8c  rebel- 
les ipsis  constitutionibus  seu  ordinacioni- 
bus  per  subtractionem  societatis  congrue 
castigandi  vobis  concedimus  facultatem. 
—  Et  si  forte  vobis  subtrahatur  taxatio 
hospitiorum,  aut,  quod  absit,  vobis  vel  ali- 
cui  vestrum  injuria  vel  excessus  inferatur 
enormis,  utpote  mortis  vel  membri  muti- 
lationis,  nisi  congrua  monitione  premissa 
infra  XV  dies  fuerit  satisfactum,  liceat  vo- 
bis usque  ad  satisfactionem  condignam 
suspendere  lectiones.  Et  si  aliquem  ves- 
trum indebite  carcerari  contigerit,  fas  sit 
vobis,  nisi  monitione  prehabita  cesset  in- 
juria, statim  a  leccione  cessare,  si  tamen 
id  videritis  expedire.  —  Precepimus  autem, 
ut  Tholosanus  episcopus  sic  delinquen- 
cium  castiget  excessus,  quod  scolarium 
servetur  honestas  8c  maleficia  non  renia- 
neant  impunita,  occasione  delinquentium 
non  capiantur  uUatenus  innocentes.  Immo 
si  contra  quemquam  suspicio  fuerit  orta 
probabilis,  honeste  detentus,  ydonea  cau- 
cione  prestita,  cessantibus  carcerarioruni 
exaccionibus,  dimittatur.  —  Quod  si  forte 


An 

12.)5 


L'J.orî". 

t.  III, 
col.^5t. 


vni. 


31 


An 


1187 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1188 


laie  crinien  commiserit,  &  (corr.  quod) 
incarceratiolie  sit  opus,  episcopus  iii  car- 
cere  culpabilem  detinebit,  caiicellario  ha- 
bere  pioprium  carcerem  penitus  inter- 
dicto.  —  Prohibemus  insuper,  ne  scolaris 
pro  coiitracto  [vel]   debito  de  cetero  ca- 


ejiis  est  successio  devolula,  possint  Tholo- 
sam  accedere  vel  ydoneum  nuncium  desti- 
nare.  Et  si  veiierint  vel  niiserint,  resti- 
tuent eis  bona  cum  cautela  que  fuerit 
adhibenda,  si  vero  non  comparuerit  ali- 
quis,   extuuc  episcopus  &  magister  bona 


sanctionibus  interdictum.  Set  nec  episco- 
pus vel  ejus  officialis  seu  cancellarius 
peuam  pecuniariani  pro  excommunicatio- 
nis  enienda  vel  alia  qualibet  censura  re- 
quiret.  Nec  cancellarius  a  licencjandis 
magistris  juramentum  vel  obedientiam  seu 
aliam  exigat  caucionem,  nec  aliquod  emo- 


licencia  concedenda,  juramento  superius 
noniinato  contenfus.  —  Porro  vacationes 
estive  non  extendantur  de  cetero  ultra 
nienseni,  seu  vacacionum  tenipore,  baca- 
larii,  si  voluerint,  suas  continuent  leccio- 
nes.  — Lihibemus  autem  expressius,  ut  sco- 


turbatores  pacis  &  studii  universitas  non 
defendat.  Et  illi  qui  simulant  se  scolares 
nec  tamen  scolas  fréquentant  nec  magis- 
trum  aliquem  profitentur,  nequaquam  sco- 
larium  gaudeant  libertate.  —  Ad  bec  jube- 
mus,  quod  magistri  artium  unam  leccionem 
de  Prisciano  &  unum  pro  alio  ordinarie 
seniper  legant,  &  libris  illis  naturalibus, 
qui  in  concilio  provinciali  ex  certa  causa 
prohibiti  fuere,  non  utantur  [omnino]  To-      mus  &  hortamur  in  Domino,  quatiiius  in- 


lose,  quousque  examinati  fueriut  &  ab 
omni  errorum  suspicione  purgati.  Magis- 
tri vero  &  scolares  théologie  in  facultate 
quam  profitentur  se  studeant  laudabiliter 
exercere,  nec  philosophes  se  ostendant, 
sed  satagant  fieri  theodocti,  nec  loquautur 
in  lingua  populi,  &  populi  linguam  Ebream 
cum  Azothica  confundentes,  de  illis  tan- 
tum  in  scolis  questionibus  disputent,  que 
per  libros  theologicos  &  sanctorum  pafnim 
tractatus   valeant    terminari.   —   Preterea 


An 
I  24J 


piatur,  cum   hoc  sit  canonicis  ac  legitimis      ipsa  pro  anima  defuncti,  prout   expedire 


viderint,  erogabunt,  nisi  forsan  ex  aliqua 
[justa]  causa  venire  nequiverint  successo- 
res,  &  tune  erogacio  in  tempus  congruum 
differatur.  Nulli  ergo  omnino  hominum 
liceat,  &c.  Datum  Lugduni,  X  kalendas  oc- 
tobris,  pontificatus  nostri  anno  III°. 

II.  Innocentius,  &c.  dilectis  filiis  nobili 


lumentum  seu  promissionem  recipiet  pro      viro  comiti,  consulibus  &  universo  populo 


Tholosano,  salutem,  &c.  Omne  datum  op- 
timum &  omne  donum  perfectum  a  pâtre 
luminum  fide  certissima  dessendere  cog- 
noscentes,  ut  illuc  rivuli  redeant  merito- 
rum  unde  flumina  prodeunt  gratiaruni, 
misericordiarum    benedicimus    patrem    & 


An 
1 245 

10  sep- 
tembre. 


lares  per  civitatem  armati  non  vadant,  &      coiisolationis   gratissime    donatorem,    qui 


dédit  vobis  ut  digni  favoris  auxilio  circa 
promotionem  studii  intendatis,  magistris  & 
scholaribus  in  civitate  Tolosana  studenti- 
bus  vos  benignos,  prout  expedit,  exhiben- 
tes,  sicut  plene  cognovimus  fama  teste. 
Ut  igitur  vestris  gratia  meritis  acquisita, 
ex  abundantioris  profecfus  convalesceiis 
augmento  conservefur  illesa,  consumma- 
tionis  finem  debitum  sortitura,  vos  raone- 


Êd.orig. 

t.  III, 
col.. 1 55. 


choata  continuare  cura  vigili  studeatis,  ut 
scholastici  studii  disciplina,  que  suos  di- 
tat  dono  mirabili  possessores,  &  per  quam 
regimini  &  gubernationi  generis  humani 
consulitur,  apud  vos  vigeat,  populis  innu- 
meris  profutura.  Datum  Lugduni,  XIII  kal. 
octob.,  pontificatus  nostri  anno  m. 

III.  Innocentius,  &c.  venerabili  fratri 
episcopo  Tolosano  salutem,  &c.  Fidelium 
pietas,  que  hospitalia  edificare  decrevit, 
ut   Christus   in  suis    membris    pauperibus 


An 
1245 

If)  sep- 
icinbre. 


de  bonis  scolarium,  qui  intestat!  decedunt      caput  ubi  inclinet  inveniat,  cum  in  eisdem 


vel  rerum  suarum  ordinationem  aliis  non 
committunt,  sic  duximus  providenduni, 
videlicet  ut  episcopus  &  unus  de  magistris, 
quem  ad  hoc  universitas  ordinaverit,  réci- 
pient omnia  defuncti  bona  &  in  loco 
tuto  &  ydoneo  déponentes,  statuent  cer- 
tum  diem,  quo  illius  obitus  in  sua  patria 


benedictio  seminatur,  pro  ipsis  vifam  se- 
minantes  metent  copiosius  sempiternam. 
Quocirca  fraternitatem  tuam  monenius  at- 
tentius  in  Domino  &  hortamur,  per  apos- 
tolica  scripta  mandantes,  quatinus  schola- 
res  pauperes,  qui  desiderio  discipline  & 
a  propriis  domibus  longius  rccedentes   & 


valeat  nunciari,  ut  illi,  ad  quos  bononim      vigiliis  &  laboribus  pluribus  macerantur, 


An 


1189 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 190 


An 
I  243 

10  sep- 
tembre. 


An 
124', 

îniivicr. 


in  hospitalibus  de  Tolosa,  extra  viam  pu-  quas  Nisardus  de  Fanojove  a  nobis  tene- 

blicam    positis,    egenorum    necessitalibus  bat, quamdiu  nobis  placeret,  quas  eciam  in 

deputafis,    recipi   facias   &    prout   eorum  manu  nostra,  ut  dicitur,  post  mortem  ip- 

requirit  paupertas,  caritative    tractari,  ne  sius  saisivistis,  Petro  Rogerii  &  aliis  filiis 

in  eterni  judicis  merearis  audire  examine  :  predicti    Nisardi     deliberetis,    ab     eisdem 

«Vos    non    novi,    qui    Christi    miiiinios,  quamdiu  nobis  placuerit  possidendas  &  te- 

quos  gravis  affligit  miseria,  in  misericor-  iiendas.  Actum  apud  Sanctum  Dyonisium, 

die  hospitio  recipere  recusarunt.»  Contra-  anno  Domini   WCCXL"  quinto,  mense 

dictores  per  censuram  ecclesiasticam,  ap-  janiiarii. 

]iellatione  postposita,  compescendo.    Da-  Assisia  predicta  est  apud  Bastidam  Ro- 

tum  Lugduni,  XIII  kal.  octob.,  pontificatus  gerii  Pétri,  apud  Brugairolas,  apud  Cam- 

nostri  anno  m.  pum  Liberum,  apud  Raxiachum,  apud  Fur- 

IV.  Innocentius,  &c.  dilectis  filiis  no-  nas  &  apud  Caunara  de  Bramafam. 
bili   viro   comiti,   consulibus   &   universo 

populo  Tolosano,  salutem,  &c.  Cum  illi,  --  — 

qui  tliesaurum  discipline  in  agro  scholas- 
tici  studii  cura  requirunt  pervigili,  labori- 
bus  plurimis  &  vigiliis  macérantes  jugiter 
corpus  suum,  ex  laudabilis  propositi  dili- 


390. 


chai  de  Carcassonne, 
(1246-1248) 


gentia  sedis  Apostolice  gratiam  mereantur,  Mandements  du  roi  Louis  IX  au  séné 
post  modici  laboris  exercitium  de  sapieutie 
fructibus  citius  recepturi,  ne  ipsis  con- 
cessa  gratia  debito  privetur  effectu,  si  grex 
parvulus  imbeciliis  viribus,  dum  non  sit 
qui  pro  illis  murum  defensionis  opponat, 
opprimentium  injuriis  pateat  indefensus, 
uuiversitatem  vestram  rogandam  duximus 
&  monendam,  per  apostolica  vobis  scripta 
mandantes,  quatcnus  niagistris  &  scholari- 
biis  in  Tolosana  civitate  studentibus,  que 
a  sede  Apostolica  sunt  indulta  de  gratia 
speciali  humili  ac  prompta  obedientia  ob- 
servantes, ne  super  his  ab  aliquibus  inde- 
bite  molestentur,  vestre  virtutis  potentia 
ipsos  studeatis  digni  favoris  auxilio  defen- 
sare.  Datum  Lugduni,  XIII  kalend.  octob., 
pontificatus  nostri  anno  m. 


389. 
Assise  de  Isarn  de  Fanjeaux' . 

LUDOVicus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
dilecto  &  fideli  suo  Hugoni  de  Arsicio, 
senescallo  Carcassone,  salutem  &  dilec- 
tionem.  Mandamus  vobis,  quatinus  quin- 
quaginta    libratas    terre    ad    Turouenses, 


M-,.  1,1 1.  999' 


p.  2. 


Lt  UDOVICUS",  Dej  gratia  Francorum 
i-i  rex,  dilecto  &  fideli  suo  J.  de  Cranis, 
senescallo  Carcassone,  salutem  &  dilectio- 
nem.  Mandamus  vobis,  quatinus  si  dilectus 
&  fidelis  noster  comes  Tholosanus  vobis 
tradiderit  terram  &  bona  Bernardi  de  Du- 
roforti,  qui  granchiam  monasterii  Bolbone 
dicitur  comburisse,  dictam  terram  &  bona 
in  manu  nostra  recipiatis,  &  exitus  dicte 
terre,  si  vobis  tradita  fuerit,  dicto  monas- 
terio  pro  suis  damais  reddatis,  requirentes 
dictum  comitem  ex  parte  nostra,  quod  dic- 
tam terram  &  bona  vobis  reddat.  Datum 
Parisius,  die  mercurii  aate  festum  beati 
Mathie. 

II.  Ludovicus",  Dei  gratia  Francorum 
rex,  dilecto  &  fideli  suo  J.  de  Crannis,  se- 
nescallo Carcassone,  salutem  &  dilectio- 
nem.  Datum  est  nobis  intelligi  ex  parte 
Bereiigarii  Rigaudi,  quod  vos  ipsum  de 
quadam  hereditate  sua  de  Podiosoregario 
dessaisivistis  minus  juste.  Unde  vobis  man- 
damus quatinus,  si  ita  est,  ipsum  restitua- 
tis  &  bonum  jus  &  maturum  faciatis  ei- 
deni,  ita  quod  pro  defectu  vestro  vel  juris 

'  Doat,  vol.  i53,  ("  244  i. 

'  Ihid.  ("  240  a. 


An 
124a 


An 
1246 

21 

fcivricr. 


An 
1246 

juin. 


iigï 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DÉ  LANGUEDOC. 


1192 


questionem  super  hoc  iilterius  non  opor- 
teat  nos  audire. 

IIL  Ludovicus',  Dei  gratia  Francorum 
rex,  dilecto  &  fideli  suo  J.  de  Cranis,  se- 
nescallo  Carcassone,  salutem  &  dilectio- 
nem.  Mandanuis  vobis,  quatinus  omnes 
illos  Judeos,  qui  nostri  non  sunt  sed  alte- 
rius,  quos  captos  tenetis,  eis  quorum  sunt 
reddatis  nec  ab  eis  aliquid  capiatis.  Ab  iliis 
autem,  qui  nostri  sunt  Judei,  quos  captos 
tenetis,  quia  volumus  habere  de  suo  quan- 
tum plus  poteritis,  capiatis  &  summani 
quam  exinde  habere  poteritis  nobis  inti- 
mantes, ipsam  bene  &  salve  custodiri  & 


An 

,m5 


ipsos  sive  res  suas  ab  aliquo  molestari 
permittatis,  lantum  super  hoc  facientes, 
quod  ipsos  ad  nos  non  oporteat  ulterius 
laborare.  Nos  siquidem  predicto  senescallo 
nostro  dedimus  in  mandatis,  ut  videat  quid 
super  predictis  facielis.  —  Quare  vobis 
mandamus  quatinus,  sicut  supradictum 
est,  de  dubiis  cognoscatis  &  videatis  quid 
dictus  comes  faciet  de  predictis,  nobis 
quid  idem  factum  fuerit  remandantes. 

V.  Ludovicus',  Dei  gratia  Francorum 
rex,  dilecto  &  fideli  suo  J.  de  Cranis,  se- 
nescallo Carcassone,  salutem  &  dilectio- 
nem.    Scire    vobis    facimus,    quod    finem 


conservari  faciatis.  Mandamus  etiam,  qua-      illum,  quem  nobis  de  Judeis  significastis. 


tinus  tam  captis  quam  aliis  Judeis  senes 
callie  vestre,  &  qui  in  partibus  illis  '.u 
nostro  posse  existunt,  inhiberi  faciatis  ex 
parte  nostra  super  corpora  &  catalla,  ne 
de  cetero  extorquera  présumant  usuras, 
sed  aliunde  sibi  victum  acquirant.  Vobis 
quoque  precipimus  &  mandamus,  quatinus 
iieminem  ad  reddendum  Judeis  débita  com 


non  volumus  nec  acceptamus.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus  illud,  quod  poteritis, 
capiatis  ab  eis,  &  vadia  seu  pignora,  que 
habent  a  Christianis,  faciatis  eis  a  quibus 
habent,  soluta  sorte  sine  usuris,  reddi,  Si 
illud  quod  habebitis  a  dictis  Judeis,  faciatis 
salvo  &  secure  sine  qualibet  diminutione 
servari  &  nobis  significetis.  Volumus  etiam 


pellatis,  &  de  debitis  que   debent  Chris-      quod  vitam  sibi  eligant,  in  qua  non  exer 
tiani  Judeis  nihil  recipiatis.  Actum  apud      ceant  lucrum  aliquod  usurarum 


Saiictum   Germanum   in  Laya,  anno   Do 
mini  M"  CC°XL°VI'',  mense  julii, 

IV.  Ludovicus',  Dei  gratia  Francorum 
rex,   dilecto    8c  fideli   suo   J.   de    Cranis, 


VL  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  senes- 
callo Carcassone,  &i5.  Datum  est  nobis  in- 
felligi  ex  parte  abbatis  Electensis,  quod 
quidam  terrarii  senescallie  vestre  ipsum  & 


senescallo  Carcassone,  salutem  &  dilectio-  res  ecclesie  sue  gravibus  afficiunt  injuriis, 

nem.  Noveritis  nos  dilecto  &  fideli  con-  res   ejus    indebite    capiendo.    Unde   vobis 

sanguineo  nostro  R.,  comiti  Tholose,  lit-  mandamus,  quatinus  eidem  super  predictis 

teras    taies   misisse  :    —    Ludovicus,    &c.  exibeatis  justitie  complementum.  Item  ex 

Abbas  &  monachi  de  Bolbona,Cisterciensis  parte  ipsius  abbatis  similiter  est  nobis  in- 

ordinis,  inpresentia  nunciorum  vestrorum  timatum,  quod  Girardus  de  Podioviridi  & 

nobis    conquerendo    monstrarunt,    quod  Guarsius   de    Rocatalaida    ipsum    decimis, 

Guillelmus  Bernardus,  bajulus  Sancte  Ga-  possessionibus    &    rébus    aliis    spolianint 

velle,  &alii  de  familia  vestra  ipsos  grangiis  minus  juste,  &  ecclesiam  quamdam  i]>sius 

suis  spoliarunt,  res  eorum   eisdem   aufe-  abbatis  obsessam  detinent,  [imo]  non  per- 

rendo  &  alla  dampna  plurima  ipsis^mona-  mittunt  ipsum  vel  suos  in  eandem  intrare. 


chis  inferendo.  Nuncii  vero  vestri  in  nos- 
tra presentia  asserebant,  quod  predictas 
grangias  cum  rébus  abbatis  &  omnibus 
damnis  predictis  eisdem  parati  eratis  res- 
tituere,  &  si  quod  erat  dubium,  stare  su- 
per hoc  cognitioni  senescalli  nostii  Car- 
cassone. Unde  vobis  mandamus,  quatinus 
predicta  indilate  faciatis  &  ipsos  mona- 
chos  ik  res  ipsorum  in  pace  dimittutis,  nec 

'  Doat,  vol.  iSS,  f"  243  i, 
'  IbiJ.  i"  2^5  i. 


Unde  vobis  mandamus,  quatinus  super 
predictis  predicto  abbati  faciatis  justitie 
complementum,  ita  quod  pro  defectu  juris 
vel  vestro  dictum  abbatem  non  oporteat 
ad  nos  querimoniam  reportare. 

VH.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  se- 
nescallo Carcassone Mandamus  vobis, 

quatinus  addiscatis   quantum  homines  de 

'  Dont,  vol.  i53,  f"  248  !>, 
'  liiJ.  {"  26D  i. 

5  li.J.   i"  2Û6   b. 


An 
124(1 


An 
1247 

(ijvricr. 


An 
1247 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

1147 

mars. 


An 
'M7 
avril 


I  193 

Magalas  persolverunt  super  redemptioiie 
sua,  &  quid  solverunt,  &  quaiitlo  addisce- 
ritis,  iiobis  sine  mora  faciatis  scire,  nihil 
ab  ipsis  hominibus  pro  redemptione  pre- 
dicta  exigentes,  doiiec  super  hoc  a  nobis 
mandatum  receperitis  spéciale,  &  si  ali- 
quid  a  dictis  hominibus  occasione  dicte 
redemptionis  captum  tenetis,  illud  nobis 
scire  faciatis.  Datum  Parisius,  die  veneris 
in  festo  cathedre  sancti  Pétri. 

VI I  I.'Ludovicus ';  eîdem.  Dilectus  & 
fidelis  noster  consanguineus  comes  Tho- 
lose  nobis  intimavit,  quod  vos  quosdani 
milites,  qui  tenent  de  dicto  comité  in  feo- 
dum,  submoneatis,  quod  secundum  usus  & 
consuetudines  terre  non  potestis  facere, 
sicut  dicitur.  Unde  vobis  niandamus,  qua- 
tinus  quamdiu  dictus  comes  in  defectu  non 
fuerit,  dictos  milites  non  submoneatis,  nisi 
hoc  secundum  usus  &  consuetudines  terre 
facere  valeatis.  Datum  Parisius,  die  veneris 
in  festo  cathedre  sancti  Pétri. 

IX.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  senes- 
callo  Carcassone,  &c.  Mandamus  vobis 
quatinus  hominibus  de  Olonsaco,  latori- 
bus  presentium,  super  hiis,  que  proponent 
coram  vobis  contra  fidelem  nostrum  Simo- 
nem  de  Amolio,  faciatis  justitie  comple- 
mentum,  ita  quod  pro  defectu  juris  vel 
vcstro  verbum  ulterius  non  oporteat  nos 
audire. 

X.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis  senes- 
callo  Carcassone Mandamus  vobis,  qua- 
tinus dilecto  nostro  Rainumdo  de  Aniorto, 
latori  presentium,  faciatis  bonum  jus  & 
maturum  ad  usus  &  consuetudines  patrie 
super  hiis,  que  coram  nobis  circa  Olive- 
rium  de  Terminis  &  Johannem  de  Arcisio, 
castellanum  Caprerianum,  &  Teobaldum 
de  Corbolio  duxerit  proponenda.  Insuper 
mandamus  vobis  quatinus,  si  inveneritis 
'[uod  dilectus  &  fidelis  noster  Petrus  de 
Vicinis  desaisierit  dictum  R.  duobus  man- 
sis  apud  Lezigniem  ,  sicut  dicitur,  dictos 
duos  mansos  eidem  R.  restitui  faciatis.  S: 
ji  inveneritis  quod  dilectus  noster  Hugo 
Je  Arcisio,  quondam  senescallus  Carcas- 
sone, eum  desaisierit  minus  juste  pedagio 


1 1 


94 


molendini  do  Sozins  (?),  similiter  dictum 
pedagium  eidem  restitui  faciatis.  Preterea 
mandamus  vobis,  quatinus  nullatenus  per- 
mittatis,  quod  archiepiscopus  Narbone 
trahat  ipsum  in  causam  coram  se  super 
feudo  nostro,  &  si  propter  hoc  dictus  ar- 
chiepiscopus excommunicavit  eum,  ipsum 
ab  illa  excommunicatione  absolvi  faciatis. 
Faciatis  etiam  eidem  Raymundo  bonum 
jus  &  maturum  ad  usus  &  consuetudines 
patrie  super  quodam  feudo,  quo  prede- 
cessor  archiepiscopi  Narbone  disaisivit 
eum  apud  Quillanum,  sicut  dicitur.  Tan- 
tum  autem  super  premissis  faciatis,  quod 
pro  defectu  juris  vel  vestro  verbum  ulte- 
rius super  hiis  non  oporteat  nos  audire, 
nec  eundem  Raimundum  ad  nos  ulterius 
laborare. 

XI.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis  sencs- 
callo  Carcassone,  &c.  Scire  vos  volumus, 
quod  nos  dilecto  &  fideli  nostro  Petro 
Senglorio,  latori  presentium,  castrum  Ca- 
preriarum,  quamdiu  nobis  placuerit,  cus- 
todiendum  comisimus.  Unde  vobis  manda- 
mus, quatinus  eidem  sex  solidos  Parisien- 
sium  pro  gagiis  suis  per  diem  paguetrs. 
Actum  apud  Pontisaram,  anno  Domini 
M»  ce  XL"  VII",  mense  mayo.  —  Hec  littera 
recepta  fuit  tertio  nonas  junii. 

XII.  Ludovicus",  &c.  J.  de  Cranis  senes- 
callo  Carcassone,  &c.  Mandamus  vobis, 
quatinus  omnes  possessiones,  quas  habe- 
mus  in  senescallia  nostra  Carcassone,  in 
quibuscumque  rébus  consistant,  detis  ad 
fïrmam,  eo  modo  quo  possessiones  nostre 
de  senescallia  nostra  Bellicadri  dantur  ad 
firmam  per  nostrum  senescallum  Bellica- 
dri, &  in  predictis  nostris  possessionibus 
dandis  ad  firmam  ita  curiose  &  diligenter 
vos  habcatis,  quod  de  vestra  cura  &  diii- 
gentia  sitis  merito  comendandi,  &  quod 
gentes  nostre,  quas  mitteraus  ad  partes 
Albigenses,  fidelitatem  vestram  &  indus- 
friarn  possint  nobis  super  hoc  commen- 
dare.  Actum  apud  Asneiras,  anno  Domini 
M"  ce  XL°  Vil°,  mense  mayo. 

XIII.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis  se- 
ncscallo  Carcassone,  &c.  Mandamus  vobis, 


An 

1247 


An 

1247 


An 
1147 
mai. 


■  lJo.1t,  vol.   i."i:J,  f°  268  h, 
•  nu.  f»  266  a. 
'  IhU.  f  280  b. 


■  Doat,  vol.  i53,  f  282  h, 
'  liiJ.  f  286  i. 
'  Ibid.  1°  293  a. 


An 
1247 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

1247 

juillet. 


An 

1247 
juin. 


I  195 

quatimis  inquesfam,  que  facta  fuit  super 
pedagio  de  Captaval,  de  quo  dilectus  & 
lidelis  noster  episcopus  Agathensis  fuit  de- 
saisitus,  sicut  dicit,  ad  festum  beati  Martini 
proximo  venturum,  nobis  mittatis,  si  mo- 
dis  omnibus  valeat  inveniri,  nec  permitta- 
tis  in  terra  ipsius  episcopi  depredatione.', 
pignorationes  vel  alia  fieri,  nisi  ea  que  de 
jure  fieri  debuerint  in  eadem. 

XIV.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis  se- 

nescallo  Carcassone Mandamus  vobis, 

quatinus  in  crastino  quindene  instantis 
festi  béate  Marie  Magdalene  apud  Lam- 
bertum  personaliter  accedafis,  &  castrum 
Lamberti  cum  pertinentiis  suis  dilecte  & 
fideli  nostre  domine  Bene  vel  ejus  certo 
mandato  deliberari  faciatis,  salvis  mobili- 
bus,  que  dilectus  &  fidelis  noster  Philippus 
de  Monteforti  habet  in  eodem  castre,  & 
videatis  quod  a  dicta  domina  in  predicto 
castre  ponatur  sufficiens  garnisio,  ante- 
quam  garnisio  que  est  ibidem  amoveatur. 
Et  sciatis,  quod  tune  débet  ibidem  esse 
Guide  de  Monteforti  ad  faciendas  partes 
terre,  que  est  inter  ipsum  &  predictum 
Philippum  fratrem  suum,  quas,  postquam 
facte  fuerint,  teneri  faciatis  ab  eisdem  & 
servari,  facientes  a  predictis  domina  & 
Guidone  persolvi  expensas  factas  pro  cus- 
todia  dicti  castri  &  terre  partite  inter  ipsos 
&  predictum  Philippum  a  natali  nuper  pre- 
terito  usque  ad  dictam  diem  pro  partibus 
dicte  terre  contingentibus  eosdem,  8c  pro 
eisdem  partibus  dictes  dominam  &  Guido- 
nem  exitus  dicte  terre,  quos  adhuc  non 
habuerunt  a  dicte  natali  usque  ad  pre- 
dictam  diem,  haberi  faciatis,  &  dictum 
Guidonem  ad  faciendas  dictas  partes  inter 
se  &  predictum  fratrem  suum,  si  necesse 
fuerit,  cempellatis.  Actum  apud  Corbe- 
lium,  anne  Demini  M°cc''XL''vir,  mense 
julio. 

XV.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis  senes- 
calle  Carcassone Mandamus  vobis  qua- 
tinus per  totam  balliviam  vestram  inhi- 
beatis  firmiter,  ne  aliquis  aliquam  aliam 
nionefam  quani  nostram  capiat,  nisi  pro 
quanto  valebit.  Actum  Parisius,  anne  Do- 
mini  M°CC"'XL°vii"',  mense  julio. 

'  Doat,  vol.  i53,  f»  298  a. 
'  UU.  {"  3oo  a. 


I  196 


XVI.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  se- 
nescallo  Carcassone,  &c.  Mandamus  vobis 
quatinus  regalia  ecclesie  Bitterrensis  in 
manu  nostra  non  capiatis,  si  scire  poteri- 
tis  &  addiscere,  quod  predecessores  nostri 
in  manibus  suis  non  ceperunt  regalia  su- 
pradicta. 

XVII.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  se- 

nescallo  Carcassone Significamus  vobis 

quod  nos  Philippo  dicte  Guorloyem  &  Gui- 
doni  fratri  ejus,  militibus,  dedirau*  respec- 
tum  de  faciendo  nobis  homagio  sue  usque 
ad  octabas  omnium  Sanctorum  proximo 
venturas.  Unde  vobis  mandamus,  quatinus 
ad  dictas  octabas  nobis  scire  faciatis  de 
quibus  rébus  debent  nobis  facere  homa- 
gium  supradictum. 

XVIII.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis  se- 
nescalle  Carcassone...  Scire  vos  volumus, 
qued  dilectus  &  fidelis  noster  conies  Fuxi 
nos  rogavit  &  requisivit,  ut  duodecim  li- 
bratas  terre  redditus,  quas  babemus  apud 
Floranum,  daremus  Bernarde  de  Soierie, 
senescalle  comitis  predicti.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus  valorem  dicti  redditus 
&  terre,  in  qua  sedet,  &  totam  hujus  rei 
veritatem  nobis  per  vestras  litteras  mittatis. 

XIX.  Ludovicus'',  &c.  J.  de  Cranis   se- 

nescallo  Carcassone Significavit  nobis 

dilectus  consanguineus  &  fidelis  noster 
R.,  comes  Tholose,  quod  dilectus  &  fide- 
lis noster  Hugo  de  Arcisio,  quondam  se- 
nescallus  Carcassone,  Guillelmo  Pétri  de 
Vintrone,  demicello  ipsius  comitis,  abstu- 
lit  contra  justitiam  &  sine  causa  rationa- 
bili  terram  suam,  quam  habebat  ex  parte 
matris,  ut  dicit,  ea  occasione  quia  avus 
ipsius  post  mortem  suam,  transactis  decem 
&  septem  annis,  de  heretica  pravitate  fuit, 
ut  dicitur,  accusatus.  Unde  vobis  manda- 
mus quatinus,  si  est  ita,  &  si  terra  predicta 
movebat  ex  parte  matris  sue,  que  nunquam 
de  heresi  fuerit  condempnata,  terram  pre- 
dictam  restituatis  eidem,  nisi  aliqua  ratio 
subsit,  quare  ei  non  debeat  restitui  terra 
illa.  Super  quo  nobis  significare  curetis 
per  vestras  litteras  veritatem. 

■  Doat,  vol.  i53,  f"  3o3  i. 

=  nu.  f  3io  4. 
3  nu.  fo  314  A. 
■•  n;j.  f"  3i5  i. 


An 
1247 
juillet. 


An 
1247 


An 

1247 
août. 


An 
1247 

septem- 
bre. 


An 
1347 


scpîem- 


Tig7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1198 


XX.  LuJcviciis',  Sic.  J.  de  Craiiis,  sencs- 
calloCarcassone...  Moiistravit  iiobis  dilec- 
tus  coiisanguiuéus  &  fidelis  iioster  R.,  cô- 
nes Tholosauus,  quod  cum  jnmduduni 
Geraldo  de  Pipionibus  domicello  suo  ad 
preces  ipsius  comitis,  sicut  dicitur,  resti- 
tiierimus  quaradain  terram  valciitem  viginti 
quinque  libras  aniiui  redditus,  sicut  asse- 
rit,  postea  tameii  siiio  ciilpa  ipsius  Ge- 
raldi  &  sine  causa  rationabili,  sicut  dicit, 
per  gentes  nostras  spoliatus  est  teira  ilia. 
Unde  vobis  mandanius  quatinus,  si  est  ita, 


An 

1247 

octobre. 


An 
1247 

octobre 
ou 

novem- 
bre. 


runt  duo  honiines,  pro  eo  videlicet  quod 
iu  dicta  terra  furati  fuerant  unum  sustel- 
larcm,  coratu  vobis  questio  verteretur,  & 
ab  auditorio  vestro  idem  Gaufredus  ad  nos 
appellasset,  vos,  quia  unum  de  dictis  ho- 
minibus  noluit  nobis  reddere,  licet  nobis 
alterum  reddidisset,  8t  occasione  etiam 
quarumdam  expensarum,  quas  feceratis  in 
prosecutione  dicte  querele,  boves  &  oves 
&  quasdam  terras  ipsius  capi  fecistis.  Unde, 
cum  sicut  a  fide  diguis  intelleximus,  dic- 
tas Gaufridus  retroactis  temporibus  nobis 


An 

1  2.'.7 


terram   predictam    restituatis   eidem,   nisi      bene  &  fideliter  servierit,  mandamus  vobis 


aliqua  ratio  subsit,  quare  terram  aniisent 
supradictam,  super  quo  significetis  nobis 
per  vestras  litteras  veritatem. 

XXL  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  se- 

nescallo  Carcassone Datum   est  nobis 

intelligi,  quod  ad  petitionem  canonicorura 
Sancti  Rufii,  dominus  papa  dilectum  Si 
fidelem  nostrum  episcopum  Agatensem  co- 
ram  se  citari  fecit  propter  insulam  Sete, 
quant  idem  episcopus  de  nobis  advocat.  Si 
ut  dicitur  de  feudo  nostro  movet.  Unde 
vobis  mandamus,  quatinus  aliqua  de  feudo 
nostro  moventia  in  alienam  manum  labt 
nullatenus  perinittatir,  maxime  predictam 
insulam  Sete,  quam  de  nobis  advocat  epi- 
scopus supradictus. 

XXIL  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis  sc- 
iiescallo  Carcassone Dédit  nobis  intel- 
ligi Guillelmus  de  Senoiiis,  serviens  nos- 
ter,  quod  quidam  homines  de  Cerviano 
servientes  ejus  turpiter  verberaverunt, 
animalia  ejus  occiderunt,  alias  injurias 
dictis  servieiitibus  irrogando.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus  super  hiis  inquiratis 
diligenter  veritatem  8i  faciatis  dictas  inju- 
rias secundum  quod  iuveneritis  emendari, 
nec  permiftatis  ipsum  nec  res  suas  inde- 
bife  molestari,  sed  cadom  conservetis. 

XXIIL  Ludovicus'',  ikc.  J.  de  Cranis  sc- 

nescallo  Carcassone Cum,  sicut  dilecto 

&  fideli  nostro  Gaufredo  de  Felgariis  ac- 
cepimus  intimante,  iiiter  ipsum  ex  una 
parte  &  Petrunt  de  Lisula  militem  ex  al- 
téra super  justitia  terre,  in  qua  capti  f'uc- 


quatinus  super  premissis  ipsum  111  pace 
dimittatis,  8i  ea  que  de  rébus  ejus  capi 
fecistis,  sibi  reddi  faciatis,  8i  injurias,  quas 
gentes  nostre  suis  hominibus  irrogarunt, 
faciatis  emendari,  &  eundem  tanqiiam  fide- 
lem nostrum  de  cetero  diligatis  &  bénigne 
tractetis,  scientes  quod  causam  appellatio- 
nis  predicte  commisimus  dilecto  &  fideli 
nostro  Raimundo  de  Canesuspenso. 

XXIV.  Ludovicus",  &c.  J.  de  Cranis  se- 

nescallo  Carcassone Intimavit  nobis 

Berengarius  Rigaudi,  pro  se  Si  pro  R.  Ri- 
gaudi  milite,  quod  P.  Bertrandi,  quondam 
bajulus  de  Podiosorigario,  abstulit  eis 
quasdam  possessiones  Si  alla  bona,  que  ad 
ipsos  spectant  jure  propinquitatis  8c  suc- 
cessionis,  sicut  dicunt.  Unde  vobis  manda- 
mus, quatinus  eisdem  super  hoc  plénum 
jus  ad  usus  Si  consuetudines  patrie  faciatis 
Si  maturum,  ita  quod  pro  defectu  juris  vel 
vestro  verbum  super  hoc  ulterius  non 
oporteat  nos  audire.  Datum  Parisius,  die 
dominica  ante  festum  beati  Mathie  apos- 
toli. 

XXV.  Ludovicus',  8ic.  J.  de  Cranis  se- 

nescallo  Carcassone Mandamus  vobis, 

quatinus  dilecto  &  fideli  nostro  Guidoni 
de  Monteforti  pleiiam  Si  maturam  justi- 
tiam  faciatis  super  hiis,  que  coram  vobis 
dixerit  contra  dilectos  nostros  episcopum 
Albiensem  Si  Petrum  vicecomitem  de  Lau- 
trico,  super  quibusdam  que  idem  episco- 
pus Si  Petrus  sibi  usurpaverunt  de  hère- 
ditate  ipsius. 


An 
1243 

2.1 
février. 


An 

1243 
mari. 


'  Doat,  vol.  i:)3,  f"  3i7  a. 
'  liU.  {"311  a. 
»  liU.  f»  322   i. 
*  IhU.  i"  323  l: 


Doat,  vol.  i.'i3,  f*  33p  b, 
Ihid.  f  341  *. 


"99 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


I200 


Kd.orig. 

t.lll, 
col.  455. 


An 
1246 

îSmars. 


nd.orig, 
t.lll, 

col., 1 56. 


episcopo,  aiino  m"cc"XL"'  c[iiinto  ab  Incar- 
nacioiie  Domini.  Testes  présentes  fuerunt 
dominus  Bernardus  cornes  Convenarum, 
Vitalis  de  Casanova,  Sicardus  Alanianni, 
magister  Guillelmus  de  Podiolaurentio  ca- 
pellanus  domini  comitis  antedicti,  Ber- 
nardus de  Maloleone,  Bonifaciiis  de  Fel- 
gari,  Berengarius  de  Proniilhaco  vicarius 
Tholose,  Vitalis  de  Seysses,  Arssivus  do 
Monteesquivo,  Arnaldus  de  Escniquencis, 

NOVERINT   univers!   presentem    pagi-      J'ohannes  Aurioli,  Aymericiis  Portcrius,  & 
nam  inspecturi  sive  audituri,  quod      ego  Bernardus  publicus  Tliolosc  nofarius, 


An 
>m6 


391.  —  CCLXXIII 

Donation  de  la  comtesse  d'Astarac  &• 
du  vicomte  de  Lomagne,  au  comte 
de  Toulouse,  de  leurs  droits  sur  le 
comté  de  Fe-^ensac  '. 


I. 


domina  Sygnis,  uxor  quondam  nobilis  viri 
domini  Centulli,  comitis  quondam  Asta- 
raci,  de  sua  mera  &  spontanea  voluntate, 
nulla  tamen  deceptione  vel  violeutia  ad 
hoc  inducta  vel  coacta,  dédit,  cessit,  solvit 
&  concessit,  &  sub  perfecte  ac  irrevoca- 
bilis  donationis  titulo  cum  hac  publica 
scriptura  semper  valitura  tradidit  illustri 
domino  Raymundo,  Dei  gratia  comiti  Tho- 
lose, marchioni  Provincie,  &  heredibus  & 
successoribus  &  ordinio  ejus  in  perpe- 
tuum,  totum  illud  jus,  rationem  &  par- 
tem,  quod  &  quam  ipsa  domina  Sygnis  ha- 
bebat  aut  habere  debebat,  vel  ei  pertinebat 
aut  spectabat  vel  pertinere  aut  spectare 
videbatur  &  debebat,  &  totum  quidquid 
petere,  requirere  aut  amparare  poterat  vel 
putabat,  aliquo  jure  vel  aliqua  ratione  seu 
quolibet  modo,  in  toto  comitatu  &  terra 
Fezenciaci  &  in  juribus  &  pertinenciis  suis 
iiniversis,  &  totum  quicquid  ipsa  domina 
Sygnis  in  eodem  comitatu  &  terra  &  in 
pertinentiis  &  juribus  suis,  vel  aliquis  aut 
aliqua  pro  ea  vel  de  ea  aut  ejus  nomine 
tenebat  &  possidebat.  Et  de  omnibus  su- 
pradictis  &  singulis  dicta  domina  Sygnis 
niisit,  posuit  ac  statuit  cum  hoc  publico 
instrumento  ipsum  dominum  comitem  & 
heredes  &  successores  suos  in  suo  loco  & 
jure  ac  ratione  &  per  suum  ordinium  & 
heredem,  pro  omni  voluntate  ipsius  domini 
comitis  &  heredum  &  successorum  &  or- 
dinii  ejus  inde  de  toto  semper  facienda, 
&c.  Actum  fuit  hoc  ita  Tholose,  vu  die 
exitus  mensis  marcii,  régnante  Lodovico 
Francorum  rege,  &  eodem  domino  Rai- 
mundo  Tholosano  comité,   &   Raimundo 


qui  mandato  ipsius  domini  comitis  &  do- 
mine Sygnis  hanc  cartam  scripsi. 

II.  Noverint  '  universi  presentem  pagi- 
nam  inspecturi  sive  audituri,  quod  Odo  de 
Lomannia,  de  sua  mera  &  spontanea  vo- 
luntate, nulla  tamen  deceptione  ad  hoc 
inductus  vel  coactus,  dédit,  cessit,  solvit  8i 
concessit,  &  sub  perfecte  ac  irrevocabilis 
donationis  titulo,  cum  hac  publica  scrip- 
tura semper  valitura,  tradidit  illustri  do- 
mino Raimundo,  Dei  gratia  comitiTholose, 
marchioni  Provincie,  &  heredibus  &  suc- 
cessoribus &  ordinio  ejus  in  perpetuum, 
totum  illud  jus,  rationem  &  partem,  quod 
&  quam  ipse  Odo  de  Lomannia  habebat 
aut  habere  debebat,  &c.  in  toto  comitatu 
&  terra  Fezenciaci  &  in  juribus  &  perti- 
nentiis suis  universis,  &c.  Nulla  tamen 
alla  conditione,  retentione  seu  repetitione 
ab  ipso  Odone  penitus  ibi  seu  aliquatenus 
facta,  prêter  Corrunsianum,  Mansum  Sos 
medietatemque  de  Big,  quos  cum  omnibus 
juribus  &  pertinentiis  suis  idem  Odo,  de 
dicti  domini  comitis  voluntate  &  expresse 
concensu,  sibi  &  heredibus  &  successori- 
bus suis  retinuit  &  reservavit,  &c.  (5e- 
quunlur  juramenti  clausulae.)  Actum  fuit 
hoc  ita  Tholose,  vu  die  exitus  mensis 
marcii,  régnante  Lodovico  Francorum 
rege  &  eodem  domino  Raimundo  Tholo- 
sano comité  &  Raimundo  episcopo,  anno 
M'cCxL''  quinto  ab  Incarnatione  Domini. 
Testes  présentes  fuerunt  Sicardus  Ala- 
manni,  magister  Guillelmus  de  Podio- 
laurentio capellanus  dicti  domini  comitis, 
Berengarius  de  Promilhaco  vicarius  Tho- 
lose, Grivus  de  Roaxio,  A.  de  Escalquen- 


An 

124(5 

>5  mar... 


'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  lac    12,  n.  64. 
[J.  32  r  ;  original.] 


'  Trésor  des  chartesj  Toulouse,   sac  2,   n.   69. 
[J.  304;  original.] 


An 
1246 


I  :oi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 :02 


cis,  Johannes  Aurioli,  Vitalis  de  Casanova, 
magister  Guillelmus  de  Vauro,  Guillelmus 
Calssas,  Gailhardus  de  Caussas,  Raimun- 
dus  Bernardus  de  Sancto  Barcio,  Aimericus 
Porterius,  &  ego  Bernardus  Aimericus, 
publicus  Tholose  notarius,  qui  mandato 
ipsius  domini  comitis  &  Odonis  de  Lo- 
mannia  hanc  cartam  scripsi. 


An 

114(5 
31  avril. 


Kd.orig. 

t. 111. 
col.  437. 


392.  —  CCLXXIV, 

Extrait  de  quelques  actes'. 

I,  QiT  notum,  quod  anno  Incarnationîs 
v5  Domini  m<'CC°xl''VI"',  videlicet  XI  ka- 
lendas  maii.  Ego  Raimunda,  filia  quondam 
bone  memorie  nobilis  viri  Raimundi  de 
Rocafolio,  scio  in  veritate  &  cognosco  & 
manifeste  profiteor,  quod  tam  domina 
Dalphina  mater  mea,  quam  dominus  Hugo, 
Dei  gratia  cornes  Ruthenensis,  pariter  cum 
domina  Ysabelia,  eadem  gratia  comitissa 
Ruthene,  &  sorore  mea,  laboraverunt  pro 
suis  viribus,  ut  me  bonorifice  nuptui  tra- 
didissent,  &  magis  precibus  &  factiseorum 
intervenientibus,  quam  aliis  rébus  &  cau- 
sis  dofalibus  seu  juribus  matrimonium 
contraheiidum  inter  me  &  Bertrandum  de 
Andusia,  filium  nobilis  viri  domini  Rai- 
mundi de  Andusia,  ductum  fuit  ad  effec- 
tum.  Idcirco  ego  dicta  Raimunda,  volens 
esse  contenta  de  omnibus  bonis  &  juribus 
paternis  8c  maternis,  &  pro  his  &  cum 
his,  que  constituta  sunt  in  dofem  &  causa 
dotis  mihi  &  causa  mei  a  vobis,  dicto  do- 
mino comité  &  dicta  domina  comitissa 
sorore  mea,  Bertrando  de  Andusia  future 
viro  meo,  &  per  ipsum  Bertrandum  do- 
mino Raimundo  de  Andusia  patri  ipsius 
Bertrandi,  absolve,  dono,  cedo  &  desero 
in  perpetuum  vobis  dicto  domino  comiti 
Ruthene  &  dicte  domine  comitisse  sorori 
mee  &  successoribus  &  heredibus  vestris 
omnia  jura,  quecumque  habebam  vel  quo- 
cumque  modo  vel  ex  quacumque  causa 
habere  poteram,  in  omnibus  vel  quibus- 

'  Archives  du  domaine  de  Rodez.  [Doaf,  toI.  170, 
f"  3 II.] 


cumqiie  bonis  quondam  domini  Ilaiimindi 
de  Rocafolio  patris  mei,  8f  quecumque 
jura  habeo  ex  causa  successionis  vel  ex 
quacumque  alla  causa  habitura  sum,  in 
bonis  &  juribus  domine  Dalphine  matris 
mee.  Et  quod  bec  omnia  &  singula,  prout 
superius  scripta  sunt,  rata,  firma,  incon- 
cussa  &  inviolabilia  perpetuo  bona  fide 
teneam,  corapleam  &  observem  contraque 
numquam  jure  aliquo  vel  ratione  veniam 
vel  venire  faciam,  ego  dicta  Raimunda,  de 
facto  certa  &  de  jure  certiorata,  renun- 
tians  specialiter  &  expresse  bénéficie  mi- 
norum  etatis  &  in  integrum  restitution! 
minorum  &  omni  alii  restitution!  &  legi  & 
juri  inhibenti  vel  improbanti  pactum  de 
futura  successiene,  &  legi  &  juri  dicenti, 
quod  juri  quod  non  habetur  renunliari 
non  potest  &  generaliter  omni  alii  cui- 
libet  speciali  &  generali  juri  &  nniliebris 
sexus  beneficio,  per  quod  contra  predicta 
vel  predictorum  aliquid  modo  aliquo  ve- 
nire possem,  tactis  a  me  corporaliter  sa- 
crosanctis  Dei  Evangeliis,  vobis  dicto  do- 
mino comiti  stipulant!  &  in  vos  seu  per 
vos  dicte  domine  comitisse  sorori  mee  pro 
stipulatione  proniitto  &  juro.  Acta  sunt 
bec  apud  Mairosium,  in  ecclesia  Bcate 
Marie  hospitalis  Sanctt  Johannis,  in  pre- 
senfia  rogatorum  testium,  Bernard!  Si- 
cardi  judicis  comitatus  Ruthenensis,  Pétri 
Jordan!  de  Creissello,  Bernard!  de  Leve- 
reno,  Guillelmi  de  Rodenda,  Falconis  de 
Cambolatio,  Guillelmi  de  Veireriis,  Pétri 
Sentioreti,  Aldegueri!  Ruthenensis,  Pétri 
de  Mistigol,  Pétri  Gaucelini  de  Follaque- 
rio,  Jaselini  de  Montejovis,  Bernardi  Ase- 
mar!  &  mei  Pétri  de  Casilucio  notaril 
public!.  —  Post  hec,  anno  Incarnationis 
Domini  M''cc"XL"Vii'',  scilicet  xir  kalen- 
das  octobris,  ego  Bertrandus  de  Andusia, 
domino  Raimundo  de  Andusia  pâtre  meo 
présente  &  consentiente  &  me  mandante, 
predictam  absolufionem  &  desertionem 
dictorum  bonorum  &  jurium,  a  dicta  Rai- 
munda vobis  dicto  domino  Hugoni,  Dei 
gratia  comiti  Ruthenensi,  factam,  &  omnia 
&  singula  suprascripta  laudo  &  confirme. 
Et  si  quid  juris  in  supradictis  bonis  &  juri- 
bus habebam  vel  habere  poteram  ex  causa 
dotis  vel  ex  alia  qualibet  causa,  illi  pror- 
sus  renuntie  &  vobis  dicto  domine  comiti 


An 

1 24a 


An 
1247 

20  sep- 
tembre. 


An 
1246 


:o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1204 


An 
1246 

30  avril. 


stipulaiili  &  per  vos  sive  in  vos  dicte  do- 
mine îsabelli  coniitisse  &  vobis  dono  & 
cedo,  &  pactuni  de  contra  non  veniendo 
vel  faciendo  vobis  facio,  &  c(uod  sic,  ut  su- 
prascriptiim  est,  firmiter  &  bona  iide  te- 
neara,  compleam  &  custodiam  contrac|ue 
nunquam  jure  aliquo  vel  ratione  veniam 
vel  venire  faciam  ego  dictas  Bertrandus  de 
Andusia,  omnibus  leguni  &  canonum  auxi- 
liis  &  patrie  potestati  &  omni  alii  cuilibet 
speciali  &  generali  jiiri  &  beneficio  mihi 
competenti  &  competituro  renuiitians,  vo- 


habere  debemus  in  ipso  Castro  vel  in  ejus 
tenemento,  qiiamdiu  vixerit,  ita  quod  ipsa 
habeat  &  percipiat  libère  &  absolute  om- 
nes  redditus,  fructus  8c  proventus,  liberos 
&  quietos,  ad  dictum  castrum  quacumque 
ratione  pertinentes,  &  ipsos  recipiatin  so- 
lutum  pro  vil'"  solidis  Raimundensium, 
quos  eidem  domine  Sanchie  tenemur  sol- 
vere  annuatim.  Pro  quibus  vil'"  solidis, 
nos,  de  voluntate  &  expresse  consensu  ip- 
sius,  predicti  castri  sibi  redditus  assigna- 
mus,  retentis  nobis  in  eodem  Castro  caval- 


vos  sive  in  vos  predicte  domine  comitisse 
uxorl  vestre  &  vestris  per  stipulationem 
promitto  &  tactis  a  me  corporaliter  sacro- 
sanctis  Dei  Evangeliis  juro.  Acla  sunt  bec 
a  paragrafo  inferiori,  in  sala  castri  de 
Castlucio,  in  presentia  rogatorum  testium, 
domini  Guillelmi  de  Rocafolio  abbatis 
Sancti  Guillelmi,  domini  Raimundi  de  An- 
dusia, Deodati  Andrée  archipresbyteri  de 
las  Sots,  Pétri  Jordani  de  Creissello,  Eer- 
nardi  de  Levesono,  Pétri  Austorgii  de  Cas- 
troboc,  Pétri  de  Mostujols,  Raimundi  Jor- 
dani   de    Creissello,    Raimundi    Maliarii, 


dicti  Pétri  de  Castlucio  publici  notarii, 
qui  mandate  partium  hec  omnia  scripsi  8c 
signuni  meum  apposui. 

II.  Noverint'  universi  présentes  litteras 
inspecturi,  quod  nos  R.,  Dei  gratia  comes 
Tolose,  marchio  Provincie,  confirmamus 
&  approbamus  traditionem  castri  Paterna- 
rum,  cum  omnibus  juribus  &  pertinentiis 
ejusdem  castri,  factam  de  nostro  speciali 


cet  quod  domina  Sanchia  débet  tenere  Si 
possidere  predictum  castrum  Paternarum 
cum  omnibus  pertinentiis  dicti  castri  & 
cum  omnibus  juribus,  que  nos  habemus  vel 


An 
124Û 


I-.d.oric. 

t.  111, 
col. 4:8. 


bis  dicto  domino  comiti  stipulanti  8c  per      catis  8c  valentia  de  placito  8c  de  guerra. 


ita  tamen  quod  pro  cavalcatis  ab  omnibus 
ejusdem  castri,  nisi  cum  voluntate  vel  ad 
requisitionem  dictorum  hominum,  nos  vel 
senescallus  noster  pecuniam  exigere  nos 
debeamus.  Si  vero  redditus  dicti  castri  ul- 
tra summam  predictam  valere  continge- 
ret,  totum  illud  ex  gratia,  de  nostra  niera 
8c  libéra  voluntate,  eidem  domine  San- 
chie concedimus  8c  donamus.  Datum  Cor- 
due,  pridie  kalendas  maii,  anno  Domini 

M^CCXL'VI». 

III.  In'Christi  nomine.  Notum  sitcunc- 
tis  presentem  cartam  inspecturis,quod  ego 


Aldeberti  de  Senareto,  Gerardi  de  Fonta-  Arnaldus  Convenarum,  non  coactus  neque 
nilles,  Raimundi  de  Caveranono,  Arnaldi  deceptus  ab  aliquo  nec  aliquatenus  com- 
de  Coqurels,  Johannis  de  Posols,  8c  mei      pulsus,  sed   gratuite   animo   8c  spontanea 


voluntate  ad  hoc  ductus,  8c  quod  sapientis 
est  illud  quod  maie  actum  est  in  melius 
revocare,  idcirco  mitto  8c  pono  meipsum  8c 
Petrum  filium  meum  8c  totam  terram  meam 
8c  hereditatem,  8c  quidquid  habeo  8c  habere 
debeo  in  terra  Dalmazzanesii,  in  bona 
misericordia...  8c  voluntate  vestri  domini 
Rogerii,  Dei  gratia  comitis  Fuxi  8c  viceco- 
mitis  Castriboni,  recognoscens  quod  homa- 


tis  in  pacifica  possessione  mei  8c  totius 
terre  mee  Dalmazzanesii,  8c  vestri  ante- 
cessores  fuerant  semper  domini  totius 
terre  Dalmazzanesii.  Et  hoc  prestabo   in 


An 

1  245 

2  dci- 
ccmbre. 


mandate  nobili  domine  Sanchie,  filie  quon-  gium,  quod  feci  domino  comiti  Tholosano, 

dam  illustris  régis  Aragonum,  per  dilectum  feci  in  [vestrum^  prejudicium  8c  detrimen- 

ac  fidelem  nostrum   Imbertum  de  Auron,  tum  8i  injuriam  8c  gravamen,  promittens 

judicem  Vennaissini,   cum   omnibus  con-  quod  quam  citius  potero  a  dicto  homagio 

ventionibus,    quas    ipsi    domine    Sanchie  penitus   exibo,  insuper  addens   8c  conce- 

idem  Imbertus  nomine  nostro  fecit.  Con-  dens,  quod  quando  feci  supradictum  ho- 

ventiones  autem,  que  per  ipsum  facte  sunt  magium  supradicto  comiti  Tholosano,  non 

in  traditione  dicti  castri,  sunt  iste,  videli-  eram  sub  posse  vestro  8c  dominio,  8c  era- 


'  Manuscrits  de  Br'ienne,  n.  84,  {°  25. 


'  Château  de  Foix,  caisse  i2i 


An 

I  2J\6 


I  :oo 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

1248 

23 

juillet. 


ciiria  doniiiii  régis  Francie  vel  ubicumque 
vobis  fiierit  jam  iiecesse.  Et  nos  Kogerius, 
Dei  grafia  games  Fuxi  &  viceconies  Cas- 
triboni,  recipimus  vos  Arnaldum  Coiivena- 
nim  &  Petrum  filium  vestrum  &  totam 
terram  vestram   sub  nostra   boiia  niisera- 

tione  &  misericordia  & Preterea  ego 

Arnaldus  Convenarum  predictus,  adhuc 
plus  addens  &  promittens  quod  totum,  si- 
cuti  superius  dictum  est,  faciam  concedere 
&  adimplere  &  teuere  &  servare  Petro  iilio 
meo  &  quando  erit  presens  ipsi  super  hoc 
coiificere  authenticum  iiistrumeiitum ,  & 
omnia  supradicta  juro,  tactis  corporalitcr 
quatuor  sacrosanctis  Evangeliis,  me  factu- 
rum  &  impleturum  &  servaturuni  onini- 
que  occasione  postposita.  Et  ut  presens 
carta  majorem  obtineat  firmitatem,  cuni 
sigillis  nostris  ipsam  fecimus  sigillare. 
Hoc  fuit  factuni  in  11^  die  introitus  mensis 
decenibris,  rege  Lodoico  Francorum  ré- 
gnante, Raimundo  Tholosano  episcopo, 
anno  Christi  M"CC°X1.°VI°.  Hujus  rei  sunt 
testes  G.  Atonis  abbas  Fuxeiisis,  &  B.  de 
Bordis  manachus  &  sacrista  domus  Man- 
siasilis,  &  Lupus  de  Fuxo  &  G.  Atonis  de 
Bellomonte  &  B.  de  Astnava  &  Sicardus 
de  Lisaco,  &  P.  Munerius  Dalmazzanesii 
tabellio  publicus,  qui  hanc  cartam  scripsi. 
IV.  In  '  Domini  nomine,  anno  Incarna- 
tionis  ejusdem  MCCXLViir,  Lodovico  rege 
régnante,  X  kalendas  augusti.  Présentes 
noverint,  &c.  quod  nos  Guido  de  Levies, 
per  nos,  &c.  concedimus  nunc  &  in  per- 
petuum  tibi  Raimundo  de  Campendut,  mi- 
liti,  omnibusque  tuis  heredibus,  propter 
multa  servitia  que  nobis  fecisti,  videlicet 

totum   illud  jus  quod  nos  habemus in 

foto  gradu  de  Veneris  &  in  ramada  ipsius 
gradus  &  in  plaja  que  vocatur  Coja.  Hu- 
jus rei  sunt  testes  doniinus  Guillelmus 
de  Luteva,  dominus  Raimundus  Berenga- 
rius,  &c. 

'  Archives  du  domaine  deMontpellier  j  Vendrei, 
n.  6. 


3C)3. 

Lettres  du  roi  Louis  IX  pour  les  pri- 
sons de  l'Inquisition  à  Carcassonne 
ô*  à  Bejiers  ' . 

LUDOVicus,  Dei  gratia  Francorum  rcx, 
dilecto  &  fideli  suo  J.  de  Cranis  senes- 
callo   Carcassone    salutem   &  dilectioneni. 

Mandamus  vobis,  quatinus competen- 

tem  in  Carcassona  &  Bitterris  civitatibus 
in  nostro  dominio  assignetis  fratribus  in- 

quisitoribus  heretice  [pravitatis ]  car- 

ceres,  in  quibus  damnati  hcretici  teneantur 
&  includantur,  providentes  quod  cuilibet 

incarceratorum dictum   est,  maxime 

quorum  ad  nos  bona  devenerint,  panis  8c 
aqua  ministretur  per  singulas  dies,  ut  de- 
cet.  Volu ut  dicti  fratres  inquisitores, 

quamdiu  nobis  placuerit,  per  diem  habeaiit 
decem  solidos  pro  expensis  suis  de  bonis 

dictorum de  ipsis  bonis  haberi  possit, 

Mulieribus  etiam  que   heretice  sunt  nec 

consensisse  invente  fuerint dotes  suas 

restitui  faciatis.  Actum  apud  Pontisaram, 
anno  Domini  m'CCXL'VI»,  mense  julio. 


394. 


CCLXXV 


Actes    touchant    la    soumission    du 
vicomte  Trencavel  au  Roi  ^. 

1.  "K  TOTUM  sit,  &c.  quod  nos  Trcncavcl- 
■IN  lus,  dictus  vicecomes  quondam  Car- 
casfone,  coram  dominis  C.  Dei  gratia 
episcopo  Carcassone,  &  Joanne  de  Cranis 
seiiescallo  Carcassone,  nos  &  nostra  suppo- 
nimus  ad  omnimodam  voluntatcm  domini 
Ludovici,  Dei  gratia  régis  Francorum,  8c 
pro  voluntate  predicti  domini  régis  te- 
nenda  8c  servanda  Rogerium  filium  nos- 
trum  in  obsidem  vobis  domino  Joanni  se- 


An 
I  24^ 

juilli:t. 


liJ.nri!;. 

I.  m: 

col..|  5S. 


An 
1246 

i*"'  sep* 
tcmbre. 


■  Doat,  vol.  154,  ("  236. 

'  Archives  du  domaine  de  Montpellier)  Careaj- 
sonne,  n.  3.  [Doat,  vol.  170,  f"  3 16.] 


An 
1246 

Éd.orîg. 

t.  m, 
001.459. 


1:07 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1208 


nescallo  Carcassone  tradimus,  custodien- 
diim  &  tenendum  tantum  quantum  domini 
régis  Francorum  placuerit  voluutati.  Et  si 
nos  ei  placuerit  recipere  ad  suam  volunta- 
tem,  faciet  nos  reconciliari  autoritate  do- 
mini pape  vel  mandate  ab  illa  excommu- 
nicatione,  qua  tenemur,  &  ita  nos  ejus 
supponimus  voluntati.  Si  vero  continge- 
ret,  quod  absit,  quod  ipse  dominas  rex 
Francorum  nollet  nos  recipere  ad  suam 
voluntatem,  reddetis  filium  nostrum  nobis, 
S:  vos  predicti  domini,  C,  Dei  gratis  epi- 
scope  Carcassone,  &  J.  de  Crannis,  senes- 
calle  Carcassone,  guidabitis  nos  &  filium 
nostrum  Rogerium  &  socios  nostros  us- 
que  ad  locum  nobis  &  sociis  nostris  tutum, 
defensabilem  &  securura,  &  predicta  om- 
nia  tenere  &  servare,  tactis  sacrosanctis 
Evangeliis,  juramus.  Et  ad  majorem  horum 
firmitatem,  presentem  cartam  sigilli  nostri 
munimine  fecimus  roborari,  Actum  hoc 
Carcassone  indomodomrni  episcopi,  anno 
a  Nativitate  Christi  ai  ce  XL  VI,  kalendis 
septembris,  in  presenfia  &  testimonio  do- 
mini Raimundi  de  Canesuspenso,  domini 
Raimundi  de  Puroforti,  Bernardi  de  Pobol, 
Guillelmi  de  Taxio,  magistri  Berengarii 
judicis  curie  domini  régis  Carcassone,  & 
Pctri  Poncii  publici  Biterris  notarii,  qui 
rogatus  a  predictis  hec  scripsit. 

IL  Ludovicus',  Dei  gratia  Francorum 
rex,  dilecto  &  fideli  suo  J.  de  Cranis,  se- 
nescallo  Carcassone,  salutem  &  dilectio- 
nem.  Litteras,  quas  nobis  misistis  super 
negocio  Trencavelli,  qui  se  nominat  vice- 
comitem  Biterris,  recepimus,  &  consilio  & 
tractatu  habito  super  eo,  videtur  nobis  & 
consilio  nostro  expédions,  quod  dicto 
Trencavello  in  senescallia  Carcassone  D  li- 
bre annui  redditus  non  assignentur,  sed 
cum  idem  omnia  munimenta  sua,  si  qua 
habet  super  dicto  vicecomitatu,  reddide- 
rit,  renuntiaveritque  omni  juri,  si  quod  ei 
tam  in  eodem  vicecomitatu,  quam  in  se- 
nescallia Bellicadri  competit  vel  compe- 
tere  potest,  &  securitates  quas  débet  près- 
tare  prestiterit,  &  lis  factis  fecerit  se  ab- 
solvi  ab  excommiinicatione  qua  tenetur 
astrictus,  &  crucem  assumât,  si  nobis  pla- 


cuerit, nobiscum  profecturus  in  Terrc- 
Sancte  subsidium,  quemadniodum  extitit 
prolocutum,  receptis  prius  ab  eo  securita- 
tibus  bonis,  placet  nobis  &  volumus,  quod 
in  senescallia  Bellicadri  DC  libre  annui 
redditus  ei  assignentur,  vobis  mandantes, 
ut  provide  curetis  de  )oCo,  in  quo  in  dicta 
senescallia  Bellicadri  dictus  ei  redditus 
valeat  assignari.  Datum  apud  Gonnesiam, 
die  veneris  in  festo  cathedre  sancti  Pétri, 
anno  MCCXLVI. 

IIL  Notum  '  sit,  &c.  quod  cum  vir  no- 
bilis  Trencavellus,  quondam  vicecomes 
Biterrensis,  apud  Biterrim  constitutus,  dé- 
finisse! &  omnino  desamparasset  totum 
vicecomitatum  Biterrensem,  omnes  ho- 
raines  dicti  vicecomitatus,  constitutos  in 
Biterrensi,  Narbonensi,  Carcassonensi, 
Albiensi,  Agathensi  &  Magalonensi  epi- 
scopatibus,  ab  omni  fidelitate  &  homagio 
quibus  ei  tenebantur  absolvisset,  &:  omne 
jus  quod  ibi  habebat  illustrissimo  domino 
Lodoico,  Dei  gratia  régi  Francie,  dedisset 
&  in  eum  transtulisset,  nos  G.,  Dei  gratia 
Narbonensis  archiepiscopus,  R.  Biterren- 
sis, P.  Agathensis  episcopi,  pro  nobis  & 
pro  omnibus  abbatibus  &  ecclesiis  nostra- 
rum  diocesum,  publiée  protestamur  co- 
ram  domino  J.  de  Cranis,  senescallo  Car- 
cassone, dictam  cessionem  pro  dicto  rege 
recipienti,  &  coram  curia  sua,  &  consuli- 

bus  Biterrensibus nonnullis  nobilibus 

viris  &  militibus  ac  toto  populo  Biter- 
rensi, propter  predicta  in  cimiterio  Sancti 
Felicis  ad  concionem  publicam  congrega- 
tis,  quod  dicta  cessio  vel  desemparatio  vi- 
cecomitatus &  terre,  quam  fecit  Trenca- 
vellus predictus  dicto  domino  régi,  ut  est 
predictum,  non  posset  nobis,  abbatibus, 
moiiasteriis  &  ecclesiis  ac  hominibus  nos- 
tris, monasteriorum  &  ecclesiarum  nostra- 
rum  diocesum,  aliquod  in  posterum  pre- 
judicium  generare,  sed  salva  &  illibata 
remaneant  nobis,  monasteriis  &  ecclesiis 
omnia  jura,  sicut  erant  ante  desemparatio- 
ncm  &  diffinitioneni  predictam,  reservan- 
tes nobis  abbatibus  &  ecclesiis  nostris 
nominatim,  specialiter  &  expresse,  quod 
pênes  prefatum  dominum  regem  Francie  & 


An 

1247 


A.i 

1247 
7  avril. 


Éd.orîg. 

t.  111.° 

col.  460. 


'  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  Carcas-  '  Archives  de  l'inquisition  deCarcassonne.  [Doat, 

sonne,  n.  8  ;  contin.  n.  I .  [Doat,  vol.  i5j,  f"  26J.J       vol.  75,  f"  28j.] 


Au 
1247 


1:09 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1210 


suos  justitia  nostra  semper  salva  sit  in 
omnibus,  que  dictus  Trencavellus  nobis, 
monasteriis  &  ecclesiis  erat  astrictus  ali- 
qua  ratione.  Hanc  autem  protestationem 
&  reservationem  ideo  facimus,  ne  nostra 


vitatum  &  tocius  vicecomifatus  Biterrensis 
&  Carcassone,  &  quicquid  habebamus  nos 
vel  predecessores  nostri  in  Narbonensi, 
Agathensi,  Magalonensi,  Nemausensi,  AI- 
biensi,  Tholosano  vel  in   aliis  Iccis,  ubi- 


presentia,  quia  ad  hoc  testes  vocabamur,  que,  ratione  parentum  aut  predecessorum 

in  aliquo  nobis  obsit.  Facta  est  cessio  8i  nostrorum,  seu  habere  debebamus.  Qua- 

protestatio    simul    anno    MCCXLVII,   Vil  propter  nos  Trencavellus  predictus,  con- 

idus  aprilis,  in  presentia  &  testinionio  G.  suite   &    ex    certa  scientia,  omni    remota 

Lodovensis  episcopi,  Raimundi  de  Cane-  fraude  &  dolo,  nulla  vi  seu  violentia  inter- 

suspenso,  Berengarii  Guillelmi,  Guillelmi  cedente,  set  gratis,  bono   animo  &  bona 

de  Ludeva,  Deodati  de  Bociacis,  Poncii  de  fide  atque  gratuita  voluntate,  per  nos  &c 

Olargio,   Guialfredi   de   Felgariis,    Barbi-  heredes  nosfros  présentes  &  futuros,  sol- 

Auri,  Guillelmi  Raimundi  de  Columbariis,  vimus  in  perpetuum  &  liberamus  vos  mi- 


loannis  de  Boiano,  Pétri  de  Podiosali- 
cono,  Bernardi  de  Landa  militum,  &c.  Ad 
majorem  autem  omnium  firmitafem,  nos 
predicti  archiepiscopus  Narbonensis,  R. 
Biterrensis,  P.  Agatensis  episcopi,  P.  Vil- 
lemagne,  P.  Sancti  Poncii  Thomariensis, 
G.  Ananiensis,  Sancti  Tiberii,  B.  Sancti 
Pauli  Narbone,  J.  Sancti  Affrodisii  Biterris 
ecclesiarum  &  monasteriorum  abbates,  si- 
gillorum  nostrorum  munimine  corrobora- 
nius,  8cc. 

IV.  Pateat'  universis,  quod  nos  Trenca- 
vellus, vicecomes  quondam  Biterris  &  Car- 
cassone &  filius  quondam  Raimundi  Rot- 
gerii,  vicecomitis  quondam  Biterrensis  & 
Carcassone,  confitemur  &  recognoscimus 
vobis  militibus  &  probis  honiinibus  de 
Lombers,  videlicet  Sicardo  de  Buxasone, 
Matfrido  Boldraco,  Petro  Sigario,  Hugoni 


lites  &  probos  homines  antedictos  &  totam 
universitatem  de  Lombers  &  singulos  ejus- 
dem,  mares  seu  feminas,  présentes  &  futu- 
ros, &  totam  progeniem  vestram,  ex  vobis 
&  vestris  descendentem  usque  in  finem 
seculi,  scilicet  ab  omni  dominio  seu  domi- 
natione  ac  jurisdictione  civil!,  &  etiam 
ab  omni  vinculo  servitutis  seu  serviciis,  8i 
ab  omni  fidelitate  &  sacramento  fidelitatis 
&  aliis  in  quibus  vel  pro  quibus  nobis  vel 
antecessoribus  nostris  ratione  dominii,  ju- 
risdictionis  seu  potestativi,  jure  vel  con- 
suetudine  vel  alio  quolibet  modo  teneba- 
mini  vel  eratis  astricti.  Concedentes  vobis 
&  vestris,  ut  sicut  unquam  nobis  vel  an- 
tecessoribus nostris  fuistis  obedientes  & 
subdili  ratione  jurisdictionis,  potestativi, 
districtus,  fidelitatis  vel  sacramenti  fideli- 
tatis vel  alio  quolibet  modo,  ita  plene  & 


de  Paulin,  ErmengaudoAmblardi,Gallardo      plenius  illustrissimo  domino    nostro    régi 


Pelapol,  Petro  Vassalli,  Guillelmo  Fro- 
tardi,  Johanni  Quairel,  Isarno  de  Malpas, 
Hugoni  Boucort  &  Petro  Duranti  de 
Condat  &  toti  universitati  de  Lombers, 
nos  solvisse  &  diffinisse  atque  douasse  8c 
in  perpetuum  disamparasse,  per  nos  &  om- 
nes  heredes  nostros  présentes  &  futuros, 
illustrissimo  domino  nostro  Ludovico,  Dei 
gratia  Francorum  régi,  &  suis  heredibus 
&  specialiter  domino  J.  de  Crannis,  senes- 
callo  suo  Biterris  &  Carcassone,  récipient! 
pro  dicto  domino  rege  eandem  solutionem 
&  diffinitionem,  videlicet  totum  vicecomi- 
tatum  Biterris  &  Carcassone  &  universi- 
tatem, milites  seu  populum  dictarum  ci- 

'  Trésor   des   chartes  du    roi;  Toulouse,   sac    1, 
11.   14.  [J.  3o3  ;  original  jadis  SieUé.j 


Francorum  Scsuis  in  perpetuum  teneamini 
&  sitis  astricti  de  mea  convenientia  &  as- 
sensu  expresso,  ita  quod  in  nichilo  de 
cetero  sitis  nobis  ligati  vel  astricti,  sed  so- 
lummodo,  ut  dictum  est,  excellentissinio 
domino  régi  nostro  supra  nominato,  nec 
deinceps  vos  vel  vestros  nos  possimus  in- 
terpellare  vel  improbare,  redarguere  seu 
accusare  vos  vel  aliquem  vestrum  de  ino- 
bedientia  vel  fide  seu  fidelitate  non  ser- 
vata,  occasione  dominii  seu  dominatioiiis 
vel  jurisdictionis  seu  alicujus  potestativi. 
Rémittentes  etiam  bono  animo  &  bona 
fide  vobis  &  vestris  &  singulis  vestrum  ple- 
narie  omnem  indignationem  &  animi  ran- 
corem,  quam  vel  que  contra  vos  vel  ali. 
quem  vestrum  habere  vel  facere  potera- 
mus,  occasione  alicujus  offense  olim  a  vcLls 


An 

1247 


An 

1247 


i:îi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


212 


lid.orig. 

t.  111, 
col. 461. 


coatia  nos  facte  vel  perpetrate  vel  alterius 
cujuslibet  excessus  a  vobis  in  nos  vel  con- 
tra nos  facti  vel  verbi  aliquo  unquam  tem- 
pore  initi  vel  commissi.  Promittentes  cor- 
poraliter,  tactis  sacrosanctis  Evangeliis, 
vobis  predictis  niilitibus  &  probis  homini- 
bus  antedictis  &  toti  universitati  de  Lom- 
bers  prenominate ,  quod  niiUo  tempore 
contra  predictam  solutionem  vel  absolu- 
tionem,  diffinitionem  seu  disaniparatio- 
nem  &  donationem  vel  contra  ea,  que  sii- 
perius  dicta  sunt,  iinquam  veniemus  vel 
veniri  faciemus  in  judicio  vel  extra,  aliquo 
jure  vel  juris  remedio  vel  terre  consuetu- 
dine,  quibus  contra  venire  possemus.  Re- 
nuntiantes  specialiter  in  predictis  excep- 
tioni  doli  seu  in  factuni,  vis  vel  metus  & 
ingratitudinis  &  orani  alii  legis  &  canonis 
beneficio,  quibus  ad  ea  que  dicta  sunt  in- 
fringenda  venire  quolibet  modo  possemus, 
volentes  &  concedentes  quod   bec  genera- 

lis  renuntiatio  prosit  &  eat  vobis   in 

perpetuum,  acsi  casus  spéciales  legum, 
decretorum  vel  decretalium  essent  hic 
cxpressim  dicti  vel  quelibet  alla  jura 
nominatim  interposita,  Nec  fecimus  vel 
faciemus  nec  fieri  vel  dici  consentiemus, 
quominus  supradicta  vel  eorum  singula 
iirma  in  perpetuum  inviolabiliter  perma- 
neaiit.  Actum  fuit  hoc  apud  Castras,  in  ci- 
niiterio  Sancti  Vincentii  &  Sancti  Beue- 
dicti,  anno  a  Nativitate  Christi  millesimo, 
ducentesimo,  quadragesimo  septimo,  liii 
îdus  madii,  in  presentia  &  testimonio  do- 
mini  D.,  Uei  gratia  episcopi  Albiensis, 
Guallardi  prepositi  Sancti  Salvii,  domini 
G.  abbatis  Castrarum,  Isarni  Bonihominis 
monachi  de  Castris,  Bernardi  de  Sancto 
Privato  sacriste  Sancti  Vincentii,  domini 
Raimundi  de  Canesuspenso,  domini  Hugo- 
nis  de  Arsis,  domini  Guidonis  de  Manen- 
cort,  Guillelmi  de  Podio  de  Albio,  domini 
Guillelmi  Pelu,  domini  Johannis  de  Bur- 
latio,  magistri  Guillelmi  de  Lombers,  Guil- 
lelmi Pétri  de  Vintrono,  Raimundi  de 
Virmilio,  Arnaldi  Amblardi,  Bernardi  de 
Albio,  Arnaldi  Baconi,  Arnaldi  Raines, 
Pc'tri  Fabri,  Bernardi  de  Penna,  Symoiiis 
de  Viridario  juvenis,  Arnaldi  Escafre,  Du- 
rant! de  Pallerol  &  quamplurium  aliorum 
clericorum  &  laicorum,  &  mei  Pétri  Poncii 
publici    Biterris    notarii,    qui    rogatus    a 


dicto  Trencavello  quondam  vicecomite  & 
aliis  predictis  hec  omnia  scripsi  &  signum 
meum  apposui.  (hocus  signi.) 

V.  Uiiiversis  '  présentes  litteras  inspec- 
turis,  Trencavellus  dictus  vicecomes  By- 
terrensis,  salutem  in  Domino.  Noveritis, 
quod  nos  quitavimus  &  adhuc  quitamus 
excellentissimo  domino  nostro  Ludovico, 
Dei  gratia  illustrissimo  Francorum  régi, 
&  omnibus  heredibus  ejus  imperpetuum 
totum  vicecomitatum  Bylerrensem,  si  for- 
san  in  eodem  vicccomitatu  jus  nobis  ali- 
quod  competebat,  &  omnia  dominia,  jura, 
feoda,  possessiones,  fidelitates  &  omnia 
quecumque  aliquo  modo  habuimus  &  ha- 
bere  debuimus,  &  quecumque  nobis  com- 
petierunt  aut  competere  potuerunt  quo- 
cumque  modo  in  omnibus  civitatibus, 
castris,  villis,  dyocesibus  &  terris  Biter- 
rensi,  Carcassonensi,  Tholosano,  Albiensi, 
Agathensi,  Lodovensi,  Nemausensi  &  Ma- 
galonensi.  Omnes  vero  viros  ecclesiasti- 
cos,  barones,  milites  &  quoscumque  alios 
nobiles,  omnes  communitates  &  quoslibet 
homines  civitatum,  castrorum,  villarum, 
dyocesum  &  omnium  predictarum  terra- 
rum  absolvimus  &  quitavimus,  &  adhuc 
absolvimus  &  quitamus  ab  omnibus  homa- 
giis,  fidelitatibus,  serviciis,  coUigationi- 
bus,  juramentis  &  obligationibus,  rede- 
venciis  &  juribus  quibuscumque,  volentes 
&  concedentes,  ut  si  quid  juris  nobis 
competierat  aut  competebat  in  omnibus  & 
singulis  antedictis,  sit  &  remaneat  imper- 
petuum predicto  domino  régi  &  omnibus 
heredibus  &  quibuscumque  successoribus 
ejus,  &  omnibus  causam  ab  eodem  domino 
rege  vel  geuitore  ejusdem,  heredum  seu 
successorum  suorum  habentibus  vel  etiam 
habituris,  Supradicta  autem  omnia  pro 
nobis  &  heredibus  nostris  quitavimus  & 
quitamus  predicto  domino  régi  &  omni- 
bus heredibus  &  successoribus  suis  & 
omnibus  causam  habentibus  ab  cisdera. 
Proiiiisimus  etiam  &  adhuc  promittimus 
predicto  domino  régi,  prestito  super  sa- 
crosancta  Dei  Evangelia  juramento,  nos 
premissa  omnia  fideliter  ac  firmiter  ser- 
vaturos  &  contra  in  alit[uo  non  veuturos. 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Languedoc,  n,  12, 
fj.  ipTi  ;  original.] 


An 

1247 


An 

1247 


ii3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1214 


An 

IÏ47 

octobre 


Promittinuis  quoque  heredes  uostros  pre- 
dicta  omnia  servaturos  &  contra  in  aliquo 
non  venluros,  &  de  hiis  etiam  omnibus 
firmiter  observandis  honeramus  eosdem 
&  esse  volumus  obligatos.  In  quorum 
omnium  testimonium  &  perpetuam  firmi- 
tatem,  présentes  litteras  sigillo  quo  ute- 
bamur,  quando  dicebamur  vicecomes  Bi- 
terrensis,  necnon  &  novo  sigillo  nostro 
fecimus  sigillari.  Quibus  sigillatis,  predic- 
tum  primum  sigillum  cum  contrasigillo, 
quo  tune  similiter  utebamur,  fecimus  cas- 
sari  &  frangi  totaliter  in  presentia  sepe- 
dicti  domiiri  nostri  régis,  ad  majorem  se- 
curitatem  omnium  predictorum.  Actum 
Parisius,  anno  Domini  M°CC°quadragesimo 
sepfimo,  mense  octobri. 

VI.  In  ■  nomine  sancte  &  individue  Tri- 
nitatis,  amen.  Ludovicus,  Dei  gratia  Fran- 


Éd.Olig. 

t.  MI. 
col. 462. 


idem  Trencavellus  dictas  D  libratas  terre 
loco  predicfarum  DC  libratarum  recipere 
teneatur,  &  prefate  DC  librate  ad  nos  & 
heredes  nostros  libère  reverterentur.  Quod 
ut  perpétue  firmitatis  obtineat  robur,  pré- 
sentera paginam  sigilli  nostri  autoritate 
&  regii  nominis  caractère  inferius  anno- 
tato  fecimus  comuniri.  Actum  apud  Pon- 
tysaram ,  anno  Incarnacionis  dominice 
M°CC''XL''VII°,  mense  octobris,  regni  vero 
nostri  anno  XX°I°,  astantibus  in  palatio 
nostro  quorum  nomina  supposita  sunt  & 
signa.  Dapifero  nuUo.  S.  Stephani  buticu- 
iarii.  Signuni  Johannis  camerarii.  Consta- 
bulario  nuUo.  Data  vacante  cancelaria. 

VU.  Universis'  présentes  litteras  ins- 
pecturis,  ego  Trenquavellus  Byterrensis 
notum  facio,  quod  ego  mutuo  accepi  ab 
excellentissimo  &  karissimo  domino  meo 


'  Manuscrit  i  Coliert,n"^  îzfîp&aiyS.  [Lat.ppptf, 
p.  9.] 


395. 

Sentence  des  consuls  de  Toulouse  dans 
une  ajjaire  de  succession^. 

NOVERINT  omnes  présentes  pariter  & 
ftituri,  causam  fuisse  coram  consulibus 
Tholosanis  inter  Bernardum  Ramundum 
de  Tholosa,  pro  Thoseto  filio  suo  &  do- 
mine Alcaye  quondam  uxoris  sue,  &  Ka- 
mundam  &  Causidam  sorores,  filias  quon- 
dam Ramundi  Pétri  Nigreti  &  Sausse 
uxoris  sue,  per  se  ipsas  ex  parte  una,  & 
dominam     Mathenam     uxôrem     quondam 

'  Trésor  des  chartes;  Etat  des  dettes,  n.  8.  [Atij. 
J.  29Ô,  11.    12  iij;  original  scellé.] 

'  JJ.   XXI,    f"    79   v°,    u.    XXXV.    —  Voici    un 


An 
1247 


An 
1248 

juin. 


corum  rex,  notum  facimus,  quod  cum  di-  Ludovico,  Dei  gratia  Francorum  rege,  su- 
lectus  &  fidelis  noster  Trencavellus  nobis  per  assignamentum  quod  ipse  michi  fecit 
&  heredibus  nostris  quittaverit  jus,  si  quod  in  pedagio  Belliquadri,  ducentas  octoginta 
habebat  seu  habere  poterat  in  terra  vice-  libras  Turonensium,  percipiendas  ab  ipso 
comitatus  Biterrcnsis  &  in  tota  terra  que  domino  rege  vel  ejus  mandate  in  pedagio 
fuit  patris  siri,  secundum  quod  in  litteris  predicto  instantis  primi  anni,  qui  incipiet 
dicti  Trencavelli  continetur,  nos  eidem  in  instanti  nativitate  Domini.  In  cujus  rei 
Trencavello  &  ejus  heredibus  dedimus  testimonium,  sigillum  meum  presentibus 
in  feudum  &  homagium  ligium  DC  libra-  litteris  apposui.  Actum  ante  Rochain  de 
tas  terre  Turonenses,  assignatas  in  locis  Glui,  anno  Domini  m°cc°  quadragesimo 
inferius  annotatis,  videlicet  apud  Caune-  octavo,  mense  julio. 
tam  ce  libratas,  apud  Bellegarde  ex  libra- 
tas   &   in    pedagio    Belliquadri   ccxc   li-  — — . 

bratas,  in  hiis  terminis  in  dicto  pedagio 
percipiendas,  videlicet  in  nativitate  Do- 
mini LXX  libratas  &  L  solides,  totidem  in 
annunciatione  béate  Marie,  totidem  in 
nativitate  beati  Johannis  Baptiste,  &  toti- 
dem in  festo  sancti  Michaelis.  Hoc  ex- 
cepto,  quod  nos  in  predictis  exercitum 
nostrum,  equitationcm  nostram  &  resor- 
tum  nostrum  retinemus.  Dictas  autem  DC 
libratas  terre  vel  partem  nos  dicto  Tren- 
cavello in  alio  loco  poterimus  assignare. 
Quod  si  fecerimus,  dicte  DC  librate  terre, 
vel  pars,  quia  in  alio  loco  fiet  assignatio, 
ad  nos  &  heredes  nostros  libère  reverten- 
tur.  Et  si  [pro]  predictis  DC  libratis  terre 
D  libratas  terre  in  viceconiiiatu  Biterrensi 
nos  dicto  Trencavello  assignare  vellemus, 


An 
124Ô 

12  no- 
vembre. 


■"         I2l5                       PAEUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1216  "1 — 
An                                                                                                                                                                                                     An 

Johaiinis  Astronis  &  ejus  filiuin  Petrum  Astro  tenuit  in  dcmo  sua  pro  concubina  "* 
Sobacium  iiotarium  pro  se  ipso  &  nomine  dictani  Saussani  &  ipsam  postea  niaritavit, 
donationis  ab  ipsa  domina  Mathena  sub  &  ita  ipsam  in  domo  sua  teaendo  habuit 
hoc  sibi  facto  ex  parte  altéra.  —  In  pri-  ex  ea  ipsum  Johannem  Astronem  &  tenuit 
mordio  cujus  cause,  prestito  prius  ab  ipsis  &  nutrivit  ipsum  in  domo  sua  pro  filio  suo 
partibus  juramento,  dicti  Bernardus  Ra-  naturali,  &  dicebat  &  confitebatur  publiée 
nnindus  de  Tholosa  &  Ramunda  &  Cau-  ipsum  esse  naturalem  filium  suum  &  dicte 
sida  dixerunt,  quod  dictus  Johannes  Astro  Sauce,  &  ipsa  Saussa  tenebat  ipsum  Johan- 
decesserat  intesfatus  8c  omnia  ejus  bona  nem  Astronem  pro  naturali  filio  suo  & 
&  jura  remanserant  jure  succ°ssionis  cui-  dicti  Berengarii  Astronis.  Et  hoc  ita  pu- 
dam  ejus  filio  nomine  Marssibilie,  que  re-  blice  confitebatur  8c  dicebat  8c  idem  Johan- 
jnanserat  ab  ipso  Si  a  dicta  domina  Ma-  nés  Astro  faciebat  in  suis  instrumentis 
thena  quondam  uxore  sua,  8t  quod  ipsa  scribi  8c  nominari  se  Johannem  Astronem 
Marcibilia  post  mortem  dicti  Johannis  As-  filium  Berengarii  Astronis,  8c  dicebat  8c 
tronis  patris  sni  decesserat  infra  elateni,8c  confitebatur  publiée  quod  ipse  fuit  filius 
quod  tota  hereditas  8c  omnia  bona  8c  jura  naturalis  dicti  Berengarii  Astronis  8c  dicte 
mobilia  8c  immobilia,  que  dictus  Johannes  Sausse,  8c  quod  idem  Berengarius  8c  dicta 
Astro  tempore  mortis  sue  habebat  8c  tene-  Saussa  fuerunt  ei  pater  8c  mater  naturales, 
bat  8c  habere  8c  tenere  debebat,  8c  sicut  8c  quod  Berengarius  Astro  filius  quondam 
melius  ejus  predicte  filie  Marcibilie  re-  dicti  Berengarii  Astronis  in  suo  testa- 
manserant  8c  pertinebant,  erant  8c  esse  mento  de  suis  debitis  {sic)  paternis  legavit 
debebant  dicti  Thoseti  8c  Ramunde  &  d  solidos  Tolosanos  eidem  Johanni  As- 
Causide  predictarum  8c  eis  pertinebant  8c  troni,  ut  fratri  suo  naturali.  Et  quod  Ra- 
pertinere  debebant  secundum  consuetudi-  munda  8c  Causida  predicte  fuerunt  filie 
nem  Tholose,  jure  successionis  pro  dicta  légitime  Ramundi  Pétri  Nigreti  predicti  8c 
Marcibilia,  ut  propinquioribus  eis  in  gradu  ejus  uxoris  Sausse  supradicte,  8c  quod  ipse 
parentele  ex  parte  patris  ejus  Johannis  Ramundus  Petrus  8c  Saussa  fuerunt  vir  8c 
Astronis  supradicti.  Quare  totam  predic-  uxor  8c  ad  invicem  conjugaliter  se  gere- 
tam  hereditatem  8c  omnia  bona  8c  jura  bant  8c  constante  eorum  matrimonio  Ra- 
predicta,  mobilia  scilicet  8c  immobilia,  si-  munda  8c  Causida  predicte  ex  ipsis  con- 
çut melius  erant  8c  esse  debebant  dicte  cepte  fuerunt  atque  nate,  8c  ipsi  Ramundu? 
Marcibilie  tempore  mortis  sue  8c  ei  perti-  Petrus  8c  Saussa  tenuerunt  8c  nutrierunt 
nebant  8c  pertinere  debebant,  pecierunt  eas  per  filias  suas  legittimas,  8c  dicebant 
sibi  a  parte  adversa  reddi,  restitul  atque  palam  8c  confitebantur  quod  ipse  erant 
tradi.  Et  dixerunt  8c  posuerunt,  quod  dictus  eorum  filie  legittime.  Et  ipse  Ramunda  8c 
Johannes  Astro  fuit  frater  domine  Alcaye  Causida  se  esse  eorum  filias  légitimas  con- 
k  Ramunde  8c  Causide  predictarum,  sci-  fitebanturS:  dicebant, 8cquod  dictus  Johan- 
licet  domine  Alcaye  ex  parte  Berengarii  nés  Astro  8c  dicta  Ramunda  8c  Causida 
Astronis  quondam  patris  ejus  8c  Ramunde  fuerunt  fratres  uterini,  scilicet  filii  dicte 
8c  Causide  ex  parte  earum  matris  Sausse,  8c  Sausse,  8c  gerebant  se  ut  fratres  8c  confite- 
quod  idem  Johannes  Astro  fuit  filius  natu-  bantur  palam  se  esse  fratres  uterinos  filios 
ralis  ipsius  Berengarii  Astronis  8c  ipsius  dicte  Sausse,  8c  quod  una  mater  fuit  ipsius 
Saussie  tantum,  8c  quod  ipse  Berengarius  que    Saussa    voeabatur,    8:    quod    ipsum 

t.ibleau  généalogique  qui   rendra   un   peu  plus  claire  la   filiation   des  parties  dont  il  s'agit  dans  cette 
pièce  : 

Bcrenger  Astro  a  pour  enlants  iogitinies  ;  —  Je  sj  niajtr;:sse  Bauisia,  —  laquelle,  je  son  mari  Raimond  Nigret,  a 

Alcaya,  qui  cpouse         BOrengci-  Astro.  Jean  Astro,  qui  épouse                         Raimondc  &  Causide 

Bernard  KainionJ  de  Matliene,  laquelle,  d'un  autre 

Toulouse                                                                                      ^ mariage,  a 

'llio^cl.  iiiorle  ji;'a;ie.  Poire  Sobucius, 

notaire. 


An 


I217 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


U18 


Johannem  Asfronem  iii  fiiiiere  suo  lugere 
pro  fratre  suo  Ramunda  &  Causida  siipra- 
dicte.  —  Et  ad  hec  supradicta  universa  & 
singula  Beniardus  Ramiindus  de  Tholosa 
&  Kamunda  &  Causida  sibi  pecieruiit  ex 
adverso  responderi.  Que  oniuia  &  singula 
ab  ipsis  superius  posita  pars  adversa  iiega- 
vit  penitus  esse  vera.  —  Post  hec  dictus 
Beniardus  Ramundus  de  Tholosa  &  Ra- 
munda &  Causida  predicte  posuerunt  & 
dixerunt,  quod  dicta  Marcibilia,  de  cujus 
hereditate  &  bonis  agitur,  fuit  filia  legit- 
tima  Johannis  Astronis  &  quod  ipsa  deces- 
sit  infra  septempnium,  Si.  quod  hereditas 
&  [bonaj  ipsius  Johannis  Astronis  perti- 
nebant  eidem  Marcibilie  filie  sue  tempore 
mortis  ipsius  Marcibilie,  ut  ejus  filie  legit- 
time  8c  tanquam  heredi  ejus  ab  intestalo, 
salvuo  {sic)  jure  suo  in  testamento,  si  idem 
Johannes  Astro  illud  condidisset.  Dixerunt 
ïimiliter  &  posuerunt,  quod  dicta  domina 
Alcaya,  filia  quondam  dicti  Berengarii  As- 
tronis, scilicet  uxor  ipsius  Bernardi  Ra- 
niundi  de  Tholosa,  fuitmater  dicti  Thoseti 
filii  dicti  Bernardi  Ramundi  de  Tholosa, 
&  quod  consuetudo  est  in  Tholosa,  quod 
hereditas  &  bona  deffunctorum  ab  intes- 
tate pertinent  &  rémanent  ad  propinquio- 
res  ex  parte  patris  eorumdem  deffuncto- 
rum. —  Et  hec  omnia  ipse  Petrus  Sobacius 
vera  esse  agnovit,  excepta  dicta  consue- 
tudine,  quani  esse  in  Tholosa  negavit, 
protestato  quod  si  esset  non  haberet  lo- 
çiiia  in  hoc  casu,  scilicet  in  proximis  ex 
parte  patris  non  legittimi,  ymo  exigeretur 
quod  pater  esset  legittimus  quod  hic  non 
est,  nec  haberet  locum  talis  consuetudo 
in  proximis  patri  ex  parte  linee  materne, 
ut  altéra  pars  esse  asserit  in  hoc  casu,  nec 
in  omnibus  bonis  deffunctorum  ab  intes- 
tato,  undecumque  advenissent.  Et  dixit  & 
posuit  ipse  Petrus  Sobacus  ad  deffenlio- 
nem  sui  &  hcreditatis  &  jurium  predic- 
torum,  quod  dicta  domina  Mathena  mater 
sua  fuit  mater  dicte  Marcibilie  de  cujus 
hereditate  &  bonis  agitur,  quod  ipsa  Ma- 
thena suscepit  eam  ex  legittimo  matrimo- 
nio,  &  quod  ipse  Petrus  Sobacus  fuit  frater 
uterinus  ipsius  Marcibilie.  —  Et  hoc  ab 
ipsoPetroSobaco  posita  vera  esse  concessit 
pars  adversa,  dicen:  quod  ei  non  faciunt 
projudiciuin    ralionibus  suprndictis.  l)i.''.it 


similiter  &  posuit  ipse  Petrus  Sobacus 
quod  hereditas  &  bona  dicte  Marcibilie, 
de  quibus  agitur,  tempore  quo  dicta  do- 
mina Mathena  contulit  eidem  Petro  So- 
baco  filio  suo  jus,  quod  ipsa  ibi  habebat 
jure  succession!  (.sic),  pertinebant  jure 
proximitatis  pro  dicta  Marcibilia  eidem 
domine  Mathene  matri  suo  &  ad  ipsum 
Petrum  Sobacum  &  fratres  ejus  &  sororem 
vel  ad  ipsam  dominam  Mathenara  tantum 
vel  ad  ipsum  Petrum  Sobacum  &  fratres  8c 
sororem  ejus  tantum,  —  Pars  adversa,  sci- 
licet Bernardus  Ramundus  de  Tholosa  8c 
Ramunda  8c  Causida,  concedunt  hoc  ita 
esse  8c  debere  fieri  de  jure  scripto.  Dicunt 
tamen  quod  in  hoc  est  parti  adverse  dicta 
consuetudo  in  hac  civitate  contraria,  que 
juri  scripto  prevalet  &  est  pocius  obser- 
vanda.  —  Cumque  vero  dicte  partes  super 
premissis  diucius  disputassent  8c  pluribus 
positionibus  faciendis  renunciassent,  con- 
sules  assignaverunt  Bernardo  Ramundo  de 
Tholosa  8c  Ramunde  8c  Causide  predictis 
diem  ad  probandum  que  superius  posue- 
rant  8c  negata  fuerant  ex  averso  (sic).  Qua 
die  per  instrumenta  publica  8c  plures  tes- 
tes idoneos  ea  omnia  vera  esse  sufficien- 
tissime  probaverunt.  Quibus  instrumentis 
vel  testibus  vel  eorum  atestationibus  ab 
altéra  parte  nichil  objectum  est  quod  va- 
leret,  licet  ad  hoc  esset  ei  dies  specialiter 
assignata.  Verumptamen  ad  probandum 
dictam  consuetudinem,  ipsi  consules  diem 
minime  assignarunt,  nam  si  fieret,  esset 
contra  consuetudinem  Tholosanam ,  8c 
quantum  ad  illam  super  se  retinuerunt,  ut 
utrum  esset  necne  per  se  ipsos  inquire- 
rent,  dictis  partibus  absenfibus  8c  ncscien- 
tibus,  plenarie  veritatem.  Tandem  audiîis 
petitione  8c  deffentione  predicta  8c  positio- 
nibus  8c  respontionibus  hinc  inde  factis  8c 
instrumentis  8c  testibus  in  causa  productif 
8c  eorum  atestationibus,  8c  considerato  8c 
etiam  per  inquisitionem  factam  a  consuli- 
bus  invento  consuetudinem  esse  in  Tho- 
losa, quod  ad  propinquiores  ex  parte  linee 
paterne  hereditates  8c  bona  deffunctorum 
ab  intestato  jure  successiojiis  pertinent  Se 
debent  permanere,  8c  toto  hoc  negocio 
tam  pro  una  quam  pro  altéra  parcium  di- 
ligenter  considc-rato  8c  examinato,  facta 
prius  reiiuncialionc  allegationuni  facti  8c 


An 
1246 


VIII. 


39 


An 

1  2^6 


1:19 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


:  220 


juris  super  hoc  a  partibtis  supiadictis,  con-  Ceserfo,  Ramundus   Raynerius,  Arnaldiis 

suies  Tholose  dixerunt  &  cogiioveruut  pei-  Cavallus,  Stephanus  Magister,  Potrus  Vi- 

sentenciam  diffinitivani,  quod  faereditas  &  talis  Blaziiuis  &  Giiillelnnis  Ugo  Pellipa- 

bona   &  jura,  que  dictus  Johannes  Astro  rius,  qui  juditio  cognoverunt  &  dixerunt 

habebat  &  habere  debebat  tempore  niortis  omuia  supradicta  xii  die  introitus  mensis 

sue,  scilicet  niobilia  &  immobilia,  que  qui-  novembris,  régnante  Lodovico  rege  Fran- 

dcm    pertinebant    &   pertinere    debebant  corum,  Ramuiido  Tholosano  comité,  Ra- 

dicteMarcibilie  filie  sue  jure  successionis,  niundo  episcopo,  anno  millesimo  CC'XL" 

ut  filie   sue  legittime,   que   post   mortem  sexto  ab  Incarnatione  Doniini.  Hujus  sic 

dicti  Johannis  Astronis  patris  sui  decessit  dati  judicii  &  cognitionis  sunt  testes  ipsi 

infra  etateni,  ut  constat  per  dictaruni  par-  prenominati  consules  &  Rogerius  de  Pala- 


cium  confessionem,  non  pertinent  nec  de- 
bent  pertinere  jure  successionis  &  proxi- 
mitatis  parentele  dicte  domine  Mathene 
matri  sue  nec  dicto  Petro  Sobaco  uterino 


tio  &  Amaldus  de  Turre  &  Guillelmus 
d'Esquiva  &  Arnaldus  Lambertus  &  Guil- 
lelmus Junquerius  cambiator,  &  Vitalis 
Fellipparius  mercator  &  Ramundus  Geral- 


fratri   ipsius    Marcibilie    ex   parte    matris      dus   de  Portalli   &  Guillelmus  de  Roaxio 
sue.  Immo  ipsi  consules  ipsam  totam  he-      &  Bernardus  Gaytapodium   &  Bertrandus 


reditatera  Sc'bona  &  jura,  que  fuerunt 
dicti  Johannis  Astronis,  sicut  melius  dicte 
Marcibilie  ejus  filie  pertinebant  &  perti- 
nere debebant  jure  successionis  paterne, 
per  sentenciam  diffinitivam  adjudicaverunt 
&  cognoverunt  prenoniinato  Thoseto,  fi- 
lio  dicti  Bernardi  Ramuudi  de  Tholosa  & 
ejus  uxoris  domine  Alcaye,  sororis  quon- 
dam  dicti  Johannis  Astronis,  ex  parte  pa- 
tris eorum  Berengarii  Astronis,  &  dictis 
Ramunde  &  Causide,  filiabus  qiiondam 
dicti  Ramundi  Pétri  Nigreti,  scilicet  soro- 
ribus  dicti  Johannis  Astronis  ex  parte  ma- 
tris earum  Sausse,  &  ipsam  hereditatem  & 
bona  ipsi  consules,  ut  dictum  est,  eidem 
Thoseto  &  Ramunde  &  Causide  adjudica- 
verunt secundum   predictam   consuetudi 


Pellipparius  &  Guillelmus  do.Rayna,  qui 
cartam  istam  scripsit  niandato  consulum 
predictorum. 


396.  —  CCLXXVI 

Extraits  de  diverses  lettres  du  roi 
saint  Louis  '. 


L  T  UDOVICUS,    Dei    gratia    Francorum 

J-/  rex,  dilecto  &  fideli  suo  J.  de  Cra- 

nis    salutem    &   dilectionem.     Mandamus 

vobis   quatinus,    reccpta   bona    securitate 

._ , -- &  sufficienti  ab   hominibus,   qui  fuerunt 

nem  Tholose  &  pro  ipsa  consuetudine,  ut  faiditi  a  Carcassona,  super  pecunia  quam 
propinquioribus  eidem  Marcibilie  in  gradu  debent  nobis  persolvere  terminis  ad  hoc 
parentele  ex  parte  patris  ejus  Johannis  assignatis  reddenda,  i]5S0S  revocetis,  & 
Astronis  jure  successionis  pertinere,  ad  de  consilio  dilecti  &  fidelis  nostri  epi- 
omnes    eorum    voluntates    inde   perpétue      scopi  Carcassone   &  Raymundi   de  Cane 


faciendas,  nonobstantibus  hiis  que  quan 
tum  ad  dictam  successionem  dixerat  in 
contrarium  pars  adversa.  Erant  autem 
tune  consules  Ugo  de  Roaxio,  Bertrandus 
de  Villanova,  Curvus  de  Turribus,  Roge- 
rius Barravus,  Geraldus  Arnaldus,  Guillel- 


mus  de  Pozano,  Bernardus  de  Quinballo,  anteguerram  habebant  &  possidebant,  res 

Vitalis   de   Agenno,  Bernardus   Saurellus,  tituentes.    Consuetudines  autem    ipsonim 

Petrus    Ramundus    Godus,   Bernardus   de  bonas  &  rationabiles  eisdem  dimittatis,  ita 

Trageto,  Bonus    Mancipius,  Maurandus,  tamen  quod  pro  voluntatis  nostre  arbitrio, 
Ramundus   Berenguerius,  Poncius  Astro, 

Bertrandus  d'Esqualquencs,Poncius  de  Pri-  ■Archives  du  domaine  de  Montpellier;   séné- 

nhaco,  Vitalis  Faber,  Ramundus  do  Sancto  chaussée  de  Carcassonne,  n.  8j  cont.  n.  i. 


An 


lid.orig. 
•  t.  111. 

col.  462, 


An 
1247 

21 

janvier. 


suspenso  &  aliorum  proborum  virorum 
aliquem  locum  ad  habitandum  assignetis 
eisdem,  per  quem  aliquod  damnum  sive 
malum  Castro  nostro  &  ville  Carcassone 
non  possit  evenire,  ipsis  hominibus  he- 
reditates   &    possessiones    proprias,   quas 


An 
1247 


i2;i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1222 


ÉJ.orig 

1. 111. 

C0I.4Ô3. 


An 

'M7 
iCvrigr. 


An 

I  2.}7 


nos  sive  hereJes  nostri  eas  amovere  seu 
mutare  valeamus.  Intelligimus  efiam  quod 
dicti  homines  ecclesiam  Béate  Marie  & 
ccclesiam  fratrum  Minorum,  quas  dc- 
stnixeruiit,  dubeant  reficçre  propriis  sump- 
tibiis  &  expeiisis.  Proditores  auteni,  qui 
vicecomitem  in  burgo  Carcassone  intro- 
diixerunl,  qui  &  proditionis  fuerunt  prin- 
cipales in  dicta  villa,  minime  revocetis.  Si 
vero  contingat  quod,  ut  supradictum  est, 
homines  revocentur,  ex  parte  nostra  re- 
quiratis  dilectum  &  fidelem  nostrum  epi- 
scopum  Carcassone,  ut  de  emenda  quam 
intendit  petere  ab  eisdem,  tantum  faciat, 
quod  ipsi  grates  scire  debeamus.  Datum 
apud  Asnerias,  die  lune  post  cathedram 
sancfi  Pétri. 

II.  Ludovicus,  &C.  dilecto  &  fideli  suo  J. 
de  Cranis,  sen.  Carcass.  &c.  Super  ils  que 
nobis  significavistis,  de  Oliverio  de  Ter- 
niinis,  quod  paratus  est  pro  servitio  Dei 
&  nostro  crucem  accipere  &  in  Terre 
Sancte  subsidium  proficisci,  sciatis  quod 
nos  istud  gratum  gerimus  &  acceptum,  vo- 
bis  mandantes  quatinus,  receptis  ab  ipso 
sccuritatibus,  prout  vobis  alias  dedinius  in 
mandatis,  dicatis  eidem  quod  assumpto 
viviiice  Crucis  signo,  preparet  tali  modo, 
quod  se  quinto  niilitum  possit  illic  venire, 
&  sibi  provideat  ad  opus  nostrum  do  XX 
balestariis  bonis  &  bene  paratis  ad  dena- 
rios  nostros  pro  servitio  predicto.Scientes 
quod  hoc  idem  dicto  Olivario  per  litteras 
nostras  mandamus.  Actum  Parisius,  anno 
Domiiii  MCCXLVI,  niense  iebruarii. 

III.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo 
J.  de  Cranis,  &c.  Dilecta  &  fidelis  nostra 
B.,  domina  Vene,  nobis  significavit,  quod 
cum  ipsa  ad  partes  vestras  accessisset,  ut 
terra  dilecti  8c  fidelis  nostri  Philippi  de 
Monfeforti,  de  qua  contentio  fuerat  inter 
eandem  dominam  &  Guidonem  filium  ejus 
ex  uiia  parte,  &  gentes  ipsius  Philippi  ex 
altéra,  divideretur,  sicut  in  judicio  coram 
nobis  fuerat  ordinatum,  gentes  predicti 
Philippi  de  Monteforti,  partem  eundem 
Philippum  contingentem  capere  nolue- 
rint,  ca  occasione  pretendentes,  quod 
Guido  filius  dicte  domine,  qui  partes  terre 
predicte  debebat  faccre,  sicut  dicebatur, 
presens  non  erat.  Unde  cum  dictus  Guido 
partcni  suam,  quam  de  dicta  terra  sua  ha- 


bere  debebat,  eidem  domine  matri  sue 
quittavit  coram  nobis,  vobis  mandamus 
quatinus,  cum  dicta  domina  de  terra  pre- 
dicta  partes  légitimas  fecerit,  gentes  dicti 
Phil.  moneatis,  ut  partem  ipsius  Phil.  ca- 
piant.  Quod  si  facere  noluerint,  vos  dic- 
tam  dominam,  pro  se  &  filio  suo  Guidone, 
de  parte  ipsam  dominam  &  eundem  filium 
suum  Guid.  contingente  de  terra  supra- 
dicta  in  saisinara  ponatis. 

IV.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo 
J.  de  Cranis,  &c.  Cum  dilectus  &  fidelis 
noster  consanguineus  R.,  cornes  Tholose, 
debeat  ad  partes  Hyspanie  proficisci,  man- 
damus vobis,  quatinus  in  terra  ipsius  vel 
in  eis,  que  ad  Ipsum  pertinent,  nihil  inté- 
rim foretaciatis,  sed  terram  ipsius  intérim, 
donec  redierit,  deffendatis  &  protegatis. 

V.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo  J. 
de  Cranis,  &c.  Cum  Oliverius  de  Terminis 
crucem  assumpserit,  in  subsidium  Terre 
Sancte  nobiscum  profecturus,  quod  gratum 
gerimus  &  acceptum,  mandamus  eidem, 
quod  ipse  provideat  sibi  de  IV  militibus 
&  XX  balestariis,  sicut  alias  mandavimus 
eidem,  ut  eos  ad  passagium  nostrum  secum 
paratos  habeat.  Et  ut  ipsius  parcatur  la- 
bori,  placet  nobis,  quod  ad  nos  venire  dif- 
férât usque  prope  terminum  motus  nostri, 
quando  propius  in  ejus  |)artibus  nos  pote- 
rit  invenire.  Si  tamen  cifius  ad  nos  venire 
voluerit,  placet  nobis.  Unde  vobis  manda- 
mus quatinus,  si  ipse  citius  venire  volue- 
rit, vos  eidem  salvum  conductum  prebeatis. 

VI.  Ludovicus,  Sic.  dilecto  &  fideli  suo 
J.  de  Cranis,  senescallo  Carcassonne,  &c. 
Scire  vos  volumus,  quod  dilectus  &  fidelis 
no?ter  archiepiscopus  Narbone,  promisit 
pro  se  &  prclatis  provincie  in  presenlia 
legati  Francie  nobis,  quod  decimam,  quam 
de  mandato  domini  pape  colligi  mandamus 
per  totam  provinciam  supradictam,  pcr- 
solvi  facict,  ita  tameii  quod  sibi  &  prelatis 
dicte  provincie  concedimus,  quod  incipiat 
soiutio  dicte  décime  a  maio  nuper  pre- 
torito.  Quod  eidem  concessimus,  &c. 

VII.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo 
J.  de  Cranis,  &c.  Cum  dilectus  &  fidelis 
noster  Trencavellus  lator  presentium  no- 
biscum pacem  fecerit,  mandamus  vobis 
c[uatenus  filios  ejusdem,  quos  tenetis,  sine 
mora  deliberetis  eidem,  Actum  apud  Pou- 


An 

1 247 


An 
1247 


An 
I  247 


An 
1247 


t.  III, 

col .  464. 


An 
1247 

octobre. 


An 
1247 


An 

1247 
octobre. 


1223 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  Lx\NGUEDOC. 


Î224 


An 

1247 


tisaram,  anno  Domini  Mccxt-Vii,  mease 
octobris. 

VIII.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo 
J.  de  Cranis,  &c.  Mandamus  vobis,  cjuati- 
mis  V  milites  &  v  balistarios  équités,  quos 
dilectiis  &  fidelis  noster  Trencavellus  se- 
cum  ducet  ad  partes  Jerosoliniytanas  in 
subsidium  Terre  Saiicte,  in  terrain  nostrani 
venire,  redire  &  morari  permittatis,  nisi 
aliud  forefactum  fecerint  preterquam  in 
giierra  dicti  Trencavelli,  ita  tamen  quod 
ipsi  absolvantur  ab  excoramunicatione, 
per  quam  erant  excommunicati,  occasione 
guerre  dicti  Trencavelli.  Actum  Parisius, 
anno  Domini  mccxlvii,  mense  octo- 
bris. 

IX.  Ludovicus,  &c,  dilecto  &  fideli  suo  J. 
de  Cranis,  &c.  Mandamus  vobis,  quatinus 
Raimundum  de  Tais  militeni  permittatis 
morari  in  terra  nostra,  si  sit  absolutus  & 
non  malefecerit  nobis  in  gucrra,  quam  mo- 
vit  contra  nos  Trencavellus  quondani  vice- 
comes  Biterrensis  nominatus.  Actum  apud 
Templum  juxta  Parisius,  anno  MCCXLVii, 
mense  octobri. 

X.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo  J. 
de  Cranis,  &c.  Trencavellus,  cum  quo  fe- 
cimus  bonam  pacem,  nobis  intimavit,  quod 
ex  parte  ipsius  dilecto  &  fideli  nostro  co- 
niiti  F\ixi  commissa  fuerunt  &  in  custo- 
dian;  data  quedam  instrumenta  &  carte, 
per  que  potest  baberi  notitia  &  cognitio 
jurium  nostrorum.  Mandanuis  vobis,  qua- 
tinus predictas  cartas  &  instrumenta  a 
])redicto  comité  ex  parte  nostra  exigatis. 


comniutare,    &c.    Actum    apud   Vicenas, 
anno  M  ce  XL  VII,  mense  octobri. 

XII.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo 
J.  de  Cranis,  &c.  Significavit  nobis  Goce- 
ranus  de  Pinos  &.Bernardus  de  Caracilles, 
milites,  quod  ipsi  nobiscum  in  partes  ve- 
illent transmarinas,  uterque  se  quinto  mi- 
litum,  cum  armis  uterque  &:  cum  XX  balis- 
tariis  equitibus  bene  harnesiatis  &  centum 
peditibus,  ad  îalia  vadia  qualia  nostris  mi- 
litibus  &  aliis  balistariis  conferemus.  Undo 
vobis  mandamus,  quatinus  cum  bene  secuii 
fueritis  ab  eisdem  de  pactionibus  hujus- 
modi  adimplendis,  &  quod  ad  portum  no:- 
trum  Aquarummortuarum  cum  predictis 
gentibus  bene  harnesiatis  venient,  ad 
transfretandum  nobiscum  quando  ad  por- 
tum erimus  supradictum,  vos  D  libr.  Tu- 
ron.  super  vadia  sua  mutuo  tradatis  utri- 
que.  Actum  Pontysare,  anno  Domini 
MCCXLVII,  mense  decembri. 

XIII.  LudovicuSj  &c.,  dilecto  El  fideli 
suo  J.  de  Cranis,  &c.  Mandamus  vobis, 
quatinus  Guillelmo  de  Vintrono,  donii- 
cello  dilecti  consanguinei  &  fidelis  nostri 
R.  comitis  Tolosani,  terram,  quam  dilec- 
tus  ik  fidelis  noster  Hugo  de  Arcisio  cepit 
in  manu  nostra,  ea  occasione  quod  avus 
dicti  Guillelmi  post  mortem  suam  fuit  super 
heresi  condemnatus,  sicut  nobis  per  ves- 
tras  litteras  intimastis,  que  terra  movet  ex 
parte  matris  ipsius  Guillelmi,  sicut  dicitur, 
tradatis  &  deliberetis  eidem,  iionobstante 
condemnatione  predicti  avi  sui.  Et  si  ali- 
qua  fortericia  sit  in  terra  predicta,  illam 


&  quid    ibidem  factum   nobis  fuerit  scire 
faciatis. 

XI.  Ludovicus,  &c.  dilecto  2<  fideli  suo  J. 
c'.o  Cranis,  &c.  Mandamus  vobis,  quatinus 
dilecto  &  fideli  nostro  Hugoni  de  Arsitio, 
latori  presentium,  assideatis  in  villa  Cen- 
cenonis  &  in  pertinentiis  dicte  ville  CL  11- 
bratas  terre,  taliter  quod  boscus  qui  est 
circa  villam  predictam,  qui  vocatur  Bos- 
c|uet,  sit  pcrpretium  in  assisia  dicte  terre. 


locis  dicte  ville  contiguis,  ad  edificia  fa- 
cienda,  ad  ardendum  &  ad  pasturas  ani- 
malium,  eo  nobis  salvo,  quod  quotiens 
nobis  placuerit,  dictam  assisiam  possimus 


An 
1248 

janvier. 

Éd.orig. 
t.  111, 

col.  465. 


quibus  habitis,  ipsas  diligenter  custodiatis      fortericiam  in  manu  nostra  teneatis,  donec 


aliud  super  hoc  dederimus  in  mandatis. 
Actum  apud  Meledunum,  anno  Domini 
MCCXLVII,  mense  januarii. 

XIV.  Ludovicus,  &c.,  dilecto  &  fideli 
suo  J.  de  Cranis  senescallo  Carcass.  &  R. 
de  Canesuspenso,  salutem  &  dilectionem. 
Dédit  nobis  intelligi  Guill.  de  Monvesquiu 
miles,  quod  quinta  pars  castri  de  Termes 
&  etiam  totius  terre  de  Termenesio  perti- 
net  ad  ipsum.  Senescalle,  vobis  mandamus 


An 
1243 


ita  etiam  quod  predictus  Hugo  &  homines      super  ea  inquiratis  diligenter  veritatem  & 
ipsius  eadem  habeant  usagia  sua   in  aliis      ea  nobis  scire  faciatis. 


XV.  Ludovicus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo 
J.  de  Cranis  senescallo  Carcass.  &c.  Man- 
damus vobis,  C[uatinus  castra  que  in  manu 
nostra  tcnetis,  videlicct  Penam,  Piiegcel- 


An 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


126 


Au 

l;47 

tSmars. 


siim,  Najac  &  Laurac,  dilecto  &  fideli 
nostro  consaiiguiiieo  R.  comiti  Tolosano, 
vel  certo  ejus  maiidato  présentes  litteras 
ileferentî',  deliberetis.  Victualia  aiitem, 
armaturas  &  alia,  que  îa  dictis  castris 
habcmus,  apud  Carcassonani  dcferri  fa- 
ciatis  &  ad  opiis  iiostrum  beiie  coiiservari. 
Actiim  apud  Meledunum,  aiino  Domiiii 
M  ce  XL  VII,  mense  febniario. 


397. 

Pièces  concernant   la  ville   de  Saint- 
Antonin ,  en  Rouergae  ' . 

1.  tLI.ustrissimo  viro  domino  &  amico 
1  karissinio  K.,  Dei  gratia  comiti  Tho- 
losaiio,  J.  de  Cranis,  miles,  seiiescalliis 
Carcassone,  salutem  ciim  omnimoda  reve- 
reutia  &  honore.  Noverit  nobilitas  vestra 
nos  litteras  domini  régis  Francie  récé- 
pissé in  hiioc  niodum  :  —  Ludovicus,  &c. 

J.  de  Cranis  senescallo  Carcassone Di- 

Icctiis  consanguineiis  &  fidelis  noster  R., 
cornes  Tholosc,  coram  nobis  voluit  &  con- 
cessit,  quod  pasture,  que  sunt  la  terri- 
torio  Sancti  Antonini,  hominibus  ejusdem 
ville  remaneant  pacifice  &  quiète.  Voluit 
etiam,  quod  pasture  que  actenus  fuerunt 
communes  ipsis  hominibus  vicinarum  vil- 
larum  comunes  remaneant,  sicut  actenus 
consueverunt.  De  mercato,  quod  de  novo 
fccit  idem  cornes  apud  Challuz,  ita  voluit 
quod  licet  per  jus  &  consuetudines  patrie, 
sicut  diccbat,  dictum  mercatum  debeat 
remanere,  quoH  homines  predictos  dicte 
ville  Sancti  Antonini  ab  omni  damno  im- 
munes  observabitj  quod  si  facero  non 
poterit,  ad  minus  diem  mercati  predicti 
mutabit.  Inhibitionem  vero,  quam  fecerat 
ne  aliquis  de  terra  sua  iret  ad  mercatum 
Sancti  Antonini,  penitus  faciet  revocari. 
De  camino  autem  dixit  idem  cornes,  quod 
ante  pacem  Parisius  factam  erat  ibidem 
caminus  in  loco  quo  modo  est,  &  voluit 
quod,  inquisita  super  hoc  veritate,  nos 
nihilominus  super  eadem  nostram  faciamus 


vohintntem.  Super  depositis  vero,  debitis, 
animalibus  &  damnis,  que  dicebant  dicti 
homines  tempore  pacis  sibi  illata  fuisse, 
respondit  idem  comes  quod  predicta  non 
fecerat  seu  aliquid  habuerat  de  predictis, 
sed  si  aliquis  ballivus  suus  seu  homines  îui 
aliqua  fecerint  de  predictis  vcl  habuerint, 
quando  a  dictis  hominibus  fuerit  requi- 
situs,  eis  faciet  justitie  complementum. 
Unde  vobis  mandamus,  quatinus  ex  parte 
nostra  dictum  coniitem  requiratis,  ut  ipse 
predicta  omnia  debeat  adimplere,  ita  quod 
de  cetero  pro  predictis  prenominatos  ho- 
mines ad  nos  non  oporteat  ulterius  labo- 
rare.  Adhuc  voluit  idem  comes  quod  sali- 
num,  quod  de  novo  dicebant  instituisse 
juxta  Carcassonam,  remaneret,  &  cum  di- 
ceret  quod  de  jure  poterat  ibi  dictum 
salinum  habere,  voluit  quod  nos  super  hoc 
facercmus  inquircre  veritatem.  Unde  ex 
parte  nostra  dictum  comitem  requiratis, 
ut  salinum  faciat  amovere.  —  Unde  domi- 
nalionem  vestram  exoramus  &  ex  parte 
domini  régis  Francie  rcquirimus,  quati- 
nus, inspectis  predictis  omnibus  super 
dicto  salino  amoveudo  &  aliis,  mandata 
predicta  adimplere  curctis  domini  régis, 
ita  quod  homines  Sancti  Antonini  non 
habeant  de  vobis  justam  materiam  conque- 
rendi,  &  a  domino  rcge  debeatis  mcrilo 
comendari,  &  nos  de  predictis  suo  loco  &c 
tempore  de  vobis  laudabile  testimonium 
possimus  perhibere.  Datum  apud  Castrum- 
novum  de  Arri,  die  lune  ante  ramos  pal- 
marum, 

II.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  senes- 
callo Carcassone.  Datum  est  nobis  intelligi 
quod  B.  de  Scos.,  miles  Chatberti  de  Barbai- 
rano,Marinum  Clerici,burgensem  nostrum 
ville  Sancti  Antonini,  ceperit  &  diu  incar- 
ceratum  tenuerit  in  terra  dicti  Chatberti  8c 
ad  ultimum  ipsum  redemerit  &  magiiam 
pecunie  quantitatem  ab  eodem  receperit, 
durantibus  tune  treugis,  inter  senescallum 
quondam  Carcassone  &  dictum  Chatber- 
tum  positis.  Mandamus  vobis  quatinus  a 
dictis  Chatberto  &  Bernardo  de  Scos.  re- 
dc-niptionem  dicti  Marini  &  dampna,  que 
])roinde  sustinuisse  dicitur,  repetntis  & 
ilicto  Marino  reddi  ea  faciatis,  si  poteritis. 


An 

1247 

avril. 


Doat,  vol.   ijj,  f'  270  v". 


'  Doat,  vol.   iÙj,  f"  i-]6  y". 


An 

1247 


1227 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


'.iS 


An 

1247 


An 
IÎ47 

mai. 


Maiidamus  prcterea  vobis,  c[\iatimis  ca 
que  Pontius  d'Airoiies,  miles  Olivarii  Je 
Terniiiiis,  abstulisse  dicitur  Bartholomco 
Massa  &  Raimuiido  Arnaldo  &  B.  Telet, 
mercatoribus  ville  nostre  Saiicti  Antonini, 
que  Oliverius  proniisit,  ut  dicitur,  se  red- 
diturum  J.  de  Arcisio,  senescallo  quoii- 
dam  Carcassone,  nec  reddidit,  reddi  faciatis 
eidem, 

III.  Ludovicus  ',  Sec.  J.  de  Cranis  senes- 
callo Carcassone Scire  vos   volunuis, 

quod  placet  nobis,  quod  villa  nostra  Sancti 
Antonini  &  homines  ejusdem  ville  sint  de 
senescallia  nostra  Carcassone.  Unde  vobis 
iiiandamus,  quatinus  dictam  villam  &  ho- 
mines ejusdem  ville  tanquam  alias  villas  & 
homines  de  senescallia  nostra  Carcassone 
custodiafis  &  etiam  defendatis.  Actum  a]nul 
Pontisaram,  anno  Domini  M°  CC"  XL°  VU", 
mense  mayo. 


398. 

Pièces  concernant  la  ville  de  Clcrmont 
de  Lodève  ^. 

I.  T  UDOVICUS,  &c.  J.  de  Cranis  senes- 
Lv  callo  Carcassone...  Cum  nos  dilectis 
&  fidelibus  nostris  Gaufrido,  domino  Fal- 
gueriarum  &  Guillelnio  de  Lodova  niiliti- 
bus,  quos  dilecti  Sifideles  nostriGuillelmus  sua,  &  in  presentia  judicis  vestri  adhibiti 
Lodovensis  episcopus  ex  una  parte  Se  Ee-  de  voluntate  vestra  super  premissis  coii- 
rengarius  Guillelmi,  dominus  Clarimontis,  gregationibus  fecit  inquestam,  quam  ut 
ex  altéra    super  omnibus    querelis,   quas      dicit  de   usu    &   consuetudine    patrie   suc 


mandamus  vobis  quatinus  dictas  parles 
compellatis  ac  ipsos  arbitros,  ut  procédant 
in  arbitrio  supradicto  ,  &  __que  a  dictis 
arbitris  super  dictis  querelis  de  jui<e  fueriut 
terminata,  teneri  faciatis  &  servari. 

II.  Ludovicus  '•  Sec.  J.  de  Cranis  senes- 
callo Carcassone,  &c.  Mandamus  vobis 
quatinus  communitati  castri  de  Claro- 
monte,  Lodovensis  diocesis,  super  damnis, 
injuriis  &  gravaminibus,  quîbus  Berenga- 
rius  Guillelmi  dictam  communitatem  inde- 
bite,  sicut  ex  parte  ipsius  communitatis 
nobis  extitit  intimatum,  gravavit  eam  ante 
appellationem  ad  nos  légitime  interposi- 
tam,  &  etiam  ])ost  appellationem  ear.dcm 
gravât  cotidie,  sicut  asserunt,  &  intestat, 
vocatis  vobiscum  dilectis  &  iidelibus  nos- 
tris archiepiscopo  Narbone  &  Guillelnio 
de  Lodova,  exhibeatis  justitic  complemcn- 
tum,  nec  pendente  coram  nobis  dicto 
negotio,  prefate  communitati  nec  alicui 
eorum  permittatis  inferri  a  predicto  Bc- 
rengario  injuriam  vel  gravamen. 

III.  Ludovicus',  8ic.  J.  de  Cranis,  se- 
nescallo Carcassone  salutera  &  dilectio- 
nem.  Nobis  intimatum  fuit  a  dilecto  ac 
lîdeli  nostro  Berengario  Guillelmi,  domino 
de  Claromonte,  quod  cum  quidam  homines 
ipsius  quasdam  congregationes  fecissent 
que  contra  ipsiim  erant,  sicut  timebatur, 
quas  congregationes  post  inhibitionem 
ejus  aliqui  fecerunt  &  dimittere  sive  divi- 
.dere  nolusrunt,  ipse  eos  adjornavit  in  curii 


habebantvel  habere  poterant  ad  invi<-em, 
in  nostra  presentia  existentes,  aniicos  Se 
arbitros  elegerunt,  ita  quod  duo  vel  alter 
eorum  cum  tertio  ab  eis  eligendo,  si  neces- 
sarium  esset,  predictas  terminarent  que- 
relas,  mandaveriraus  ut   dictum  compro- 


de  jure  facere  poterat  Si  debebat,  per  quam 
quosdam  ex  eis  secundum  «lelicti  exigen- 
tiam  condemnavit  rationabiliter,  sicut  di- 
cit. Unde  vobis  mandamus,  quatinus  si 
est  ita  non  impediatis,  quominus  dictas 
Berengarius   in    inquesta  predicta  proce- 


missum  a  partibus  reciperent  &  prefatas      dat,  prout  secundum  jus  &  consuetudinem 

querelas  fideliter  terminarent,  &  ipsi   in      patrie  procedere  poterit  &  debebit, 

Ee  compromissionem  reccperint,  secundum  ---»-.        -   «       .     .     ^ 

quod  mandaveramus  cisdem,  nec  tamen  in 

eodeffl    propter    partium    discordantiam  , 

ÈÎcut  intellexlmus,   procedere  potuerunt, 


'Dont,  vôî.  i53,  f»  283  i-^ 


IV.  Ludovicus  ',  &c,  J.  de  Cranis,  senes- 
callo Carcassone...  Ex  parte  hospitalarii 
de  Claromonte  datum   est  nobis  intelligi, 

'  Dont,  vol.  153,  f"  3o6  v°. 
'  Ib'ui.  {<■  3  Si  V. 
»  liid.  f  3Î2  v" 


An 

12.J7 


An 

1247 

vei'j 


An 
1247 

vers 

dccein- 
bi'C. 


An 
124a 

janvier. 


An 
.Z48 


-9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1  2JO 


An 

1248 

=  5 
fùïiicr. 


An 
1247 


(juod  idem  liospitalarius  dum  veiilret  ad 
curiam  iiostram  cum  literis  pluribus  pro 
suis  &  alioruni  nogotiis  facieiidis,  Ber- 
trandus  de  Ginacho  miles  cum  rébus  suis 
ipsum  in  sirata  publica  cepit.  Unde  vobis 
maiidamus  quatinus  super  hoc  veritatem 
addiscatis,  &  si  ita  est,  de  tali  fieri  faciatis, 
quod  secuiidum*usus  &  consuetudines  pa- 
trie super  hoc  viderilis  de  jure  faciendum, 
ita  quod  pro  defectu  juris  vel  vestro  ver- 
Lum  ulterius  non  oporteat  super  hoc  nos 
audire. 

V.  Ludovicus',  Sic.  J.  de  Cranis,  seaes- 
callo  Carcassone...  Cum  causa,  que  verti- 
tur  inter  comniunitatem  de  Claromonte, 
Lodovensis  diocesis,  ex  una  parte  &  Be- 
rengarium  G.  ex  altéra,  archiepiscopo 
Narbone,  vobis  &  G,  de  Lodeva,  ut  iiitel- 
leximus,  sit  commissa,  &  vos  propter  infir- 
mitatem  vestram  cognitioni  dicte  cause  esse 
non  possitis,  ut  nobis  est  relatum  ,  tnanda- 
mus  vobis,  quatinus  alium  probum  virum 
loco  vestri  ponatis  ,  partibus  non  suspec- 
tum  ,  qui  cum  predictis  archiepiscopo  & 
G.  de  LodevA  dictam  causam  audiat  &  cum 
ipsis  in  dicta  causa  procédât,  prout  de 
jure  fuerit  procedendum,  ita  quod  pro  de- 
fectu juris  nuUam  super  hoc  audiamus  de 
cetero  questionem.  Datuni  apud  Sanctum 
Dyonisium,  die  martis  in  festo  sancti  Ma- 
thie  apostoli. 


399. 

DîJJérends  entre  le  vicomte  £-  l'arche- 
vêque de  Narbonnc'-, 

î.  T  UDOVICUS,  &c.  J.  de  Cranis,  senes- 
1-/  callo  Carcassone,  &c.  Datum  est 
nobis  intelligi  ex  parte  dilectî  &  fidelis 
nostri  Ainalrici  deNarbona,  quod  dilectus 
&  fidelis  noster  archiepiscopus  Narbone 
fecitquendam  homicidaui  suspend!  in  loco, 
in  quo  justitia  ad  dictuni  archiepiscopum 
non  pertinet,  sed  ad  Amalricum  supradic- 
tum.  Quare  dictus  Amalricus  amoyit  dictum 

'  Doat,  vol.  i53,  f  338  y". 
'  liiJ.  f°  286  t", 


An 

2-17 


An 
1247 
juin. 


homicidam  a  furcis,  &  quod  compellitis 
eundem  Amalricum  resaisire  dictum  locum, 
quamvis  eo  resaisito  super  dicta  justitia 
non  responderet  dictus  archiepiscopus 
coram  vobis.  Unde  vobis  mandamus,  qua- 
tinus dictum  negotium  dimittatis  in  eo 
statu,  in  quo  est  modo  &  super  eo  nobis 
scire  veritatem  faciatis. 

n.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  senes- 
callo  Carcassone,  &c.  Dilectus  &  fidelis 
noster  archiepiscopus  Narbone  nobis  inti- 
niavit,  quod  Amalricus  de  Narbona  dictum 
archiepiscopum  super  quodam  corpore 
suspenso  &  super  quadam  manu  abscisa 
minus  juste  disaisivit.  Unde  vobis  manda- 
mus, quatinus  super  hoc  diligenter  inqui- 
ratis  veritatem  &  si  per  inquestam  invene- 
ritis  ita  esse,  predictum  archiepiscopum 
resaisiri  faciatis  sine  more  dispendio,  no- 
nobstaute  appellatione  a  dicto  Amalrico 
interjecta.  Item  dédit  nobis  intelligi  idem 
archiepiscopus,  quod  dictus  Amalricus 
quendam  servientem  suum  verberavit,  in- 
carceravit  &  turpiter  tractavit.  Unde  vo- 
bis mandamus,  quatinus  istud  dicto  archi- 
episcopo &  servienti  suo  taliter  emendarî 
faciatis,  quod  pro  defectu  juris  vel  vestro 
verbum  super  hoc  ulterius  non  oporteat 
nos  audire.  Actum  Senonis,  anno  Do- 
mini  M°  ce"  XL"  VII°,  mense  junio. 

III.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  se- 

nescallo  Carcassone :  Mandamus  vobis 

quatinus  in  causa,  que  inter  dilectum  & 
fidelem  nostrum  archiepiscopum  Narbone 
&  Amalricum  vertitur,  pcr  jus,  sicut  vobis 
alias  mandavimus,  procedatis,  quoniam 
idem  Amalricus  ad  appellationem,  quam  ad 
nos  interposuisse  dicitur,  non  comparuit 
nec  etlam  pro  se  misit. 

IV.  Ludovicus',  &c.  J.  de  Cranis,  senes-  —-~ 
callo  Carcassone.  Mandamus  vobis,  qua- 
tinus inquestam,  quam  vobis  mandavimus 
faciendam  inter  dilcctos  &  fidèles  nostros 
archiepiscopum  Narbone  &  Amalricum  de 
Narbona,  nobis  ad  crastinum  octabarum 
instantis  Candelose  remittatis,  ad  cjuam 
diem  predictos  archiepiscopum  N;irboiie 
&  Amalricum    Narbone   adjornetis    corani 

'  Dont,  vol.  i53,  f"  291  r" 
'  Ihui.  f»  3=17  r". 
»  Ihid.  f»  3ii  r", 


An 
1247 
août. 


An 
1247 

.lOlCt 

0:1 
scntcm* 


An 


An 
1247 

noût 

ou 

GCntem- 

Drc. 


î3i 


PREUVES  DE  L'HISTOLRE  DE  LANGUEDOC, 


1 2 


32 


An 
1248 

Kvriur. 


iiobis  ad  procedendum,  sicut  fucritde  jure 
procedeiidum,  nec  intérim  aliquid  circa 
alterutram  partiiim    indebite   attemptetis. 

V.  Ludovicus',  &c,  J.  de  Craiiis,  senes- 
callo  Carcassone...  Datum  est  nobis  iiitel- 
ligi  ex  parte  dilecti  &  fidelis  nostri  Amal- 
rici  de  Narbona,  quod  cum  ipse  fecisset 
preconizari  publiée,  quod  illi  qui  iuter- 
fuerant  cuidam  justifie  facieiide  in  dicti 
Amalrici  prejudicium  &  gravamen,  sicut 
dicitur,  non  iutrarent  Narbonam,  quidam 
ex  eis  contra  ejus  probibitiouem  Narbonam 
intravit,  ubi  captus  fuit  &  traditus  eidem 
Amalrico,  qui  postea  ad  petitionem  civium 
&  burgensium  Narbone  eisdem  captum  red- 
didit,  &  ipsi  eum  liberaverunt.  Postmodum 
vos  petistis  a  dicte  Amalrico  ut  predictura 
captum  vobis  redderet,  qui  respondit  quod 
eum  vobis  reddere  non  poterat,  quia  eun- 
dem  illis  reddiderat  qui  eum  liberaverant, 
&  vos  nihilominus  eundeni  Anialricum 
propter  hoc  compulistis,  ut  daret  vobis 
p^eg^os  usque  ad  centum  marchas  argenti. 
Unde  vobis  mandamus,  quatinus  dictas  cen- 
tum marchas  in  sufferentiam  ponatis,  nec 
dictas  centum  marchas  a  dicto  Amalrico 
sive  plegiis  suis  exigatis,  nisi  mandatum  a 
nobis  super  hoc  receperitis  spéciale. 

VI.  Ludovicus%  &c.  J.  de  Cranis,  senes- 

callo    Carcassoi'.c Scire   vos   vohimus, 

quod  nos  Amalrico  de  Narbona  litteras 
nostras  mittimus  in  hac  forma  :  —  Ludovi- 
cus, &c.  Die  sabbati  in  cathedra  sancti 
Pétri,  dilecto  &  fideli  nostro  archiepiscopo 
Narbone  pro  se  acRaimundo  de  Lacu  pro- 
curatore  vestro  pro  vobis,  in  nostra  presen- 
tia  coustitutis,  auditis  &  intellectis,  que 
coram  nobis  contra  vos  ex  parte  dicti  archi- 
episcopi  fuerunt  proposita  &  a  procuratore 
vestro  respousa  super  deseisina  corporis 
Pontii  Filioli  &  cujusdam  manus  suspense 
in  furcis  curie  ipsius  archicpiscopi  Capiti- 
stagni,  nos  secundum  ea,  que  coram  nobis 
dicta  fueruut  hinc  inde,  per  jus  diximus 
corpus  &  manum  ipsi  archiepiscopo  debere 
rcstitui,  &  locum  unde  hec  asportata  sunt 
resaisiri],  vestro  &  ipsius  archicpiscopi 
quantum  ad  proprietatis  negocium  jure 
tr.lvo.  Unde  vobis  mandamus,  quatinus  dic- 

'  Doat,  vol.  loS,  C"  3ii  a, 
'  liU.  C  335  i. 


tum  archicpiscopum  ad  locuni  rcsaisiatis, 
prout  superius  continetur,  alioquin  sciatis, 
quod  nos  scnescallo  Carcassone  manda- 
mus, quod  ipsum  archiepiscopum  ad  pre- 
dicta,  secundum  quod  continetur  superius, 
faciat  resaisiri,  &  nos  ipsum  archiepisco- 
pum adjornamus  coram  nobis  contra  vos 
ad  mensem  Pasche,  si  aliq'uod  petere  vo- 
lueritis  ab  eodem.  Preterea  cum,  ipso  refe- 
ronte,  intelleximus  vos  fecisse  baniri  illos 
qui  interfuerunt  predicte  justitie  faciende, 
vobis  mandamus,  quatinus  dictum  baniuim 
revocetis,  vel  si  non,  predictus  senescallus 
noster  illud  faciat  revocari.  —  Vobis  igitur, 
scnescallo,  mandamus  quatinus  predicto 
A.  ex  parte  nostra  dicatis,  ut  predicta  fa- 
ciat, que  si  non  fecerit,  vos  eadem  sine  dila- 
tione  fieri  faciatis.  Si  vero  corpus  &  manus 
predicta  inveniri  non  poterunt  vel  ha- 
beri,  fiât  resaisina  de  rébus  aliquibus,  ita 
quod  predictus  archiepiscopus  sit  in  jure 
suo  plenarie  restitutus.  Actum  anno  Do- 
mini  M"  ce  XL°  VII",  mense  februarii.  — 
Oblate  fuerunt  \l°  kalendas  apriîis,  anno  quo 
supra. 


400. 


CCLXXVII 


Lettres  du  roi  saint  Louis  sur  les  dif- 
férends qui  étaient  entre  le  comte 
de  Toulouse  &  le  comte  de  Foix', 


An 

1248 


"KJOEILI  vlro  domino  Rogerio,  Dei 
IN  gratia  comiti  Fuxensi,  J.  de  Cranis 
miles,  senescallus  Carcassone  &  Biterris, 
salutem  &  dilectionem  cum  honore.  No- 
veritis  nos  litteras  domini  régis  Francie 
clavisas  récépissé  in  hune  modum  ; 

Ludovicus,  Dei  gratia  Francie  rex,  di- 
leetis  &  fidelibus  suis  J.  de  Cranis,  senes- 
callo  Carcassone,  &  R.  de  Canesuspenso, 
salutem  &  dilectionem.  Dilectus  consan- 
guiiicus  &  fidelis  noster  Raimundus,  co- 
rnes Tolosauus,  nobis  dédit  intelligi, 
quod  cum  ipse  ad  nos  de  mandate  nostro 
venire  deberet,  vos  ad  inquestam  facien- 
dam  super  contentionibus,  que  sunt  inter 

'  Cli.Tteau  de  Foix,  caisses  20  &  87. 


Éd.oiir; 

t.  m; 

C0I.4O5. 


An 

1247 
iS  jan- 


An 
U47 


-3: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC 


;:S4 


Éd.orig. 

t.  III, 

col.  ,\66. 


An 

"47 

cJOcim- 

brc. 


ipsiim  &  dilectiim  &  fidelem  nostrum  co- 
initem  Fuxensem,  processistis,  &  quia 
nolumus  quod  aliquid  teneat,  quod  super 
lioc  factum  fuit,  postquam  dictus  cornes 
Tolose  tempus  arrijnierit  veniendi  ad  nos 
de  mandate  nostro,  vobis  mandamus  qua- 
tenus  iterato  super  illo  négocie  procedatis. 
Et  si  partes  consentiant,  quod  vos  aliquem 


inquestam  bene  &  fideliter  lacietîs,  îta  pro 
una  parte,  sicut  pro  altéra.  Si  vero  altéra 
partium  ad  dictani  diem  &  lecum  non  ve- 
niat  vel  sufficienter  mittat  ad  recipieii- 
dani  &  videiidam  dictam  inquestam,  nihil- 
omiiius  ad  dictam  inquestam  faciendam 
procedatis,  &  dictum  juramentum  in  pre- 
sentia  aliquorum  proborum  virorum  fîde- 


prebum    virum    episcopum    vel    alium    de      lium  nostrorum  faciatis.  Et  quod  per  dic- 


partibiis  illis  vobiscum  vocetis  ad  facien 
dam  dictam  inquestam  ,  illud  bene  placet 
nobis,  &  si  in  hoc  consentire  noluerint, 
vos  duo  nihilominus  super  hoc  procedatis, 
prout  vobis  dedimus  in  mandatis,  &  eani 
inquestam  factam  sub  sigillis  vestris  clau- 
sam  ad  nos  fideliter  remittatis.  Datum  apud 
Gennessara,  die  veneris  in  festo  cathedre 
sqncti  Pétri. 

Unde  nobilitati  vestre  scire  facimus, 
quod  in  dicte  negotio  nos  oportet  procé- 
dera, sicut  in  mandate  continetur  ante- 
dicto.  Datum  Carcassone,  anno  Domini 
M  ce  XL  VII,  die  martis  post  Pascha. 

n.  Ludovicus',  Dei  gratia  Francorum 
rex,  dilectis  suis  magistro  Johanni  de  Port 
canonico  Atrebatensi  &  Gervasio  de  Cal- 
vomonte  militi,  salutem  &  dilectionem. 
Mandamus  vobis,  quatinus  diligenter  & 
fideliter  inquiratis,  in  qua  saisina  erat 
dilectus  &  fidelis  noster  cornes  Fuxensis 
super  hereditate  sua  &  feodis  militum  sue- 
rum,  quaiido  venit  ad  servitium  nostrum. 
Super  quibus  dicit  idem  cemes,  se  &  ho- 
niiacs  sues  per  dilectum  &  fidelem  con- 
sanguineum  nostrum  comitem  Tholose  & 
gcntcs  suas  spoliâtes  fuisse.  Item  inqui- 
ratis, quedampna  &  maleficia  idem  cornes 
Tholose  &  gentes  sue  fecerunt  dicto  co- 
mitiFuxensi  &  terre  sue  &  hominibus  suis 


tam  inquestam  inveneritis,  dicatis  ex  parte 
nostra  dictis  cemitibus,  quod  illud  sine 
dilatiene  délibèrent  &  faciant  deliberari. 
Quod  si  facere  noluerint,  vos  illud  faciatis, 
&  présentes  eatis  ad  loca,  in  quibus  per 
predictam  inquestam  predictos  comités 
debetis  ponere  in  saisinam.  Et  si  aliquis 
de  vobis  in  hoc  violentiam  patiatur,  vos 
illud  nobis  sine  more  dispendio  intimarc 
curetis.  Dicto  vero  comiti  Tholose  ex  parte 
nostra  dicatis,  quod  sacramentum  militum 
de  Savarduno  quittât  &  remittat,  secun- 
dum  quod  concessit  Parisius  coram  nobis. 
Actum  apud  Pontisaram,  anno  Domini 
M°  ce  XL"  Vir,  mense  decembris. 


401. 

Règlement  de  Louis  IX  touchant  les 
Jonctions  du  juge  royal  de  Bé-^ïers' . 

LUDOVICUS,  &c.  dilecfo  &  fideli  suo  J.  de 
Cranis,  senescallo  Carcassone,  salutem 
&  dilectionem.  Mandamus  vobis,  quatinus 
Guillelnium  Capuki ,  judicem  ,  Bernardum 
Mabilium  vigerium ,  &  Raimundum  de 
Ginniaco,  subvigerium  Bitterenses,  amo- 
post  pacem  factam  Lorriaci  inter  nos  &  veatis  ab  officiis  suis,  &  alios  probes  vires 
dictum  comitem  Tholose.  Et  similiter  in-  &  fidèles,  qui  non  sint  de  civitate  Bitte- 
quiratis,  que  dampna  &  maleficia  dictus  rensi  &  qui  non  sint  in  officiis  nisi  pet 
cornes  Fuxensis  &  gentes  sue  fecerunt  dicto  annum,  ponatis  loco  eorumdem  &  sic  an- 
comiti Tholose,  terre  sue  &  hominibus  suis  nuatim  de  cetero  volumus  observari,  pre- 
post  dictam  pacem  apud  Lorriacum  factam.  sente  mandate  nostro  quamdiu  nobis  pla- 
Diem  vero  ik  lecum  competcnteiii  Se  ydo-  cuerit  duraturo.  Mandamus  etiam  vobis, 
ncum  dictis  cemitibus  assignetis  &  scire  quod  non  permittatis  carnes  a  Judeis  occi- 
faciatis  ad  dictam  inquestam  faciendam.  sas  vendi  in  macello  christianorum  Bitte- 
In  presentia  vero  partium  juretis  super  rensium,  Actum  apud  Sanctum  Dyonisium 
sacrosancta  Dei    evangelia,    quod    dictam      anno  Domini  i\i"cc°XL"Vir,  nicnse  octobri. 


An 
1247 


An 

1147 

octobre.' 


'  [Doat,  vol.  171,  f»3.] 


Dont,  vol.  i53,  f"  3i3. 


i2aa 


t^REUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


Î236 


Éd.orig. 

t.  III, 
col./tOCJ. 


An 

1247 
9  juin. 


402. 


CCLXXVIIi 


Éd.orig. 

t.  III. 
col., (67. 


Lettre  du  iénéchal  de  Beauca'irc  à 
celui  de  Carcassonne ,  touchant  la 
ferme  des  bailliages' . 

NOBILI  viro  domino  J.  de  Cranis,  senes- 
callo  Carcassoiic,  Odardus  de  Villa- 
ribus,  senescallus  Bellicadri  &  Memausi, 
salutem  &  sînceram  dilectionem.  Maiida- 
tum  a  domino  rege  siisceptum  de  signi- 
iicando  vobis  r.iodo,  secundiim  quem 
possessiones  domini  régis  ad  ftrmam  con- 
cedimus,  effectu  prompto  &  débite  exe- 
quentes,  nobilitati  vestre  duximus  decla- 
randum,  quod  cum  senescallia  nostra  per 
pt lires  ballivos  sit  divisa,  jurisdictionem  & 
rcdditiis  cujuslibet  ballivie  ad  annum  illi 
concedimus,  qui  plus  offert,  dummodo 
non  sit  persona  sui  vllitate  vel  culpa  me- 
rito  non  admittenda.  Et  tenetur  cui  con- 
ceditur  pretlum  solvere  per  quatuor  tem- 
pera, videllcet  in  natali  quartam  partem, 
in  annunciatione  quartam  partem,  in  na- 
jivitate  sancti  Johannis  Baptiste  quartam 
partem  ik  in  festo  sancti  Michaells  resi- 
duam  quartam  partem.  De  quo  atten- 
dondo  recepimus  a  quolibet  sufficientem 
fi Jejussoriam  cautionem.  Expense  causa- 
rum,  quas  sub  talium,  quos  vicarios  appel- 
iamus,  examine  agitantur,  eorum  sunt  & 
amenda  quelibet  usque  ad  xxx  sol.  Si  au- 
fem  sunimam  amenda  sol.  xxx  excesserit, 
domino  régi  quid([uid  ultra  perceperit  ap- 
plicatur.  Et  si  contingat  vicarios  delin- 
quere  vel  excédera  in  aliquo,  animad- 
versione  vel  pena  condigna  procedimus 
contra  eos.  Cause  litigantium  sub  eis  fré- 
quenter per  appel lationem  ad  nostram 
audienfiam  deferuntur.  Prestant  quoque 
vicarii  juramentum  in  principio  de  jus- 
titia  cuilibet  exibenda  &  de  juribus  domini 
rcgis  in  integrum  conservandis.  Pedagia 
quoque  ad  firmam  similiter  concedimus, 
non  ipsis  vicariis,  sed  personis  aliis  eodem 


modo,  illo  Inmcn  obscrvafo,  quod  de  emen- 
dis,que  occasione  pedagiorum  contingunt, 
emptores  pedagiorum  nibil  percipiunt,  scd 
taies  emende  domino  régi  penitus  appli- 
cantur.  Si  auteni  a  die  incepti  officii  infra 
mensem,  in  ballivia  vel  pedagio,  contingit 
aliquid  secundo  &  post  hune  alium  tertio 
tantum  plus  offerri,  quod  ideo  ad  balli- 
viam  vel  pedagium  ipse  admittatur,  illius 
pluris  niedietas  domino  régi  accrescit,  alla 
vero  ejus  efficitur,  qui  secundo  uti  pote- 
rat  officiis  supradictis.  Elapso  vero  dicto 
mense,  aliquis  pluris  offerens  non  auditur. 
Datum  apud  Rupemmauram,  die  domi'-i  -a 
ad  très  septimanas  Peatecostes. 


4o3. 

Bulle   du  pape  Innocent  IV  pour  la 
sépulture  du  comte  Raimond  VI  ' , 

INNOCENTius  episcopus  servus  scrvo- 
rum  Dei,  venerabilibus  fratribus  archi- 
episcopo  Auxitanensi  &  Aniciensi  acLodo- 
vensi  episcopis  salutem  &  apostolicam 
benedictionem.  Licet  bonis  contemptibilis 
sepultura  non  obsit,  nec  honorabilis  prosit 
mails,  convenit  tamen  in  locis  sacris  fide- 
liuni  corpora  tumulari,  excommunicato- 
rum  autem  deici  in  vilibus  &  despectis,  ut 
quibus  Ecclesia  communicavit  viventibus, 
communicet  &  defunctis,  eosque  devilet 
mortuos  quos  ovitavit  &  vivos.  Illis  autem, 
qui  ab  ipsius  unitate  precisi  certa  signa 
penitentie  ostenderunt,  licet  ei  reconci- 
liati  non  fuerint,  morte  preventi,  dum  ta- 
men per  ipsos  non  steterit,  &  absolutionis 
impendendum  est  beneficium  &  sepultura 
etiam  ecclesiastica  exhibenda.  Sane,  refe- 
rente  dilecto  filio  nobili  viro  comité  Tho- 
losano,  nobis  innotuit  quod  ipso  dudum 
exponente  felicis  recordationis  Gregorio 
pape,  predecessori  nostro,  quod  licet 
quondam  R.  pater  suus  plurium  excom- 
municationum  sententiis  innodatus  deces- 


An 
1247 


An 
1247 

III  110- 
vciiibrc. 


'  Archives   du    doînaine   cU    Montpellier;   séné-  'Archives   nationales,  J.   447,   n.   47;   original 

chaussée    de   Carcassonne  en    général,  n.  8;  cont.       scellé.  —  Teulet  &  de  Laborde,  Layettes  da  Trésor 
n,  li  des  Chartes,  t.  3,  pp.  16,  17. 


An 
1M7 


1207 


PREUVES  DE  L'HISTOÎRE  DE  LANGUEDOC. 


1238 


sisset,  absolutiouis  beneficio  non  obtento, 
iuditia  tamen  peiiitentie  apparuerant  in 
eodem,  ac  petente  propter  hoc  corpus  ip- 
sius  tradi  ecclesiastice  sépulture,  idsm  pre- 
decessor  venerabili  fratri  nostro  episcopo 
Albieusi  ejusque  collège  suis  injunxit  lit- 
teiis,  ut  super  hujusmodi  signis  quantum 
ad  diem  obitus  ejusdem  pafris  veritatem 
inquirerent,  &  quod  invenirent  refterre  ad 
sedem  Apostolicani  procurarent.  Quia  vero 
iideni  super  penitentie  signis,  que  diem 
ipsum  precesserant,  Stquibusdam  aliis  arti- 
culis  hujusmodi  negotium  contingentibus 


tis,  de  quibus  nondum  satisfactum  extitit, 
vinculo  faerit  excommunicationis  astric- 
tus,  cundei'.i  çomitem  ad  satisfaciendum 
pro  ipso  hujusmodi  dampna  passis,  moni- 
tionepremissa,  censura  simili,  appellatione 
remoia,  cojratis.  Datum  Lugduni,  Xiii  ka- 
lendas  decembris,  pontificatus  nostri  anao 
quinto. 


404. 


CCLXXIX 


dedimus  litteris  in  mandatis,  ut  super  om- 
nibus articulis  ad  negotium  ipsum  spec- 
tantibus,  quos  idem  cornes  coram  vobis 
duceret  proponendos,  inquireretis  diligen- 
tius  veritatem  &  que  invenirctis  fideliter 
in  scriptis  redacta  sub  sigillis  vestris  per 
fidclem  nobis  studeretis  nuntium  destinare. 
Verum  quia  per  inquisitionem  super  hiis 
a  te,  frater  Lodovensis,  &  collegis  eisdem 
factam  nobisque  remissam  plene  liquere 
non  potuit  ex  quibus  causis  prcdictus  pater 
excommunicatus  extiterat  &  quales  fueriat 
testes,  qui  per  vos  erant  in  eadem  inquisi- 
tione  recepti,  necnon  que  fuisse[tj  illa 
alla  inquisitio  de  qua  mentio  fit  in  ista, 
liberum  ad  expeditionem  ejusdem  negotii 
nequivimus  habere  processum.  Ideoque 
fraternitati  vestre  per  apostolica  scripta. 
niandamus,  quatinus  de  hiis  &  aliis  con- 
tingentibus   ipsum   negotium,    de   (juibus 


I. 


vobis  inquirendum  videbitur,  inquirentes      capicndo  hereticos  &  credentes  &  recep- 


si  videritis  quod  nichil  rationabile  impe- 
diat  quominus  memorati  patris  corpus  in 
ecclesie  cimiterio  tumuletur,  vos  illud, 
cum  non  sit  ei  post  mortem  Ecclesie  com- 
munio  deneganda,  qui  eam  affectasse,  dum 
viveret,  evidentibus  penitentie  indiciis 
demonstratur,    nosque  simus  omnibus   in 


justitia  debitores,  &  prefati  comitis,  tan-      Quod  si  levi  etiam  argumente  poterit  com- 


fjuam  devoti  Ecclesie,  annuere  pelitioni- 
bus  quantum  cum  Deo  possumus  intenda- 
mus,  tradi  faciatis,  absolutione  premissa, 
juxta  formnm  ecclesie  in  talibus  observan- 
dam  ecclesiastice  sépulture.  Contradictorcs 
per  censuram  ecclesiasticam,  appellatione 
postposita,  compescendo,  proviso  ut  si 
prefatus  pater  pro  dampnis  ab  eo  irroga- 


An 

1247 


inquirere  omiserunt,  nos  tibi,  frater  epi- 

scope  Lodovensis,  &  collegis  tuis  nostris      Lettres  du  pape  Innocent  IF  touchant 


l'Inquisition 

INNOCENTIUS  episcopus,  &c.  Albicnsî 
episcopo  salutem,  &c.  Ut  catholice 
fidei  negotium,  quod  autoritate  ordinaria 
in  tua  civitate  &  diocesi  fideliter  geris,  in 
tuis  nianibus,  auctore  Domino,  prospère 
dirigatur,  fraternitati  tue  presentium  auc- 
toritate  concedimus  ut  illos  tue  civitatis 
Si  diocesis,  qui  propter  heresim  merue- 
runt  carceri  mancipari,  si  per  intervalla 
ipsorum,  cum  probanda  sint,  semper  evi- 
dentia  signa  penitentie  apparuerint  in 
eisdem ,  que  ad  penitcntiam  moveant  te 
vel  inquisitores  super  hoc  députâtes  a 
nobis,  de  voluerint  bonam  satisdationem 
prestare,  quod  injunctas  sibi  pro  posse 
faciant  pcuitentias,  fidem  servabunt  ca- 
tholicani  &  deffendent,  impugnando  pro 
viribus  &  prosequendo,  accusando  etiam, 


KJ.nrir;. 

t.  m; 

col.  4(17. 

An 
1247 

2  dcccill- 
brc. 

tatores  eorum,  necnon  &  illos  qui  fuge- 
runtde  carcere,  si  sponte  redire  voluerint 
ad  eumdem,  postquam  ibidem  fuerint  juxta 
tuum  8c  eorumdem  inquisitorum  arbitrium 
commorati,  modo  simili  de  ipsorum  inqui- 
sitorum consilio  valeas  liberare,  lata  in 
ipsorum  liboratione  contra  ipsos  senlentia. 


perin  eos  a  fide  de  cetero  deviare ,  sine 
misericordia  pena  débita  puniantur,  ac 
semper  tibi  potestate  rttcnta,  ut  si  tu  vel 
inquisitores  predicti  videritis  negotio  fidei 
expedire,  sine  nova  etiam  scnfentia  pos- 
sitis    ad   carcerem    reducere    supradictos, 

'  Archives  de  l'Inquisition  de  Carcàssonnsi 


An 
1247 


An 


1  289 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 240 


ICd.orio, 

I.  111, 
col.  46S. 


Dafum  Liigduiii,  IV  nouas  decembris,  pon- 
tificatus  iiostri  amio  V. 

II.  Innocentius,  &c.  dilectis  fîlîis  fra- 
tribus  iiiqiiisitoribus  heretice  pravitatis  in 
provincia  Narbonensi,  salutem,  &c.  Spe- 
rabamus  hactenus,  imo  credebamus  pro 
firmo,  quod  in  provincia  Narbonensi  panis 
conficereturex  azymis,  expurgatofermento 
heretice  pravitatis,  &  quod  tunica  viri 
Joseph  csset  ibi  totius  concisionis  immunis, 
quani  olim  erroris  macula  in  illis  partibus 
notabiliter  inquinavit.  Sed  ecce,  quod  do- 
lentes reierimus,  spes  nostra  concepta  de- 
cipitur,  &  ipsa  credulitas  firmitate  débita 
vacuatur,  quia,  sicut  veiïerabilium  fratrum 
nostrorum  archiepiscopi  Narbonensis  & 
suffraganeorum  ejus  littere,  merore  non 
vacue,  nobis  exhibite  continebant,  cum 
vos  pro  negotio  fidei  &  orthodoxe  reli- 
gionis  augmento  convenissetis  in  tinum, 
quidam  filii  Belial,  volentes  ipsum  pertur- 
bare  negotium,  clerico  &  cursore  vestris 
non  sine  proditionis  nota  gladio  mtseca- 
biliter  interemptis ,  libres  inqiiisitionis 
quos  pênes  ipsum  clericum  invenenmt, 
ubi  hereticorum  confessiones  &  nomina 
conscripta  fiierant,  ignis  incendio  pre- 
sumptione  dampnabili,  deputarunt,  ut  per 
hoc  nominum  &  actuum  ipsorum  hereti- 
corum deperiret  memoria,  quam  vobis 
scripture  suffragium,  cum  erat  expediens, 
offerebat.  Cum  igitur  propter  turbatio- 
nem  hujusmodi,  que  interdum  in  signum 
virtutis  bonis  votis  objicitur,  non  debeat 
tam  salubre  negotium  retardari ,  discretio- 
neir.  vestram  rogamus,  monemus  &  horta- 
mur  attente,  per  apostolica  vobis  scripta 
precipiendo  mandantes,  quatinus  assumpto 
i'ortitudinis  spiritu,  eo  ferventius  &  effi- 
cacius  in  dicto  negotio  juxta  traditam 
vobis  formam  cum  omni  diligentie  &  cau- 
tele  studio  procedatis,  quo  magis  heretico- 
fum  rabies  in  eisdem  partibus  invalescit, 
&  convocantes  ad  vos  de  novo  tam  con- 
fessos  quam  non  confesses  de  heretica 
pravitate,  sive  eis  super  hcc  sive  non  a 
vobis  penitentie  sint  injuncte,  ipsos  ad 
exprimendam  veritatem,  tam  de  se  quam 
de  aliis  suspectis  de  heresi  compellatis,  ita 
quod  si  aliqui  ex  eis  reperti  fuerint  sup- 
pressisse  in  aliquo  veritatem,  seu  tanquam 
canes  rediisse  ad  vomitum,  indigni  omni 


gratia  penitus  habeantur,  nonobstantibus 
aliquibus  litteris  seu  indfllgentiis  quibus- 
cumque  personis  concessis  seu  etiam  con- 
cedendis,  que  de  premissis  litteris  plenam 
non  fecerint  mentionem,  seu  si  aliqui,  labe 
fanti  criminis  infamati,  in  fraudem  crucem 
susceperint  vel  in  futurum  assument,  ut 
vestrum  possint  super  hoc  judicium  decli- 
nare.  Datum  Lugduni,  xi  nonas'  februarii, 
pontificatus  nostri  anno  V. 

III.  Innocentius,  &c.,  venerabili  fratri 
episcopo  Agennensi  salutem,  &c.  Dilecti 
filii  nobilis  viri  comitis  Tholosani  precibus 
inclinati,  venerabili  fratri  nostro  Auxita- 
nensi  archiepiscopo  duximus  committen- 
dum,  ut  cum  agentes  in  terra  predicti  co- 
mitis ad  tempus  injunctam  penitentiam 
pro  heresi  muro  clausi  existant,  &  alii 
crucem  in  signum  penitentie  ferre  ad  tem- 
pus similiter  teneantur,  si  taies  vellent 
signum  crucis  assumere  ac  in  Terre  Sancte 
subsidium  personaliter  proficisci,  posset 
idem  archiepiscopus  hujusmodi  peniten- 
tias  in  dictum  subsidium  commutare.  Sed 
cum  inquisitores  pro  majori  parte  in  ta- 
lium  condemnatione,  edicto  verbo  perpé- 
tue super  injunctis  penitentiis  relaxandis 
&  minuendis  retinuerint  potestafem,  & 
idem  archiepiscopus  hujus  executioni  man- 
dati  non  valeat  commode  intéresse,  frater- 
nitati  tue  districte  precipiendo  mandamus, 
quatinus  super  dictis  penitentiis  ad  tempus 
injunctis  secundum  continentiam  littera- 
rum  ad  ipsum  archiepiscopum  directarum 
procedere  non  obmittas.  De  aliis  vero,  qui 
ad  crucem  vel  ad  carcerem  pro  heretica 
pravitate  sunt  perpétue  condemnati,  potes- 
tate  super  liberatione  ipsorum  inquisitori- 
bus  reservata,  formam  banc  velumus  te  ser- 
vare,  ut  illes,  quos  de  taliter  condemnatis 
inveneris,  cum  episcepi  diocesis  &  inquisi- 
terum  locerum  consilio,  misericordia  dig- 
nes, prout  in  siniilibus,  secundum  eviden- 
tia  penitentie  signa,  post  aliquod  tempus 
liberando  a  carcere  vel  a  cruce,  eisdem 
consueverit  misereri,  admittere  valeas  de 
predictorum  consilio  ad  crucem  ultramari- 
nam,  sicut  de  condemnatis  ad  tempus  su- 
perius  est  expressum.  Datum  Lugduni, 
II  kalendas  maii,  pontificatus  nostri  anno  V. 

'  Il  faut  probablement  corriger  katcnjai. 


An 
1248 


An 

1248 

3o  avril. 


Êd.orlï. 
t.lll. 

C0I.4Ô9. 


I24I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


124Î 


IV.  Iniioceiitius,  &c.  venerabili  fr.itri 
episcopo  AgeiHiensi,  &c.  Diloctus  filins  no- 
bilis  vir  cornes  Tholosanus  nobis  huiniliter 
supplicavit,  ut  cum  propter  nimis  leutuni 
8£  reniissum  in  terra  sua  contra  hereticos 


4o5. 


processum  hactenus  habitum,  contra  quam-      -^''^^-f  ^"  P'^P^  Innocent  IV  en  faveur 


plurimos  bereticos  &  in  heresim  relapsos, 

tam  vivos  quam  mortuos  ,  condemnatio  ait 

neglecta,   quod   de   terra    illa    non   solum 

macula    heretice    pravitatis,    sed    infamia 

radicitus  deleatur,  remedium  festinatum  8c 

congruum  apponere  curaremus.  Cupientes 

igitur  juxta  olficii  nostri  debitum  hujus- 

modi  periculis  que  dampnationem   indu- 

cunt  promptis  remediis  obviare,  per  que 

possit  pestis  tanti  criminis  extirpari,  pre-      cessamus  intendere,  ac  ut  juxta  desiderii 

sertim  cum  dicatur  tam  fines  illorum,  quam      nostri  plenitudinem  valeatauctore  Domino 

quedam  loca  vicina  quosdam  hereticos  de      provenire,    continue    diligentie    studium 

extraneis  partibus  venientes  subintrasse  de      adhibemus.  Et  licet  Apostolica  sedes  pro 


de  Raimond  Vil  '. 

I.  TNNOCENTius  episcopus  servus  servo- 
1  vorum  Dei,  dilecto  filio  fratri  Hugoni 
de  Turenna,  ordinis  fratrum  Minoruni, 
salutem  &  apostolicam  benedictionem. 
Inter  cetera  desiderabilia  cordis  nostri 
Terre  Sancte  liberationem  principaliter 
affectamus,    ad    eam    vigili    soUertia    non 


novo,  per  tjuos  heresis  ibidem  pro  magna 
parte  purgata  repullulat  ac  errore  solito 
récidivât,  ac  per  hoc  propositum  dicti  co- 
mitis  pium  &  providum  in  Domino  com- 
mendantes,  fraternitati  tue  districte  preci- 
piendo  niandamus,  quatinus  omni  mora, 
occasione  ac  dilatione  postpositis,  débita 
inquisitione  premissa,  contra  quoscumque 
hereticos  &  in  perfidiam  ipsos  relapsos, 
tam  vivos  quam  mortuos,  infra  fines  terre 
ipsius  comitis  conipertos,  consilio  episcop 


quod  contra  formam  inquisitoribus  jam- 
dudum  a  sede  Apostolica  super  hoc  tradi- 
tam  nihil  attemptari  contingat,  &  quod 
premissa  teiiiporalibus  dominis  locorum, 
in  quibus  hoc  continget  fieri,  nuutientur. 


An 
1247 

bre. 


ipsa  multiplicis  subventionis  remedio  f'er- 
venter  institerit,  ac  diu  catholici  non  sine 
laboribus  gravibus,  honerosis  sumptibus, 
anxiisque  sudoribus  ac  deflenda  sanguinis 
effusione  certarint,  nec  hactenus  Ecclesia 
de  tante  prosecutione  sollicitudinis  tot- 
que  honeribus  expensarum  effectum  sit 
consecuta  speratum,  firma  tamen  adhuc 
intentione  proponimus  eidem  Terre  effi- 
caci  subsidio  subvenire,  ac  ut  eo  cele- 
rius  oblata  ipsius  Terre  liberatio  favente 


diocesis  &   inquisitorum    loci    super  hoc  Deo  proveniat,   quo  sibi  auxilii  porrecfa 

habito,   ill.is    etiam   quorum  interest  evo-  fuerit   dextera  plenioris,  a  Christi   fideli- 

catis,   sententialiter,   prout  negotio   fidei  bus  ad  eripiendum  illam  de  adversariorum 

expedit,  procedere  non  obmittas,  proviso  dominio   suffragiuni    postulare;    bine    est 


quod  nos  discretioni  tue  per  apostolica 
scripta  precipiendo  mandamus,  quatinus 
per  terram  dominio  dilecti  filii  nobilis 
viri  comitis  Tholosani  subjectam  proponas 
juxta  datam  tibi  a  Deo  prudentiam  per  te 


Datuni  L'.igduni,  m  kalendas  maii,  ponti-      ac  alios   fratres  tui  ordinis,  quos  ad  hoc 
ficatus  nostri  anno  V.  ydoneos    esse    cognoveris,    fidelibus   ver- 

bum  crucis,  ipsos  exhortationibus  sedulis 
&  attentis  inducens,  ut  ad  subveniendum 
dicte  Terre  in  personis  val  rébus  ferven- 
tibus  animis  viriliter  &  festinanter  exur- 
gant.  Nos  enim,  de  omnipotentis  Dei  mir 
^  sericordia  &  beatorum  Pétri  &  Pauli  ai)os- 

tolorum    ejus   auctoritate   confisi,    ex  illa 
quam  nobis,  licet  indignis,  Deus  ligandi 


■  Archives  nationales,  L.  14,6,  n.   iSJ;  original 
scellé. 


An 

■217 


1240 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC 


1:44 


An 
1247 

5  dé- 
cembre. 


atque  solvenc'i  contulit  potestatc,  omnibus 
qui  laborem  istum  in  propriis  personis 
.Siibierint  &  expensis,  plenam  suorum  pec- 
caminum,  de  quibus  veraciter  fuerint  corde 
contrit!  &  ore  confessi,  veniani  indulge- 
mus  &  in  retributione  justorum  salutis 
eterne  pollicemur  augmcntum.  Eis  vero, 
qui  non  in  propriis  personis  illuc  acces- 
çerint,  set  in  suis  dumtaxat  expensis  juxta 
facultatem  &  qualitatem  suara  viros  ydo- 
rieos  destinaverint,  &  illis  similiter,  qui 
licet  in  alienis  expensis  in  propriis  tamen 
personis  accesserint,  plenam  suorum  con- 
cedimus  veniam  peccatonim.  Hujusmodi 
qiioque  volumus  &  concedimus  esse  parti- 
cipes juxta  quantitatem  subsidii  &  devo- 
tionis  affectum  omnes,  qui  ad  subveniio- 
nem  ipsius  Terre  de  bonis  suis  congrue 
iiiinistrabunt,  aut  consilium  ad  hoc  & 
auxilium  impenderint  oportunum.  Volu- 
mus etiam  crucesignatos  illo  privilegio 
eaque  immunitate  gaudere,  que  in  gene- 
rali  concilio  continetur.  Datum  Lugduni, 
V  idus  decembris,  pontiiicatus  nostri  anno 
quinto. 

II.  Innocentius  '  episcopus  servus  servo- 
rum  Dei,  dilecto  filio  fratri  Hugoni  de 
Turenna,  ordinis  fratrum  Minorum,  salu- 
tem  &  apostolicam  benedictionem.  Ad 
Terre  Sancte  liberationem  totis  affectibus 


décima  hujusmodi  provent  nu  m  est  concessa 
fideliter  coUigere  ac  eidem  comiti  cum 
iter  arripuerit  transmarinum  sine  diminu- 
tione  qualibet  assignare  procures,  con- 
tradictores  per  censuram  ecclesiasticam, 
appellatione  postposita  ,  compescendo  , 
qiiacumque  indulgentia  seu  privilegio  sedis 
Apostolice  nonobstante.  Datum  Lugduni, 
nonis  decembris,  pontiiicatus  nostri  anno 
quinto. 

III.  Innocentius"  episcopus  servus  ser- 
vorum  Dei,  venerabili  fratri  archiepiscopo 
Auxitano  salutem  &  apostolicam  benedic- 
tionem. Cum,  sicut  accepimus,  nonnulli 
in  terris  dominio  dilecti  filii  nobilis  viri 
comitisTholosani  subjectis  agentes  injunc- 
tam  ad  tempus  eis  pro  heresi  penitentiam 
muro  clausi  existant,  alii  vero  in  signum 
penitentie  crucem  ferre  ad  certum  tem- 
pus similiter  teneantur,  nos  fraternitati 
tue  presentium  tenore  committimus,  ut  si 
taie  voluerint  signum  crucis  assumere  ac 
in  Terre  Sancte  subsidium  personaliter 
proficisci,  possis  hujusmodi  eorum  peni- 
tentias  in  dictum  subsidium  commutare. 
Datum  Lugduni,  v  idus  decembris,  pontiii- 
catus nostri  anno  quinto. 

IV.  Innocentius'  episcopus  servus  servo- 
rum  Dei,  dilecto  filio  fratri  Hugoni  deTu- 
renna,  ordinis  fratrum  Minorum,  salutem 


aspirantes,  ea  per  que  facilius  provenire  &  apostolicam  benedictionem.  Ad  facien- 

valeat  quanta  possumus  diligentia  procu-  dam   dilectis  filiis   universis  crucesignatis 

ramus,  illis  pro  ea  crucis  caractère  insi-  &  crucesignandis,  constitutis  in  terris  do- 

gnitis  apostolici   manum   auxilii,  ut  exe-  minio  dilecti  filii  nobilis  viri  comitis  Tho- 

quantur  efficacius  votum  suum,  potissime  losani  subjectis,  gratiam  specialem  crucis 

porrigentes,   qui  celerius   possunt  sibi   &  reverentia,  qua   insigniti   se   Jesu  Christi 


utilius  subvenire.  Hinc  est  quod  cum  di 
lectus  filius  nobilis  vir  cornes  Tholosanus, 
assumpto  crucis  signaculo,  proponat  in 
cjusdem  Terre  subsidium  proficisci,  nos 
ut  eo  fortius  se  ad  illius  subventionem 
accingat,  quo  magis  Apostolicam  sedem 
3ibi  propter  hoc  senserit  suffragari,  volu- 
mus &  presentium  tibi  auctoritate  man- 
damus,  quatinus  vicesimam  ecclesiastico 


illis    exceptis ,     in    quibus    carissimo    iu 
Christo  filio   nostro   illustri   régi  Francie 

'  Archives  nationales,  L.  246,  n.   |54;  original 
tcdlé. 


SOS  super  hiis  contra   luijusmodi  conces- 

'  Archives  nationales,  L.  246,  n.   1H6;  original 
scellé. 

'  Archives  nationales,  L.  246,  n.  iSpj  original. 


An 
1247 


An 
1247 

côiiibrc. 


obsequio  devoverunt,  &  sincère  dcvotio- 
nis  affectus,  quem  ad  nos  &  Romanam 
ecclesiam  habere  dinoscitur  idem  comes, 
merito  nos  inducunt.  Hinc  est  quod  ejus 
devotis  supplicationibus  inclinât),  ut  illis 
indulgentiis  &  privilegiis  ab  Apostolica 
sede  concessis  gaudeant,  qiiibtis  generali- 
ter  crucesignati  Francie  gaudere  noscun- 
fur,  eis  auctoritate  apostolica  duximus  in- 


rum  provcntuum  prcfate  Terre  succursui      dulgendum.  Quocirca   discretioni  tue  per 

deputatam  in  terris  suo  subjectis  dominio,       apostolica  scripta  mandamus,  quatinus  ip- 
....  .•  : :i :„„: :..        .,,. l,:;„    »....     1,..; 1: 


An 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1346 


sionis  fenorem  non  perniittas  ab  aliquibiis 
■;ndebite  molestari,  inolestatores  hujus- 
mcdi  per  censuram  ecclesiasticam,  appel- 
latioiie  postposita,  conipesccndo.  Datiim 
Lugdiini,  V  idiis  aprilis,  poutificatus  nos- 
tri  anno  quinto. 


406. 


CCLXXX 


/îccord  entre  le  comte  de  Toulouse , 
l'évéque  d'Alhi  6-  Sicard  Alaman 
touchant  la  monnoie  d'Albi  '. 


MANIFESTUIM    sit   omnibus   presentibus 
&   futuris,   quoJ    doniinus    Rainuin- 
dus,  Dei   gratia   conics  Tholose,   marchio      bricanda  ipsos  très  ex  causa   contingeret 


vciiicntibus ,  qiiani  terciam  ipsc  Sicardus 
tenet  in  feuduni  a  domino  episcopo  supra- 
dicto.  Si  quid  aiUem  plus  juris  aliquis 
eorum  in  dicta  moneta  habebat  vel  babere 
dchebat  ultra  terciam  partem,  totum  illud 
concessit,  donavit  &  reniisit  aliis  duobus 
consortibus  suis,  ita  ut  pênes  quemli- 
bet  jus  fercie  partis  prefate  monete  tan- 
tum  remaneat,  &  suam  terciam  quilibet 
habeat  pleno  jure,  Convenerunt  preterea, 
quod  predicfa  moneta  cudatur  &  fabrice- 
tiir,  quandocumque  eam  cudi  vel  fabricari 
contigerit,  in  Castronovo  de  Bonafoss  & 
non  alibi,  quod  castrum  Sicardus  Alamanni 
tenet  in  feudum  a  domino  comité,  &  do- 
minus  cornes  tenet  in  feudum  dominium 
dicti  castri  a  domino  episcopo  Albiensi, 
nisi  forsan  de  ipsa  moneta  in  alio  loco  fa- 


An 
1243 


Ed.orif', 

t.  m; 

col.  470. 


Provincie,  iilius  quondam  domine  regine 
Johanne,  &  dominus  Durandus,  eadem 
<rrafia  episcopus  Albiensis,  &  Sicardus 
Alamanni,  super  moneta  Raimundensi 
Albiensi,  in  qua  dicebant  se  jus  babere, 
dubitatio  inter'  ipsos  fuit  suborta,  quia 
de  juribus  singulorum,  videlicet  quantum 
juris  quilibet  eorum  haberet  in  dicta  mo- 
neta non  plene  constabat,  ipsi  vero  de 
comuni  consensu  ac  de  sua  mera  &  spon- 
tanca  volunfate  super  ipsa  moneta  sic 
amicabiliter   convenerunt  :  —  Actum   est 


concordare.  Convenerunt  insuper,  quod 
predicta  moneta  currat  &  recipiatur  conui- 
niter  ab  omnibus  in  civitate  Albiensi  & 
in  omnibus  terris  in  dyocesibus  Albiensi, 
Ruthenensi  &  Caturcensi  constifulis,  ad 
eorum  dominium  qualitercunique  perti- 
nentibus,  médiate  vel  immédiate,  &  quod 
eam  recipi  faciant  comuniter  ab  omnibus 
hominibus  illarum  terrarum,  tanr|uani  pro- 
priam  monetam  eorum.  Quod  autcm  om- 
nia  predicta  &  singula  compleant  &  obser- 
vent &  contra  non    veniant  aliqiso   jure 


siquidem  inter  eos,  quod  dictus  dominus      vel  aliqua  ratione,   per  sollempncm   sti- 


comes  &  successores  sui  habeant  pleno 
jure  Se  in  pcrpetuum  terciam  partem  in 
predicta  moneta  &  in  omnibus  redditibus 
seu  proventibus  qualitercumquo  ex  ipsa 
moneta  provcnientibus,  &  dictus  domi- 
nus episcopus  &  successores  sui  habeant 
codem  modo  pleno  jure  8c  in  perpetuum 
terciam  partem  in  predicta  moneta  &  in 
omnibus  redditibus  seu  proventibus  quali- 
tercunique ex  ipsa  moneta  provcnientibus, 
&  dictus  Sicardus  Alamanni  &  successores 
sui  habeant  eodem  modo  pleno  jure  ik  in 
perpetuum  terciam  partem  in  predicta  mo- 
neta &  in  omnibus  redditi])us  seu  proven- 
tibus qualitercumque  ex  ipsa  moneta  pro- 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  snc  3,  n.  62. 
fj.  3i  1  ;  original  scellé;  le  sceau  du  comte  de  Tou- 
louse est  en  plomb.] 

•  [Le  texte  porte  par  erreur  enter.] 


pulationcm  promiserunt  sibi  ad  invicem 
bona  fide,  renunciantes  omni  juri  scripto 
&  non  scripto,  canonico  &  civili,  com])e- 
tenti  &  competituro,  &  omni  alii  juri,  per 
quod  venire  possent  contra  predicta  vol 
aliquiJ  de  predictis.  In  cujus  rei  testimo- 
nium  ,  nos  predicti  comes  Tholosanus, 
episcopus  Albiensis  &  Sicardus  Alamanni 
presentem  cartam  fecimus  sigillorum  nos- 
troriim  munimine  roborari.  Acta  fuerunt 
hec  Tholose,  in  Castro  Narbonensi,  xi  ka- 
lendas  julii,  anno  Domini  millesimo  du- 
centesimo  quadragesimo  octavo.  Testes 
fuerunt  ad  hoc  vocati  &  rogati  Poncius 
de  Villanova  de  Monteregali,  Poncius  As- 
toaudi  cancellarius  dicti  domini  comitis 
Tholosani,  Jordanus  de  Lantario  ,  Bcren- 
garius  archidiaconus  Albie,  Arnaldus  Bes- 
tiacius,  magister  Guillelmus  do  Vauro 
Petrus  Laurencius  de  Burgiio,  Bernardus 


An 
1243 


1247 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


!48 


An 
1248 

Août. 


Gaitapodium,  &  ego  Bernardus  Aimerlcus, 
publicus  Tholose  notariiis,  qui  maiidato 
predic.orum  domini  comitis,  domiiii  epi- 
scopi  &  Sicardi  Alaniaimi  haiic  cartam 
scripsi. 


407. 


CCLXXXI 


Echange  entre  le  roi  0  Brémond 
de  Sommières  ' . 

IN  nomine  sancte  &  individue  Triiiitatis, 
amen,  Ludovicus,  Dei  giatia  Fraiicorum 
rex,  notum  facimus,  quod  pro  mediefate 
ville  de  Siimidrio,  quam  petebat  a  nobis 
Bremondus  de  Sumidrio,  dicens  eam  ad  se 
jure  hereditario  pertinere,  &  pro  turre 
ejusdem  castri  quam  Peregrino  Latinario 
quoiidam  senescallo  nostro  Bellicadri  com- 
modaverat,  ut  dicebat,  neciion  &  pro  re- 
sidua  medietate  ejusdem  ville,  quam  dice- 
bat a  pâtre  suo  fuisse  olim  Petro  Bremondi 
pignori  obligatam,  iterum  pro  iis,  que 
habet  in  castre  de  Calbcrta  &  pertinentiis 
ejusdem,  pro  mansis  etiam  que  habebat  in 
Castro  &  in  valle  de  Calberta;  que  omnia 
idem  Bremondus  nobis  &  heredibus  nostris 
resignavit  &  quittavit  in  perpetuum,  dedi- 
mus  &  concessimus  eidem  Bremondo  & 
heredibus  suis  in  perpetuum,  in  permuta- 
tionem  &  escambium  predictorum,  castrum 
deCaslario  cum  pertinentiis  ejusdem  castri, 
sicut  idem  castrum  cum  ejus  pertinentiis 
tenebamus.  Quod  ut  perpétue  stabilitatis 
robur  obtineat,  presentem  paginam  sigilli 
nostri  auctoritate  &  regii  nominis  carac- 
tère inferius  annotato  fecimus  communiri. 
Actum  apud  Aquasmortuas,  anno  Incarna- 
tionis  Domini  M  ce  XLViii,  mense  augusto, 
regni  vero  nostri  xxii,  astantibus  in  pala- 
tio  nostro  quorum  nomina  supposita  sunt 


408.  —  CCLXXXII 

Charte  de  Raîmond  Vil,  comte  de 
Toulouse,  en  faveur  des  habitans 
de  Gaillac  '. 

NOVERINT  universi  présentes  lifteras 
inspecturi,  quod  nos  R.,  Dei  gratia 
comes  Tholose,  marchio  Provincie,  pro- 
mittimus  per  nos  &  per  omnes  successo- 
res  nostros  burgensibus  &  toti  universitati 
ville  &  burgi  Galliaci,  presentibus  &  futu- 
ris,  quod  ipsos  &  omnes  successores  eorum 
in  perpetuum,  infra  burgum  &  villam  Gal- 
liaci &  extra,  in  cunctis  locis,  tenebimus 
in  illis  libertatibus  &  bonis  consuetudini- 
bus,  in  quibus  ipsos  &  antecessores  eorum 
successores  nostri  &  nos  tenuimus  tempo- 
ribus  retroactis,  profitentes  &  recogaos- 
cenfes,  quod  in  burgensibus  &  hominibus 
Galliaci  supradictis,  universaliter  vel  sin- 
gulariter,  quistam,  talliam  vel  mutuum 
non  habemus,  nisi  ipsi  talliam  nobis  vellent 
dare  vel  mutuum  facere  de  eorum  sponta- 
nea  voluntate.  In  cujus  rei  testimonium 
&  majorem  firmitatem,  présentes  litteras 
fecimus  sigilli  nostri  munimine  commu- 
niri. Datum  apud  Insulam  in  Veneissino 
VIII  kalendas  septembris,  anno  Domini 
M''CC°XL°VIII". 


409. 

(Quittance  de  Raîmond  VU ,  comte 
de  Toulouse^. 


An 

1248 

2  5  août. 

irJ.oriff. 

t.  III, 
col.^71. 


UNIVERSIS  présentes  litteras  înspecfu- 
risfrater  Hugo  de  Turenna,  ordinis 
&  signa.  Dapifero  nullo.  Signum  St.  buti-  fratrum  Minorum,  salutem  in  Domino, 
cularii,  Signum  Johannis  camerarii.  Sig-  Noveritis  quod  litteras  venerabilis  viri 
num  Imberti  constabularii.  Data  vacante  Nicolai,  camerarii  domini  pape,  non  abo- 
cancellaria.  litas,  non  cancellatas,  in  nulla  etiam  sui 


An 

1253 

23  avril, 


'  Archives  du  m<irqiiis  d'Aiibays. 


■  Hôtel   de  ville   de  Gaillac.   [Doat,   vol.    116 
f  64.] 

'  Doat,  vol.  154,  fo  8, 


An 


An 
1249 

17  no- 
vembre 


An 
124g 

ociobre. 


IÎ49 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i5o 


parte  vicium  habcates,  vidimus  &  ab  ipso 
recepimus  sub  hac  forma  : 

Noverint    uuiversi    presentem    paginam 
iiispecturi,  quod  nos  Nicholaus,canierarius 


410.  —  CCLXXXIII 


domiui  pape,  recepimus  de   manu  fratris      rr  j     r  j     r   •„   r     J^  ,^.. 

,,         .    ,    m  j-   ■    r    .         \A-        nommage  de  Loup  de  roix  iy  de  son 

Hugonis  de  Turenna,  ordims  fratrum  Ml-  ,    7,    .  jr^tr  j     t 

norum,  predicatoris  crucis  in  terris  comitis  J^"  ^  RaimOlld  Vil,  COmte  de  lou- 

Tholose,  qiiasdam  litteras  sub  hac  forma  :  louse  ' . 

Noverint  universi  présentes  litteras  ins- 
pecturi,  quod  nos  Raimundus,  Dei  gratia 
cornes  Tholose,  marchio  Provincie,  re- 
cognoscinius  &  in  veritafe  confitemur  nos 
habuisse  &  récépissé  pro  facto  crucis  a 
discrète  &  religioso  viro  fratre  Hugone  de 
Turenna,  ordinis  fratrum  Minoruni,  nun- 
cio  dor.îini  pape,  ducentas  quinquaginla 
libras  Mergorenses  ex  una  parte,  &  centum 
quindecim  libras  Turonensium  ex  altéra, 
quam  pecuniam  Guillelmus  P.  Basterii  de 
mandato  ipsius  nobis  tradidit.  —  Item  ex 
alla  parte  centum  aureos  &  quindecim 
marchas  sterlingares,  quas  per  B.  Riccardi 
misit  Sicardo  Alamanui.  —  Item  decem 
marchas  pro  senescallo  Agennensi  &  duas 
marchas  pro  R.  Blancardi  &  centum  soli- 
des Morlanenses  pro  matre  Odonis  Escoti. 
—  Item  ducentas  libras  Turonensium  pro 
nobili  viro  comité  Ruthene.  —  Idem  tre- 
centas  nonaginta  quatuor  libras  Raimun- 
denses  (?)  '  pro  facto  vicesime  Venesini.  In 
cujus  rei  testimonium,  présentes  litteras 
sigilli  nostri  munimine  fecimus  sigillari. 
Datum  Massilie,  kalendis  octobris,  anno 
Domini  M"  cC  XL"  vill*. 

Nos  igitur,  in  testimonium  predictorum, 
presentem  paginam  predicto  fratri  sigillo 
nostro  concessimus  sigillatam.  Datum 
Lugduni,  feria  quarta  post  feslum  beati 
Martini,  anno  Domini  M°cc°XL"  nono 


In  cujus  rei  testimonium,  nos  frater 
Hugo  presentibus  sigillum  nostrum  duxi- 
mus  apponendum.  Datum  apud  Agennum, 
in  festo  beati  Georgii,  anno  Domini 
M"  ce  L". 

'  Doat  écrit  renduaUs,  qvii  n'a  ici  aucun  sens. 


An 

18  mars. 


NOVERINT  univers!  presentem  paginam  Kdorig. 
inspecturi  sive  audituri,  quod  dominus  coi. 471, 
Ramundus,  Dei  gratia  cornes  Tholose,  ^____ 
marchio  Provincie,  de  sua  mera  &  spon- 
tanea  &  libéra  voluntate,  &c.  reddidit  & 
restituit,  &c.  Lupo  de  Fuxo  &  Rogerio 
Isarno  filio  suo  &  heredibus  &  successo- 
ribus  suis  &  ordinio  eorum,  omnia  jura 
sua  &  alla  universa,  que  dictus  Lupus  ra- 
tione  dominii  vel  alio  modo,  tempore  quo 
dominus  Ludovicus,  clare  memorie  rex 
quondam  Francie,  venit  Avinionum,  melius 
&  plenius  habebat,  tenebat  &  possidebat  in 
Castro  Fanijovis,  scilicet  infra  dictum  cas- 
trum  vel  extra  in  ejus  tenemento  &  perti- 
nenciis,  &  in  ea  tenezone  &  possessione, 
qua  dictus  Lupus  erat  de  predictis  tempore 
antedicto,  dictus  dominus  comes  reducit 
ipsos  &  ipsam  plenarie  restituit  eisdem,  ad 
suam  &  heredum  &  successorum  suorum 
&  eorum  ordinii  faciendam  in  perpetuum 
omnimodam  voluntatem.  Et  ibidem  dicfi 
Lupus  &  Rogerius  Isarnus  filius  ejus  pro 
omnibus  predictis,  per  se  &  per  omnes 
heredes  &  successores  suos  &  per  eorum 
ordinium,  eidem  domino  comiti  homagiuin 
ligium  &  fidelitatem  ,  prestito  ei  osculo 
fidei  &  ab  eodem  recepto,  flexis  genibus 
&  junctis  fecerunt  manibus  8c  prestito  ei 
super  sancta  Dei  Evuangelia  juramento, 
auxilium  &  valentiam  contra  omnes  mundi 
viventes  eidem  domino  comiti  &  heredi- 
bus suis  &  successoribus  mandaverunt  & 
pariter  promiserunt.  Acta  sunt  hec  ita  & 
concessa  Tholose,  in  Castro  Narbonensi, 
XIII"  die  exitus  mensis  marcii,  régnante 
Ludovico  Francorum  rege,  &  eodem  do- 
mino Ramundo  Tholosano  comité  &  Ra- 
mundo  episcopo,  anno  ab  Incarnatione 
Domini  M°  cc°  XL° octave.  Testes  presen- 


'  Trésor  des  chartes  j  Toulouse,  sac  7,  n.  40 
[J.  3i4;  original,] 


VIII. 


40 


An 

1249 


Î20Ï 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ï2a: 


An 
1=49 

I" 

jii.llct. 


An 

1249 

II  juin. 

KJ.orig, 
t.  111, 

col.  47  2. 


tes  fiierunt  ad  hoc  vocati  Zi  rogati  Sicar- 
dus  Alaniauni,  Rerengariiis  de  Promilhaco 
vicarius  Tholose,  Guillelmus  Raimundus 
de  Pis  domiiiiis  Cavimontis,  Guilabertus  de 


ex  qualibet  sui  parte  videtur,  tum  quia  non 
siimus  convicti  de  aliquo  crimine  vel  con- 
fessi,  iiec  specificatur  crimen  vel  commis- 
siim  ,    licet   niaxima   sit    différencia    inter 


Montealto,  Raimundus  Guillelmus  de  Es- 
suscio,  &  ego  Bernardus  Aimericus,  publi- 
cus  Tholose  notarius,  qui  mandate  ipsius 
domini  comitis  &  dictorum  Lupi  &  Ro- 
gerii  Isarni  hoc  presens  publicum  scripsi 
iiistrumentum. 


non  contestata,  regulariter  sentencia  ferri 
possit,  illud  levitcr  transeundo,  quod  nemo 
potest  in  causa  propria  esse  judex.  Adhuc 
circa  illud  quod  dicitur,  quod  jure  dominii 
castrum  de  Altovillari  &  totam  aliam  ter- 
ram,  quam  a  vobis  habemus  in  feodum, 
vultis  recuperare ,  respondeado  diciiiuis 
quod  in  eis,  que  de  vestro  feodo  existunt, 
vestrum  directum  dorainium  nullatenus 
usurpamus  nec  vestrara  civilem  possessio- 
nem  intervertimus.  Et  sic  restitution!  vc! 
rcdicioni  non  est  locus,  nisi  pro  vestro 
libito  voluntatis  jus  nostrum  sive  donii- 
niuni  utile,  quod  non  credimus,  velletis  a 
nobis  penitus  abdicare. 

Item  litteras  vestras  alias  recepinnis  in 
hune  modum  : 

R.,  Dei   gratia,  &c.  Quoiiiarii  nobilem  . 

virum,  fidelem  nostrum,  G.  de  Armanaco, 

queni    captum   tenetis,   a   çaptione  vestra 

liberare  volumus,  sicut  jure  nostri  dominii 

R.  Dei  gra-tia,  &c.  Propter  ea  que  con-      possunuis    &    debemus,   discretioni  vestre 

tra  nos  indebite  comisistis,  &  quia  super      districte  precipiendo  mandamus,  quatinus 

conventioiiibus  complendis  &  observandis,      dictum    G.   liberum    &    absolutum    nobis, 


411.  —  CCLXXXIV 

j4ppel  au  roi  par  le  vicomte  de  Loma- 
gne  des  griefs  qu'il  avait  contre  le 
comte  de  Toulouse  ' , 

REVERENDO  domino  R.,  Dei  gratia 
comiti  Tholose,  marchioni  Provincie, 
A.  Ottonis  vicecomes  Leomanie,  salutem 
in  eo  qui  est  omnium  vera  salus.  Litteras 
vestras  recepimus  sub  hac  forma  : 


quas  nobis  fecistis,  obligastis  nobis  omnia 
bona  vestra,  &  quia  terram  quam  a  nobis 
tenetis  in  feodum  jure  dominii  volumus 
recuperare  ,  discretioni  vestre  districte 
precipiendo  mandamus,  quatinus  castrum 
de  Altovillari  &  totam  aliam  terram,  quam 
a  nobis  tenetis  in  feodum,  visis  presenti- 
bus ,   restituatis   &    eam   nobis   restituere 


visis  litteris  presentibus,  transmittatis.  Ad 
luijus  autem  rei,  &c.  Datum,  ut  supra. 

Ad  bec  dicimus  hujusmodi  mandatum 
injustum  existere,  tum  quia  habemus  do- 
minuni  in  multis  &  majoribus  possessio- 
iiibus  nostris  dominum  regem  Anglie,  in 
quibus  dictus  G.  guerram  nobis  &  bellum 
injustum  movebat,  &  in  feodo  domini  régis 


nullatenus  obmittatis.  Ad  hujus  autem  per-      Anglie  fuit  captus  &  adhuc  captus  detine- 


petuam   memoriam ,  &c,  Datum  Agenni , 
111°  idus  junii. 

Sane  mandatum  hujusmodi,  salva  reve- 
rencia  vestra,  injuriosum  nobis  &  injustum 

'Trésor  des    chartes   du    roi;   Toulouse,   sac  4, 
n.  65.  [J.  3o3;  original  scellé.] 


tur  ibidem,  injunctum  est  nobis  per  man- 
datum domini  régis  Anglie,  quod  dictus 
captus  non  exeat  manus  nostras,  donec  de 
commisso  &  guerra,  que  movebat  in  feodo 
dicti  régis,  satisfecerit  competenter.  Et  sic 
ad  forum  vestrum  vel  judicium  non  videtur 
ista    peticio    aliquateiuis  pertinere,   &    si 


An 
1249 


Montealto,  Mancipius  &  Petrus  de  Tho-  delicta  publica  &  privata,  &  circa  ea  pêne 

losa  fratres,  Willelm.us  de  Roaxio  &  Ber-  varie  prodite  sujit  in  jure.  Item  circa  hoc 

trandus  fratres,  Raimundus  de  Cantesio,  quod  dicitur  de  obligacione,  injustum  est 

Ademarus  de  Miromonte,  Jordanus  de  Las-  mandatum,  cum  non  liqueat  utrum  obli- 

saco,   Ademarus  de  Gualdino,   Huguo  de  gacio  fuerit  pura  vel  condicionalis,  si  obli- 

Andusia,  Bertrandus  de  Vilaneira,  Petrus  gati.o    fuerit,    nec  circa   eam,    si    sit,    nos 

de  Avesaco,  Poncius  de  Villamuro,  Adc-  appareat   esse  in  culpa  vel  mora,  nec   in 

rnaru:    de   Altarippa  filius   Guilaberti   de  ypothecaria  actione  sicut  nec  in  aliis,  litto 


An 

1249 

1 1  juin. 


An 
W49 


I2j3 


PREUVES  DE  L'HISTOlTxE  DE  LANGUEDOC. 


I3L>4 


An 
1249 

:ri  juin. 


perfineref,  non  vocatis  partibus,  talia  pre- 
cipere  minime  debuistis.  Unde  propter 
iniquuni  mandatum  utriusque  littere,  & 
quia  in  prima  citatione  nos  perhemptorie 
vocavistis  ad  spacium  viil  dierum,  contra 
normam  &  consuetudinem  curie  laicalis, 
ad  dominum  regeni  Francie  &  ad  curiam 
ejus  in  scriptis  appellamus,  in  his  vel  circa 
hec,  que  de  feodo  ejus  existunf,  ejusdem 
protectioui  supponendo  nos  &  nostra,  per 
hanc  présentera  litteram  sigillo  nostro 
signatam.  Cujus  transcriptum,  per  alfabe- 
tum  divisum,  ad  perpetuam  rei  memoriam 
duximus  retinendum,  instanter  a  vobis  pe- 
tentes  appeilationes  nobis  dari  per  presen- 
tem  litteram  &  per  II.  clericum,  quem  ad 
premissa  mittimus  peragenda.  Datum  & 
actum  kalendis  julii,anno  gratie  M°cc°XL° 
nono.  Ego  not.  interl.  valus'.  Datum,  ut 
supra. 


412. 

Lettre    de   Ralmond    Vil    à   Arnaud 
Othon  ,  vicomte  de  Lomagne  ^. 

RDei  gratia  comes  Tlio'.ose,  marchio 
«5  Provincie,  nobili  viro  A.  Otoni, 
vicecomiti  Leomannie,  salutem.  Nobilitati 
vesfre  tenore  presentium  innotescat,  quod 
super  querimoniis,  quas  de  vobis  fecimus 
coram  curia  Agennensi,  ex  eo  quod  conven- 
tiones  per  vos  nobis  juratas  nec  complere 
nec  servare  curastis,  sicut  in  instrumento 
inde  confecto  per  publicum  notarium,  si- 
gillo nostro  sigillato,  plenius  confinetur, 
8i  quia  coram  eadem  curia  ad  parendum 
juri  comparere  coiitempsistis,  contra  nos 
alias  multiplicitcr  &  enormiter  delin- 
qucndo,  predicta  curia  Agennensis,  culpis 
vesiris  exigentibus,  unanimiter  &  concor- 
diter  contra  vos  sententialiter  prouuntia- 


vit,  &  vos  super  hiis  condempnavit  ut 
castrum  Altivilaris  &  totam  aliam  terram, 
quam  a  nobis  tenetis  in  feudum,  tradatis  & 
restituatis  nobis,  habendam  &  tenendam  a 
nobis  jure  obligationis,  quia  eam  obligastis 
nobis  pro  complendis  dictis  conventionibus 
&  servandis.  Item  pronunciavit,  quod  pre- 
dictam  terram  qualitercumque  cum  paucis 
vel  cum  multis,  irati  seu  paccati,  eam  veli- 
mus  recipere,  persone  nostre  jure  dominii 
restituere  tenemini  &  debetis.  Item  pro- 
nuntiavit  ut  omnes  expensas ,  quas  nos 
fecimus  vel  ipsa  curia  fecit  in  diebus  illis 
vobis  assignatis  vel  occasione  illarum  die- 
rum, restituatis  nobis,  &  ad  eas  nobis  res- 
tituendas  vos  similiter  condempnavit.  Item 
pronunciavit  ut  nobilem  virum  Geraldum 
de  Arnianhaco,  quem  captum  tenetis,  li- 
beretis  &  eum  nobis  liberum  transmittatis. 
Volumus  enim  ipsum,  jure  nostri  domi- 
nii, liberare.  Hinc  est,  quod  discretxonem 
vestram  requirimus,  vobis  districte  preci- 
piendo  mandantes,  quatinus  predictis  sen- 
tentiis  pareatis  in  omnibus,  &  universa  & 
singul*)  que  in  predictis  sententiis  conti- 
nentur,  modis  omnibus  compleatis  &  ea 
complere  nullatenus  differatis.  Ad  hec  au- 
tem  proponenda,  requirenda  &  recipienda 
procuratores  nostros  constituimus  dilectos 
ac  fidèles  nostros  nobiles  viros  Gastonem 
de  Guontaudo  &  R.  Bernard!  de  Balencs, 
promittentes  quicquid  super  predictis  per 
ipsos  actum  fuerit,  nos  ratum  &  firmum 
perpetuo  habituros.  In  cujus  rei  testimo- 
nium,  présentes  litteras  fecimus  sigilli 
nostri  munimine  roborari.  Consimiles  lit- 
teras, divisas  per  alphabetum,  ad  hujus  rei 
perpetuam  memoriam  nobiscum  duximus 
retinendas.  Datum  apud  Agennum,  tertio 
kalendas  julii,  anno  Domiiii  M"  ce  XL° 
nono. 


An 
■M? 


'  Il  faut  sans  doute  lire  :  Ego  netarius  interli- 
neavi  vultis.  Ce  dernier  mot  est  en  effet  écrit  un 
peu  plus  haut,  entre  deux  lignes.    [A.  M.] 

'Trésor  des  chartes,  J.  3o8j  Toulouse,  5304, 
n.  64;  original.  —  Teulet  &  de  Laborde,  Layettes 
Au  Trêior,  t.  3.  p.  70. 


ï2Ji> 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1256 


An 
1249 

2  3  sep- 
tembre. 


Art 

ejiisdem  ordinis,  centuni  marchas,  —  item  '^^' 
monasterio  mouialium  Sancte  Crucis,  ejus- 
dem  ordinis,  centum  marchas, —  item  mo- 
nasterio mouialium  de  Goiono,  Cister- 
ciensis  ordinis,  centiim  marchas,  —  item 
monasterio  monialium  de  Oratioiie  Dei, 
Cisterciensis  ordinis,  centum  marchas,  — 
item  monasterio  monialium  de  Prulhano, 
ordinis  Predicatorum,  centum  marchas,  — 
item  monasterio  monialium  Sancte  Marie 


4l3. 

Testament    &  codicille   de  Rai- 
mond   VII  \ 

I,  TN  nomlne  sancte  &  individueTrinitatis, 

1  amen,  Manifestum  sit  omnibus  pre- 

sentibus  &  futuris,  quod  nos  R.,  Dei  gratia  de  Bosqueto,  Tricastrine  diocesis  ,  centum 

cornes  Tholose,  marchio  Provincie,  filius  marchas,  —   item   monasterio    monialium 

quondam  domine  regine  Johanne,  in  boiia  Sancti  Andrée,  Vasionensis  diocesis,  cen- 

nientis  valetudiue  existentes,  testamentum  tum  marchas, —  item  operi  ecclesie  Sancti 

nostrum  modis  omnibus  valiturum  facimus  Stephani    Tholose,    ce:itum    marchas,  — 

in  hune  modum,  quodlibet  aliud  testamen-  item   operi  ecclesie   Grandissilve,  Cister- 

tum  antea  per  nos  lactum,  si  quid  fecimus,  ciensis   ordinis,  centum  marchas,  —  item 

revocantes    penitus   &    quassantes.  —    la  monasterio  Fulhencii,  Cisterciensis  ordi- 

primis  sepulturam  nostram  eligimus  apud  iiis,  centum  marchas,  —  item  monasterio 

nionasterium  Fontisebraudi,  ubi  jacet  rex  de  Eliiis,    Cisterciensis    ordinis,    centum 

Henricus  Anglie  avus  noster,  &  rex  Richar-  marchas.  —  Item  monasterio  Bonecumbe, 

dus   avunculus  noster,  &  regina  Johanna  Cisterciensis  ordinis,   relinquimus  prêter 

mater   nostra,   ad   pedes   scilicet   ejusdem  dictam  summam  decem  milium  marcharum 

niatris  nostre.  —  Item  omnia  a  nobis  ad-  gregem  nostrum  &  armenta  nostra,  videlicet 

quisita  injuste  vel  indebite  ablata,vel  qua-  vaccas,  boves  &  tauros,oves  &  arietes,cum 

litercumque  cum  peccato  vel  contra  Deum  sommeriis  &  arielis  &  aliis  bestiis  univer- 

ad  nos  pervenerint,  sive  mobilia  vel  immo-  sis  ad  cabanam  nostram  vaccarum  &  ovium 

bilia  sint  vel  quecumque  alla  jura  corpo-  pertinentibus.  —  Item  operi  ecclesie  Bel- 

ralia   seu    incorporalia,   plene    &    intègre  lepertice,    Cisterciensis    ordinis,    centum 

restitui  volumus  &  mandamus  &  de  bonis  marchas.  —  Residuum  vero  de  decem  mi- 

nostris  in  integrum  emendari,  —  In  primis  libus  marcharum   supradictis,  quod   restât 

pro  anima  nostra  relinquimus  decem  milia  distribuendum,  distribui  volumus  arbitrio 

marcharum  sterlingorum,  de  quibus  relin-  commissariorum    nostrorum    infrascripto- 

quimus  monasterio  Fontisebraudi  quinque  rum,  qui  gadiatores  seu  spondarii  vulga- 

milia   marcharum,  &  prêter  dictam   sum-  riter   appellantur,    ad    pias   causas,    sicut 

mam   decem  milium  marcharum  relinqui-  saluti  anime  nostre  magis   expedire  vide- 

mus  eidem  monasterio  Fontisebraudi  om-  bunt.  —  Item    in  omnibus   terris  &  aliis 

nia  vasa  nostra  aurea  &  argentea  &  mobilia  bonis  nostris  &  juribus  universis  ad  nos 

nostra  &  omnes  anulos  nostros  &  lapides  pertinentibus,  heredem  instituimus  filiam 

preciosos.  —  Item  de  dictis  decem  milibus  nostram  Johannam  ,   uxorem  illustris  viri 

marcharum  relinquimus  monasteriis  inf'ra-  Alfonsi,  comitis  Pictavensis.  —  Item  vo- 

scriptis,   videlicet   monasterio    monialium  lumus,   precipimus    &  mandamus  restitui 

de  Spinassa,  ordinis   Fontisebraudi,  qua-  omnes  ecclesias  &  ecclesiasticas  personas 

dringentas  marchas, —  item  monasterio  de  &   omnes   illos,   qui    per  nos  vel   bajulos 

Bragariaco,  ejusdem  ordinis,  centum  mar-  nostros  spoliati  sunt  absque  ordine  judi- 

chas, —  item  monasterio  monialium  Gratie  ciario,  &  ipsam  restitutionem  fieri  volu- 

Dei,  ejusdem  ordinis,  centum  marchas, —  mus  &  mandamus  sine  strepitu  judicii,  de 

item  monasterio  monialium  de  Longaticis,  piano,  ad  arbitrium.   commissariorum  seu 

gadiatorum   infrascriptorum ,    &  quod   sic 

•  Archives  nationales,!.  3,,,  n- 63  &  64;  ori-  restituti    heredibus     nostris    faciant    quod 

ginai.x  sce;!és.  —  Teiilet  &  de  Lnborde,  Layettes  debebunt.  —  Item  volumus  &  mandamus 

^a  2Vf'jo/- ./es  c^(i;(fs,  t.  3,  pp.  78  »  So,  Ut   oninia    débita    nostra,    quibuscumque 


An 
1249 


I  :o7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1258 


persouis  ea  ilebebamus,  solvantur  de  bonis 
nostris,  prêter  dictam  summam  decem  mi- 
lium  marcharuni,  ad  cogiiitionem  commis- 
sariorum  seii  gadiatorum  infrascriptoruni. 
—  Item  concedimus  &  confirmamus  baro- 
nibus,  militibus  &  aliis  fidelibus  nostris, 
ecclesiis,  nionasteriis,  civitatibus,  castris 
&  villis  omnes  débitas  &  consuetas  liber- 
tates,  quas  usque  modo  habuerun t,  nolentes 
ut  ex  taillis  seu  exactionibus,  quas  ab  eis 
habuimus  ex  voluntate  potius  quam  ex  de- 
bito,  generetur  eis  vel  successoribus  eoriim 
aliquod  prejudiciiim  in  fiiturum.  —  Item 
instituimiis,  volumus  &  mandamus,  ut  di- 
lectus  ac  fidelis  noster  Sicardus  Alamanni 
presit  toti  terre  nostre,  regat  &  custodiat 
eam  &  quod  redditus  &  proventus  omnes 
recipiat,  ponendo  ibi  illos,  quos  ad  hoc 
viderit  congruos  &  fidèles,  &  quod  exinde 
cum  aliis  commis?ariis  seu  gadiatoribus 
nostris  legata  &  débita  nostra  persolvat, 
quousque  terra  nostra  venerit  ad  manus 
filie  nostre  Johanne,  comitisse  Pictavie, 
quam  heredem  nostram  instituimus,  sicut 
superius  est  expressum.  —  Commissarii 
autem  gadiatores  seu  spondarii  nosfri  sunt 
isti ,  videlicet  venerabiles  patres  Tholosa- 
nus,  Agennensis,  Albiensis,  Caturcensis, 
Rutb.enensis,  Carpentoratensis  &  Cavel- 
licensis  episcopi,  &  dilecti  ac  fidèles  nostri 
nobiles  viri  Bernardus  cornes  Convenarum 
&  Sicardus  Alamanni  &  quatuor  ex  civibus 
Tholosanis,  quos  cornes  Convenarum  & 
Sicardus  Alamanni  supradicti  duxerint  eli- 
gendos,  dantes  dictis  commissariis  seu  ga- 
diatoribus nostris  plenam  &  liberam  potes- 
fatem  exec[uendi  omnia  relicta  pro  anima 
nostra  &  alia  legata,  &  ut  ea  &  omnia 
débita  nostra  solvant  &  solvi  faciant  de 
bonis  nostris,  &  quod  omnia  a  nobis  injuste 
adquisita  &  indebite  ablata,  prout  supe- 
rius est  expressum,  restituant  &  de  bonis 
nostris  iii  integrum  emendent.  Nam  de 
ipsis  volumus,  ut  super  omnibus  supra- 
dictis'nostram  adimpleant  voluntatem  & 
eam  faciant  inviolabiliter  observari.  —  Item 
volumus  &  mandamus,  ut  de  bonis  nostris 
provideatur  famille  nostre,  &  hoc  faciat 
Sicardus  Alamanni  arbitrio  suo,  prout  ho- 
nori  nostro  viderit  expedire.  —  Hanc 
voluntatem  nostram  volumus  valere  jure 
testamenti,&  si  jure  testameati  valere  non 


An 
24;; 


An 
1245 

5  sep- 


posset,  valeat  jure  codicillorum  vel  cujus- 
cumque  alterius  ultime  voluntatis  vel  quo- 
libet alio  jure,  quo  valere  potcst.  —  Acta 
sunt  hec  apud  Amilianuin,  1X°  kalendas 
octobris,  anno  Domini  M"  CC  XL"  nono  '. 
II.  Noverint  universi  presentem  cartam 
inspecturi,  quod  dominus  Raimundus,  Dei 
gratia  comes  Tholose,  marchio  Provincie, 
saluti  anime  sue  cum  devotione  providere  tembr'c 
intendens,  voluntatem  suam  declaravit  co- 
ram  tcstibus  infrascriptis,  asserendo  pro- 
positum  suum  esse,  quod  si  ab  infirmitate, 
qua  tenebatur,  ipsum  contingeret  liberari, 
votum  peregrinationis  ulframarine,  pro 
qua  crucem  receperat,  persoualiter  adim- 
pleret.  Si  vero  dictam  peregrinationem 
adimplere  non  posset,  voluit  &  mandavit 
ut  pro  redemptione  peregrinationis  sue  & 
illorum,  qui  pro  ipso  &  de  mandato  ejus 
crucem  receperunt  &  dictam  peregrina- 
tionem facere  tenentur,  hères  suus  mittat 
ultra  mare  quinquaginta  milites  bene  ar- 
matos  &  bene  paratos  in  subsidium  Terre 
Sancte,  moraturos  in  partibus  transmarinis 
perunum  annum  integrum  in  servicio  Jesu 
Christi,  &  quod  illi  qui  pro  ipîo  domino 
comité  crucem  receperunt,  rccipiantur  pre 
ceteris  in  numéro  illorum  quinquaginta 
railitum,  si  eis  placuerit  transfretare.  — 
Item  voluit  Se  mandavit,  quod  pecunia  illa, 
quam  habuit  de  vicesimis  ecclesiarum  & 
de  legatis  &  de  redemptione  votorum,  res- 
tituatur  ab  herede  suo  domino  pape.  — 
Item  voluit  &  mandavit,  quod  pecunia 
illa,  quam  habuit  a  domino  rege  Francie 
&  a  domina  regina  occasione  passagii, 
restituatur  eisdem  ab  herede  suo.  —  Ac- 
tum  est  hoc  apud  Amilianum,  septimo 
kalendas  octobris,  anno  Domini  millesimo 
ducenfesimo  quadragesimo  nono.  Testes 
présentes  interfuerunt  dominus  Bernardus 
comes  Conveiiarum,  Jordanus  de  Insula, 
Sicardus  Alamanni,  Ramundus  de  Alfaro, 


'  Scellé  de  neuf  sceaux,  qui  se  suivent  dans 
l'ordre  fuivûrtt;  nous  donnons  le  nom  de  chaque 
témoin,  ttl  qu'il  est  écrit  au  dos  de  l'acte  :  Guida 
de  Scveriaco,  ahbai  Moysiacensis,  Jordanus  de  In- 
sula, comes  Ruthenensis,  episcopus  Albiensis,  cornes 
Convenarum ,  Richardus  Filyangerîus,  R,  de  Alfaro^ 
Fr,  Guillelmus  de  Briva.  —  A  la  partie  supérieure 
de  l'acte,  traces  de  dix  autres  sceaux. 


An 
1245 


::D9 


PREUVES  DE  LHISTOIKE  DE  LANGUEDOC. 


îôo 


An 
1249 

oc!oti\ 


Ponciiis  Astoaudi  cancellarius  domiui  co- 
niitis  antedicti,  frater  Guillelnuis  de  Briva, 
Johanues  Aurioli,  magistcr  Petrus  Gua- 
saiihator,  niagister  Petrus  de  Capella, 
niagister  Petrus  de  Espaor,  Berengarius 
Alamauni ,  &  ego  Beniardus  Aimericus, 
publicus  Tholose  notarius,  qui  mandato 
ipsius  domiui  comitis  hanc  cartam  scripsi. 
—  lu  cujus  rei  testimonium,  nos  Bernardus 
comes  Couvenarum ,  Jordanus  de  Insula, 
Sicardus  Alamauni,  Poncius  Astoaudi  & 
frater  Guillelmus  de  Briva  presentem  car- 
tam fecimus  sigillorum  nostrorum  muni- 
mine  roborari  '. 


4M- 

Vidiraus  de  l'hommage  rendu  par  le 
comte  de  Fo'ix  au  comte  de  Tou- 
louse pour  Saverdun  ^. 


41 5.  —  CCLXXXV 

Actes  du  serment  de  fidélité  prêté  par 
les  villes ,  les  barons  6"  les  cheva- 
liers du  comté  de  Toulouse ,  L-c. 
au  comte  Alfonse  6"  à  Jeanne  sa 
femme  '. 

NOVERINT  uuiversi  tam  présentes  quam 
futuri,  quod  anno  Domini  M"  ce"  XL" 
noue,  prima  die  mensis  decembris,  viri 
nobiles  domini  Guide  &  Herveus  de  Ca- 
prosia  fratres,  &  Phylippus,  Pictavensis 
ecclesie  thesaurarius,  missi  a  domina  Blan- 
cha  serenissima  Francorum  regina  ad  par- 
tes Tholosauas,  pro  saizienda  &  recipienda 
terra  domini  R.,  quondam  comitis  Tholo- 
saui,  nomiue  domini  Alfonsi,  illustris  co- 
mitis Tholose  &  Pictavie  &  marchionis 
Provincie,  &  pro  recipiendis  juramentis 
fidelitatis   a   baronibus,   militibus  &  aliis 


An 
1249 

I"  dé- 
cembre. 

Éd.oiin. 

t.  m; 

coi.  47.'. 


D, 


Dei  gratia  epîscopus  Albiensis,  &  G.      hominibus    terre    predicte,    lectis    litteris 


•  abbas  Moysiacensis,  universis  Christi 
fidelibus  présentes  litteras  inspecturis  salu- 
tem  in  Domino.  Discrétion!  vestre  duxi- 
mus  intimandum,  quod  nos  litteras  origi- 
nales, non  viciatas  nec  cancellatas  nec  in 
aliqua  parte  sui  corruptas,  cum  sigillo 
pendenti  nobilis  viri  comitis  Fuxensis  vi- 
dimus,  a  quibus  presens  translatum  sine 
adjectione  &  diminutioue  fuit  trauscrip- 
tum,  quarum  ténor  talis  est  : 

Noverint  universi {Vo\e'{  plus  haut, 

ce.  io65  &  1066.) 

Ad  hec  nos  episcopus  Albiensis  &  abbas 
Moysiacensis  supradicti  huic  translate  si- 
gilla  nostra  apposuimus  in  testimonium 
hujus  rei.  Datum  Tholose,  iili"  kalendas 
novembris,  anno  Domini  m''cc°x.l°  nono. 

'  Scellé  jadis  de  six  sceaux,  dont  restent  cinq. 
'  Trésor  des  chartes;  Foix  &  Commingcs,  n.  20 
his;  J.  332  ;  vidimus  original  scellé  de  deux  sceaux. 


domine  regine  publiée  in  aula  castri  Nar- 
bonensis  coram  multis  baronibus  &  aliis 
nobilibus  8c  aliis  tam  clcricis  quam  laicis, 
receperunt  juramentum  domini  Bernardi, 
comitis  Convenarum,  in  hac  forma  juraii- 
lis  :  —  Ego  Bernardus,  comes  Convenarum, 
fidelis  ero  domino  Alfonso  comiti  Tholose 
&  Pictavie,  marchioni  Provincie,  &  filiis 
comunibus  ipsius  &  domine  Johanne  uxo- 
ris  sue,  filie  quondam  domini  R.  comitis 
Tholosani ,  &  eorum  vitam  &  membra, 
senhoriam  &  jura  &  eos,  qui  pro  eis  eo- 
rum terram  tenebunt,  totis  viribus  bona 
ride  salvabo,  salvo  jure  domini  régis  Fran- 
corum 8c  heredum  sworum,  secundum  for- 
mam  pacis  facte  Parisius  inter  dominum 
regem  Francorum  8c  dictum  dominum  R. 
comitem  Tholosanum.  Sic  me  Deus  adju- 
vet,  Si  hec  sancta  Dei  Evangelia,  que  pro- 
pria manu  tango.  —  Ineadem  autem  forma 
juraverunt  omnes  barones,  milites,  consu- 
les  8c  probi  homines  infrascripti,  videlicet 
Sicardus  de  Montealto,  Jordanus  de  Insula, 
Jordanus  de  Saissaco,  Bernardus  Amelius 


'Trésor   des  chartes  du    roi;   Toulouse,   sac   4, 
71.  [J.  J08 j  original.) 


An 
'M9 


lui 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1262 


de  PalheiiiSjSicardus  Alamanni,  Bernardus 
de  Monteaciito,  Guiiabertus  de  Monte- 
acuto,  Guillelmiis  Arnaldiis  de  Biran  pro 
domina  Syguiii  comitissa  Astaracensi  &  in 
anima  ipsius,  Rogerius  de  Montealto,  Ber- 
nardus de  Bellomonte,  Raimundus  de  Al- 
faro,  Isarnus  de  Sancto  Paiilo,  Rogerius 
de  Terciaco,  Isarnus  Jordanus  de  Insula, 
Raimundus  Jordanus  de  Insula,  Poncius 
de  Villamuro,  Jordanus  de  Lantario,  Guil- 
lelmus  Ato  de  Bellomonte,  Bernardus  de 
Miromonte,  Petrus  de  Sancto  Saturnino, 
Anialdus  de  Marcafabba  filius  quondam 
Guillelmi  Bernardi  de  Marcafabba,  Arnal- 
dus  Poncius  de  Noerio,  Geraldus  Hunaldus 
de  Lantario,  Guillelmus  Bernardi  de  Mar- 
cafabba, Willelmus  Hunaldi,  Bernardus 
Convenarum,  Gausbertus  de  Podiolau- 
rencio,  Raimundus  de  Turri,  Bernardus 
de  Sancto  Mychaele,  Isarnus  Bernardi  de 
Fanojovis,  Berengarius  de  Promilhaco  vi- 
carius  Tholose,  Petrus  de  Rovereto,  Hu- 
guo  de  Montiliis;  Bernardus  Huguo  de 
Festa,  Affizatus  de  Sancto  Paulo,  Fortane- 
rius  Convenarum,  Aymericus  Convena- 
rum, Pictavinus  de  Podiolaurencio,  Ato 
Audebaudus,  Sayssius  de  Podiolaurencio, 
Bernardus  Audebaudus,  Bernardus  de  Vil- 
lanova  de  Caramanno,  Vitalis  de  Villanova 
frater  ejus,  Raimundus  de  Montecapra- 
rio,  Bernardus  de  Sancto  Martino,  Wil- 
lelmus de  Manso,  Arnaldus  de  Laurano, 
Arnaldus  Willemi  de  Artuinhano,  Willel- 
mus Bernardi  de  Sancto  Mychaele,  Ber- 
nardus de  Monteesquivo,  Assalhitus  de 
Lantario,  Raimundus  de  Décima,  domina 
de  Insula  uxor  quondam  Pétri  de  Insula, 
Arnaldus  de  Mazerolis,  Olricus  de  Curvo- 
rivo,  Arnaldus  de  Felgari  &  Willelmus  de 
Felgari,  fratres  domini  episcopi  Tholosani, 
Johannes  Aurioli.  —  Item  consules  Podii- 
laurencii,  Raimundus  de  Putco  &  Geral- 

i;j.oiig.  Jus   Sartor.  —  Item    consules   de  Vauro, 
t.  I II  ' 

col. -17.;.   Poncius  de  Taulaco,  Ademarus  de  Ponte 

labigio,  Petrus  de  Belaval  &  Willelmus 
Clericus.  —  Item  consules  de  Lauraco, 
Petrus  Bertrandus  &  Aymericus  Lobera. — 
Item  consules  Fanijovis,  Guarinus  &  Pe- 
trus Guarinus.  —  Item  consules  Verduni, 
Petrus  de  Montetotino,  Vitalis  de  Seteslo, 
Petrus  de  Lucas  &  Raimundus  de  Cavals. 
—  Item  consules  de  Rivis,  Raimundus  de 


Montiliis,  Amiguonu,  Arnaldus  de  Faia  & 
Rogerius  de  Sitanis  miles.  —  Item  consu- 
les de  Villamuro,  Vitalis  Faber,  Willelmus 
do  Mailhaco  miles  &  Poncius  Guairaldus. 
—  Item  consules  de  Monteferrando,  Wil- 
lelmus Guotbertus,  Petrus  Huguo. —  Item 
consules  Castrisarraceni,  Willelmus  de  Ba- 
redge,  Stephanus  Grimoardi,  Raimundus 
Feraudi,  Raimundus  deVilladei,  Petrus 
Grimoardi,  Raimundus  de  Agra  &  Odo  de 
Baredges.  —  Item  diocesis  Albiensis,  Pon- 
cius Amelius  de  Causaco,  Petrus  Raimun- 
dus &  Jordanus  de  Rabastencs  fratres,  R. 
de  Braco,  Geraldus  Pétri  de  Cadaloinh, 
Petrus  Bernardi  de  Causaco,  Bertrandus 
filius  Bertrandi,  fratris  quondam  dicti  do- 
mini comitis  Tholosani,  Bernardus  de 
Monteesquivo.  —  Item  consules  &  probi 
homines  Galliaci,  Mancipius,  Petrus  Si- 
cardi,  Bernardus  Benedictus,  Willelmus 
Sicardi,  Bertrandus  de  Gailhaco,  Raimun- 
dus Willelmi  de  Bita,  Petrus  de  Gailhaco, 
Willelmus  Ato  de  Gailhaco,  Bernardus  Vi- 
talis, Willelmus  Maurini  &  Bernardus 
Folcaudi.  —  Item  consules  Insuie  Albien- 
sis, Petrus  de  Alanis,  Bernardus  Bonus- 
homo,  Ademarus  Tamainh  &  Willelmus 
Amelii.  —  Item  consules  Castrinovi  de 
Montemirailho,  Augerius  de  Avelanis  & 
Amelius  de  Riguaiih.  —  Item  consules  de 
Rabastencs,  Bertrandus  de  la  Thaosca, 
Bernardus  de  Luganno  &  Bernardus  Fer- 
rancius.  —  Item  consules  &  probi  homines 
Cordue,  Brandonus,  Raimundus  Peliccrius, 
Benedictus'  Molinerius,  Bertrandus  Roca 
miles,  Raimundus  Arquerius  &  Bernardus 
de  Sancto  Amancio.  Acta  suut  hec  Tholose, 
in  aula  castri  Narbonensis,  in  presentia  & 
testimonio  venerabilium  patrum  domino- 
rum  G.,  Dei  gratia  Narbonensis  archiepi- 
scopi,  &  R.  Tholosani,  G.  Agennensis  & 
A.  Convenarum  episcoporum,  &  R.  Tho- 
losane  sedis  prepositi,  &  nobilis  viri  do- 
mini Amalrici  vicecomitis  &  domini  Nar- 
bone,  Poncii  Astoaudi  cancellarii  dicti 
domini  Alfonsi  comitis  Tholosani,  Guido- 
nis    Fulcodii,  magistri   Guillelmi   de    Po- 

'  Le  texte  porte  hnc'itus,  avec  une  abréviation 
aii-dcssiis  de  Vn;  peiit-^re  faut-il  lire  Beneitui, 
qui  serait  une  forme  latine  calquée  sur  la  form« 
vulgaire  Beneieit.  [A.  M,] 


An 
1249 


An 
IH9 


1200 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1  264 


diolaurencio,  niaglstri  Rainnindi  Taloni, 
Guillelnii  Isanii  archipresbiteri  de  Rivis, 
Guillelmi  de  Piano  se;iescalli  Carcassoiie, 
Hugonis  de  Arcisio  &  Pétri  de  Viciais. — 
Item  eodeni  anno  &  raeiise,  juraverunt  in 
eadem  forma  omnes  barones,  milites,  con- 

;  suies  &  probi  homines  infrascripti,  vide- 

licet  Guillelmus   de   Vilela,   Ariialdus   de 

..  Vilela,  Arybertus  de  Deopantala,  Beren- 

gariiis  Alamanni,  Raimuudits  de  Aniorto, 
Ademarus  de  Gualdino,  Sicardus  de  Lis- 
saco,  Willelmus  Jordanus  de  Lissaco,  do- 
minus  Odo  de  Insula,  domina  Puucela  (sic) 
mater  Geraldi  de  Armaniaco,  pro  se  & 
pro  dicto  Geraldo  filio  suc,  Odo  de  Francs 
dominus  de  Montirone,  Odo  Escotus,  Wil- 
lelmus de  Rocaforte,  Petrus  de  Tholosa 
miles  Tholose,  Raimundus  Willelmus  de 
Villaniuro,  Bertrandus  de  Veceriis,  Petrus 
'  Laureucius    de    Petra,    Petrus    de   Podio, 

Rogerius  de  Aragone  filius  quondam  Ro- 
gerii  de  Aragone,  Petrus  Raimundi  Bafferi, 
Willelmus  Ato  de  Villaniuro  pro  facto  Sa- 
varduni  &  pro  tota  alla  terra  sua,  Bernar- 
dus  de  Manso,  Raimundus  de  Rocovilla, 
Capellus  de  Veceriis,  Raimundus  Stepha- 
nus,  Ato  de  Francardvilla,  Ademarus  de 
Terciaco,  Bertrandus  &  Raimundus  de  Ro- 
covilla fratres,  Guillelmus  de  Castellonovo 
&  Willelmus  nepos  ejus,  Petrus  vicecomes 
Lautricensis,  Rogerius  Isarnus  filius  Luppi 
de  Fuxo,  Rogerius  de  Aspello,  Bonifacius 
de  Felgario,  Giiido  de  Severaco,  diocesis 
Ruthenensis,  Arnaldus  Feda,  Willelmus  de 
Saysses,  Willelmus  Pétri  de  Berencs,  Pon- 

ii<^-°jk-   cius  Alo  de  Castluscio,  R.  de  Cominhano, 

coi.475.  Berengarius  de  Gailhaco,  Matfredus  de 
Rabastencis.  —  Item  consulcs  &  probi  ho- 
mines de  Lauzerta,  Arnaldus  Gausbertus, 
Bertrandus  de  Rosset,  Syguinus  de  la 
Broeda,  Bernardus  de  Carcer,  Willelmus 
de  Auriaco,  Bernardus  de  la  Faurgua,  Pon- 
dus Geraldus  de  Moysiaco.  • —  Item  con- 
sules  Avinionis,  diocesis  Tholosane,  Rai- 
mundus Grossus,  Rainuindus  Baudrics  & 
Willelmus  Raimundi.  —  Item  consules 
Caramanni,  Petrus  de  Vitraco,  Arnaldus 
Saqueti,  Aymericus  de  Roaxio  &  Bernar- 
dus Guasanherius.  —  Item  consules  de 
Sancto  Felicio,  Ademarus  Cathalanus,  Pe- 
trus del  Teule,  Bernardus  Navarrus,  Petrus 
Escuderius,  Raimundus  Geraldus,  Willel- 


mus Gitbertus,  &  V/illelnuis  Aguassa  baju- 
lus  Sancti  Felicis.  —  Item  consules  de  Be- 
ceta,  Bernardus  Geraldus  &  Bernardus 
Passamar.  —  Item  consules  Castrinovi  de 
Arrio,  Raimundus  Capella  &  Paulus  de 
Aurenca,  &  milites  ejusdem  castri,  Ber- 
trandus Malpuel,  Maynerius  &  Olricus  de 
Sancto  Germano.  —  Item  milites  de  Sancto 
Paulo,  Guillelmus  de  Sancto  Paulo  &  Wil- 
lelmus Lo  Clergs  fratres,  Huguo  de  Segu- 
reto  &Willelmus  Donatus.  —  Item  Bernar- 
dus Magister,  consul  de  Peirussa,  diocesis 
Ruthenensis.  —  Item  consules  Villenove 
ejusdem  diocesis,  Stephanus  Saumada  & 
Geraldus  Olricus.  —  Item  consules  &  probi 
homines  de  Montecuquo,  Caturcensis  dio- 
cesis, Paianus  de  Roca  miles,  Raimundus 
Arnaldus  de  Bos,  Willelmus  Audoinus, 
Willelmus  de  Estivals  &  Willelmus  de 
Villabergoinh.  —  Item  consules  Amiliani, 
Alamannus,  Bernardus  Cabanerius,  Beren- 
garius Durandi,  B.  Benastrugns.  —  Item 
consules  &  probi  homines  de  Najaco,  Hu- 
guo Parator,  Donatus  de  Najaco  &  Petrus 
Ademarus.  —  Item  balistarii  &  servientes 
dicii  domini  R.  quondam  comitis  Tholo- 
sani ,  Bertrandus  de  Ventenaco,  Bela- 
guarda,  Petrus  Willelmus  Massa,  Betone- 
tus,  Poncius  Massa  francigena,  Wilalmo- 
nus,  Bertrandus  de  Montelauro,  Petrus  de 
Biterri  &  Raimundus  Matfredi,  Poncius 
Durandi  &  Arnaldus  de  Ventenaco.  Acta 
sunt  hec  Tholose,  in  eodem  Castro  Narbo- 
nensi,  in  presentia  &  testimonio  domini 
Willelmes  de  Gacs  militis,  &  magistri  Rai- 
mundi Taloni,  canonici  Sancti  Caprasii 
Agennensis.  —  Item  eodem  anno  &  mense, 
Guastonus  de  Lomanha  &  Arnaldus  de  Ro- 
vinhano  fratres,  &  Arnaldus  de  Esperveriis 
miles,  in  presentia  &  testimonio  dictorum 
domini  Willelmes  &  magistri  Raimundi, 
apud  Verdunum,  in  eadem  forma  antedic- 
tum  fecerunt  jnramentum.  Ad  hec  omnia 
supradicta,  ego  Bernardus  Aimericus,  pu- 
blicus  Tholose  notarius,  presens  interfui 
&  mandato  dictorum  nunciorum  omnium- 
que  suprascriptorum  baronum,  militum, 
consulum  &  alionim  proborum  hominum, 
presens  publicum  scripsi  instrumentum. 

Noverint  universi  tam  présentes  quam 
futuri,  quod  anno  Domini  m°cc"xl"  nono, 
vir  idus   decembris,  viri    nobiles   domini 


An 
1249 


An 
'M9 

7  de- 
ccmbrc. 

KJ.oric. 

t. III, 
col. 476. 


An 
1249 


126: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1:66 


Guido  &  Herveus  de  Caprosia  fratres,  &  Forma juramentlquodfacîentcîvcsTholosani. 
Phylippus  Pictaveusis  thesaurarius,  missi  a 

domina  Blaiicha  serenissima  Francorum  re-  Ego    talis  ' ,     jiiro    super    sacrosancta 

gina  ad  partes  Tholosaiias,  pro  saizienda  &  Evuangelia   &    promitto    par   idem    jiira- 

recipienda  terra  domini  Raimundi,  qiioii-  mentiim  domino  Alfonso,  comiti  Tholose 

dam   comitis  Tholosani,    nomine    domini  &  Pictavie,  &  vobis  talibus  nomine  ipsius, 

Alfonsi,  illustris  comitis  Tliolose  &  Picta-  me  servaturum  ipsi  comiti  vitam,  menbra, 

vie  8c  marchionis   Provincie,  &  pro  reci-  honorem,  fidelitatem,  urbem  &  suburbium 

piendis  juramentis  fidelitatis  a  baronibiis,  Tholose,  &  qiiod   ipsi  comiti  &   suis   ero 

militibus  &  aliis  hominibus  terre  predicte,  bonus,  legittimus  &  fidelis,  &  quod  in  me 


An 
1249 


ICJ.orîg. 

t.  111, 
col .  ■(  7  5. 


lectis  litteris  domine  regine  publiée  in 
Castro  Narbonensi  coram  multis  baroni- 
bus  &  aliis  nobilibus  &  aliis  tam  clericis 
quam  laycis,  receperunt  juramentum  do- 
mini Hugonis,  comitis  Ruthenensis,  in  hac 
forma  jurantis  :  —  Ego  Huguo  cornes  Ru- 
thenensis, fidelis  ero  domino  Alfonso,  co- 
miti Tholose  &  Pictavie  &  marchioni 
Provincie,  &  filiis  comunibus  ipsius  & 
domine  Johanne  uxoris  sue,  filie  quondam 
domini  Raimundi  comitis  Tholosani,  & 
eorum  vitam  &  membra,  senhoriam  & 
jura  &  eos,  qui  pro  eis  terram  eorum  te- 
nebunt,  totis  viribus,  bona  fide  salvaho. 
Sic  me  Deus  adjuvet,  &  bec  saiicta  Dei 
Evangelia,  que  propria  manu  tango.  —  In 
cadem  autem  forma  juravit  nobilis  vir  Ca- 
nilhacus.  Acta  sunt  hec  Tholose,  in  castre 
Narbonensi,  in  presentia  &  festimonio  ve- 
nerabilium  pntrum  domini  G.,  Dei  gratia 
Narbonensis  archiepiscopi ,  &  domini  R. 
Tholosanensis  episcopi,  Sicardi  Alamanni, 
Poncii  Astoaudi  cancellarii  dicti  domini 
Alfonsi  comitis  Tholosani,  Guidonis  Ful- 
codii,  Berengarii  de  Promilhaco  vicarii 
Tholose,  magistri  Guilleimi  de  Podiolau- 
rencio,  magistri  Guilhelmi  de  Punctis, 
Guilleimi  de  Piano  senescalli  Carcassonen- 
sis,  Hugonis  de  Arcisio,  Pétri  de  Vicinis  & 
magistri  Raimundi  Taloni,  canonici  Sancti 
Caprasii  Agennensis.  —  Item  eodem  anno 
&  niense  juraverunt  apud  Verdunum  in 
eadem  forma  nobiles  viri  Bernardus  de 
Arpajone  8t  Berengarius  de  Combreto,  in 
presentia  &  testimonio  dicti  Sicardi  Ala- 


&  in  meis  possit  confidere  &  credere  se  & 
sua,  &  quod  contra  hec  vel  eorum  aliquid 
nuUo  tempore  veniam  vel  aliquem  veiiire 
faciam  vel  paciar  ullo  modo,  salvo  tanien 
&  conservato  dominio  domini  régis  Fran- 
cie,  &  forma  pacis,  que  olim  Parisius  facta 
fuit  inter  excellentissimum  dominum  Lu- 
dovicum,  Dei  gratia  regem  Francorum,  & 
bone  memorie  R,  quondam  comifem  Tho- 
lose, quantum  pertinet  ad  dominum  regem 
&  heredes  suos  salva.  Et  propter  isfud 
juramentum  sic  prestitum  dicet  staiim,  si 
voluerit,  ille  qui  juraverit  :  Dico,  protester 
&  intelligo,  qua'  propter  hujusmodi  jura- 
mentum nichil  amittamus  ego  &  alii  cives 
&  burgenses  Tholose  de  consuetudinibus 
&  libertatibus  nostris. 

Forma  jurament!  quod  facîet  balVivus  consu- 
Ubus,  civibus  &  burgensibus  Tholose, 

Ego  talis,  ex  parte  domine  Blanche, 
Francorum  regine  illustris,  pro  domino 
Alfonso  comité  Tholose  &  Pictavie  consti- 
tutus  ballivus  quamdiu  eidem  domine  re- 
gine placuerit  in  partibusTholosanis,  juro 
super  sancta  Evuangelia  &  per  idem  ju- 
ramentum promitto  vobis  consulibus,  civi- 
bus &  burgensibus  Tholose  quod  omnes 
débitas  &  consuetas  libertates,  &  consue- 
tudines  vestras,  sicut  eas  usque  modo  ha- 
buistis,  vobis  usque  ad  adventum  predicti 
domini  nostri  A.,  comitis  Tholose  &  Picta- 
vie, servabo  fideliter  &  faciam  observari. 

Nos  vero  G.,  miseratione  divina  Nar- 


lîd.orig. 

t.  111, 

col.  476. 


manni  &  Poncii  Astoaudi  &  Johannis  Au-  bonensis  archiepiscopus,  &  R,,  episcopus 
rioli  &  magistri  Raimundi  Taloni.  Ad  hec 
omnia  ego  Bernardus  Aimericus,  publicus 
Tholose  notarius,  presens  interfui  &  man- 
date dicforum  nunciorum  &  baronum  su- 
prascriptorum  presens  publicum  scripsi 
instrumcntum. 


Tholosanus,  testificamur  presentibus  litte- 
ris nos  vidisse  predictas  duas  formas,  illus- 

'  Trésor  des  chartes  du  roi  ;  Toulouse,  iv,  11.  67. 
(Original  scellé,  J.  SoS.] 

'  Sic;  doin  Vaissete  avait  corrig4  (juo.l.   [A.  M.J 


An 
1249 

r>do- 

ccmb:c. 


An 
1Ï49 


167 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


268 


tris  regine  Francorum  litteris  iuterclusas,  homiiies  Moysiaci,  &c.  Item  consules  & 
quas  siquidem  litteras  clausas  &  intégras  probi  homiiies  Montisalbani ,  &c.  Acta 
vidimus  8c  coram  iiobis  &  viiis  nobilibus      sunt  hec  apud  Moysiacum,  in  aula  abbatis 


An 
1249 

12  dé- 
cembre. 

lid.oric, 

t. 111, 
col.  477. 


Guidoiic  &  Herveo  de  Caprosia,  fiatribus, 
militibus,  &  Philippo,  ecclesie  Sancti  Hila- 
rii  Pictavensis  thesaurario,  &  multis  aliis 
vidimus  aperiri.  In  cujiis  rei  testimoniiim, 
présentes  litteras  sigillorum  nostronim 
munimine  fecimus  roborari.  Datum  Tho- 
lose,  anno  Domini  M''CC°XL''  nono,  die 
lune  in  festo  beati  Nicholay  hiemalis. 

Noverint',  &c ,  quod   anno  Domini 

MCCXLIX,  pridie  idus  decembris,  viri  no- 
biles  domini  Guido  &  Herveus  de  Capro- 
sia fratres,  Se  Phi  lippus  Pictavensis  eccle- 
sie thesaurarius,  missi  a  domina  Blan':ha, 
serenissima  Francorum  regina,  ad  partes 
Tolosanas  &  Caturcenses,  pro  saisienda 
&  recipienda  terra  domini  R.  quondam 
comitis  Tolose,  nomine  domini  Alphonsi, 
illustris  comitis  Tolose  &  Pict.  &  mar- 
chionis  Provincie,  &  pro  recipiendis  ju- 
ramentis  fidelitatis  a  baronibus,  militibus 
&  aliis  hominibus  terre  predicte,  lectis 
lilteris  domine  regine  publiée  apud  Moy 


Moysiacensis,  in  presentia  &  testimonio 
venerabilis  patris  domini  R.  Dei  gratia 
episcopi  Tolose,  G.  Moysiacensis  &  Ilde- 
fonsi  Montisalbani  abbatum,  Arnaldi  de 
Aragone,  prioris  Béate  Marie  Deaurate 
Tolose,  &  nobilium  virorum  Rayambaudi 
de  Bellojoco,  Jordani  de  Insula,  Jordani 
de  Rabastencs,  W.  de  Bouvila,  &  Bertrandi 
Roca  militis,  Guill.  Atonis  architUaconi 
Villelonge  &  canonici  Sancti  Stephani 
Tolose,  Poncii  Astoaudi  cancellarii  dicti 
domini  Alfonsi  comitis  Tolose,  &c. 


416.  —  CCLXXXVI 

Extrait  de  quelques  actes. 


I.  ■p)   ]\VISERACI0NE'  divina  Albaneusis 

i^  •   episcopus,    in   partibus    Provincie 

siacum,  in  aula  abbatis  Moysiacensis,  co-      &  terris  circumadjacentibus  domini  pape 

vices   gerens,   G.   Carpentoratensis   &   F. 


ram  multis  baronibus  &  aliis  nobilibus  & 
aliis  tam  clericis  quam  laicis,  receperunt 
juramentum  nobilis  viri  domini  Deurde 
Barasc,  in  hac  forma  juranlis  ;  Ego  Deurde 
Barasc  fidelis  ero  domino  Alfonso,  comiti 
Tolose  &  Pictavie,  &c.  In  eadem  autem 
forma  jiiraverunt  onines  barones,  milites 
&  consules  &  probi  homines  infrascripti, 
videlicet  Fortanerius  de  Guordonio,  Ber- 
trandus  de  Cardalhaco,  Aymericus  de 
Guordonio,  Galhardus  de  Bainaco,  R.  de 
Caussada,  Huguo  de  la  Roca,  Raterius  de 
Caussada,  Amalvinus  de  Pestilhaco,  Will. 
de  Belloforti,  Wilhalmonus  de   Lort  civis 


terius  de  Miromoute,  Armandus  de  Mon- 
telanardo,  Tonditus  de  Montelanardo, 
Bernardus  de  Olmia,  Gaillardus  Berailh, 
Bos  de  Orgoilh,  R.  de  Bosco,  Guill.  de 
Albaro  de  Orgoilh,  W.  Amalvinus  de  Lu- 
soig,  R.  de  Rancils,  Bego  de  Calomonte, 
Will.  de  Cadeilhan.  Item  consules  &  probi 

'  Nous  ignorons  à  quelle  source  dom  Vaissete  a 
emprunté  l'acte  qui  suif.   [A.  M.] 


An 
1249 


An 
1249 

:  I  oclo- 
bre. 


Vasionensis  eadem  miseracione  episcopi, 
universis  Christi  fidelibus  ad  quos  pré- 
sentes littere  pervenerint,  salutem  iu 
Domino.  Universitati  vestre  tenore  pre- 
sencium  innotescat,  quod  nobilis  vir  Ros- 
tagnus  de  Sabrano,  in  nostra  presencia 
constitutus,  proponens  se  gerere  in  firma 
animi  fi.xione,  quod  semper  in  fide  &  devo- 
cione  regni  Francie  persistât,  &  affectans 
jilurimum,  ut  dicebat,  tolli  de  medioquic- 
quid  suspicionis  de  eo  habende  esse  pote- 
rat  inductivum,instantissime  rogavitvirum 
discretum    Odardum    de   Villario,    senes- 


Caturcensis,  Will.  de  Balaguerio,  D.  vice-      callum  Belliquadri  &  Nemausi,  ut  caput 
comes  de  Calvinhaco,  W.  de  Morssano,  Ra-      castri  Sancti  Victoris,  quod  esse  diguosci 


tur  dicti  Rostangni,  &  clasuram  ville  dicti 
loci  dirueret  vel  ei  dimitteret  diruenda, 
sicut  ad  debilitacionem  dicti  loci  ipse  se- 
nescalcus  viderit  expedire.  In  cujus  rei 
testimonium,  sigillis  nostris  présentes  lit- 
teras jussimus  communiri.  Datum  apud 
Sanctum  Saturninum,  xii  kalendas  no- 
vembris,  anno  Domini  M"  CC''XL''IX". 

'  Manuscrits  Coliert,  n.  2670.  [JJ.  26,  P'.3j4v".] 


An 
jjiivicr. 


ICJ.  orit;. 
t.  ll[. 


:69 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1270 


II.  Notiim  sit  omnibus  presentibus  & 
futinis,  quoJ  anno  Domini  niillesinio  ce" 
{[uadragesinio  nono,  videlicct  iiii  kal.  febr., 
régnante  Ludovico  rege  Francoriini,  Odar- 
dus  de  Villario  senescalcus  Belliquadri  &c 
Nemausi  ex  una  parte  &  Rostagnus  de  Sa- 


bus  domino  R.  Uticensi  episcopo,  Alazardo 
priore  Sancti  Quinfini,  Guillelmo  de  Co- 
dolis,  Bertrando  Maurino,  Petro  Lam- 
berto,  Johanne  de  Mercato,  castellano 
Rupismaure,  Petro  de  Axa,  Bernardo  de 
Agnissello,  Petro  Gaucelino,  &  me  Poncio 


An 

IIJO 


brano  ex  altéra,  recognicionem  &  conven-      de    Lauduno,    senescalcie    Belliquadri    & 


cionem  infrascriptam  fecerunt  sibi  ad  in- 
viceni  in  hune  modum.  Recognovit  enim 
dictus  Rostagnus,  quod  ipse  ad  removen- 
dam  omnem  suspicionem,  si  qua  de  eo  erat 
vel  esse  poterat,  postulaverat  a  dicto  senes- 
calco,  quod  dirueret  castrum  Sancti  Victo- 
ria &  clasuram  ejusdem  castri  &  ville  & 
quod  ad  postulacionem  ipsius  facta  fuerat 
dirucio  dicti  castri  &  clasure.  Recognovit 
etiam  dictus  Rostagnus,  quod  predictus 
senescallus  reddiderat  ei  dictum  castrum, 
&  quod  ipse  Rostagnus  de  voluntate  sua 
propria  reddiderat  predicto  senescalco  lit- 


Nemausi  publico  Si  generali  notario,  qui 
mandato  senescalci  &  Rostagni  de  Sabrano 
predicforum  hanc  cartam  scripsi  &  signo 
meo  signavi. 

III.  Anno"  Verbi  incarnati  M'CC'L", 
X^Vlir  kalendas  maii.  Ad  notitiam  pcrve- 
niat  singulorum,  quod  ego  Radulphus  del 
Roure,  bajulus  Gaballitanus  pro  illustris- 
simo  rege  Francie  Si  senescallo  Bellicadrî, 
nolens  alicui  injuriam  irrogare,  inquisita 
veritate  ex  testibus  fide  dignis',  quod 
quondam  venerabilis  pater  dominus  Cla- 
romontensis  episcopus,  tenens  locum  dicti 


An 

I  2^0 

H  avril. 


teras  patentes  domini  régis,  quas  habuerat      domini  régis  in  vicccomifatu  de  Gredona, 


super  dicto  castre,  Se  quod  pro  dampno 
sibi  dato  in  dirucione  castri  predicti  & 
clasure,  dictus  senescalcus  gratis  &  ex 
mera  liberalitate  dederat  Si  tradiderat  ipsi 
Rostangno  ducentas  quinquaginta  libras 
Turonensium,  in  quibus  renunciavit  ex- 
cepcioni  non  numérale  peccunie.  Et  si 
pro  dirucione  dicti  castri  vel  clausure  vel 
aliquo  alio  modo,  pro  parte  domini  régis 
vel  suorum  plus  dampni  datum  ei  fuerat, 
de  toto  absolvit  &  quitavit  dominum  re- 
gem  Si  dictum  senescalcum  pro  domino 
rege  &c  pro  se  recipientem,  8i  fecit  pacium 
reale  de  non  petendo  aliquid  de  cetero 
occasione  predictorum.  Si  e  converso  dic- 
tus senescalcus  recognovit  dicto  Rostagno 
de  Sabrano  omnia  predicta  vera  esse,  sicut 
superius  sunt  expressa,  &  absolvit  dictum 
Rostagnum  de  Sabrano  per  se  &  homines 
Si  subditos  ac  familiares  suos  ab  omni  of- 
fensa Si  peticione,  si  qua  contra  eos  fieri 
poterat  occasione  alicujus  commissi  facti 
vel  offense  facte  contra  castellanos  vel  ser- 
vientes,  qui  fuerint  in  dicto  Castro.  Et 
promiserunt  senescalcus  Si  Rostagnus  de 
Sabrano  sibi  ad  invicem  per  stipulacionem, 
quod  contra  predicta  non  venient  aliqua 
ratione,  Si  ut  supradictis  fides  plenior  ha- 
beretur,  presentem  cartam  jusserunt  sigil- 
lorum  suorum  munimine  roborari.  Factuni 
fuit  hoc  in  ecclesia  Rupismaure,  prescnti- 


dedit  Si  concessit  domui  Altibraci  in  per- 
petuum  alodium  mansi  Sicberti  appellati, 
retento  ibidem  domino  régi  uno  denario 
auri  vocati  marbotino.  Unde  ego  predictus 
Rodulfus,  cognoscens  légitime  Si  juste 
hanc  donationem  seu  concessionem  esse 
factam,  authoritate  8i  potestate  mihi  com- 
missa  a  dicto  domino  rege  Si  a  dicto  se- 
nescallo ,  dictam  donationem  ratam  ha- 
beo.  Sic.  Confiteor  Si  recognosco,  quod 
univcrsa  predicta  Si  singula  feci  ego  pre- 
dictus bajulus,  consilio  Si  assensu  Willelnii 
de  Codolis,  judicis  generalis  Odardi  de  Vil- 
lario senescalli  Bellicadri  Si  Nemausensis, 
coram  quo  judice  fuit  predictorum  séries 
8i  veritas  declarata.  In  eu  jus  rei  testimo- 
nium,  huic  carte,  confecte  per  manum  Ste- 
phani  Chat,  notarii  domini  régis  in  vice- 
comitatu  de  Gredona  constituti,  buUam 
domini  régis  apposui.  Actum  apud  Maro- 
jclum,  in  domo  Rayniundi  Bonal,  anno  Si 
die  cjuo  supra,  Sic. 

IV.  Noverint'  universi  presentem  pagi- 
nam   inspecturi,  quod    nos  Sicardus  Ala- 


'  Archives  de  la  domerie  d'Anbrac.  [Dont,  ij^jj 
f  iiî.] 

"  Ici  il  manque  évidemment  le  verbe  de  là  phrase 
principale,  un  mot  comme  recognovi.  [A.  M.) 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  suc  <j,  n.  ^5i 
[J.  j]8  j  original.) 


An 

1230 


I27I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


IÎ72 


tJ.oiiq. 

t.  111," 

col.  ^79. 


maiini,  vices  gereiitcs  illustris  domiiii 
Alfonsi  coniitis  Tholose  in  coinitatu  Tho- 
losaiio ,  de  voliuitate  &  assensu  expresse 
domine  Blanche,  Dei  gratia  regine  Francie, 
restituimus  forciam  sive  locum  de  Sauzencs 
cum  pertinentiis,  que  est  inter  Brom  & 
Viliampictam,  priorisse  &  coiiventui  mo- 
nialium  Prulhani,  diocesis  Tholosane,  & 
ipsarum  noniine  fratri  Petro  Diiranti  ordi- 
nis  Predicatoruni ,  curam  dicte  domus  in 
spiritiialilnis  &  tempoialibiis  gerenti,  siciit 
eam  habueriint  quandoque  temporibus  re- 
troactis.  Hoc  enim  pro  sainte  anime  domini 
comilis  Tholose  bone  memorie  fieri  vo- 
luit  domina  regina  superius  memorata. 
Hanc  autem  restitutiouem  sic  facin;us, 
servata  &  retenta  in  omnibus  voluntate 
dicti  domini  comitis  Alfonsi,  comitis  Tho- 
lose, &  domine  Johanne,  comitisse  Tho- 
lose, uxoris  sue,  ita  lameii  quod  quan- 
doque   eis    vel     alteri     eorum     placuerit 


417. 


CCLXXXVII 


Sentence  de  l'archevêque  de  Narbonne, 
contre  des  femmes  accusées  de  l'hé- 
résie des  Vaudois'. 

IN  nominePatris&Filii  &  SpiritusSancti, 
amen.  Noverint  universi  &  singuli  pre- 
sentem  paginam  inspecturi,  quod  cum  nos 
G.,  Dei  gratia  sancte  Narbonensis  ecclesie 
arcliiepiscopus,  ex  jurisdictione  ordinaria 
faceremus  inquisirionem  incivitate,  burgo 
&  diocesi  Narbonensi  contra  infectos  labe 
heretice  pravitatis,  invenimus  per  diligen- 
tem  inquisitionem,  quod  Garsendis,  uxor 
quondam  Guillelmi  de  Villarubea,  de 
burgo  Narbone,  sicut  in  jure  publiée  con- 


fessa est  coram  nobis,  Valdenses  vidit  & 
predictam  forciam  sive  locum  cum  dictis  visitavit  multociens,  &  in  multis  locis  pre- 
pertinentiis   recuperare,    sine   difficultate      dicantes,  menantes    &  asserentes  errores 


aliqua  restituant  eis  vel  cui  maiidaverint 
priorissa  8r  conventus  superius  memorati; 
nam  sub  ista  forma  facinuis  restitutiouem 
jamdictam  de  voluntate  &  assensu  expresso 
domine  regine  supradicte.  Acta  fuerunt 
hec  ita  Tholose,  in  Castro  Narbonensi, 
IIII  die  introitus  niensis  aprilis,  régnante 
Lodovico  Francorum  rage,  &  eodem  do- 
mino Alfonso  Tholosano  comité  &  Rai- 
mundo  episcopo,  anno  M"  cc°  L"  ab  Incar- 
natione  Domini.  Testes  présentes  inter- 
fueriint  ad  hoc  vocati  &  rogati  dominus  R. 
episcopus  TholosaiHis,  &  K.  prepositus 
Sancti  Stephani  Tholose,  &  Raimundus  de 
Dalbs  &  Stephanus  Caraborda  &  Poncius 


audivit,  receptavit  pluries,  &  pluribusdie- 
bus  Valdensam  infirmantem  monuit  &  in- 
duxit  ut  reciperet  corpus  Christi,  fuit 
Valdensium  questrix  &  nuntia  &  servi- 
trix,  benefecit  Valdensibus  pluries,  in  pie- 
risque  coraedit  cum  Valdensibus  in  mensa 
eadam,  post  abjurationem  erroris  a  se  se- 
mel  factam  &  secundo  commisit  a  tribus 
annis  citra  omnia  supradicta,  constituta  in 
judicio  celavit  de  premissis  contra  jura- 
mentumproprium  veritatem.Et  Raimunda 
uxor  Bartholomei  Barut,  de  jamdicto  burgo 
Narbone,  sicut  in  judicio  publiée  confessa 
est  coram  nobis,  Valdenses  vidit  sau  visi- 
tavit multociens,  receptavit,  &c.  {utsupra). 


Berengarius,  qui  eraiit  de  consulibus  Tho-      Omnes  supradictas  &  singulas  sic  inventas 


lose,  &  Bernardus  Guilnbertus  &  Bonus- 
Mancipius  Maiirandi,  &  niagistcr  Guillel- 
mus  de  Punctis,  &  ego  Bernardus  Aimericus 
publicus  Tholose  uotarius,  qui  hane  car- 
tam  scripsi. 


culpabiles,  non  verentas  redire  ad  vomitum 
&  culpe  veteris  recidivum  nec  presens  re- 
rum  &  eorporum  metuentes  periculum,  aJ 
sinum  tamen  sancte  matris  Ecclesie,  que 
nulli  claudit  gremium  redeunti,  prout  as- 
serunt,  de  corde  bono  &  fide  non  ficla 
redire  volentes,  recepto  prius  ab  eisdem 
corporaliter  juramento,  quod  mandatis 
nostris  omnibus  stabunt  humiliter&  pare- 


An 
1 2  Ji 


'  Bibliothèque  du  rôi  ;  Baliize,  Languecîoc,  11., 1. 
[Aiijourd.  Armoires,  vol.  3p2,  n.  58o,  original 
scellé.] 


An 

I23l 


1270 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1274 


Éd.orie 

t. III, 

col.  4  80. 


bunt  &  penîtentiam  quam  eis  injungendam 
duxerimus  perficient  &  servabunt  ac  here- 
ticos  cujuscumque  secte  persequentur,  ac- 
cusabunt,  capieiit  &  manifestabunt,  nec 
eis  ulterius  favebunt  iii  aliquo  vel  adhere- 
buiit,  ab  excomunicationis  vinculo  quo  pro 
predictis  teiiebantiir  astricte  absolvimus  & 
ecclesiastice  reconciliavimus  unitati.  Et 
quoniam  iii  Deum  &  sanctam  Ecclesiam 
modis  predictis  teinere  deliqueruiit,  nolen- 
tes  tantuni  delictum  dimittere  inipunitiim, 
ne  facti  perversitas  transeat  presumptori- 
I)us  in  exempluni,  &  ne  per  inipunitatis 
audaciam  fiant c(ui  neqiiani  fiierant  neqiiio- 
res,  cum  sive  plectendo  sive  ignoscendo 
hoc  solum  debeat  nos  movere,  ut  vita  ho- 
niinum  corrigatur,  fides  catholica  in  terra 
plantetur  &  labes  heretica  penitiis  evella- 
tur,  assidentibus  nobis  viris  venerabilibus 
B.  abbate  Sancti  Pauli  Narbone,  P.  Narbo- 
nensi,  B.  Corbariensi,  magistro  Helya  Red- 
densi  archidiacoiiis,  S.  Anielii  precentore 
ecclesie  Narbonensis,  S.  Johannini  sa- 
crista,  Br.  de  Narbona  succeutore  Narbone, 
&B.  precentore  Sancti  Pauli  Narbone,  de 
ipsorum  &  alioruni  sapieiituin  &  bonorum 
viroriini  consilio,  easdem  universas  &  sin- 
gulas,  ad  agendam  condignam  penitentiam 
de  premissis,  in  perpetuum  carcerem  de- 
cerniniusintrudendas.  Quod  si  penitenliam 
predictam  eis  injunctain  facere  contenip- 
serint  &  mandatis  nostris  obedire  nolue- 
rint,  ipsas  velut  impénitentes,  perjiiras 
culpisque  astrictas  prioribus  excommuni- 
cationis  vinculo  duximus  innodandas.  Lata 


418.  —  CCLXXXVIII 

Promesse  de  Barrai  de  Baux  à  la  reine 
Blanche  y  en  faveur  d'Alfonse,  comte 
de  Toulouse,  iS-c  ' 

EGO  Barrallusdominus  Baucîi,  non  coac- 
tus  set  niera  &  spontanea  voluntate 
niea,  promitto  vobis  domine  Blanche,  Dei 
gratia  serenissime  Francorum  regine,quod 
ego  bona  fide  procurabo  &  faciam  toto 
posse,  quod  civifas  Avinionensis  subitiet 
se  domino  Alfonso,  coniiti  Tholose  & 
Pictavie,  ad  vitam  ipsius  doniini  comltis, 
&  quod  omnes  redditus  ad  commune  dicte 
civitatis  pertinentes  percipiat,  dum  vixerit 
idem  cornes,  salvis  tamen  civibus  suis 
franquesiis,  &  quod  post  mortem  ejusdem 
domini  comitis  dicta  civitas  commune 
suum  recuperet  &  in  illam  possessionem 
sue  communitatis  &  plene  jurisdictionis 
redeat,  in  qua  erit  tenipore  quo  se  illi  subi- 
tiet, sine  prejuditio  tamen  parfis  ufriusque 
&  etiam  domini  comitis  Provincie  in  pro- 
prietatc.  Promitto  etiam  vobis  me  bona 
lide  procuraturum  &  toto  posse  factu- 
rum,  quod  in  eumdem  modum  civitas  Are- 
latensis  se  subitiet  domino  Carolo,  comiti 
Provintie  &  Andegavensi,  scilicet  ad  vitam 
ejusdem  comitis,  &  quod  omnes  redditus 
ad  commune  dicte  civitatis  pertinentes 
percipiat,  dum  vixerit  idem  cornes,  salvis 
fuit    hec    sententia    publice    in    ecclesia      similitercivibus  Arelatensibus  suisfranque- 


Sancti  Justi  Narbone,  clero  &  populo  con- 
vocatis,  VIII  kal.  februarii,  anno  Domini 
millesimo  ducentesimo  quinquagesimo,  in 
presentia  &  testimonio  domini  Imberti 
de  Monteolivo  sacerdotis,  magistri  B. 
Guitardi  canonici  Sancti  Affrodisii  Bifer- 
rensis,  Guillelmi  Augerii,  Raimundi  de 
Gros...,  clericorum  domini  archiepiscopi. 
Pétri  de  Pradinis,  capellani  ejusdem  do- 
mini   archiepiscopi,    Arnaudi    Guilaberti 


siis,  &  quod  post  mortem  ejusdem  domini 
comitis  dicta  civitas  Arelatensis  commune 
suum  recuperet  &  in  possessione  sue 
communitatis  &  plene  jurisdictionis  re- 
deat, in  qua  erit  tempore  quo  se  illi  subi- 
tiet, sine  prejuditio  tamen  utriusque  par- 
tis in  proprietate.  Si  vero  ista  complere 
non  possem,  inducam  toto  posse  Arelafen- 
ses  cives,  quod  vobis  pro  domino  comité 
Provintie  reddent  &  restituent  jura  inte- 


notarii  Narbone  &  plurium  aliorum  &  gra  ejusdem  filii  vestri  in  civifate  &  burgo 
Guiraudi  Trepati  publici  inquisitorum  no-  Arelafensi,  &  nominatim  in  civitate  peda- 
tarii,  qui  mandatus  hec  scripsit.  gii'ni,  quod  dominus  R.  Berengarii,  quon- 

'  Trésor  des  chartes;   Toulouse,   sac    5,    n,    ztf, 
[Original  scellé,  J.  ."iio.] 


An 

I  25o 
"mars, 


An 


ijyj 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1:76 


dam  cornes  Provintie,  percipiebat  ad  Tro- 
liam,  &  iii  burgo  plenam  jurisditionem 
mihi  &  aliis  dominis  burgi,  qui  a  dicto 
domino  Carolo  filio  vestro  ea  tenemus  ia 
feodum,  &  vobis  pro  dicto  comité  omnia 
alia  jura  eidem  filio  vestro  pro  lixore  sua 
competeiitia  in  civifate  &  biirgo,  Castro 
Auricule,  Crauo,  &  Camargis.  Qiiod  si  hec 
adimplere  non  possem  ad  vestrura  nianda- 
fiim,  verbo  vel  litteris  patentibus  mihi  fa- 
ciendiim,  deseram  dictas  civitates  &  rcgi- 
men  earumdem,  nec  palam  vel  occulte  '-is 
adherebo  in  auxilio,  consilio  vel  favore. 
Immo  si  mandavcritis,  eis  giicrram  faciam, 
vel  usus  terre  niee  8c  omnem  communio- 


419.  —  CCLXXXIX 

Attestation  du  confesseur  de  Raï- 
mond  Vlly  comte  de  Toulouse,  an 
sujet  du  comte  de  Foix  '. 


U 


NIVERSIS,  &c.  frater  Willelmus  de 
Briva,  ordinis  Cisterciensis,  authori- 
fate  domini  pape  penitentiarius  domini 
Raimundi,  quondam  comitis  Tolose,  salu- 
tem    in   domino   Jesu   Christo.  Noveritis, 


An 
3i  mars. 


quod  ciim  nos  in  ultima  infirmitate  ejus- 
ncm  et  commercium  interdicam,  prout  vo-  dem  domini  comitis,  de  qua  obiit,  audire- 
bis  mandare  placuerit  nec  sine  vestra  vel      mus  confessionem  ipsius,  suo  bono  sensu 


ËJ-orig 

t. ni. 

tul..|8l. 


filiorum  vestrorum  comitum  predictorum 
licencia  cum  eis  pacem  habebo,  quamdiu 
vobis  vel  ipsis  placuerit,  &  hec  faciam  bona 
fide  meis  viribus  &  complebo  infra  nien- 
scm  Pasche  nunc  instantis.  Pro  quibus 
complendis  &:  fideliter  observandis,  tactis 


&  spontanea  voluntate,  mandavit  nobis 
idem  dominus  comes,  c|uod  nos  ex  parte 
ipsius  mandareraus  domino  Sicardo  Aie- 
manni,  ut  ipse  litteras,  quas  habebat  no- 
mine  suo  sub  sigillo  domini  comitis  Fuxi, 
in  presentia  nostra  combureret  vel  com- 


sacrosanctis  Evangeliis,  corporale  prestiti  buri  facerct.  Credebat  enim,  imo  sciebat 

juramentum,  &  do  in  regressum  vobis,  &  esse  contra  salutem  anime  sue,  si  intègre 

pcr  vos  dicfis  coinitibus  filiis  vestris,  om-  renianerent.  In  cujus  rei  testimonium,  si- 

nia  illa  que  ab  eis  teneo  in  feodum,  que  gillum  nostruin  duximus  presentibus  ap- 

ipso   facto,   si    contravenirem    &   monitus  ponendum.  Datum  Tolose,  11  kal.  aprili?, 


non  emendareii)  infra  niensem,  plcnane 
eis  incidant  in  commissum,  a  vobis  vel  eis 
aucioritate  propria  juste  &  libère  occii- 
panda.  Lapso  autem  predicto  termino,  in- 
fra quem  hec  debeo  facore,  tradam  vobis 
vel  cui  mandaveritis  obsidem  filium  meum 
tenendum  vestro  nomine,  quanidiu  vobis 
placuerit,  &  vos,  domina  regina,  debetis 
jue  recipere  in  vestra  gratia  &  scribere  & 
mittere,  recepto  filio  meo,  litteras  dominis 
filiis  vestris,  preces  &  consilium  continen- 
tes, quod  amorem  &  suam  gratiam  mihi 
reddant,  &  super  hoc  suas  patentes  litte- 


anno  Domini  M  C  C  L. 


420. 


ccxc 


Chartes  du  roi  saint  Louis,  en  faveur 
d'Olivier  de  Termes^. 

I.  T   UDOVICUS,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
\~i  dilecto    &   fideli    suo   Guillelmo    de 

Piano,  senescallo  Carcassone,  salutem  & 
ras  mihi  mittant,  si  tamen  fidem  vobis  &  dilectionem.  Scire  vos  volumus,  quod  nos 
eis  servavero  quam  promitto.  Hec  enim  terras,  que  fuerunt  dilecti  &  fidelis  nostri 
promitto  &  faciam,  intendens  quod  prop-  Oliveri  de  Terminis  &  hominum  suorum, 
ter  hec  dicti  filii  vestri  omnem  milii  ran-  sitas  in  Terminesio,  extra  fortericiam,  us- 
corem  &  offensam  dimittant  &  in  suam  que  ad  estimacioneni  CCL  librarum  Turcn. 
gratiam  me  recipiant,  &  jura  mea  in  civi-  annui  redditus,  quas  quidem  terras  dicto- 
tate  Arelatensi  &  extra  mihi  sub  eis  sint  rum  hominum  in  manu  nostra  tcncbamus. 
salva.  In  cujus  rei  testimonium,  présentes 

litteras  vobis  trado,  sigilli  mci  appensione  .  château  de  Foix,  caisse  20. 

niunitas,   Actum    anno  Domini   M°cc"XL"  '  Msi.  de  Colhen.  n.  227").  [Collât,  sur  JJ.  26, 

nono,  prima  die  martii.  f"  383  v".] 


An 

I2.5o 

juillet. 


An 

IZJO 


1277 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1278 


ÛJ.orig. 

t.  iiir 

C0l.4S>2. 


An 

I  25o 
juillet. 


pro  eo  qiiod  ipsi  ex  parte  dicti  Olivcri 
contra  nos  fuerant  in  giierra,  eidem  Oli- 
vero  &  homiiiibus  suis  obtentu  gratuiti 
84  devoti  servicii,  qiiod  uobis  impeudit  in 
partibus  cismarinis,  concessimus  restituen- 
das  Si  liberandas  eidom  &  hominibus  suis 
antedictis,  exceptis  tamen  terris  illis,  si 
quas  personis  aliis  dederamus.  Unde  vo- 
bis  mandanius,  quatinus  dictas  terras,  sicut 
prcdictum  est,  restituatis  &  liberetis  eis- 
dem  Oiivero  &  hominibus  suis,  ita  tamen. 


domiiiis,  Si  feudis  que  a  prefato  domino 
R.  comité  Tholosano  tenebam,  que  a  dicto 
domino  Alfonso  comité  &  a  domina  Johanna 
comitissa  me  tenere  recognosco,  ipsi  do- 
mino Alfonso  homagium  ligium  facio.  Sic 
me  Deus  adjuvet  &  hec  sancta  Dei  Evan- 
gelia,  que  propriis  manibus  tango.  Dictum 
autem  homagium  &  juramentum  recepit 
dictus  dominus  comes,  salvo  jure  suo  & 
dicte  domine  comitisse  &  cujuslibet  alte- 
rius.  Actum   est  hoc  apud  Belliquadrum, 


quod  si  aliqui  ipsorum  de  heresi  habeantur  secundo  die  exifus  meusis  octobris,  reg- 
suspecti  vel  aliquod  énorme  facfum  com-  nante  Lodovico  Francorum  rege,  &  eodem 
miserint,  nullam  eis  restitucionem  fieri  domino  Alfonso  Tholosano  comité  &  Rai- 
volumus  de  terris  predictis.  Actum  Acon,  mundo  episcopo,  anno  M"  ce"  i."  ab  Incar- 
anno  Domini  M°cc°  L"'»,  mense  julio.  natione  Domini.  Testes  présentes  fuerunî 
II.  Ludovicus ',  &c.  dilecto  &  fideli  suo  ad  hoc  vocati  &  rogati  dominus  R.  épis- 
Guillelmo  de  Piano,  senescallo  Carcassone,  copus  Tholosanus,  &  Willelmus  de  Bello- 
salutem.  Cum  nos  dilecto  &  fideli  nostro  monte  &  Rotbertus  de  Sancto  Clario  & 
Oiivero  de  Terminis  obtentu  grati  Se  de-  G.  de  Piano  senescallus  Carcassone,  & 
voti  servicii,  quod  nobis  impendit  in  par-  Odardus  de  Villari  senescallus  Belliquadri, 
tibus  cismarinis,  castrum  Aquilat,  quod  in  &  R.  Gaucelini  dominus  Lunelli,  &  Si- 
manu  nostra  tenebamus,  reddiderimus ,  cardus  Alamanni  &  Poncius  Astoaudi  & 
inandamus  vobis,  quatinus  dictum  cas-  magister  Petrus  de  Scurolio,  &  magister  R. 
trura  liberetis.  Actum  Acon,  aniio  Domini  de  Amiliavo,  &  Bcrnardus  Aimericus  pu- 
M°CC°L°,  mense  julio.  blicus  Tholose  notarius,  qui  mandate  ip- 

sius    domini    comitis    &    domini    coinitis 

~  Convenarum  cartam  istam  scripsit. 


An 

I25c> 


421, 


CCXCI 


An 

I  25o 

3o  octo- 
bre. 


Hommage  du  comte  de  Commlnges  à 
Aljbnse,  comte  de  Toulouse^, 

MANIFESTUM  sit  omnibus  presentibus  & 
futuris,  quod  ego  Bernardus  comes 
Convenarum  fidelis  ero  contra  omnes  ho- 
mines  de  mundo  domino  Alfonso,  comiti 
Tholose  &  Pictavie,  marchioni  Proviucie, 
&  domine  Johanue  comitisse,  fîlie  quon- 
dam  domini  R.,  feiicis  recordationis  comi- 
tis Tholosani,  &  eorum  vitam  &  membra, 
scnhoriam  &  omnia  jura,  pro  viribus,  bona 
fide  salvabo.  Et  pro  comitatu  Convenarum 
&  pro  tota  terra  mea  dyocesis  Tholosane 
&  etiam  alla,  que  (,sic)  ab  aliis  non  teneo 

■  Mii.de  Colbert,  n.  2269.  [Collât,  sur  JJ.  xwi, 
f  334.1 

'Trésor  des  cliartcsj  Toulouse,  sac  7,  n.  ji, 
[J.  3  ]4,  origlnnl.] 


422.  —  CCXCII 

Extraits  des  comptes  des  domaines 
d'AlJbnse,  comte  de  Toulouse  6*  de 
Poitiers  '. 

EXPENSA  facta  post  recessum  domini  comi- 
tis Pictavensis  de  Aquismoriuis,  in  com- 
patis omnium  Sanctorum  &  Candelose  anno 

M°CC°XL''  /I0/!0. 

Pro  exponsis  domini  thesaurarii,  do- 
mini Pétri  de  Esnancourt  &  magistri  Re- 
naudi,  redeundo  de  Aquismortuis  in  Fran- 
ciam  :  XLVII  1.,  Il  s.,  Il  d.  Paris 

Pro  expensis  domini  H.  de  Arsiciis , 
domini  Pctri  &  domini  Guillelmi   de  Vi- 

'  Trésor  des  chartes;  Tou!ou?e,  snc  9,  n.  43, 
[J.  3i3;  original. ] 


An 

1  249- 

125o 


An 

1249- 


1279 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1280 


Éd.oiig. 

I.  111. 
col. 483. 


cinis  apud  Tolosani,  per  Xil  (lies  :  Xlii  L, 
X  s.  Tur.  &c. 

Summa  expansé  in  via  Aquarumniortua- 
nim  &  Albigesii  :  ix'  xx  1.  Paris...  Vadia 
X  militum  in  eadeni  via,  de  IIII^^IX  die- 
biis  ;  III'  LXXiiii  1.,  X  s.  'Fur... 

Summa  expansé  in  via  Aquarummortua- 
riim  &  Albigesii,  ix'^  xx  libr.,  m  s.,  v  d. 
Par.  Valent  MVii''^x  liv.,  iiii  s.,  m  d.Tiir. 

Odardo  de  Villaribiis,  senescallo  Belli- 
quadri,  pro  testamento  Sancie  quoiulam 
niatris  domine  coniitisse  Pictavensis,  U'L  1. 
Tur.  &c. 

Compoium  inter  Candelosam  anno  Dominl 
M"  ce  XL"  IX"  £•  Ascens'ionem  anno  Do- 
mini  M"  ce  quinquagesimo. 

Aiirum,  argentum  &  denarii  niissi  ultra 
mare  per  Guillelmum  de  Monteleardi  in 
passagio  maii  :  XVII'"  IIII' lUl  1.,  V  s.,  V  d. 
Tur.  &c. 

Compoium  inter  Ascensionem  &  Omnes  Sanc- 
tos  anno  Domini  millesimo  ducentesimo 
quinquagesimo. 

Quidam  nuntius  missiis  ad  portum  pro 
sciendis  nimoribus  de  adventu  comitis  : 
L  sol.  &c. 

Ce  est  la  some  de  la  recette  mestre  Pierre  de 
Santoil,  de  la  Chandeleur  jusque  au  samedi 
devant  la  fête  sainte  Luce,  en  l'an  Nostre- 
Seignor  M°cc°L'". 

XXXV"' iiiMiiF"  XIII 1.,  XIII  s.,  Tur. 

Soma  des  dons  ;  II"' ix'^  1111'^"  1.,  Il  s., 
xd. 

Some  d'argent  baillié  à  Guiart  de  Moste- 
ruel  por  le  dapens  madame  la  comtesse  : 
XIII'  l.ix  1.  de  Toriiois. 

Some  des  aumônes  monseignor  le  conte  : 
li"'nii'  lib.,  xiiii  s.,  VIII  d. 

Some  de  l'escuerie  par  monseignor  Ro- 
bert de  Girelles  :  LXVIII  1.,  XVI  s.,  11  d. 

Some  por  le  servise  monseignor  Gui  de 
Lizignien  &  monseignor  Robert  de  Saint- 
Cler  :  viif  1. 


'  Trésor  des  ch.irtes;   Toulouse,    sac   9, 
(I.  3  18,  rôle  origin.Tl.] 


46. 


Some  por  gages  de  barons  &  do  cheva- 
liers :  xiii'L,  1.,  XV  s.,  VI  d. 

Some  de  gages  de  arbelastiers  à  cheval  : 
IIMIII'^^XIIII  1.,  V  s.,  II  d. 

Some  de  gages  de  sergenz  à  pié  :  III' 
Iiii'^'^  1.,  XXXVII  s.,  II  d. 

Some  por  gages  des  mariniers  &  loago 
de  nés  &  de  galies  :  vi"' ii<  ini>^^  ix  l.,xvi  s. 

Some  por  lices  &  por  fossez  fere  outre 
le  pas  à  la  Mansore  :  ii'^xvini  lib.,  x  s. 

Some  de  dapens  fez  à  Damiete  par  sire 
Flernaut  de  Fessac  :  ix'xxxii  1.,  xii  s.,ixd' 

Some  de  dapens  fez  por  la  chevauchie 
Barraudi  des  Bauz  :  vr  XLVI  1.,  xv  s.,  xi  d. 

Some  de  tôt  le  dapanz  :  xxxv'iirvii  1. 

Aurum'  &  argentum  comparatum,  missum  ultra 
mare  [domino  comiti  Pictaviensi  in  passa- 
gio maii  per  G.  de  M.onleart,  anno  Do- 
mino MCCL'.J 

Pro  II"' LXVIII  Anfursinis,  qui  faciuni 
XXXII  marchas  XVII  d.  &  iinum  tercium, 
quolibet  xvii  s.,  VI  d.  Pict.  Summa  vu' 
Lxxv  lib.,  X  s.  Pict. 

Pro  III'  obolis,  qui  faciunt  in  marcha 
XII  obol.,  minus  quolibet  iiii  s.  IX  d.  Pict. 
Summa  Lxxi  L,  V  s.  Pict. 

Item  pro  XX  march.  &  uno  tercio  Anfur- 
sinorum,  qualibet  marcha  Xix  I.  IIII  s. 
Par.  Summa  xix""  un  lib.  11  s.  Par.  &c. 

Summa  marcharum  auri  comparati  Lxxi 
march.  XVII  d.  11  tercia,  xi  lobol.  minus. 

Summa  custamenti  auri  comparati  MVI' 
llii^^iiii  lib.  XII  s.  VI  d.  Turon. 

Pro  un'  march.  stellingorum ,  marcha 
LUI  s.  Pict.  Summa  M  LX  libr.  Pict... 

Summa  marcharum  argenti  comparati  in 
plata  ad  pondus  :  xvii' Lxxii  march.  &c. 

Summa  totalis  custamenti  auri  &  argenti 
missi  ultra  mare  :  XI'"  un'  un  lib.  v  s.  v  d. 
Tur.,  &  insuper  una  marcha  auri  de  Mon- 
teferrando,  &  de  gratiis  XII  1.  x  s.  stel- 
ling.,  qui  faciunt  xvil  march.  &  V  oncias 
ad  pondus.  Item  II  d.  auri  de  gratiis. 
Item  vr"  libr.  Turon. 


'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  9,  n.  81. 
[J.  3i8;  original.] 

'  Ce  qui  est  entre  crochets  ne  se  trouve  pas  dans 
l'original  &  a  dû  être  ajouté  par  dom  Vaissetc. 

FA.  M.l 


An 


An 
1149- 
ii5o 

Éd.orig. 

t.  III, 
col.  484. 


1:81 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


128: 


Summa  totalis  argenti  missi  ultra  mare  : 
XVll^liinill  1.  V  s.  V  d.  Tur. ;  I  march, 
&  II  d.  auri,  &  xii  1.  X  s.  stelliiig.  De  hac 
auteni  siinima  sunt  de  gratiis  lin'"Vll'^ 
XXXI  1.,  XVI  s.  Turon.,  &  xii  1.  X  s.  stel- 
ling.,  &  II  d.  auri. 

[Summa  omnium  marcharum  argenti  tam 
in  stelling.  quam  in  plata  :  III'"  VI' XXXIX 
niarch.  &  v  onc] 

Compotus  Ascenslonïs'. 

Recepta  in  terminio  Ascenslonis  anno 
M°CC'>L''  primo. 

De  ballivia  Pict.  XI'  LUI  libr.  XI  s.  VI  d. 
cum.  terra  Talemondi.  —  De  Petro  de  Ale- 
maiinia  C  I.  De  domina  Campanie  X  1.  De 
domino  Henrico  Bechet  C  I.  De  archipres- 
bitero  de  Olerone  cl  lib.  De  ballivia  Al- 
vernie  M  lir  xxxilil  1.  XV  s.  X  d.  De 
Montebuxerio  1111""  xix  1.  xvil  s.  Vian- 
nenses.  De  terra  Goterie  LX  1.  De  gratiis, 
III'IIII"III1  libr.  VII  s.  De  feodo,  II"'V'  1. 
De  episcopo  Tholosano,  viii'LXX  1.  mu- 
tuo.  De  emenda  Condomii  M  libr.  pro 
amenda.  De  Petro  Pelicier,  11'  libr.  pro 
emenda.  De  Berangario  de  Gallaco,  H""  11' 
lib.  mutuo.  De  domino  P.  de  Vicinis,  M  I. 
mutuo.  De  domino  Johanne  de  Arcisio, 
llii'xx  1.  mutuo.  De  Guillelmo  Arnaut  de 
Tantalon,  il' Lxxv  1. 

Summa  recepte  :  XI""  VIII' llll»x  vil  1., 
XI  s.,  iiil  d. 

Compotus   omnium    Sanctorum,    Recepta    in 
terminio  omnium  Sanctorum  anno  V  primo. 

De  ballivia  Pict.  xiiii'ix  1.,  xvi  s., 
Ilii  d...  De  donc  Rupelle  M  I.  De  donc 
Pictav.  V  lib...  De  Roberto  Dalfin,  co- 
mité Claromontensi,  liii'  lx  1.  Viannen- 
ses,  &c. 

Summa  recepte  :  xiii"iii'  lxxi  l... 

Summa  expense  hospitii  in  terminio  As- 
censlonis predicto  :  xvr"iiii'vi  1.,  xiii  s., 
IX  d.  Turonens. 

Summa   expense    hospicii    in    compoto 

'Trésor  des  chartes;  sac  8,  n.  61,  f"  a  v". 
[I.  3i7,  registre  du  temps.  Nous  ne  donnons  que 
le»  extraits  déjà  publiés  par  D.  Vaissete,  en  coUa- 
tionnant  de  nouveau  sur  l'original.] 

VIM. 


omnium  Sanctorum  presenti  :  x"'  iiii' 
lvi  1.,  XI  s.,  un  d.  Tur... 

Summa  totalis  expense: XXlX^IX'LXlllll., 
XVIII  s. 

Restant  domino  comiti  XXXVII'"  IIII' 
XXI  1.,  II  s.,  VI  d. 

Compotus  Canddose  anno  V  primo. 


An 

I  25l 


An 

I  2JZ 


Recepta  in  termine  Candelose  anno  L° 
primo. 

De   ballivia   Pict.   cum    explectis  :  m  V 
XXXV  1.,  XVII  d.  Pict.  &c.  De  Judeis  Pic-    f>ivric:r 
tav.  pro  secunda  paga,  M  libr.  De  moneta 
Pict.  iiii'  LV  1.,  un  s.,  ix  d.,  &c. 

Summa  recepte  :  ix"'x  1.,  xii  s.,  m  d. 
interomnes  monetas,&  de  residuo  compoii 
precedentis  XXXVII"' IIII'XXI  I.,  Il  s.,  VI  d. 
Totalis  summa  XLVi'"  iiii'  xxxi  1.,  xiiii  s., 
IX  d.  Turon.,  Pict.,  Ryom.  &  Vian. 

Summa  expense  hospitii  in  terminio 
Candelose  predicto  :  X'"  VII' XVI  lib.,  X  s., 
VIII  d.  Turon. 

Restant  domino  comiti  XXXV^V  XV  libr., 
un  s.,  I  d.  inter  omnes  monetas,  &  débet 
dominus  cornes  v"  c  xix  libr.  Turon. 

Compotus  Ascensionls  anno  m°cc°  l°  secundo. 


Recepta  in  termine  Ascensionis  supra- 
dicto. 

De  ballivia  Tholose  iill^ix'Xl  1.,  xi  s., 
X  d.  Melg.  De  moneta  Tholose  xx  I. 
Turon.  De  promissis  pro  passagio  trans- 
marino,  III^XX"*!.  Arn.  per  senescallum 
Agenensem.  De  terra  Venesini,  III'LXV  1., 
VI  s.,  XI  d.  Alfursinorum.  De  décima  Vene- 
sini, XI'  XXV  1.,  III  s.  Turon,  &c. 

Compotus  de  termino  Ascensionis  anno  Do- 
mini  M'cc'L"  tercio. 

De  promissis  factis  domino  comiti  pro 
via  transmarina  in  partibus  Tholosanis  & 
alia  terra  iila. 

De  ballivia  Tholos.  per  dominum  Pe- 
trum  de  Vicinis  :  iii"'vni'iiii'"^  1.  v  s.  viii 
d.  Turon.  De  ballivia  Ruthen.  per  domi- 
num Johannem  de  Arcisio  :  XVIII' IIII^^  x 
lib.  Caturc,  valent  IX' LX  1.  Tur.  Item  de 
Amiliavo  per  eumdem  J.  :  vil'  1.  Tur,  De 
ballivia  Agennensi  per  dominum  Symonem 


^< 


An 

1203 

29  m.ii. 

Iid.orio 
t.  III,'' 

col.  4S5. 


An 
1233 


1283 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Claret  :  xii^  1.  Arnaud,  valent  M  1.  Tur. 
Item  xii<^L  1.  Caturc,  valent  XP^XIII  mar- 
chas, V  oncias,  IX  d.  stellingorum,  M  lib. 
Caturc.  cambitis  pro  qualibet  marcha 
cviii  s.  &  u*^  1.  Caturc,  cambitis  pro  qua- 
libet marcha  cm  s. 

Summa  de  promissis  xi"  V^  LVII  1.,  V  s., 

VIII  d.  Turon.,  &  xi'^'^xiii  march.,  v  onc, 

IX  d.  stellingorum,  valent  Vi*^  XXX  1.  Tur. 
Totalis  summa  de  promissis  :  VII^IX^^VII  I., 
XV  s.,  viii  d.  Tur.,  &c. 

Totalis  summa  recepte:XXllil°'V'^llli'"'l., 
XXV  s.  xj  d.  Tur. 

Summa  expense  hospitii  intcr  Cande- 
losam  aiHio  L"  secundo  &  Ascensionem 
anno  L"  tercio  :  Xi"'cxix  1.  XII  s.  Tur.  In 
debitis  solulis  pro  comitissa  Engolismc  : 
1111'=  1.  Tur.  Pro  domino  Gaufrido  de  Lea- 
gnano  :  iii^i,  1.  Tur.  Pro  passagio  mili- 
tum  &  servientiUTi  missorura  ultra  mare  ; 
Xiii^viii^xii  1.  Tur. 

Summa  expense  :  XXV"  VF  iiii"^  lib., 
xxxii  s.  Tur. 

Restant  domino  comiti  XXXIIII"'  IIM'XLII 
1.,  VIII  s.,  VIII  d.  inter  omnes  monetas. 

[F.  35.]  Facto  compoto  in  termine  Ascen- 
sionis,  anno  Domini  M'CC  L°  secundo,  de- 
bebantur  domino  comiti  inferius  annotata: 

Templum  iii'°VTii>:^ XVIII  1.  Tur.  xvi  s. 
II  d.  Hospitale  X'"ini'=  1.  Dominus  H.  de 
Plassiaco  conestabulus  Alvernie  iiii'"  c  ix  1. 
Tur.,  &c.  Dominus  G.  le  Tyais,  senesc. 
Picfav.,  vil'"  11'=  XIX  1.  Dominus  Guichardus 
de  Béllojoco  c  libr.  Tur.  Symon  Claret 
senescal.  Agen.  IlII""  VUl"  XXX  lib.,  m  s.  VI  d 
Arnaud,  &c.  Johaanes  de  Arsicio  senesc. 
Ruthen.  VII';  LVI  1.,  III  s.,  il  d.  Melgor. 
Petrus  de  Vicinis  senesc.  Tholos.  V<=xx  1. 
Melgor.  D.  R.  Gaucelini  vin"!.  Tur.,  &c 

Compotus  de  termlno  omnium  Sanctorum 
anno  M^CCL"  tertio  &  recepta  in  eodem 
termino. 

De  ballivia  Pictavie,  &c.  De  senescalcia 
Tholose  ab  octavis  Candelose  anno  L"  se- 
cundo usque  ad  octavas  omnium  Sancto- 
rum anno  L°  tercio  :  III°'VII''='  1.,*  LXVII  s., 
un  d.  Tur.,  &c. 

Summa  recepte  :  XVI"'VIFLXXVII  1.,  V  s., 
VII  d.  Tur. 

Summa     expense    hospicii    in    termino 


omnium    Sanctorum     anno 
xv"'ix"=xiiii  I.,  xiiii  d.  Turon 


I184 
L°     tercio   : 


An 
1253 


Compotus  de  termino  Ascensionis  Domini 
anno  L°  quarto  &  recepta  in  eodem  ter- 
mino. 

De  rascheto  terre  Campanie  pro  ultimo 
tercio,  LX  libr,,  &c.  De  rege  Anglie  pro 
expensis  factis  in  proscqutione  injuria- 
rum  factarum  per  homines  ejus  ville  Tho- 
lose :  II""  11"=  1.  De  ballivia  Albiensi  V^  IX  1., 
un  s.,  I  d. 

Summa  recepte  :  xxvr"cviii  1.,  xiiii  d. 
Tur. 

Expensa  hospicii  XV'  1.,  xi  s.,  vu  d. 
Tur.,  &c.  Domino  Raimundo  Gaucelini 
pro  debito  quod  comes  eidem  :  XIX";  1., 
cxvii  s.,  X  d.  Tur. 

Summa  expense:  xvil'"  vi'' M  1.,  ix  s., 
V  d.  Tur. 

Compotus  de  termino  Ascensionis  Domini, 
M°  V  quinto  6-  recepta  in  eodem  termino. 

De  ballivia  Tholose  de  toto  anno  : 
iiii""  Vii'=  Li  1.,  Vin  s.,  un  d.  Tur.  De  balli- 
via Caturcen.  de  toto  anno,  ilil"'  iii'=  lix  1., 
iiiis.,xd.  Caturc,  valent  n"'iiii'=iin':''xi  1. 
Tur.  ad  scambium  de  xxi.  De  ballivia 
Agen.  cum  pedagio  Mirmande  de  toto 
anno  :  iir»vi'=xxxii  1.,  xii  s.  Tur.  De  mo- 
neta  Tholos.  de  toto  anno,  scilicet  de  anno 
L"  tercio  :  xii'^^'x  1.  Tur.  De  ballivia  Ru- 
thennensi  de  toto  anno  :  II'"  c  1.,  LXXViis., 

VII  d.  Turon.  De  ballivia  Albiensi  do  toto 
anno  ;  V^  ini'^'^xix  1.  Xi  s.  Tur.  De  ballivia 
Venesini  de  toto  anno  :  IIIP  XXXVI  1., 
III  s.,  IX  d.  Tur.  De  moneta  Venesini  de 
toto  anno  •  iiir  LXi  1.,  xiii  s.,  ni  d.  Tur. 
De  vicesima  Venesini  per  fratrem  Guillel- 
nnim  de  Bosqueto  de  toto  anno  :  XlIIli^xiin 
1.  Tur.  De  vicaria  Tholose  per  vicarium  ; 
cxix  1.,  III  s.,  Il  d.  pro  LIX  1.,  XI  s.,  vnd. 
Morlan.  De  heresibus  de  Tholosano  per 
vicarium  de  toto  anno  :  V^  XLI  1.,  ix  s., 

VIII  d.  Tur. 

Summa  recepte  :  xxn""  Iiii'' 1IIF>^  1.,  xnii 
s.,  IX  d.  Tur. 

Expensa  hospicii  a  Candelosa  usque  ad 
Ascensionem,  X'"  VII'=  LXI  1.  Tur.,  xix  s., 
III  d. 


An 
21  mai. 


An 
I  zfj5 
6  mai. 

[■d.orig. 
t.- 111, 


lîs; 


An 
1267  _        ■ 

j  Compotus  termîno  Candelose  anno  Vomini 
timer.  M"  ce  L"  sexto. 

De  Lombardis  Pictav.  pro  toto ,  xx 
lib.,  &c. 

Siinima  totalis  recepte  :  xviii"' VIII'^XIIII 
1.,  II  s.,  II  d.  Turon. 

Expensa  hospitii  domiui  comitis  in  ter- 
mino  Candelose  anno  L°  sexto  ;  VI'"  1.,  XI.  s. 
Tur. 

Expensa  hospitii  domine  comitisse  in 
termino  predicto  :  XIX'^X  1.,  xvi  s.,  m  d. 
Tur.,  &c. 

Summa  totalis  expense  :  viii""  viii'^xvi  I., 
XL  s.,  m  d.  Tur. 

Compotum  supradicium  audivit  dominus 
cornes  apud  Longumpontem ,  sabbato  ante 
Ramos  palmarum, 

[F.  58.]  Terra  Tholosana  affirmata  anno  L" 
septimo ,  domino  Gaufrido  de  Cheneveriis 
extstente  senescallo. 

Ballivia  Tliolose  cum  pertinentiis  , 
Xiii"'  iiii"^.  sol.  Tholos.  Bal.  Montis- 
giiischardi  &  Lapinge  &  Sancte  Gavelle, 
X^V^  s.  Tholos.  Bal.  Verduni  &  Castri- 
sarracoui,  xiir°  s.  Tholos.  Bal,  de  Villa- 
miiri  &  de  Biiseto,  xi'-'V'^  sol.  Tholos.  Bal. 
de  Vauro  &  Podio-Laurcncii ,  x™  V^  s. 
Tholos.  Bal.  de  S.  Felicio  &  Bonnaco, 
ym  Yijc  s.  Tholos.  Bal.  de  Lauraco  &  de 
Fanojovis,  iiir' v^  s.  Tholos.  Bal.  de  Avi- 
nione  &  Sancto  Romano  ,  V™  VII'^  s.  Thol. 
Bal.  de  Rivis  &  de  Monteesquivo  &  de 
bastidis  de  Wasconia,  Vil"'  sol.  Tholos. 

Summa  :  iiii"'iM,xv  1.  Tholos.  Crescit 
isfo  aiino  de  V^  LV  1.  Tholos. 

[F.  60].  Ballivle  Ruthenenses  affirmate  anno 
Domini  i\l°  CC  L°  septimo,  domino  Petro 
de  Landrevilla  exisiente  senescallo. 

Ballivia  de  Amiliano ,  XVII'^L  1.  Tur. 
Bal.  Ruthen.,  xi'=  L  1.  Tur.  Bal.  de  Pc- 
trucia,  IX"^  LX  1.  Tur.  Bal.  de  Villanova, 
vir  1.  Tur.  Bal.  de  Najaco,  vir  lxxv  1. 
Tur. 

Summa  :  V"'C  LXVl.,solutis  incheramen- 
tis.  Crescit  vir  vii  l.  Tur. 

Feoda  &  elemosine  per  annum.  Summa, 
liciiji«  lib.  Tur. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Ï286 


An 


Liberaciones ,  salaria  judicum  ,  gagia 
senescalli,  summa  ;  vii' XI  1. 

[F.  62.]  Ballivie  Alhienses ,  affirmate  anno 
Domini  W  cc°  L»  septimo  per  dominum 
Petrum  de  Landrevilla 

Ballivia  de  Cordua,  de  Gallaco,  de  Cau- 
saco  &  de  Castronovo  cum  pertinenciis, 
IX"^^  1.  Tur.  Bal.  de  Rabastens  &  de  Insula, 
iiil'^  1.  Tur.  Bal.  de  Penna,  c  1.  Caturcen- 
siuin... 

Summa  xiiF  iili'"'  1.,  xxxiii  s.,  Iiil  d. 
Tur.  Crescit  111=  xxi  1.,  xiii  s.  Tur. 

Liberaciones,  salaria  judicum,  per  an- 
num iirxxill  1.,  V  s.  Tur. 

Ballivie  Agennenses,  affirmate  anno  Domini  KJ.orig. 
M''cc°i.''  septimo,  domino  G.  de  Balneolis  côi.4S7. 
senescallo. 

Salinum  de  Agenno,  V^  1.  Tur.  Ballivia 
de  Agenno,  C  1.  Tur.  Ballivia  de  Grandi- 
castro,  111'=  1.  Tur.  Bal.  de  Cassenolio,  do 
Podio  &  de  SaHCta  LiberatajXl""  1.,  c  s. 
Tur.  Bal.  de  Tornon,  ix""  x  1.  Tur.  Bal. 
de  Penna,  ix^cc  s.  Tur.  Bal.  de  Ultra 
Garonam  tradita  est  in  comenda  Johanni 
Seignier.  Bal.  de  Portu  Sancte  Marie, 
1111"'' XV  1.  Tur.  Bal.  de  Monte-Flanquino 
&  de  Monteclaro  tradita  est  in  commenda 
Bernardj  Archerii.  Bal.  de  Mirmanda 
tradita  est  in  comenda  Johanni  de  Malo- 
nido. 

Summa  sine  commeiidis,  xviiF  i.xx  1. 
Tur. 

Caturcin'.um,  domino  G.  de  Balneolis 
senescallo. 

Ballivia  de  Moissiaco,  XV"  sol.  Cafur. 
Bal.  de  Lauserta,  XIIU'"  s.  Catur.  Bal.  de 
Castronovo,  viip"  1.  Catur.  Bal.  de  Caslu- 
cio  &  de  Podioruppis,  xvii'»vii'=  s.  Catur. 
Bal.deAltomonte&de  Mirabollo,  xiiir"ii'= 
s.  Catur.  Bal.  de  Salvaterra  &  de  Moiite- 
denart,  VII">II'^  s.  Catur.  Bal.  de  Monte- 
cuco,  VIII''  1.,  c  s.  Catur.  Bal.  de  Monte- 
albano,  V^^IIII^^X  1.  Tur.  Bal.  de  Ultra 
Oust,  ex  1.  Tur. 

Totalis  summa  Caturcensium,  III"  liii^xl, 
Tur    Crescit  V^  xxx  1.  Tur. 


An 


1287 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1288 


BaUivie  Venes'tn'i ,  affirmate  a  festo  sancti 
JA-ichaelis  anno  L°  septlmo,  usque  ad  idem 
festum  anno  L"  octavo. 

Ballivia  Boniliorum,  iiii>"'  L  Tur.  Bal. 
Opede  LXX  1.  Tur.  Bal.  Cavellonis,  LX  1. 
Bal.  Insiile ,  xiF''  1.  Bal.  Paternarum, 
xiii^''  lib.  Bal.  Pontis-Sorgie,  c  1.  Bal. 
Malauseiie,  xil^"  1.  Bal.  Vaisionis  &  Segii- 
reti,  IIII""  1.  Bal.  Mornacii  &  Paludis  non 
est  affirmata,  set  solet  vend!  xr-  1.,  parura 
plus  vel  panim  minus. 

Summa  IP'IFXXX  1.  Tivr. 

Sumnia  totalis  feodorum,  elemosinaruni, 
liberaciomim  ,  salariorum  &  gagiorum  : 
V^iii'LXXv  1.,  X  s.  Tur.  per  aniium. 

Summa  valloris  balliviarum  Tholose, 
Agenni,  Caturci,  Ruthen.,  Albig.  &  Vene- 
sini  :  xxir"V^Lîfx  1.,  m  s.,  viii  d.,  sine 
vicaria  Tholose  &  Avinjonis,  balliviis  non 
affirmafis  &  pedagio  Mermande. 

Terra  comitatus  &  dyoc.  Pictav.,  affirmata 
anno  y\°CC"V  s eptimo  &  ad  Candelosam  anno 
L°  seMo  per  Theobaldum  de  Noviaco. 

Summa  MViii'^^  1.  c  s. 

Conquesta  super  comitem  Marcbie, 
summa  Viiii^^XX  1. 

Terre  forefacte,  summa  vii'=  LXXIX  1. 

Summa  per  totum,  m"' iiii'^iiii  1. 

Terra  Xanctonensis ,  summa  VI™  IX'= 
XLVIII  1. 

Terra  Alvernie  affirmata  per  dominum 
Gaufridum  Thomas  anno  L"  septimo, 
summa  vi"' vi""  1.  c  s.  Tur. 

Summa   balliviarum    Pict.,   Xancton.    & 

Alvernie    sine moneta    &    balliviis 

non  affirmatis,  XVII"' VI<^ LVI  1.,  XVIII  s., 
VIII  d. 

Compotus  &  recepta  in  termina  omnium  Sanc- 
torum  anno  L°  septimo,  &c. 

Expense  hospicii  comitis,  x"'ix'xxxv  1. 
V  s.  Tur.  Expense  hospicii  comitisse, 
Ii">vii'xxxvi  1.,  XVI  S.,  VI  d.  &  pro  joellis 
comitisse,  VI"  1. 1. 

Expense  hospicii  domini  comitis  in 
termino  omnium  Sanctorum  presenti  : 
Xir'lill'^LXlii  1.,  XII  s.,  III  d.  Tur. 

Expense  hospicii  domine  comitisse  : 
IIII^LXVII  1.,  II  s.,  VI  d.  Tur. 

Hic  audivit  dominas  cames  compotum  suum 


apud  hospitale  juxta  Corbolium,  die  veneris 
in  vigilia  beati  Andrée  apostoU. 

Summa  recepte  in  termino  Candelose 
anno  ivi  ce  Lix,  xv'vi'^xxi  1.^  ixs.,vd. 
Tur.  Item  de  arreragio,  XL"'V'^XXXIX  1., 
XI  s.,  un  d.'Tur. 

Expense  hospicii  domini  comitis  in  pre- 
senti terminio,  vii'"  V  XIIII  1.,  XII  s.,  IX  d, 
Tur. 

Expense  hospicii  domine  comitisse  , 
ii^iiii'Lix  1.,  XVIII  d.  Tur. 

Restant  domino  coniiti  XLV"  III'^XLII  1., 
VI  s.,  V  d. 

Hic  audivit  dominas  conpotum  suum  apud 
Longumpontem,  die  martis  post  festum  sancti 
Albini, 

Recepta  in  termino   Ascensionis,   anno  Do- 
mini M"  ce  sexagesimo. 

Summa  xviii""  Viil"^  iiil""  XII  1.,  xiiii  s., 
V  d.  Tur.  Item  de  arreragio,  XLV"'  IIF  xlii 
1.,  VI  s.,  V  d.  Tur.  Expense  hospicii  domini 
comitis,  IX"MII'=  I.XXVIII  lib.,  IX  s.,  ix  d, 
Tur.  Expense  hospicii  domine  comitisse, 
II"  vii'^xxxix  1.,  XIII  d.  Tur.,  cum  joellis. 
Restant  domino  comiti  Li°'iii"iiii^'<  1., 
xxxix  s,.  VI  d.,  computato  uno  Tholosano 
pro  II  d.  Turon. 

Hic  audivit  dominas  comes  compotum  saam 
apud  Longumpontem,  die  jovis  post  festum 
beati  Martini  estivalis. 

Recepta  in  termino  omnium  Sanctorum 
anno  LX". 

De  promissionibus  factis  quondam  co- 
miti Tholose  pro  subsidio  Terre  Sancte, 
iiii'"'  ].,  XLi  s.,  VII  d.  Thol. 

De  moneta  Albiensi,  ab  anno  LV  usque 
ad  festum  sancti  Michaelis  anno  Lix, 
XXXIX  1.  Tur.,  &c. 

Summa  recepte  :  xvii'"iii'=Lii  1.,  xix  s., 
xd.Tur. 

Totalis  summa  cum  arreragio  :  LXVIII"» 
VII'  xxxiiii  1.,  XIX  s.,  iiii  d.  Tur. 

Expense  hospicii  domini  comitis  &  do- 
mine comitisse  cum  domibus  Parisiensibus 
xV'ix'^iiii'"'  XII  1.,  XIII  d.  Tur.,  &C. 

Summa  totalis  expensaruni,  XVII'"IX'^LIX 
1.,  VII  s.,  V  d.  Turon.  Restant  domino  co- 
miti, L"  vii'=  Lxxv  1.,  XI  s.,  XI  d,  Tur, 


An 


Éd.orie. 

t.  Illf 

col.  488. 


An 


-89 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


I  290 


Hic  audîvit  dominus  cornes  compotum  suum      placito  &  in  giierra,  &   ipsa   feoda  vobis 
apud  Longumpontem,  die  lune  post  octavas      &  vestris   successoribus   reddere  iratus  & 


Epiphanie  Domini,  anno  lx° 


423.  —  CCXCIII 


pacatiis  sine  difficultate  qualibet  &  con- 
tradictione.  Quam  recognitionem  vobis 
facio  in  presenti,  jurans  vobis  quod  vobis 
fidelis  ero,  &  vitam  vestram  &  membra  & 
eorum,  qui  pro  vobis  in  hac  terra  erunt, 


An 

12  01 


t.lllî' 

C0I.4S9. 


seu  boriam  etiam  vestram  &  jura  salvabo 

■u  j,  y  j   rt^i.  '     „»^      atque    defendam    pro    viribus    bona    fide. 

Hommage    a  Arnaud  Utnon,  vicomte     „  ',  '        •    .      o     •         i- 

°  ,  '  &   damnum    vestrum   vitabo   &    impediam 

de  Lomagne,   à   Aljonse   comte   de      quantum  potero,  &  si  id  sciero  vel  pre- 


Toulouse  ',  Ô'C. 

NOVERINT  universi  présentes  parifer  & 
futuri,  quod  cum  inter  illustrem  virum 
dominum  Rainuinduni  clare  mcniorie,  olim 
comitem  Tholosanum  ,  &  me  Arnalduni 
Othonis  vicecomitem  Leomannie ,  olim 
discordia  magna  fuerit,  &  in  eo  usque  pro- 


sonsero,  vobis  vel  locum  vestrum  tenenti 
quam  citius  potero  revelabo ,  &  tam  de 
persona  mea  quam  de  f'eodis  predictis  vobis 
valebo  contra  omnes  homines  in  placito  8c 
in  guerra.  Dicta  etiam  feoda  iratus  &  pa- 
catus  vobis  reddam,  quandocumque  fuero 
requisitiis,  que  tamen  mihi  restituere 
debebitis  necessitate  finita,  pro  qua  eadem 
cessum,  quod  ad  ejusdem  domini  comitis  feuda  duxeritis  requirenda.  Et  pro  hiis 
querimoniam  curia  Agennensis,  post  mul-  omnibus,  dato  osculo,  homagium  ligium 
tas  citationes  &  requisitiones,  pronuntia-  vobis  facio,  tali  condicione  adjecta,  quod  si 
verit  per  sententiam  castellum  Altivillaris      quod  absit,  fregero  vobis  fidem,  feuda  pre- 


&  totam  aliam  terram,  quam  ab  ipso  do- 
mino comité  tenebam  in  feudum  in  dyo- 
cesi  Agennensi,  in  commissum  &  incursum 
ipsius  comitis  devenisse,  tandem  ego  vice- 
cornes  supradictus,  licet  a  dicta  senfentia 
appellassem,  ad  vestram,  illustris  domine 
mi  Alfonse,  cornes  Pictavie  &  Tholose  & 
marchio  Provincie,  accedens  presenciam,  & 


dicta  ipso  facto  vobis  &  vestris  successori- 
bus incident  in  commissum  &  ea  vobis  sine 
omni  judicio  extunc  libère  occupare  lice- 
bit,  nisi  ego  dictus  vicecomes  premonitus 
excessum  meum  vobis  emendaverim  infra 
mensem.  Faciam  etiam,  quod  omnes  homi- 
nes Altivillaris  a  quatuordecim  annis  supra 
jurabunt  vobis  vel  alii,  cui  hoc  injunxeritis 


me  vestre  subiciens  &  exponens  omnimode      quod  si  forte,  quod  Deus  advertat,  frange- 


voluntati  ,  confiteor  &  coram  subscriptis 
testibus  recognosco  vos  mihi  de  vestra 
misericordia  dictum  castrum  &  terram  pre- 
dictam,  remisse  incursus  adjudicati  peri- 
culo,  reddidisse,  ideoque  tante  gratie  non 
ingratus,  confiteor  &  in  veritafe  recog- 
nosco per  me  &  heredes  meos  me  tenere 
a  vobis  in  feudum  castrum  Altivillaris  cum 
suis  pertinentes,  videlicet  caput  castri  seu 


rem  vobis  fidem,  me  dimisso,  vobis  extunc 
ex  toto  sicut  vero  domino  adherebunt,  in 
quo  casu  eos  ab  omni  juramenfo  &  debito 
fidelitatis  quo  mihi  tenentur  absolve.  Hec 
autem  omnia  per  me  &  successorcs  meos 
vobis  &  successoribus  vestris  domiiiis 
Agennesii  firma  &  inviolata  tenere  sub 
prestilo  juramento  promitto,  noii  mctu 
seu  timoré  inductus,  nec  dolo  vel  fraude 


fortaliciam   &  totum  barrium   seu  villam,  qualibet  circonventus.  Nos  vero  Alfonsus 

cum    toto   districtu  &   mandamento  castri  predictus,  filius  régis  Francie,  cornes  Pic- 

ejusdem,  &  etiam  totam  terram  quam  habeo  tavie  &  Tholose  &  marchio  Provincie,  ho- 

in  dyocesi  Agennensi.  Pro  quibus  vobis  &  magium  vestrum  recipimus  sub  forma  pre- 

successoribus  vestris  dominis  Agenesii  fide-  dicta,   dictum   castrum    &    dicfam    terram 

lilatem  jurare  teneor  &  homagium  ligium  vobis  reddentessub  convenlionibus  supra- 

facere  &  valere  contra  omnes  homines  in  dictis.  Actum  apud  Ageiinuni,  iv  die  iiitroi- 

tus   junii,  anno  al)   Incarnacionc  Domini 

'Cartulaire  d'Alfonse  ,  comte   de  Toulouse,   &  M'-CC"!.!",  teStibus  &  presentibus  nobilibilS 

registre   34   du   Trésor   des    chartes.    [JJ.    24  d ,  viris  domino   Guidone  de  Marchia,  Ama- 

f"  73  a.]  neo  de  Lebreto,  domino  Guidone  de  Ca- 


An 


1  2 


91 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


292 


An 
12O1 
8  juin. 


prosia,  tlomino  Roberto  de  Sancto  Claro, 
Raimundo  Gaucelini  de  Lunello,  Hugone 
de  Roviiiha,  B.  Arn.  deTaiitalone,  Arnaldo 
de  Marmaiida,  Willelmo  Ferrioli,  Wil- 
lelmo  de  Bonisvilla,  Bernardo  de  Rovinha, 
Arnaido  de  Moutepezat,  Nopario  de  Cavo- 
monte,  Bernardo  de  Bonisvilla  domino 
Sancte  Basilice  ,  Gerrardo  d'Armanhac , 
Willelmo  Raimiindi  de  Pinibus  domino 
Talhebiirgi,  Sicardo  Alamauni,  &  venera- 
bilibus  viris  Poncio  Astoaldi,  magistro  Wil- 
lelmo de  Punctis,  domino  Philippe  the- 
saurario  Sancti  Hyllarii  Pictaviensis  &  me 
magistro  Helia,  communi  notario  Agenni, 
qui  vocatus  &  rogatus  predicta  cm  nia 
scripsi  &  in  publicam  formam  redegi  8£sig- 
num  meiim  apposui,  &  inde  duo  publica 
instrumenta  unius  &  ejusdem  tenoris  divisa 
peralphabetum  confeci,  quorum  unum  tra- 
didi  predicto  domino  meo  Alfonso,  comiti 
Pictavie  &  Tholose  &  marchioni  Provin- 
cie,  sigillo  predicti  vicecomitis  sigillatum, 
aliud  vero  tradidi  eidem  vicecomiti,  sigillo 
predicti  domini  mei  comitis  sigillatum. 

Notum  sit  omnibus  presentem,  paginam 
inspecturis  actum  esse  inter  dominum 
meum  Alfonsum,  fiiium  régis  Francie, 
illustrem  comitem  Pictavie  &  Tholose,  & 
me  Arn.  Othonis  vicecomitem  Leomannie, 
quod  ex  illa  gcnerali  absolutione,  qua  per 
suas  patentes  litteras  securitates  absolvit 
a  me  datas  olim  domino  R.,  clare  memo- 
rie  comiti  Tholosano,  prejudicium  nul- 
him  fiât  eidem  domino  meo  Alfonso  comiti 
supradicto  in  V"  solidorum  Morlanorum, 
quos  a  me  petit  de  debito,  quod  quondam 
debui  domino  R.  comiti  supradicto.  In 
hujus  autem  rei  testimonium,  presentem 
paginam  eidem  domino  &  comiti  tradidi, 
sigilli  mei  communimine  roboratam.  Da- 
tum  Penne  Agenni,  anno  Domini  M'CC'LI", 
die  jovis  post  festum  Pcntecostes. 

Litteta  Arnaldi  vicecomitis  Leomanie  super 
Castro  Ahivillaris  sibi  restituto'. 

Noverint  universi,  quod  nos  Alfonsus, 
filius  régis  Francie,  cornes  Pictavie  &  Tho- 


lose, marchio  Provincie,  Arnaldum  Otonis 
vicecomitem  Leomanie  ad  nostram  volun- 
tatcim  venientem  bénigne  recepimus  &  re- 
missis  eidem  offensis,  quas  in  bone  memo- 
rie  R.  comitem  Tholose  commiserat,  & 
fidejussoribus  &  omnibus  aliis  caucioni- 
bus,  quas  eidem  comiti  dederat,  absolutis, 
castrum  Altivillaris  &  feuda  alia,  que  a 
dicto  comité  Tholose  tenebat  &  ipsi  co- 
miti per  curiam  Agenni  adjudicata  fuerant 
in  commissum,  vicecomiti  predicto  reddi- 
dimus,  salvis  conventionibus,  quas  nobis 
fecerit  in  instrumente  scripto  per  manum 
magistri  Helie,  publici  notarii  Agennensis. 
In  cujus  rei  testimonium,  présentes  litte- 
ras sigilli  nostri  munimine  duximus  ro- 
borandas.  Actum  Agenni,  anno  Domini 
«"CCL"  primo,  in  crastinum  Pentecostes. 


424. 

Consultation  de  Jurisconsultes  sur 
la  validité  du  testament  de  Rai- 
mond  VU  '. 

NOTUM  sit  omnibus  presentem  paginam 
inspecturis,  quod  illustris  dominus  Al- 
fonsus filius  régis  Francie,  comes  Pictaven- 
sis  &  Tholose,  marchio  Provincie,  Tholo- 
sam  venions,  convocatis  ibidem  sapientibus 
infrascriptis,  jurisperitia  preditis  utrius- 
que,  exhiberi  fecit  eisdem  duas  cartulas,  in 
quarum  altéra  testamentum  clare  memorie 
domini  R.,  quondam  comitis  Tholosani,& 
in  alia  codicilli  ejusdem  coutineria  pluri- 
bus  dicebatur,  aliis  suadentibus  per  cartas 
easJem  non  de  testamento  nec  de  qualibet 
ultima  voluntate  domini  comitis  memorati 
fidem  fieri,  licet  in  eis  plura  &  plurium 
sigilla  pondèrent.  Ideoque  placuit  domino 
A.,  comiti  Pictavie  &  Tholose,  consilium 
super  hiis  predictorum  requirere  sapien- 
tuni.  Dicti  igitur  jurisperiti,  collatione 
habita  &  dictis  cartulis  servatim  inspectis, 
licet  eas  non  abolitas  nec  cancellatas  nec 


An 

I  201 


An    . 

I25l 

2S  mai. 


*  Archives   nationales,   JJ.   24B,   f"  53  b.   Nous  'Original    scellé    encore    aniourd'hui    de    dix 

ajoutons  cette  pièce  qui  complète  les  deux  actes,       sceaux,  J.   3ii,   n.   69.  —  Teulet  &  de  Laborde, 
que  dont  Vaissete  yient  de  donner.   [A.  M.]  Lunettes  du  Trcior  da  Chartes,  t.  3,  pp.   i3o,  i3i. 


I  2(j.) 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Î94 


qiiacumquo  sui  parte  viciatas  inveiierint, 
quia  tameu  eis  non  constitit  iiec  per  eas 
constare  potuit,  quod  iiistrumentum  seu 
cartiila,  que  testanientum  dicitiir,  coram 
tsstatore  perlecta  fuerit  a  scriptore  nec 
coram «testibus  recitata  nec  facta  in  forma 
publica,  concorditer  responderunt,  quod, 
nisi  aliud  per  testes  idoneos  probaretur, 
ex  se  vires  testament!  nuncupativi  habere 
non  poterat,  set  nec  testamenti  in  scrip- 
tis,  cuin  nec  a  testatore  testibus  probetur 
oblata  nec  coram  comité  sigillata,  nec  ibi- 
dem testium  subscriptiones  appareant,  con- 
tinentes quis  &  cujus  signaverit  testium  ; 
insuper  etiam  cum  aperta  fuisse  dicatur, 
herede  absente  &  mortem  testatoris  peni- 
fiis  ignorante,  nec  ad  ejusdem  aperturam 
îeu  insinuationem  vocato,  nec  etiam  testes, 
sigillis  recognitis,  jurati  deposuerint  tem- 
pore  aperture  in  forma  jure  civili  tradîta  & 
prelixa;  presertim  cum  nec  apud  tribunal 
regium  insinuatio  facta  fuerit,  apud  quod 
de  jure  fuerat  facienda.  Ideoque  visum  est 
sapientibus.supraJictis,  quod  ad  proban- 
dum  testamentum  ejusdem  cor.iitis  scrip- 
tura  non  sufficiat  supradicta,  nec  ad  ob- 
servationem  ipsius  vel  eorum,  que  conti- 


Escalcens  &  Guillolmus  filins  ejus,  niagis- 
ter  Guillelmus  de  Vauro,  Beniardiis  do 
Vermeil,  magister  Bonetus,  canonicus 
Agcnnensis,  Raymondus  Capellarius,  Ray - 
mondus  Johaniiis,  Guillelmus  de  Rayiia, 
Pontius  Astoaldi  Si  Guido  Fulcodii,  juris- 
periti,  qui  presentem  paginam  sigillorum 
suorum  munimine  roboraverunt.  Datum 
Tholose,  anno  Dominî  millesimo  ducente- 
simo  quinquagesimo  primo,  doniinica  post 
Ascensionem. 


425. 


CCXCIV 


I. 


I 


N  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi. 
annoab  Incarnatione ejusdem  hVCCL" 


tur,  nisi  alias  probationes  inveniaiit  vel  eos 
propria  urgcat  conscicntia,  que,  si  eis  dic- 
taverit  voluntateni  ejusdem  comitis  talem 
fuisse  jure  poli,  licet  non  .jure  fori,  eos 
obligat  ad  eamdem  in  omnibus  adimplen- 
dam.  Porro  de  codicillifs]  visum  est  eis, 
quod,  cum  ibidem  multi  sint  testes,  coram 
quibus  palam  ordinati  dicuntur,  audicndi 
sunt  sigillatim,  &  si  concordaverlnt  quin- 
que  ex  eis  cum  série  instrumenti,  debent 
in  omnibus  observari,  vel  etiam  si  très  vel 


causas  in  eisdem  codiciilis  contentis.  No- 

mina  autem  dictorum  sapicntum  sunthec: 

dominus   Guido  de  Regio,  doctor  legum, 

magister  Raymondus  de  Amiliano,  archi- 

diaconus   Agennensis,    magister   Gyraldus 

de  Andirano,  doctor  in  decretis,  magister 

Stephanus  de  Biderri,  canonicus  Narbo-      districtu,  censibus  &  usaticis,  agris,  vineis, 

nensis,  Bernardus  Guilaberti,  Raymondus      pralis,  neiiioribus,  aquis  aquarumvc  dc- 

Rufus,  Raymondus  de  Saizeto,  Rogerus  de 

Falacio,  Guillelmus  Arnaudus,  Petrus  de  -  Cnulalrc  d'Alfons»,  comt;  d.'Toulouss.  fJJ. 

Lerens,  Pojitius  Bcraiigarius,  Arnaudus  de      i^^u,  f  87  a.] 


An 
I  :âi 


Accord  entre  Alfonse^  comte  de  Poi- 
tiers L"  de  Toulouse,  6-  les  seigneurs 
de  Penne  en  Albigeois  \ 


primo,  idibus  junii.  Nos  Olivarius  &  Ber- 
nardus de  Penna  fratres,  bona  fide,  &c. 
permutamus....  vobis  domino  nostro  Al- 
fonso,  filio  régis  Francie,  comiti  Pictavie 
nentur  in  ea,  domimis  comes,  qui  nunc  est,  &  Tholose,  marchioni  Provincie,  &  vestris 
&  domina  comitissa  aliquatcnus  tenean-      successoribus,  quicquid  habemus  &  tene- 


t. m; 

col.i^.j. 

An 

ii:>i 

i3  juiiu 

mus  vel  alius  nomine  nostro....  in  castro 
Penne  Aibigensii  &  territorio  sive  termi- 
nali,  infra  terminos  qui  inferius  continen- 
tur.  Ex  causa  igitur  permutationis  predicte 
expresse  &  nominatim  vobis,  domino  nos- 
tro Alfonso  comiti  supradicto,  concedimus 
&  tradimus  infrascripta,  videlicet  castrum 
ipsum  sive  caput  castri  cum  omnibus  rau- 
nicionibus  suis,  jurisdictionem  etiam,  mix- 
tum  ac  merum  imperium  Scomnem  distric- 
tum,  quem   habemus  vel  habere  debemus 


duo  concordent,  saltem  in  relictis  ad  pias      in  suburbio  seu  barrio  &  honiinibus  nos- 


tris  ejusdem  castri,  in  firmanciis  &  justi- 
ciis,  questis  Si  taillis,  censibus  8c  usaticis, 
fcoditibus  {sic)  &  expulchis,  proventibus 
&  obvencionibus  quibuscumque.  Quicquid 
etiam  habemus  in  territorio  predicti  castri, 
tam  in  jurisdictione  quam  bannio  8c  omni 


An 


1295 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1296 


cursibus,  cultis  &  iiiciiltis,  dominicaturis 
&  dominationibus,  vel  aliis  rébus  seu  juri- 
bus  qiiibuscumque,  sa'.vis  nobis  &  succes- 
soribus  nostris  hiis  omnibus,  que  in  honore 
dicti  castri  vel  alibi  extra  termines  infe- 
rius  désignâtes  habemus  vel  habere  de- 
bemus.  Ego  vero  Olivarius  de  Penna  ex 
causa  permutationis  predicte  vobis  do- 
mino meo,  Alfonso  comiti  supradicto,  con- 
cède &  trado  nominatim  infrascripta,  ad 
partem  meam  in  solidum  pertinencia,  vi- 
delicet  LXII  alberga  hominum  &  ipsos  ho- 
mines,  quorum  neniina  sunt...  Item  XVIII 


lid.orig. 

t.  III, 

col.  49a 


castri  Bellifortis  dyocesis  Caturcensis,  & 
castrum  de  Guippia  Albiensis  &  Ruthe- 
nensis  diocesum,  &c.  Hoc  autem  omnia 
vobis  Olivario  &  Bernardo  de  Penna  fra- 
tribus  ex  causa  permutacionis  tradimus, 
hoc  salvo  qued  liceat  dilectis  &  iidelibus 
nostris  Sicardo  Alemanni  &  magistro  R.  de 
Amiliano,  archidiacono  Agennensi,  ins- 
pectis  redditibus  eorum,  que  vobis  tradi- 
mus &  a  vobis  recipimus,  &  invicem  com- 
pensatis,  augere  vel  minuere  que  vobis 
tradimus  in  permutaciene  predicta.  Nos 
igitur  Olivarius   &    Bernardus    de  Penna 


An 

125l 


solides   &   quatuor   denarios    Caturcenses      fratres,  etc.  Actum  est  hoc  apud  Monter 


censuales  in  locis  diversis,  &  L  solides 
inter  censum  &  servicium  in  rota  Gri- 
maldorum,  8c  triginta  libras  Caturc.  sin- 
gulis  annis-de  questa,  &  furnum,  quem 
habeo  in  suburbio  seu  barrio  supradicto. 
Ego  vero  Bernardus  de  Penna  ex  causa 
permutationis  predicte  concède  &  trado 
vobis  domino  meo,  Alfonso  comiti  supra- 
dicto, infrascripta,  ad  partem  meam  in  so- 
lidum pertinencia,  videlicet  LXV  alberga 
hominum  &  ipsos    homines,  quorum   no- 

mina   sunt   hec vobis    etiam    expresse 

cedentes  atque  mandantes  jura  &  actiones 
nobis  competencia  contra  quascumque 
personas,  ex  donatiene  nobis  facta  a  do- 
mine nostro  R.,  bone  memorie  comité 
Tholosano,  de  xxv  millibus  soliderum 
Merguriensium,  pro  quibus  castri  caput 
Penne  olim  tenuit  obligatum.Termini  vero 
territorii,  infra  quos  continentur  ea^  que 
ego  Olivarius  de  Penna  vobis  domino  meo 
Alfonso   comiti   supradicto  permute,  sunt 

hii Retineo    tamen    michi   villam    de 

Casais  &  ea  que  ibi  continentur  infra 
Breas  usque  ad  Varrenum,  Termini  autem 
territorii,  infra  quos  continentur  ea  que 
ego  Bernardus  de  Penna  vobis  domino 
meo  Alfonso...  permute,  sunt  hii...  —  Ad 
hec  nos  Alfonsus,  cornes  stipradictus..., 
ex  causa  permutationis' tradimus,  perpetuo 
valiture,  vobis  Olivario  de  Penna  castrum 
de  Sestairol,  Albiensis  diocesis,  &  hono- 
l'em  de  Ambiletbo  ejusdem  dyocesis  citra 
Tarnum...  in  jurisdictione,  mère  &  mixte 
Imperio,  hominibus  &  feminis,  &c.  ita 
scilicet  qued  ea  a  nobis  teneatis  in  feu- 
duii),  &c.  Et  tradimus  vobis  Bernardo  de 
Penna   &   successoribus    vestris  albergani 


albanum.  Testes  présentes  interfuerunt 
dominus  Robertus  de  Sancte  Clerie,  do- 
minus  Philippus,  ecclesie  Sancti  Ylarii 
Pictavensis  thesaurarius ,  dominus  Petrus 
de  Vicinis,  dominus  Symon  Clareti,  do- 
minus Philippus  de  Aquabena,  dominus 
Sicardus  Alamanni,  Guido  Fulcodii,  Pon- 
dus Astoaudi,  mag.  R.  de  Amilliane,  Deude 
Barasc,  Bertrandus  de  Cardelhace,  Hugo 
de  Cardelhaco,W.  Barasc,  Bonsonius,  Pon- 
cius  Amelius  de  Causaco,  Poncius  de  Ra- 
bastencs,  Guillelmus  de  Roaxio,  Berenga- 
rius  Alemanni,  &  ego  Aimericus,  publicus 
Thelose  notarius,  qui  mandate  domini  co- 
mitis,  Olivarii  &  Bernardi  de  Penna  pre- 
dictorum  hanc  cartam  scripsi. 

II.  Alfonsus',  filius  régis  Francie,  cornes 
Pictavie  &  Tholose,  marchio  Provincie, 
universis  présentes  litteras  inspecturis  sa- 
lutem.  Noveritis  qued  nos  recepte  castre 
Penne  Albiensis  ex  causa  permutacionis 
ab  Oliverio  &  Bernardo  de  Penna  fratri- 
bus,  volumus  qued  ultra  valentiam  reddi- 
tuum  eorum,  que  ab  ipsis  recepimus,  di- 
lecti  &  fidèles  nostri  Sycardus  Alemanni  & 
magister  Raimondus  de  Amiliave,  archi- 
diaconus  Agennensis,  assignent  eis  centum 
libras  annuas  in  redditibus  pro  compensa- 
tione  fortalicie  dicti  castri.  De  alberga 
etiam  vinginti  militum,  quam  habebamus 
in  Castro  Penne  &  In  hiis  que  eis  tradidi- 
nius,quam  retinere  poteramus,  remittimus 
eis  albergam  sexdecim  militum,  retenta 
nobis  tantum  alberga  quatuor  militum  in 
eisdem.    Actuni     apud    Montemalbanum , 

'Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  6,  n.  5Î. 
[J.  3i2j  original  scellé.] 


An 

1231 

|3  juin. 


An 

I25l 


1297 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


198 


An 

I25l 

l"août. 


Kd.orig. 

t.  111, 
col.  491. 


anno  Dominî  niillesimo  ducentesimo  quin- 
quagesimo  primo,  die  jovis  post  octabas 
Penthecostes. 


ratis  in  aliquo  non  teiieamini.  Tenemini 
tamen  dare  dicto  domino  comiti  de  singu- 
lis  miliaribus  grossis  singulas  XXV  libr. 
ejusdem  monete,  quod  miliare  grossum 
consistit  &  débet  consistere  ex  istis  dena- 
riis,  XI  centum  &  viginti  quinque  libris  & 
X  libris  pro  fractis,  officiariis  pertinentibus 
ad  monetam,  cum  voluntate  magistri  mo- 
,    rr,  nete  in  dicta  fabrica  ordinandis,  ad  usus 

Baux  de  la  monnaie  de  Toulouse  pour     ^  consuetudines  monete  Nemausi  domini 


426.   —   CCXCV 


le  comte  Alfonse'. 

I.  ■»  ycANlFESTUM  sit  omnibus  presentibus 
IVl  &  futuris,  quod  nos  Petriis  de  Vici- 
nis,  senescalcus  illustris  domini  Alfonsi, 
comitis  Pictaviensis  &  Tholose,  pro  eodem 
domino  comité  &  nomine  &  loco  ipsius, 
intendentes  utilitati  ipsius  domini  comitis 
&  terre  ejusdem  &  comitatus  ejusdem  Tho- 
lose, &  eadem  utilitate  cognita  &  attenta, 
concedimiis,  approbamus  &  donamus  vo- 
bis  Droi  de  la  Moneda  &  Stéphane  delOli, 
recipientibus  pro  vobis  &  Hugone  de 
Guissello,  fabricam  monete  Tholosanorum 
fabricande  in  civitate  Tholosana,  promit- 
tentes  nos  curaturos  ik  factures  pro  posse 
nostro,  quod  dictus  dominus  cornes  potes- 
tatem  monete  fabricande  vobis  &  dicto 
consocio  vestro  concedet  &  concessionem 
nostram  confirmabit  ad  utilitatem  vestram, 
plenarie  &  perfecte,  sub  forma  &  con- 
ventionibus  infrascriptis,  a  proximo  festo 
beafe  Marie  augusti  usque  ad  très  annos. 
Quam  fabricam  dicte  monete  faciendam  ad 
legem  &  pondus  &  numerum  Turonen- 
sium,  scilicet  ad  legem  IIII"''  denar.  minus 
pogesia,  &  ad  pondus  XV m  sol.  &  7  d. 
pro  marcha,    ad    marcham    de   Trias;    ita 


rcgis.  Promittimus  etiam  nomine  domini 
comitis,  quod  billionus  de  tota  terra  do- 
mini comitis  non  exibit,  sed  totus  billio- 
nus futurus  venalis  ad  monetam  defferetur 
distraendus,  sicut  tenetur  in  moneta  Ne- 
mausi domini  régis,  quod  fieri  curabinuis, 
curaturi  etiam  quod  idem  faciet  dominus 
cornes.  Adicitur  etiam  in  forma  &  conven- 
tionibus  supradictis,  quod  si  non  possctis 
lucrari  in  singulis  marchis  duos  denarios, 
quod  extunc  ad  faciendam  fabricam  dicte 
monete  minime  tencamini,  in  quantum  de 
vestra  procederet  voluntate.  Qua  dimissa, 
posset  concedi  alii  fabricaiida.  Recipimus 
etiam  in  deffensione  nostra  &  giiidagio  & 
salvosa  vos  &  omnes  &  singulos  offici.nles 
dicte  monete  &  servitores  eorum,8£  mer- 
catores  quoscumque  ad  dictam  nionetarn 
venieiites,  ad  usus  &  consuetudines  mo- 
nete Nemausi  domini  régis.  Ulud  etiam 
promittimus,  quod  nos  faciemus,  quod 
predicfa  moneta  per  fotam  terram  domini 
comitis  Tholose  usualiter  &  curribiliter 
expendetur,  exclusis  veteri  moneta  Tho- 
losana &  qualibet  alia  moneta,  eo  tamen 
salvo  &  retento,  quod  nostra  moneta  de 
Venneissino  &  moneta  domini  régis  co- 
muniter  in  terra  nostra  cum  predicta  mo- 


quod  si  in  tribus  marchis  pecunie  fabricate      neta  nostra  expendatur.    Item   fuit  actum 


iuveniantur  LIIII  sol.  &  quinque  d.,  mo- 
neta exire  debeat  8c  liberari.  De  cujus 
monete  singulis  c  libr.  VI  d.  ejusdem  mo- 
nete in  pixide  cum  clavibus  concludentur, 
conservandis  a  custode  &  magistro  monete 
secundum  consuetudinem  monetarum  do- 
mini régis,  de  quibus  in  dicta  pixide  de- 
nariis  repositis  &  inclusis  fiât  liberatio 
dicte  monete.  Qua  liberatione  facta,  cum 
custode  monete  extunc  pro  denariis  libe- 

'  Trésor  d«s   chartes  dii   roi)  monnoies,  n.    3. 
[}.  459,  original.] 


infer  nos  &  vos,  quod  nulli  alii  infra  pre- 
dictum  tempiis  concedemus  fabricam  dicte 
monete,  nisi  forte  apparcret  alif[uis  qui 
offerret  pro  singulis  miliaribus  grossis,  ul- 
tra XXV  libr.  dandas  dicto  domino  comiti, 
i.x  sol.  Quod  si  forte,  alii  plus  danfi  in 
forma  predicta  concederetur.  Promittimus 
vobis,  quod  nos  conservabimus  vel  conser- 
vari  faciemus  vos  indempnes,  ad  cognitio- 
nem  &  dictum  Odardi  de  Villaribus,  senes- 
calli  Bellitjuadri  &  Nemausi,  ad  usum  8c 
consuetudinem  monde  domini  régis,  &  de 
expensis  8c  dampnis  factis  occasione   nio- 


An 


An 

1201 


1299 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1000 


nete  vel  pertineiitiiim  ad  monetani.  Pro- 
miserunt  etiam  dictiis  Droi  &  Stephanus 
del  OH  &  juravenint  fideliter  preparare 
dictum  opus  ad  utilitatem  dicti  domini  co- 
iiiitis,  &  hoc  idem  facient  jiirare  aliis  cou- 
fociis  &  officialibus  ac  custodibus  omni- 
bus boiia  fide.  Actum  est  hoc  Tholose,  iii 
Castro  Narboiiensi,  primo  die  mensis  aii- 
gusti,  feria  m,  régnante  Lodovico  Franco- 
rum  rege,  &  dicto  domino  Alfonso  Tholo- 


An 
juillet. 


ICJ.oiis 

t.  m, 

col.  .152 


denarii,  ad  marcham  Trecensem,  Si  si  duo 
deuarii  plus  fuerint  in  tribus  marcliis,  non 
arestarentur  ad  deliberandum,  si  magistri 
hoc  facerent  assuete.  Oboli  vero  debent 
esse  de  eadem  lege,  de  qua  sunt  Tolosani 
simplices,  &  ponderis  XVIII  soi.  &  X  denar. 
ad  marcham  Trecen,  &c.  Et  grossi  Tolo- 
sani debent  esse  legis  &  ponderis  Ceno- 
mannonsium,  &  deliberabuntur  sicut  Ce- 
nomannenses  debent  delibcrari  Cenoman- 


An 
1 253 


sano  comité  &  Raimundo  episcopo,  anno      nis  de  pondère  &  lege,  videlicet  de  lege  ad 


M°cc''L°  primo  ab  Incarnacione  Domini. 
Testes  présentes  fuerunt  ad  hoc  vocati  8c 
rogati  :  Petrus  Bernardus  de  Chartres,  de 
cujus  consilio  &  voluntate  dictus  sencs- 
callus  fecit  predicta  &  concessit,  &  domi- 
nus  Sicardus  Alamanni,  Petrus  CristoUi, 
Willelmus  del  Fraissc,  magister  Willelnuis 
de  Vauro,  jurisperiti,  &  ego  Bernardus 
Aimericus,  publicus  Tholose  notarius,  qui 
mandate  utriusque  predictorum  hanc  car- 
tam  scripsi. 

II.  Altonsus  ',  filius  régis  Francie,  comes 
Pictavie  &  Tholose,  universis  présentes 
littcras  inspecturis  salutem.  Notum  faci- 
nnis,  quod  nos  monetam  nostram  Tho- 
lose tradidimus  Bcrnaldo  Renaldi,  civi 
Albiensi,  &  Bertrando  de  Croisses  de 
Ruppe  Amatoris,  per  Bernaldum  Hugue... 
Faciant  monetam  a  festo  Assumptionis  b. 
Marie  virginis  in  unum  annum,  &  debent      vero   debent  deliberari   dicti    denarii    per 


VI  den.  &  obol.  &  de  pondère  xiv  sol.  & 
dimid.  ad  marcham  Turonensem,  secunda 
autem  marcha  totidem,  tercia  auteni  XIV 
solid.  &  V  dsnarior.,  ita  quod  très  marche 
valeant  XLIII  sol.  v  den.,  ad  marcham  ta- 
men  Turonensem.  Predicti  sic[uidem  ma- 
gistri monete  debent  poncre  in  una  pis- 
side  de  quibuslibet  c.  libris  vi.  denarios, 
in  qua  pisside  erunt  due  claves,  quarum 
unam  habebunt  dicti  magistri  &  aliam 
custos  noster.  Qui  magistri  debent  res])on- 
dere  de  lege  denariorum  per  denarios  po- 
sitos  in  pisside  predicta,  &  debent  illi  de- 
narii probari  ter  in  anno,  scelicet  in  festo 
omnium  Sanctorum,  in  Candelosa,  in  As- 
censione  Domini,  si  dicti  magistri  tociens 
requirant.  Et  quando  illi  denarii  probati 
fuerint  &  deliberati,  sicut  debent,  de  lege, 
dicti   magistri   liberabuntur.   De   pondère 


dicti  magistri  facere  xxx  milliaria,  videli- 
cet MCXXV  libras  pro  quolibet  milliari  & 
X.  libr.  pro  fractis,  &  debent  nobis  dare 
pro  unoquoq\ie  milliari,  scelicet  Tolosan. 
simplicium,  grossorum  seu  obolorum,  xvi 
libr.  Tolosanorum  simplicium,  &  si  plus 
fecerint  de  moneta  ultra  dicta  XXX  mil- 
liaria, eadem  ratione  &  eodem  modo  nobis 
dabunt  de  eo  quod  plus  facient.  Si  vero 
volijerint  predicti  magistri,  possunt  facere 
tertiam  partem  grossorum  Tolos.  &  deci- 
mam  partem  obolorum.  Simplices  autem 
Tolosani  debent  esse  legis  &  ponderis  Tu- 
ronensium,  hoc  est  sciendum  ad  iv  pou- 
geisses  minoris  legis ,  sicut  débet  fieri 
moneta  domini  régis  apud  Carcasonam  & 
Ncmausum.  Dicti  enim  simplices  Tolosani 
debent  deliberari  de  pondère  xviil  solid.  i 


'  Trésor   des   chartes;    monnoies,    n.    7. 
J.  45yj  minute  originale.] 


|Ai.i 


manum  &  cognitionem  nostri  custodis,  & 
quando  deliberati  fuerint  per  custodem 
nostrum,  nichil  poterit  peti  a  dictis  magis- 
tris,  quantum  ad  deliberationem  dictorum 
denariorum.  Predicti  vero  magistri,  sceli- 
cet dictus  Bernardus,  &c.  tenebuntur  per 
juramenta  sua,  que  senescallus  noster 
Tolosanus  reciplet  ab  illis  antequam  iiici- 
piant  facere  monetam  predictam,  facere 
bonam  monetam  &  legalcm  &  omnia  pre- 
dicta complere  bene  &  légitime,  ac  onini 
casu  contingente,  predicti  magistri  nobis 
solvent  de  xxx  milliaribus,  &  de  eo  quod 
plus  facient,  scelicet  de  quolibet  milliari 
Tolosanorum  simplicium  vel  grossorum 
seu  obolorum  dupplicium  XVI  libras  Tolo- 
sanorum simplicium,  secundum  quod  supe- 
rius  dictum  est.  Ceterum  si  aliquis  voluerit 
monetam  predictam  encherare  a  nobis  vel 
mandato  nostro,  nos  possomus  enchera- 
mentum  recipere  usque  ad  festum  omnium 


An 

I2Ï3 


I  OO  I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1  jo: 


An 


An 

I  2  J2 


Ed.oi'ig. 
t.  III, 

col.  in3. 


Sanctorum  proximo  veiitunim  sine  prc- 
dicforum  magistronim  injuria,  &  hoc  pos- 
semus  facere,  si  nobis  de  quolibet  millinri 
plus  darentur  XL  solidi,  vel  si  invenire- 
mus  aJiquem  qui  plus  de  moneta  predicta 
vellet  facere  IV  milliaria.  De  quo  eschera- 
menfo,    si    reciperemus,    debent   predicti 

magisfri  tertiam  paitem  habere Actum 

apud  Vicenas,  anno  Domini  M  ce  LUI,  die 
jovis  ante  festum  beatorum  Jacobi  &  Chris- 
tofori. 


ejusdem  civitatis  sponte  in  sigjium  domi- 
nii  &  jurisdictionis  attulerunt  cidcm  do- 
mino regi  claves  ejusdem  civitatis,  &  tra- 
diJerunt  eidem,  &  ipsi  cives  juraverunt 
eidem  fidelitatem.  —  Item  quando  idem 
dominus  rex  fecit  transitum  per  terram 
Albiensem,  tune  cives  Albienses  prestite- 
runt  eidem  sponte  juramentum  fidelitatis, 
tftnquam  domino,  vexillum  ipsius  fuitap- 
positum  supra  ecclcsiam  cathedralem,  & 
fuit  preconisatum  pro  ipso  in  oadem  civi- 
tate.  ■ —  Item  insinuât,  quod  ab  illo  tem- 
pore  citra  dominus  rex  vcl  sui  noniine  ip- 
sius habuerunt,  tenuerunt,  perccperunt 
ac  possederunt  omnia  supradicta,  &  etiam 
possessiones  sive  hereditates  faidifoium  & 

Mémoire  des  droits  que  le  vicomte  de      ^^^  h^'.""'  condempnatorum,  &  leudas  cor 

donariorum,    sabateriorum    &    " 


427.  —  CCXCVI 


Béjiers  avait  possédés  dans  la  ville 
d'Alli,  envoyé  à  la  reine  Blanche 
pur  le  sénéchal  de  Carcassonne  '. 

INSINUAT  celsitudini  vcstre  Guillermus 
de  Piano,  miles,  senescalhis  Carcassone, 
quod  vicecomes  quondam  Biterris  habuif, 
tenait,  percepit  ac  possedit  pacifiée  in  ci- 
vitafe  Albie  hostem  &  cavalgadam.  — 
Item  percepit  &  habuit  a  civibus  ejusdem 
civitatis  juramenta  fidelitatis.  —  Item  ha- 
buit &  percepit  in  eadem  civitate  majores 
justitias  sanguinis,  videlicet  latrocinii  & 
adulterii  &  criminum  aliorum.  —  Item 
habuit  &  tenuit  pacifiée  in  eadem  civitate 
quamdam  salam,quam  modo  tenent  Arnal- 
dus  Garsie  &  L.  Fenassa.  —  Item  tenuit 


mercerio- 

rum,  &  de  omnibus  supradictis  fueriint 
pacifiée  in  saisina.  —  Item  dominus  rex 
fuit  in  saisina  pedagii,  quod  modo  tenent 
Guillelmus  Geisse  civis  Albie  &  dominus 
Sicardus  Alamanni,  de  quo  dominus  rox 
tempore  guerre  fuit  per  violentiam  desai- 
situs.  —  Item  insinuât  quod  faidili  dicte 
civitatis  &  de  heresi  condempnati  fue- 
runt  numéro  I.x  Se  plures,  quorum  here- 
ditates valent  X"'  libr.  Tur.  &  plus,  &  dicta 
fala  valet  cum  pertincnciis  suis  IM  libr.  & 
plus.  De  quibus  omnibus  predictis  pre- 
dictus  episcopus  Albiensis,  mediante  auxi- 
Jio  nobilis  viri  domini  R.  quondam  comi- 
tis  Tholosani,  oh  timorcm   guerre  future 


dominum 


reger 


&    suos    dissaisivit,    ita 


quod   dictus  episcopus  &  cives  Albie  vel 


&  possedit  quoddam  burgum,  quod  dicitu^     major  pars    eoruni    dominum    regem    vel 


Podius  Sancti  Stephani,  in  quo  habcbat 
plénum  dominium  &  jurisdictionem  & 
districtum,  que  modo  tenet  G.  de  Podio 
miles.  —  Item  habuit  8c  percepit  in  dicta 
civitate  pedagium  &  bannum  &  preco- 
nisationem,  cujus  vicecomitis  dominus  rex 
Francie  habet  jura  &  actiones  in  dicta 
civitate  &  ejus  pertinentiis  Se  alibi.  — 
Item     insinuât    idem     senescallus,    quod 


suos  non  recipiunt  ad  premissa,  ut  debe- 
rent.  —  Item  insinuât  quod  idem  episcopus 
tradidit  particulatim  quibusdam  civibus 
Albiensibus  quasdam  hereditates  faidito- 
rum  &  hereticorum,  que  pertinent  ad  do- 
minum regem,  ut  ipsi  eidem  e])iscopo 
faverent  8c  contra  dominum  regem  pres- 
farent  consilium  8c  juvamen.  Unde  de 
predictis    omnibus    universis    &    singulis 


quando    illustrissimus    Ludovicus,    felicis      petiit  dictus   senescallus,   nomine   domini 
memorie  quondam  Dei   gratia   rex  F'ran- 
corum,  venit  apud  Avinionem,  tune  vene- 
rabUis  pater  episcopus  Albiensis  8c  cives 


'  Archives  du  domaine  de  Carcassonne   [Dont, 
roi.  171,  f"  184.] 


régis,  se  reduci  in  saisinam  8c  possessio- 
nem  omnium  predictorum,  petiit  etiam 
nomine  domini  régis  fructus,  reditus  8c 
obventiones  singulorum  predictorum  sibi 
adjudicari,  8c  restitui  indo  perceptos  vel 
qui  rccipi  potuerunt,  quos  estimât  ad  va» 


An 

1252 


i3o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l3o4 


Éd.oriff 
t.  III, 

col.  494. 


leiitiam  X'"  libr.  Tur.  &  plus.  —  Item  in- 
sinuât, quod  cum  quidam  serviens  domini 
régis  missus  esset  a  bajulo  domini  régis  ci- 
vitatis  Albiensis,  pro  compellendo  quodam 
cive  Albiensi  ad  solvendum  debitum  quod 
debebat  cuidam  creditori,  exercendo  juris- 
dictionem  domini  régis,  prout  moris  est, 
cum  dictus  créditer  coiiquestus  esset  dicto 
bajulo  domini  rogis  super  hoc,  episcopus 
Albiensis  in  propria  persona  cepit  dictum 
servientem  per  vestes  suas  &  secum  cap- 
tum  duxit,  faciendo  ei  multa  opprobria  & 
in  contemptum  domini  régis  multas  inju- 
rias irrogaiido,  &  hoc  factum  est  ab  illo 
tempore  citra,  quod  compositum  fuit  per 
venerabilem  patrem  dominum  archidiaco- 
num  Biterrensem  &  Frotardum  de  Penna 
inter  episcopum  &  cives  predictos  &  Ip- 
sum senescallum  super  novitafibus,  inju- 
riis  &  dampnis  datis  tempore  sue  se- 
nescallie.  De  quibus  injuriis  petit  sibi  & 
predicto  servienti  nomine  domini  régis 
fieri  justitie  complementum.  —  Item  in- 
sinuât, quod  cum  dictus  episcopus  &  cives 
Albienses  nupercitati  fuerint  ad  parendum 
juri  in  curia  vestra,  idem  episcopus  post 
citationcm  hujusmodi  confcderavit  se  ju- 
ramento  interposito  cum  quibusdam  civi- 
bus  Albiensibus,  qui  detinent  possessiones 
&  bona  faiditorum  &  de  heresi  condemp- 
natorum  &  alia  jura  ad  dictum  legem  per- 
tinentia,  utomnes  insimul  se  deffenderent 
contra  curiales  domini  régis,  qui  pelèrent 
premissa  ab  ipsis,  &  ad  hoc,  inito  consilio 
&  populo  congregato,  ad  predicta  deffen- 
denda  totum  populum  coUigaveruntj  & 
dictus  episcopus  &  quidam  alii  fautores 
sui  exposuerunt  dicto  populo,  quod  si  do- 
minus  rex  ibi  haberet  hereses  &  faidi- 
iiienta  &  alia  jura  que  petit,  omnes  essent 
destructi  nec  essent  domini  rerum  sua- 
rum,  &  ideo  si  possent,  se  deffenderent  de 
premissis,  quoniam  si  hoc  fieret,  dominus 
rex  &  sui  eos  in  pluribus  aggravarent.  — 
Item  insinuât,  quod  cum  quidam  civis  Al- 
bie  sapiens  ex  parte  populi  in  predicto 
coUoquio  diceret  dicto  episcopo  &  confe- 
deratis  secum  ;  «  Quod  si  dominus  rex  vel 
sui  petierint  a  vobis  hereses  &  faidimenta 
vel  aliquam  jurisdictionem  ville,  deffeii- 
datis  si  vultis,  &  si  aliqui  detinent  leudas 
seu  pedagia  vel  alia  jura  ad  dictum  regem 


pertinentia,  défendant  illi,  si  voluerint, 
quoniam  nos  neque  populus  de  Jiis  nos 
uUo  modo  intromitteremus.  «  His  itaque 
dictis,  quamplures  qui  detinent  hereses 
&  faidimenta,  dixerunt  dicto  probo  viro 
loquenti  ex  parte  populi  alta  voce  :  Maie 
dichîs,  maie  dîchîs,  &  tune  cutellis  evagi- 
natis,  clamando  Ad  mortem,  ad  morlem,  & 
riierunt  in  ipsum  &  in  ejus  consiliarios, 
&  sciderunt  vestes  quorumdam  ipsorum, 
clamando  alta  voce  :  Alla  barra,  alla 
barra,  ad  arma,  ad  arma,  eamus  ad  hosphîa 
prodhorum.  Et  tune  ibant  per  vias,>cutellis 
evaginatis,  donec  populus  ipsos  a  dicta 
violentia  refrenavit. —  Item  de  novo  addit 
dictus  senescallus  &  significat  celsitudini 
vestrc,  quod  dominus  Guillelmus,  quon- 
dam  episcopus  Albiensis,  rccognovit  do- 
mino Rogerio,  tune  vicecomiti  Biterrensi, 
se  tenereab  ipso  in  feudum  liberum  omnes 
cavallairinos  quos  tenebat  in  Albigesio,  & 
quod  debebat  ei  jure  facere  talem  recog- 
nitionem,  quam  faciebant  milites  quorum 
fuerunt,  &  recognovit  dicto  vicecomiti 
tertiam  partem  omnium  fidantiarum  ville 
Albie,  de  quacumq\ie  re  ibi  essent,  cum 
tertia  parte  justitiarum,  que  debent  ibi 
accordere,  &  totum  illud  de  Castroveteri, 
quod  totum  erat  dicti  vicecomitis,  cum 
toto  pedagio  pontis.  —  Item  recognovit 
idem,  quod  insimul  habebant  pedagium 
pile,  &  pro  pedagio  in  singulis  operato- 
riis  mercatorum,  in  festo  natalis  Domini, 
unam  cannam  panni  lanei  vel  linei,  qui 
fuit  in  ipso  operatorio,  non  de  meliori  vel 
deteriori,  &  quod  habebant  in  dicto  festo 
in  singulis  tabulis  merceriorum  unam  li- 
bram  piperis  pro  pedagio,  &  in  singulis 
tabulis  sutorum  xii  den.  Raymond.,  &  in 
singulis  tabulis  carnificum  omnes  linguas 
vaccarum  que  ibi  occiduntur,  &  de  omni- 
bus porcis  qui  ibi  occiduntur  tibiam  dex- 
teram  anteriorem  super  cubitum,  &  quod 
habebant  pro  leuda  vel  pro  pedagio  in 
dicto  festo  de  singulis  panateriis  unum 
panem  unius  denarii,&a  singulis  fabernn- 
riis  unam  mensuram  vini,  que  dicitur  bal, 
&  a  singulis  salinariis  unam  cupam  salis, 
&  a  singulis  fabris  unam  ferraturam  equi, 
&  a  singulis  pellipariis  unam  folraturam 
pellium  supertunicalem,  &  a  singulis  ven- 
ditoribus    unam    libram    illius    rei    quarti 


An 

I2â2 


ÊJ.oriff. 
t.  Illf 

col.  495. 


An 

1232 


i3o5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i3o6 


Ver» 

1252 


veiidunf.  Et  quod  totum  illud  de  Podio 
Aniadenco,  que  est  magna  pars  dicte  ville, 
erat  totum  dicti  vicecomitis  ad  partem 
suam,  &  recognovit  quod  in  omnibus  pre- 
dictis  pedagiis  habebat  dictus  vicecomes 
duas  partes  &  ipse  episcopus  tertiam  par- 
tem. —  Item  asserit  quod  dictus  viceco- 
mes habiiit  &  percepit  &  possedit  omnia 
supradicta  vel  alii  pro  ipso.  —  Item  asse- 
rit, quod  tempore  excommunicationis  & 
faidimenfi,  post  recessum  domini  comitis 
Montisfortis,  aiitequam  dominus  rex  veni- 
ret  apud  Avinionem,  Trencavellus  dictus 
vicecomes  Biterris  &  dominus  R.  Ber- 
nardi  comes  Fuxi,  consiiiarius  &  procu- 
rator  ipsius,  absolverunt  totam  civitatem 
Albiensem  &  omnes  homines  ipsius  de 
taillis,  toutis  &  questis  &  de  pedagiis  sive 
leudis,  quod  facere  non  potuerunt,  cum 
dictus  vicecomes  per  sententiam  dictam 
terram  amisisset,  nec  potuit  facere  ali- 
quod  prejudicium  domino  régi.  Imo  per 
hoc  apparet,  quod  dictus  vicecomes  habe- 
bat talliam,  toutam  vel  questam  &  peda- 
gia  in  civltate  Âlbiensi  &  hominibus  ejus- 
dem  civitatis.  —  Verum  petit  predictus 
senescallus,  nomine  domini  régis,  sibi  pos- 
sessionem  restilui  predictorum  &  super 
singulis  fieri  justitie  complementum.  Auno 
Domini  M  ce  LU. 


428. 

Plaintes  du   sénéchal  de  Carcassonne* 
contre    l'évêquc    &    les  habitants 
d'Albi'. 

HEC  sunt  opprobria,  que  homines  Al- 
bie  fecerunt   bailivis  &  servientibus 
domini  régis. 

In  primis,  tempore  domini  Johannis  de 
Fricampis,  senescalli  olim  Carcassone, 
percusserunt  Baldoinum,  bajulum  ejusdem 
civitatis  pro  dominQ  rege,  &  e.xcusserunt 
ei  sanguinem  &  ipsum  de  civitate  cum 
magiio  opprobrio  extraxeruut.  —  Item 
tempore  domini  Hugonis  de  Arsicio,  olim 

■  Doat,  vol.  io3,  f"'  67,  72. 


senescalli  Carcassone,  [venit]  idem  domi- 
nus Hugo  senescallus  apud  Albiam,  &  cum 
dominus  Hugo  intrasset  civitatem,  homines 
Albienses  in  opprobrium  &  dedecus  dicti 
domini  régis  per  quarrerias  miserunt  sive 
posuerunt  cathenas  &  perportalia,  ita  quod 
subtus  cathenas  oportuit  ipsuin  exire,  & 
dura  exiverat  de  civitate,  in  opprobrium 
domini  régis  super  caput  suum  minxerunt. 
^  Item  postmodum  tempore  domini  Guil- 
lelmi  de  Piano,  senescalli,  Amatus  de  Po- 
dio, bajulus  episcopi  Albiensis,  invasit  do- 
mum  P.  Bech,  bajuli  domini  régis,  quem 
dominus  Guillelmus  de  Piano,  miles,  senes- 
callus, constituerat  ibi  pro  domino  rege,  8c 
de  domo  ipsius  bajuli  extraxit  equos  suos, 
&  cultello  evaginato,  venit  contra  ipsum 
&  frcgit  eidem  bajulo  portas  &  hostia  do- 
mus  sue  cum  pluribus  hominibus  dicte  ci- 
vitatis Alb'ensis.  Postmodum  dictus  Ama- 
tus, bajulus  domini  episcopi,  in  mercato 
publico  cum  G.  Fenate  &  cum  Petro  Biieu 
&  cum  Bartholomeo  Fenate  &  cum  Phi- 
lippe Mourello  &  cum  Aimerico  de  Foi- 
sencs  &  cum  pluribus  aliis  de  villa,  f|ui 
suc  loco  &  tempore  declarabuntur,  & 
cum  Jordanis  requisierunt  P.  Bech  baju- 
lum domini  régis,  &  cultellis  evaginatis, 
ipsum  in  quodam  operatorio  incluserunt 
&  i])sum  atrociter  verberaverunt,  quia  jura 
domini  régis  defendebat.  —  Item  postnio- 
dtim  dictus  dominus  G.  de  Piano,  senes- 
callus, misit  sive  constituit  G.  Hugonem 
bajulum  in  dicta  civitate  pro  domino  rege, 
&  quadam  die  dum  ipse  G.  Hugo,  bajulus 
domini  régis,  capiebat  pedagium,  quod  est 
jus  proprium  domini  régis,  venit  Amatus, 
bajulus  domini  episcopi,  cum  duobus  filiis 
'  suis  &  cum  G.  Jordano,  cum  cultellis  evagi- 
natis, &  voluerunt  ipsum  interficere,  quia 
jura  domini  régis  capiebat,  &  dictus  Ama- 
tus percussit  ipsum  G.  cum  pugno  magnum 
ictum,  dicendo  quod  rex  non  habct  peda- 
gium nec  aliquod  aliud  in  villa  Albie.  Que 
omnia  fuerunt  ostensa  domino  G.  de  Piano 
senescallo  memorato,  qui  etiam  dominus 
senescallus  monuit  ipsum  Amatum,  utve- 
niret  apud  Carcassonam  facere  jus  de  liis, 
que  commiserat,  semel,  secundo  &  tertio, 
qui  nohiit  venire,  respondendo  quod  nihil 
faceret  pro  ipso.  —  Item  post  hec  dominus 
G.  de  Piano,  senescallus,  monuit  G.  Geissa 


Vers 
■  2Ô2. 


Vers 
1232 


i3o7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i3o8 


civem  Albîensem  Bjcitavit,  ut  veniret  apud 
Carcassonam  respoiisiirus  de  jure,  quare 
capiebat  partem  pedagii  ad  dominum  re- 
gem  pertinenteni,  qui  iioluit  venire,  imo 
in  opprobriurn  &  dedecus  domiiii  régis 
partem  cogaitam  pedagii,  quam  tune  ca- 
piebat domiaus  rex,  cepit  &  par  violeatiani 
occupavit,  &  dixit  dicto  bajulo  Albiensi  pro 
domiiio  rege  ininando  ipsum,  in  preseatia 
domini  Sicardi  Alamanni  &  G,  de  Podio 
militis  &  G.  Fenate  &  plurium  aliorum, 
quod  ipse  G,  Geissa  venderet  (?)  super 
corpus  suum  bajulo  Albiensi  pro  domino 
rege,  quia  ausus  erat  loqui  nec  petcre  pe- 
dagiuni  apud  Albiam  pro  domino  rege,  & 
tiuic  fuit  denunciatum  domino  G.  de  Piano 
senescallo,  quod  G.  Geissa  dixerat  supra- 
dicta  &  occupaverat  partem  pedagii  ad  do- 
minum regem  pertinenteni,  &  dictus  domi- 
nus  senescallus  citavit  dictum  G.  Geissa, 
qui  noluit  venire  necmittere  responsalem, 
—  Item  postmodum  in  prejudicium  domini 
régis  &  in  opprobriurn  &  gravamen,  ex 
quo  fuit  compromissum  per  dominum  epi- 
scopum  vel  per  procuratorem  suum  in 
dominum  archiepiscopum  Bituricensem  & 
in  dominum  G.  de  Piano  senescallum  Car- 
cassone,  quod  starent  cognitioni  eorum 
super  facto  Albie  cum  consilio  domine 
regine,  dicti  cives  Albienses  cum  consilio 
&  voluntate  8c  expresso  assensu  domini 
cpiscopi,  (|uando  rumores  perversos  au- 
dierunt  de  domino  rege,  fecernnt  confra- 
trias  &  conjuratioaes  contra  dominum  re- 
gem &  jura  sua,  propter  quam  confratriam 
dominus  rox  amittit  jura  que  habebat  in 
dicta  civitate  Albie  &  tenebat  sine  con- 
tradictione  ad  manum  suam.  —  Item  ])ost 
hec  illi  qui  sunt  de  dicta  confratria,  in 
opprobriurn  domini  régis,  de  die  &  nocte 
vadunt  per  civitatem  Albiensem  &  extra 
armati  &  projiciunt  cathenas  per  quarre- 
rias  ik  portalia  dicte  civitatis,  &  de  nocte 
ponunt  gaitas  in  mûris  dicte  civitatis  & 
per  villam,  communiter  mi)iantes  interfi- 
cere  omnesamicos  regios,  qui  sunt  in  dicta 
civitate,  &  facta  confratria,  illi  qui  sunt 
de  confratria  domum  Cumascum  (sic)  filii 
Johannis  del  Port  barrigavcrunt  &  ipsam 
domum  diruerunt,  quia  dicebat  quod  non 
facerent  aliquam  novitatem,  ex  quo  pro- 
missum  erat.  coram  domina  regina&coram 


domino  archiepiscopo  Bituriceîisi,  &  dic- 
tam  civitatem  in  opprobriurn  domini  régis 
&  contra  ipsum  pro  posse  eorum  claudi 
fecerunt  &  per  civitatem  buccinando  pre- 
conisari  fecerunt,  quod  nullus  esset  au- 
sus exire  civitatem  sine  armis.  Et  nullus 
de  confratria  est  ausus  exponere  querimo- 
niam  de  aliquo  facto  bajulo  domini  régis, 
sed  omnes  tendunt  ad  bajulum  domini 
cpiscopi,  quare  dominus  rex  multum  ibi 
pro  confratria  amittit.  —  Item  ex  quo  con- 
fratria fuit  facta,  quando  bajulus  domini 
régis  ibat  pervillam,  capiendo  jura  domini 
régis  sicut  debebat  &  pignorando  eos,  si- 
cut  ratroactis  temporibus  erat  consuetum, 
illi  de  confratria,  scilicet  P.  Roca  &  Ade- 
marus  Cort  &  P.  Furnerius  &  R,  Laur  & 
Rodilaus  &  Cuitererius  &  Bernardus  Leca- 
pius  &  Bonetus  de  Lambes  prohibebant 
eidem  bajulo  pignora  &  per  violenciam  de 
manibus  auferebant,  &  nuncios  ejusdem 
bajuli  percusserunt  &  impulerunt,  &  dic- 
tus Ademarius  Cort  raittendo  manum  ad 
cultellum  veniebat  contra  dictum  bajulum 
domini  régis,  notificando  ipsum  &  mi- 
nando  quod  ipse  interficeret  ipsum,  8i 
trahendo  ipsiim  bajulum  derocavit  ipsum 
de  galopediis  suis,  &  ipsa  die  consules 
Albienses  &  confratres  confratrie  crant 
simul  in  ecclesia  Sancti  Juliani,  &  dictus 
Ademarus  ivit  ad  cojisules  &  ad  confra- 
tres, &  ostendit  eis  quod  G.  Hugo  injuria- 
tus  fuerat  ei,  &  consules  miserunt  per 
bajulum,  &  tune  bajulus  ostendit  consuli- 
bus  &  confratriis  injuriam,  quam  dictus 
Ademarus  fecerat  ei,  quia  defendebat  jura 
domini  régis,  &  noluerunt  ipsum  audire. 
—  Item  ante  vero  ultra  proxime  dicta, 
tempore  domini  quondam  G.  de  Ulmeio, 
militis,  senescalli  Biterris,  B.  Mabili,  vica- 
rius  tune  Biterris,  de  mandato  domini  se- 
nescalli predicti  venit  apud  Albiam,  &  fuit 
dissentio  inter  ipsum  vicarium  &  dominum 
episcopum  super  heresibus  capiendis.  Si 
tune  dominus  episcopus  &  B.  Mabili  vica- 
rius  constituerunt  dominum  11.  Mircnis 
&  magistrum  G.  collectores  heresum,  ita 
tamen  quod  dominus  R.  Mironis  esset  ibi 
pro  domino  rege  &  magis'er  G.  pro  do- 
mino episcopo,  &  ipsi  communiter  debue- 
runt  tenere  hercses  exeuntes  in  civitate 
Albie,  quousque    esset   terminatum    inter 


Vers 
\z-jz 


Vers 

1252 


IJO9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[3io 


clomiiuim    regem    &   episcopum,    qualiter      ret   pigiiorari  dictam  civilatem,  ipsa  iini- 
deberet  fieri  de  heresibus   supradictis.  Et      versitas  cuni  pigaciis  suis  dirueret  domos 


%'ei-3 

1252 


postmodum  doiniiius  episcopus  dissaisivit 
predictiim  doniinum  R.  Mironis,  qui  erat 
ibi  pro  domino  rege  de  heresibus  sepe- 
dictis,  &  cepit  omiies  hereses  ad  manum 
suam,  &  dictas  hereses  heredibus  hereti- 
corum  dampiiatorum  dédit,  reddidit  seu 
vendldit  sine  consilio  domini  régis  &  suo- 
rum.  —  Item  de  novo  quidam  prior,  qui 
sacerdos  erat,  fuit  interfectus  de  nocte  in 
carreria  civitatis  Albie,  &  illi  qui  eum  in- 
terfecerant  fuerunt  capti  per  curiam  do- 


dictorum  Guillelmi  Ugonis  &  P.  Begonis, 
&  iiiterficerent  eos  &  etiam  uxores  &  fa- 
milias  eorumdem  &  dicebant  quod  ante 
nolebaiit  ligna  aliqua  secare  cum  dictis 
picçaciis,  quas  tenent  immolutas,  quous- 
que  temptassent  easdem  in  corporibus  eo- 
rumdem. —  Item  Ademarius  Brosa  &  A. 
Fenassa  consules  Albienses  mandavorunt 
dicto  P.  Begonis,  quod  si  senescallus  Car- 
cassone  vel  gentes  sue  apud  Albiam  equita- 
bant,  ipsi  eundem  P.  Begonis  &  ejus  fami- 


429, 


—  CCXCVII 


mini  episcopi  Albiensis  &  confessi  fuerunt      liam  &  quidquid  ipsius  esset  interficereat 
quod    dictum    priorem     interfecerant,   &      sine  mora. 
gentes  &  populus  dicte  civitatis  ejeccrunt 

dictos  captos  per  violentiam  de  domo  dicti  " 

episcopi  sub  palliatione  manulevii,  &  ita 
dicti  homicide  remanserunt  corporaliter 
impuniti.  —  Item  dum  bajulus  domini  ré- 
gis pignoraret  quosdam  in  dicta  civitate 
pro  debito  domini  régis  cognito,  ipsi  ex- 
traxerunt  per  violentiam  illa  pignora,  que 
ceperat,  ab  illo  loco  ubi  dictus  bajulus 
deputaverat  pignora  antedicta.  —  Item 
cum  dominiis  senescallus  Carcassone  fe- 
cisset  pignorari  simpliciîer  civitatem  Albie 


Transaction  entre  l'évêque  d'Alhï  £• 
les  consuls  de  Gaïllac  sur  la  pe- 
■^ade  '. 


NOVERINT,  &c.  quod  cum  controvcrsia 
seu  dissentio  verterctur  iiiter  venera- 
pro    injuriis,  violentiis   &   dampnis,   c[ue      bilem  patrem  dominum  D.,  Dei  gratia  Al- 


ibidem  domino  régi  &  suis  data  sunt  & 
illata,  cives  dicte  civitatis  irruerunt  con- 
tra dictum  bajulum  ad  domum  suam,  vo- 
lentes  diruere  domum  suam  &  cum  vio- 
lencia  barreiare  &  comminantes  eidem 
bajulo  ad  mortcm  &  volebant  ipsum  inter- 
ficere,  nisi  nobilis  vir  dominus  P.  viceco- 
mes  Lautricensis  ipsum  de  dicta  civitate 
extraxisset  &  eum  in  equo  suo,  &  etiam  in 


biensem  episcopum,  pro  se  &  ecclcsia  sua 
Albiensi  ex  una  parte,  &  consules  Galliaci, 
videlicet  P.  Boneti,  &c.  ex  altéra,  super 
medietate  pazagii,  quam  dictus  dominus 
episcopus  dicebat  se  debere  habcre  &  ad 
se  pertinere  in  eadem  villa  Galliaci  &  te- 
nementis  ejusdem,  quam  niedietatem  dice- 
bat se  &  antecessores  suos  habuisse  & 
longo    tempore    percepisse    &    possedisso 


ÛJ.on'g, 
t.  III, 

col.  .(95. 


An 

1252 

2  mars. 


presentia    domini    P.    comminati    fuerunt      vel  quasi,  &  se  ab  eadem   possessione  per 


eidem  &  faciebant  signa  quod  ipsum  vel- 
lent  cum  lanceis  vulncrare.  —  Item  Mase- 
rias  civis  Albiensis  dixit  in  presentia  do- 
mini G.  de  Podio  &  Guillermi  Fenassa  & 
pluriura  aliorum,  quod  dominus  senescal- 


consules  &  universitatem  Galliaci  indebite 
spcliafum,  eadem  universitate  sibi  dictam 
niedietatem  pazagii  debere  solvere  dene- 
gante  &  etiam  reddere  contradicente,  dic- 
tis consulibus  ex  adverso  respondentibus 


lus  se  pocius  suspenderet  quam  ausus  esset      &  asserentibus   dictum   dominum   episco- 


apud  Albiam  equitare,  si  dominus  rex  exi- 
ret.  —  Item  idem  Maserias  comminatus 
fuit  in  presentia  consulum  dicte  civitatis 
interficere  dictum  bajulum  &  Petrum  Bego- 
nis, dummodo  dicti  consules  vellent  eum 
adjuvare.  —  Item  universitas  confratrie 
dicebat  publiée  in  civitate,  quod  quam 
cito  dictus  senescallus  pignoraret  vel  face- 


pum  nunquam,  ut  asserit,  in  possessione 
dicte  medietatis  pazagii  fuisse  nec  etiam 
spoliatum  nec  eandem  medietatem  ad  eum 
vel  ad  predecessores  suos  de  jure  perti- 
nuisse,  tum  quia  si  constitutum  fuit  paza- 

■  Archives  de  réyéché  d'AIbi.  [Doat,  vol,  106, 
f  68. J 


An 


1011 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l3l2 


gium,  niinquam  fuit  constitutum  ab  eis  a 
quibus  constitui  debuit  nec  etiam  de  vo- 
1  11  II  ta  te  coiisulum  val  universitatisGalliaci; 
&  si  fuit,  fuit  ad  tempus  constitutum,  quod 
(liu  est  elapsum;  item,  quod  quodcumque 
pazagium  constituitur,  ad  hoc  potissime 
constituitur,  ut  de  proventibus  pazagii 
fractores  pacis  compescantur  &  dampna 
pacis  fracte  omnino  emeiidentur,  quod 
hucusque  de  pazagio  Albiensi  nunquam 
extitit  observatum,  imo  etiam  villa  Gal- 
liaci  per  violatores  pacis  multa  dampna 
sustinuit,  que  nunquam  de  pazagio  nec 
per  pazagiatores  sibi  fuerunt  emendata. 
Item  quod  in  alios  usus  nunquam  paza- 
giuni  expendi  debuit,  sed  ad  predicta  fa- 
cienda  in  aliquo  loco  competenti  reponi, 
&  quod  ideo  istis  &  aliis  multis  rationibus,      -vtOTUM  sit  cunctis,  quod  dominus  Pe- 


Galliacum,  in  ecclesia  Sancti  Pétri,  VI  no- 
uas martii,  anno  Domini  mccli,  in  pre- 
sentia  &  testimonio  religiosi  viri  A.  abbatis 
Galliacensis,  Berengarii  archidiaconi  Al- 
biensis,  Arnaldi  d'Escalquenx  de  Tholosa, 
B.  Folcaudi,  Pétri  Vincentii  publici  no- 
tarii  de  Galliaco,  &c. 


43o.  —  CCXCVIII 

Sommation  de  Pierre  de  Voisins,  sé- 
néchal de  Toulouse,  au  comte  de 
Comminges,  de  lui  remettre  sa  fille' . 


predicti  consules  &  universitas  ad  pred 

tam  medietatem  pazagii  persolvendam  nul- 

latenus  tenebantur,  maxime  cum    pax   in 

terris  istis  satis  vigeat,  Domino  concedente, 

unde  cessante  causa  debuit  cessare  effec- 

tus,  &  quia   natura    equum  est   neminem 

cum  aliéna   jactura    locupletari.   Tandem 

Éd.orig.   dicti  dominus  episcopus &  consules... 

t.  m,        ,.  '        o 

col. 496.    taliter  transegeruiit  &  composuerunt  :  vi- 

delicet  quod   dictus  dominus  episcopus... 
dédit)  absolvit...  dictis  consulibus   dictam 

medietatem    pazagii Et    pro    predicta 

transactione...  dicti   consules...  dicto  do- 
mino episcopo  dederunt  &  solverunt  Xix"' 

solid.  Caturcens Quam  quidem   pecu- 

niam  incontinenti  creditoribus  suis  solvit, 


videlicet  Bernardo  Duranti  de  Galliaco  &  anno  M"  ce- L"  primo  ab  Incarnatione  Do 

P.  Donati  juniori  valentiam  LUI  marcha-  mini.   Testes  présentes  ad   hoc  vocati  & 

rum   sterlingorum    bonorum    novorum    &  rogati  dominus  R.  episcopus  Tholosanus, 

crozatcrum,  &c.  Addens  etiam  idem  domi-  &  dominus  Rogerius   cornes  Fuxensis,  & 

nus   episcopus,    sub    eodem    verbo,   quod  R.  prepositus  Sancti  Stephani  Tholose,  & 

predicta   débita iideliter   convertet   in  Maurinus  abbas  Sancti  Antonini  Appamie, 


utilitatem  sedis  &  ecclesie  Albiensis,  vi- 
delicet ad  deffensionem  jurisdictionis  & 
dominii,  quam  &  quod  habet  in  civitate 
Albiensi  &  tenemento  ejusdem,  &  in  sub- 
sidium  &  redemptionem  vexationis,  obsi- 


Pianc,  sencscallus  Carcassonensis  &  Biter- 
rensis,  cum  magno  exercitu  armatorum  & 
aliter  ecclesie  ik  civitati  Albiensi  iudebite 
&  contra  justitiam  inferebat,  &c.  (Sequitur 
terminorum  civitatis  GalUaci  longa  quaedam 
ce  verbosa  exposhio.)  Acta  sunt  hec  apud 


An 

1252 


rus  de  Vicinis,  senescalcus  Tholosa- 
nus, pro  illustri  domino  Alfonso  comité 
Tholosano  &  nomine  &  loco  ipsius,  dédit 
in  mandatis  &  injunxit  ex  parte  domine 
Blanche,  illustris  regine  Francie,  &  dicti 
domini  comitis  Tholosani  nobili  viro  do- 
mino Bernardo,  comiti  Convenarum,  quod 
filiam  suam  &  nobilis  domine  Th.  comi- 
tisse  tradat  sibi  abhinc  usque  ad  proxi- 
mum  festum  Pasche  Domini-,  ad  tradendam 
eam  domine  Sarracene  de  Punctis.  Hoc 
mandatum  fuit  ita  factum  &  injunctum 
apud  Portellum,  x  die  introitus  mensis 
marcii,  feria  I,  régnante  Lodovifj  Fran- 
corum  rege ,  &  eodem  domino  Alfonso 
Tholosano  comité  &  Raimundo  episcopo, 


&  Bertrandus  de  Monteacuto  prior  eccle- 
sie Béate  Marie  Deaurate,  &  Martinus  ope- 
rarius  Sancti  Stephani,  &  Jordanus  de 
Insula  &  Jordanus  de  Saissaco  &Sicardus 
Alamani,  Sicardus  de  Montealto,  Bernar- 


dionis,  depopulationis  &  taie,  que  G.   de      dus  Amelii  de  Palheriis,  R.  Jordanus  de 


Insula,  Jordanus  de  Lantario,  Bernardus 
Convenarum,  Bernardus  de  Monteacuto, 
Petrus  de  Villamuro,  Stephanus  Barravi, 

■  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac    11,  n.   Sp, 
[J.  320  j  original.] 


An 


i3i3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1014 


Stephanus  Arnaldi,  Petrus  de  Leus,  W,  de 
Pozano,  Petrus  de  Cossaiio,  Castellus  No- 
vus,  Bertrandus  de  Villanova,  Guido  de 
Turre,  W.  de  Fraixio,  Willelmus  Arnaldi 
de  Escalquencis  jurisperiti,  &  Bernardus 
Aîmericus,  qui  mandato  dicti  domini  se- 
nescalci  cartam  istam  scripsit. 


43 1.  —  CCXCIX 

Lettre  de  quelques  évoques  en  faveur 
des  inquisiteurs  \ 


An 

1252 

juin. 


R. 


TOLOSANUS,  G.  Ageiinensis,  D.  Al- 
biensis ,  G.  Carpentoratensis  Dei 
gratia  episcopi,  viris  piovidis  &  discretis 
fratribus  Predicatoribus  ad  quos  présen- 
tes littere  pervenerint,  eternam  in  Do- 
mino nostro  Jesu  Christo   salutem.  Sicut 

Éd.orie.  ad   nostrum    spectat    officiuni    animarum, 
•  III  *  ' 

coi.497.  quarum  curam  recepimus,  desiderantes 
providere  saluti,  carifatem  vestram,  de 
cujus  sinceritate  confidimus,  exhortamur 
in  Domino  quatinus  postquam  venerabili 
viro  thesaurario  Pictavii  vel  domino  Gui- 
doni  Fulcodii,  quicumque  vestri  nominati 
fueritis  ad  hoc  elecfi,  negotium  inquisi- 
tionis  contra  ipsos  hereticos  faciende  in 
nostris  diocesibus  assumatis.  Nos  vobis, 
a  predictis  thesaurario  vel  G.  Fulcodii 
electis,  plene  committimus  vices  nostras 
tam  in  inquirendis,  quam  ordinandis,  cor- 
rigendis  seu  deffiniendis  processibus  sub- 
ditoruni  nostrorum  super  negotio  inquisi- 
tionis  hereseos  antedicto,  ita  tamen  quod 
in  deiiniendo  consilium  cujuslibet  nos- 
trum &  consensus  in  sua  diocesi  requira- 
tur,  &  si  requisito  consensu  atque  consilio 
in  deffiniendo  forma  canonica  ab  inqui- 
sitoribus  conservafa,  que  quidem  forma 
attenditur  circa  diversos  modos  condem- 
nationis  hereticoruni,  immurationes,  pe- 
nitentias  injungendas  vel  etiam  inimutan- 
das,  voluerimus  contraire  seu  diffinitioni 
contradicere ,  nihil  nostra  contradictio 
operetur,  volentes  &  concedentes,  quod 
propter  disseusum    nostrum   predictorum 

'  ArchiTes  de  l'Inquisition  de  Carcassonne. 


inquisitorum  processus  canonicus  &  cano- 
nica condemnatio  non  mutetur  vel  in  ali- 
quo  retardetur.  Actum  apud  Riomium, 
anno  Domini  mcclii,  meiise  junii. 


432.  —  CGC 

Confirmation  par  le  roi  saint  Louis, 
d'une  sentence  d'Olivier  de  Termes, 
en  faveur  des  chevaliers  qui  ser- 
voient  en  Terre-Sainte  pour  Alfonse, 
comte  de  Toulouse  '. 

LUDOvicus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
universis  présentes  litferas  inspecturis 
salutem.  Notum  facimus  quod  cum  Guil- 
lelmus  de  Rupeforti,  Augerius  de  Ravat, 
Remundus  de  Rupeforti,  Arnaudus  de 
Guindre,  Niellus  de  Villafloriani,  Arnau- 
dus FerroUi,  Bernardus  de  Turre,  Henri- 
cus  Brebancionus,  Rogerius  de  Gloiano, 
Hugo  de  Rosticanis,  Raynes  consanguineus 
ejus,  Amelius  de  Rosticanis,  Arnaudus  de 
Cavanacho,  Nuchonius,  Pilus  de  Estivo, 
Eleazar  filius  ejus,  P.  Guillelmi  de  Rusti- 
canis,  Barengerius  de  Narbona,  Barenge- 
rius  de  Mociano,  Raimondus  de  Yssello, 
Guillelmus  de  Capraria,  Jordanus  de  Ca- 
prairola,  Guillelmus  de  Togesio,  Centul- 
lus  de  Togesio,  R.  Aimerici  de  Samatano, 
Garsias  Arnaudi  socius  ejus,  P.  de  Cultura 
('e  Engolisma,  Vitalis  de  Binelho,  Guillel- 
r.ius  Raimundi  de  Estarvilla,  Bernardus  de 
Montealto,  R.  Guiiklmi  de  Dendorta,  Ofo 
de  Bidone,  Augerius  de  Craubincella  de 
Armanagesio,  P.  de  Montelauro,  Mauri- 
nus  de  Marttis,  R.  de  Villanova,  Arnaudus 
de  Villanova,  Arnaudus  Losic  de  Saman, 
Robertus  de  Oregniaco,  Hugo  Bertrandi, 
Arnaudus  de  Marquefave,  Bernardus  de 
Baisses,  Odo  de  Tola,  Bertrandus  de  Soeis, 
Gaubertus  de  Pesenacio,  Ferrandus  de 
Alfaro,  Reimundus  de  Decimis,  Poncius  de 
Villanova,  Guillelmus  Bertrandi,  Petrus 
de  Gimello,  milites,  qui  pro  karissimo  fra- 
tre  &  fideli  nostro  A.,  comité  Pictaviensi 

'  Trésor  des   chartes;  Toulouse,  sac   9,   n.    47. 
(J.  3iii;  Original.) 


An 

I25z 


An 
1252 

décem- 
bre. 


Vin. 


1' 


An 

1252 


i3i5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[3i6 


Kd.orig. 
l.  III, 

col.  498. 


&  Tholose  veuerunt  ad  partes  cismarinas, 
peterent  a  fratre  Nicholao  de  Valle  Dei 
hospitalis  Iherosolimitani  restitucionem 
equorum  suorum,  quos  secundum  pactum 
contractuni  inter  ipsos  milites  ex  una  parte 
&  P.  de  Vicinis  militem  &  dictum  fratrera 
Nicholauin  ex  altéra,  iidem  milites  sibi 
debere  restitui  asserebant,  &  prefatus  fra- 
ter  Nicholaus  diceret  se  ad  hoc  pacto  vel 
couvencione  aliqua  non  teneri,  tandem 
compromiserunt  prefati  milites  &  predic- 
tus  frater  Nicholaus  &  Robertus  de  Gi- 
rolis,  miles  noster,  in  dilectum  &  fidelem 
nostrum  Oliverum  de  Terminis  voluntate 
unanimi  &  assensu,  promittentes  se  quic- 
qu'.d  per  eundem  ordinatum  fuerit  firmiter 
ac  inviolabiliter  observare.  Postmodum  au- 
tem  idem  Olivenis,  rationibus  utriusque 
partis  pleniiis  intellectis,  ordiiiavit  de 
voluntate  parcium,  quod  predicti  frater 
Nicholaus  &  Robertus  de  Girolis  redde- 
rentpro  omnibus  restitucionibus  equorum 
suorum  trecentas  sexaginta  quindecim 
libr.  Turonerisium  militibus  supradictis, 
ita  tamen  quod  dicti  milites  pro  equis 
suis,  etiamsi  eos  mori  contingeret,  nul- 
lam  restitucionem  deinceps  peterent  ab 
eisdem.  Memorati  siquidem  frater  Ni- 
cholaus 8i  Robertus  de  Girolis  bona  fide 
promiserunt,  quod  balistariis,  equitibus, 
stipendiariis  dictorum  militum  eandem 
restitucionem  facient  pro  equis  suis,  quam 
nos  balistariis,  equitibus,  stipendiariis 
nostris  facere  dinoscemur.  Ceterum  cum 
de  mille  nongentis  sexaginta  libr.  Turo- 
nensium,  mutuo  traditis  eisdem  militibus 
&  balistariis  in  partibus  ultraniarinis,  in 
eundem  Oliverum  compromisisset  assensu 
unanimi  pars  utraque,  idem  ordinavit  ut 
dicti  frater  Nicholaus  &  Robertus  de  Gi- 
rolis intègre  persolvant  militibus  &  balis- 
tariis supradictis  omnia  stipendia  sua,  que 
HSque  ad  fesium  beati  Nicholai  hiemalis 
proximo  preteritum  ratione  sui  servicii 
meruerunt.  Volunt  autem  &  consenciunt 
tam  milites  quam  balistarii  antedicti,  ut 
prefati  frater  Nichol.  &  Robertus  de  Gi- 
rolis retineant  terciam  parfem  stipendio- 
rum  suorum  a  predicto  festo  pro  solucione 
mutui  superius  nominati,  quousqiie  ipsum 
mutuum  ad  plénum  fuerit  persolutum,  ita 
tamen  quod,  soluto  mutuo,  recipiant  in- 


tègre stipendia  sua  milites  &  balistarii 
supradicti,  sicut  eis  de  pacto  &  per  instru- 
mentum  publicum  est  promissum.  Promi- 
serunt eciam  frater  Nicholaus  &  Robertus 
de  Girolis,  quod  soluto  mutuo,  reddent 
militibus  &  balistariis  cartam  ipsam  sive 
instrumentum,  quod  eisdem  dederunt  de 
mutuo  sepedicto.  Ceterum  promiserunt 
bona  fide,  quod  quando  mutuum  fuerit 
intègre  solutum,  dabunt  singulis  militibus 
&  balistariis  superius  nominatis  super  so- 
lucione mutui  litteras  suas  patentes  sigillis 
propriis  sigillatas.  Quod  si  aliquis  predic- 
torum  militum  aut  balistariorum  mori 
contingeret  vel  recedere,  antequam  mu- 
tuum fuisset  intègre  solutum,  ipsi  frater 
Nichol.  &  Robertus  de  Girolis  reciperent 
pro  solucione  mutui  omnia  stipendia,  que 
militi  vel  balistario  vel  recedenti  usque  ad 
dieni  sui  obitus  deberentur.  Quod  si  sti- 
pendia ad  plenam  solucioneni  non  suffice- 
rent,  ipsi  saisirent  hernesium  &  alla  bona 
militis  vel  balistarii  mortui  vel  eciam  rece- 
dentis.  Quod  si  hec  omnia  non  sufficerent, 
cuncta  bona  sua,  ubicumque  existèrent 
essent  pro  solucione  dicti  mutui  obligata 
nec  posset  aliquis  militum  aut  balistario- 
rum de  bonis  suis  legatum  aliquod  facere, 
donec  predicfum  mutuum  fuisset  intègre 
persolutum.  In  cujus  rei  testimonium,  ad 
peticionem  parcium  présentes  litteras  si- 
gilli  nostri  fecimus  impressione  muniri. 
Actum  in  castris  juxta  Joppen,  anno  Do- 
mini  M°CC°  quinquagesimo  secundo,  mensc 
decembri. 


433.  —  ceci 

Lettre  du  chapelain  d'Alfonse,  comte 
de  Toulouse,  au  roi  saint  Louis  \ 

EXCELLENTISSIMO  &  reverentissimo  do- 
mino suc  Ludovico,  Dei  gratia  Fran- 
cqrum  régi  serenissimo,  Phil[i]ppus,  ca- 
pellanus  domini  comitis  Pictavensis  & 
Tholose,  parvitatis   sue   devotum   &  hu- 

'  Trésor  des  chartes;   Toulouse,   sac  11,   n.  94. 
[J  320;  original.] 


An 


Vers 

1203 

Kd  orîo 

t.  m; 

C0I.49U. 


Vers 

1203 


1017 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l3l8 


An 

12/-,  15 

3i  mai. 

milem  famulat;  m.  Cuni  vestre  celsituclini 
sepius  scribere  proposuerim,  substiti  ple- 
ruraque  timidus,  non  quia  débita  deesset 
devocio,  set  quoniam  nondiim  mihi  quid- 
quani  occurerat,  quod  nieo  judicio  vestris 
auribus  digiium  esset.  Quippe  si  vestre 
preininencie  scriberem  slatum  regni,  per 
dominam  reginam  &  dominos  fratres  ves- 
tros  vobis  pluries  intimatum,  superfliium 
nierito  videretur.  Quod  si  meuni  ofierrem 
obsequium,  exilis  &  modicus  &  tamen  ex 
anime  totus  vester,  rem  parvam  nec  ma- 


marchioni  Provincie,  R.  Gaucelîni,  domi- 
nus  Luuelli,  fidelis  suus,  saliitem  ciini  pa- 
rafa in  omnibus  ad  sua  placita  voluntate. 
Literas  vestre  celsitudinis,  quas  Phylipus 
Salsarius  nobis  attulit,  recepinnis  crastina 
ascensionis  Domini.  Intellectis  verbis  que 
ipse  ex  parte  vestra  nobis  retulit  diligen- 
ter  &  incontinent!,  loquti  fuimus  cum  illis 
duobus  Judeis  nosiris,  quos  hostendit  dic- 
tus  Phylippus,  de  quibus  dictis  Judeis  nos 
ad  plénum  confidimus,  &  cum  eis  &  qui- 
busdam   aliis  inquisivimus  diligenter,  qa- 


gestate  regia  satis  digiiara  insérera  litteris      liter  ipsi   sciebant  quod  ille  Judeus,  pro 


judicarer.  Nunc  autem  quod  scribam  ha- 
bfco,  Deo  gratum  ut  arbitrer,  cujus  credi- 
tur  ordinatum  instinctu,  quod  videlicet 
doniinus  comes,  gravi  satis  infirmitate  de- 
fentus,  in  actorcm  tamdem  saluiis  respi- 
ciens,  crucis  caractère  in  honorem  ipsius 
voluit  insigniri,  sicque  salutaris  signi  pre- 
sidio  ab  egritudinis  sue  periculo  liberatus, 
hanelat  toto  spiritu  quam  cicius  poterit  in 
Terre  Sancte  reverti  subsidium,  ad  vindi- 
canda  vobiscum  opprobria  Crucifixi.  Licet 
vero,  si  carnaliter  saperem,  in  hoc  &  in 
proposito  perturbarer,  comodum  tamen 
attende[n]s  quod  jam  sensit  in  corpore  & 
quod  aquiret  in  spiritu  longe  majus,  desi- 
derium  eciam  illud  advertens  quod  faciem 
vestram  desiderat  &  laboris  participium 
non  déclinât,   serenitati  vestre   hec  duxi 


quo  nobis  scripsistis,  haberet  tantam  scien- 
ciam  in  egritudinibus  occulorum.  Et  pro 
vero  invenimus,  quod  dictus  Judeus  diu 
&  sepius  expertus  fuerat  in  egritudine 
supradicta,  &  dictus  Judeus  dixit  predictis 
Judeis  nostris,  quod  si  inveuiret  tantam 
virtutem  in  vestro  occulo,  quod  possetis 
discernere  intercolorem  viridem  &  lividum 
sive  blauum,  vel  quod  possetis  discernere 
[aliqujam  rem  parvam  ab  alia  infra  brève 
loci  spacium,  promitit  dictus  Judeus  in 
capitis  sui  periculo  in  brevi  tempore  vos 
sanare.  Et  dictus  Judeus  est  de  terra  do- 
mini régis  Aragonum ,  &  vocatur  Habrahym, 
Si  venit  de  terra  Sarracenorum  ad  illas 
partes  causa  mercadarie,  &  estvalde  dives. 
Et  audita  cercitudine  quam  dicebat,  mit- 
timus  ad  eum   dictos  duos  Judeos  nostros 


cum  gaudio  nuncianda,  vestre  clemencie  &  dictum  Phylipum,  ut  procurent  quod  ad 
supplicans,  quatinus  mihi  vestrorum  mi- 
nime indulgere,  si  placet,  dignemini,  si 
quid  demerui,  quia  nichil  hactenus  vobis 
scripsi.  Conservât  &  salvet  vos,  reverendis- 
sime  domine,  ille  qui  regibus  dat  salutem. 


vos  veniat  omni  mora  postpesita,  &  nos  ei 
promittimus  &  etiam  premittemus  quas- 
cumque  securitates  ipse  voluerit,  ipse 
enim  multum  timet  de  suo  corpore,  quod 
vos  velletis  ultra  voluntatem  suam  pênes 
vos  detinere.  Et  sciatis  quod  si  dictus 
Judeus  venire  noluerit  propter  eos,  nos 
in  propria  persona  tam  ad  eum  quam  ad 
[dominum]  regem  Aragonum  ire  propeni- 
iBus,  pro  ipso  modis  omnibus  adducendo; 
&  sciatis  quod  inter  alias  .'ecuritatcs  ipse 
Lettre  du  seigneur  de  Lunel  à  Alfonse,  petit,  quod  mittatis  sibi  /4stras  patentes 
comte  de  Toulouse  \  litteras   de   conductu  ,    sicut    sub   tenore 

quem  vobis  mittimus,  &  quod  mittatis 
domino  régi  Aragonum  vestras  literas  de- 
precatorias,  quod  dictus  Judeus  ad  vos  ve- 
niat, si  oportuerit,  cum  nos  sine  eo  adven- 
tuin  suum  credimus  impetrare  :  quas  literas 
anibas  predictas  mittatis  nobis,  si  placeat, 
per  presentium  portitorem.  Et  sciatis  quod 


An 
1253 


434.  —  CCCII 


SEP.ENISSIMO    &    karissimo    domino  suo 
Alfonso,  filio  domini  régis  Francie,  Dei 
gratiaillustricomitiPictaviensi&Tholose, 

'Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  11,  n.  90. 
[J.  320;  original  sur  papier.] 


Éd.orlg. 
t.  m, 

col.  3oo. 


An 

I2Ô3 


i3i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


iSîo 


An 

1203 

9  avril. 


Judei  nostri  recesserunt  a  nobis  cum  dicto 
Phylipo,  die  dominica  post  receptionem 
literarum  vestrarum.  Et  nos  in  hiis  &  aliis, 
que  possent  cedere  ad  vestrum  comodum 
&  honorem,  atenti  sumus  plusquam  de 
nostris  negociis  perdiicere  ad  effectum,  & 
dictus  Judeus  vult  hec  esse  valde  sécréta. 
Datum  Lunelli,  die  sabbati  post  assensio- 
nem  Doraini.  Et  expediatis,  si  placet,  cito 
cursoreni. 

Au  dos  :  Domino  coniiti  Pictaviensi  & 
Tholose. 


435. 

Arbitrage  entre  le  sénéchal  de  Tou- 
louse 6"  les  fermiers  de  la  monnaie 
de  cette  ville  ' . 

NOVERINT  iiniversi  tani  présentes  qiiam 
futuri,  quod  controversia  erat  inter 
Guillelmum  Fenassa,  Arnaldum  Fenassa, 
Ademarum  Brosa,  Bernardum  Raynaldum 
&  Petrum  Bovem,  monetarios  &  magistros 
monete  domini  comitis  Tholosani,  pro  se 
&  pro  eorum  sociis  monetariis  &  magistris 


diciones  non  servatas.  Ad  que  doniinus 
senescalcus  respondebat,  dicens  quod  ad 
predicta  nullatenus  tenebatur,  cum  ipso- 
rum  emptorum  observare  conventiones  nul- 
latenus interesset,  quoniam  ita  bene  suam 
monetam  expenderant  &  niiserant  &  ven- 
diderant,  sicut  conditiones  onines  fuissent 
plenius  observate,  propter  quod  eosdem 
emptoresabsolvereab  ipsa  nioneta  facienda 
&  expensas  eisdem  solvere  non  tenetur, 
super  hoc  multis  aliis  rationibus  allegatis. 
Item  dictus  dominus  senescalcus petebatab 
eisdem  emptoribus  tascam  de  quinqué  mi- 
liariis,  pro  tempore  ante  festum  beati  Jo- 
hannis  proxime  preteritum,&  dexvilimi- 
liariis  a  festo  predicto  usque  modo,  cujus 
summa  est  DC  &  XL  IIII"  librarum  Tolo- 
sanorum  simplicium,  de  qua  vult  recipere 
in  solutum  illam  pecunie  summàm,  quam 
eidem  domino  senescalco  dicti  emptores 
pro  passagio  transmarino  tradiderunt,  vi- 
delicet  Dxxxviii  libras  &  xviii  solidos  &: 
liii  denarios  Turonensium,  &  petiit  resi- 
duum  sibi  reddi,  scilicet  C  libras  &  C  soli- 
dos. Item  petebat  a  dictis  emptoribus,  qui 
cum  promisissent  prestito  juramento  fa- 
cere  monetam  Tholosanam,  &  dictus  Ber- 
nardus  Raynaldus  in  dampnum  ejusdem 
monete  recepit  monetam  Carcassone  & 
illuc  billonum  de  Tholosa  portavit,  prop- 


An 
1253 


una  cum  eis  ejusdem  monete  ex  una  parte, 

&  dominum  Petrum  de  Vicinis,  senescalcum      ter  quod  dicta  moneta  Tholosana  fuerit 

Tholose  &  Albiensis,  pro  eodem  domino      deteriorata,  tum  propter  billonem  abstrac- 


comite  Tholosano  &  nomine  &  loco  ipsius 
&  pro  seipso  &pro  dicta  senescalcia  ex  al- 
téra. In  qua  controversia  siquidem  pete- 
bant  dicti  probi  homines,  qui  monetam 
dicti  domini  comitis  ab  eodem  domino 
senescalco  emerant,  se  absolvi  ab  omnibus 


tum  de  Tholosa,  tum  propter  retardum 
predicte  monete,  quod  extimat  C  marchas 
argent!  &  amplius,  quas  petit  sibi  emen- 
dari  a  predictis.  De  qua  controversia  &  de 
omnibus  aliis,  que  moveri  possent  inter 
partes  occasione  predicte  monete  vel  aliquo 


petitionibus,  conventionibus  ik  conditio-      predictorum,  compromiserunt  tanquam  in 


nibus,  quibus  eidem  domino  senescalco 
fuerant  occasione  monete  supradicte  obli- 
gati,  &  ab  honere  monete  faciende,  ita 
quod  de  cetero  dictam  monetam  in  totum 
vel  in  partem  facere  nullatenus  teneantur, 
cum  conventiones  sive  pacta  peripsum  se- 
nescalcum eisdem  emptoribus  servata  non 
fuerint  in  totum  vel  in  aliqua  parte  sui. 
Petebant  etiam  dampna  &  expensas,  quas 
passi  fuerant  &  fecerant,  quod  usque  ad 
mille  &  ce  libras  extimabant,  propter  con- 

'  Archives  nntion.ilcs,  J.   /jSp,   n.    4;  original. 


arbitratores  seu  amicabiles  composi tores, 
in  Willelmum  de  Roaxio  &  Arnaldum 
Trunnum  campsorem,  cives  Tholose,  ita 
ut  quicquid  ipsi  dicerent  voluntate  pro- 
pria, requisitis  partibus  vel  etiam  nullate- 
nus requisitis,  ratum  &  firmum  a  partibus 
perpetuo  habeatur,  sub  pena  c  marcharum 
argenti,  danda  a  parte  non  parenti  parti 
dictum  arbitrium  observanti,  &  pena  so- 
luta  nichilominus  ratus  remaneat  arbi- 
tratus,  ita  scilicet  quod  dictum  ipsorum 
arbitrantium  ,  amicabilis  compositio  aut 
voluntas  nichilominus  scmper  in  s\io  ro- 


An 

1203 


1J2I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1022 


bore  seu  firmitudine  perseveret.  Actum 
fuit  hoc  ita  Tholose  &  coiicessum  in  Castro 
Narbonensi ,  viiii  die  introitus  mensis 
aprilis,  régnante  Lodovico  Franconim 
rege,  &  Alfonso  Tholosano  comité  &  R. 
episcopo,  anno  M°cc°L°  tercio  ab  Incar- 
natione  Domini.  Testes  présentes  fuerunt 
ad  hoc  vocati  &  rogati  dominus  Sicardus 
Alamannus  &  Willelmus  de  Fraxio  &  ma- 
gister  Guillelmus  de  Vauro,  &  Bernardiis 
Aimericus,  publicus  Tholose  notarius,  qui 
mandato  ipsius  domini  senescalci  &  pre- 
dictorum  proborum  homin.um  cartam  istam 
scripsit. 


436. 

Résiliation  du  contrat  entre  le  séné- 
chal de  Toulouse  6-  les  fermiers  de 
la  monnaie  de  cette  ville  '. 

NOTUM.sit  cunctis,  quod  dominus  Pe- 
trus  de  Vicinis,  senescalcus  Tholose 
i6  avril  &  Albiensis  pro  illustri  domino  Alfonso, 
comité  Tholosano,  &  nomine  &  loco  ip- 
sius, &  pro  seipso  pro  dicta  senescaicia, 
de  sua  mera,  spontanea  &  gratuita  volun- 
tate,  absolvit  Willelinum  Fenassa,  Arnal- 
dum  Fenassa,  Ademarum  Brosa,  Bernardum 
Raynaldum  &  Petrum  Bovem,  tune  ma- 
gistros  &  emptores  monete  dicti  domini 
comitis  Tholose,  &  eorum  socios  &  fide- 
jussores  ipsorum  &  eorum  res  &  bona, 
de  omni  hoc  quod  eis  poterat  petere  vel 
requirere,  propter  hoc  quod  operabantur 
vel  tenebantur  aut  convenerant  operari 
in  dicta  moneta,  &  de  omnibus  pactioni- 
bus,  convencionibus  &  conditionibus,  qui- 
bus  racione  vel  occasione  predicte  monete 
fuerant  ei  obligati,  volens  &  concédons 
quod  ipsi  de  cetero  dictam  monctam  nul- 
latenus  facere  vel  operari  teneantur.  Hoc 
autem  ita  facto  &  concesso,  dicti  magistri 
&  emptores,  pro  seipsis  &  pro  eorum  sociis, 
de  eorum  spontanea  voluntate  absolverunt 

'  Archives  nationales,  J.  A^^f),  n.  6;  original. — 
Teulet  8c  de  Laborde,  Layettes  du  Trésor  des  Char- 
tes, t.  3,  p.  i8o. 


An 
I  ï.")3 


dictum  dominum  comitem  &  dominum  se- 
nescalcum  de  omnibus  pactionibus,  ccn- 
ventiouibus  &  conditionibus,  eis  racione 
vel  occasione  predicte  monete  ab  eodem 
senescalco  factis,  &  quibus  fuerat  eis  obli- 
gatus,  &  de  omnibus  graviis  &  dampnis,  si 
que  inde  eis  evenerant,  &  missionibus  & 
expensis,  si  quas  fecerant,  de  quo  toto  ha- 
buerunt  &  tenuerunt  se  ab  eodem  plenarie 
pro  paccatis,  nulla  tamen  retencione  ab 
ipsis  ibi  penitus  facta.  Actum  fuit  hoc  ita 
&  concessum  XV  die  exitus  mensis  aprilis, 
feria  IIII,  régnante  Lodovico  Fraiicorum 
rege,  &  dicto  domino  Alfonso  Tholosano 
comité,  &  R-  episcopo,  anno  WCC"  L°  ter- 
cio ab  Incarnatione  Domini'.  Testes  pré- 
sentes fuerunt  ad  hoc  vocati  &  rogati  R. 
de  Alfaro  ScPetrus  de  Mon  teb  ru  no  &  Guil- 
lelmus de  Fraixio  &  magister  Willelmus 
Fenassa  de  Albia  &  Petrus  de  Alsona  & 
Bernardus  Aimericus,  qui  mandato  dicti 
domini  senescalci  &  predictorum  empto- 
rum  cartam  istam  scripsit. 


437.  —  CCCIII 

Lettre  de  plusieurs  prélats  de  la  pro- 
vince de  Narhonne  au  comte  Alfonse 
touchant  les  hérétiques^. 

SERENissiMO  domino  A.,  comiti  Dei  gra- 
tia  Pictavie  &  Tholose  illustri,  G.  Dei 
gratia  Narbonensis  archiepiscopus,  R.  Bi- 
terrensis,  G.  Lodovensis,  P.  Aguathensis 
episcopi,  salutem  &  sinceram  in  Domino 
caritatem.  Signum  christianitatis  in  cha- 
tholicis  tune  relucet,  si  fides  catholica 
bonis  operibus  adornetur,  quod  est  qui- 
buslibet  fidelibus  necessarium,  sed  preci- 
pue  hiis  qui  presunt.  Tacti  autem  dolore 
cordis  de  relacione  sola  super  hiis  que 
nuper  audivimus,  nec  tacere  possumus  nec 
debemus,  quia  nimis  esset  periculosa  taci- 

'  11  faut  supposer  que  le  notaire  qui  a  rédigé 
cette  charte  &  la  précédente,  commençait  Tanné» 
à  l'Annonciation  (26  mars).   ]A.  M.] 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  3.  n.  87. 
[I.  3û6;  original  scellé.] 


An  ■ 
1253 


Éd.oric. 

t.  111. 

col.  5oo* 

An 

1  253 

2Û  mai. 

An 
1253 


i323 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1824 


Êd.oik 

t.  111, 

col.  5o'. 


turnitas  in  hoc  casu,  que  cederet  in  perni- 
ciem  fidei  christiane,  intelleximiis  aiitem 
quod  in  partibus  Tholosanis  inter  alia,  ui 
dicitur,  hec  tractantur,  quod  bona  hereti- 
corum  pecuniario  commodo  una  via  velalia 
reddimantur,  &  quoquomodo  ad  posterof 
reversura,  quod  esset  contra  statufa  auc- 
toritate  Apostolice  sedis  ac  domini  régi' 
édita,  prelatorum  terre  assensu  ac  princi- 
pum  approbata.  Sic  serpit  hostis  antiquus. 
&  venenum  quod  suspecte  tempore  effica 
citer  effundere  non  potuit,  nunc  eo  cona 
tur  inficere  fide  dignorum  corda,  ut  fraude 
pestiffera  prévalante,  opprimantur  catho 
lici,  insolescant  heretici  &  sic  fides  catlio 
lica  confundatur.  Absit  hoc,  o  cornes  in- 
clite,  quod  vestris  temporibus  in  vestr^ 
gloria  macula  hec  ponatur.  Adeo  enim  vo; 
fida  fide  credimus  insignitum,  quod  nego 
ciuni  Jesu  Christi  ejus  passione  confir 
matum,  multorumque  Sanctorum  martiri( 
roboratum  ,  providentia  sedis  Apostolic» 
sustentatum ,  brachio  regni  Francie  po- 
tenter  deffensum,  pereat  vel  periclitar^ 
valeat  hiis  diebus,  quin  pocius  per  virtu- 
tem  Sancti  Spiritus,  vestram  vestrorumqut 
industriam  de  bono  in  melius  prosperetur, 
ne  tanta  félicitas,  tôt  &  tantis  expensis 
tantoque  labore  quesita,  tam  brevi  mo- 
mento  infeliciter  conculcetur.  Tune  enim 
libère  in  alienis  partibus  querere  ac  tueri 
poteritis  gloriam  Crucifix!,  si  taies,  qui 
tractant  talia,  repuleritis,  cum  constet  eos 
esse  inimicos  fidei  christiane.  Ac  si  secus 
fieret,  scandalizarentur  fidèles,  &  infidè- 
les gauderent  de  confusione  sancte  matris 
Ecclesie  &  subversione  fidei  orthodoxe. 
Si  enim  hereticorura  bona  recuperarent 
infidèles  vel  eorum  posteri,  darentur  eis 
arma,  per  que  terram  vestram  ac  regni 
'ranquillitatem  liberius  impugnarent,  ac 
securius  in  heresi  remanerent,  sperantes 
bona  sua  quandoque  ad  se  suosque  poste- 
ros  reversura.  Alii  etiam  in  heresi  nonduni 
lapsi,  hoc  pernicioso  provocati  exemplo, 
i'acilius  in  heresim  laberentur,  &  daretur 
ialibus  quodam  modo  impunitas  delin- 
quendi.  Gratias  auteni  Deo  de  vestra  sos- 
pitate  agentes  ipsius  clemenciam  supplici- 
ter  imploramus,  quod  sic  cor  vestrum  igné 
sue  carifatis  accendat,  ut  tractatus  taies 
nuUatenus  admittatis..  Nam  per  hos  trac- 


tatus, si  exaudirentur,  heresis  in  nostris 
partibus  potissime  plantaretur,  quicquid 
iliud  a  maligniim  spiritum  habentibus  in 
vestris  auribus  susurretur.  Taies  quippe 
munera  diligunt,  retribuciones  sequntur 
&  questum  existimant  pietatem,  &  idcirco 
favent  hereticis,  eosque  tolérant  &  dissi- 
mulant mala  sua,  Fertur  etiam,  quod  mira 
^[uadam  dolositate  ac  diabolica  malicia 
preconcepta,  qui  tractant  talia  sic  catho- 
licos  opprimere  moliuntur,  quod  eos  in- 
tendunt  involvere  ad  contribucionem  red- 
Jemptionis  predicte ,  ut  sit  infidelibus 
'evamen,  si  per  plures,  maxime  catholicos, 
hec  sarcina  dividatur.  Quibus  credendum 
!ion  est,  sed  pocius  confundendi  &  abci- 
Jendi  sunt  a  Deo  vobis  tradita  potestate. 
Credimus  autem,  qiiod  venerabilis  frater 
loster,  Tholosane  sedis  episcopus,  sereni- 
tati  vestre  direxerit  super  hiis  scripta  sua. 
Demum  sinceritatem  vestra"i  requirimus 
&  roguamus,  quod  de  statu  vestro  reddatis 
nos  per  vestras  litteras  cerciores.Omnipo- 
tentis  clemencia  féliciter  vos  conservet. 
Datum  Biterris,  VII  kalendas  juiiii,  anno 
Domini  m''ccl°iii°. 


438.  —  CCCIV 

Restitution  des  joyaux  du  feu  comte 
de  Toulouse,  Jaite  à  Alfonsey  comte 
de  Poitiers,  par  Vabbesse  de  Fonte- 
vrault  '. 

KARISSIMO  domino  suo  Alfonso,  filio  ré- 
gis Francie,  illustri  comiti  Pictavie  & 
Tholose,  M.  Dei  patiencia  Fontisebraudi 
humilis  ministra,  salutem  &  orationes  in 
Spiritu  Sancto  assiduas  &  devotas.  Vestre 
nobilitati  tenore  presentium  volumus  esse 
notum,  die  dominica  in  festo  apostolorum 
Pétri  &  Pauli  nobilem  virum  Guidonem 
dominum  Cabrosii,  Johannem  de  Nantolio, 
Johannem  de  Grangia  milites,  &  niagis- 
trum  Willelmum  Rollandi  clericum,  ca- 
nonicum   Cenomanensein,  apud    Fontem- 

'  Trésor  des   chartes;    Toulouse,    sac   5.  n.   3o. 
[Original  scellé,  J.  3ic.J 


An 
I2S3 


An 
iï53 

2(j  juin. 


An 
ii53 


iSi; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


26 


Ed.orig, 

t.  III, 

col.  5o2. 


ebraudum  personalitcr  accesisse.  Quibus 
pro  vobis  ac  nomine  vestro  petentibus  res 
quasdam  ,  que  fuenint  R.  qiiondam  bone 
memorie  comitis  Tholosani,  nobis  asse- 
rentibiis  ex  adverso  res  predictas  ex  causa 
legati  nobis  facti  in  testamento  predicti 
comitis  assignatas,  ac  ultra  id  quod  de 
quiuque  milibus  marchis  argent!  in  dicto 
testamento  nobis  relictum  fuerat  assi- 
gnari.  Tandem  post  multas  altercaciones, 
in  hune  pacis  modulum  corde  devenimus 
unanimi  nos  &  ipsi,  videticet  quod  vos 
quadringentas  libras  Turonensium  annui 
redditus  assignare  nobis  tenemini,  perci- 
piendas  in  portu  vestro  Marmandie,  & 
mille  quingentas  libras  Turonensium  no- 
bis solvere  semel  personaliter  in  peccunia 
numerata.  Quo  facto,  omne  jus  &  actionem 
&  obligacionem ,  quod  &  quas  occasione 
predicti  comitis  quondam  Tholosani  con- 
tra vos  seu  heredes  vestros  habemus  seu 
habere  possumus,  liberamus  penitus  & 
quittamus,  necnon  vasa  aurea,  argentea, 
anulos,  monilia,  zonas,  aurum  &  argen- 
tum,  lapides  preciosos,  necnon  omnia  que- 
cumque  apud  Fonfemebraudum  deposita 
sunt  occasione  dicti  defuncti  comitis,  vel 
que  ipsius  comitis  fuerunt  seu  alibi  in 
nostra  custodia,  parate  sumus  liberare 
penitus  vobis  seu  vcstris  certis  nunciis  & 
quittare,  promittentes  nos  ncc  conventum 
uostrum  contra  dictam  composicionem  non 
venire  nec  eam  in  aliquo  seu  in  aliquibus 
de  cetero  pcr  nos  vel  alios  inpugnare.  In 
cujus  rei  testimoniuni ,  présentes  littcras 
vobis  dirigimus  nostri  sigilli  munimine  ro- 
boratas.  Actum  dicta  die  dominica,  anno 
gratie  M°  ce  l™"  tercio. 


439. 


CCCV 


personis  multa  in  eisdem  pro  divini  nomi- 
nis  reverentia  &  honore  domini  comitis 
reformanda,  nos  Joannes  de  Doniibus  mi- 
les, magister  Guido  Fulconis  (s!c),  Petrus 
Bernardi,  fratres  Johannes  de  Casanova  & 
Philippus  ordinis  fratrum  Minorum,  donec 
dominus  noster  cornes  disponat  aliter,  cu- 
jus in  omnibus  augendis  vel  minuendis  vel 
in  formam  aliam  transmutandis  arbitrium 
retinuimus,  de  bonarum  personarum  consi- 
lio  hec  ad  presens  duximus  recitanda.  Quia 
siquidem  contemptus  clavium  hereticepra- 
vitati  multoties  viam  parât,  dicimus  &  in- 
junximus  domino  Petro  de  Vicinis,  senes- 
callo  Tholose,  quod  si  quis  a  suo  judice 
ordinario  excommunicationis  vinculo  pro 
quibuscumque  criminibus,  non  tamen  pro 
decimisvel  pecuniariis  querimoniis  inno- 
datus,  latam  contemnens  sententiam,  per 
aniuim  perstiterit  in  contemptu,  cum  cap- 
tis  pignoribus,  vel  si  non  habet  bona  que 
capi  valeant,  per  captionem  persone,  ad 
sinum  matris  Ecclesie  redire  compellant, 
nisi  forsan  sententiam  judicis  appellationc 
prevenerit  &  appellationem  interpositam 
prosequatur.  Idem  etiam  de  his  dicimus, 
qui  jam  in  dicto  contemptu  perseverave- 
rint  per  annum,  nisi  infra  dies  XL  preno- 
minati  ad  ecclesie  redierint  unitatem,  Sed 
&  si  quis  excommunicatus  divinis  officiis 
se  ingesserit,  &r  monitus  a  sacerdote  exirc 
noluerit,  mulctet  eum  pecuniariter  sencs- 
callus  juxta  dieî  &  locî  reverentiam  quam 
offendit  &  delinqucnlis  conditionem  per- 
sone. Clericos  aiitem  qui  gaudent  privi- 
legio  clericali  ad  seculare  trahi  judicium 
in  causis,  que  mère  sint  personales,  non 
sustineat  senescallus,  &  si  pro  delictis  eos 
ab  officialibus  curie  vel  familia  capi  conti- 
gerit,  diocesano  vel  ejus  officiali,  cum  fue- 
rint  requisiti  vel  quamprimum  commode 
fieri  poterit,  sine  fraude  reddantur.  Ne 
vero  promiscuis  actibus  turbentur  officia. 


Ordonnance  des  réformateurs  envoyés     clericum   cujuscumque  gradus,   privilegio 
par   Alfonse,    comte    de    Toulouse,      clericali   gaudentem,  bajulum  non   faciat 


dans  ses  É, 


tats 


CUM  in  pluribus  locis  comitatus  Tholose 
prêter  querimonias  singularum  perso- 
narum, a  bonis  acceperimus  gravibusque 

■  HâtciatrillcdtGaillac.  [Doat,  r.  1  16,  f°73  ^.] 


senescallus,  ne  si  deliquerit  in  officio,  sub 
obtentu  privilegii  sui  debitam  animadver- 
sionem  éludât,  &  injunximus  ei,  quod  si 
quos  talcs  instituit,  eos  amoveat  absqiie 
mora.  Idem  dicimus  multo  districtius,  ex 
parte  domini  comitis  &  ejus  spécial!  man- 
date, de  hereticis  vel  de  pravitate  hcrctica 


An 

1204 


An 
1:134 


i327 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 

Caveant   autem    bailivi 


1828 


suspectis,  ne  scUicct  ad  bayliam  vel  offi- 
cium  curie  vel  domini  comitis  tenenda  ali- 
quateiius  admittatur,  sed  ne  in  bailiviis 
viles  &  infamatas  personas  teneat  senes- 
callus.  Quia  vero  propter  niultitudinem 
bailivorum,  quos  iu  partibus  istis  inveni- 
mus,  niultiplicata  reperinius  gravamina 
subjectorum ,  eam  resecare  volentes  dixi- 
mus  &  injunximus  seaescallo,  quod  in 
singulis  locis  ubi  consueverint  teneri  bai- 


,  ne  subdifos,  & 
maxime  perpauperes,  locorum  mutatione 
fatigent,  nec  sine  senescalli  mandato  vel 
judicis,  de  quo  litteras  habeant,  aliquem 
ire  compellant  pro  causis  pecuniariis  vel 
criminalibus  extra  locum,  ubi  crimen  est 
inquirendum  vel  causa  audienda.  Sed  nec 
ipse  senescallus  &  judex  ad  taies  voca- 
tiones  siut  faciles;  licet  enim  hoc  possint 
facere,  non  tamen  expedir,  nisi  causa  sit 


livi,  unicus  sit  bajulus,  qui  jurisdictionis      rationabilis  propter  vicinam  assisiam  vel 
habeat   exercitium,  emptor  scilicet  reddi-      aliam  justam  causam.  Jurent  autem  bailivi 


lïd.orig. 
t. m, 

col.  5o3. 


tuum  vel  quem  posuerit  loco  sui.  Et  si 
quem  loco  sui  posuerit,  obliget  se  emp- 
tor de  respondendo  pro  eo,  si  in  officio 
suo  quidquam  a  subditis  contra  justitiam 
exforqueret.    In    exercenda   autem    juris- 


omnes,  quos  ponent  emptores,  formam 
istam  servare  &  jus  omnibus  fideliterred- 
dere,  tam  indigenis  quam  extraneis,&  nec 
prece  nec  pretio,  odio  vel  amore  justi- 
tiam alicujus  minuere  vel  etiam  retardare. 


dictione,  bailivi  qui  erunt  sub  senescallo      Multorum  autem  querimonias  uno  calcule 


suis  juribus  sint  contenti,  prout  ipse  do- 
minus  cornes  statuit  &  mandavit,  ne  vide- 
licet  pigiiorationes  cuni  armis  vel  insultu 
faciant  in  castris  aliorum  vel  villis  sine 
senescalli  speciali  mandato.  Sed  non  pro 


terminantes,  dicimus,  quod  si  bona  cujus- 
quam  domino  comiti  confiscantur  propter 
hereticam  pravitatem  vel  crimen  aliud,  jus- 
tifia requirente,  si  in  bonis  illis  erant  pos- 
sessioiies  alique,  de  quibus  militibus  vel 


debito  domini  alicujus,  qui  sit  de  jurisdic-  aliis  dominis  darentur  oblie,  solvant  eas 

tirne  domini  comitis,  homo  vel  homines  domino  innocent!  senescallus  vel  bajulus 

domini  pignorentur;  sed  bona  domini  &  ipsius,  nec  propter  delictum  hominis  frau- 

redditus  capiantur  &  fiât  detentio,  vel  si  detur  dominus  innocens  jure  suo,  sed  nec 

exigat   jus,   distractio   usque   ad   satisfac-  creditor  suo  credito  vel  etiam  uxor  dote, 

tionem   condignam,  prout   senescallus  &  salvo  arbitrio  nostro  de  dotibus  &  debitis 

judex  duxerint  ordinandum.  Dicimus  etiam  creùitorum  bone  memorie  domini  comitis 

quod  bailivi  sub  senescallo,  cum  eis  ail-  Tholose.  Quia  tamen  uxores  hereticorum, 

quorum  crimina  delata  fuerint,  de  quibus  licet  condemnate  non  fuerint,  suspicions 


sit  secundum  usum  terre  &  curiarum  con- 
suetudinem  inquirendum,  habito  probo- 
rum  bono  consilio,  servato  more  laudabili 
regionis,  veritatem  inquirant  &  nullam 
compositionem  faciant  sine  consilio  & 
consensu  senescalli  &  judicis,  presentata 
prius  eisdem  inquisitione  &  lecta,  secun- 
dum quam,  si  delatum  vel  accusatum  vide- 


non  carent  ex  cohabitatione  virorum,  vo- 
lumus  quod  uxor  innocens  prima  facie,  si 
dotem  recuperare  voluerit,  caveat  prout 
poterit;  quod  si  appareret  imposterum 
eam  adeo  ream  predicti  criminis,  ut  bona 
sua  deberet  amittere,  dotem  restituât  do- 
mino comiti  sine  fraude.  Tandem  nolentes 
jura  domini  comitis  ab  injustis  detentori- 


rint,  innocentera  non  minis  vel  terroribus  bus  interverti,  dicto  senescallo  precipimus 

vel  simulationibus  ad  compositionem  in-  ex   parte    domini   comitis    sepefati,   quod 

ducant.  Si  vero  crimen  probatum   fuerit,  saisiat  pro  eodem  hereditates  hereticorum 

faciant  quod  divino  honori  &  domini  co-  &  bona,  illorum  videlicet  qui  fuerunt  de 


mitis  &  terre  statui  secundum  jus  &  bonas 
terre  consuetudines  viderint  expedire.  Si 
vero  crimen  probatum  non  fuerit,  &  tamen 
duret  infamia  &  quasi  communis  suspicio 
contra  illum,  qui  fuerit  accusatus,  si  se 
gratis  ad  pacem  faciendam  cum  curia  reus 
obtulerit,  faciant  quod  secundum  Deiîm 
&    suas   conscientias   viderint  faciendum. 


heresi  condemnati  vel  pro  eadem  causa 
combusti  vel  metu  inquisitionis  ad  fuge 
confugientes  presidium,  in  Lumbardiam 
vel  partes  alias  secesserunt,  illorum  etiam 
qui  ad  perpetuum  carcerem  sunt  vel  fue- 
runt damnati.  Et  idem  dicimus  relapso- 
rum,  inter  quos  ponimus  &  intelligimus 
eos,   qui    cruces    duplicatas   defferuut  vel 


An 
1254 


Hd.ori!;. 

t.  m; 

col.  504. 


An 
1204 


iSig 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i33o 


iulenint,  nisi  per  litteras  imposite  peiii- 
tentie  testimonium  continentes,  ligant  evi- 
denter,  qiiod  '  pro  causa  aliorum  qui  in 
relapsu  cruces  habuerunt  duplicatas.  Ne 
tamen  aliqui  de  domibus,  quas  inhabitant 
suo  nomine,  expulsi  subito  intolerabile 
damnum  incurrerint,  damus  eis  de  gratia 
usque  ad  instans  festum  ascensionis  Do- 
mini  iuducias,  extunc  autem  domos  ad 
incursum  hereseos  pertinentes  exire  co- 
gantur.  Si  quis  tamen  dixerit  seu  propo- 
suerit  se  a  bone  memorie  domino  R., 
comité  Tholose  proxime  defuncto,  dona- 
tionis  vel  emptionis  seu  permutationis  vel 
alium  justum  habere  titulum,  super  quo 
fidem  fecerit  per  ipsius  patentes  litteras 
vel  instrumentum  publicum  non  suspec- 
tum,  a  tempore  pacis  Parisiensis  citra  fac- 
tas  vel  factum,  volumus  quod  idem  senes- 
callus  eum  in  saisina  dimittat,  receptis 
idoneis  fidejussoribus  de  stando  cognitioni 
domini  comitis  vel  curie  sue,  quam  ad  hoc 
assignaverit,  si  jus  suum  de  piano  idem 
dominus  comes  prosequi  voluerit  contra 
hujusmodi  possessorem.  Omnia  autem  & 
singula  predicta  dicimus,  salvis  per  omnia 
domini  nostri  beneplacito  &  mandato. 
Datum  Tholose,  die  mercurii  proxima  post 
Rames  Palmarum,  anno  Domini  M  ce  LUI. 


440. 


CCCVI 


Testament  d'Eljéar,  seigneur  d'U-^ès^. 

IN  nomine  Domini,  anno  Incarnationis 
ejusdem  MCCLIV,  scilicet  pridie  nonas 
mail,  domino  Ludovico  Francorum  rege 
régnante.  Ego  Heliziarius,  dominus  Ucetie, 
sanus  mente  licet  infirmus  corpore,  testa- 
mentum  meum  sic  facio  &  de  rébus  meis 
dispono  in  hune  modum.  Imprimis  eligo 
sepulturam  corpori  meo  in  cemeterio 
Sancti  Nicolai  de  Campanhaco  cum  do- 
mino Rainone  quondam  pâtre  meo,  &  re- 

'  Le  texte  paraît  corroitipu  en  cet  endroit. 

[A.  M.] 
'  Communiqué   par  M.  le  marquis  de  Maillane 
Porcellcu. 


linquo  eidem  monasterio  totum  illud,  quod 
habeo  in  manso  de  Noveilis  &  manso  de 
Barna,  &  dominium  &  senhoriam  quod 
dominus  Raino  pater  meus  retinuerat  in 
manso  de  Villanova.  Et  dictum  monaste- 
rium  teneatur  tenere  in  perpetuum  quem- 
dam  sacerdotem  secularem,  qui  celebret 
ibi  divina  pro  remedio  anime  mee  &  pa- 
rentum  meorum.  Item  lego  pro  remedio 
anime  mee  C  libr.  Tur.,  de  quibus  relinquo 
operi  fratrum  Miiiorum  de  Ucetia  XV  libr. 
Tur.,  ornamento  singularum  ecclesiarum, 
in  quarum  parochiis  habeo  affare,xxx  sol., 
ornamento  ecclesie  Sancti  Theodori  XL 
sol.,  item  monasterio  de Vallesalva,  deAu- 
gustinis,  de  Fontibus  &  de  Esteuzeno  sin- 
gulis  relinquo  XXX  sol.  Tur.,  monasterio 
de  Arboracii  X  libr.  Residuum  predictarum 
c  librarum  volo  quod  distribuatur  in  piis 
causis,  arbitrio  gardiani  fratrum  Minorum 
de  Ucetia  &  magistri  Stephani  Alberti  & 
Pétri  Lamberti  jurisperitorum.  Item  re- 
cognosco  domine  Guillelme  uxori  mee 
cum  ea  habuisse  &  recejiisse  in  dofem 
xiii"'  s.  Melgor.,  computatis  lxx  libr. 
Turon.,  quas  dominus  episcopus  Uticensis 
habuit  pro  me  a  domino  Gualfredo  so- 
cero  meo  vel  ab  alio  pro  eo,  quas  sibi 
restitui  mando,  &  preterea  lego  sibi  ce 
libr.  Melgor.  Item  relinquo  Raymundo 
Centol  militi  meo  xx  lib.  Turon.  Item 
Heliziario  filiolo  meo,  filio  Stephani  de 
Codos,  XX  libr.  Tur.  &c.,  magistro  Sté- 
phane Alberto  xxv  libr.  Item  Petro  Al- 
berto jurisperito,  &c.  Item  lego  VI  scuti- 
feris  meis,  scilicet  En.  de  Monteclaro,  & 
Bueninom,  &  Petro  Arquerio,  &  Petro 
Folquerio  &  Hugoni  Ramundo,  singulis 
singulas  X  lib.  Tur.  &c.  Item  universis 
hominibus  terre  mee  remitto  &  quitte  per 
me  &  successores  meos  omnes  taillas  & 
ademptiones  forsatas  &  totas,  preterquam 
in  IV  casibus,  scilicet  si  ego  vel  heredes 
mei  transfretaremus,  vel  hères  meus  esset 
novus  miles,  vel  maritaret  filiam  vel  so- 
rorem  suam,  vel  faceret  emptionem  que 
excederet  summam  V"  sel.  Tur.  Item  volo 
&  mando,  quod  hemines  seu  universitas 
alicujus  leci  terre  mee  non  possint  com- 
pelli  ad  faciendam  firmantiam  persone  ex- 
tranee  pro  herede  mee  ultra  D  sol.  Tur., 
&  si  facerent  eam  usque  ad  dictam  sura- 


An 
.254 


Ed.orig. 

I.  Mi. 

col.SoS. 


An 
1254 


i33i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i33^ 


mam  &  non  servarentur  indempnes  ab 
herede  nieo,  nolo  quod  teneantur  facere 
firmantias  exinde  alicui  extraiiee  persoiie 
pro  herede  meo.  Item  recognosco  domine 


argent!  tantum,  &  in  licc  casu  volo  quod 
Giiiza  filia  mea  sit  contenta  ce  marchis 
argenti,  &  in  his  tantum  niihi  heredem 
institue.  Item   si  uxor  mea  domina  Guil- 


sua,  II'"  D  sol.Tur.,  &  insuper  relinquo  ei 
M  soi.,  c(uam  pecuuiam  volo  quod  habeat 
super  affare  meo  de  Brugueria,  &  recog- 
nosco eidem  me  debere  x  libr.  Turon., 
pro  quibus  obligavi  ei  affare  meum  Sancti 
Laurentii.  Item  lego  Rainoni  fratri  meo 
redditus  &  obventiones,  que  habeo  apud 


Sarnacum  &  apud  Jonlonem,  quoad  usque      viveret,  &  sic  de  singulis  posthumis  mas- 

culis  sequentibus  facio  subsiitutionem.  Si 


dictus  Raino  habuerit  beneficium  eccle 
siasticuni  vel  intraverit  religionem.  Item 
volo,  quod  legata  mea  &  forefacla  solvan- 
tur  &  emendentur  de  redditibus  &  obven- 
tionibus,  que  habeo  apud  Beossam  &  in 
ejus  territorio  &  in  pedagio  de  Tarascone, 
&  tamdiu  dispensetur  in  dictes  usus,  donec 
emendata  fuerint  omnia  legata  &  forefacta 
mea.  Item  lego  Gauside  domicelle  ce  sol. 
Melgor.,  si  ex  partibus  ipsis  maritum  ac- 
ceperit,  scilicet  de  Canillaco  usque  ad 
Rhodanum;  si  autem  alium  acceperit  in 
maritum,  qui  non  esset  de  partibus  ipsis, 
relinquo  cccc  sol.  Melgor.  Item  lego  Ala- 
zaicie  sorori  mee  vu  libr.  Tur.  Ventrem 
uxoris  mee,  si  masculum  posthumum  mihi 


An 
1254 


Guillelme  matri  mee  me  debere,  &  de  dote      lelma  posthumum  mihi  pepererit,  &  infra 


pupillarem  etatem  vel  postea  quandocum- 
que  sine  liberis  decesserit,  substituo  ei 
alium  posthumum,  qui  esset  primo  natus 
post  illum,  si  viveret.  Si  vero  posthumus 
secundus  decesserit  in  pupillari  etate  vel 
postea  quandocumque  sine  liberis,  substi- 
tuo ei  sequentem  masculum  posthumum  si 


t.uC 

col.  5o3. 


vero  aliquis  de  sequentibus  posthumis  de- 
cederet  sine  liberis  infra  pupillarem  etatem 
vel  postea  quandocumque,  substituo  ei  il- 
lum posthumum  qui  esset  hères  meus  uni- 
versalis.  Item  si  Alamanda  filia  mea  erit 
mihi  hères  universalis  &  decesserit  infra 
pupillarem  etatem  vel  postea  quandocum- 
que sine  liberis,  substituo  ei  Guizetam 
filiam  meam,  si  superesset  &  non  intrasset 
religionem.  Si  vero  superstes  non  esset  vel 
intrasset  religionem,  substituo  ei  primam 
posthumam,  si  qua  esset,  vel  sequentes 
posthumas,  sicut  gradalim  essent  primo- 
gonite.  Si  vero  nulle  posthume  essent, 
substituo  ei  llaynonem  fratrem  meum,  si 


pepererit,  illum  heredem  universalem  om-  viveret  &  religionem  non  intrasset.  Si  vero 
nium  bonorum  nieorum  institue;  si  vero 
masculos  duos  vel  plures  pareret,  illum 
qui  primo  nasceretur  heredem  universa- 
lem mihi  institue,  &  quemlibet  aliorum 
mihi  heredem  institue  in  L  libr.  Tur., 
volens  quod  intrent  religionem.  Si  vero 
plures  feminas  pareret,  institue  quam- 
libet  illarum  in  L  libr.  Tur.  &  volo  eas 
intrare  religionem.  Si  vero  nullum  pesthu- 
m.um  masculum  dicta  uxor  mea  mihi  pare- 
ret, institue  heredem  universalem  omnium 
bonorum  nieorum  Alamandam  filiam  meam 
majorem,  &  Guizetam  aliani  filiam  meam 
institue  mihi  heredem  in  ccc  marchas  ar- 
genti. Et  tam  ipsam  quam  omnes  alios  li- 
bères mees,  quos  heredes  universales  non 
institui,  cententos  esse  vole  de  his,  que 
reliqui  eis  vel  relinquam  in  hoc  testa- 
mento.  Item  si  dicta  uxor  mea  posthumum 
vel  posthumam  pepererit  mihi,  &  hères 
meus  fuerit  institutus,  Alamandam  filiam 
meam  majorem   heredem    in  ccc  marchis 


superstes  non  esset  &  religionem  intrasset, 
substituo  ei  Ramundum  Gaucelinum  fra- 
trem meum,  si  superesset  &  religionem 
non  intrasset.  Item  liberis  meis  natis  Si 
nascituris  do  tutricem  deminam  Guillel- 
mam  uxorem  meam,  volens  &  mandans 
quod  ipsa  administret  cum  consilio  domini 
Ramundi  Gaucelini  &  Ramundi  Centel 
militis  &  Stephani  de  Codolis  civis  Nemau- 
sensis.  Gadiateres  eorum,  que  legavi  pro 
anima  mea,  &  custodes  tam  meorum  libe- 
rorum  quam  totius  terre  mee  facio  &  or- 
dino  dominum  episcopum  Uticensem  & 
dominum  Ramundum  Gaucelinum,  avun- 
culum  meum.  Sic.  Actum  fuit  hoc  testa- 
mentum  apud  Ucetiam,  in  turri  staris  dicti 
domini  Heliziarii.  Testes  rogati  affuerunt, 
Petrus  Lamberti,  magister  Stephanus  Al- 
berti,  jurisperiti,  P.  Guaphorrus,  R.  Pas- 
cal, Stephanus  de  Codolis,  Bernardus  de 
Taberniaco  presbyter,  Joannes  Gauterius, 
R.  Centol  miles,  Gervasius  Delcalader  mi- 


An 
■  254 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i334 


An 

1154 

mai 
ou  juin. 


les,  Bueninon,  Bernardiis  de  Montcclaro, 
Hugo  Kamuiidi,  &  ego  Bernardus  de  Car- 
lacio,  iiotarius  nobilium  virorum  domini 
Heliziarii  &  domini  Decani  Ucetie  domi- 
noruni,  qui  rogatus,  &c. 


441. 

Projet  de  bulle   contre  les  hérétiques 
albigeois  ' , 

INNOCENCius  episcopus  servus  servorum 
Dei,  dilecto  filio  priori  i'ratrum  ordi- 
nis  Predicatorum  Parisiensium,  salutem  & 
apostolicam  benedictioneni.  Ad  extirpau- 
dam  pravifatera  hereticani  de  regno  Fran- 
cie  tanto  sollicicius  intendere  nos  opor- 
tet,  quanto  per  iiicrementuni  ejus  gravius 
regiium  ipsius  ijificitur  &  per  ipsius  frau- 
dem  periculosiiis  simpliciuiii  anime  ca- 
piuntur.  Cutn  igitur  heretice  labis  morbus, 
serpens  paulatim  ut  cancer,  comitatus 
Pictavie  &  Tholose  necnoii  <k  alias  terras 
dilecti  filii  nobilis  viri  A.,  comitis  Pictavie 
&  Tholose,  dicalur  graviter  infecisse,  nos, 
de  circumspectione  tua  plenam  in  Domino 

fiduciam    obtinentes,   discrelioni    lue    per      de  indulto  hujusmodi  mencionem.  Predi 
apostolica    scripta    mandamus,    quatinus      catores  quoque  questuarios,  quorum  iatc 


jurata,  ad  ecclesiasticam  redire  voluerint 
unitatem,  ipsis  juxta  formam  Ecclesie  be- 
neficium  absolucionis  impendas  &  injungas 
de  bonorum  consilio  quod  talibus  injungi 
consuevit.  Verum,  quuni  non  solum  tam 
ex  occultacione  dictorum  &  nominum  tes- 
tium,  quam  eorum  publicatione  nimium 
manifesta,  posset  periculum  multiplex  tam 
rerum  quani  corporum  pluribus  obvenire, 
ideo  circa  hoc  per  viam  mediam  incedentes, 
volumus  quod  ipsa  testium  publicatio  non 
sit  omnino  publica  nec  penitus  occultata, 
sed  vocatis  a  te  bonis  viris  &  discretis, 
tam  prelatis  quam  aliis  pluribus,  coram  eis 
ipsa  dicta  8t  nomina  testium  publicentur. 
Concedimus  tibi  nichilominus,  ut  dictes 
prelatos  &  alios  bonos  viros  dictorum  lo- 
corum  possis  auctoritate  apostolica  con- 
vocare,  quocienscumque  tibi  fuerint  ne- 
cessarii  in  dandis  consiliis  &  sententiis 
maxime  proferendis.  Ne  vero  aliquid  tibi 
desit  ad  prcdictum  negocium  prosequcn- 
dum  in  coutradictores  &  rebelles,  eccle- 
siasticam proferendi  censuram  tenore  prc- 
sencium,  appellatione  postposita,  liberam 
tibi  concedimus  facultatem,  nonobstanto 
si  aliquibus  a  sede  Apostolica  est  indultum, 
quod  interdici,  suspendi  non  possint  per 
litteras  apostolicas,  non  facientes  plenam 


An 
1254 


super  dicta  pravitate  in  eisdem  comita- 
tibus  &  terris  per  te  vel  per  alios,  quos  ad 
hoc  idoneos  esse  cognoveris,  sine  advo- 
catorum  strepitu  diligenter  inquirens  con- 
tra illos,  quos  labe  ipsa  inf'ectos  esse 
inveneris,  procédas  ratione  previa,  secun- 
dum  scientiam  a  Deo  tibi  datam,  creden- 
tes,  receptatores  &  fautores  eorumdem 
puniens  secundum  canonicas  sanctiones. 
Si  vero  aliqui,  heretica  labe  penitus  ab- 


'  Minute  originale.  Trésor  des  chartes,  J.  428, 
n.  I.  —  Au  revers,  un  dessin  à  la  plume  représen- 
tant un  hérétique  livré  aux  flammes.  Cet  acte, 
rédigé  par  les  secrétaires  d'Alfonsc  de  Poitiers 
pour  être  présenté  à  la  cour  romaine,  donna 
lieu  à  la  publication  de  plusieurs  bulles  du  mois 
de  juillet  i2.)4.  C'est  ce  qui  a  engagé  M.  de  La- 
borde,  éditeur  du  tome  3  des  Layettes  Au  Trésor 
des  Chartes  (p.  214  &  suiv.),  à  le  dater  de  l'année 
1254.   [A.  M.] 


rest  caritativa  taiitum  subsidia  simplicitcr 
querere  ac  indulgenciam,  si  quam  forsan 
habent,  exponere,  a  predicationis  officio 
quod  ad  ipsos  nuUatenus  pertinet,  com- 
pescendi  sentencia  simili  tibi  nichilominus 
licenciam  indulgemus.  Adhuc,  ut  super 
premissis  omnibus  officium  tibi  commis- 
sum  liberius  possis  &  efficacius  exercere, 
omnibus,  qui  ad  predicacionem  tuam  ac- 
cesserint,  singulis  stacioiiibus  XL  dies, 
illis  vero,  qui  ad  expugnandum  heretico- 
rum  fautores,  receptatores  &  dcffensores 
eorum  in  municioaibus  &  castcUis  vel 
alias  contra  Ecclesiam  rebellantes,  tibi  ex 
animo  auxilium,  consilium  prestiterint  vel 
favorem,  de  omnipotentis  Dci  niisericordia 
&  beatorum  Pétri  &.  Pauli  apostolorum 
auctoritate  confisi,  très  annos  de  injimcla 
sibi  penitencia  niisericorditèr  relaxaiiuis. 
Et  si  qui  ex  eis  in  prosecutione  hujusmodi 
negocii  forte  decesserint,  eis  omnium  pec- 


An 

1204 


i335 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i336 


Ed.orig. 
t.  m, 

col.  5o6. 


An 

1204 

8  juin. 


An 
I  254 

août. 


catorum,  de  quibus  corde  contriti  &  ore 
confessi  fuerint,  plenam  veniam  indulge- 
mus.  Prefati  vero  viri,  quibus  predicte 
inquisicionis  officium  duxeris  committeii- 
dum,  in  omnibus  supradictis  quam  tibi 
dainus  habeant  potestatem.  —  Ista  litera 
dupUcetur,  una  dirigatur  priori  fratrum 
Predicatorum  Parisiensium  &  alia  ministre 
Fraiicie  ordinis  Minorum. 

Au  dos  :  Hec  est  forma  secundum  quam 
débet  impetrari  littera  apostolica  contra 
hereticos. 


442.  —  CCCVII 
Extraits  de  diverses  chartes  ' . 

!•  T  UDOVicus,  domiiii  régis  Francoruni 
i-<  illustris  primogenitus,  senescallo 
Belliquadri  salutem.  Cum  Guillelmus  de 
Andusia,  filius  Pétri  Bremondi  militis,  de 
terra  Arisdii,  quam  dominus  noster  quon- 
dam  contulit  Petro  predicto,  que  a  ka- 
rissima  amita  nostra  nobili  muliere  J., 
comitissa  Pictavie  &  Tholose,  per  quani- 
dam  compositionem  in  ipsam  factam  ab 
eisdem  Petro  &  Guillelmo,  adjudicata  est 
prenominato  Guillelmo,  fidelitatem  do- 
mino patri  nostro  fecerit,  vobis  mandamus 
quatenus  dictam  terram  Guillelmo  delibe- 
retis  predicto,  salvo  jure  predicti  domini 
patris  nostri  &  alieno.  Acfum  Parisius, 
aniio  Domini  m"CC''L'>  quarto,  die  lune 
post  Trinitatem. 

II.  Ludovicus  %  Dei  gratia  Francorum 
rex,  universis  présentes  litteras  inspecturis 
salutem.  Cum  olim  Petrus  Bermundi,  do- 
minus tune  de  Salve,  donasset  monialibus 
de  Fontibus  prope  Alestum,  Cisterciensis 
ordinis,  decimam  partem  pedagii  de  Ro- 
cha,  donec  eisdem  redditus  assignasset, 
qui  ad  victum  perpetuo  septem  persona- 
rum  sufficerent,  &  nos  propter  hoc  decem 
librasTur.  dari  eisdem,  quamdiu  nobis  pla- 


ceret,  annis  singulis  mandassemus,  intel- 
lecto  demum  quod  data  eis  assignatio  non 
sufficeret,  ipsis  triginta  libras  Tur.  imper- 
petuum  assignavimus  in  pedagio  nostro 
Alèsti,  quas  ipsis  sine  difficultate  singulis 
annis  in  nativitate  beati  Joannis  Baptiste 
a  senescallo  nostro  Belliquadri  persolvi 
volumus  &  mandamus.  In  cujus,  &c.  Actum 
apud  Nemausum,  anno  Domini  M°  cc° 
quinquagesimo    quarto,   mense  augusto. 

III.  Noverint",  &c.  quod  anno  dominice 
Incarnationis  M  CCLIV,  kal.  novembr.  nos 
R.  Gauceliiii,  dominus  Lunelli,  sub  debito 
fidelitatis,  quam  domino  nostro  comiti 
Pictavie  &  Tholose  fecimus,  testificamur 
&  dicimus  sub  presencium  testimonio  11- 
terarum  quod  tempore  quo  pro  dicto  do- 
mino nostro  comité,  cujus  tune  tenebamus 
senescalliam  in  partibus  Venaissini,  re- 
cepimus  Pontem  Sorgie,  habuimus  cum 
universitate  tam  militum  quam  proborum 
hominum  dicti  loci,  &  specialiter  cum 
matre  Guillelmi  Augerii  &  Ysnardi  Augerii 
&  cum  ipso  Ysnardo  Augerio  presentibus 
convenciones  hujusmodi,  videlicet  quod 
dicta  universitas  &  singuli  de  ea  debuerint 
&  tenere  &  habere  pacifiée  &  quiète  omnia 
bona  &  jura,  que  habebant  in  tota  juris- 
dietione  &  districtu  dicti  Pontis  Sorgie, 
sicut  antea  habere  solebant,  &  pro  predic- 
tis  habendis  &  teuendis  nos  promisimus 
eis  fidum  adjutorium,  nomine  domini  nos- 
tri comitis  Pictavie  &  Tholose,  &  quod 
ipsos  &  omnia  bona  sua,  in  dicto  districtu 
&  jurisdictione  existencia,  defenderemus 
ut  homines  &  bona  hominum  Venaissini. 
In  cujus  rei  testimonium,  présentes  literas 
sigillo  nostro  pendenti  jussimus  roborari. 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  5,  n.  71. 
[J.  3i  I;  original  scellé.] 


An 
1254 


ÉJ  orig. 
t.  III, 

col.  507. 


An 
1264 

I  "  no- 
vembre. 


'  Mis.  de  Coliert,  n.  2269  &  2670.  [JJ.  xxvi, 
l"  234  «.] 

"  Mss.  Je  Coliert,  n.  2269  &  2670.  [JJ.  XXVI, 
f  378  i.] 


i337 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i338 


443. 


CCCVIII 


Ordonnances   du    roi   saint   Louis    en 
faveur  des  habitans   de   Beaucaire 
6*  de  frimes,  pour  l'assemblée  des 
trois  Etats  de  la  sénéchaussée,  l'u- 
sage du  droit  écrit  ',  6*^. 

[.  j   UDOViCUSjDei  gratia  Francorum  rex, 


persolvendo  debito  infra  diem,  penam  ter- 
cii  vel  aliam  majorem  aut  minorem  in  pré- 
cepte non  ponat,  set  si  débiter  die  per 
curiam  sibi  dicta  non  solverit,  percapcio- 
nem  bononim  solvere  compellatur,  Sane 
ut  rébus  suis  uti  liberius  eisdem  liceat, 
firmiter  inhibemiis,  ne  senescalli  nostri 
pro  sue  voluntntis  arbitrio  bladi  vel  vini 
vel  aliarum  rerum  venalium  ipsis  faciant 
interdictum  quiii  ea  eis  liceat  exportare 
volentibus  vendere,  hac  tamen  modera- 
cione  subinjuncta,  ut  arma  uullo  tenipore 
Sarraceiiis  nec  victualia,  dum  giierrani  cum 
Christianis  habuerint,  set  nec  quibuscum- 


LUDO 
universis  présentes  litteras  inspec 
(uris,  saluteni.  Visis  peticionibus  &  discus 
sis,  quas  fidèles  nostri  milites  &  burgenses  que  nobiscum  guerram  habentibus  liceat 
Belliqiiadri  nobis  obtulerunt  super  variis  exportare.  Si  tamen  causa  urgens  insti 
gravaminibus,  que  perballivos  nostros  sibi 
asserunt  irrogata,  quieti  corum  &  paci 
benignitate  regia  providentes,  ea  cassavi- 
mus  que  per  ballivorum  abusuni  usurpât;; 
comperimus,  &  ad  gratie  cumulum  am- 
plioris  nonnulla,  que  temporis  antiquis 
sinii  consuetudo  firmaverat,  in  statum  re- 
duximus  meliorem.  Intelleximus  siquidem. 
quod  incuria  nostra  Belliquadri  diebu; 
singulis  quibus  judicia  ventilantur,  ex  usu 
veteri  pignora  redduntur  a  partibus,  8> 
aliqua  quantitate  pecunie  reddita  redi- 
muntur,  quo  fit  ut  nocens  &  innocen; 
equis  subdantur  honeribus  expensarum 
set  causa  finita,  solvit  qui  succubuerii 
nostre  curie  terciani  partem  litis  seu  esti- 
mationem  ejusdem.  Hoc  igitur  in  meliu: 
reformantes,  decrevimus  &  mandavimus. 
exnunc  in  litis  inicio  contestate  ab  utra- 
que  parte  reddi  curie  pignora  que  valean: 
decimam  liiis  partem,  &  sic  recepta  pig- 
nora partibus,  si  pecierint,  recredantur. 
nec  in  toto  processu  negocii  levetur  ali- 
quid  a  curia  pro  expensis,  set  négocie  ve! 
sentencia  vel  transaccione  deciso,  par; 
décima  solvatur  curie  ab  eo  qui  succubue- 
rit  per  sententiam,  &  a  victore  nihil  peni- 
tus  exigatur.  Et  si  transactum  fuerit,  det 
decimam  pars  utraque  pro  rata  quantitatis 
vel  estimacionis,  in  qua  a  sua  intencione 
ceciderit  hec  vel  illa.  In  debitis  vero,  de 


terit,  propter  quam  videatur  interdictun 
hujusinodi  faciendum,  congreget  senescal- 
lus  consilium  non  suspectum,  in  quo  sint 
aliqui  de  prelatis,  baronibus,  militibus  & 
hominibus  bonaruni  villarum,  cum  quorum 
consilio  dictum  faciat  interdictum,  &  se- 
mel  factum  absque  consimili  consilio  non 
dissolvat,  nec  interdicto  durante,  prece 
vel  precio  cuiquam  faciat  gratiam  specia- 
!em.  Hec  autem,  que  circa  pignora  &  spor- 
tulas  curie  nostre  apud  Belliquadrum  & 
penas  pecuniarias  &  interdicta  rerum  ve- 
nalium supra  statuimus,  ad  curias  nostras 
senescalliarum  nostrarum  Belliquadri  & 
Carcassone  extendi  volumus  &  per  eas 
firmiter  observari.  Quia  vero  sub  nostri 
prétexta  servicii,  prout  dicunt,  quidam  a 
communibus  coUectis  sibi  in  Castro  Bel- 
liquadri immunitatem  vendicant  in  damp- 
iium  &  prejudicium  aliorum,  declaramus 
immunes  esse  a  talliis  vicarium  &  judicem 
curie  Belliquadri  &  notarium,  quem  spe- 
cialiter  suo  servicio  curia  deputabit.  Alias 
vero  personas  immunes  non  facimus  nec 
a  nostris  ballivis  fieri  volumus.  Si  qui  ta- 
men immunitatem  habent  de  jure  vel  de 
consuetudine  approbata,  jus  suum  eis  sal- 
vum  volumus  remanere.  Vicarium  &  ju- 
dicem castri  Belliquadri  jurare  volumus, 
secundum  jus  &  boiios  usus  justiciam  om- 
nibus exhibere.  Ad  dirimendas  autem  ques- 


quibus  controversia  non  refertur,  si  forsan      tiones  de  piano  &  [sine]  figura  judicii,  que 
curia  preceptum  dare  voluerit  debitori  de      incidunt  infra  castrum  de  stillicidiis  &  pa- 

rietum  honeribus,  fenestris  &  avannis  & 
'  Mis.  de  Coliert,  n.  i66<).  [Collât.  JJ.  xxvi,  similibus  questionibus,  fréquenter  einer- 
364  t".]  cjcntibus  iiifer  habentcs  domos  contiguas 


An 
1254 


■J . ori", 
1. 111, 

•  ol.  5o3. 


An 

1254 


iSSq 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1840 


An 
1264 
août. 


vel  vicinas,  volumus  secundum  quod  pe- 
cieriint  duos  lathomos,  quos  ipsi  magistros 
lapidum  appellant,  juratos  constitui,  sicut 
fuisse  dicunt  loiigis  temporibus  observa- 
tum.  Porro  quod  postularunt,  ut  nullus 
captus  detineatur  a  curia,  qui  velit  vel 
vaïeat  ydonee  satisdare,  ipsis  bénigne 
duximus  indulgendum,  nisi  tanien  enor- 
niitas  criminis  hoc  requirat,  quo  casu  jura 
scripta  quibus  utuntur  ab  antique  volu- 
mus observari,  non  quod  eorum  obliget 
nos  auctoritas  seu  astringat,  set  quia  mo- 
res eorum  in  hac  parte  ad  presens  non 
duximus  immutandas.  Demum  cum  pro 
pasquerio  animalium  suorum  in  tene- 
mento  Belliquadri  ovem  reddant  tricesi- 
niam,  alia  extraiiea  in  idem  territorium 
introduci  pascendi  causa  districtius  inhi- 
bemus.  Quod  ut  ratum  &  stabile  permaneat, 
présentes  litteras  sigilli  nostri  fecimus  im- 
nressione  muniri.  Actuni  apud  Sanctum 
Egidium,  anno  Domini  M''CC''L''  quarto, 
mense  julio. 

IL  Ludovicus",  Dei  gratia  Francorum 
rex,  universis  présentes  litteras  inspectu- 
ris  salutem.  Devocionis  civium  Nemau- 
sensium,  quam  ad  nos  &  gentes  nostras, 
prout  ex  testimonio  plurium  intelleximus, 
habuerunt,  non  immemores,  peticiones 
ipsorum  audivimus  &  quantum  ad  presens 
honeste  potuimus,  favorem  eisde.n  prebui- 
mus  &  assensum.  Bannerios  igitur,  qui  ad 
cohibenda  dampna  que  in  bladis,  fructibus 
vinearum,  pratoruni  &  ortorum  a  curia 
nostra  Nemausi  ponuntur,  a  dictis  civibus 
eligi  &  nostre  curie  Nemausi  presentari 
permittimus,  instituendos  a  dicta  curia, 
nec  ex  hac  nostra  permissione  jus  aliquod 
civibus  dictis  damus,  sed  quamdiu  nobis 
placuerit  sic  volumus  observari.  Bannum 
vero  preconisatum  juxta  morem  circa  vi- 
nearum, ortorum  &  segetum  aut  aliorum 
fructuum  vastatores  teneri  volumus  &  sine 
luagno  consilio  non  dissolvi,  nec  cuiquam 
persone  curiali  vel  alteri  gratiam  fieri  spe- 
cialem.  Cives  autem  Nemausi  occasione 
(lebiti  cujuslibet  capi  vel  captos  detineri 
vetamus,  si  velint  &  valeant  ydonee  satis- 
dare, nisi  criminis  hoc  requirat  enormitas; 
quo  casu,  jura  scripta  quibus  hactenus  usi 


sunt  volumus  observari.  Ut  vero  rébus  suis 
liberius  uti  valeant,  ballivis  nostris  majo- 
ribus  &  minoribus  inhibemus,  ne  vini  aut 
bladi  aut  aliarum  rerum  venalium  passim 
&  pro  sue  voluntatis  arbitrio  eis  f'aciant 
interdictum,  quominus  ea  eisdem  civibus 
liceat  exportare  vel  exportare  volentibus 
alienare,  nisi  evidens  causa  &  urgens  emer- 
serit,  proptcr  quam  fieri  debeat  interdic- 
tum. Quo  casu,  fiât  cumcelebri  &  maturo 
consilio,  nec  factum  cum  consilio  sine 
consilio  dissolvatur,  nec  eo  durante  fiât 
persone  cuilibet  prece  vel  precio  seu 
amore  gratia  specialis.  Vicarios  sane  curie 
Nemausensis  jurare  volumus  coram  bonis 
&  honestis  personis  jus  reddere  majoribus 
&  minoribus,  civibus  &  extraneis,  secun- 
dum jura  &  civitatis  usus  &  consuetudines 
approbatas.  A  coUectis  autem  communibus 
vicarium,  judicem  &  notarium  servicio  cu- 
rie deputatum  immunes  esse  volumus.  De 
aliis  vero  nichil  statuimus,  set  cuiquo 
circa  immunitatem  hujusmodi  jus  suum 
volumus  conservari.  Judicem  vero  &  nota- 
rium, quamdiu  nobis  placuerit,  annales 
esse  volumus  &  juratos.  Porro  inquisicio- 
nes,  que  secundum  terre  morem  in  crimi- 
nibus  fiunt,  per  judices  juratos  mandamus 
fieri,  &  emendas  quas  judicaverint  levari 
mandamus,  nisi  fuerint  appellatione  sus- 
pense. Sed  &  si  quis  oblato  percuriam  sibi 
judicio,  forte  timens  sententiam  emendam 
curie  obtulerit,  eam  recipere  poterit  cum 
consilio  judicis  vicarius,  si  crediderit  com- 
petentem,  alioquin  judicet  de  emenda.Ca- 
veant  tamen  sibi  tam  judex  quam  vicarius, 
ne  minis  aut  terroribus  aut  machinacioni- 
bus  callidis  quemquam  clam  &  palam  ad 
hujusmod  iemendam  prestandam  inducant, 
hoc  enim  omnibus  tam  ballivis  quam  judi- 
cibus  districcius  inhibemus.  Quod  ut  ra- 
tum &  stabile  permaneat,  présentes  litteras 
sigilli  nostri  fecimus  impressione  muniri. 
Actum  apud  Nemausum ,  anno  Domini 
M°cc°L°  quarto,  mense  augusto. 

Consimiles  litteras  habcnt  milites  de  Ne- 
mauso. 


An 
1254 

lid.orig.- 

i.iiir 

col.  509. 


Mss.  de  CoUert.   [Collât.  JJ.  xxvi,  f°  3û3  x'.] 


i34i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1342 


An 

1254 

2  3  octo 
bre. 


444. 


CCCIX 


Ligue  entre  Amalric,  vicomte  de  Nar- 
bonne,  &-  les  habit  ans  de  Mont- 
pellier ' . 

NOVERINT,  &c.,  quod  nos  Anialricus, 
Dei  gratta  vicecomes  &  doininus  Nar- 
bone,  habita  deliberatione  super  his  & 
consilio  diligenti,  non  seducti,  &c.,  per 
nos  &  per  omnes  successores  nostros  fu- 
tures dominos  Narbone,  promittimus  & 
corporaliter    juramus    super    sancta    Dei 

Evangelia  vobis  consulibus  Montispessuli,      consiliariis    nostris   &  consulibus  officio- 
videlicet  Petro  Falvarie,  Raymundo  de  Sal-      rum  ad  sonituin  more  solito  campanarum, 


totum  compleri  faciemus  &  fierî  curabinnis 
ad  admonitionem  vestri  consulum  &  syn- 
dicorum  predictorum  Si  successorum  ves- 
trorum.  Et  ista  omnia  observare  8c  com- 
plere  pro  dicto  domino  Anialrico,  mandate 
Se  voluntate  ipsius  juraverunt  isti  milites 
&  alii  subséquentes,  videlicet  Pontius  de 
Redorta,  Arnaldus  deBotenaco,  Bernardus 
de  Sancto  Stephano,  Raymundus  de  Lacu, 
Berengarius  de  Saltan,  P.  Boverii  vicarius 
Narbonensis,  Guill.  Raimundi  de  Monte- 
pessulano,  Amelius,  P.  Willelmi  de  Mon- 
tepessulo,  Berengarius  Arnaldi,  Imbertus 
de  Stabulo  Sj  Guillelmus  Alairos. —  Et  nos 
consules  Montispessuli,  oranes  8c  singuli, 
8c   syndici  superius   nominati,   convocatis 


zeto,  8cc.,  8c  vobis  syndicis  Montispessuli, 
videlicet  Petro  de  Lunello,  8c  Bernardo  de 
Vertilio  syndicis  universitatis  Montispes- 
suli, vobis  diclis  consulibus    8c   syndicis, 


ipsisque  in  domo  consulum  congregatis,  8c 
eorumdem  omnium  habito  consilio  8c  as- 
sensu,  pro  nobis  ut  consules  8c  syndici,  8cc., 
promittimus  vobis  domino  Anialrico,  Dei 


pro  vobis   8c  successoribus  vestris  8c  pro  gratia  vicecomiti  8c  domino  Narbone,  so- 

tota  universitate  Montispessuli  recipien-  lemniter  stipulanti,  quod  dabimus  militi- 

tibus,  8cc.,  quod  nos   Amalricus   guerram  bus  8c  balistariis,  quos  vobiscuni  adducetis, 

faciemus  omnibus  opponentibus  se  vobis  stipendia    infrascripta,    videlicet    cuilibet 

dictis  consulibus,  syndicis  vel  universitati,  ex  militibus  ad  equum  armatum  ducenti- 


ÊJ.orig 

t.  III, 

col.  3io. 


exceptis  illustrissimis  rege  Francie  8c  fra- 
tribus  suis  2<  rege  Castillie.  Et  ad  admo- 
nitionem vestrum  consulum  8c  syndicorum 
8c  successorum  vestroruiii,  guerram  nos 
dicti  Amalricus  faciemus  omnibus  homini- 
bus,  supradictis  exceptis,  8c  villam  Mon- 
tispessuli in  ipsa  persona  cum  comitibus 
nostris  8c  ad  honorem  vestrum  8c  utilita- 
tem  dicte  universitatis  8:  vestrum  consulum 
8c  syndicorum  8c  vestrorum  successorum 
intrabimus,  ^  in  deffensione  dicte  ville  8c 
jurium  ipsius  8c  universorum  8c  singulo- 
rum  8c  jurium  8c  reruni  eorumdem  fideliter 
8c  viriliter  nos  habebimus.  Item  quod  vos 
consules  8c  syndicos  8c  successores  vestros 
8c  universitatem  Montispessuli  8c  singulos 


bus  VI  sol.  Melgor.  pro  singulis  diebus, 
8c  cuilibet  ex  balistariis  ad  equum  IV.  sol. 
Melgor.  similiter  pro  singulis  diebus.  Se 
vobis  domino  Amalrico  pro  vestra  propria 
persona  sumptus  8c  stipendia,  quos  8c  que 
fuerint  arbitrati  D.  B.  de  Vallaugerio  epi- 
scopus  Biterreusis,  vel  ipso  carente  a  dicto 
suo  episcopatu  prepositus  Magalonensis 
qui  pro  tempore  erit,  tam  presens  quam 
futurus  prepositus  successor  ejus,  8c  Rai- 
mundus  de  Lacu  miles  8c  Ermengavus  de 
Podio  jurisperitus  8c  Guillelmus  de  Creso- 
lis  8c  Guido  de  Capiteporci  jurisconsultus, 
alius  vel  alii  in  locuni  deffuncti  vel  def- 
functoruni  subrogetur  per  co.isules  qui 
pro  tempore  erunt,  8c  idem  obseivctur  & 


ipsius  universitatis  8c  eorum   bona  8c  res      observari  debeat,  si  accideret  Raimundum 
protegemus  8c  defèiidemus,  promittentes     de  Lacu  vel  Ermengavum  de  Podio  dece- 

dere,  scilicct  quod  dominus  Amalricus  vel 


etiam  vobis  prefatis  consulibus,  8cc.,  quod 
si  co.ntingeret  nobiscuni  habere  ce  arba- 
listarios,  curabimus  8c  fieri  faciemus  ab 
eisdem  idem  sacramentum,  quod  nos  vobis 
fecimus  8c   superius    continctur.    Et  hoc 

'  Manuscrits  d'Aubays,  11.  82. 


successor  ejus  alium  vel  alios  loco  defuncti 
vel  defunctorum  substituât,  8c  bec  fiant 
toties  quoties  alter  subrogatorum  decede- 
ret.  Et  si  forte  accideret  quod  vos,  domine 
Amalrice,  alibi  guerram  faceretis,  tum  ad 
admonitionem  nostri  consulum  8c  syndico- 


An 
1254 


An 

1264 


1343 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i344 


Éd.orig 

t.inf 

col.  il  I. 


runi  predïcforum  vel  successonim  nostro- 

runi  pro  universitate  dicte  ville,  opponen- 

tibus  se  dicte  universitati,  quod  dabinius 

&   dare   teiiemur  nos   dicti  consules,  &c., 

vobis  dicto  domino  Amalrico  sumptus  & 

stipendia,  quos  &  que  dictas  dominus  epi- 

scopiis,  &c.,  fuerint  arbitrati.  Adhuc  pro- 

mittimus   vobis    domino    Amalrico,    quod 

pacem,  compositionem  neque  treugam  non 

faciemus  cum  aliquo  post  motam  guerram, 

nisi  vos  &  complices  vestri  essetis  in  ea- 

dem  pace  &  compositione   sive  treuga,  &      J- ^    MCCLIV,  mense  novembr.  nos  Philip- 

quod  similiter vos,  domine  Amalrice,  dicte      pus,  Dei  gratia  Aquensis  archiepiscopus. 


Stephani  de  Candellanicis  &  Giiillelmi  Val- 
leta,  Sic. 


445.  —  CCCX 

Restitution  du  consulat  de  Nimes'. 

■vjOTUM    sit,    &c.,  quod    anno   Domini 


pacis  seu  compositionis  sive  treuge  trac- 
tatui  interessetis.  Et  hoc  juramus  vobis 
sepedicto  domino  Amalrico  &  successori- 
bus  vestris,  pro  vobis  vestrisque  militibus 
&  coadjutoribus  recipientibus.  Item  pro- 
niittimus  vobis  domino  Amalrico,  ut  con- 
sules &  syndici,  per  nos  &  successores 
nostros  consules  &  syndicos  Montispes- 
suli,  quod  vos  &  successores  vestros  & 
complices  vestros  &  bona  vestra  &  res 
protegemus  &  deffendemus,  quamdiu  vos 
&  vestri  eritis  in  Montepessulano,  &  quod 
ad  cognitionem  dictorum  V,  a  partibus  ad 
arbitrandum,  ut  dictum  est,  electorum  sive 
subrogatorum,  faciemus  revendam  &  resti- 


frater  Pontius  de  S.  Egidio,  de  ordine  fra- 
trum  Predicatorum,  &  frater  Guilhermus 
Robert!  de  Bellicadro,  de  ordine  fratnim 
Minorum,  &  Guido  Fulcodii,  exequi  cu- 
pientes  injunctum  nobis  a  serenissimo  do- 
mino nostro  Ludovico,  Dei  gratia  Franco- 
rum  rege,  mandatum  de  restitutionibus 
faciendis  eorum,  que  ipsum  in  senescalliis 
Bellicadri  &  Carcassone  cognoscimus  in- 
juste possidere,  Nemausum  venimus,  & 
multis  super  his  conquerentibus,  ea  de 
quibus  nobis  ad  plénum  constat,  secun- 
dum  Deum  &  mediante  justifia,  duximus 
terminanda.  Petierunt  igitur  consules  ci- 
vitatis  Nemausi  consulatum  in  eum  statum 


tutionem  equorum  seu  equitaturarum,  qui      reduci,  in  quo  erat  tempore  quo  dominus 


vel  que  amitterentur  pro  facto  guerre  ut 
dictum  est  faciende,  que  omnia  observare 
promittimus,  &c.  Item  nos  Amalricus  vo- 
lumus  cunctis  fieri  manifestum,  quod  ubi 
superius  vos  prefati  consules  &  syndici 
dicitis,  quod  pacem,  compositionem  sive 
treugam  non  facietis  cum  aliquo  post  mo- 


rex  primum  habuit  terram  istam  &  fuit 
usque  ad  tempus  Pétri  de  Attiis,  senescalli 
Bellicadri,  &  Beruardi  de  Quintilio,  vica- 
rii  Nemausi,  qui  senescallus  &  vicarius, 
prout  dicunt,  mutaverunt  formam  elec- 
tionis  consulum,  ante  longis  temporibus 
observatam,  &  libertatem    eligendi   dictis 


tam  guerram,  nisi  nos  &  complices  nostri  consulibus    abstulerunt.  Nos  vero,  super 

essemus  in  eadem  pace  seu  compositione  his  veritate  fideliter  inquisita,  decernimus 

eadem  &  in  eadem  treuga,  nos  versa  vice  banc  formam,  &  tempore  comitum  &  tem- 

idem    intelligimus   &  observare  promitti-  pore    domini    régis    in    civitate   Nemausi 

mus,    &c.    Acta    sunt    hec    omnia   supra-  premodum  observatam  usque  ad   tempora 

dicta  &  singula    &   a  partibus   laudata  &  senescalli    &    vicarii    predictorum,    quod 

confirmata    anno   dominice    Incarnationis  consules  unius  anni,  imminenti  electione 


MCCLIV,  scilicet  VIII  kal.  novembris,  in 
preseutia  &  testimonio  predictorum  niili- 
tum  &  aliorum  Narbonensium  curatorum, 
&  Pétri  Bonifacii  civis  Montispessuli,  Ray- 
mundi  de  Conchis  majoris,  Guillelmi  de 
Crezolis,  Pétri  Luciani,  Stephani  Civate, 
Guillelmi  Raymundi,  Bernardi  Ricardi, 
Berengarii  de  Conchis,  Raymundi  de  Con- 
chis,   Jkc,   &    coasulum    maris,    videlicet 


consulum  futurorum,  suos  consiliarios  con- 
gregabant,  &c.  Quia  autem  id  contra  jus- 
titiam  &  inordinate  factum  esse  cognosci- 
mus, dictos  consules  &  per  ipsos  civitatem 
&  cives    restituendos  esse    decernimus   & 

'  Hôtel  de  ville  de  Nimes.  [Ménarf,  t.  1 ,  pp.  80, 
81.  Cf.  tome  VII,  En^uiteurs  royaux^  série  G, 
n.  ,.) 


An 
rzJ4 


An 
1254 

24  no- 
vembre. 


134^ 


An 

""^^  restituimus  in  possessionem  electionis  li- 
bère, secundum  formam  superius  annota- 
tani,  salvo  doniini  régis  in  omnibus  bene- 
placito.  Acta  &  recitata  suiit  hec  Nemaiisi, 
in  aula  domiiii  régis,  anno  Doniini  MCCLIV, 
VIII  kal.  decenibris,  presentibus  testibus 
domino  Raymundo,  Dei  gratia  episcopo 
Nemausensi,  &c. 


446. 

Ordonnance  6"  statuts  du  roi 
Louis  IX'. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1346 


An 

1254 

décem- 
bre. 


INCIPIUNT   STATUTA   DOMINI  REGIS 


LtlDO^ 
iiniv 


tiDOVicus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
iversis  presens  scriptum  inspecturis 
salutem.  Ex  debito  régie  potestatis  pacem 
&  quietem  subjectorum  nostrorum,  in 
quorum  quiète  quiescimus,  precordialiter 
affectantes,  ac  adversus  injuriosos  &  ini- 
probos,  qui  tranquillitati  eorum  invident 
&  quieti,zelum  indigiiationis  habentes,  ad 
hujusmodi  propulsandas  injurias  &  statum 
regni  reformandum  in  nielius  ad  presens 
aliqua  duximus  ordinanda,  que  inferius 
continentur.  —  L  Questus  quidem  illici- 
tes quantum  possibile  fuerit  Si  ballivis  & 
aliis  curialibus  réprimera  cupientes,  se- 
nescallos  nostros  &  alios  officiales  in  Bel- 
licadri  &  Carcassone  balliviis  juramento 
subscripto  duximus  astringendos,  cujus  si 
ipsi  senescalli  fuerint  transgressores,  pe- 
iias  débitas  in  bona  ipsorum,  vel  si  res 
exigat  in  personas,  nostre  voluntatis  vel 
deputatorum  a  nobis  arbilrio  reservanius. 

U.  Si  vero  minores  ballivos  vel  officiâtes 
alios  dejerare  contingerit  in  hac  parte,  a 
senescallis  sub  bonarum  testimonio  per- 
sonarum  &  cum  earumdem  consilio  pu- 
HÎantur, 

in.  Jurabunt  igitur  ulriusque  baylîvie 
senescalli,  quod  quamdiu  comissam  sibi 
tenebunt    balliviam   tain    majoribus  quaiu 

'  Bibliothèque  nation.Tle,  lat.  9988,  <*  112  81 
suiv.j  Kegtstrum  cunae  f'tanctae;  copie  du  trei- 
zième siècle. 

Vin. 


An 

niediocribus,  tam  minoribus  quam  advenis,  '*"''* 
tam  indigenis  quam  subjectis,  sine  perso- 
nanini  &  nationum  acceptione,  jus  reddent 
cum  judicuni  suorum  consilio  juratorum 
secundum  jura,  usus  &  consuetudines  in 
locis  singulis  approbatas. 

IV.  Jurabunt  insuper  jura  nostra  bona 
fide  requirere  &  salvare,  &  alioruni  jura 
scienter  nec  aufferre  nec  dirainuere  nec 
eciam  impedire. 

V.  Jurabunt  etiam  donum  seu  munus 
quodlibet  a  quacumque  persona  per  se  vel 
per  alium  non  recipere,  in  peccunia,  ar- 
gento  vel  auro  vel  rébus  aliis  quibuscum- 
que  mobilibus  vel  inniobilibus  vel  se  nio- 
ventibus,  vel  beneficiis  personalibus  vel 
perpetuis,  prêter  esculenta  &  poculenta, 
quorum  valor  in  una  ebdoniada  summam 
decem  solidorum  Parisiensium  non  ex- 
cédât, &  quod  dona  seu  bénéficia  dari 
uxoribus  suisque  liberis,  fratribus  vel  so- 
roribus,  nepotibus,  neptibus  vel  consan- 
guineis  vel  consiliariis  vel  suis  domesticis 
minime  procurabunt,  imnio  bona  fide  dili- 
gentiam  adhibebunt,  ne  uxores  eorum  vel 
alie  persone  proxime  nominate  dona  vel 
niunera  recipiant.  Quod  si  fecerint,  ex  quo 
hoc  sciverint  senescalli,  eos  ad  restitutio- 
nem  compellent  sub  debito  juramento. 

VI.  Jurabunt  etiam,  quod  ab  illis  de  sua 
senescallia  nec  ab  aliis  qui  causam  habeant 
coram  ipsisvel  sciant  inproximo  habituros 
mutuum  non  récipient  per  se  vel  per  alium 
ultra  summam  XX  librarum,  quas  reddent 
a  die  contracti  mutui  infra  duos  menses, 
licet  etiam  créditer  velit  solutionis  termi- 
num  prorogare. 

VII.  Addetur  etiam  juramento  eorum, 
quod  nichil  dabunt  vel  mittent  alicui  do 
nostro  consilio  vel  uxoribus  eorumdeni, 
liberis  aut  domesticis,  vel  illis  qui  compo- 
tum  eorum  récipient,  vel  illis  quos  ad 
visitandam  terram  vel  facta  eorum  exqui- 
renda  mittenius. 

VIII.  Quod  etiam  in  venditiouibus  bnyl- 
liviarum  vel  nostrorum  readituum  jjartem 
non  habebunt,  nec  etiam  in  moneta  vel 
navibus,  que  a  peregrinis  vel  mercatoribus 
conducuntur. 

IX.  Quod  etiam  ballivos  infidèles  seu 
injuriosos  &  improbos  exactores  vel  de 
usuris  suspectes  vel  turpem  vitam  aperte 


An 

12S4 


i347 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1848 


duceiites  in  suo  non  sustinebunt  errore, 

immo  eorum  excessus  corrigent  bona  fide. 

X.  Jurabunt    etiam   judices   &  locorum 

vicarii  singulorum,  quod  nec  ipsis  senes- 


sis  eorum  non  recipiant  sine  nostra  licentia 
speciali. 

XVII.  Senescalli   autem  nostri   &  infe- 
riores   ballivi   caveant  sibi  a  multitiidine 


callis  vel  eorum  uxofîbus,  liberis  vel  pro-      bedellorum,  &  quanto  paucioribus  pote- 


pinquis  sive  domesticis  quidquid  dabunt, 
&  in  fine  juramenti  concludent  se  uni- 
versa  &  singula  supradicta  bona  fide  ser- 
vare  nec  quicquam  per  se  vel  per  alium  in 
fraudem  facere  predictorum. 

XI.    Vicarios    autem ,    quos     senescalli 
quandoque  per  se   substituant,    nolumus 


runt  sint  content!  ad  ciiriarum  exequenda 
precepta  &  illos  nominent  in  assizia  pu- 
blica,  aliter  vero  pro  bedellis  minime  ha- 
beantur. 

XVIII.  Ubi  autem  bedelli  vel  servientes 
ad  remota  loca  mittuntur,  eis  sine  supe- 
riorum   litteris  non  credatur,  &  si  aliter 


ab  ipsis  institui,  nisi  prius  sub  forma  pre-      inventi  fuerint  facientes  exsecutionem  vel 


dicta  prestiterint  juramentum. 

XII.  Ut  vero  hec  officialium  juramenta 
firmius  observentur,  volumus  quod  in  pu- 
blica  assizia  fiant  coram  clericis  &  laicis 
ab  omnibus  &  singulis  supradictis  &  si  an- 


mandata,  nuncietur  senescallo,  qui  eos  pu- 
niat  competenter. 

XIX.  Ne  vero  senescalli  nostri  vel  in- 
feriores  ballivi  contra  justiciam  subditos 
nostros  gravent,  inhibemus  eisdem  ne  pro 


tea  facta  fuerint  coram  nobis,  ut  non  solum  quocumque  debito  prêter  nostrum  capiant 

metu  divine   indignationis   &  nostre,  set  vel  captura  detineant  aliquem  subditorum. 

etiam    confusionis    &   erubescentie    apud  XX.  Set  nec  occasione  criminis  seu  de- 

homines  perjurium  manifestum  incurrere  licti  detineant  aliquem  personaliter,  qui 


vereantur. 

XIII.  Volumus  autem  &  precipimus, 
quod  senescalli  nostri  predicti  &  alii  qui- 
cumque  sub  ipsis  tenentes  officium,  nec- 
non  &  omnes  qui  in  dictis  duabus  balli- 
viis  vadia  nostra  reclpiunt,  abstineant  ab 
omni  verbo,  quod  vergat  in  contumeliam 
vel  contemptum  Dei  vel  matris  sue  vel 
sanctorum  ejus,  ludo  etiam  cum  taxillis 
sive  aleis  vel  scaccis  &  a  fornicatione  &  a 
tabernis. 

XIV.  Inhibemus  dlstricte  ballivis  nostris 


velit  &  valeat  ydonee  satisdare,  nisi  crimi- 
nis hoc  requirat  enormitas,  de  quo  confes- 
sione  propria  vel  probatione  legittima  sit 
convictus,  vel  nisi  tam  violentis  presump- 
tionibus  urgeatur,  ut  judex  cognoscat  reum 
esse  personaliter  detinendum. 

XXI.  Et  quia  in  dictis  senescalliis  se- 
cundum  jura  &  terre  consuetudinem  fit 
inquisitio  in  criminibus,  volumus  &  man- 
damus  quod  reo  petenti  acta  inquisitionis 
tradantur  ex  integro. 

XXII.  Personas  autem  honestas  &  bone 


predictis   possessiones   aliquas   per  se  vel      famé,    etiamsi   sint  pauperes,   ad   dictun 


per  alium  emere,  administratione  sua  du- 
rante, in  ballivia  sua  vel  alia  fraudulenter 
sine  nostra  licencia  précédente.  Quod  si 
fecerint,  emptionem  irritam  esse  &  posses- 
siones sic  emptas  fisco  nostro,  si  nobis  pla- 
cuerit,  volumus  applicari. 

XV.  Prohibentes  insuper  senescallis,  ne 
quamdiu  ballivi  fuerint,  sibi  vel  suis  libe- 
ris, fratribus  vel  sororibus,  nepotibus, 
neptibus,  consanguineis  vel  cuicumquo  de 
sua  familia  matriraonia  copulent  cum  per- 
sonis  sue  ballivie  sine  nostro  speciali  con- 
sensu,  nec  predictos  in  religiones  ponant, 
nec  bénéficia  ecclesiastica  vel  possessiones 
acquirant. 

XVI.  Gista  enim  vel  procurationes  in 
domibus  religiosorum  vel  circacum  expeu- 


testis  unici  subdi  tormentis  seu  in  ques- 
tionibus  inhibemus,  ne  hoc  metu  vel  con- 
fiteri  falsum  vel  suam  vexationem  redimere 
compellantur. 

XXIII.  Emendas  autem  pro  maleficiis  seu 
delictis  a  ballivis  nostris  levari  noluraus, 
nisi  in  foro  judiciario  publiée  de  bono- 
rum  consilio  fuerint  judicate  vel  estimate, 
quamquam  antea  fuerint  gagiate.Si  tamen 
ille,  cui  crimen  imponitur,  curia  sibi  of-< 
ferente  judicium,  illud  noluerit  expectare 
&  peccuniam  offerat  pro  emenda,  &  taie 
sit  crimen  de  quo  emenda  peccuniaria  re- 
cipi  consuevit,  liceat  curie  eam  recipere, 
si  sibi  competens  videatur,  alioquin  emen- 
dam  faciant  judicari  vel  estimari,  secun- 
dum   quod   superius  est   expressum,  licet 


An 
1254 


An 

1204 


1. 


'49 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i35o 


reus  se  vellet  subicere  omninode  curie  vo- 
luntati. 

XXIV.  Caveant  taraen  judices  &  ballivi, 
[ne]  vel  terroribus  vel  machinationibus 
callidis  clam  vel  palam  aliquem  ad  emeii- 
dam  offerendam  inducant  vel  sine  causa 
rationabili  accusent. 

XXV.  Eos  sane,  qui  balHvias  nostras 
tenuerint,  aliis  easdem  revendere  prohi- 
bemus.  Set  etsi  plures  emptores  fuerint, 
unus  tantuni  jurisdictionem  exerceat  & 
immunitate  gaudeat  in  cavalcatis,  talliis 
seu  collectis  &  aliis  honeribus  publicis, 
qua  vicarii  consueverunt  gaudere. 

XXVI.  Vendi  autem  eas  filiis,  fratribus, 
nepotibus,  neptibus  aut  consanguineis  aut 
domesticis  a  nostris  nolumus  senescallis. 

XXVII.  Emptores  autem  bailliviarum 
débita  propria,  scilicet  que  debentur  eis- 
dem,  non  ex  ballivia,  vel  eorum  sociis  auc- 
toritate  propria  non  coherceaut,  set  per 
manum  senescalli  aut  judicis  ea  répétant, 
sicut  facerent  si  balliviam  non  tenerent. 

XXVIÎI.  Porro  viam  maleficiis  volentes 
precludere,  quantum  possumus,  firmiter 
inhibemus  ne  senescalli  aut  inferiores  bal- 
livi in  causis  criminalibus  vel  civilibus 
subditos  nostros  locorum  mutatione  fati- 
gant, set  singulos  in  illis  locis  audiant,  ubi 
ordinarie  consueverunt  audiri,  ne  gravati 
laboribus  8c  expensis  cogantur  cedere  juri 
suo. 

XXIX.  Quia  vero  nemo  sine  culpa  vel 
causa  privandus  est  jure  suo,  ballivis  nos- 
tris majoribus  &  minoribus  inhibemus,  ne 
dissaiziant  aliquem  sine  cause  cognitione 
vel  nostro  speciali  mandato. 

XXX.  Subditos  eciam  nostros  novis  exac- 
tionibus,  consuetudinibus  vel  honeribus 
non  affligant.  —  Cavalgatas  extorquende 
peccunie  causa  non  mandent,  set  ex  causa 
tantummodo  neccessaria,  &  tune  nolentes 
personalem  facere  cavalcatam,  ad  eam  re- 
dimendam,  data  peccunia,  non  compellant. 

XXXI.  Defensum  autem  bladi  vel  vini 
vel  mercium  aliarum  non  extrahendarum 
de  terra,  sine  causa  urgente  non  faciant  & 
tune  cum  bono  &  maturo  consilio  non  sus- 
pecte, &  factum  cum  consilio  sine  consilio 
non  dissolvant,  nec  eo  durante  cuiquam 
faciant  graciam  specialem.  —  Arma  tamen 
Sarracenis  defferri   omni  tempore  prohi- 


bemus,  &  tam  victualia  qtiam  res  alias 
tempore  quo  cum  Christianis  guerram  ha- 
bebunt.  —  Iiiimîcis  etiam  nostris  nichil 
sine  nostra  licentia  deferrî  volumus,  nisi 
tempore  quo  treugam  habebimus  cum  eis- 
dem. 

XXXII.  Demum  perversam  consuetudi- 
nem  abolentes,  que  in  aliquibus  curiis 
nostris  circa  judiciales  expensas  &  penas 
succumbentium  in  judiciis  diu  fuerat  ob- 
serva fa,  volumus  &  mandamus  quod  in 
litis  iiiicio  contesfafe  reddant  pignora  lit- 
tigantes  ad  valorem  décime  partis  litis  vel 
estimationis  ejusdem,  que  pignora  partibus 
recredantur,  nec  in  toto  processu  negocii 
levetur  aliquid  pro  expensis,  set  eo  finito, 
per  compositionem  vel  scntentiam  solvat 
curie  qui  victus  fuerit  partem  decimam 
ejus,  in  quo  subcubuerit,  vel  estimationem 
ejusdem,  &  si  ambo  pro  parte  victi  fuerint, 
solvat  quilibet  pro  parte  in  qua  suecum- 
bet.  —  Qui  vero  in  litis  principio  reddere 
pignora  non  poterunt,  dent  iidejussores 
ydoneos,  &  si  nec  illos  valuerint,  jura- 
mentis  propriis  comittatur. 

XXXIII.  Super  debitis  vero,  de  quibus 
controversia  non  refferunt  debitores,  pla- 
ce! nobis  quod  precipiat  curia  simpliciter 
&  pena  aliqua  non  adjecta  solvi  débita 
certa  die.  Quod  si  factum  non  fuerit,  de 
bonis  debitorum  creditoribus  [légitime  sa- 
tisfiat. 

XXXIV.  Si  quis  autem,  ab  alio  ex  facto 
proprio  vel  dicto  conventus,  factum  suum 
proprium  sive  dictum  post  juramentum 
prestitum  in  judicio  negare  presumpserit, 
&  légitima  probatione  convictus  fuerit, 
condempnatus  beneficium  appellationis 
aniitfat. 

XXXV.  Omnes  autem  ballivos  nostros 
majores  &  minores,  finito  officio,  rema- 
nere  volumus  vel  saltem  procuratorem 
sufficientem  dimittere  in  ipsa  ballivia  per 
quinquaginta  dies,  ut  de  se  conquerenti- 
bus  coram  illis  respondeant,  quibus  hoc 
comittemus. 

XXXVI.  Ceterum  ordinationem  factam 
in  perpetuum  de  Judeis  observari  districte 
precipimus,  que  talis  est  :  —  Judei  cessent 
ab  usuris  &  blasphemiis,  sortilegiis  &  ca- 
racteribus,  &  tam  Talemum  quam  libri  in 
quibus  inveniuntur  blasphcmie  comburan- 


Ati 
1  îâ-f 


An 
12J4 


i35i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i3 


'02 


tur.  Et  Judei    qui  hec  servare   noluerint  senescallos  nostros  aut  alios  inferiores  of- 

expellantiir  &  transgressores  légitime  pu-  ficiales  vel  eos  qui  loco  ipsorum  eruiit,  & 

niaiitur  &  vivant  omnes  Judei  de  labori-  de  equis  conducticiis  capiatur.  Et  si  equi 

bus  manuum  suaium  vel  de  negociationi-  conducticii  sufficere  nequeant  pro  nostro 

bus  sine  terminis  vel  usuris.  servicio  faciendo,  senescalli  vel  alii  infe- 

XXXVII.  Preterea  statutum,  olim  a  no-  riores  officiales  non  capiant  equos  mer- 


bis  de  consilio  baronum  nostrorum  apud 
Meledunum  editum,  observari  precipimus 
firmiter  &  teneri,  videlicet  quod  nullum 
debitum  haberi  faciant  barones,  senescalli 
vel  alie  quecunique  persoue  Judeis,  nec 
aliquis  in  toto  regno  nostro  Judeum  reti- 
neat  alterius  dominii,  nec  impediat  quo- 
niinus  aliquis  Judeum  suum  possit  capere 
tanquam  proprium  suum,  quantumcumque 
sub  alterius  dominio  fecerit  ipse  moram. 
XXXVIII.  De  Christianis  vero  sicut  in 
eodem  statuto  continetur,  probibemus  dis- 


catorum  transeuntium  vel  pauperum,  set 
divitum  tantum,  si  sufficere  possint  ad 
nostrum  proprium  servicium  faciendum. 
Inbibemus  etiam,  ne  pro  servicio  nostro 
vel  alio  capiantur  equi  personarum  eccle- 
siasticarum,  nisi  de  nostro  speciali  man- 
dato,  nec  capiant  senescalli  aut  alii  pre- 
dicti  equos  plusquam  fuerit  nobis  opus. 
—  lUos  etiam  quos  ceperint,  pro  peccu- 
nia  non  relaxent.  —  Hec  autem  que  de 
equis  capiendis  diximus,  volumus  obser- 
vari quamdiu  nobis  placuerit,  salvis  ser- 


tricte  quod    nullas   usuras   haberi   faciant      viciis   nobis   debitis   &  juribus  nostris   & 
barones,  senescalli  nostri  vel  alie  quecum-      alienis. 


que  persone  eisdem.  Usuras  autem  intel- 
ligimus  quicquid  est  ultra  sortem. 

XXXIX.  Istud  autem  statutum  factum 
Meleduni  volumus  quod  senescalli  nostri 
observent  &  faciant  observari,  tam  in  terra 
uostra  quam  in  terra  baronum  &  aliorum, 


Omnia  ergo  &  singula  supradicta,  que 
pro  subditorum  nostrorum  quiète  duximus 
ordinanda,  retenta  nobis  plenitudine  régie 
potestatis  declarandi,  mutandi  vel  eciam 
corrigendi,  addendi  vel  minuendi,  a  bal- 
livis    nostris  &   subditis  in  dictis   duabus 


si  defecerint  postquam  sufficienter  fuerint     balliviis,  Carcassone  scilicet  84  Bellicadri, 


requisiti. 

XL.  Expellantur  autem  publice  meretri- 
ces  tam  de  campis  quam  de  villis.  Et  factis 
monitionibus  seu  prohibitionibus,  bona 
earum  per  locorum  judices  capiantur  vel 
eorum  auctoritate  a  quolibet  occupentur, 
eciam  usque  ad  tunicam  vel  ad  peUicium. 
Qui  vero  domum  publice  meretrici  loca- 
verit  scienter,  volumus  quod  ipsa  domus 
incidat  domino,  a  quo  teuebitur,  in  com- 
missum. 

;  XLI.  Preterea  probibemus  districte,  ut 
nuUus  omnino  ad  taxillos  ludat  sive  aleis 
aut  scaccis.  Scolas  autem  deciorum  pro- 
bibemus &  probiberi  volumus  omnino,  & 
tenentes  eas  districtius  puniantur.  A  fa- 
brica  eciam  deciorum  prohibeatur  ubique. 

XLII.  Nullus  preterea  recipiatur  ad 
moram  in  taberuis  faciendam,  nisi  sit  tran- 


districte  volumus  observari. 

Actum  Parisius,  anno  Domini  M''cc°L'' 
quarto,  meuse  decembris. 


447- 


CCCXI 


Ordonnance  d'Alfonse,  comte  de  Tou- 
louse, touchant  V administration  de 
la  justice  dans  ses  Etats  '. 

JURABUNT  senescalli  &  bajuli  domini  co- 
mitis,  quod  erunt  ei  fidèles  ac  in  offi- 
cio  sibi  commisso,  nulla  acceptione  habita 
personarum,  fideliterse  habebunt,  jus  uui- 
cuique   pro    sua    scientia   &    possibilitate 


An 
1264 


Éd.oriff. 

1. 111, 

col.  5l2. 

Vers 
1204 

reddendo.  Item  quod  nullum  donum  reci- 

siens  vel  viator  vel  in  ipsa  villa  non  habeat  pient  a  quocumque  sibi  subjecto  seu  ali- 

aliquam  mansionem.  qua  occasione  sui  officii,  nisi  esculentum 

XLIII.  Inbibemus  autem,  ne  aliquis  in  vel  poculentum,  quod  infra  dies  proximos 

terra  nostra  capiat  aliquem  equm  contra 

voluntatem  illius,  cujus  equs  erit,  nisi  sit  ■  Manuscrits  de  feu   M.   Foucaud,  conseiller 

pro  proprio   négocie  nostro,  &  tuuc  per  d'Etat,  n.  ii5, 


Vers 
IÎJ4 


l3 


JJ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


i354 


prodigualur,  &  que  jus  permittit,  exceptis 
stipendiis  a  domino  communie  designatis, 
perse,  uxorem  suam,  filios  suos  aut  fami- 
liam.  Et  si  ipsos  inveaerint  accepisse,  pro 
possibilitate  sua,  bona  fide,  recepta  resti- 
tui  prociirabunt.  Item  jurabunt  omnia  que 
in  coiistitutione  que  sequiturcoiitinentur. 
Hec  erit  forma  tradendi  ballivias  &  pre- 
posituras  domini  comitis  &  terram  ipsius 
adcescandi,  videlicet  quod  prepositi  &  ba- 
juli  minores  non  possint  levare  emendara 
pro  delicto  quocumque  seu  causa,  donec 
prius  a  senescallo  seu  judice  suo  in  assidia 
emenda  fuerit  judicata.  Item  quilibet  se- 
nescallus,  prepositus  Scbajulus,  post  eo- 
rum  administratioiiem  finifam,  débet  in 
loco  sue  bajulie  unius  mensis  spatio  rema- 
nere,  ut  si  contra  ipsum  vel  suos  allocatos 
dicere  voluerint  ab  ipso  aliquid  extorsisse, 
juri  pareat,  &  si  culpabilis  inventus  fuerit, 
eniendare  cogatur,  sin  autem,  liberetur,  & 
si  aliquam  aliam  querimoniam  proponere 
voluerint,  juxta  culpe  qualitatem  &  mo- 
dum  a  judice  puniatur,  &  in  assisiis  totum 
istud  publicetur.  Item  illi  qui  recipiunt 
bajuliam  habeant  III  vel  IV  nuntios,  qui 
eorum  exequantur  mandata,  quorum  no- 
mina  habeant  senescalli.  Et  si  alius  ab  illis 
certis  nuntiis  inventus  fuerit  mandata  fa- 
ciens,  capiatur  &  sibi  non  credatur  vel 
pareatur,  &  omnia  ista  dicantur  publice 
in  assisiis,  &  sic  fiât  de  senescallo  qui  per 
mensem  post  administrationem  finitam  ibi- 
dem debeat  commorari  &  juri  parère, 
sicut  de  prepositis  Se  bajulis  minoribus 
superius  est  relatum,  &  hoc  debcnt  jurare 
in  institutione  sui.  Et  si  habeant  legiti- 
nium  impedimentum ,  quod  non  possint 
morari  post  suam  administrationem,  po- 
terunt  dimittere  loco  sui  idoneum  pro- 
curatorem.  Et  eo  tempore  quo  remanserit 
ibi,  habeat  solum  medietatem  stipendio- 
rum  suorum,  illorum  que  habebat  tem- 
pore sue  administrationis,  &  non  plus.  De 
appellationibus ,  que  ad  curiam  domini 
comitis  defferuntur,  fiât  commissio  in  illa 
terra  in  qua  lata  est  sententia.  Item  quod 
a  consulibus  Tolose  appelletur  ad  vica- 
rium  domini  comitis,  &  quod  judex  curie 
vicarii  cognoscat  de  omnibus  illis  appel- 
lationibus autoritate  vicarii.  Item  quod 
a  sententiis  domini  vicarii  appelletur  ad 


senescallum,  &  quod  judex  qui  continue 
est  cum  senescallo  Tolose,  cognoscat  de 
illis  appellationibus,  autoritate  senescalli. 
Item  quod  a  sententiis  latis  a  singulis  ju- 
dicibus,  qui  habent  spéciales  judicaturas, 
appelletur  ad  senescallum  in  cujus  senes- 
callia  sunt  constituti,  &  de  illis  appella- 
tionibus cognoscat  judex  senescalli.  Item 
quod  a  judicibus  senescalli,  nomine  domini 
comitis  constitutis,  appelletur  ad  senes- 
callum, nisi  cum  consilio  suo  lata  fuerit 
sententia,  &  quod  senescallus  tune  conv- 
mittat  causam  appellationis  bonis  perso- 
uis  non  suspectis.  Item  quod  a  sententiis 
latis  per  senescallum,  tam  in  principalibus 
causis  quam  in  causis  appellationum,  vel 
per  judices  quibus  ipsius  senescalli  causas 
commiseriiit,  ad  dominum  comitem  appel- 
letur. Item  quod  judex  appellationis,  quan- 
tum poterit  &  sibi  videbilur  expedire,  sine 
manifesta  juris  offensa,  abbreviet  causam 
appellationis,  &  quod  ad  requisifionem 
appellati  citet  appellantem  vel  contuma- 
citer  absentem,  &  quod  possit  ei  statuera 
terminum  competentem  ad  prosecutionem 
appellationis,  sicut  ei  juxta  quantitatem 
cause  videbitur  faciendum.  Item  quod  ap- 
pellatione  pendente  nihil  innovetur,  &  si 
fuerit  innovatura,  incontinenti  per  judi- 
cem  appellationis  ad  statum  pristinum 
reducatur.  Do  judicibus,  quod  non  insti- 
tuantur  per  senescallum,  sed  per  dominum 
comitem  vel  per  aliquem  nomine  ipsius. 
Item  quod  judices  nihil  percipiant  a  liti- 
gatoribus  nec  ratione  compromissi  expen- 
sas  exigant,  quando  continget  litigatores 
se  exponere  arbitrio  eorumdem.  Item  quod 
senescallus,  judices  &  ballivi  regant  terram 
secundum  jura  &  consuetudines  &  usus 
patrie,  ut  condemnationes  fiant  in  malefi- 
ciis  per  sententiam,  non  ex  sola  voluntate, 
nec  super  ils,  precipue  in  arduis  negotiis, 
prêter  consensum  domini  comitis  facile 
procedatur  ad  viam  conipositionis  cum 
curia  faciende,  quia  tune  imminet  pericu- 
lum  &  dominio  comitis  &  condemnandis  ; 
si  fiât  compositio,  fiât  cum  testimonio 
jurisperitorum.  Item  ut  moderate  condem- 
nationem  faciant.  Item  ut  pêne  corpora- 
les  in  pecuniarias  non  convertantur  vel 
commutentur.  Item  excessus  senescalli, 
judicum,  balUvorum  &  omnium  officialium 


Éd.orîc., 
t.  111. 

col.5i3. 


Vers 
"1254 


i355 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i356 


Ed.orig. 

t.  111, 

col.  314. 


juxta  qualîtatem  culpe,  veritate  comperta, 
puniantur  piiblice,  ut  exeniplo  illorum  alii 
corrigaiitiir,  non  enim  suffi cit  sola  resti- 
tutio  illicite  receptorum.  Item  ut  omnibus 
sint  communes  in  redditione  justitie,  & 
non  dehoncstent  milites  &  alios  bonos 
viros  verbis  contumeliosis,  &  quod  bé- 
nigne audiant  omnes  conquerentes.  Item 
ut  non  supponant  facile  homines  questio- 
nibus  &  tormentis,  nisi  quod,  si  debeant, 
sententialiter  fuerit  pronunciatum.  Item 
ut  homines  non  detineantur  capti,  qui  pa- 
rati  fuerint  satisdare,  nisi  qualitas  criminis 
hoc  requirat.  Item  ut  conquerentes,  qui  ad 
presentiam  domini  comitis  attendunt,  non 
molestentur  propter  hoc  vel  graventur. 
Item  de  guidagiis,  quod  non  concedantur 
&  quod  pecunia  propter  hoc  extorta  resti- 
tuatur.  Item  ne  ballivie  vendaiitur  illis, 
qui  habent  vadia  a  domino  comité.  Item 
ut  terre  &  vinee  domini  comitis  tradantur 
ad  certum  redditum,  sicut  melius  poterit 
fieri  ad  utilitatem  domini  comitis.  Requi- 
rantur  senescalli,  ut  ipsi  debeant  diligenter 
investigare  quid  magis  expédiât  domino 
comiti,  vendere  bajulias  generaliter  aut 
specialiter,  &  quod  supradicti  emptores 
balliviarum  teneantur  jurare,  sicut  primi, 
&  quod  sciant  quantitatem  venditionum 
quam  facit  primus  emptor.  Item  quod  ali- 
quis  senescallus  non  vendat  ballivias  do- 
mini comitis  filiis  suis  vel  fratribus  vel 
cognatis.  Item  ne  senescallus  aut  inferio- 
res  ballivi  vel  judices,  in  causis  aut  nego- 
tiis  quibuscumque,  subditos  locorum  mu- 
tatione  fatigent  sine  causa  rationabili,  & 
singuli  audientur  in  locis  ubi  ordinarie 
consueverunt  audiri,  ne  gravati  laboribus 
&  expensis,  cogantur  cedere  juri  suo.  Item 
quod  ex  causa  necessaria  tantum  mandent 
cavalcatas,  non  propter  pecuniam  extor- 
quendam,  &  volentes  facere  cavalcatam  in 
propria  persona,  non  compellaiit  ad  eam 
redimendam  data  pecunia.  Item  quod  nul- 
lus  compellatur  solvere  debitum  Judeis,  & 
quicumque  Judeum  suum  sub  alterius  do- 
minio  invenerit,  eum  capere  possit  tam- 
quam  proprtum  servum,  nonobstante  quod 
moram  diuturnam  sub  alterius  dominio 
traxerit.  Item  quod  Christianis  non  sol- 
vantur  usure,  usura  autem  intelligitur 
quidquid  rccipitur  ultra  sortem.  Item  pro- 


videntur  ne  occasione  mandati  domini  co- 
mitis, senescalli  se  intromittant  de  lis,  que 
non  sunt  sue  jurisdictionis,  ne  aliquid  at- 
temptent  in  prejudicium  juris  alieni. 

Cette  ordonnance  se  trouve  sans  autre  com- 
mencement &  sans  date  à  la  fin  d'un  manus- 
crit de  feu  M.  Foucaud,  conseiller  d'Etat, 
qui  est  un  cartulaire  de  la  fin  du  treic^ième 
siècle,  contenant  les  coutumes  de  Toulouse, 
un  commentaire  sur  ces  coutumes,  divers  actes 
qui  regardent  les  comtes  &  la  ville  de  Tou- 
louse, Crc.  '.  Elle  est  à  la  suite  de  la  fameuse 
ordonnance  '  du  roi  saint  Louis  du  mois  de 
décembre  1254,  &■  comme  plusieurs  articles  de 
ces  deux  Ordonnances  sont  conformes,  il  est 
fort  vraisemblable  que  celle  de  saint  Louis 
ayant  été  dressée  principalement  pour  les 
deux  sénéchaussées  de  Beaucaire  &■  de  Car- 
cassonne,  le  comte  Alfonse,  son  frère,  fit  pu- 
blier vers  le  même  temps  une  ordonnance  à 
peu  près  semblable,  dans  la  sénéchaussée  de 
Toulouse  &  dans  le  reste  de  ses  domaines, 
pour  y  corriger  les  mêmes  abus  qui  s'y  étaient 
glissés  dans  V administration  de  la  justice,  — 
[Note  de  dom  Vaissete.] 


448. 

Mandements,  du    roi  saint   Louis   au 
sénéchal  de  Carcassonne^. 


(1254- 1256) 

I.  1  UDOVICUS...  senescallo  Carcassone... 
Mandamus  vobis,  quatenus  omnes 
servientes,  in  nostris  garnisionibus  com- 
morantes,  uxores  habentes,  ex  parte  nos- 
tra  moneatis  diligenter,  ut  infra  Pascha 
iustans  Domini,  si  in  servitio  nostro  mo- 
rari  voluerint,  uxores  suas  secum  non  ad- 
mittant.  Actum  apud  Nigellam,  die  lune 
post  festum  beati  Dyonisii,  anno  Domini 

M"  ce  L"  IV". 


Vers 
12Ô4 


L' 


An 
1254 

12 
octobre. 


'  [Ce  ms.  paraît  avoir  disparu]. 
°  Voyez  Laurière,  Ordonnances,  t.  i ,  p.  65  &  seq. 
[&.  plus  haut,  c.  1345  &  suiy.] 
'  Doat,  vol.  104,  f"  41  v°. 


An 
iz54 

novem- 
bre. 


l357 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i358 


An 

ii55 

'■f 
février. 


II.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Carcas- 
sone.  Ex  parte  dilecti  &  fidelis  nostri  Oli- 
varii  de  Terminis  nobis  extitit  intimatum, 
quod  G.  de  Niorto  &  B.  Sermon,  nepos 
ejus,  plurima  &  gravia  damna  intulerunt 
G.  de  Caneto  nepoti  suo,  qui  est  in  custo- 
dia  ejus,  quando  ipse  Olivarius  erat  in 
servicio  Dei  &  nostro  in  partibus  Terre 
Sancte,  equitando  cum  armis  per  terram 


mandamus  vobis,  ut  abbati  &  conventui 
Bolbonensi  super  his,  que  coram  vobis 
proposuerint  contra  marescallum  de  Mi- 
rapisce  &  abbatem  Appamiensem,  sine  di- 
latione  faciatis  plénum  jus  &  maturum, 
non  permittentes  ipsos  abbatem  &  conven- 
tum  a  prefatis  marescallo  &  abbate  super 
bonis  suis,  in  senescallia  vestra  consisten- 
tibus,  indebite  molestari.  Pro  Raimundo 


An 
1255 


suam,  predam  etiam  ipsius  ac  homines  ab-      etiam    Bernardi    de    Flaciano,   mandamus 


ducendo.  Quare  vobis  mandamus,  quati 
nus,  si  ita  est,  predicta  da.Tina  &  injurias 
eraendari  faciatis  eidem,  prout  fuerit  fa- 
ciendum,  non  permittentes  ipsum  Oliva- 
rium  aut  predictum  nepotem  suum  ab 
aliquibus  indebite  molestari. 

III.  Ludovicus' P.  de  Autolio  senes- 
callo   Carcassone Scire    vos  volumus, 

quod  nos  Hugoni  Britoni,  latori  presen- 
tiura,  castrum  nostrum  de  Pesenatio,  quam- 
diu  nobis  placuerit,  custodiendum  tradidi- 
mus  ad  vadia  que  habebat  ille  qui  in  dicte 
Castro  morabatur.  Unde  vobis  mandamus, 
quatinus  eidem  Hugoni  dicta  vadia  per- 
solvafis,  &  incipiet  ejus  liberatio  die  qua 
dictum  castrum  intrabit.  Actum  apud  Sanc- 
tum  Dionysium,  anno  Domini  ]V1°CC°L°IV°, 
mense  dccembris. 

IV.  Ludovicus' senescallo   Carcas- 
sone    Mandamus  vobis,  quatinus  Ro- 

therium  &  bona  ipsius  capiatis  &  capta 
detineatis  pro  forefacto,  quod  ipse  fecit  in 
Castro  nostro,  quod  custodivit,  quousque 
ipse  forefactum  illud  emendaverit  vel  a 
nobis  super  hoc  aliud  receperitis  in  man- 
datis. 

V.  Ludovicus'',  &c.  senescallo  Carcas- 
sone   Ex  parte  dilecti  &  fidelis  nostri 

comitis  Fuxensis  nobis  extitit  intimatum, 
quod  super  justitia  quorumdam  castrorum 
suorum,  que  tenentur  a  nobis,  &  quibus- 
dam  aliis  a  bailivis  nostris  dampna  plurima 
&  injurie  inferuntur  eidem.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus  dampna  &  injurias,  si 
que  eidem  comiti  a  gentibus  nostris  illata 
fuerint,  emendari  faciatis  eidem.  Ceterum 

■  Doaf,  vol.    i54,  f"  46  A.  —  Autre    lettre  au 
même  pour  Olivier  de  Termes  personnellement. 
'  Doat,  vol.  154,  f"  40  1°.  • 
'  ItU.  C  47  i. 
'  liiJ.  C  48  *. 


vobis,  ut  super  quindecim  libris  Turonen- 
sium,  quas  sibi  assignavimus,  ut  dicitur, 
nullam  eidem  contra  justitiam  inferatis 
molestiam  aut  gravamen.  Verum  cum  nos 
ex  parte  prefati  comitis  fuerimus  requisiti, 
ut  tredecim  libras  Turon.  annui  redditus, 
quas  Anselmus,  quondam  prepositus  Car- 
cassone, ad  vitam  suam  percepitin  Castro 
de  Tribusbonis,  ut  dicitur,  deliberari  fa- 
ceremus  eidem,  eo  quod  nos  castrum  pre- 
dictum cum  omnibus  juribus  suis  eidem 
contulimus,  prout  dicit,  volumus  &  vobis 
mandamus,  ut  veritatem  hujus  rei  diligen- 
ter  inquiratis,  &  nobis  quod  super  hoc 
inveneritis  rescribatis.  Datum  Parisius, 
dominica  Brandonum. 

VI.  Ludovicus",  &c.  dilectis  &  fidelibus 
suis  Carcassone  &  Belliquadri  senescallis 
suis...  Cum  sicut  accepimus,  in  senescal- 
liis  vestris  multa  bona  Judeorum  occupata 
fuerint  a  quibusdam,  qui  de  his  minime 
satisfacere  curaverunt,  mandamus  vobis  ac 
precipimus,  quatinus  res  &  bona  predicta 
apud  quoscumque  detenta  &  a  quibuscum- 
que  subtracta  diligenter  &  sollicite  per- 
quirentes,  subtractores  ad  restitutionem, 
prout  justum  fuerit,  compellatis,  quidquid 
inde  recipietur  vel  habebitur  dilectis  nos- 
tris Philippo,  Aquensi  archiepiscopo,  & 
Guidoni  Fulcodii  clerico  nostro,  fratri  Po. 
de  Sancto  Egidio,  ordinis  fratrum  Predi- 
catorum,  &  fratri  Roberto,  de  ordine  Mi- 
norum,  integraliter  assignantes,  ut  inde 
adimplere  valeant  quod  incumbit.  Actum 
Parisius,  anno  Domini  m°cc"'l°iv°,  mense 
februarii. 

VII.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Carcas- 
sone... Quoniam  a  dilecto  nostro  Albiensi 
episcopo,   ad   nostram    presentiam  acce- 

'  Çoaf,  vol.  154,  {°  64  i, 
•  liid.  f»  55  a. 


An 
1255 

fiivricr. 


An 

1255 


An 
1255 


i35g 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i36o 


An 
1255 


(lente,  intelleximus,  quod  ille  paratus  est 
jura  nostra  nobis  recognoscere  &  servare, 
ubicuniqiie  intellexerit  ea  habere,  nos  diem 
assignavimus  eidem  ad  quindenam  festivi- 
tatis  omnium  Sanctorum  proximo  instantis 
Parisius  coram  nobis,  ad  qiiam  diem  signi- 
ficabimiis  dilecto  &  fideli  nostro  Bituri- 
censi  archiepiscopo,  ut  sit  presens.  Vobis 
mandantes,  ut  necessarium  quantum  dili- 
gentius  poteritis  addiscatis  de  juribus,  que 
habere  debemus  in  civitate  &  diocesi  Al- 
biensi,  &  ad  ipsam  diem  personaliter  ve- 
niatis  vel  aliquem  ex  parte  vestra  mittatis 
ita  instructum,  quod  de  hujusmodi  juribus 
nostris  par  ipsuni  edoceri  possimus  ad  plé- 
num, nec  intVa  diem  predictam  occasione 
contentionum  motarum  inter  nos  &  ante- 
cessores  suos,  nullam  eidem  aut  ecclesie 
sue  seu  hominibus  suis  injuriam  aut  vio- 
lentiam  aliquam  inferatis,  nec  ab  aliis  qui- 
buscumque  vobis  subjectis  indebite  per- 
mittatis  inferri,  jus  nostrum  conservantes 
&  suum  dimittentes  eplscopo  niemorato. 
De  animalibus  vero  civium  Albiensium  & 
quorumdam  religiosorum,  c[ue  ccpit  Petrus 
de  Grava,  tenens  locum  Balduini  (.sic)  de 
Piano,  tune  senescaili,  quorum  partem  re- 
credidit  &  aliam  partem  non  recredidit, 
c[uia  dicebat  ea  mortua  fuisse,  inandamus 
vobis,  ut  si  qua  horum  animalium  invenire 
poteritis,  ipsa  predicto  episcopo  usque  ad 
instans  [festum]  natalis  Domini  recredatis. 
Dalum  apud  Morces,  die  mercurii  post 
Letare  Jérusalem. 

VIIL  Ludovicus' senescallo  Carcas- 

sone Significavit  nobis  dilectus  noster 

Albiensis  episcopus,  quod  ipse  habet  quas- 
dam  litteras  patentes  a  nobis  pro  def'f'en- 
dendis  juribus  ecclesie  sue,  &  pro  excom- 
municatis  perdurantibus  in  excommunica- 
tioue  compellendis  ad  mandatum  Ecclesie 
f'aciendum.  Uiide  vobis  mandamus  quati- 
nus,  si  ita  est,  litteras  suas  teneatis  eidem. 

IX.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Carcas- 
sone...  Episcopo  Albiensi  intelleximus  re- 
ferente,  quod  in  presenti  anno  Bernardus 
de  Latet,  capellaxius  ecclesie  de  Genestiers, 
Albiensis  diocesis,  prope  dictam  ecclesiam 
a  quibusdam  maiefactoribus  extitit  iuter- 

'  Doat,  vol.  i54,  f  5j  a, 
'  liij.  C  56  a. 


fectus,  qui  excessus  tam  enormis  inulfus 
remansit,  nec  de  eo  fuit  aliquid  postea,  ut 
dicitur,  inquisitum.  Unde  vobis  manda- 
mus, quatinus  illos,  sub  quorum  dominio 
scelus  hujusmodi  extitit  perpetratum,  ex 
parte  nostra  moneatis  &  efficaciter  indu- 
catis,  ut  de  predictis  maiefactoribus  inquiri 
faciant  diligenter,  ac  excessum  predictum, 
prout  decuerit,  emendari.  Quod  si  forte  in 
biis  négligentes  fuerint  vel  remissi,  vos 
hoc  idem  fieri  faciatis,  &  malefactores,  si 
possint  inveniri  taliter  mediante  justitia 
puniatis,  quod  pro  deffectu  juris  ipsum 
episcopum  non  oporteat  ad  nos  alias  labo- 
rare. 

X.  Ludovicus',  &c.   senescallo  Carcas- 

sone Dilectus  8c  fidelis  noster  cornes 

Fuxensis,  ad  nos  accedens,  nobis  conques- 
tus  est,  quod  ipsum  dissaisivistis  de  qui- 
busdam redditibus,  justiciis  &  aliis,  de 
quibus  ipse  &  pater  suus  fuerunt  in  pos- 
sessione  pacifica  ab  antiquo.  Unde  manda- 
mus vobis,  quatinus  dictum  comitem  di- 
mittatis  in  saisina  de  bis,  que  ipse  &  pater 
suus  ab  antiquo  pacifiée  possederunt,  quan- 
tum ad  vos  pertinet  de  heresibus  vel  aliis, 
donec  aliud  a  nobis  reeeperitis  in  mandatis, 
quia  de  servicio  suo  &  patris  sui  nos  lau- 
damus  &  volumus,  quod  honorem  portetis 
eidem  née  permittatis  quod  ab  aliquo  de 
subditis  nostris  violentia  inferatur  eidem, 
&  si  contentionem  cum  aliquo  habuerit, 
partes  vestras  ad  reformatioiiem  pacis  in- 
terponatis.  Super  bis  vero,  que  nobis  de 
ipso  comité  mandavistis,  magister  Johan- 
nes  de  Verliaco  dilectus  &  fidelis  noster, 
quem  ad  partes  Carcassone  pro  his  &  pro 
aliis  destinamus,  vobis  nostram  viva  voce 
referet  voluntatem. 

XI.  Ludovicus" senescallo   Carcas- 
sone  Mandamus  vobis,  quatinus  consti- 

tutionem,  quam  edidimus  contra  hereticos 
&  ruptarios  fk  eos  qui  starent  contumaciter 
in  excommunicatione  per  annum,  secun- 
dum  quod  alii  senescaili,  qui  pro  tempore 
Carcassone  fuerunt,  juretis  ik  etiam  obser- 
vetis.  Datum  Parisius. 

XII.  Ludovicus' senescallo  Carcas- 

'  Doat,  vol.  i54,  P"  59  a. 
•  lèid.  f  62  a. 
»  liU.  f  6z  i. 


An 
1255 


An 
1255 

mars 
ou  avril. 


An 

1203 


An 
1255 


An 
ii55 


i36i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


:362 


An 
1255 


An 
1255 

juillet, 


An 
iî55 

iOflt. 


An 
1 155 

aoùl. 


sone Conquestus    est    nobis    Botetus 

Cassit  de  Saiicto  Antoiiiiio,  lator  presen- 
tium,  quod  Almauricus  de  Narboua  equos 
&  alias  res  suas  absttilit  eidem  nec  eas  red- 
dere  vult  eidem,  Uiide  vobis  mandamus 
quatinus,  si  ita  est,  hujusmodi  res  restitui 
faciatis  eidem,  ad  hoc,  si  necesse  fuerit, 
compellentes  eundem  Almauricum ,  nisi 
subsit  causa  rationabilis,  ob  quam  istud 
minime  facere  debeatis. 

XIII.  Ludovicus" senescallo  Carcas- 

sone Mandamus  vobis,  quatinus  inqui- 

ratis,  si  usi  fuimus  [jure]  quod  habemus 
in  hereses  in  terra  viceconiitis  de  Lautrec, 
antequam  terram  diocesis  Albigensis  Phi- 
lippe de  Monteforti  donaremus,  &  utrum 
dictus  Philippus  in  terra  dicti  vicecomitis 
ipsis  heresibus  usus  fuit,  &  utrum  terra, 
in  qua  modo  petit  hereses  idem  Philippus, 
de  Cafurcensi  episcopo  teneafur,  &  inqui- 
sitionem  diligenter  factam  nobis  mittatis 
ad  octabas  nativitatis  béate  Marie  proxime 
subsequentis. 

XIV.  Ludovicus' senescallo  Carcas- 

sone Per   litteras    nostras    mandamus 

senescallo  nostro  Belliquadri,  ut  cavalca- 
tam  submoneat,  faciens  secuiidum  quod 
vos  requisivistis  eundem.  Diligentertamen 
caveatis  nobis  vos  &  ipse  senescalius  Bel- 
liquadri, bonum  etiam  consilium  habeafis, 
ut  nemini  aliquam  înjuriam  inferafis,  pa- 
cem  &  tranquillitatem  patrie  quantum 
poteritis  conservantes.  Datum  Parisius,  in 
festo  béate  Marie  Magdalene. 

XV.  Ludovicus' senescallo  Carcas- 

sone Mandamus  vobis  quatinus  inter- 

ponatis  partes  vestras  pro  pace  refor- 
manda  inter  Philippum  de  Monteforti 
militem  ex  una  parte,  Petrum  vicecomitem 
Lautricensem  &  fratres  suos  &  avunculum 
ejusdem  &  Amauricum  de  Narbona  ex  al- 
téra. Et  si  pacem  non  potueritis  inter 
partes  reformare,  adjornetis  easdem  par- 
tes coram  nobis  ad  crastinum  octavarum 
Assensionis  Domini,  facturas  quod  de  jure 
fuerit  faciendum. 

XVI.  Ludovicus',  &c.   senescallo  Car- 

'  Doat,  »ol.  i54,  {"  63  i. 
■    •  IHJ.  f°  102  A. 
>  nu.  f"  32  i. 
■•  liU.  f"  54  <i. 


cassone Ex  parte   abbatis  &  conven- 

tus  moiiasterii  Fontisfrigidi,  Cistercieiisis 
ordinis,  nobis  extitit  intimatum,  quod 
cum  grangia  de  Paraone  cum  pertinenciis 
suis  ad  eos  de  jure  pertineat,  &  longo 
tempore  possessa  fuerit  ab  eisdem,  & 
propter  guerras  &  tempus  hostilitatis  eam 
inhabitare  &  excolere  non  auderent,  P. 
de  Vicinis  miles  defunctus  eam  autho- 
ritate  propria  occupavit,  &  postmodum 
P.  de  Vicinis  filius  ejus  tenuit  &  nunc 
tenet  ipsam  grangiam  nec  vult  ipsis  red- 
dere,  illam  asserens  esse  suam.  Qua  de 
causa  vobis  mandamus,  quatinus  ipsum 
P.  de  Vicinis  adjornetis  coram  nobis  & 
super  dicta  grangia  &  pertinentiis  ejus 
bonum  jus  &  maturum  faciatis  abbati  & 
conventui  supradictis,  tantum  inde  fa- 
cientes,  quod  pro  deffectu  vestro  non 
habeant  ipsi  monachi  materiam  de  cetero 
conquerendi. 

XVII.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 

cassone Mandamus   vobis,    quatinus 

garnisionem  totam  amoveafis  de  castro 
nostro  Carcassone,  prêter  duos  servientes 
&  unam  gueitam,  quos  ibi  retinebitis  ad 
vadia  consueta,  &  volumus  quod  vos  cum 
familia  vestra  in  eo  habitetis  &  custodiatis. 
Castrum  vero  de  Aniorto  funditus  dirui 
faciatis,  ammota  garnisione  ejusdem.  In 
garnisione  vero  de  Tcrminis  quindecim 
servientes  solum  dimittatis,  alios  amoven- 
tes.  Item  in  garnisione  de  Querbucio  vi- 
giiiti  servientes  solum  teneatis.  Garnisio- 
nem vero  castri  de  Minerba  amoveatis,  & 
viguerio  loci  custodiendum  tradatis  sine 
gagiis  ratione  custodic.  Item  castrum  de 
Podio  Laurentii  firmari  faciatis,  Vadia  vero 
servientibus  amovendis  &  castellaiiis  per- 
solvi  faciatis,  &  omnes  soldarios,  qui  ha- 
bent  de  nobis  quinque  solidos  Turonen- 
sium,  ad  quatuor  solidos  Turonensium 
ponatis.  Datum  Parisius,  anno  Domini 
M'CCI/'V",  mense  augusto. 

XVIII.  Ludovicus' senescallo  Car- 
cassone  Si  forte  inter  regem  Aragonum 

&  Montispessulanos  guerram  oriri  conti- 
gerit,  mandamus  vobis,  quatinus  de  guerra 
illa  vos  non  intromitlatis,  nec  perniittatis 

•  Doat,  vol.  154,  f"  71  a. 

•  liiJ.  l"  64  a. 


An 

1205 


Art 
1 255 

août. 


An 
12  55 

aofit. 


An 
1255 


An 
1255 
aoQt. 


i363 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i364 


An 
1255 

septem- 
bre. 


An 
I  255 

septem- 
bre. 


An 
1 255 

22  dé- 
cembre 


qiiod  homînes  terre  iiostre  de  ease  aliqua- 
tenus  intromittant. 

XIX.  Ludovicus",  &c.    senescallo  Car- 

cassoiie Significavit  nobis  Philippus  de 

Monteforti  miles,  quod  Amalricus  miles 
ipsius  super  feodo,  quod  a  nobis  teuet, 
traxit  eum  in  causam  coram  judicibus  ec- 
clesiasticis  minus  juste.  Mandamus  vobis 
quatinus,  si  est  ita,  dictum  Almaricum  ad 
hoc  quod  de  dicta  vexatione  désistât  per 
captionem  rerum  suarum  compellatis. 

XX.  Ludovicus' senescallo   Carcas- 

sone Abbas  de  Fontefrigido  petiit  co- 
ram nobis  a  Petro  de  Vicinis  unam  graii- 
chiam  cum  pertinentes  suis,  que  dicitur 
de  Paraone,  pertinentem  ad  monasterium 
suum  ab  antiquo,  quam  idem  P.  detinebat. 
Idem  vero  P.  respondit,  quod  granchiam 
cura  pertinentiis  tenebat,  que  ad  dictum 
monasterium  pertinuit,  sed  ipsa  fuit  eidera 
P.  assignata  in  assisia  terre  a  nobis,  ut 
dicebat.  Unde  mandamus  vobis,  quatinus 
si  non  fuerit  ostensum  suffîcienter,  quod 
abbas  &  conventus  dicti  loci  aliquid  fece- 
rint,  propterquod  jus  non  habeant  in  pre- 
dictis,  granchiam  cum  pertinentiis  suis 
abbati  restitui  faciatis.  Si  vero  eam  dedi- 
mus  eidem  P.  in  assisia  terre,  &  hoc  possit 
constare  per  litteras  nostras,  quas  habet  de 
sua  assisia,  volumus  competens  eschan- 
gium  fieri  eidera. 

XXI.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 
cassone  salutem.  Mandamus  vobis,  quati- 
nus Martino  servienti  eleemosinarii  nostri, 
qui  de  mandato  apud  Minerbam  duodecim 
denarios  percipiebat  per  diem,  &  apud 
Querbura  sicut  intellexit  ad  vadia  octo  de- 
nariorum  posuistis  eumdera,  vadia  duode- 
cira  denariorum  per  diem  sine  difficultate 
aliqua  persolvatis  sicut  in  nostris  litteris 
continetur. 

XXII.  Ludovicus^,  &c.  senescallo  Car- 

cassone Mandamus  vobis,  quatinus  he- 

reses  terre  vicecomitis  Lautricensis  &  ne- 
potum  suorum ,  super  quibus  vertitur 
contentio  coram  nobis  inter  ipsos  ac  di- 
lectum  &  fidelem  nostrum  Philippum  de 

'  Doat,  vol.  i54,  f°8o  h. 
'  Ihid.  f"  74  a. 
3  Ihid.  f"  76  a. 
*  IbU.  i°  76  h. 


Monteforti,  capiatis  in  manu  nostra,prout 
vobis  alias  dedimus  in  mandatis,  &  ab 
ipsis  eo  quod  hujusraodi  hereses  delibe- 
rare  noluerunt,  mandato  vestro  recipiatis 
emendam,  ponentes  ipsam  in  sufferentiam, 
quousque  super  hoc  vobis  aliud  duxerimus 
intiraandura.  Ceterura  quia  res  ipsius  vice- 
comitis saisivistis,  ut  asseruit,  occasione 
cujusdam  faidimenti,  quod  açciderat  ante- 
quam  pacem  fecissemus  cum  comité  Tho- 
losano,  mandamus  vobis,  si  ita  est,  hu- 
jusraodi res  integraliter  reddatis  eidem. 
Datum  apud  Rem.,  die  mercurii  ante  natale 
Domini. 

XXIII.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 

cassone Mandamus  vobis,  quatinus  si 

Bernardus  de  Monteacuto  de  aliquibus  sub 
vestra  senescallia  constitutis  conquestus 
fuerit  coram  vobis,  ad  usus  &  consuetu- 
dines  patrie  plénum  jus&maturum  faciatis 
eidem.  Si  vero  non  fuerint  de  vestra  senes- 
callia, illos  sub  cujus  existant  potestate  re- 
quiratis  ex  parte  nostra,  ut  eidera  de  ipsis 
bonum  &  maturum  exhibeant  justitie  com- 
plementum. 

XXIV.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 

cassone Mandamus  vobis  quatinus  di- 

lectum  nostrum  episcopum  Albiensem  su- 
per omnibus  controversiis  inter  vos  & 
ipsum  motis  in  eo  statu  in  quo  est  suffera- 
tis  usque  ad  Parlamentura  saiicti  Martini 
hyemalis  proxime  venturum,  &  tune  nobis 
referatis  super  hoc  plenius  veritatem.  Da- 
tum in  festo  sancti  Mathie  apostoli.  — 
Comparuit  enira  idem  episcopus  coram  no- 
bis ad  parlamentum  preterite  Candelose. 

XXV.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 

cassone Mandamus   vobis   quatinus  si 

Guiscardus  de  Villaribus,  lator  presentiura, 
est  hères  propinquior  deffuncti  Renerii 
Chauderon  &  terram  ipsius  habere  debeat, 
bonam  securitatera  de  rachato  nostro  reci- 
piatis ab  ipso,  inquirentes  quo  tempore 
terram  a  nobis  petiit  antedictam,  &quanto 
tempore  eam  tenuimus  in  manu  nostra, 
postquam  a  nobis  earadem  petiit  sibi  reddi, 
&  inquestam  factam  nobis  remittatis  sub 
sigillo  vestro  fideliter  interclusam. 

■  Doat,  vol.  154,  f  83  a. 
'  Ibid.  f"  84  b. 
3  Ibid.  f»  89  b. 


An 
1255 


An 
125(5 

25 

février. 


An 
I  256 


i36; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i366 


XXVI.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 

cassoiie Pro    dilecto    nostro    Gastoae 

vicecomite  Beaniensi  mandamus  vobis, 
quatinus  in  guerra  inter  ipsum  &  Eschi- 
vatum  mota  nullum  sucursum  eidem  Es- 
chivato  faciatis,  nisi  aliud  vobis  super  hoc 
dederimus  in  mandatis.  Datum  apud  Cas- 
trum  Gaillardi,  die  veneris  post  festum 
beati  Gregorii. 

XXVII.  Margarita  %  Dei  gratia  Franco- 
rum  regina,  dilecto  suo  senescallo  Carcas- 
soue  salutem  &  dilectionem.  Rogamus  vos, 


vobis,  quatinus  secundum  quod  mandavi- 
mus  faciatis  &  de  consilio  predictorum. 
XXXI.  Ludovicus",  &c.  senescallo  Car- 

cassone Mandamus  vobis,  quatinus  ad- 

jornetis  coram  nobis  dilectum  &  fidelem 
nostrum  marescalluni  de  Mirapeis  ad  cras- 
tinum  octabarum  instantis  festi  sancti 
Martini  hiemalis,  dilecto  &  fideli  nostro 
Berengario  de  Podiosorigerio  &  Guillermo 
Arnaldi  nepoti  suo  super  petitione  seu 
petitionibus,  quas  vobis  idem  Berenga- 
rius  pro  se   &   nepote  suo   vobis   tradet. 


An 

I2Ô6 


quatinus   Deodatum  Raimundi    de  Sobers      dicto  marescallo   per  vos   tradendis,  quod 


ab  amenda,  quam  ratione  pacis  fracte  ab 
ipso  &  a  fautoribus  suis  petitis,  absolvatis, 
quantum  ad  partem  pertinentem  carissimo 
domino  nostro  régi.  Ab  illustri  enim  rege 
Aragonum  preces  instantes  recepimus  pro 
eodem. 

XXVIII.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 

cassone Mandamus  vobis,  quatinus  Pe- 

trum  Amiet,  clericum,  latorem  presen- 
tium,  in  nostro  servitio  recipiatis,  sicut 
antea  erat,  nonobstante  quod  ipse  a  dilecto 
&  fideli  nostro  episcopo  Carcassonensi  be- 
neficium  ecclesiasticum  receperit. 

XXIX.  Ludovicus'',  &c.  senescallo  Car- 
cassone...  Significavit  nobis  comes  Fuxen- 
sis,  quod  super  quadam  contentione,  que 
inter  ipsum  &  dominum  de  Mirapeis  ver- 
tebatur,  coniproniissum  fuit  ab  eisdem  in 
duos  bonos  viros,  ita  quod  si  illi  duo  in 
unam  concordare  non  posseut  sententiam, 
vos  illam  contentionem  judicio  terminare- 
tis.  Unde  vobis  mandamus,  quatinus  si  vobis 
constiterit  ita  esse,  super  hoc  faciatis  quod 
de  jure  fuerit  faciendum. 

XXX.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 

cassone Alias  vobis  mandavimus,  quod 

non  permitteretis  facere  transitum  regem 
Aragonum  per  terram  nostram  cum  armis, 
nisi  cautum  esset  vobis,  quod  aliquid  non 
forefaceret  in  terra  &  feodis  nostris,  & 
super  hoc  debuistis  consilium  habere  cum 
nostris  fidelibus  de  terra,  sicut  a  nobis 
recepistis   in   mandatis.    Unde    mandamus 

■  Dont,  vol.  i54,  f"  90  A. 
'  IbU.  ("  91  a. 
3  nu.  f»  92  a. 

*  nid.  {"  94  A. 

'■  Itid.  f  95  i. 


justum  fuerit  responsurum,  significantes 
marescallo,  quod  si  infra  dictum  terminum 
versus  partes  Albigesii  nos  accedere  con- 
tingeret,  eundem  possemus  coram  nobis 
adjornare,  super  his  dictis  Berengario  & 
nepoti  suo  quod  justum  fuerit  responsu- 
rum. 

XXXII.  Ludovicus',  &c.  senescallo  Car- 
cassone Cum  episcopo  Biterrensi  nos- 
tris dederimus  litteris  in  mandatis,  ut  in- 
quirat  diligenter  utrum  karissimus  &  fidelis 
frater  noster  comes  Pictavie  &  Tholose 
aut  dilectus  &  fidelis  noster  comes  Fuxeu- 
sis  in  fuit  possessione  garde  granchiarum 
de  Borbona,  videlicet  de  Inter  Ainbabus 
Aquis  &  de  Ampulhiaco  cum  pertinentes 
ipsarum,  &  de  proprietate,  videlicet  in 
cujus  terra  site  sint  seu  dominio,  manda- 
mus vobis  quatinus  dictas  granchias  cum 
suis  pertinentiis  in  manu  nostra  capiatis 
&  teneatis,  donec  per  inquestam  predic- 
tam  inter  ipsos  comités  fuerit  questio  ter- 
minata,  in  hoc  enim  partes  consenserunt 
predicte,  &  intérim  permittatis  monachos 
de  Borbona  uti  dictis  grangiis  &  suis  per- 
tinentiis, .sicut  ante  motam  questionem 
utebantur,  nec  sustineatis  quod  ipsi  mo- 
nachi  super  his  ab  aliquibus  indebite  mo- 
lestentur.  Actum  apud  abbatiam  Béate 
Marie  de  Lilio  juxta  Meledunum,  anno 
Domini  M°cc''L°vi°,  mense  maio. 

■  Doat,  vol.  i54,  ["  90  v°. 
'  nu.  f°  93  è. 


An 
1256 

mai. 


136; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i368 


449- 

Sentence  arbitrale  du  juge  de  Tou- 
louse entre  les  consuls  de  Pamiers 
6-  Sicard  de  Montaut  ". 


N~~~~  OVERINT  iiniversî  présentes  pariter  & 

futuri,  quod  causa  seu  coiitroversia 
-3  avril,  vcrtebatur  iuter  domiiium  Sicarduni  de 
Montealto,  filium  &  heredem  Sicardi  de 
Montealto  quondam,  ex  una  parte,  &  uni- 
versitatem  ville  Appamiarum  ex  altéra, 
super  leiida  seu  pedagio  vel  passagio, 
quod  dictus  dominus  Sicardus  dicebat  se 
debere  habere  &  petere  ab  hominibus  su- 
pradicte  ville,  quaudo  faciebaiit  trausitum 
per  paxeriam  suam  juxta  Altamripam  in 
flumine  de  Ariga,  ad  suam  voluntatem,  vel 
aliter  quod  dicti  homines  cum  navibus  per 
illum  locum  sine  sua  voluntate  &  consensu 
ti'ansitum  non  habebant.  Consules  autem 
dicte  ville,  videlicet  Petrus  de  Castlardo 
&  Faber  Montannii,  ab  aliis  consulibus 
&  bajulo  ville  ejusdem  procuratores,  scin- 
dici  &  actores  in  eadem  causa  constituti, 
prout  constat  per  litteras  dictorum  con- 
suluin  sigillo  ipsorum  consulum  sigillatas, 
quorum  ténor  talis  est.  —  Pateat  univer- 
sis  presentem  paginam  inispecturis,  quod 
nos  Raimundus  Segerii,  Bernardus  Rot- 
berti,  Petrus  Raimundi,  Bernardus  Mai- 
ncti,  Raimundus  Alsevi,  Bernardus  Otho, 
Bernardus  Bailha,  Ramundus  Chauzardi, 
Bernardus  de  Altaripa,  Ramundus  de  Fra- 
reneto,  consules  Appamiarum,  &  P.  de 
Camels,  bajulus  ejusdem  ville,  pro  nobis 
&  tota  universitate  Appamiarum,  fecimus 
&  constituimus  procuratores,  sindicos  vel 
actores  dilectos  &  karissimos  nostros  socios 
&  consules  Petrum  de  Castlardo,  Fabrum 
Montannii  &  Poncium  Estacb,  in  causa 
seu  causis  quam  vel  quas  habemus  cum 
nobili  viro  Sicardo  de  Montealto,  domino 
de  Altaripa,  coram  discreto  viro  magistro 
Aymerico  Palherii,  judice  Tholose.  Dantes 
eisdem  procuratoribus  vel  duobus  eorum 
plenariam  potestatem  compromittendi  Je 

'  Original  aux  archives  municipales  de  Pamiers. 


novo,  si  necesse  fuerit,  in  eumdem  judi- 
cem,  vel  rafum  habituri  compromissum 
quod  factum  extitit  in  eumdem  per  pre- 
dictos  Fabrum  Montannii  &  Poncium  Es- 
tach  &  eciam  Balduinum  &  Bernardum  de 
Sancto  Lupo  apud  Montemgiscardum,  sub 
pena  centum  marcbarum  argenti,  ratum  & 
lirmum  habituri  quidquid  cum  dictis  pro- 
curatoribus vel  duobus  eorum  actum  fuerit 
in  premissis  vel  eciam  procuratum,  sub 
ypotheca  rerum  nostrarum  solvi  pro  ipsis 
si  necesse  fuerit  judicatum,  concedentes 
nicbilominus  eisdem  procuratoribus,  ut 
omnes  condiciones  in  eodem  compromisse 
possint  apponere,  que  ipsis  videbuntur 
aliquatenus  apponende.  In  cujus  rei  testi- 
monium,  sigillum  nostrum  duximus  appo- 
nendum.  Datum  Appamie,  feria  sexfa  ante 
festum  beati  Marcii  evuangeliste,  anno 
Domini  M"CC"LV''.  —  Et  eciam  cum  eis 
Bernardus  de  Sancto  Lupo  predictus,  pro 
se  &  dicta  universitate  in  contrarium  as- 
serebant,  proponentes  quod  per  dictam 
paxeriam  seu  per  dictum  locum  transire 
poterant  &  debebant  cum  liavibus  suis 
portando  vinum  vel  etiam  alias  merces,  i(a 
quod  non  tenebantur  aliquid  prestare  no- 
mine  pedagii  seu  passagii  sive  leude,  nisi 
leudam  antiquitus  tune  modo  consuetam, 
videlicet  sex  denarios  Morlanensium  de 
unoquoque  cubeloto  vini.  De  qua  contro- 
versia  dictus  dominus  Sicardus  de  Monte- 
alto ex  una  parte  &  dicti  procuratores  & 
predictus  Bernardus  de  Sancto  Lupo  cum 
eis  pro  se  &  universitate  predicta  ex  altéra, 
compromiserunt  unanimiter  &  concordes 
in  dictum  Aymericum  Palherii,  tune  tem- 
poris  judicem  Tholose,  tanquam  in  ar- 
bitrum  vel  arbitratorem  seu  amicabilem 
compositorem,  ita  videlicet  quod  quicquid 
arbiter  seu  arbitrator  dif'finiet  inter  ipsos 
jure  vel  amicabili  composicione  seu  qua- 
libet  alla  voluntate,  servato  juris  ordine 
vel  eciam  non  servato,  vel  quocumque 
modo  de  predicta  questione  seu  contro- 
versia  inter  partes  voluerit  ordinare,  ratum 
habebunt  perpetuo  atque  firmiter  sub  pena 
centum  marcharum  argenti  prestanda  a 
parte  inobediente  parti  tenenti  &  obser- 
vanti  dictum  seu  difïinicionem  vel  etiam 
ordinacionem  arbitri  supradicti.  Quam  pe- 
nam  partes  fuerunt  sibi  ad  invicem  stipu- 


An 
1255 


i369 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 

'^^^     late,  hoc   adjecto   de   partium  voluntate, 
quod  si  quoquo  casu  pena  sit  alteri  par- 
tium commissa,  dictum   ipsius  arbitri  seu 
pronunciacio  vel  eciam  ordinacio  nichil- 
omiiius    ia    sua    remaneat    firmitate.  Vo- 
luerunt  eciam  dicte  partes  quod  predictus 
arbiter  possit  dictam  questionem  diffinire, 
proiiunciare  seu  eciam  quod  sibi  placuerit 
ordinare,  partibus  presentibus  vel   eciam 
altéra  absente,  &  quod  dictum  suum  habeal 
adeo  roboris  firmitatem,  ac  si  ambe  partes 
essent  corara  sua  presencia  constitute,  & 
predicta    omiiia    &    singula    attendere    & 
complere   per    sollempiiem    stipulacionem 
promiseruut  &  sub  pena  superius  memo- 
rata  gratis,  tactis  sacrosanctis  Dei  Evuaii- 
geliis   corporaliter,   juraverunt.    Fidejus- 
serunt    eciam    predicta    dominus    Petrus 
Kogerius,  quondam  iilius  Ysarni  de  Fano- 
jove,  &   Bernardus  de  Miramonte,  filius 
Sicardi  de   Miramonte,    qui  jurati  sacro- 
sanctis   Dei    Evangeliis,    promiserunt   se 
curaturos  &  factures  quod  universitas  me- 
morata  dictum  dicti  arbitri  seu  arbitrato- 
ris,  sicut  dictum   est  superius,  teneat  & 
observet  sub  pena  predicta.  Quam  penam, 
si  contraveniret,  promiserunt  solempniter 
se  alteri  parti  solufuros  &  inde  eidem  parti 
omnia  eorum  bona  obligarunt.  Qui  Ayme- 
ricus  Palherii  arbiter  supradictus,  visis  & 
auditis  utriusque  partis  racionibus  &  par- 
tibus predictis  iu  sua  presencia  constitutis, 
predictam   questionem  seu  controversiam 
in  hune  modum   amicabiliter  terminavit  : 
—  Diffinivit  &  ordinavit  &  mandavif,  quod 
predictus  dominus  Sicardus  de  Montealto, 
iilius  &  hères  alterius  Sycardi  de  Monte- 
alto, de  cetero  permittat  homines  de  Pamiis 
transire.  per  dictam   paxeriam    seu   locum 
cum  navibus  suis  cum   vino  &   cum   aliis 
mercibus,  cum  leuda  consueta,  scilicet  de 
quoque  cubeloto  vini  sex  denariis  Morla- 
nensium,  &  nichil  aliud  contra  voluntatem 
transeuntium   non  recipiat  ab  eisdem.  Et 
mandavit  &  voluit,  quod  pro  bono  pacis  & 
concordie,  &  maxime  quia  aliqua  molen- 
dina  dicti  Sycardi  sint  prope  dictum  locum 
seu  passagium  deteriorata,  dicti  consules 
&  universitas  jamdicta  douent  &  solvant 
eidem    domino    Sycardo    sexaginta    libras 
bonorum  Turoneusium,  medietatem  hinc 
ad  festum   Pentecostes  &  jnedietatem  ad 


iSyo 


festum  beatî  Johannis  Baptiste.  Et  hoc 
omnes  teneant  &  compleaut  sub  pena 
superius  memorata  &  sub  virtute  presfiti 
juramenti.  Actum  fuit  hoc  &  ita  a  predicto 
judice  diffinitum,  octavo  die  exitus  mensis 
aprilis, régnante LodovicoFrancorum  rege, 
Alfonso  Tholosano  comité,  Ramundo  epi- 
scopo,  anno  M°  CC°  LV°  ab  Incarnacionc 
Domini.  Hujus  rei  sunt  testes  Arnaldus  de 
Escalquenchis  &  magister  Ludovicus,  rec- 
tor  ecclesie  de  Quinto,  légiste,  &  Willel- 
mus  de  Cogesio  miles  &  Ramundus  de 
Levibus  &  magister  Arnaldus  de  Franno  & 
Willelmus  Limosii  clericus  &  Paulus,  pu- 
blicus  Tholose  notarius,  qui  cartam  ipsam 
scripsit  maudato  judicis  antedicti... 


45o.  —  CCCXII 

Actes  tru -liant  les  différends  qui  s'é- 
toïent  élevés  entre  Alfonse,  comte 
de  Toulouse ,  6*  les  hahitans  de 
cette  ville  '. 

I.  -v  TOVERINT  universi  présentes  lifteras 
IN  inspecturi,  quod  prudentes  viri  ma- 
gister Guillelmus  Rolandi,  canonicus  Pa- 
risiensis,  &  Philippus  de  Aquabona  miles, 
ad  partes  Tholosanas  a  domino  Alfonso, 
illustri  comité  Pictavie  &  Tholose,  super 
magnis  &  arduis  negociis  destinati,  statum 
terre  ad  communem  utilitatem  in  melius 
reformare  volantes  &  jura  domini  comitis 
conservare  illesa,  consulibus  Tholosanis 
plures  articules  amicabiliter  proposuerunt 
ex  parte  domini  comitis,  in  quibus  &  equi- 
tas  ledi  &  juribus  domini  comitis  detrahi 
videbatur,  postulantes  nomine  domini 
comitis  dictos  articules  emendari,  nisi  ali- 
quod  rationabile  proponere  vellent,  prop- 
ter  quod  ipsi  deberent  desistere  a  postula- 
tioue  predicta.  Et  ut  deliberandi  haberent 
copiam  pleniorem,  in  scriptis  dictos  eis 
articules  tradiderunt.  Ad  hec  predicti  con- 
sules, deliberatione  prehabiJa,  ad  sii\gu- 
los  articules  responderunt,  paucos  ex  eis 

•  Trésor  des  chartes;  Toulouse,   sac  4,  n,    i5, 
(J.  307  j  original  scellé.] 


An 
1 265 


Éd.oric. 

t.  m, 

col,  S14, 


An 
iî55 
juin. 


An 

I  2J5 


1375 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1376 


An 


An 
1255 

avant  le 
12  dé- 
cembre. 


cloniiiuini  regem  comiserat  seu  deliquerat 
usque  ad  illani  diem,  remitebat  eiJera  & 
condonabat.  Insuper  mandavit  nobis,  quod 
quicquid  tune  teiiebat  seu  possidebat  tara 
in  terra  sua  qiiain  in  senescallia  nostra  vel 
in  posteruni  quocumque  generis  modo 
ncquirefret]  seu  obveniret  ei  in  eodem  , 
faceremus  illud  ei  tenere  in  pace  &  ipsuni 
deffenderenius  in  eodem.  In  cujus  rei 
testimonium,  présentes  literas  sigilli  nostri 
munimine  fecimus  roborari.  Datum  apud 
Monteniregalem  ,  anno  Domini  M°  cc° 
quinquagesimo  quinte,  in  vigilia  sancti 
Barnabe  apostoli. 


452. 

Mémoire  du  comte  Alfonse  contre  les 
consuls  de  Toulouse  ' . 

HEC    SUNT   CAPITULA  ,    IN    QUIBUS   CONSULES    TIIO- 
LOSANl  INJURIANTUR  DOMINO  COMIÏl. 

PRIMO,  quia  consules  Tholosani  citant 
ballivos  domini  comitis,  si  sibi  non 
pareant  in  suis  mandatis  quibuscumque, 
ut  apud  Tholosam  veniant  responsuri  co- 
ram  ipsis,  &  si  ipsi  bajuli  domini  comitis 
ad  mandatum  eorum  non  venerint,  consu- 
les pignorant  homines  domini  comitis  de 
diocesi  Tholosana,  &  extra  diocesim  Tho- 
losanam  in  terra  domini  comitis,  in  nullo 
culpabiles,  sub  balliviis  dictorum  ballivo- 
rum  in  terra  domini  comitis  constitutos. 
Item  si  aliqui  nobiles  de  terra  domini 
comitis  alicui  Tholosano  in  debito  aut 
alio  teneatur,  consules  mandant  eis  ut  red- 
dant,  quod  si  non  faciant  ad  eorum  man- 
datum, consules  pignorant  per  unum  aut 
duos  garciones  &  pignorari  faciunt  ho- 
mines ipsornm  nobilium  de  terra  domini 
comitis  pro  debitis  dictorum  nobilium  do- 
minorum  suorum,  licet  ipsi  homines  pro 
dicfis  debitis  non  fuerint  obligati.  —  Item 
citant  milites  de  terra  domini  comitis,  ut 
sujîer  causis  quibuscumque  apud  Tholo- 

'  Minute  originale,  J.  3r8,  n.  85.  —  Teulet  & 
de  Laborde,  Lavettes  du  Trésor  des  Chartes,  t.  3, 
pp.  276  à  278. 


sam  coram  ipsis  veniant  responsuri,  8i  si 
non  veniant,  destruunt  bona  ipsorum  8j 
eos  pignorant,  licet  illi  milites  in  curia  do- 
mini comitis  coram  senescallo  parati  sint 
stare  juri,  &  propter  hoc  castrum  Bernardi 
Convenarum ,  quod  est  de  feodo  domini 
comitis,  funditus  destruxerunt.  —  Item 
quando  delicta  conmittuntur  inter  civem 
Tholosanum  &  aliquem  extraneum  extra 
Tholosam  vel  ejus  territoriura  aut  tene- 
mentum ,  aut  in  diocesibus  Agennensi, 
Caturcensi  vel  alibi  in  omni  terra  comi- 
tatus  Tholosani,  consules  volunt  de  hoc 
cognoscere  &  super  illis  delinquentes  pu- 
nire,  etiam  contra  inhibitionem  senes- 
calli  domini  comitis,  nec  perraittunt  quod 
puniantur  ubi  delinquerunt  (.sic)  vel  quod 
senescallus  domini  comitis  aut  locum 
ejusdem  comitis  tenens  de  hoc  cognoscat, 
quanquam  conventus  coram  dicto  senes- 
callo aut  curia  domini  comitis  velit  & 
offerat  stare  juri. —  Item  quando  queri- 
monie  proponuntur  coram  vicario  domini 
comitis  apud  Tholosam,  locum  domini 
comitis  ibidem  tenente,  litigantes  aut  alter 
ipsorum  sine  auctoritate  &  consensu  vi- 
carii  &  judicis  sive  etiam  contra  eorum 
inhibitionem  expressam  constituunt  sive 
eligunt  sibi  judices,  scilicet  quemdam  pel- 
liparium,  sutorem  aut  quamlibet  vilem 
personam  &  imperitara  de  villa  Tolose,  & 
jurisdicioiiem  domini  comitis  deludentes, 
nolunt  in  curia  ejusdem  comitis  respon- 
dere,  &  consules  iiiterdixerunt  advocatis 
Tholosanis  ne  prestent  patrocinium  in 
curia  dicti  vicarii,  nisi  coram  judicibus  in 
forma  predicta  a  litigatoribus  vel  eorum 
altero  sic  constitutis  vel  electis.  —  Item 
consules  interdixerunt  advocatis  Tholosa- 
nis, ne  prestent  patrocinium  hominibus 
extraneis,  sive  sint  de  terra  domini  comitis 
sive  de  aliis  terris,  contra  civem  Tholosa- 
num, super  injuria  vel  violencia  aut  alio 
malelicio  conquerentem.  —  Item  consules 
non  permittunt  mercatores  extraneos  pu- 
niri,  quando  in  civitate  Tholose  furantur 
pedagium  domini  comitis,  nec  permittunt 
quod  vicarius  habeat  emendam  domini  co- 
mitis pro  dicto  furto,  quod  est  LX  solidorum 
&  unius  denarii.  Et  cum  vicarius  pignorat 
dictos  mercatores  ex  causa  predicta  etiara 
extra  Tholosam  &  ipsius  territorium  seu 


"" —    i377  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  ïSvS         "" 

An  '  '  'An 

teiiementiini ,    constiles    restitii[u]at    pig-  facil  Tholosc  8c  vult  ac  precipit  qiiod  com-      '^ 

nora  mercatoribus  qui  clelinqueruiit  (sic),  muaitcr  mittatur  in  villa  Tholose  &  terra 

iiivito  vicario  &  sibi  expresse  prohibente,  &  peiiam  iniponit,  consiiles  penam   illam, 

&  ita    privatur  dominiis   cornes    jure   siio  qnaiido  conniissa  est,  exigunt  &  levant  ad 

&  maleficia  rémanent   impunita.  —  Item  opus  sui,  nec  volunt  quod  vicarius  aliquid 

licet  adulterium  sit  maximum  crimeu  jure  exigat  nomine  domini  comitis,  &  breviter 

.    divino  &  humano,  consules  non  permit-  dicunt  &  pro  certo  asserunt,  quod  dominus 

tunt    adulterum,!   in   domo    adulteri   cum  cornes  in  civitate  Tholose  solum  habet  8c 

adultéra  deprehensum,  capi  vel  puniri.  —  habere  débet  de  siniplici  clamore  V  solidos, 

Item  consules  prohibent  ne  vicarius  possit  de  ictu  usque  ad  eff'usionem  sanguinis  LX 

inquirere  seu  cognoscere  super  injuriis  8j  solidos  &  in  magnis  criminibus  incursiim. 

criminibus  Tholose  vel  extra  commissis. —  Istis  autem    tribus    débet   esse   contentus, 

Item  prohibent  consules  ne  vicarius  possit  nec  plus  habet  in  villa  predicla,  sicut  di- 

compellere  testes  ad   perhibendum   testi-  cunt.  —  Item  cives  Tholosani  emunt  terras 

monium  veritati,  in  causis  que  coram  ipso  &  feoda  militum  de  terra  domini  comiiis 

agitantur.  —  Item  consules  confessiones  sine   laudimio  &  scientia    domini  comitis 

&   recognitiones   in   judicio  factas   coram  aut   locum    tenentis.    —   Item    si    aliquls 

vicario    domini    comitis    reputant    nullas  extraneus    teneatur   alicui   Tholosano    in 

esse,  8c  dicunt  quod  nuUum  afterunt  pre-  debilo  aut  alio  per  cartam  alicujus  notarii 

judicium   confessis   aut  recognoscentibus,  Tholosani,    &    ille    debitor    solvat    extra 

licet  de  ipsis  confessionibus  &  recognitio-  Tholosani  illi  creditori   debitum  suum  & 

nibus  constet  per  scripturam  publici  no-  de  solutione  extra  Tholosani  facta  publies 

tarii  cirrie  domini  comitis  vel  per  ydoneos  carta  fiât,  volunt  consules  quod  carte  obli- 

testes.  —  Item   consules  non   permittunt  gationis  facte  apud  Tholosam  credatur  8t 

quod  vicarius  banniat  sive  sesiat  bona  ali-  non  carte  solutionis,  immo  nichilominus 

cujus  accusât!  vel  capti,  donec  fuerit  con-  compellunt  debitorem  ad   solvcndum  dic- 

dempnatus,   licet   persoaa   sit  suspecta  &  tum  debitum,  licet  asserat  se  solvisse  Si  id 

crimen  sit  taie,  par  quod  bona  ipsius  do-  probare  sit  paratus.  —  lu  multis  vero  aliis 

iniiio  comiti  incidant  in  commissum,  &  ita  injuriantur  domino  comiti  consules  &  ci- 

datur  oportunitas  delinquenti  subtrahendi  ves  Tholosani. 

bona  sua  mobilia,  &  sic  privatur  dominus  Item   quod  nuncii,  qui  mittentur  apud 

comes  jure  suo. —  Item  consules  non  per-  Tholosam,  inhibeant  civibus,  ne  ipsi  vel 

mittunt,  quod  vicarius  intersit  iiiquisitio-  quicumque  alii  retineant  pedagia  domini 

nibus,  quas  ipsi  faciunt  super  criminibus,  comitis  vel  per  fraudem  vcndicent.  —  Iltm 

cum   bona  delinquentium    domino  comiti  quod  exigatur  emenda  super  eo,  quod  ci- 

debent  incidere  in  incursum,  &  sic  pri-  ves  Tholosani   funditus  diruerunt  casfrum 

vatur  plerumque  dominus  comes  jure  suo.  Bernardi  Convcnnaruni,  quod   tenebat  in 

—  Item   licet  omnes  justicif»  Tholose  sint  feodum    &    homagium    a   domino    comité 

domini   comitis,    consules    t^meii    prêter  Tholosano,  &  quod  emenda  vel  satislactio 

débitas  condempnationes,  quas  vobis   fa-  competens   de    dampnis    illatis    fiât   niiliii 

ciunt,  iterum   alias   condempnationes  fa-  supradicto.  —  Item  quod  injuria  &  dede- 

ciunt  ad  opus  sui  pro  eodem  crimine,  &  eus,    illata   gentibus  magistri   Rollandi  8c 

eciani  majores  quam  condempnationes  do-  Philippi  de  Aquabona,  militis,  nunciorum 

mini   comitis,  quod    est  contra   jus  com-  domini  comitis,  emendenlur. 
mune  8c  specialiter  contra  jus  domini  co-         Au  dos  :  Laudat  dominus  Guide  Fulco- 

niitis.  —  Item  consules  non  permittunt,  dius. 
quod  ad  dominum  comitem  ab  eoruni  sen- 
tenciis  appelletur,  nec  ipsas  appellatioiies 
reciperent,  quascumque  contra  seV.ten- 
ciam  rationabiliter  a  gravalo,  contra  quem 
ferlur  sentencia,  possit  opponi.  —  Itom 
quando    dominus    cornes    nionetam    suan\ 

vm.  4^ 


i379 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i38o 


Ëd.oria. 

t. 111, 
col.  5i6. 


An 
1255 

juillet. 


453.  —  CCCXIII 

Sentence  du  sénéchal  de  Carcassonne 
contre  le  comte  de  Foix', 

IN  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
amen.  Noverint  universi  preseutem  pa- 
ginam  iiispecturi,  quod  discordia  erat  iiiter 
excelleiitissimum  doniinuni  regem  Fraiicie 
&  gentes  suas  ex  una  parte,  &  nobileni  vi- 
rum  doniiiium  R.  Dei  gratia  coraitem  Fuxeii- 
sem  ex  altéra,  super  majoribus  justitiis  cas- 
tri  de  Podioiiauterio.  Asserebat  siquidem 
dictus  cornes  coram  nobis  P.  de  Autolio, 
milite,  senescallo  Carcassone  &  Biterris, 
quod  justifie  de  morte  hominis  dicti  cas- 
tri  solebaut  ad  vicecomitem  Carcassone 
pertinere,  &  postquam  dominus  rex  istam 
terram  adquisivit,  ad  ipsum  dominum  re- 
gem pertinuerunt  &  ad  ipsum  dominum 
comitem,  nec  pertinent  sicut  domino  régi 
pertinebant,  ratione  assisie  sive  assigna- 
tionis  in  dicto  Castro,  ex  parte  domini  ré- 
gis domino  Rogerio  Bernardi  patri  suo 
quondam  facte,  quibus  majoribus  justitiis 
asserebat  predictum  dominum  comitem 
patrem  suum  &  seipsum  usos  fuisse,  &  eos 
usque  nunc  possedisse.  Confitebatur  tamen 
se  ex  dono  domini  régis  habere  &  ab  ipso 
tenere  quidquid  habet  in  Castro  supra- 
dicto.  Verum  quod  nos  seuescallus  pre- 
dictus  dubitabamus  de  predictis  nec  crede- 
bamus,  quia  nobis  significatum  fuerat  quod 
majores  justifie  dicti  castri  domino  régi 
pertinebant,  &  eas  dominus  rex,  sicut  do- 
minus superior,  semper  possederat  post 
adquisitionem  hujus  terre  &  nunc  possi- 
debat  vel  quasi,  &  pro  jure  tam  domini 
régis  conservando  quam  domini  comitis 
supradicti,  inde  inc[uisivimus  veritatem 
cum  personis  nobis  nominatis,  tam  ex 
parte  domini  comitis  quam  ab  aliis  plu- 
rimis  fidedignis.  Facta  itaque  diligent!  in- 
quisitione,&  [de]  bonorum  virorum  consi- 
lio,  diligenter  visis  &  intellectis  universis 
&  singulis  in  processu  ipsius  inquisitionis 


contentis,  die  presenti  predicto  domino 
comiti  assignata  &  Bernardo  de  Solario 
vicario  ejus  in  Carcassona,  ab  ipso  procu- 
ratore  ad  hoc  constituto  coram  nobis  ad 
sententiam  audiendam,  assidentibus  nobis 
sapientibus  viris  jureperitis  domino  R.,Dei 
gratia  abbate  Sancti  Affrodisii  Biterrensis, 
domino  Petro  Veziano,  sacrista  ejusdem 
ecclesie,  domino  Guillelmo  de  Banneriis 
judice  Biterris  domini  régis,  &  magistro 
Poncio  de  Quadraginta,  necnon  nobilibus 
viris  domino  Philippo  de  Monteforti,  & 
domino  Petro  de  Servascriptoris,  coram 
positis  sacrosanctis,  &  dicto  procuratore 
coram  nobis  constituto,  Deum  pre  oculis 
habentes,  sine  acceptione  personarum, 
diffinitive  pronunciamus  predictum  domi- 
num comitem  Fuxensem  non  possidero 
vel  quasi  majores  justitias  dicti  castri  de 
Podionauterio,  scilicet  de  morte  homi- 
nis vel  de  homicidiis  vel  de  bonis  com- 
missis  hereticorum  vel  etiam  faiditorum, 
qui  inter  majores  justitias  reputantur,  nec 
esse  in  possessione  eorum,  imo  dominum 
regem  Francie  habere  possessionem  vel 
quasi  predictarum  majorum  justitiariim  in 
predicto  Castro  de  Podionauterio  &  per- 
tinentiis  ejus,  sicut  dominum  superiorem, 
sententialiter  judicamus.  Lata  fuit  hec  sen- 
tentia  in  publica  assisia,  in  palatio  domini 
régis  apud  Biterrim,  in  presentia  &  testi- 
monio  domini  Guillelmi  Le  Pelu,  domini 
Barbeauri,  domini  Raymundi  de  Durbanno, 
domini  Odonis  de  Brencort  militum,  ma- 
gistri  Bartholomei  de  Podio,  magistri  Pétri 
de  Villalonga  &  plurimorum  aliorum,  & 
mei  Pétri  Grandis,  publici  Bitterensis  no- 
tarii  domini  régis,  qui  hec  scripsi  man- 
date dicti  domini  senescalli,  anno  Domini 
M°  cc°  L°  V°,  V  idus  julii,  régnante  Lodo. 
vico  rege,  &  signum  meum  apposui. 


An 


h'd.orie. 

t.  lur 

col.  517. 


'  Archives  du  domaine  de  Carcassonne.  [Dont, 
vol.   171,  ("  127.] 


i38i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i382 


An 
iî55 

septem- 
bre. 


An 
1255 

septem- 
bre. 


454.  —  CCCXIV 


tiim  8i  burgensium  iiostrorum.  In  cujus  rci 
testinioiiium,  nos  &  Johanna  uxor  nostra, 
Pictavie  &  Tholose  comitissa,  sigilla  nos- 
tra presentibus   duximus  apponenda.   Ac- 


An 
1265 


Affl-anchissement    de    quelques    serfs  tum  apud  Vicenas,  anno  Domini  m-cc-l" 

.,,.  7     T-      r  f  quinte,  mense  septembri. 

par  Aljonse,  comte  de  louLouse  o* 

la  comtesse  Jeanne,  sa  femme  '.  


ALFONSUS,  filius  régis  Francie,  cornes 
Pictavie  &  Tholose,  &  Johanna  uxor 
ej  us,  comitissa  Pictavie  &  Tholose,  univer- 
sis,  &c.,  salutem.  Noveritis,  quod  noscon- 
sensu  unauimi  Petrum  de  Louberetes, 
Guillelmum  de  Louberetes,  Poncium  de 
Louberetes,  &  Bernardum  fratres,  &  Va- 
lenciam  &  Geraldam  sorores  fratriim  pre- 
dictorum,  cuni  omiii  eoruradem  proie  pro- 
creata  ab  ipsis  vel  etiam  procreanda,  ab 
omni  servitute  corporis,  qua  nobis  &  nos- 
tris  heredibus  tenebantur,  absolvinius, 
ipsos  in  plenarie  libertatis  beneficium  pro- 
vocantes, &  quicquid  in  bonis  ipsoruiii,  ea 
occasione  quod  homines  nostri  erant  de 
corporé,  habemus  vel  habere  [possumus], 
extunc  sibi  remittimus  &  quitamus,  salvo 
tamen  nobis  &  heredibus  nostrisomni  jure 
nostro,  quod  in  terris  &  possessionibus 
nostris  ipsorum  habebamus  vel  habere 
debebamus.  In  cujus  rei  testimonium,  si- 
gilla nostra  presentibus  duximus  appo- 
nenda. Acttim  apud  Vicenas,  anno  Domini 
M<'cc°L°  quinto,  mense  septembri. 

Alfonsus,  &c.  universis,  &c.  Noveritis, 
quod  Petrus  de  Louberetes  nobis  fecit  ho- 
magium  de  Villa  Hermiercum  pertinenciis 
suis,  dyocesis  Tholosane,  de  qua  quidem 
villa  ipsum  Petrum  in  franchum  hominem 
&  burgeiisem  nostrum  recepimus,  salvo  ta- 
men omni  jure  cujuslibet  alteriiis.  Voluit- 
que  idem  Petrus  &  spontanée  concessit, 
quod  de  quolibet  homine  vel  femina,  ibi- 
dem per  annum  habitantibus  &  focum  te- 
nentibus,  nos  &  heredes  nostri  habeamus 
quolibet  anno  duos  solides  Tur.,  salvo  ta- 
men nobis  &  heredibus  nostris  alto  domi- 
nio  nostro,  exercitu,  cavalcata  &  ceteris, 
que  in  aliis  villis  terre  nostre  habemus  & 
consuevimus  habere,  scilicet  in  villis  mili- 

■    Cartulaire    d'AIfonse,    comte    de    Toulouse. 

[jj.  24  B,  f.  4  y.] 


455. 

Tableau  sommaire  des  griefs  du  comte 
Aljonse  contre  les  consuls  de  Tou- 
louse '. 

DE  judicibus,  quos  volunt  ponere  liti- 
gantes  in  curia  domini  comitis,  non- 
obstante  judice  domini  comitis. 

De  proybitione  quam  fecit  capituliim 
advocatis  omnibus  ne  litigent  coram  curia, 
nisi  demum  positis  judicibus. 

De  illis  qui  furantur  pedagium,  quod 
habeat  dominus  comes  LX  solides  &  r  d. 

De  vicario  quod  non  possit  inquirere 
seu  cognoscere  super  aliqua  injuria  vel 
criniine. 

De  adultère  non  capiendo  cum  adultéra 
in  domo  hominis,  licet  nudi  in  eodem  lecto 
inveniantur. 

De  proybiciene  quam  faciunt  advocatis, 
ne  prcstent  patrocinium  heniini  extra- 
neo,  si  aliquis  civis  de  injuria  vel  violencia 
de  dicto  extraneo  conqueratur. 

De  proybiciene  quod  vicariiis  non  pos- 
sit testes  compellcre  ad  dicendum  testimo- 
nium veritati. 

De  facto  salini,  quia  burgenses  &  alii 
vendunt  sal  in  Tholosa  &  non  debent  fa- 
cere. 

De  confecionibus  accusatorum  de  cri- 
mine  factis  coram  vicario,  testibus  etiam 
adibitis,  quas  non  admitunt  nisi  coram 
capitule  iterum  confifciWur, 

De  hominibus  Tholose,  quando  dolin- 
cunt  in  aliqua  villa  vel  castre  in  ceinitatii, 
volunt  eos  recuperare  &  quod  jus  faciant 
in  Tholosa  &  ibi  puniantur,  non  ubi  deli- 
querint. 

De  hominibus  extraneis,  qui  einunt  do- 

'  Original,  J.   1028,  n.   16, 


An 
i  255 


i383                      PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  i384  

An  ^       An 

''■'''     nios  in  Tholosa,  Ut  possiut  leudam  Si  pe-  tis   disbanniri,  cnm  non  esset  cîvis   tune     '^■'■' 

dagiiim    evitare  suarum  mercaturariini,  &  temporis  Tholose. 

non  faciunt  in  Tholosa  nianssionem.  De  appellacionibus  vestrarum  sentencia- 

De  questionibus  &  petitionibus  factis  in  runi  facfis  domino  comiti,quam  non  admi- 

bonis  adjudicatis  domino  comiti  per  incur-  titis,  ymmo  dicitis  quod  a  vestris  senten- 

sum  ipsi  consulcs  vohint  cognocere.  ciis  non  potest  quis  apellare. 

De  proybicionequam  faciunt,  ne  vicarius  De  vicario  quod  si  interficiatur,  posset 

banniat  bona  alicujus   accusati  vel  capti,  interfector  evadere  cum  M  sol.  &  I  d. 
donec  fuerit  condemnatus,  &  ideo  mobilia 

intérim  subtiauntur  &  ea  amitit  dominus  — r— 
cornes. 

De  inquisitionibus  quas  facit capitulum,  .rg 
quibus  non  vultquod  vicarius  intersit. 

De  pignorationc,  quam   facit  capitulum  ?     n    •   • 

hominibus  militum  pro  baratis   &  debitis  ^aCttre  d  Alfonse  de  Poitiers  aux  con~ 

que  debent  milites,  licet  homines  non  sint  suis  de  Toulouse  '. 
fidejussores. 

De  pignoratione  quam  faciunt  bomini-  »   LFUNSUS,  &c.,  dilectis  &  fidelibus  suis 

bus  comitis,  quando  balHvi  nolunt  manda-  l\  consulibus  &  consiliariis  ik  universi-         ". 

tis  eorum  bobedire.     ■  tati  civitatis  8c  suburbii  Tholose,  salutem     ,,j^_ 

De    niilitibus    quos    distringunt,    ut   de  cum    dilectione  sincera.    Sicut  bone  con-    "^nbra. 

feudo  quod  tenent  domini  comitis  respon-  suetudines  in  singulis  regionibus  sunt  ser- 

deant  coram  ipsis  consulibus.  vande, sic  maie  adinventepenitusabclende, 

De  defencione  quam   faciunt  bominum  ad  quas  in  defensionem  longinqui  tempo- 

extraneorum,  qui  pedagium  non  solverunt,  ris    nec    suificit    usus    nec    proficit,    qui 

quod  non  pertineat  ad  eos,  cum  sint  ex-  quanto  prolixior,  tanto  pernitiosior  elimi- 

traneyj  ymmo  vicarius  débet  eos  punire  in  nandus  est  potius  quam  fovendus.  Nos  sa- 

LX  sol.  &  I  d.  ne,  qui  nostrorum  jura  fidelium  sic  firma 

De  condempnationibus  C  sol.  &  ce  &  volumus  observari,  ut  nostra  minime  ne- 

ccc  &  pluris,  quas  faciunt  comuiii  hujus  gligere  videamur,  vos  dudum  &  sepius  ))er 

ville,  &  domino  comiti  nonnisi  il  sol.  vel  V  sollempnes  nuncios  nostros  monuiiuus  ut 

tanfum,  quantumcumque  fuerit  magna  in-  ea,  t[ue  in  nostram  &  nostrorum  subdito- 

juria   sine    sanguinis    effusione,    nam   de  rum  injuriam  sub  colore  consuetudinis  in 

sanguine   habet  XXX   sol  de  salvitate  vel  usum,  vel  ut  melius  dicamus  abusum,  nos- 

LX  sol.  aliunde.  tro   vel   predecessoris    nostri    temporibus 

JDe  destruxione  de  Saboneriis,  que  villa  redegistis,  salubriori  dimitteretis  consilio, 

erat  de  feudo  domini  comitis.  quod  tamen  hactenus  facere  noluistis,  licet 

De  illis  qui  abstulerunt  pignora  nunciis  articuli  sigillatim  percosdem  nuncios  vobis 

domini   comitis,  quos  nolunt  punire  nisi  expressi  fuerint,  quos  bomir.es  tanti  con- 

nuncii   jurent   coram    ipsis  consulibus   &  silii,  quanti  vos  esse  credimus,  nec  decebat 

prestito    juramento     conquerantiir     dicti  defendere  nec  tenere.  Verum  fam  evidens 

nuncii  vel  vicarius,   sicut  facerct  aliquis  nostri  dominii  prejudicium  in  divinam  ce- 

civis  Tholose.  dens  injuriam  &  enormem  nostrorum  iide- 

De  pisquerio  B.  Paratoris  &  paxeria 
Verduni  &  Venerce  dirutis,  que  erant  do- 
mini comitis.  ■  Minute  originale,  J.  3.8,  n.   83     ,08  &   ,09. 

De   inpeditione  platée    domini   comitis,  ^opie  du  temps,  ,h.A.  n.  84    _  Publ.eepar  Ca- 

^.             ,.                      .  tel  :    Histoire   Jei    comtes  de  loulouse,  d  après  la 

ciue  est  lusta  Garonam,  de  qua  non  per-  ,     ,         ,,    ■     ,.,,   ,  ^  r,  r  ^  o,  , 

1                 '                                 '         .»                   '  transcription  de  chancellerie  de  JJ.  24  b.  1.  6  t*  7, 

mititis    vicario    lacère    prohcuum    domini  ^^ec  la   mauvaise  date  de   1254,  rfom.mc  p.ox.ma 

comitis,  cum  sit  propria  ipsius.  postfcstum  scincti  NicoUi.   La   seule  date  vraie   est 

De   bonis   bannitis    Johannis   de   Auca-  celle  du  12  décembre  1 255,  qu'elle  porte  dans  unç 

vijla,  Cjui  fliratUS  fliernt  knulam,  tjUC  feçis-  r.iitrc  copiçdi;  inçmç  registre,  f.  3,  v", 


i385                      PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  i386  ' 

,.  An 
lium  lesionem,  iilterius  sustincre  ciim  bannis. —  Ciim  autcm  civeni  alu[ticm  Tlio-  "^■' 
bona  conscientia  non  valentes,  longa  satis  losamim  extra  Tholosam  &  territorium  in 
deliberatioiie  preliabita&  multorum  corn-  alia  terra  nostra  offendi  contigerit  in 
municato  consilio  sapientum  &  virorum  persona  vel  rébus,  excessum  hujiismodi 
Deum  timentiuni,  ea  que  per  vos  corrigera  non  per  vos  set  per  ballivos  nostros  discuti 
noliiistis,  auctoritate  nostra  duxinuis  ad  volunuis  &  prout  res  exiget  emendari.  Et 
statiim  debitum  reducenda,  Vobis  igitur  si  forsan  cohertione  hujusmodi  usos  vos 
districte  mandamus,  ne  vicarios,  ballivos  esse  dicitis,  perversam  consuetudinem,  que 
vel  officiales  nostros  pro  facto  quolibet  ad  réuni  ad  forum  actionis  pertrahens  juris 
suum  officium  pertinente  citetis  vel  coram  ordinem  pervertebnt,  omnino  duxinius  abo- 
vobis  respondere  cogatis  velin  eos  aliquem  lendam.  —  lUud  etiani,  quod  ex  usu  lon- 
exerceatis  districtuni,  nec  pro  ipsorum  gevo  defenditis,  similiter  duximus  repro- 
debitis  vel  delictis  honiines  nostros  de  bal-  banduni,  videlicet  quod  super  qiserimoniis 
liviis  eorumdein  impediatis  vel  eorum  pi-  advicarium  nostrum  Tholosanuni  perlatis, 
gnora  capiatis,  cum  ad  nos  solos  pertineat  alter  ex  litigatoiibus  ejus  possit  jurisdi- 
eorum  cohertio  &  corrcctio,  vel  ad  eos  tionem  éludera,  dum  tamen  paratuni  se  di- 
quibus  committimus  vices  nostras.  —  Quia  cat  coram  communibus  litigare  judicibus, 
vcro  dudum  mandavimus  &  publiée  fecimus  quorum  unum  ipse  protinus  nominabit 
interdici,  ne  pro  debitis  dominorum  sub  vilem  forte  vel  abjcctani  personam  &  aller 
nostro  dominio  consistentium  eorum  ho-  alium,  &  sic  coram  dicto  vicario  postea  mi- 
mines  pignorentur,  pro  eisdem  debitis  nime  comparebunt.  Cum  sit  enim  equitati 
specialiter  non  astricti,  quod  generaliter  contrarium  naturali  c(uemquam  ad  cou- 
omnibus  inhibuimus,  vobis  specialiter  promittendum  compelli,  cum  etiam  niani- 
inhibemus.  Quod  si  dicti  doniini  alicujus  fcstum  errorem  contineat,  ut  privatorum 
ejt  vobis  fuerint  debitores,  vel  alii  quilibet  consensus  eum  judicem  faciat,  qui  nulli 
Tholose  domicilium  non  habentes  siqui-  jurisditioni  preesse  dinoscitur,  hune  usum 
dem  ibi  contraxerint  &  ibidem  inventi  fue-  quantumcumque  longevum,  cum  multis 
rint,  quin  do  dictis  debitis  ibidem  respon-  predecessoris  nostri  rancoribus  usurpatum, 
deant  non  vetanius.  Quod  si  absentes,  tanquam  errore  plénum  &  ratione  vacuuni 
ratione  confractus  apud  vos  celebrati,  ci-  merito  duximus  elidendum.  —  Quia  vero 
tandos  duxcritis,  vestram  consuetudinem  plerumquccontingit  mercatores  extrancos, 
in  hac  parte  folerannis  ad  presens.  Si  ta-  per  Tholosam  transitum  facientes,  nostra 
nien  ad  citationem  vestram  non  venerint,  pedagia  defraudare,  vobis  obnixius  inhibe- 
quod  bona  ipsorum  sine  nostra  vel  balli-  mus  ne  nostrum  impediatis  vicarium,  quo- 
vorum  nostrorum  licentia  capiatis  vel  in  minus  eos  puniat  &  penam  ab  eis  habeat 
eos  faciatis  aliquam  aggressuram  cujuslibet  in  pedagiis  usitatam,  que  est  LX  solidoruni 
consuetudinis  seu  usus  obtentu,  sustinerc  &  I  denarii,  prout  intelligi  nobis  datur,  set 
non  possumus  nec  debemus,  ne  id  uiterius  nec  impediatis  eumdem,  quominus  de  ex- 
atteinptetis  vobis  disfrictius  inhibentes.  cessibus,  extra  urbeni  &  territorium  in 
Set  in  hoc  Casu,  si  in  bona  debitorum  seu  sua  commissis  ballivia,  inquirat  ubi  volue- 
possessionem  bonorum  fuerit  missio  fa-  rit,  prout  eidem  &  suo  judici  de  jure  vide- 
cienda,  ad  nostros  ballivos  fiducialiter  re-  bitur  faciendum.  —  Porro  quod  vobis  mi- 
curralis,  quibus  obnixe  precipimus  quod  rabili  privilegio  vendicatis,  latas  scilicet  in 
sine  subteifugio  &  calumpnia  super  hoc  curia  vestra  sententias  esse  tante  dignitatis 
faciaiit  cum  judicum  suorum  consilio  quod  &  ponderis  ut  ab  eis  nequeat  ap]iellari, 
de  jure  fuerit  faciendum.  Set  nec  pro  quo-  juste  &  rationabiliter  confutamus,  distric- 
cumque  delicto  terras  baronum  nostrorum  tissime  vobis  mandantes,  quatinus  appel- 
vel  alioruni  fidelium  autorifnte  vestra  inva-  lationibus  omnibus  deferatis,  quas  ad  nos 
dcre  vel  vastare  sine  nostra  licentia  pre-  interponi  contigerit  a  curie  vestre  senten- 
sumatis,  vestram  quidcm  consuetudinem,  ciis,  in  casibus  a  jure  concessis  nec  eisdem 
si  qua  est  in  hac  parte,  que  dicenda  est  pendentibus  aliquid  innovetis,  nec  appel- 
potius  corruptela,   ratione  prc\ia   rcpro-  lautes  aliquatenus  offendatis,  nec  appel- 


An 
1255 


l387 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i388 


lare  volentes  minis  vel  terroribus  apertis 
vel  claiidestinis  retrahatis.  —  Quia  vero 
multam  absurditatem  contiiiet  &  miiltis  ca- 
lunipiiiis  viam  parât,  quod  apud  vos  dicitur 
usitatum,  ut  videlicet  instrumenta  extra 
Tholosam  facta,  quamvis  sint  publica,  su- 
per solutionibus  debitorum  que  Tholosa- 
nis  civibus  debebantur  fidem  non  faciant, 
side  dictisdebitis  instrumenta  monstrantur 
confecta  per  notariés  Tholosanos,  volu- 
mus  8c  mandamus  id  apud  vos  ammodo  ser- 
vari.  Cum  enim  par  sitaliorum  notariorum 
auctorifas  &  major  forsitan  aliquorum,  fi- 
dem parem  haberi  volunius  omnium  iiis- 
trumentis.  —  Ceterum  interdicta,  que  fe- 
cisse  dicimini,  ne  advocati  Tholose  in 
curia  vicarii  nostri  ferant  alicui  patroci- 
nium,  nec  patrocinentur  extraneo  contra 
civem,  cum  sint  ad  presidium  &  velamen 
malicie  calurapniari  volentium  &  oppres- 
sionem  nonmodicam  advenarum,  iniqua  pa- 
riter  &  illicita  fuisse  decernimus,  &  qua- 
tinus  processere  de  facto,  a  vobis  eadem 
indilate  relaxari  mandamus.  —  Preterea, 
cum  bone  memorie  R.,  quondam  comes 
Tholose  predecessor  noster,  tempore  quo 
decessit  esset  in  possessione  vel  quasi  po- 
nendi  consules  iu  civitate  Tholosana,  de 
qua  possessione  nos  spoliastis  minus  juste, 
volumus  &  precipimus  ipsam  possessionem 
jiobis  restitui  indilate.  —  Demum  prete- 
rire  non  possumus  indiscussum,  quod 
quando  nuncios  ad  vos  mittimus,  litteras 
de  credencia  vel  etiam  alias  consulibus  & 
consilio  vel  universitati  portantes,  consu- 
les eos  loqui  ipsi  universitati  vel  consilio 
non  permittunt,  nisi  prius  ipsis  consulibus 
credenciam  suam  seorsum  dixerint,  vel  lit- 
teras alias,  si  quas  habent,  ostenderint.  Ex 
quo  sequitur  quod  verba  nostra,  que  nun- 
ciis  sive  litteris  credimus,  &  (corr.  ad) 
nostros  subditos  transitum  liberum  habere 
nequeunt,  &  potest  fieri  suboruatio  inter 
moras,  que  nobis  cedit  in  dedecus  &  posset 
cedere  in  jacturam.  Quod  quia  equo 
animo  sustinere  non  possumus,  vobis  pre- 
cipiendo  mandamus,  quatinus  ab  hujus- 
modi  presumptione  cessetis,ad  requisitio- 
iiem  nunciorum  nostrorum  générale  con- 
silium,  cum  ei  scripserimus,  congregetis, 
&  si  res  exegerit  parlamentum,  ut  omnes 
mandata  nostra  licenter  audiant,  que  sic, 


dante  Domino,  temperabimus  ut  ;'.b  equi- 
tatis  &  juris  tramite  non  recédant,  cervico- 
sis  &  discolis  terroreni  ingérant,  gaudium 
vero  fidelibus  &  devotis.  —  Hec  autem  ad 
presens  per  dilectos  nostros  —  taies  —  & 
presentis  pagine  testimonium  vobis  duxi- 
mus  intimanda,  donec  super  quibusdam 
capitulis  aliis,  que  vobis  alias  sunt  expo- 
sita,  consilium  plenius  habuerimus.  Set  & 
dictis  nunciis  nostris  soUempnibus  creda- 
tis  &  obediatis  in  omnibus,  que  vobis  ex 
parte  nostra  proponenda  duxerint  vol 
etiam  injungenda,  &  in  premissis  vos  ta- 
liter  habeatis,  ne  acumulato  contemptu 
manum  cogamur  apponere  graviorem,  — 
vel  sic  :  taliter  habeatis  ut  devotionein 
vestram  &  fidem  possimus  morito  coni- 
mendare  —  vel  totum  slmul  :  vos  taliter 
habeatis.  ut  devotionem  vestram  &  fidem 
possimus  merito  commendare,  nec  accu- 
mulato  contemptu  manum  cogamur  appo- 
nere graviorem. 

Utuutur  cives  Tholosani,  quod  quando 
dominus  comes  mittit  litteras  de  credentia 
vel  alias  per  aliquos  bonos  viros  universi- 
tati vel  consilio  generali  Tholose,  nun- 
quam  illi  nuncii  possunt  suam  credentiam 
dicere  consilio  vel  universitati  vel  lifteras 
suas  ostendere,  donec  omnia  solis  consuli- 
bus revelaverint,  &  tune  postea  consules 
loquuntur  quibus  volunt  &  subornant  eos, 
taliter  quod  nichil  respondetur  nisi  quod 
ipsi  dictant.  Quantum  autem  sit  hoc  de- 
decus &  quanti  periculi,  vidoat  dominus 
comes  cum  suo  consilio,  &  si  est  apponen- 
dum,  apponi  faciat,  alioquin  dimitfat. 

Non  omnia  capitula  posui,  que  continen- 
tur  in  cedula  michi  reddita,  quia  multa  sunt 
ibi  que  possent  de  consuetudine  obtineri, 
8c  credo  predicta  sufficere  liac  vice,  salvo 
consilio  meliori.  Quod  enim  de  adulterio 
ponit  inter  capitula  non  accepto,  cum 
enim  inquisitio  hujusmodi  que  fit  circa 
capiendos  adulteros,  aliéna  sit  ab  omnium 
fere  consuetudinibus  regionum  prêter  nos- 
tram,  nec  etiam  sit  de  jure,  nisi  in  certis 
casibus,  inquirendum,  non  reprobo  si  suam 
sibi  petunt  consuetudinem  observari,  8c 
eam  infringi  esset  materia  magni  mali.  — 
Quod  sequitur,  quia  vicarius  non  permit- 
titur  inquirere  de  injuriis  Tolose  8c  extra 
commissis,  pro  parte  posui,  scilicet  de  hiis 


An 
1255 


An 
1255 


i389 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1390 


t. m, 

col.  517. 


An 
ii55 

h'd.oric. 

l.  III, 
col.  ii8. 


que  extra,  de  hiis  que  intus  credo  ad  capi-  erit  forma  sigilli  principalis  :  sigiium  do- 

tulum  pertinere.  —  Quod  sequitur  de  tes-  mîni    comitis,   &   infra   circulum   habebit 

tibus  conpellendis,  non  est  ita  ex  abrupto  supersigillum,  in  quo  erit  signuni  crucis 

mutandum,  sienim  generalis  consuetudo  domini  Raymundi,  quondam  comitis  To- 

in  civitate   illa   est  ik  in   aliis   multis.  Si  lose.  Subscriptio  sigilli  erit  :  Sig-iZ/um  curie 

vero  in  eorum  curia  non  servatur,  &  ipsi  vkariiTolose,  nuUo   nomine   exprcsso.  Et 

vellent  in  curia  vicarii  specialiter  hec  ser-  pro   singulis   litteris    in   quibus  non  erit 

vari,  esset  iniquura  &  minime  tolerandum,  nisi    supersigillum,    duo    denarii   Tolose 

Scideo  Veritas  est  scienda. — Quodsequitur  dabuntur,   unus  pro   sigillo   &   alius   pro 

de  confessionibus  &  recognitionibus  factis  scriptore.  Et  pro  sigillandis  aliis  litteris,  in 

coramvicario,  quasnullasreputant,  frustra  quibus  erit  magnum  sigillum  cum  supersi- 

poneretur.  Error  enim  est  juris  quod  non  gillo,  dabuntur  xii  denarii  Tolos.  quorum 

possunt  cogi  deponere,  nisi  velint,  set  si  in  mcdietas  erit  scriptoris.  Et  si  tanta  esset 

causis  pronunciant  contra  aliquos,  contra  scriptura,  quod  labor  scriptoris  non  esset 

hec  appellent  qui   senserint  se  gravatos.  bene  remuneratus,  ille  qui  indigebit  litte- 

Satis  enim  providetur  huic  capitule   per  ras  faciet  scribi  ubi  voluerit.  Item  nuntius 

hoc  quod  illud  de  appellationibus  non  ad-  curie  pro  singulis  citationibus,  quas  faciet 

mittendis  sublafum  est,  &  illud  similiterde  infra  villam  Tolose,  habebit  i  denar.  To- 

communibus  judicibus  eligendis.  —  Quod  los.  Item  pro  singulis  pignorationibus  in 

sequitur  de  saisiendis   bonis  accusatorum  Tolosa  i   den,  Tolos.  Item  pro  qualibet 

ante  scntentiam  nichil  valet,  nec  enim  fit  leuca  ni  den.  Toi.  &c.  Item  pro  latrone 

bonorum  annotatio,    nisi  propter  defec-  fustigando  Tolose,  quilibet   r.untius   qui 

tum  seu  coiitumaciam  non  venientis.  Aliud  fustigabit  habebit  I  den.  Tolos.  &c.  Item 

est  cum  quis  comparet  in  judicio  &  se  de-  quod  non  accipient  servitia  per  se  vel  per 


fendit  idonee,  unde  etiam  nec  bona  illo- 
rum,  contra  quos  de  hiis  inquiritur,  ca- 
piuntur,  quamdiu  coram  inquisitoribus 
comparent,  donec  sit  diffinitum.  —  Se- 
quens  capitulum  nichil  valet.  —  Sequcns 
nichil,  si  consuetudo  non   valuit.  —  De 


interpositas  personas,  nisi  esculenta  &  po- 
culenta,  nec  ibunt  bini  pro  pignorationc 
vel  citationc,  nisi  de  mandato  curie.  Item 
jurabunt  quod  bene  &  fideliter  facient  of- 
(icium  suum,  ^c.  item  quod  non  potabunt 
in  fabernis,  nec  ludent  ad  taxillos,  nec  co- 


consuetudo  servata. 


457.  —  cccxv 

Extrait   d'une   ordonnance  des   com- 


muais inquirenda  est  natura  feudorum  &      mcdent  ad  nuptias,  nisi  nioniti  vel  rogati, 

nec  pignorabunt  nec  citabunt  aliqueni 
sine  mandato  curie,  nisi  periculum  inimi- 
neret,  &c.  Citationes  &  pignorationes 
gratis  facient  pro  pauperibus  hominibus 
infra  Tolosam,  non  habentibus  unde  sol- 
vant eis,  ad  cognitionem  curie,  &c.  Item 
mandabitur  ballivis  in  ferra  domini  comi- 

_.       .  '     .  T"      j  f       tis  constitutis,  quod  obediant  vicario  To- 

tnissaires  envoyés  a  I  oulouse  par  le     ,  .'  '.     .,        «  ..     •■ 

■^  ^  loge  super  citationibus  &  excusationibus 

comte  Alfonse,   touchant  la  justice     faciendis,  &c.  Quod  advocati,  qui  in  curia 
du  viguier^,  t-c.  postulabunt,  jurent  singulis  aniiis  semcj 

secundum   juris  formam.  Item  quod  curia 

ORDINATIO  curie  vicarii  Tolose,  facfa  det  adyocatum  non  habenti,  &c.  Item  quod 
per  dilectos  viros  mag.  Guillelmum  in  curia  sit  unus-  notarius  publicus,  qui 
Kotlaiidi,  mag.  Steplianum  de  Balncolis  scribat  processus  causariim  ordinariarum, 
8c  dominum  Philippum  de  Aquabona  mili-  &  alius  c[ui  examiaet  testes.  Item  aliuB 
fem.  laicus,  qui  scribat  inquisitiones  criminum, 

Vicarius  habebit  sigillum  pro  curia,  &      8c  alius  ad  causas  appellationum.  Et  quoJ 

omnes  sint  jurati  de  curia,  8c  quod  recipiat 

'  Manuscrit  n.   iî.">  de  la  biblioth»qtn  d«  feu      P^o  quolibet  libello  scribendo  seu  régis. 

M.  Foucauld,  conseiller  d'Éiat.  traiido  II  den.  Tolos.  8cci  Item  quod  curia 


An 


-An 

J255 


lOQl 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1091 


ista  possît  seiiteiitias  a  consulibus  To- 
lose  latas  in  defectum  ipsoriim  executioni 
niaiidare,  &c.  Item  quod  consuetudiues 
bone  &  approbate,  in  iis  que  non  tan- 
guntdominum  comitera,  observentur.  Item 
si  consuetudo  allegetur  inter  civitatenses, 
stetur  dicto  consulum  Tolose  vel  majori 
parti  ipsorum,  &c.  Item  super  testamentis 
condendis    serventur   jura   &  consuetudo 


plurimos,  qui  ibi  publiée  manserunt  & 
sua  domicilia  tenuerunt.  Postea  cum  do- 
minus  rex  venisset  ad  Avinionem  ad  acqui- 
rendum  terram  istam,  dicta  villa  &  univer- 
sitas  ipsius  opposuerunt  se  domino  régi,  8c 
aJheserunt  domino  comiti  Fuxi  &  vice- 
comili  &  aliis  hostibus  ejus,  recipientes 
eos,  &  gravem  guerram  domino  régi  &  suis 
fecerunt.  Quare  cum  venirent  ad  miseri- 


Tolosana,  que  a  jure   non  discrepat  bac      cordiani    domini    régis  &  revocarentur  ad 


parte,  nonobstante  constitutione  domini 
Romani  cardinalis,  legati  quondam  in  par- 
tibus  Tolosanis,  que  erat,  quod  non  va- 
lerent  testanienta  condita  sine  presentia 
capellani  parochialis. 

Ensuite  viennent  la  forme  du  serment,  que 
doivent  prêter  les  avocats  de  Toulouse,  &  plu- 
sieurs autres  articles  touchant  la  procédure,  El- 
la fonction  des  sergens  ou  nonces  de  la  cour 
du  viguier  de  Toulouse,  fi-c—  [Note  de  dom 
Vaissete.] 


Vers 
1  î55 

KJ.orig, 

t.  III, 
clI.  j  irj- 


458.  —  CCCXVI 

Jugement  des  commissaires  du  roi,  en 
faveur  des  hahitans  de  Limoux  ' . 

CONSULES  de  Limoso,  &c.  Objicitur 
quod  villa  de  Limoso  cum  universitate 
ipsius  fuit  contra  comitem  Montisfortis 
&  contra  ecclesiam ,  &  ob  hoc  dictus  co- 
mes  fecit  villam  dirai  de  podio  Si  misit 
eam  in  piano.  Et  boc  fuit  in  primo  adveiitu  babebant  in  libertate  tallie  vel  in  solo  in 
Gallicorum.  Preterea  dicta  villa  cum   bo-      quo  villa  nunc  est  edificata  vendicandis, 


pacem,  villa  de  Limoso  fuit  diruta  de  for- 
talitiis  montis  &  rautata  in  planum,  &  ad 
domandum  malitias  eorum  &  in  penam 
forefactorum,  que  fecerunt  contra  domi- 
num  regem  &  contra  Ecclesiam  &  in  pe- 
nam criminum  predictorum,  tallia  aimua- 
lis  ce  libr.  Melgor.  fuit  imposita  dicte 
universitati  in  perpetuum  solvenda,  quam 
a  dicto  tempore  usque  nunc,  xx.vin  anni 
suntvel  circa,  annuatim  persolverunt.  Et 
possessiones  seu  predia,  in  quibus  dicta 
villa  fuit  mutata,  remanserunt  confiscata 
propter  dicta  forefacta.  Postea  in  guerra 
domini  Trencavelli,  dicta  villa  de  Limoso 
&  universilas  ipsius  ville  opposuerunt  se 
domino  régi  &  adheserunt  domino  Tren- 
cavello  &  aliis  hostibus  domini  régis  & 
Ecclesie  committendo  in  majestatem  do- 
mini régis  &  domini  P.  de  Vieillis  &  fi- 
liorum  ejus,  &  totum  malum  quod  potue- 
runt  eis  fecerunt,  in  obsidendo  civitatem 
Carcassone  &  aliter  in  omnibus,  contra 
juramentum  fidelitatis  quod  eis  prestite- 
rant  temere  veniendo.  Quare  omnia  bona 
ipsorum  fuerunt  commissa,  &  si  quod  jus 


minibus  ipsius  fuit  iterum  contra  dictum 
comitem  Montisfortis,  &  reedifieaverunt 
villam  in  fortalitio  podii,  quando  conics 
incipit  amittere  terram  istam,  &  recepe- 
runt  Isarnum  Jordani,  comitem  Fuxi  & 
alios   hostes,  necnon  &  bereticos   quam- 


'  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  actes 
l'amassé»,  «éncchaussée  de  Carcassonne,  liasse  3, 
n.  8.  [Le  titre  donné  par  dom  Vaissete  à  cet  acte 
est  peu  exact;  c'est  plutôt  une  enquête  contre  les 
habitants  de  Limoux.  Nous  croyons  qu'elle  se 
tapporte  à  la  grande  enquête  de  12.O9-1262,  8c 
que  c'est  la  supplique  présentée  aux  clercs  du  roi 
par  U  déTendeur,  Pierrî  des  Voisins.] 


ilhid  amiserunt  propter  forefacta  &  cri- 
mina  supradicta,  &  sic  propriis  culpis  ad 
casum  bujus  servitutis  devenerunt.  [Quodj 
sibi  debent  imputare,  nam  grave  esset 
exemplo  &  contrarium,  si  propter  tam  gra- 
via  erimina  de  servitute  in  qua  erant  ac- 
quirerent  liberlatem  domini  P.  de  Yicinis. 


Vers 

1255 


131)2 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1894 


An 

1255 
mai. 


Lonuni   consilium,  &  de   coiisilio   eorum 
faciatis. 

II.  Liidovicus,  &c.  seiiesc.  Carcass.  &:c. 
Ciim  per  litteras  suas  nos  requisierit  rex 
Aragonuni,  quod  veiiieiido  apud  Montem- 
pessulaïuim  ipsi  &  gentibiis  ipsiiis  libe- 
ruiii  per  terrani  nostram  prestari  transi- 
tum   faciamus,    quod    etiani    per    litteras 

ALFONSUS,   &c.   Unîversis,  &c.  notum      nostras  liceutiam  concedanius  militibus  & 
facimus,  quod  nos  pro  nobis  &  hère-      aliis  subditis  nostris,  ut  quicumque  ipsum 


45g. 

Exemption  du  droit  de  pelade  accordé 
aux  habitants  de  Gaillac'. 


An 


An 
Iî55 


dibus  seu  successoribus  nostris  homines  & 
feminas  de  Gallaco  &  pertiiienciis  ejusdem 
ville  &  heredes  aut  successores  eorumdem 
ac  alia  ibidem  existencia  a  prestacione 
pazate,  quam  ab  eis  petebamus,  in  perpe- 
tuuni  solvimus  &  quittavinuis  pro  trecen- 


regem  juvare  voluerit  in  hoc  facto,  hoc 
facere  possit  de  noslra  licentia  speciali, 
necnon  &  quod  de  terra  nostra  victualia 
possit  habere,  mandamus  vobis,  quatinus 
si  ipse  per  litteras  suas  patentes  assecurare, 
jurare  etiam  vel  in  animani   suam   facere 


ÉJ.orig. 

t. III, 
col.  320. 


tis  marchis  argenti,  quas  nobis  dederunt     jurarï    voluerit,    quod    terre    nostre    vel 


EJ.orif;. 
t.  III, 
col. 519. 


An 


&  de  quibus  tenemus  nos  pro  pagatis.  In 
cujus  rei  testimonium,  présentes  litteras 
sigilli  nostri  munimine  duximus  roboran- 
das.  Actum  apud  Viceniias,  anno  Domini 
]\l° cc°  L" Vi",  mense  mayo. 


460.  —  CCCXVII 

Extraits  de  diverses  lettres  du  roi 
saint  Louis  ^. 

L  T  UDOvicuSjDei  gratia  Francorum  rex, 
i-<  senescallo  Carcassone,  &c.  Ex  te- 
nore  litterarum  vestrarum  intellexinuis, 
quod  rex  Aragonum  cum  magiio  excrcitu 
per  terram  nostram  transitum  facere  & 
apud  Montempessulanum  venire  proponit, 
nihil  vobis  inde  ex  parte  ipsius  intimato. 
Hinc  est  quod  vobis  mandamus,  quatinus 
ipsum  cum  tanta  forcia  per  terram  nos- 
tram non  pcrmittatis  transirc,  nisi  prius 
vobis  securitatem  prcstiterit,  quod  per 
ipsum  vel  suos  terre  nostre  seu  hominibus 
nostris  dampnum  seu  r.iolestia  non  in- 
feratur,  &  super  sufficientia  securitatis 
cum  marescallo  de  Mirepoix,  Petro  de 
Vicinis  &  aliis  fidelibus  nostris  necnon 
cum    prelatis,   cum   quibus   videritis   esse 

'  Cartulaire  d'Alfonse.  [JJ.  24  B.  f.  83  a.] 
'  Archives  du   dom.Tine   de   Montpellier,  séiic- 
clinussé:  de  Cnrcassonne,  8,  cont.  n.  2. 


subditis  nostris  eundo,  morando  ac  etiam 
redeundo  nullam  inferet  violentiam  sive 
dampnum,  vos  ipsum  &  gentessuas  transirc 
libère  permittatis,  &  salvis  garnisionibus 
castrorum  &  villarum  nostrarum,  non  per- 
mittatis partibus  de  terra  nostra  victu.Tlia 
denegari.  Verumtamen  noluiinis  quod  pro 
aliqua  partium  vos  intromittatis  de  hoc 
facto,  nec  ab  aliquibiis  subditis  nostris  per- 
mittatis partibus  subsidium  impertiri,  nisi 
eisdem  homagio  sint  astricti.  Nos  ciiim 
super  hoc  litteras  nostras  senescallo  Bcl- 
liquadri  similiter  destinamus. 

III.  Ludovicu.',  &c.  senesc.  Carcass.  &c. 
Alias  vobis  mandavimus,  quod  non  permit- 
teretis  facere  transitum  regem  Aragonum 
per  terram  nostram  cum  armis,  nisi  cautum 
esset  nobis,  quod  aliquid  non  forefaceret 
in  terra  &  feodis  nostris,  &  super  hoc  de- 
buisiis  consilium  habere  cum  nostris  fideli- 
bus de  terra,  sicut  a  nobis  recepistis  in 
mandate.  Uiule  mandamus  vobis,  quatinus 
secundum  quod  mandavimus  faciatis,  ik  de 
consilio  prcdictorum. 

IV.  Ludovicus,  &c.  senesc.  Carcass.  &c. 
Intelleximus  ea  que  nobis  per  vestras  lit- 
teras intimasiis.  Ad  hoc  vero,  quod  de 
consilio  habito  cum  prelatis  &  baronibus 
sencscallie  vestre  de  facto  régis  Arago- 
num nobis  scripsistis,  placet  nobis,  ut  vos 
teneatis  ipsorum  consilium  in  hac  parte, 
différentes  ad  nos  venire,  quando  videritis 
expedire.  De  proditoribus  autcm  Carcas- 
sone, illis  vidclicet  ([uos  adhuc  non  revo- 
caviiiius,&  aliis  que  in  ipsis  vestris  littcris 


An 

1255 


An 

1205 


tSyS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


96 


An 

I2Ôâ 


taiigebantur,  cuni  ad  nos  venerltis,  nobis 
poteritis  facere  meiitionem,  &c.  Datum 
Parisius,  die  niercurii  ante  festuin  beau 
Joaiinis  Baptiste. 


461.  —  CCCXVIII 

Lettres  du  comte  de  Valentïnols,  tou- 
chant l'hommage  qu'il  avait  rendu 
àfeu  Raimond,  comte  de  Toulouse'. 

EGO  A.  de  Pictavia,  cornes  Valentinus, 
confiteor  vobis  Guidoiii  FiilcoJii,  &c. 
nomine  domiiii  Alfonsi,  illustris  comitis 
Pictavia  &  Tbolose  &  marchionis  Pro- 
viiicie,  requirentibus  &  recipientibus , 
qiiod  ego  recogiiovi  bone  memorie  do- 
mino comiti  R.  Tolose  feuda,  que  ab  ipso 
tenebamy  inter  que  nominatim  recognovi 
ei  castrum  de  Bais  &  comitatum  Dien- 
sem,  &  generaliter  omnia  ea  sine  alia  ex- 
pressione,  que  ad  comitatum  Diensem 
pertinebant,  que  omnia  dominus  avus 
meus  in  feudum  ab  eodem  comité  recepe- 
rat  vel  tenebat.  Dico  tamen,  quod  in  illa 
generalitate  non  intellexi  nisi  comitatum 
Diensem.  Dico  etiam  quod  recognitioneni 
&  juramentum,  quod  de  hoc  feci  dicto 
comiti,  feci  timoré  indignationis  ipsius 
comitis,  cum  idem  dominus  comes  promi- 
sisset  se  guenam  facturum  contra  me,  & 
alibi  fortes  iiîimicos  haberem.  Protester 
etiam  me  habere  justasdeffensiones,  prop- 
ter  quas  non  miiii  prejudicat  recognitio 
mea  nec  etiam  avi  nostri.  In  horum  autem 
testimonium,  presentem  &  patentcm  pa- 


462.  —  CCCXIX 

assignat   de    Trencavel,  auparavant 
vicomte  de  Bé-[iers\ 

IN  nomine  sancte  ik  individue  Trinitatis, 
amen.  Ludovicus,  Dei  gratia  Francorum 
rex.  Noverint  univers!  présentes  pariter  & 
futuri,  quod  nos  litteras  P.  de  Autolio, 
senescalli  nostri  Carcassonensis  &  Biter- 
rensis,  vidimus  in  hec  verba  : 

Noverint  universi  quod  nos  P.  de  Auto- 
lio, miles,  senescallus  Carcassonensis  & 
Biterrensis,  litteras  domini  régis  Franco- 
rum recepimus  sub  hac  forma  ; 

Ludovicus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
senescallo  Carcassone  salutem.  Manda- 
mus  vobis,  quatinus  Trencavello  in  vice- 
comitatu  Bitterrensi  &  alibi  in  senescallia 
Carcassone  assideatis  &  assignetis  d  11- 
bratas  terre  Turonensium  annui  redditus, 
prout  eas  commode  poteritis  assignare,  ita 
tamen  quod  illas  DG  libratas,  quas  eidem 
alias  assignavimus,  penitus  nobis  quittet 
&  nostris  successoribus  in  perpetuum,  & 
suas  patentes  litteras  vobis  tradat,  de  qui- 
tatione  hujusmodi  &  de  non  reclamando 
aliquid  iu  futurum.  Actum  Meleduni,  aniio 
M°cc°L°v°,  mense  augusto. 

Cujus  autoritate  mandafi  nos  senescal- 
lus memoratus,  de  cousilio  bonorum  viro- 
rum,  domino  Trencavello  assignationem 
fecimus  infrascriptam,  videlicet  apud  Pau- 
linianum  xvilll  libr.  &  xiiii  sol.  &  vi  d. 
pro  lallia  hominum.  Item  pro  censibus 
XXIX  s.,  VI  d.  Item  pro  alberga  vilii   1. 


Ed.orir. 

t.  111, 
col.  521. 


An 
1256 

juin. 


roboratam. 

'  Caitulaire  d'Alfonse,  comte  de  Toulouse, 


ginam  vobis  trado,  sigilli  mei  munimine      pro  locatione  domorum  vi  s.  &  pro  domi- 

bus  castri  L  s.  Item  XIIII  modia  ordei  de 
redditibus  camporum,  valent  xxii  libras  & 
VIII  s.,  &  de  eodem  unum  modium  fru- 
meiiti,  valet  LXiV  s.,  &  pro  censibus  VI  mo- 
dia, XIII  sextaria,  emina  frumenti,  valent 
XXI  1.  XVIII  s.,  &  de  eodem  il  modia,  Viiil 
sextaria,  emina  ordei,  valent  iv  1.  m  s. 
Item  X  modia  vini,  valent  VI  1.  &  XXVIII 
gallinas  &  dimidiam  pro  XIIII  s.,  m  d.  Item 


An 
1256 
"  juin. 


An 
1255 

aoû:. 


'Manuscrits  de  Colhert,  n.  2275.  [Latin  9996, 
p.  9.] 


An 

I2yj 


IJ07 


97 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1398 


pro  equabus  &  asinis  in  estafe  LXXII  s.  & 
pro  XL  jornalibus  honiiiium  XX  s.  Siinima 
xcv  1.,  XIX  s.,  III  d.  absque  corveis  boum. 
Item  apud  Bellumvidere  xx  1.  de  fallia,  de 
censibus  xxvi  s.  &  très  d.  pro  L  gallinis, 
XXV  s.  de  redditibus  camporum/liii"''  mo- 
dia  II  sextaria  frumenti,  pro  XIII  1.,  IV  s., 
&  XII  mod.  VI  sextar.  ordei  de  eodem, 
XIX  1.,  XVI  s.  Item  de  censibus  VI  mod.  XIV 
sextar.  frumenti,  pro  xxii  1.  &  xviii  sex- 
tar. ordei  pro  xxxiv  s.,  &  uuum  modium 
&  dimidium  vini  cum  usaticis  pro  xviil  s. 
Domos  castri  &  aliam  domum  in  villa  pro 
XL  s.  Item  pro  boairia  XLViil  s.  Item  pro 
asenaria  &  jumentis  &  jornalibus  iiii'"'  1., 
VIII  d.  Summa  LXXXVIII  libr.  XI  s.  XI  d. 
Item  apud  Raisiachum  VIII  I.  IIII  s.  pro 
usaticis,  pro  quodam  hortovill  s.,  pro  pra- 
tis  X  s.,  pro  XXV  gallinis  xii  s.  &  vi  d.,  pro 
redditibus  caniporum,  molendini  &  furni 
sex  modia  frumenti  pro  XIX  lib.  ilil  sol. 
&  de  eodem  xii  modia  ordei  pro  xix  libr., 
IIII  soi.,  &  quinque  modia  vini  pro  LX  sol. 
Domum  castri  pro  XX  sol.,  de  bovaria  XXVI 
sol.,  pro  asinaria  &  jumentis  XXVIII  s.,  de 
fromagivo  &  cavalagio  v  s.  Summa  LV  lib., 
XVIII  den.  Item  apud  Sanctum  Mnrtiiuim 
de  Villareclam  VI  1.,  V  s.  pro  tallia,  de  cen- 
sibus V  s.,  VI  d.,  pro  uno  ancere  VIII  d., 
pro  tribus  gallinis  XVIII  den.,  de  redditibus 
camporum  duo  modia  frumenti  pro  sex 
libris  VIII  sol.,  &  de  eodem  XIX  modia 
ordei  pro  xxx'^  libr.  viii  solid.,  de  censi- 
bus duo  modia  novem  sext.  &  emina  ordei 
pro  IIII""  libr.,  m  s.  8c  très  modia  vini  pro 
XXXVI  s.,  pro  rodorio  v  s.,  domum  castri 
pro  X  s.,  pro  asenaria  &  jumentis  xxx  s. 
Summa  LI  1.  XII  s.  VIII  d.  Feudum  quod 
fuit  Guillermi  de  Ecclesia  &  Bertr'andi, 
faiditorum  deffunctorum ,  ad  manum  do- 
mini  régis  retinetur.  Item  apud  Cessera- 
tium,  in  villa  ik  decimario  ejus,  VI  1.  V  s. 
obolum  pro  censibus  &  albergis.  De  cen- 
sibus bladi  VII  modia,  11  sext.,  lii  quarter., 
mediam  poneriam  ordei  pro  xi  libr.  no- 
vem sol.  VI  d.,  census  olei  unam  eminam 
duos  cartonos  pro  vi  sol.  m  d.  De  censi- 
bus gallinarum  pro  XXVII  gallinis  Xlli  sol. 
VI  den.  Corveias  boum  VIIII  sol.  VI  den. 
pro  sex  jornalibus  &  dimidium  censum 
piperis  dimidiam  libram  pro  ix  d.  Item 
redditus  terrarum  propriarum  in  decimario 


An 
izSâ 


(le  Cesseracio,  de  terra  B.  de  Cesseracio 
XLViii  sextariatas.  De  terra  Guillelmi  de 
Cesseracio  XLViii  sextariatas.  De  terra  Rai- 
mundi  de  Bizano  XVI  sextariatas  eminam 
frumenti.  De  Bernardo  Pétri  de  Bisano 
X  sextariatas.  Summa  bladi  dictarum  terra- 
rum VIII"^  IIII  sextariate  emina  frumenti, 
valent  XXX'^  11  libras.  De  vineis  octo  modia 
vini,  valent  IIII  libras  &  XVI  solidos,  pro 
modio  XII  solidis.  De  locatione  domorum 
cum  manso  que  (,s!c')  fuit  domine  Bernarde 
prêter  domos  castri  XLV  sol.  &  VI  den.  De 
blado  carrorum  &  tascharum  &  aliarum 
portionum  un  modia  frumenti,  llll"''  modia 
ordei,  valent  decem  &  novem  libras  IIII  so- 
lidos. De  terris  datis  de  novo  ad  laboran- 
dum  IIII  sext.  frumenti,  IIII  sext.  hordei, 
valent  XXVIII  solid.  De  tallia  XXXIII  libr., 
de  furno  Vlil  libr.,  de  feno  pratorum  ip- 
sius  deciniarii  xvi  solid.,  de  denariis  orto- 
rum  II  solid.  VIII  den.  De  orto  qui  fuit 
Bernard!  Poncii  de  Bizano  IIII"'  sext.  olei, 
III  sext.  frumenti,  valent  I.  solid.  Moleu- 
dinum  de  Sesset  Xii  libr.  pro  V  modiis  mé- 
dium frumenti  &  médium  ordei.  Summa 
CXLIV  1,  VIII  d.  obolum,  absque  corveis 
hominum,  equorum  &  asinorum.  Item  in 
terminio  de  Quadiracho  XLViii  sextariatas 
terre  ad  frumentum,  valent  VIII  libr.,  VIII 
sol.,  de  feno  inter  proprietafes  &  agreria 
&  pasquerium  vi  lib.  m  sol.,  de  quartis  &  '■.^m'^" 
taschis  XXV  sext.  médium  frumenti  &  me-  coi.  532. 
dium  ordei,  valent  septuagintav  sol.  V  den. 
Item  pro  minutis  justiciis  &  pro  expletis 
rerum  superius  assignatarum  quinquaginta 
libr.  De  censibus  denariorum  v  sol.  xi  d. 
obol.  &  unum  sextarium  ordei  pro  duobus 
sol.  Summa  xviil  libr.  xiii  sol.  XI  den. 
obolum.  Totalis  summa  DIV  libr.  Predictas 
IIII  lib.  assignat  ei  dictus  senescallus,  si 
domino  régi  placet,  in  supplemenfum  qua- 
rumdam  rerum,  quas  dictus  Trencavellus 
dicebat  minus  fuisse  apreciatas  &  etiam 
prêter  consuetudinem  assignatas,  videlicet 
domos  castrorum  supradictas.  Quam  assi- 
ziam  dominus  Trencavellus  acceptavit  &  in 
feudum  a  domino  rege  recepit,  &  inde  se 
habuit  [pro]  bene  paccato  &  contento.  Ad 
manum  autem  domini  régis  retinentur  alte 
justicie,  faidimenta  &  hereses  &  servitium 
exercitus  in  homiuibus  villarum  predicta- 
rum.  —  Insuper  ego  predictus  Treucavcl- 


An 

I2Ô5 


l3r 


99 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1400 


lus  solvo,  qu'ito  Si  coucetlo  &  reliiiquo  e:<- 
cellentissimo  clomiiio  Ludovtco,  Dei  gracia 
régi  Fraiiconim  illiistri,  &  suis  successo- 
ribus  in  perpetuum,  &  vobis  domino  P.  de 
Autolio  niiliti,  senescallo  Carcassone  & 
Bitterris,  nomine  ipsius,  totam  illani  assi- 
siam  DC  libr.  Tur.,  quam  idem  dominus 
rex  mihi  fecerat  in  senescallia  Belliquadri 
&  Nemausi,  &  pactum  facio  de  non  petendo 
&  eciam  de  non  reclamando  aliquid  pro 
me  vel  per  me  &  per  meos  successores  in 
futurum,  &  ita  promitto  bona  fide  &  super 
sancta  Dei  Evangelia  sponte  jiiro.  Et  est 
sciendum,  quod  sextarium  frunienti  esti- 
matur  liii  sol.  &  sextarium  ordei  11  sol.  & 
modium  vini  XII  sol.  secundum  consuetu- 
dinem  assiziarum  liujus  terre.  Actum  Bit- 
terris,  in  palacio,  in  presencia  &  testimonio 
domini  R.  abbatis  Sancti  Affrodisii  Biter- 
rensis,  domini  P.  abbatis  Sancti  Poncii 
Thomeriarum,  Bernardi  Dorns.  archidia- 
coni  Biterrensis,  P.  Vesiani  saqriste  Sancii 
Affrodisii,  magistri  G.  de  Banheriis,  ma- 
gistri  Bartholomei  de  Podionauterio,  ju- 


463.  —  cccxx 

Demandes  qn'Alfonse,  comte  de  Tou- 
louse, faîsoït  au  roi  saint  Louis,  son 
frère  '. 

MEMORIA  quod  requiratur  dominus  rex, 
quod  faciat  solvi  domino  comiti  qua- 
tuor milia  ^excentas  sex  libras  octo  solides 
octo  denarios  Pictavienses,  in  quibus  idem 
dominus  rex  tenetur  domino  comiti  pro 
iiavibus  suis  de  Ruppella,  quas  habuit  idem 
dominus  rex,  &  pro  extornamento  ipsa- 
rum,  secundum  quod  in  litteris  ejusdem 
domini  régis  patentibus,  quas  habet  domi- 
nus cornes,  plenius  continetur,  quarum 
transcriptum  est  in  registre,  que  date  fue- 
runt  anno  Domini  i\i°cc°xL"  octavo,  mense 
junio.  Vel  si  non  placeat  domino  régi  sol- 
vere  hujusmodi  pecuniam,  quod  saltim  do- 


mino comiti  tradat  unam  de  navibus  suis 
dicum  senescallie,  P.  Siguerii  jurisperiti  cum  estornamento  ejus,  usque  ad  eundem 
Biterrensis,  R.  de  Truel  niilitis,  G.  de  Fil-  valorem,  in  conductione,  in  proximo  ven- 
laco  vicarii  Biterrensis,  Johannis  Egidii,       turo  passagio  apud  Aquasmortuas  vel  apud 


P.  Poncii,  P.  do  Manso  notarionim  Biter- 
rensium,  &  mei  Pétri  Marsendi,  notarii 
publici  domini  régis  in  Carcassona,  qui 
hanc  cartam  rogatus  scripsi  kalendis  junii, 
anno  Domini  M°CC"1.°VI°,  &  signum  meum 
apposui,  régnante  Ludovico  rege. 

Nos  autem  predictas  assiziam  &  assigna- 
tionem,  eidem  Trencavello  a  senescallo 
nostro  predicto  factas,  prout  superius 
continetur,  volumus  S:  concedimus  eidem 
Trencavello  &  ejus  beredibus  in  feudumSc 
liomagium  ligium  &  autoritate  regia  con- 
firmamus,  salvo  in  omnibus  jure  nostro  & 
etiam  alieno.  Quod  tit  perpétue  stabili- 
tatis  robur  obtineat,  presentem  paginam 
sigilli  nostri  autoritate  &  regii  noniinis 
caractère  inferius  anotato  fecimus  commu- 
niri,  Actum  apud  Sanctum  Germanum  in 
Laya,  anno  Incarnationis  Domini  mcclvi, 
mense  junio,  regni  nostri  anno  XXXI,  as- 
tantibus  in  palatio  nostro,  quorum  nomiiia 
subscripta  sunt  &  signa.  Dapifero  ntillo. 
Signum  Joliannis  buticularii.  Signum  Al- 
fonsi  canierarii.  Signum  Egidii  constal)ula- 
rii.  Data  vaccaiite  cancelaria.  Per  vos,  Conl. 


Vers 

1255 


Ed.orîg. 

t.  m. 

col.  523. 


Massiliam,  &  reddetur  dicto  domino  régi 
littera  sua  patens,  quam  habet  dominus- 
comes.  —  Item  memoria,  quod  reducatur 
ad  memoriam  domino  régi  &  Johanni  Sar- 
raceni,  quod  ipsi  faciant  requiri  comitem 
Bretanie  de  reddendo  domino  comiti  lit- 
teras  suas  pattentes,  quas  habuit  idem  co- 
mes Britannie  super  fidejussione  vigintt 
quinque  milium  libr.  Tur.  pro  domino 
rege,  cum  sibi  satisfactum  fuerit  de  dictis 
denariis  apud  Pontem  de  Sai,  sicut  dicit 
idem  Johanues  Sarraceni,  vel  quod  si  dic- 
tas litteras  domini  comitis  Pictaviensis 
amiserit  idem  comes  Britannie,  quod  ipse 
det  litteras  suas  pattentes  super  quitacione 
fidejussionis  predicte,  &  hoc  fiât  celeriter, 
cum  propter  moram  dominus  comes  posset 
incurrere  magnum  dampnum.  Videtur  bo- 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  s.ic  8, 
n.  64.  [J.  3i7j  fragment  d'un  registre  de  la  chan- 
cellerie d'Alfonsc  de  Poitiers,  aujourd'hui  détruit. 
Le  titre  donné  à  cet  acte  par  dom  Vaissete  est  peu 
exact.  Il  vaudrait  mieux  dire  ;  Instructions  en- 
voyêes  par  le  comte  Alfonsc  a  ses  oJ)ic'ters.] 


Vers 

125(5 


1401 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1402 


num,  qiioJ  magister  Guichardiis  &  domi- 
mis  Guilleînuis  de  Sancto  Mederico  primo 
locjuaiitur  ciiiii  Johanne  Sarraceni  &  pos- 
tea,  si  opus  fuerit,  domino  rege  super  istis 
duobiis  precedentibiis  articulis  tantum  84 
postea  habita  responsione  super  istis,  do 
aliis  sequentibus  loquantur  cum  ipsis, 
quando  visum   iuerit  experire. 

Item  in  pace  Parisiensi,  cujus  transcrip- 
tum  est  in  coffris  domini  comitis  &  littera 
domini  régis  patens  apud  Pennam  in  Age- 
nesio,  continetur,  quod  dominus  rex  per 
dictam  pacem  quitavit  &  remisit  coiuili 
Tholosauo  totum  episcopatum  RutheiuMi- 
sem,  qui  est  de  feodo  suo,  tam  in  feudis 
quam  in  domaniis,  in  quo  episcopatu  est 
Amilianum,  propter  quod  ad  eandem  vil- 
lam  recuperandam  non  potest  habere  re- 
curssum  rex  Arragonensis  ad  dominum 
comitem,  &  maxime,  quia  idem  rex  Arra- 
gonum,  pater  régis  Arragonum  qui  nunc 
est,  dictam  villam  pluries  forefecit,  fa- 
ciendo  plures  guerras  Ecclesie  &  domino 
régi,  &  decessit  in  prelio  de  Murellis  con- 
tra Ecclesiam  &  regem.  Item  quod  post 
pacem  Parisiensem  &  post  quitacionem 
factam  a  domino  rege  comiti  Tholose  de 
episcopatu  Rutbenensi  ,  tam  in  feudis 
quam  in  domaniis,  idem  rex  Arragonum 
qui  nunc  est,  obsedit  dictam  villam  de 
Amilliano  &  cepit.  Propter  quod  amisit 
jus  suum,  si  quod  habebat  ibidem,  &  de- 
venit  ad  diclum  comitem  Tholose,  cui  do- 
minus rex  dictum  episcopatum  dederat 
tam  in  feudis  quam  in  domaniis,  ut  dictum 
est.  Item  dicitur  quod  gentes  régis  Arra- 
gonum, jam  diu  est,  locuti  fuerunt  super 
hoc  apud  Sanctum  Benedictum  super  Li- 
gerim  cum  domino  rege  &  domina  Blan- 
chît quondam  regina  Francie,  &  respou- 
sum  fuit  eis,  quod  sua  peticio  non  valebat, 
quia  ipse  rex  'Arragonum  per  vim  suam 
cum  armis  &  auctoritate  sua  propria  eam 
ceperat  &  sibi  appropriaverat.  Dicitur 
etiam  quod  rex  Arragonum  dédit  dictam 
villam  Amilliani  in  maritagium  sorori  sue, 
quam  dédit  in  uxorem  comiti  Kaimundo. 

Item  in  pace  Parisiensi  continetur, quod 
dominus  rex  per  dictam  pacem  concessit 
&  dimisit  Rainuindo,  comiti  Tholose, 
totum  episcopatum  Tholose,  excepta  terra 
niarcscftili  Mirapiscis,  &  post  niorteiu  dict( 


comitis  Tholose,  Tolosa  &  opiscopatiis 
Tholose,  nuUa  facta  exceptione,  debebat 
reverti  ad  fratrem  dicti  régis,  cui  filiam 
dicti  comitis  Tolose  per  dispensationem 
Ecclesie  tradet  in  uxorem,  ad  dictam  filiam 
&  liberos  ex  ipsis  susceptos.  Unde  cum 
dominus  rex  a  decessu  dicti  comitis  Tho- 
lose citra  tenuerit  &  teneat  in  dicte 
episcopatu  feudum  marescalli  Mirapiscis 
&  feudum  aliquorum,  que  habet  comes 
Fuxensis  in  eodem  episcopatu,  reducatur 
ad  memoriam  domino  régi,  quod  dicta 
feuda  de  dicto  episcopatu  &  alia  si  qua 
sunt  feuda  vel  domania,  dimittat  &  quittet 
domino  comiti,  &  de  arreragiis  inde  per- 
ceptis  ab  obitu  comitis  Tholose  sibi  satis- 
fieri  faciat.  Et  pacem  predictam  débet 
observare  dominus  rex  contra  ipsum,  sicut 
facit  pro  se,  nam  ipse  per  pacem  hujus- 
modi  ttnet  tcrram  Bellicadri,  Nimes  8t 
Sanctum  Egidium  &  terram  circa,  valen- 
tem  beneVlmillia  librarum  iii  redditibus, 
que  erant  comitis  Tholosani,  &  eodem 
modo  débet  reddere  &  restituere  domino 
comiti  ea,  que  tune  per  dictam  pacem  do- 
navit  &  dimisit  comiti  Tholosano. 

Item  cum,  sicut  dicitur,  comes  Tholo- 
sanus  defunctus,  ad  requisicionem  domini 
régis,  sub  certis  con  encionibus  inter  ip- 
sos  habitis,  de  quibus,  sicut  dicitur,  extant 
littere  patentes  domini  régis,  assumpserit 
signum  crucis  pro  transfretando  cum  do- 
mino rege,  per  quas  convenciones,  sicut 
dicitur,  dominus  rex  debebat  reddere  84 
quittare  dicto  comiti  ducatum  Narbonen- 
sem  &  dare  ei  XXV  vel  XXX  milia  librarum, 
&  quia  idem  comes,  morte  preventus,  per- 
sonaliter  non  potuit  exequi  votum  suum, 
in  testamento  suo  ordinavit  &  legavit, 
quod  pro  ipso  mitterentur  in  subsidium 
Terre  Sancte  &  domini  régis  quinqua- 
ginta  milites  &  X  balistarii,  quos  misit 
illuc  dominus  comes  ad  expensas  suas. 
Unde  reducatur  ad  memoriam  domino 
régi,  quod  ipse  tradat  ei  quinquaginta 
milites  &  X  balistarios  pro  transfretando 
cum  eo  in  subsidium  Terre  Sancte,  vel 
quod  sibi  restituât  expensas,  quas  fecit  pro 
dictis  quinquaginta  militibus  &  x  balista- 
riis,  quos,  ut  dictum  est,  misit  in  succur- 
sum  Ttrre  Sancte  &  domini  régis,  Istud 
sciunt    apiscopus    T'iolosanus,    Sycardus 


Vers 
1256 


ïid.  orig. 

t.  Illf 

col.  524 


Vers 
Ȕ56 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1404 


464.  —  CCCXXI 

Extraits  de  divers  actes  de  la  maison 
de  Vlsle- Jourdain  \ 


1400 

Alemaiini,  Poncius  Astoaudi  milites  &  ali- 
qui  de  coiisilio  domini  régis. 
V  Item  reducatur  ad  memoriam  domini 
régis,  quod  ipse  permittat  dominum  comi- 
tem  percipere  legata  Terre  Sancte  &  ob- 
veiiciones  de  redencionibus  votorum  cru- 
cesignatorum  in  terra  sua,  &  illud  quod 
inde  ab  ipso  domino  rege  est  levatum  vel 
a  domino  Symone,  tituli  Sancte  Cecilie  I.  tN  noniine,  &c.  quod  Raimundus  Jor- 
presbytero  cardinali,  pro  ipso,  domino  co-  1  danus  de  Insula,  filius  qujDndam  Odo- 

miti  faciat  restitui,  maxime  cura  domiiuis  nis  de  Terrida,  magna  infirmitate  detentus, 
comes,  alias  quando  transfretavit,  obven-  fecit  suum  testamentum.  Statuit  per  suos 
clones  hujusmodi  perceperit  in  terra  sua,  sponderios  Rogerium  Bertrandum  &  Pon- 
&  rex  Navarre  in  Campania,  comes  Bri-  tlum  de  Siolio,  &  statuit  per  conciliatores 
tannie  in  Britannia  hoc  idem  perclplant,  eorum  dominum  Ricardum,  abbatem  do- 
ut  dicitur;  presertim  cum  idem  dominus  mus  Grandissilve,  &:c.  In  priniis  dictus  Rai- 
comes  habuerit  dampnum  non  modicum,  mundus  Jordanus  elegit  sibi  suam  sepul- 
rogando  dominum  papam  pro  domino  turam  in  cimeterio  domus  Grandissilve, 
rege  super  concessione  sibi  de  décima  &  dédit  illi  pro  eleemosina  saura  equuni 
proventuum  ecclesiasticorum  facienda,  &  suum  ronssinum  &  suum  munimentum 
cura  idem  dominus  papa  haberet  in  pro-  completum,  taie  videlicet  quale  miles  de- 
posito  concedere  domino  coraiti  hujus-  bet  habere,  &  unum  suum  lectum  com- 
modi  décimas  de  terra  sua,  sicut  per  litte- 
ras  ejusdem  summi  pontificis  &  domini 
Jobannis,  Sancti  Nicholai  in  carcere  Tul- 
liano  diaconi  cardinalis,  &  magistri  Mi- 
chaelis,  sacrosancte  Romane  ecclesle  vi- 
cecancellarii,  sibi  constat.  Quas  litteras 
viderunt  magister  Guichardus  &  Petrus  do 
Gonessia  clerici  domini  comitis 


An 
i5  août- 


Éd.orig, 
t.  III, 

col.  523. 


pletum  de  melioribus  pannis  sue  domus, 
cum  operatorio  suo,  &c.  Et  mandavit  quod 
alii  sui  porci  venderentur  &  de  denariis 
qui  inde  haberentur,  quod  darentur  c  so- 
lidi  Morlanenses  cuidam  donzello  pro  illo 
itinere,  quod  ipse  Raimundus  Jordanus 
debebat  facere  apud  Sanctum  Jacobum,  &c. 

Item    dictus  Raimundus  Jordanus   diinisit 

Item  memoria,  quod  unus  registrorum      fratribus  suis,  Garsie  &.  Bernardo,  domi- 

porteturParisius  ad  remanendum  in  Fran-      nium  de  Garrhac,  caligas  ferreas,&c.  Item 

cia,  &   alius    retineatur    ad    defferendum       "  "   '  '       t_    1  -,■■■.    t. 

ultra  mare. 

Item  privilégia  domini  comitis  partian- 

tur,  &  quod  medietas  dimittatur  in  Fran- 

cia  &  alia  portetur  ultra  mare  cum  ipso 


dictus  Rairaundus  Jordanus  diraisit  Ber- 
trando  suo  filio  illas  domos,  quas  habe- 
bat  in  villa  Sancti  Cypriaui  apud  Tolo- 
sam,  &c.  Itéra  dictus  R.  Jordanus  reddidit 
domine  Helys  raatri  sue  totam  illam  ter- 


Item  unus  liber  rubricarum  &  transcrip-      ram,  quara  ipsa  domina  Helys  eidem  Jor- 


torum  cartarura  domini  comitis  &  feudo 
rum  suorum  dimittatur  in  Francia,  alius 
defferatur  ultra  mare  cura  ipso. 

Item  memoria,  quod  omnes  littere  mili- 
tum  &  servientum,   qui   debent   transfre 


dano  dederat.  Item  dictus  R.  Jordanus 
recognovit,  quod  ipse  mandaverat  Rai- 
mundo   de   Alfario   III"'  sol.   Morlan.   vel 

Tolosan de  illo  debito,  quod  idem  R. 

Jordanus  debebat  tune  laudare  sue  uxori 


tare  cum  domino  coraite,  ponantur  insiraul  domine  Guillelme  per  omnia  bona  sua,  & 
in  uno  scrinio  ad  defferendura  ultra  mare  ultra  M  sol.  quos  de  ipsa  habuerat  ratione 
cura  ipso.  matrimonii,  &c.  Item  dictus  R.  Jordanus 

dédit   8c   diraisit    ac    disposuit   Odoni    de 
Terrida  suo  nepoti,  filio  domine  Alpays 


■  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  cartu- 
laire  de  l'islejourdain,  5™"  continuation  des  ti- 
tres de  la  Province  en  général. 


An 

12j6 


1403 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1406 


An 

14  mai. 


An 

22  avril. 


sororis  sue  &  Bernardi  de  Astafoft  nia- 
riti  sui,  castrum  de  Tilio  &  villam  de 
Brets,  &c.  &  omnia  bona  sua  mobilia  & 
immobilia,  &c.  Et  si  decedebat  infra  eta- 
tem  vel  sine  infaute,  hoc  totum  remaueret 
filiabus  dicte  domine  Alpays  &  Bernardi 
de  Astafort.  Et  si  de  dicta  domina  Alpays 
decedebat,  remaneret  omne  predictum  do- 
mino Jordano  de  Rabastenquis.  Actum 
fuit   hoc   XV   mensis   aug.,  aiino  Domini 

MCCLVI. 

II,  Noverint,  &c.  quod  Guillelmus  de 
Auxio,  &c.  dixerunt  se  vidisse,  quod  do- 
minus  Oto  de  Tarrida,  frater  quondam 
domini  Bernardi  Jordani  de  Insula,  inter 
cetera  que  disposuit  die  qua  decessit,  in 
suo  ultimo  testamento,  statuit  heredem 
suum  Raimundum  Jordani  filium  suum...., 
quod  si  dictus  R.  Jordani  ejus  filius  dece- 
debat sine  infante  e.t  légitime  matrimonio, 
quod  tota  sua  terra  8c  hereditas  debebat 
redire  &  remanere  domino  Insuie  Jor- 
dani. Hoc  fuit  ita  ab  ipsis  testibus  jura- 
tum,  XIV  die  introitus  madii,  Raimundo 
Tolosano  episcopo,  anno  MCCLVIII  ab  In- 
carnatione  Domini.    : 

III.  In  nomine,  &c.  Noverint,  &c.  quod 
cum  olim  exorta  inter  nobiles  viros  domi- 
num  Jordanum,  dominum  Iiisule,  ex  una 
parte,  &  dominum  Isarnum  Jordani  pro 
se    ac    dominum    Bernardum    de   Astafort 


prenominati  Isarnus  &  Bcrnardus  ab  eo- 
dem  Jordano,  tamquam  a  domino,  in  feu- 
dum  teneant  terram  illam,  &c.  Factum  est 
presens  arbitrium  sive  dictura  Parisius,  in 
domo  Subderani  Guronis,  prope  fratres  Mi- 
nores, in  parochia  Sancti  Germani  de  Pra- 
tis,  anno  Incarnationis  dominice  MCCLIX, 
indictione  il,  die  X  exeunte  mense  aprilis, 

presentibus domino  Germ.  de   Mala- 

morte,  domino  Bertrando  de  Cardalhaco, 
domino  Raym.  de  Priessone  militibus,  do- 
mino Amanevo  de  Armaniaco,  canonico 
Tolosano,  &c. 

IV.  Dominus  Jordanus  de  Insula,  domi- 
nus  Insuie,  pro  se  vendit  Bernardo  de  As- 
taforte  militi  &Otoni  de  Tarrida,  ejusdem 
domini  Bernardi  filio,  quartam  partem 
castri  Sancti  Johannis  Gimoensis,  diocesis 
Tolose.  Testes  :  Raimundus  de  Septenis, 
abbas  Mansigarnerii,  dominus  Oto  de 
Montealto  &  dominus  Raym.  de  Becen- 
quis  milites,  &  Pontius  de  Lobenquis  & 
Joh.  de  Barta  milites,  B.  de  Villanova  do- 
micellus,  anno  dominice  Incaru.  MCCLIX, 
mense  octobris,  &c. 

V.  Noverint,  &c.  quod  cum  causa  seu 
questio  verteretur  inter  dominam  Alpays, 
quondam  filiam  domini  Bernardi  Jordani 
de  Insula,  &  dominum  Arnaldum  de  Mon- 
teacuto,  ex  una  parte  agentem,  &  nobilem 
virum  Jordanum  de  Insula  ex  altéra  def- 


An 
izjy 


Éd.drig. 

t.  III, 

col.  52C. 


variis   controversiarum    articulis    materia 

questioiiis,  tandem  ab  ipsis  partibus iu 

ven.  virum  dominum  Bertrandum,  ecclesie 
Tolosane  prepositum,  domini  pape  capel- 

lanum fuisset  compromissum ,  idem 

prepositus protulit   in   hune   modum. 

Inprimis,  &c.  prefati  nobiles  dominus 
Isarnus  &  Bernardus  pro  se,  uxore  ipsius 
ac  proie  dominum  Jordanum  prememora- 
tum  super  hereditatibus  quondam  Rai- 
mundi  Jordani  eorum  consanguine!  & 
quondam  Othonis  de  Tarrida  ipsorum 
avunculi,  ad  eos,  ut  asserebant,  pertinen- 

tibus,  impetebant ,  ordinavit quod 

omni  super  lis  seditione  sedata...  predicti 
dominus  Isarnus  &  Bernardus  cum  tota 
posteritate  sua  pacifiée  &  quiète  percipiant 
in  locis  condecentibus  infra  Garonam  & 


An 
1265 

20 

octobre. 


pro  se,  uxore  &  liberis,  ex  altéra,  super      fendentem ,   super   hereditatem,  &c.  que 

quondam  fuerunt  predicti  domini  Jordani, 
coram  nobili  viro  domino  Petro  de  Lan- 
drevilla,  milite,  senescallo  Tolose,  &  do- 
mino magistro  Odone  clerico  domini  AI- 
fonsi,  Dei  gratia  comitis  Tolosani,  super 
dicta  qucstione  auditoribus  seu  judicibus 
datis,  tandem  dominus  Arnaldus  de  Mon- 
teacuto,  pro  se  &  dicta  domina  Alpays, 
cujus  erat  procurator,  &  dominus  Donatus 
de  Caramanno  miles,  procurator  generalis 

dicti  domini  Jordani ,  compromiserunt 

in  dominum  Sicardum  Alamanni  &  domi- 
num Pontium  Astoaldi  milites,  &c.  Hoc 
fuit  ita  dictum,  &c.  XII  die  exilus  mens, 
octobr.,  régnante  Ludovico  rege  Franco- 
rum,  Alfonso  Tolosano  comité,  Raimundo 
episcopo,  anno  ab  Incarnatione  MCCLXV. 
Testes  dominus  Galhardus  de  Montetave- 


Gimonam,  archipresbiteratus  diocesis  To-      rio,  prior  domus  Béate   Marie  Deaurate, 
losane,  Dec  sol.  Morlanorum,  &c.  quod      Bernardus  Dros  domicellus,  &c. 


An 

I  205 

5  r.o- 
vcmbre. 


1407 


PREUVES  DE  L'FIISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1408 


An 

1267 

.    29 
janvier. 


Éd.orig. 

t.  m, 

col.  527. 


VI.  Noverlnt,  &c.  quod  ciiiii  contro- 
versia  esset  iiiter  domiiiam  Alpays,  filiam 
quondam  iiobilis  viri  domini  Jordaiii  de 
Iiisula,  ageiitem  super  bonis  &  heredifate 


dum  Si.  Amalricuni,  fralres,  vicecomites 
Laiitriceiises,  ex  altéra  deffendentes  super 
M  libr.  Melgor.,  qiias  dicta  domina  a  dictis 
vicccomitibus  petebat  sibi  [solvi],  ratione 


dicti  quondam  patris  sui,  &c.  contra  iiobi-  donationis  propter  nuptias...  sibi  facte  pcr 

lem  virum  dominum  Jordanum  de  Insiila,  dominum  Petrum,  quondam  vicecomitem 

patruuiii  suum,  in   curia   illustris   domini  Lautricensem,  virum  suum  quondam  dicte 

Alfonsi  comitis  Pictavie  &  Tolose,  tandem  domine  Vacquerie,  cujus  predicti  domini 


de  dicta  controversia  fuit  facta  amicabilis 
compositio,  &c.  de  voluntate  &  consensu 
nobilis  viri  domini  Arnaldi  de  Monteacuto, 
viri  dicte  domine,  &  de  autoritate  domino- 
rum,  scilicet  domini  Sicardi  Alamanni  & 
domini  Pontii  Astoaldi  &  domini  magistri 
Odonis  de  Motoneria,  clerici  domini  co- 
mitis prefati,  &c.  v  die  introitus  mensis 
novembris,  anno  Domini  mcclxv.  Testes 
Odo  Escotus  &  Rubeus  de  Saisses  &  Phiera 
de  Blancaforte  milites,  &  Bernardus  Ar- 
naldi de  Livinheria  doraicellus,  &c. 

VII.  In    nomine,  &c.    anno   MCCLXvr, 

IV  kal.  febr.  Clareat  quod nobilis  vir 

Jordanus  de  Insula  Jordani,  Tolosane  dio- 
cesis,  existens  Perusii,  in  itinere  eundi  in 


vicecomites  sunt  heredes,  &c.  vi  nonas 
octobr.,  anno  MCCLXXI,  dorainus  dictus 
senescallus  precepit  dictis  vicecomitibus... 
quod  assignarent  dicte  domine  Vacquerie 
in  terra  domini  Pétri  predicti  duas  par- 
tes, &c.  Acta  sunt  hec  apud  Brugariam  in 
aula  dicti  domini  Amalrici,  ia  presentia 
domini  Morresii  militis,  Guillelmi  Esten- 
dardi  militis,  &c. 

IX.  Noverint,  &c.  quod  domina  India, 
filia  nobilis  viri  domini  Jordani,  domini 
Insuie,  de  voluntate  &  expresse  consensu 
domini  Bertrandi  de  Calvomonte  domi- 
celli,  viri  sui...  recognovit  quod  nobilis  vir 
dominus  Jordanus  de  Insula,  pater  ejus, 
dederat  ei  intègre  totara  suam  legitimam 


Apuliam  constitutus   in   subsidium   sancte      super  bona  ipsius  domini  Jordani  &  do- 


An 

127 1 

2 

octobre. 


Romane  ecclesie  &  domini  Caroli,  régis 
Sicilie  illustris,  fecit  &  ordinavit  suum 
testamentum,  &c.  In  primis  totam  ordina- 
tionem  suam  ac  totius  terre  sue  posuit  in 
voluntate,  potestate,  &c.  rev.  viri  domini 
Bertrandi  de  Insula,  prepositi  ecclesie  To- 
losane, domini  pape  capellani,  fratris  sui, 
dans  eidem.....  plenariam  potestatem  insti- 
tuendi  sibi  heredem  vel  heredes,  unum  vel 
plures,  in  villa  de  Insula  predicta,  &c. 
Voluit  insuper  idem  dictus  dominus  Jor- 
danus, quod  omnes  barones,  milites  &  alii 

omnes  homines recipiant  in  dominum 

Bertrandum  de  Insula  fratrem  suum,  &c. 

Item    voluit quod    omnes    rapine    & 

omnia  ablata  aliis  quibuscumque  ab  ipso 
ipsius  fratre  plenarie  restituantur.  Actum 
Perusii,  &c.  presentibus  magistris  R.  de 
Bagiis,  canonico  ecclesie  Sancti  Pauli  Nar- 
bone,  &c.  Petro  Raimundo  de  Sancto 
Paulo,  domicello,  Tolosane  diocesis,  &c. 
VIII.  Noverint,  &c.  quod  cum  questio 
vertcretur  coram  domino  G.  de  Cohardone, 
milite,  senescallo  Carcass.,  &c.  inter  do- 
niinam  Vacqueriam,  uxorem  nobilis  viri 
domini  Jordani  Je  Insula,  agentem  ex  una 
parte,  &  nobilçs  viroi  doniinQs  Bcrfran- 


mine  Fayside,  matris  dicte  Indie,  &c.  Hoc 
fuit  factum  XV  die  introitus  junii,  Ber- 
trando  episcopo  Tolosano,  anno  ab  Incar- 
natione  Domini  mcclxxi. 

X.  Noverint,  &c.  quod  nobilis  vir  domi- 
nus Odo  de  Tarrida,  domicellus,  vendidit 

nobili  viro  Jordano  de   Insula totum 

illud  quod  dictus  dominus  Odo  habebat.... 
in  Castro  seu  villa  de  Serenhaco  de  Gimoe- 
sio,  &c.  Acta  fuerunt  hec  XV  die  exitus 
mensis  madii,  régnante  Philippo  &  Ber- 
trando  episcopo  Tolosano,  anno  ab  Incar- 
natione  Domini  MCCLXXXI,  in  presentia 
Willelmi  Pétri,  Dei  gratia  abbatis  Mansi- 
azilis,  domini  Garcie  de  Saubolena,  domini 
Geraldi  Unaudi,  domini  TersoHs,  militum, 
Baroni  de  Blancaforti  domicelli,  &c. 

XI.  Noverint,  &c.  quod  Otho  de  Tar- 
rida, domicellus,  filius  quondam  domini 
Bernardi  de  Astaforti  militis ,  recogno- 
vit  nobili  viro  domino  Jordano  de  In- 
sula militi,  domino  Insuie,  quod  idem 
Otho  teuet  in  feudum  honoratum  a  pre- 
dicto  domino  Jordano  quartam  partem, 
quam  dixit  se  habere  in  Castro  de  Sancto 
Joanne  8c  de  Penivilla,  &c.  Actum  fuit  hoc 
Tolose,  IV  die  exitus  mensis  septembris, 


An 
1271 


An 

iJ7e 
1  5  j;ii.i. 


An 

I2!J| 

17  mai. 


An 
1283 


27  si;p- 
tc.iibie. 


An 
1283 


1409 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1410 


domino  Bertraiido  episcopo  Tolose,  aiiiio  cedatiir,  cassiis  erit  labor  noster  nec  pur- 

ab  Iiicaniatioiie  Doiiiiui  mcclxxxiii,  in  gari   poterit  aliter  terra  lieretica  feditate, 

presentia  &  testimonio  reverendi  patris  iii  que  scaturit&  ebullit  de  novo  plus  quani 

Christo  domiiii  Bertrandi,  Dei  gratia  epi-  soleat  a  luiigis  temporibus  retroactis.  Di- 

scopi  Tolosaiii,  veii.  viri  Guillelmi  Alanha,  cent    eciam    forte    zelalores    fidei,    quoi 


An 

12^7 

3i 
janvier. 


abbatis   eadem  gratia    monasterii    Maiisi- 
guariierii,  Isarni  Jordaiii  militis,  &c. 


465 

Lettre    de    l'inquisiteur    Rainaud   de 
Chartres,  à  Alfonse  de  Poitiers'. 


LLUSTRI  vire  &  dilecto  in  Domino  Jesu 


nos  destruxerinuis  negociuni  inquisitionis, 
agendo  remissius  quam  egerint  inquisito- 
res  alii  memorati.  Habito  igitur  super  du- 
bitatione  hujusmodi  diligenti  tractatu  cuni 
niagistro  Stephano  de  Balneolis&  magistro 
Stephano  Biterrensi,  clericis  vestris  & 
fidelibus,  &  aliis  bonis  viris,  in  hoc  ad  pre- 
sens  commune  resedit  consiliuni,  ut  super 
hoc  summus  Pontifex  quam  cicius  consula- 
tur,  &  niittatur  ex  parte  vestra  ista  con- 
sullatio,  ipsi  domino  apostolico  per  vene- 
rabileni    patrem    dominum episcopum 


1   Christo  A.,  <ilio   régis   Francie,  comiti  Agennensem,  antequam  ipsc  recédât  a  cu- 

Pictaviensi  ScTholose,  frater  Rcginaldus  de  ria,  porrigenda,  Credimus  enim  quod  rece- 

Carnoto,  ordinis  Predicatorum,  salutem  &  Jere  debeat  circa  Pascha.  Intérim  autcm 

contra  pestem  hereticam  in  virtute  Sancti  inquiremus  &  probationes  recipiemus,  ila 

Spiritus   animum    habere,   quandiu   vixe-  cjuod  eos  quos  relapses  inveniemus  detine- 

rit,  indefessum.  Noverit  vestra  sublimitas,  bunlur  sub  securi  isic)  &:  diligenti  cusio- 

quod  cum  frater  Johannes  de  Sancto  Petro  dia,  donec  super  hoc  certa  responsio  a  sedo 

&  ego  iuvenerimus  in  dyoccsi  Tholosana,  apostolica    habeatur.  Super   his   autcm  & 

quod    inquisitores   qui    ante   nos    ibidem  aliis,  que  uuperrime  vobis  scripsimus,  no- 

proximo    processerwnt ,   quando    pronun-  bis  rescribere  dignemini  vestre  beneplaci- 

ciabant  aliquos  esse  relapxos   in   heresim  tum  voluntatis.  Det  vobis  Dominus  gratiam 

abjuratam,  licet  taies  perpétue  carceri  per  in  presenti,  gloriam  in  futurum.   Datum 


sentenciam  manciparent,  judex  secularis, 
nonobstante  dicta  sentencia,  dictos  re- 
lapxos tradebat  flanimis  ignium  pugnien- 
dos,  ipsis  inquisitoribus  hoc  dissimulan- 
tibus  nec  se  opponentibus  ipsi  judici 
seculari.  Circa  hoc  quedain  dubitacio  con- 
sciencias  nostra  stangit,  utrum  in  causa  tali 
dissimutare  sic  possimus  sine  animarum 
nostrarum  vel  aliquo  irregularitatis  peri- 
culo,  vel  pocius  ex  debilo  teneamur  ipsum 
qjcere  judicem  secularem  censura  eccle- 
siastica,  ne  talibus  mortis  penam  inférât 
contra  processum  nostrum  talitervenieiido. 
Verum  sunt  aliqui  qui  dicunt,  quod  nisi 
secundum  viam  iilorum  inquisitoriim  pro- 


'  Original,  parchemin,  J.  1024,  n.  7.  —  Bou- 
taric,  Alfonse  de  Poitiers,  p.  ^i>3 ,  note.  —  Sur 
la  date  de  cette  pièce,  il  peut  y  avoir  discussion; 
M.  Boutaric  la  croit  de  |255;  nous  la  daterons 
plutôt  de  janvier  I2.'i7,  à  cause  d'une  bulle  du 
pape  Alexandre  IV  du  3  décembre  suivant,  <]ue 
dom  Vaissete    indiqu:,   livre  XXVI,  chap.   x.vMV. 


Tholose,  die  niercurii  post  conversionem 
sancti  Pauli. 


466  —  CCCXXII 

Cartel  de  défi  envoyé  à  Jacques,  roi 
d'Aragon ,  L-c,  par  Amalric ,  vi- 
comte de  Narbonne  ' , 

UM  vassalli  suis  dominis,  quibus  fide- 


An 
1257 


CUM  va: 
litate 


promissis  obedire,  &  nos  Anialricus,  Dei 
gratia  vicecomes  &  dominus  Narbone,  si- 
nius  vassalli  serenissimi  domini  nostri  Al- 
fonsi,  Dei  gratia  régis  Caslellc,  Toleti, 
Gallicie,  Sibilie,  Cordube,  Murcie  &  Ja- 
hene,  &  eidem  fidelitatem  &  valentiam  ju- 

'  Archives  du  domaine  de  Monip.-lli;r,  vi'ucris 
de  Narbonne,  n,  i2j  cont'n.  a.  1, 


1.  III. 

Col.  :ï;. 

An 

I2.,7 

10  mars. 

VUI. 


<> 


An 

1257 

t.   IIIÎ' 

col.  528. 


I4II 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1412 


Vers 

l2ÎfJ 


raviraus  &  inîmicis  suis   pro   ipso    facere  rum  eos  conipetentius  liabere  poferitis,  ut 

vivam    guerram,   ideoque   de   niaudato    &c  vestri  &  ipsorum  super  hoc  possirnus  ha- 

requisitioue  ipsius  domini  nostri  serenis-  bere   consiliuni,    quia   predictum    fratrem 

sinii    régis    Castelle    ac    assensu    ejusdem  Joannem  ad  regem  Aragonie  ex  parte  re- 

speciali,  vos  illustrem  domiiium  Jacobum,  gis    Francie    incontineiiti    oportet    acce- 

Dei  gratia  regem  Aragonum,  Majoricarum  dore,  aliqua  verba  vestro  consilio  habita 

&  Valentie,  comiteni   Barchinoiie  &  Ur-  referendo,    scieutes    quod     dominus     rex 

gelli  &  domiiium   Montispessulani,  a  te-  Francie  quenidam  nuntium  recepit  a  dicte 

neutiis,  si  quas  vobis  hactenus  inivimus,  rege  Aragonie,  postquam  recessimus  ab  eo, 

vos  &   totani   terram  vestram  excludimus,  qui    factum    hujusmodi     aliter    proposuit 

vos  nihilominus,  de  mandate  predicti  do-  qiiam  scripsistis,  sicut  dominus  rex  inter 

mini  nostri  régis  Castelle  &  tanquam  vas-  niulfa  alla  verba  die  mercurii  apud  Mon- 

salliis  ejusdem,  diftidentes,  in  eadem  diffi-  tempessulanum  nobis  litteratorie  nuncia- 

dationevos  &  terram  vestram  esse  volentes,  vit.  Vos  autem  iterato  requirinuis,  quatenus 

quamdiu  guerram  inter  predictum  serenis-  si  vos  veuire  &  predictos  convocare  con- 

simum  dominum  nostrum  regem  Castelle  tigerit...  Le  reste  manque, 
&  vos  noverimus  interesse,  nisi  ab  eodem 

domino  nostro  rege  Castelle  aliud  recipe-  _______________________ 

remus  in  mandatis.  In  cujus  rei  testimo- 

nium,   presenfem   paginam   sigillo   nostro  ^n    CCCXXIV 

fecimus  sigillari.  Datum  Narboue,  VI  idus 

niartii,  anno  Doniini  MCCLVI.  ^    ,                     ,,   ,,^                           ,    ™ 

Urdonnance  a  ALjonse,  comte  de  1  ou- 

louse,  pour  faire  prêter  serment  par 

ses  officiers  aux  inquisiteurs  \ 


467  _  CCCXXIIl 


Lettre  des  commissaires  du  roi  au  sé- 
néchal de  Carcassonne,  touchant  le 
roi  d'Aragon  '. 


ALFONSUS,  filius  régis  Francie,  comes 
Pictaviensis  &  Tholose,  universis  se- 
nescallis,  consulibus,  vigeriis  &  ballivis  in 
comitatu  Tholose  existentibus,  salutem  in 
Domino.  Ad  honorem  Dei  &  fidei  catholice 
volumus  &  precipimus  observari,  ut  qui- 

NOBILI  viro  &  discreto  dilectoque  suo  cumque  de  cetero  in  comitatu  nostro  Tho- 
in  Christo  P.  de  Autolio,  senescallo  losano  &  aliis  terris  nostris  vicinis  statu- 
Carcassone,  Thomas  de  Moncelart,  miles  tus  vel  assumptus  fuerit  senescallus  vel 
domini  régis  Francie,  &  frater  Joannes  de  consul  aut  viguerius  teneatur  firmare  pu- 
Trinitate,  ejusdem  régis  capellanus,  salu-  blice  proprio  juramento,  ex  quo  super  hoc 
tem,  &c.  Cum  dominus,  rex  predictus  ad  ex  parte  inquisitorum  qui  erunt  pro  tem- 
istas  partes  nos  duxerit  destinandos,  occa-  pore  fuerint  requisiti,  quod  fempore  sui 
sione  invasionis  sibi  facte  ab  infantibus  officii  persequatur  hereticos  bona  lide,  & 
régis  Aragonum  vel  hominibus  eorumdem,  eos  capiat  ubicuraque  eos  sciverit  iufra 
ex  parte  &  spécial!  mandate  domini  régis  suos  limites  potestatis.  Hoc  idem  jurameu- 
vos  rogamus  &  requirimus  modis  omnibus,  tum  prestabuut  inferiores  ballivi  nostri, 
quatenus  visis  litteris  couvocetis  sine  di-  antequam  ballivie  nostre  exerceant  offi- 
latione  quacumque  Oliverium  de  Termi-  cium,  &  qui  sibi  nomine  nostro  dictas 
nis  &  alios  très  vel  quatuor  de  fidelioribus  tradiderit  bajulias,  hoc  addito  in  suo  jura- 
domini   régis   apud   Narbonam  vel  Bedier      niento  quod  in  balliviis  suis  nuUum  asso- 


aut  Carcassonam,  seu  ubi  dictorum  loco- 

'  Archives  du  domaine  de  Montpellier,  séné- 
chaussée de  Carcassonne j  act^s  ramassés,  liasse 
n.  2, 


ciabunt  notatum  vel  suspectum  de  heresi 
vel  usurarium   manifestum,  quod  si  secus 

'  Hôtel  de  ville  de  Montauban,  [Doat,  vol.  S/, 
f"35.] 


Ver3 

izJ7 


An 

1253 


L'j-o!-; 

t.   II! 

col   i2 


'~ 14 13                      PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1414      . 

An  ^  An 

'^"^       egeriut,  peiia  ad  arbitruun  seiiescalli  illiiis  gis  Fraiicie,  com'its  Aiulegavie,  Provincio 

loci  légitima  piiinaiitur,  &  taies  eoriini  so-  &  Forcalquerii  &  marchioue  Provincic,  ia 

cil  ratione  societatis  predicte  ipsis  bajulis  geuerali  coiisilio  Massilie  ad  vocem  pre- 

respoiidere  ih  aliquo   nullateuiis  teuean-  couis  in  aula  viridi  palacii  Massilie  con- 

tiir.  Volumus  preterea,  quod  si  quis  baju-  gregato,    eodemqiie    coiisilio    iiiiaiiimiter 

lus  aliquem   associare  in  bajulia  voluerit,  concordante,  ac  ipsiim  consilium  nomine 

illiim  primo  nominet  senescallus  illius  loci  universitatis  Massilie  &  omnium  &  singu- 

ei,  qui  sibi    nomine  nostro  dictam  tradi-  larum  personarum  dicte  civitatis  fecerunt 

derit  bajuliam,  &  ipsum  socium  approbet  &  constituerunt  sindicos  universitatis  Mas- 

vel  recuset,  prout  ipse  viderit  faciendum.  silie  &  procuratores  singularum  persona- 

Prohibemus    etiam    ne   in    uno  eodemque  runi  dicte  civitatis  nobiles  viros  Philipum 

loco  plures  officium  exerccant  bajulia  nec  Ancelini  &  Johannem  Vivandi,  cives  Mas- 

teneatur  quis   ibidem   coram   diversis   ba-  silie,  présentes  ■&  hoc  officium  sindicatus 

jnlis    respondere.    Actum    apud    Visenas,  &  procurationis  in  se  sponte  suscipientes, 

anno  Domini  m"cc''L"VH",  mense  martio.  ad  eundum  coram  excellentissimo  domino 

suo  comité  supradicto,  &  ad  petendum  co- 
ram  ipso  domino  restitutionem  damnorum, 
que  dederant  &  fecerant  homines  Montis- 

a6q  CCCXXV  pessulani  hominibus  Massilie,  &  ad  reci- 

piendum   pactum   &   remissionem   a  nun- 

Tralté  de  paix  entre   les  habitans  de  <=.''s  «eu  sindicis  communis  seu  universita- 

,,            ,,.        -                   1      -M         •TT  tis  Montispessulani,  nomine  universitatis 

Montpellier   o*    ceux  de   Marseille  »...            1     •  o   ^      •           •        1     • 

'  Montispessulani  &  hominum  singulaniini, 

par  l'entremise   de    Charles,    comte  &  fi„e„,  g,  pactum  de  non  petendo  a  com- 

de  Provence  '.  muni  Massilie  &  singularibus  personis  de 

omnibus  dampnis  &  injuriis,  que  &  quas 
N  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi.  universitas  Massilie  vel  homines  singiila- 
Pateat  universis  &  singulis  presentem  res  dicte  civitatis  tecissent  vel  dicerentur 
.  paginam  inspecturis,  quod  cum  contro-  fecisse  hominibus  Montispessulani  vel  uni- 
versia  &  discordia  &  etiam  guerra  magna  versitati  Montispessulani  in  aliquo  loco 
exorta  esset  inter  homines  Massilie  &  ho-  &  specialiter  in  Aquis  Morfuis,  8c  ad  l'a- 
mines  Montispessulani  jiropteraliqua,  que  ciendum  omnia  alia  que  dominus  comes 
facta  fuisse  dicebantur  in  partibus  trans-  voluerit  in  predictis.  Actum  in  aula  viridi 
marinis  &  cismarinis,  &  damna  magna  &  palatii  Massilie,  in  presentia&  testimonio 
gravamina  hinc  inde  illata  dicerentur,  &  domini  Centorii  de  Daina,  judicis  majoris 
de  reformatione  pacis  plurimi  habiti  fuis-  appcUationum  in  Massilia  jiro  domino  co- 
sent  tractatus,  tandem  Philipus  Ancelini  mite  supradicto,  domini  Pagani  Bagaroli 
&  Johannes  Vivandi,  sindici  universitatis  judicis  palatii  Massilie,  Pétri  Garmi,  Pon- 
hominum  Massilie,  sicut  de  dicto  sindicatu  tii  Genesii,  Guillelmi  Bertrandi  notario- 
constat  per  cartam  publicain  inde  scriptam  rum.  Pétri  Cicca  &  niei  Guillelmi  de  Avi- 
per  me  Guillelmum  de  Avinione,  notarium,  nione,  publici  Massilie  ac  totius  Provincic 
cujus  carte  ténor  falis  est:  notarii,qui  mandato  dicti  domini  vicarii  ^ 

In  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi,  dicti  consilii  hec  scripsi. 

anno  Nativitatis  ejusdem  i\i"cc"L°vii'',  in-  Dicti    c[uiilem    sindici    pro    universitate 

dictione  xv',  quarto  nonas  julii.Notum  sit  Massilie  &  omnibus  &  singulis  hominibus 

cunctis  presentibus  &  futuris,  quod  domi-  Massilie  &  ejus  districtus  ex  parle  una;  & 

nus  Robertus  de  Laveno,  vicarius  in  Mas-  Petrus  de  Combis,  R.  March,,  Joannes  de 

silia  pro  illustrissimo  domino  K.,  filio  re-  Casa,  Hugo  Faber,  Bernardus  de  Rocha- 

roia,  Pcrcgrinus  de  Castaneto  &  Berlran- 

'  Bibliothèque  au  roi;  Baliize,  portefeuille  de  ^"3  Arnaldi,  destinât!  Seu  missi  a  consuli- 

Montpellier.  [Baluze,  Armoires,  vol.  27,  f  i't^,  bus  Montispessulani  ad  faciendum  pacem 

copie.)  cum    hominibus    son    universitate    Massi- 


I4i5                       PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1416  "~~" 

An            '  '               An 

''^^     lie,  &c.  ex   alla,  pacis    reformationem  &  &  liberavit,  precipiendo  dict'is  syndicis  &       ^''' 

totum  negotium  coiicorditer  posuerimt  in  procuratoribiis  Massilie,   &  per  eos  uni- 

iiiaïui  &  posse  illustrissinii  doniini  Caroli,  versitati  Massilie  &  siiigularibus  persouis, 

iilii  régis  Fraiicie,  Andegavie,  Piovincie  8i  qiiod  de  cetero  contra  universitatem  Mon- 

Forchalquerii  comitis  &  marchionis  Pro-  tispessulani  occasione  predictonim  daiiino- 

vincie.  Qui  dominus  cornes,  auditis  &  in-  runi,  homicidionim  vel  injuriarum  nullani 

tellectis   c|ue  partes  coram   eo  proponere  moveant  questioneni ,  imo  dicti  sindici  & 

voluerunt,  habitoque  coiisilio  pluriuni  no-  proctiratoies  civitatis  Massilie  &  singula- 

biliuni,  tam  prelatoriim  qiiam  baronum  &  rum  personarum  ita  faciant  &  procurent, 

jurisperitorum ,  ik  diligenti   fractatu  cum  quod   aliqui  singulares  homines   Massilie 

dictis  partibus,  volait,  statuit  &  ordinavit  pro  aliquibus  damnis,  que  recepissent  eo 

atque  precepit,  quod  pax  firma  sit,  maneat  tempore  quo  fuissent  cives  vel  habitatores 

&  perpetuo  observetur  iiiter  Massiliam  &  Massilie,   ab    hominibus   vel    universitate 

Montempessulanuni    &    ipsorum    locoruni  Montispessulani  de  cetero  nullam  move- 

universitates   &  onines   &  singulos  honii-  rint  ordinarie  vel   extraordinarie  vel  de- 

nes  ipsorum  locoruni  &  eorum  districtus,  nuiiciando  vel  alio  modo  questionem  vel 

additis    expressim    capitulis    infrascriptis,  rancuram,  de  facto  vel  de  jure,  &  motis 

salvo  jure  &  dominio  in  omnibus  domiui  renuncient  quandocumque    inde   fuerunt 

comitis   &  domine    comitisse   &   heredum  requisiti.  Et  tali  modo  etiam,  quod  si  ali- 

suorum.    Item    pronunciavit    &    precepit  quis  bomo  Massilie,  qui  nunc  civis  vel  ha- 

&  niandavit  inter  predictas    partes   super  bitator  Massilie  vel  esset   tempore  damni 

predictis   damnis    &    homicidiis   &    culpis  dati,   de    cetero    aliquam   questionem    vel 

observari  &  compleri,  prout  inferius  con-  demandam  vel    rancuram   de  facto  vel   de 

tinetur,    videlicet    quod,    compensatione  jure,  ordinarie  vel  extraordinarie,  faceret 

bine  inde  facta  de  damnis  hinc  inde  factis  vel  factam  persequeretur,  &  damnum  ali- 

in  persouis  vel  in  rébus  ab  aliqua  partium  quod    inde    eveniret    hominibus    Montis- 

alferi    parti,  vel   a   singularibus    persouis  pessulani,  communiter  vel  divisim ,  quod 

unius  partis  aliis  persouis  vel  rébus  alte-  iiniversitas  Massilie  illud  damnum  intègre 

rius  partis,  dicti    nuntii    Montispessulani  universitati  Montispessulani  &  singulari-     • 

&  dicta  universitas  Montispessulani  dent  bus  personis,  que  damnum  paterentur,  te- 

I-:j.oi  ig.  &  solvant  dictis  syndicis  &  procuratoribus  neatur  &  debeat  emendare  &  servare  eas 

col.  J3Ô.   Massilie,  noniine  universitatis  Massilie  &  sine  danino.  Eodem  modo  &  eadem  forma, 

singularum  personarum,  L  X'"  solidos  re-  in  omnibus  &  per  omnia,  absolvit  &  libe- 

gales   coronatos  per  termines   infrascrip-  ravit  penitus  &  omnino  civitatem  &  uni- 

tos,   videlicet   in    natali   Domini   proxime  versitatem  Massilie  &  singulares  &  dictes 

venienti  D  libras  regulium,  &  in  festo  Peu-  Philippum  &  Joannem,  sindicos  &  procu- 

lecosten  proxime  subsequenti  alias  D  11-  ratores,  eorum   nomiue,  a  ])etitionibus  & 

bras  regaiium  &  in  Pascha  Resurrectionis  demandis,    quas   vel    que    universitas  vel 

Domini    extunc     proxime    sequenti    alias  singulares    homines    Montispessulani    ab 

D    libras    regaiium    &    abinde    usque    ad  universitate   vel    hominibus    singularibus 

aliud   Pascha   Resurrectionis   Domini   ex-  Massilie,    occasione    injuriarum,    damno- 

tunc    proximum    alias    quingentas    libras  rum  vel  homicidiorum  sibi  in  Aquismor- 

regalium    &    sic    de    anno    in    annuni    in  tuis  vel    alibi    ubicumque   citra    mare  vel 

Paschate  D  libras    regaiium    quousque    in  ultra  mare,  usque  in  hodiernum  diem  fa- 

dictis    LX'"    solidis    regalibus    supradictis  ciebant  vel    facere   poterant,  precipiendo 

Massiliensibus     plene    &     intègre    fuerit  dictis    nuntiis   Montispessulani,  quod   de 

salisfactum.    De    aliis    autem,    que   occa-  cetero  contra    universitatem    Massilie  vel 

sioiie    predictorum    damnorum,    honiici-  singulares   personas    occasione   predicto- 

diorum    vel    injuriarum     universitas    vel  rum  homicidiorum  ipsa  universitas  Mon- 

homines    singulares    Massilie    ab    univer-  tispessuli  vel  aliquis  syndicus  pro  ea,  vel 

sitate   vel    hominibus    singularibus    Mon-  singulares  pcrsone  Montispessuli  vel  ali- 

tisnessuiani   [petcbaat],   penitus   i)bsolvit  quis  pro  eis,  nullani  ordinariam  vel  extiaor- 


-^^ —    1417                      PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1418  "~ 

An            ^     '  'An 

'^''^      dinariani  movcaiit  questionem  vel  deiuiii-  salvi  &  sccuri  &  iiifra  LX  dics  post  dictam      '*"'' 

ciaiido   vel    alio    modo    vel    raiicurarn,  de  demaiidationem,  &  possint  inde  recedere. 

facto  vel  de  jure,  ordiiiarie  vel  extraordi-  Et  si  naves  Massilie  vel  alionim  post  dic- 

narie Et  tali  modo  etiam,  qiiod  si tum    fempus  de  pelage   Massilie   applica- 

faceret  vel  factam  prosequeretur  &  dam-  rent,  si  homines  Moiitispessiilani  vel  eo- 
num  aliquod  inde  eveniret  hominibus  mm  res  essent  in  eis  onerate,  ipsi  & 
Massilie  communiter  vel  divisim,  qiiod  corum  res  in  Massilia  &  ejus  dislrictii 
universitas  Montispessulani  illiid  damniim  salvi  &  securi  possint  firmiter  permanere 
intègre  universitati  Massilie  &  singulari-  &  inde  recedere  &  res  ipsas  inde  extrahere 
bus  personis,  que  damniim  paterentur,  te-  &  asportare,  licet  dictum  tempus  post 
neatur  &  debeat  emendare  &  servare  eis  demandationem  transactum  esset.  Et  eo 
sine  danmo.  Precepit  etiam  &  mandavit,  casu  homines  Montispessulani  vel  corum 
quod  homines  Montispessulani  cum  homi-  res,  occasione  demandationis,  non  possint 
nibus  Massilie,  &  homines  Massilie  cum  in  aliquo  impediri.  Et  [idem]  observetur, 
hominibus  Montispessulani  navigent  se-  si  homines  Montispessulani  infra  dictum 
curi,  sicut  ante  guerram  motam  facere  tempus  demandationis  essent  in  Massilia 
consueverunt,  ita  etiam  quod  unus  in  mari  vel  ejus  districtu  parati  ad  navigandum, 
vel  in  terra  alium  non  offendat  in  perso-  vel  eorum  res  in  navibiis  in  Massilia  vel 
nis  ncc  rébus.  Et  si  contingeret,  quod  ali-  ejus  districtu,  quia  salvi  &  securi  dcbent 
c|ua  specialis  persona  offenderet  aliquos  esse  in  toto  illo  viagio,  eundo  &:  rcdeundo 
de  Massilia  vel  de  Montepessulano,  quod  &  post  reditum  a  civitate  Massilie  &  ejus 
propter  hoc  alii,  qui  non  essent  culpabiles  districtu  recedeudo.  Versa  vice  homines 
illius  offense,  cum  aliquo  non  offenderen-  Massilienses  in  rébus  &  personis  apud 
tur,  scilicet  remanerent  securi  in  personis  Montempcssulanum  &  disirictum  ipsius 
8c  rébus,  sicut  superius  est  expressuni.  infra  idem  tempus  eandem  securitatem 
Super  eo  vero  quod  cives  Massilie  asse-  habebunt,  ita  quod  pcrsonas  &  res  ipso- 
runt,  quod  homines  de  Montepessulano  rum  intelligantur,  omnia  &  singula  repe- 
navigantcs  dcbent  esse  sub  consulatu  suo,  tita.  Hcc  omnia  8c  singula  precepit  domi- 
rcilicct  Massiliensium,  homines  vero  Mon-  nus  cornes  a  partibus  firmiter  observari  & 
tispessulani  hoc  negant,  asserentes  quod  conipleri,  salvis  conventionibus,  quas  do- 
habcnt  8c  habere  debent  consulatum  per  minus  cornes  habet  cum  domino  rege  Ara- 
se, actum  est  quod  hujusmodi  questio  con-  gonum,  8c  salvo  honore,  dominio  8c  jure 
sulatus  sit  in  eo  statu,  in  quo  erat  tcm-  domini  comitis  8c  domine  comitisse  8t 
pore  mote  discordie  apud  Achon,  ita  quod  heredum  suorum,  8c  quod  infra  XV  dies 
fJo^'S  per  hanc  pacem ,  quoad  possessorium  vel  ])roximos  per  consilium  Massilie  8c  per 
cul.  jJi.  pctilorium,  neutri  partium  aliquod  preju-  consilium  Montispessulani  approbentur, 
dicium  gcneretur.  Et  si  aliqua  questio  ratificcntur  8c  jurentur.  Que  omnia  ambe 
super  hoc  ab  aliqua  partium  movcrctur,  partes  approbaverunt  8c  confirmaverunt 
per  curiam  domini  comitis  in  loco  com-  &  juraverunt  8c  promiserunt  sibi  ad  invi- 
nuini  terminetur;  locum  autem  comniu-  cem  attendere,  observare  8c  observari  fa- 
nem  inlelligit  dominus  comcs  Avinio-  cerc  a  partibus,  8c  si  non  facerent,  quod 
neni,  Sanctuni  Remigium  vel  Tarasconcni,  dominus  cornes  ad  hec  eos  possit  compel- 
quando  curia  sua  cognosceret;  quando  1ère.  Et  juraverunt  etiam  suprascripti,  tam 
vero  dominus  cornes  per  se,  apud  Sallo-  syndici  quam  nunfii  Montispessulani  su- 
nom  vel  ubi  domino  coniiii  placeret.  Item  perius  nominati,  excepto  Pefro  de  Combis, 
nulla  violentia  sithincvcl  inde,  quousque  qui  hoc  non  juravit  ((uia  clericus  est,  ta- 
per curiam  domini  comitis  questio  posses-  men  hoc  sua  fide  proiiiisit,  quod  propter 
sicnis  vel  quasi  possessionis  vel  prOprie-  predicta  non  est  aliquod  servitium  datum 
latis,  si  qua  movcretur  ab  altéra  partium,  vel  promissum  alicui  de  tractoribus  nec 
fucrit  terminata.  Item  si  contingeret  pa-  vicario  Massilie  vel  judicibus  vel  alicui 
cem  demandari  per  dominum  comitcm,  ho-  oiticiali  Massilie  vel  alicui  civi  Massilie, 
mines  Montispessulani  &  res  eorum   sint  8c  si    datuni    est  vel  promissum  quod   hoc 


An 

1257 


1419 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  .DE  LANGUEDOC, 


1420 


dicatur  domino  comiti  &  datum   reddatur  Aiitolio,  miles,  vester  senescalhis  Carcas- 

&  promissum   non  solvatur,   Quod  autem  sone,  gravamina  &  abusiones,  quas  multi 

dictum  est,  quod  dominus  cornes  cognoscat  prelati  de  dicta  senescallia  vobis  &  vestris 

de  excessibus  vel   injuriis  vel  dnmnis  vel  faciunt  contra  Dominum  &  contra  jiiris- 

querelis,  commissis  vel  propositis  ab  ho-  dictioneni  &  honorem  régie  dignitatis,  & 

minibus  vel  contra  homines  Montispessu-  respondet  capitulis  propositis  contra  ip- 

lani,  intelligitur  de  his  que  committeren-  sum  per  episcopum  Agathensem,  abbatcm 

tur,  fièrent  vel  dicerentiir  extra  villam  &  Sancti  PoUicarpi  &  archidiaconuni  P'enol- 

territorium  ville  Montispessulani  vel  ter-  leti,  que  per  omnia  non  continent  verita- 

ram  domini  régis  Aragonum.  Acta  sunt  hcc  tem. 

Brinonie,  in  palatio  domini  comitis,  anno  Primo  capitulo  respondet,  se  noUe  jurare 

dominice  Incarnationis  m°cc"l"vii",  in-  illam     constit\itionem     Cupientes     propler 

dict.   XV,   VII    idus   julii,   in    presentia   &  multa,  primo  quia   cum   quidam    ipsorum 

testimonio  domini  Ebredunensis  archiepi-  sepe  contra  milites  8i  homines  vestros  ex- 

scopi,  domini  Bertrandi  Forojuliensis  epi-  comunicacionum   sententias   indebite  ful- 

scopi,  domini  N.  Regensis  episcopi,  domini  minent,    pro    motu    proprie  voluntatis   & 

Viceduni  electi  Agn.,  domini  Rostandi  de  quandoque   in    diminutionem   juris    vestri 

Agouto,   Ecci    Tolonensis,    domini    Guil-  &  vestrorum,  &  hujusmodi  excomnninicati 

lelmi  de  Bellomonte,  domini  Enrici,  do-  non  possint  absolutionera  obtinere,  antc- 

mini  Guillelmi  de  Autonno  senescalli  Bel-  quam  eorum  fecerint  voluntatem,  pecca- 

licadri,  Guillelmi  deVillanova  judicis  ejus,  tum  esset,  si  talium  bona  excommunicato- 

domini  Pétri  de  Baviano  domini  Salvagii,  rum  saisiret,  quod  ipsum  facere  necessario 


domini  Gaufredi  de  Sardina,  Iniberti  de 
Autonno,  domini  Otonis  de  Fontanicis  se- 
nescalli Provincie,  domini  Roberti  de  La- 
veno  Massilie  vicarii,  Raolini  Draperii, 
Ilugonis  Audoardi,  Guillelmi  Cornuti, 
Bertrandi   de  Bucco  Blac(uerie  &  plurium 


Vers 

12Ô7 


oporteret,  si  dictam  constitutionem  juia- 
ret.  De  quibus  multa  exempla  habentur, 
Nam  cum  curia  archiepiscopi  Narbone  in- 
terdixisset  injuste  cuidam  fabro  homini 
vestro,  ne  de  fabrili  artificio  uteretur,  8i 
ipsum  ob  hoc  injustius  excommunicasset, 


aliorum,  &   mei    Guillelmi    de    Avinione,  &  omnes  ces  qui  ei  fieri  lacèrent  aliquod 

publici    Massilie   &   dicti    domini   comitis  opus  fabrile,  grave  fuisset  si  bona  dicti  fa- 

notarii,  qui  mandato  dicti  domini  comitis  bri  &  omnium  illorum,  qui  cum  ipso  ope- 

&  rogatu  partium   hanc   cartam   publicam  rabantur,  saisirentur.  Preterea  cum  vestri 

scripsi  &  signo  meo  signavi.  In  cujus  rei  homines  de  Sirano  a  quadam  fcmina  vestra 

testimonium,    prediclus    dominus    cornes  &  a  patrimonio  suo,  quod  a  vobis  tenet. 

presentcm    cartam    jussit    sigilli   cerci   sui  talliam    pro   vobis    exigèrent    consuetam, 


pendentis  munimine  roborari.  G.  A. 


470. 

Mémoire  du  sénéchal  de  Carcassonne 
à  Louis  IX  touchant  les  empiéte- 
ments des  prélats  de  la  sénéchaussée 
sur  les  droits  du  roi  '. 


R 


curia  predicti  archiepiscopi  excommuni- 
cavit  omnes  vestros  homines  dicte  ville, 
pro  eo  quia  maritus  dicte  femine  vestre 
erat  clericus,  a  quo  nihil  etiam  petebatur. 
Unde  videat  celsitudo  regia,  si  justum 
fuisset  quod  omnia  bona  vestrorum  ho- 
minum  prcdictorum  occasione  predicte  ex- 
communicationis  caperentur,  quod  ipsum 
necessario  facere  aut  perjnrium  incurrere 
oporteret,  si  predictam  constitutionem  ju- 
ravisset.  Et  de  similibus  plura  sunt  exem- 
pla alla,  que  longum  esset  per  singula 
enarrare,  que  causa  vobis  posset  in  preju- 
dicium  maximum  redundare.  Preterea  unus 


F.SPONSIONKS      SENESCALLI      CARCAS - 
SONE    CAPITULIS    PRELATORUM 
Excellentie  vestre   régie  significat  P.  de      judex  excommunicatus  contrarius  absolvit 

cum,  capiet  bona  senescallus,  de  injustitia 
'  Doiit,  vol.  ii>-\,  f"  rzî  &  sulv,  quis  cognoscet.  —  Item  alla  ratione,  quia 


Vers 

I  jSi- 
1  257 


I4M 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


14:2 


iii  dicta  coiistitutione  dicitur,  quod  eccle-  boiia  eorum  snisiaiitur  Si  inde  daiiipuum 
sieprovincie  Narbone  gaudeaiit  inimuiiita-  habeant,  unde  debereiit  commodum  re- 
tibus&  consuetudiiiibus  ecclesie  Gallicane,  portare.  —  Item  cum  dicaiit  prelati  supra- 
quam  constitutioiiem  in  hoc  casa  servare  dicti,  quod  si  aliqiiis  homo  ipsorum  ver- 
contradicunt,  nec  quod  eam  servet  susti-  béret  aliquem  vestrum  servientem  vel  ci 
nebunt. — Item  quod  in  ea  dicitur,  quod  injurietur,  dictus  injurians  illud  non  débet 
boua  fautorum  hereticorum  ,  receptato-  in  vestra  caria  eniendare,  dam  coram  sao 
rum  vel  etiam  defensorum  confiscentur,  episcopo  vel  abbate  paratus  sit  stare  juri, 
ad  ipsos  vel  posteros  ipsorum  nullatcnus  si  pro  hujusmodi  injuria  procédât  judex 
reversura,  quam  in  hoc  similiter  non  ob-  vester  pro  conservatione  jaris  vestri,  ex- 
servant,  imo  ipsos  credentes,  receptafores  comunicabitur  a  prelatis,  &  quia  bene  fe- 
hereticorum  &  fautores  cum  aliqua  levi  cit,  bona  ejus  saisientur.  —  Item  cum 
penitentia  faciunt  pertransire,  &  eis  sal-  ecclesia  in  decimis  &  primiciis  melius  quam 
vant  &  servant  bona  sua  in  vestrum  preju-  alibi  in  dicta  senescallia  habeat  jura  sua, 
dicium  &  gravamen  contra  constitutionem  unde  vobis  regratiari  deberet,  quidam  prc- 
supradiclam.  Et  licet  nunc  pétant  quod  dictorum  prelatorum  quasdam  novitatcs 
ipsam  juret  in  hoc  &  in  aliis  sequentibus  introducendo  pro  decimis  non  consuctis 
&  precedentibus,  ipsam  eam  non  servare  clibanorum,  molendinorum ,  tegularuni, 
&  idem  jurare  compellunt.  —  Item  cum  in  nucum,  pirorum  &  quorumdam  fructuum 
predicfa  constitutione  dicatur,  quod  bai-  aliorum  &garenaram,&  pro  primiciis vin- 
livi  vestri  sunt  executores  ad  pacem  scr-  demie  &  olivarum  &  quarumdam  aliarum 
vandam  &  ad  alla,  que  in  ipsa  constitutione  rcrum  non  consuetarum  excomunicaiit 
continentur,  &  nunc  ipsi  prelati  se  velint  gcntes  vestras,  &  si  pro  hujusmodi  excom- 
reddere  pares  vestros,  dicendo  ad  ipsos  municationibus  bona  ipsarum  gentium  ca- 
cognitiones  fracte  pacis  pertinere,  &  vobis  piantur,  quod  ratione  dicte  constitutionis 
volendo  judicem  ex  parte  domini  pape  pa-  fieri  oportebit,  in  magna  perturbatione  & 
cificare  in  dicta  senescallia  &  etiam  aggre-  scandalo  erunt  barones  &  etiam  tota  terra, 
giare,  valde  periculosum  esse  posset,  si  pre-  qui  dicte  constitution!  quantum  ad  illud 
dicta  constitutio  juraretur,  quod  ad  tam  capitulum  contradicunt.  Breviter  cum  eam 
iniquum  perfrahitur  dispendium,  licet  a  juraverit,  non  sustinebunt  quod  obser- 
principio  bono  zelo  fuerit  introdncta,  vetur,  &  sic  eum  excomunicabunt  aut  f'a- 
nam  predictarum  excommunicationum  in-  oient  dejerare,  non  enim  sustinerent  quod 
justarum  [causa]  oportuit  quosdam  milites,  bona  caperet  alicujus  canonici  vel  clerici 
scilicet  dominum  R.  de  Aniorto  &  Beren-  excomunicati ,  quod  secundum  constitu- 
garium  de  Cugunhano  &  quosdam  alios  tionem  fieri  post  annum  oporteret,  nisi 
quibusdam   prelatis   cedere    terram   suam,  vellet  dejerare. 

quam  ex  vestra  concessione  habebanf,  ad  Item  ad  secundum  respondet,  quod  ipso 

vos  primo  pro   faidimentis    ipsorum    anti-  senescalhis  venit  multotiens  ad    prelatos, 

quis  devolutam.  Ad   quam  constitutionem  eis  honorem  exhibendo,  sed  cum  qiiadam 

jurandam  dictus   senescallus  minus  débet  vice  intellexerit,  quod  illud  pro  debito  & 

&  debuit  consentire,  qui  hoc  ei  precipie-  consuetudine    requirebant  Se   in    prejudi* 

bant  ac  si  haberent  imperium  in  ipso,  &c  ei  cium  régie  dignitatis,  ad  ipsos  venire  no- 

nisi  faceret  excommunicationem  minaban-  luit,  sed  pro  conservatione  honoris  regii 

fur,   &   ipsum    etiam    excommunicassent,  eis  mandavit  semel,  secundo  &  tertio,  & 

nisi  se  appellatione  légitima  premunisset.  tandem  per  nobiles  viros  dominum  mares- 

—  Item  cum  bailivos  &  servientes  vestros  callum  &  dominum  Olivarium  de  Terminis 

contra    abbates   &   homines   ecclesie    jura  &  quosdam  alios,  ut  ad  ipsum  ad  dotiium 

vestra  subripientes  &  negantes  sepe  opor-  vestram  regiam  venirent,  sed  quod  procu- 

teat  procedere,  eorum  contumacia  prome-  ratores  dicunt  de  minis  &  terroribus,  suam 

rente,  si    bailivi  vel   servientes  vest  î    ab  faciunt  voluntateni,   quod  negat  esse  ve- 

ipsis    injuste   cxcomunicentur  pro  vestris  rum. 

juribus  requirendis,  incongruum  erit  quod  Item  ad  tertium  respondet,  quod  vcriln3 


Vers 

I  2.)6- 

I  2J7 


14:3                      PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1424 

aliter   se   habet,    quod    per    literas    ipsius  ex  doiio  vestro  &  vestrorum  aiitecessorum 

preconisationis  satis  poterit  apparere,  &  pro  parte  majori,  &  si  hoc  fiât  quod  re- 

si    ita  etiam  factiim  fuisset,  sicut  dicunt,  quirunt   tani   injuste,  servicium   exercitiis 

sine  reprehensiolie  esset  factum,  cum  dicta  déplus  quam  triginta  hominum  niilia  in- 

obsidio  facta  fuerit  contra  pacis  violato-  débite    amitetis.    Seniper    tanieu    honiines 

res,  ad  quam  servandam  omiies  tam  clerici  ecclesie  pro  vicecomite  in  exercitu  contra 

quam  laici  secundum  vestram  constitutio-  vos  fuerunt. 

nem,  quam  jurare  requirunt,  dare  debent  Item  ad  quintum  respondet.  Coram  tanfo 

operam  efficacem,  &  adeo  pax  est  neces-  domino  veritas  est  dicenda  cum  verborum 

saria  clericis  sicut   laycis,  unde   si  contra  pondère  modestorum,  &  quia  injuriosa  di- 

pacis  violatores  sunt  vocati,  nulla  est  in-  cuntur  atc[ue  falsa,  tantam  injuriam  coram 

juria  eis  facta,  maxime  cum  in  litera  vestra  vestra  presentia   dictam   sibi   petit   emen- 

contineatur  quod  prelati  &  gentes  eorum  dari. 

summoneantiir.  Item  ad  sextum  respondet  eodem  modo. 

Item  ad  quartum  respondet,  quod  ibi  di-  Item    ad    septimum     respondet    eodem 

cltur    minime    esse   verum.    Dicet    tameii  modo,  quod  ibi  dicitur  minime  esse  verum. 

c(uod  cum  ipse  submonuisset  ipsos  prelatos  Item  ad  octavuni  respondet  quod  ibi  di- 

&  terrarios  &  gentes  eorum  bene  &  juste,  citur  minime  esse  verum. 

secundum  quandam  literam  vestram  ik  se-  Item    ad    nonum    respondet,    quod    tam 

cundum  quod  didicit  in  dicta  senescallia  clericis  quam  laicis  facit  justitiam  exhiberi 

olim  esse  consuetum  per  viros  fide  dignos,  nec  ipsos  ad  cavendum  injuste  compellit. 

sicut   statim   fidem    facere   est   paratus,  8c  Verum    si  clericus   de   laico  conquerafur, 

abbates  ad  servicium  vestrum  cum  gentibus  decet  secundum  jus  quod  de  juri  parendo 

suis  venire   essent    parati    more  solito    in  caveat,  ut  si  victus  fuerit  de  querela,  possit 

exercitu  supradicto,  ad  mandatum  Narbone  condempnari  adversario  in  expensis  &  in 

archiepiscopi,  duobus  exceptis,  renianse-  décima  parte   litis  curie  tam  pro  amenda 

runt,  sicut  quidam  ipsorum  postea  retule-  quam  expensis  secundum  vestra  statuta. 

runt,  &  idem  archiepiscopus  dicto  scripsit  Item  ad  decimum   respondet,  quod  epi- 

senescallo,   quod    nec    ipse    nec   episcopi  scopus  Agathensis  est  homo  vester  de  feudo 

nec  abbates  nec  homines  ipsorum  vobis  ad  &  a  judice  suo  in  teniporalibus  ad  vestram 

faciendum    exercitum   vel    ad    succurreu-  curiam   appellatur   tam   de   jure  quam    de 

dum  ex  debito  vel  mandato  vestro  vel  ro-  consuetudine   approbata,   &    ita   fieri    est 

gatu  tenebantur.  Et   ne  tante   temeritatis  consuetum  per  tenipora  longiora, 

excessus    remaneret   impunitus,  predictus  Item  ad  undecimum   respondet  quod  ibi 

senescallus,  pro   jure  vestro  conservando  dicitur  penitus  esse  l'alsum. 

&  ad  tantam  exheredationem  vestram  evi-  Item   ad    duodecimum   respondet  quod, 

tandam,  que  nisi  occurreretur  imminebat  quando  ipse  venit  ad  senescalliani  supra- 

&  adhuc  imminet,  nisi  prudenter  occura-  dictam,   proponebat   uti    consilio    archie- 

tur,  quosdam  dictorum  abbatum  &  bomi-  piscopi  Narbonensis,  sicut  aliorum  fideliuni 

nés   ipsorum   gagiavit,  &  omnia  gagia  ad  vestrorum,  &  adhuc  proponit,  dum  agerc 

recredendum    dédit,    donec   inde    vestram  voluerit  ut  vester  fidelis  &  amicus.  Verba 

mandaveritis  voluntatem,  quorum  ponam  ipsius  archiepiscopi  &  dictorum  procura- 

exemplum.  Cives  Narbouenses  &  Albienses  torum    in   hoc   capituio    non   concordant. 

&  Agathenses  sunt   secuti,  qui  veniro  ad  Dixit  enim  arc'.iie|)iscopus  predicto  senes- 

vestrum  servicium   contempserunt,  &  hoc  callo,  quod  si  aliquis  vassallus  vester  vel 

eodem   exemplo   quidam  de   terrariis   jam  alius    pacem    vobis   frcgerit   seu   guerram 

inctpiunt  dicere,  quod  homines  ipsorum  feccrit,  senescallus  vester  antequam  pro- 

vobis  ad   excercitum    non    tenentur,  &  si  cedat  contra  dictum  vestrum  ininiicum,  ex 

hoc  taliter  subsequantur,  si  volueritis  fa-  debito    &   consuetudine    débet    consilium 

cere   exercitum,  oportebit  quod   homines  ipsius    archie|)iscopi    requirere   &   locum 

venire  de  Francia  faciatis,  cum  prelati  &  comiiuinem  assignare,  &  i])se  archiepisco- 

terrarii  habeant  omnes  homines  illius  terre  pus  &  prelati  cum  vestro  senescallo  simul 


Vers 
|25<5- 

1207 


1420 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


14:6 


debeut  cogiioscere  &  judicare,  an  sit  pax 
fracta,  &  postea  ipse  archiepiscopus  & 
prelati  debent  moiiere  dictum  pacis  frac- 
torem  seniel,  secundo  &  tertio  per  compe- 
tentia  intervalla  dicriim  qiiod  emendet,  & 


tis  sine  omni  qiiestione,  &  cuni  in  biis 
pendeat  pars  maxinia  jiiris  vcstri  &  hono- 
ris, qiiem  in  dicta  sencscallia  obtinetis, 
consulatis  vobis,  si  placet,  &  vestris  suc- 
cessoribiis  de  tanto  detrimento,  qiiod  vobis 


si  emcndare  noliierit,  archiepiscopus  débet      inyiiinet  ex  predictis.  Totum  est  etenim  in 


Ipsum  excomunicare,  nec  antea  vester  se- 
nescallus  posset  procédera  contra  illum. 
Et  postea  ipse  archiepiscopus,  si  a  vestro 
requiratur  senescallo,  succurret,  &  si  vo- 
luerit  ipse  archiepiscopus,  alias  tamen  nisi 
voluerir,  ex  debito  vel  mandate  vestro  vel 
precibus  sibi  ipse  vel  alii  prelati  succiir- 
rere  non  tenentur,  sicut  ipse  archiepisco- 
pus per  suas  litteras  scripsit  eidem  senes- 
callo &  ore  proprio  sibi  dixit,  adjiciens 
quod  si  gentes  terre  pro  pace  sint  sub- 
nionende,  siibmonitio  débet  fieri  tam  per 
ipsum  archiepiscopum  quam  per  predictum 
senescallum.  Que  cuni  audivit  predictus 
senescallus,  motus  fuit  &  plurimum  admi- 
rafus  de  tam  gravi  detrimento,  quod  per- 
pendit  jurisdictioni  régie  &  honori  ex 
dictis  hiijusmodi  imminere.  Nam  cum 
cognitiones  &  emende  fracte  pacis  ad  vos 
spectenf,  sicut  decet  regiam  dignitatcm, 
nec  aliquis  possit  pacem  servari  facere, 
nisi  vos,  sicut  multis  guerrarum  tempori- 
biis  est  probafum,  grave  est  ad  audiendum, 
quod  in  his  se  velint  facere  vestros  pares, 
propter  que  posset  ex  oblique  impediri,  ne 
eniendas  vel  commissa  vel  faidimenta  frac- 


hacvice;  qui  modo  victor  fuerit,  victoriam 
perpetuo  obtinebit. 

Insuper  de  bonis  &  juribus,  que  domi- 
nus  archiepiscopus  Narboiiensis  detinet  in 
vestrum  prejudicium  &  gravanien,  valen- 
tibus  quingentas  libras  &  amplius  per  an- 
num,  quando  cxcellenfie  vestre  placuerit, 
audietis,  super  quibus  senescallus  paratus 
est  dicere  veritateni. 

De  episcopo  vero  Agathensi  excellencie 
vestre  significat,  quod  licet  sit  homo  ves- 
ter de  feudo,  ipse  &  homines  sui  ad  obsi- 
dioncm  de  Querbucio  venirc  in  vestrum 
servicium  contempscrunt,  per  vestrum  se- 
nescallum submoniti  &  mandati.  —  Item 
idem  episcopus  prohibuit  &  fecit  prohi- 
ber!, quod  aliquis  homo  de  terra  sua  ser- 
vientes  vestros,  vias  &  vcstra  pedagia  custo- 
dientes,  non  auderet  in  domo  sua  recipere 
nec  cis  victualia  ministrare,  in  vestram 
injuriam  &  gravamcn.  —  Item  idem  epi- 
scopus fovet  &  défendit  mercatores  peda- 
gia vestra  subripientes,  &  bajuli  ipsius, 
ipso  mandante  &  rafum  habente,  &  gentes 
ejus  quater  &  pluries  servicntibtis  vestris 
mercaturas    abstulerunt,    quas    ceperant. 


torum  pacis  haberetis,&  si  hujusmodi  mo-      quia  vestra  pedagia  Sancti  Tiberii  &  Bit- 


nitiones  &  fractatus  archiepiscopi  oporte- 
ret  expectari,  antequam  procederetur  con- 
tra hostem,  tali  occasione  &  dilatione  ipse 
hostis  victualibus,  armis  &  aliis  se  posset 
oporlune  premunire.  Verum  quidquid  di- 
catur  superflue  vel  non  bene  a  procurato- 
ribus  supradictis,  dictus  senescallus  cum 
personis  fide  dignis  hanc  invenit  verifa- 
tem,  quod  quando  comes  Montisforfis  te- 
ucbat  dictam  terram,  archiepiscopus  Nar- 
bone  &  alii  prelati  &  abbates  sine  omni 
questione  8j  cives  Narbonenses,  Albienses 
&  omnes  gentes  ecclesie  dicte  comiti  in 
exercitibus  serviebant,  &  ad  suum  servi- 
tium  veniebant,  &  usque  nunc  idem  vobis 
fecerunt,  ex  quo  habuistis  terram  illam.  Et 
idem  comes  &  vos  postea  emcndas  civium 
Albiensium  &  aliorum  hominum  ecclesie, 
quando  deficiebaiit  de  exercitibus,  habuis- 


terris  furabanfur  vectores  ipsarum,  de  via 
vestra  Francisca,  in  qua  pedagia  percipitis, 
déviantes,  super  quibus  jus  vestrum  est 
per  sententiam  declaratum,  &  de  violencia 
servienflbus  vestris  facta  vicarius  episcopi 
pro  ipso  se  ipsius  sencscalli  subposuit  vo- 
luntati.  —  De  aliis  juribus  vestris,  que 
detinet  episcopus  Agathensis,  in  alio  ro- 
tule audietis  &  de  abbate  Electensi. 
(lùrit  au  dos  Je  l'acte  précédent'.) 
Quod  omnes  homines  archiepiscopi,  epi- 
scoporum  &  abbatum  de  senescallia  Car- 
cassone  debeant  facere  exercitum  domino 
régi,  &  nullus  inde  potuit  excusari,  pro- 
batur  multis  modis.  Primo  quia  de  jure 
scripte,  quod  in  illis  partibus,  observatur, 
ad    hoc   faciendum    tenentur  :  (,  de  cursu 

'  Note  du  copiste  de  Do;it, 


Vers 
I  iM- 
1237 


Vers 
1256- 

.z57 


1427 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


14 18 


publico,  l,  nuUus,  libro  diiodecimo,  iibi  dici- 
tiir  :  NuUus  penhus  cujusUbet  ordinis  vel 
dignitalis  vel  sacrosancta  ecclesia  vel  domus 
religiosa  tempore  expeditionis  ab  angariîs 
vel  parangartis  er.cusclur.  Sic  ergo  habe- 
nius,  quod  tempore  expeditionis,  id  est 
exercitus,  ecclesia  vel  aliquis  alius  non 
excusatur  ab  angariis,  id  est  de  serviciis 
persone  sue,  vel  parangariis,  id  est  de  ser- 
viciis- equorum  vel  auimalium  suoruiii  vel 
reruni.  Item  probatur  t.  de  sacrosanctis 
ecclesiis,  l.  nem'mem,  ubi  dicitur  ;  'Nemo  ei'.- 
cusetur  angariis  vel  parangariis  vel  plaustris, 
cum  ad  felicissimam  nostri  er.pedilionem  nu- 
minis  ommium  provincialium  per  loca,  qua 
iter  arripimus,  debeant  nobîs  solita  ministeria 
exhiberi,  licet  ad  sacrosanctas  ecclesias  per~ 
tincant  possessiones.  Sic  ergo  plaiium  est, 
quod  nistici  ecclesie  vel  aliqui  alii  de  exer- 
citii  domiiii  régis  non  possunt  excusari.  — 
Item  alla  ratione,  quia  omnes  debent  & 
tenentur  defendere  patriam,  XXIII  q,  VIII, 
omni  tempore.  —  Item  alla  ratione,  quia 
antequam  prelati  vel  ecclesia  haberent  vil- 
las vel  castra  vel  homines,  ipse  ville,  castra 
&  homines  ad  hujusmodi  servicium  exerci- 
tus domino  régi  &  antecessoribus  suis  re- 
gibus &  imperatoribus  tenebantur.  Sic  ergo 
res  cum  onere  suo  transit,  &  ecclesia  débet 
subira  onera,  que  erant  rébus  imposita, 
anlequam  ad  ecclesiam  pervenirent,  XI  q. 
I  tributum  &  c.  magn.  &  XXIII  q.  VII,  si 
tributum.  —  Item  alla  ratione,  quia  tri- 
butum est  tara  tempore  comitis  Montis- 
fortis  quam  postea  usque  nunc,  sicut  per 
litteras  baronum  facta  est  plena  fides.  — 
Item  alia  forti  ratione,  quia  ecclesia  in 
illis  partibus  amiserat  omnes  homines  suos 
&  villas  &  castra,  quando  dominus  rex  non 
solum  semel,  sed  phiries  cura  maguis  ex- 
pensis  !k  cura  multi  effusione  sanguinis 
totum  postea  acquisivit.  Unde  non  est  juri 
dissonum,  si  res  per  ipsum  acquisita  & 
conquista,  que  nisi  succurrisset  penitus 
fuisset  amissa (Le  reste  manque.) 


471, 


CCCXXVl 


Actes  touchant  l'engagement  des  pays 
de  f^éhou-^an  £,•  de  Gavardan  au 
comte  de  Foix  '. 

I.  >  TOVERiNT,  &c.  quod  nos  Arnaldus  de 
iN  Ispania,  filius  quondam  nobilis  viri 
Rogerii  Conveneiisis,  &  dominus  R.  de 
Espellu  &  Petrus  Convenensis  8c  Arnal- 
dus de  Solano,  Bertrandus  de  Luers  & 
Petrus  de  Castro,  Amelius  Bagod,  Vitalis 
de  Taurinhano  milites,  B.  Ductat  domi- 
cellus,  &  nos  Petrus  de  Sancta  Gemma,  &c. 
consules  ville  Sancti  Gerontii,  &c.  roga- 
mus  &  supplicamus,  &c.  vos  dominum  11., 
Dei  gratia  comitera  Fuxi,  &c.  quod  reci- 
piatis  ratione  commende  a  domino  comité 
Bigoire,  sub  vestra  custodia  &  deffensione 
viUam  Sancti  Gerontii,  valles  &  totaiu 
aliara  terram  cum  omnibus  pertinentiis 
suis,  &c.  Quam  terram  dominus  Arnaldus 
de  Ispania,  filius  quondam  Rogerii  Con- 
venensis, lecognovit  &  tradidit  eidem  do- 
mino comiti  Bigorre  dominaliter  &  rece- 
pit  in  feudum  ab  eodem ,  promittentes 
vobis...  quod  dura  vos  dictam  terram  te- 
nucritis  ratione  vel  nomine  dicte  com- 
mende, erimus  vobis  legitimi  &  fidèles  pro 
posse  nostro,  &c.  salva  proprietate  domi- 
natiouis  dicti  Arnaldi  de  Ispania  &  sut 
ordinii,  ita  videlicet  quod  finita  légitima 
etate  XXV  annorum,  dictus  Arnaldus  de 
Ispania  recuperet  &  teneat  dictam  intè- 
gre potestatem  &  dominationem  dicte 
terre,  &c.  Testes  Ayraericus  Narbonensis, 
Lupus  Fuxi,  Petrus  Rogerii  Mirapiscis, 
Rogerius  Vitalis,  Isarnus  de  Sos,  W.  ds 
Ugenaco,  R.  de  Volcenaco,  R.  Sanen  de 
Rabato  milites,  8iC.  Actum  Viil  id.  novem- 
bris,  anno  Domini  l\icci,vii,  régnante 
Ludovico,  &c.  Th.  episcopo  Coseranensi. 
II.  Noverint,  &c.  quod  nos  Gasto,  Del 
gratia  vicecomes  Bearnensis,  recognosci- 
inus  nos  récépissé  &  habuisse  a  domino 
comité  Fuxi  viii'"  sol.  Morlanor.  in  pecu- 
nia   numerata,  ex   causa   rautui,  exceplis 


lîd.orig. 
t.  III. 

col.  5J2. 


An 

1257 

6  no- 
vembre. 


An 
1 253 

I  y  mars. 


'  Archives  du  cliâtsau  de  Puii. 


An 

12J3 


1429 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1 430 


47  î.  —  CCCXXVII 

Procuration  du  roi  d'Aragon,  pour 
transiger  sur  les  dijj'érends  qu'il 
avait  avec  le  roi  saint  Louis'. 


An 
1258 


KJ.nrig 
Mil. 

cul.  j3;'. 


vi'"  s.  Morlaii.,  quos  alias  dictus  cornes  oniiii  alia  terra  &  jurisditione  Raymiimli, 
Fuxensis  nobis  super  terram  Nebozani  &  quondam  coniitis  Tolosani,  &  fructibus 
Saiicli  Gaiidentii  mutuavit.  Pro  quibiis  iiide  perceptis.  Et  quod  vos  onines  &  siii- 
sumniis  pecunie,  nos  specialiter,  de  vo-  giili  supradieti  possitis,  vice  iiostra  &  110- 
liintate  domine  Mathe  uxoris  nostre,  pre-  niine,  cedere,  remitere  perpetuo  &  relaxare 
dictas  terras  Nebozani  &  Sancti  Gaudentii  prcdicto  illustri  régi  &  suis  quicquid  juris 
predicto  domino  comiti  Fuxensi  obliga-  nos  habemus  &  habere  debemus  quoquo 
nuis,  Sic.  Actum  &  datuni  apud  Nogaro-  r.iodo  vel  ratione,  in  predictis  omnibus  & 
lum,  die  martis  proxima  post  Ramos  Pal-  singulis.  Damus  etiam  &  concedimus  vobis 
tnarum,  anno  Doniini  MCG  LVII.  omnibus  &   singulis    spéciale    niandatum, 

auctoritatem ,  licentiam  &  potestatcni  ju- 
randi  ex  parte  nostra  super  aniiiiam  nos- 
tram  de  omnibus  &  singulis  supradictis  a 
nobis  observandis  &  complendis,  prout  ])cr 
vos  erit  super  eis  cum  dicto  rt-go  promis- 
sum,  ordinatum,  compofituni  &  Iraiisac- 
tuni.  Renunciantes  scienter  8c  consultô 
omui  juii  divine  &  humano,  canonico,  ci- 
vil! &  consuetudinarip,  &  omni  privilégie 
reali  &  personali  ac  omni  alii  auxilio  ge- 

NOVERINT  univers! ,  quod  nos  Jacobus,  nerali  seu  speciali,  quibus  contra  predicla 
Dei  gratia  rex  Aragonie,  Majorica-  seu  aliqua  ex  predictis  juvari  possemus. 
rum  8c  Valencie,  cornes  Barchinonensis  ik  Item  damus  Se  concedimus  vobis  omnibus 
UrgcUi  &  dominus  Montispessulani,  con-  &  singulis  supradictis  spéciale  mandatuni, 
stituimus  &  ordinamus  vos  venerabilem  quod  vice  nostra  8c  noniine  transigatis  8c 
Amaldum,  Dei  gratia  Barcbinonensem  cpi-  componatis  cum  dicto  illustri  rege  Fran- 
scopum,  8c  dilectos  Guillelmum,  priorem  cie,  8c  accipiatis  ab  eodem  rege  cessionem, 
Sancte  Marie  de  Corneliano,  8c  Guillel-  remissionem  8c  relaxationcm  de  omni  jure, 
mum  de  Rochafolio,  tenentem  locum  nos-  c[uod  idem  rex  Franchorum  asserit  se  lia- 
truni  in  Monlepcsulano,  procuratores  nos-  bere  in  comitatu  Barchinone,  8c  de  omni 
tros,  dautes  8c  conccdentes  vobis  omnibus  jure,  si  quod  habet  vel  habere  crédit  in 
predictis  8c  cuilibet  vestrum  plenam  8c  comitatu  de  Bisulduno,  de  Rossilione,  de 
liberam  potostatem,  autoritatem  8c  licen-  Einpurdano,  de  Ceritaiiia,  de  Confluenle 
tiam  tiansigendi  8c  componendi,  vice  nos-  vel  in  aliquo  loco  terraruni,  quas  nos  hodie 
fra  8c  nomine,  cum  Lodovico,  Dei  gratia  tenemus  8c  habemus,  8c  quod  in  omnibus 
illustri  rege  Franchorum,  super  omni  jure  8c  singulis  supradictis  tractetis  8c  procu- 
quod  habemus  8c  habere  debemus  in  Car-  relis,  faciatis  8c  recipiatis  quict(uid  vobis 
cassona  8c  in  Carcassonensi,  8:  in  Redis  videbitiH'  expedire.  Promitimus  insiipir 
8c  in  Redensi,  8c  in  Laiirago  8c  in  Laura-  bona  fide  cum  hoc  auteiitico  instrumeiito, 
guensi,  &  Terme  8c  Termenensi,  8c  in  Me-  sigillo  nostro  pendenti  munito,  nos  ratuin 
nerba  8c  Mcnerbensi,  8c  in  Fenoyllelo  8c  habere,  complere  8c  servare  perpcluo  quic- 
Fcnoilladensi,  8<  in  Petrapertusa  8c  Petra-  cjuid  cum  dicto  rege  per  vos  omnes  vel  duos 
pertusensi,  8c  in  comitatu  Amiliavi  8c  Ga-  aut  etiam  unum  de  vobis  super  predictis 
valdani,  8c  in  Nemse  8c  in  Ncmosensi',  &  omnibus  8c  singulis  factum  fuerit,  ordina- 
in  comitatu  Tolose  8c  Sancti  Egidii,  Se  in      tum,  compositum  seu  transactum.  Datum 

Derluse    V"    idus    martii  ,     anno    Domini 


'  Mss.  de  M.  Ch.TUvellrt,  gnrd;  dss  Sceniix, 
n.  4.">5.  [Collationns  sur  l'originul  scellé)  J.  JJji 
n.  5  ] 

'  Ces  mots  manqucrtt  d.ins  la  c->p\;  employas 
pir  dom  Viilsscte,  qui  porte  :  Et  m  Cn-.'.or.»  &  in 
CnJoncnse.  [A.  M.J 


M"CC"  L°  septimo. 


An 

i;53 


i43i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


j  j\J2 


An 
1258 

Icïiier. 


An 

I  207 

ccnibrc. 


473.  —  CCCXXVIII 

Extraits  de  quelques  actes  touchant 
les  vicomtes  de  Lautrec ,  les  sei- 
gneurs de  Castres^,  ô-c. 


L    K  NNO  MCCLVII  Incarnatioiiis  Domini. 


rV  Ne 


I.  III, 
col.  iJ4. 


tari,  significaiites  eisdeni,  qiioJ  si  cidem 
vel  aliquibiis  de  parentela  sua  aiiqiiod  niali 
accideiit,  eisdeni  forte  poterit  iiiiputari. 

Die  igitur  mercurii  post  primam  dieiii 
dominicani  quadragesinie,  predictis  litteris 
perlectis  coram  domino  Bertraiulo,  viceco- 
mite  Lautricensi,  &  domino  P,  viceconiite 
Lautricensi,  domino  Isarno,  domino  Ber- 
trando  &  domino  Amalrico  vicecomitil^iis 
fratribus  suis,  &  coram  amicis  &  consilio 
Joverint,  &c.  quod  dominas  P.  de  ipsorum,  necnon  &  coram  domina  Erme- 
Autolio,  miles,  senescalhis  Carcassone  &  iiiardi  de  Pauline,  matre  predicfi  mortui, 
Biterris,recepit  litteras  domini  régis  Fran-  &  coram  amicis  &  consilio  ipsiiis,  facta 
corum  pendentes  sub  liac  forma  :  interrogatione   a   predicio    senescallo,   si 

Ludovicus,  Dei  gratia  Francorum  rex,  predictam  pacem  gratam  liabent  &  consen- 
senescallo  Carcassone  salutem.  Mandamus  tiunt,  ambe  partes  responderunt,  habita 
vobis,  quatenus  si  Bertrandus,  vicecomes  deliberatione  &  consilio,  &c.  Sponfe,  non 
Laiitricensis,  amicis  illius,  ob  cujus  mor-  deceptus,  promisit  in  manibus  dicti  do- 
1cm  in  nostra  prisione  tenetur,  ce  libras  mini  senescalii,  quod  in  instant!  nativi- 
dare  voliierit  &  terram,  quam  ratione  lie-  tate  beati  Johannis  Baptiste  iter  arripiet 
resis  tamquam  commissam  petit,  penifus  Iransmarinum,  &  in  partibns  illis  faciet 
eis  quitavcrit  &  ab  amicis  suis  quitari  moram  per  biennium,  &  in  reditu  suo  affe- 
fecerit,  &  amici  predicti  mortui  isti  paci  ret  secum  litteras  magisiri  Templi  vel  Hos- 
consentiant  &  ipsam  giatam  habeant,  vos  pitalis  testimoniales,  quod  per  biennium 
cuiulem  deliberetis  sine  difficultate  qua-  fecerit  moram  ibidem.  Et  si  in  predicto 
cumque,  ita  tamen,  quod  si  inter  partes  festo  non  arripiet  dictum  iter,  vel  si  in  par- 
controversia  fuerit  aliqua  super  ejusdem  tibus  fransmarinis  non  faciet  moram  per 
terre  quilatione  &  controversia ,  hujus-  biennium,  vel  si  in  reditu  suo  non  affcret 
modi  ordinationi  vestre  stent  in  omnibus  secum  litteras  magistri  Templi  vel  Hospi- 
ambe  partes.  Volumus  tamen,  ut  ab  ipso  talis  testimoniales,  quod  per  biennium  fc- 
vicecomite  prius  recipiatis  bonam  securi-  cerit  moram  ibidem,  obligavit  se,  quod 
tatem,  quod  in  instant!  nativitate  beati  possit  de  ipsofieri  sicutde  forbannito,  ubi- 
Johannis  Baptiste  iter  arripiet  transmari-  cumque  posset  reperiri,  &  quod  tota  terra 
nuni,  &  quod  in  partibus  illis  per  biennium  sua  cadat  in  commissum.  Et  insuper  quoJ 
moram  faciet,  &  in  reditu  suo  secum  affe-  solvat  domino  régi  Francie  &  predicto  se- 
ret  litteras  magistri  Templi  vel  Hospitalis  nescallo,  pro  ipso,  i\i  marchas  argenti,  & 
testimoniales,  quod  per  biennium  fecerit  de  hoc  dédit  ftdejussores  dominum  P.  vice- 
moram  ibidem.  Datum  apud  Stampas,  do-  comitem  Lautricensem,  dominum  Bertran- 
niinica  post  festum  sancti  Nicolai,  anno  dum,  dominum  Lsarnum,  &  dominum  Amal- 
Domini  M  ce  i.vil.  ricum,  vicecomites   Lautricenses,  fratres, 

Item  dictus  senescalhis  &  alias  litteras  do-      dominum  Sicardum  de  Montealto,  domi- 


niini  régis  clausas  recepit  sub  hac  forma  : 
Ludovicus,  &c senescallo  Carcas- 
sone, &c.  Mandamus  vobis,  quatinus  ma- 
(rcm  illius,  cujus  mors  imponitur  viceco- 
niiti  de  Lautrec,  ab  codem  viceconiite  & 
ab  aliis,  quos  vobis   nominaverit,  assccu- 


num  Sicardum  de  Muroveleri,  dominum  G. 
de  Minerba,  Guillermum  de  Monasterio, 
Bertrandum  de  Villaneria,  Donatnm  de 
Matvinol,  Sicardum  de  Turre,  Rocham  de 
Lautrico,Gausbertum  Rainardi,Bernardum 
de  Paulino,  Sicardum  de  Cabanis  milites. 


rari  faciatis,  jus  faciendo,  non  perniittcntes       Bertrandum  deGalliaco,  Pontium  do  Pr.ito- 
caiulem  ab  illis  vel  ab  aliis  iiulcbite  moles-      vcteri,  Arnaldum   Pilosii,   Raymuiulum   de 

Solomiacho,  Pontium  de  Solomiacho,  Phi- 

'  Archivcsdu  domaine  de  Montpellier;  Laiitrc:,      lippum  de  Solomiacho,   Isarnum  CabricI, 

n.  7.  Eartholomeum  Alan,  Arnaldum  de  Malor- 


An 

12Ô7 


An 
1258 

i3 
Kvrier. 


An 
12  53 


i.l33 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1434 


gis.  Qui  omiies  predicti  inde  se  obligave-  Grava,  doniîut  Fiotaidi  Je  Peniia,  clomini 
nuit  domino  régi  &  domino  seiiescallo  pre-  Phili|>pi  Goloyn,  doniini  Giiillen-.ii  de  Po- 
dicto,  stipulanti  pro  ipso,  siib  obligatione      dio  niilituiii,  niagistri  Guillcrmi  de  Baiihe- 


omiiiurn  bonormii.  Insuper  idem  dominiis 
Bertrandiis  quittavit  penitiis  predicte  do- 
mine Ermeniardi  &  successoribus  suis 
totani  terram,  cum  hominibus  &  feniinis, 
ciim  fendis  &  servitiis,  &c.,  c|iiam  ipsa  vel 


Kd.orig. 

t.  III. 

C01.535. 


rus,  niagistri  B.  de  Podiosiurano  jwdicum 
doinini  senescalli  predicti,  niagistri  Bar- 
tholomei  de  Podionauterio  jiirisperili,  &c. 
II.  Noverint',  &c.  cjuod  cum  controver- 
sia  vorteretur   inter    dominuni   Philippuin 


Guillermus  de  Pauline  vir  siius  vel  eorum  de  Monteforti   jnniorem  ex  uiia  parte,  & 

filins  qnondam  ab  ipso  domino  Bertrando  dominum  Petrum  viçecoiiiitem  Lautricen- 

tenebant  vel  ab  antecessoribus  ejus,  totuni  sein  ex  altéra,  su])ercastro  de  Affiaco,  quod 

illnd  jus  quod  ibi  habebat  vel  liabere  pote-  dicebat  dominus  Petrus  a  se  deberi  tenere 

rat  vel  pertiiiere,  ratione  commissi,  heresis  sicut  a  domino   &  sibi  fuisse  commissuin, 

vel  ratione  directi   dominii  vel  iitilis  vel  &  super  alberga  deGraoleto,  in  qua  doiiii- 

latioue  feudi  vel  ratione  domanii  seu  qua-  nus    Petrus    predictus    se   diceliat   liabeio 

cunitjue  alia  ratione,  ipsam  a  fidelitate  &  quartam  partem,  &.  super  riparia   de  Be- 

liomagio  absolvons  &  quitans,  &  de  pre-  renx,  in  qua   idem  dominus  Petrus  donii- 

dictis  ce  libr.  'Fur.  satisfecit  predicte  do-  num  Philippum   sibi    injuriari    dicebat    in 

mine  Ermeniardi,   ita  quod  ipsa  inde   se  aliquibus  locis,  videlicet  in   manso  de  Ici 

tenuit  pro  contenta.  Preterea  dominus  P.  Ferragudia,  &c.  &  medietate  portus  de  In- 

viceconies  Lautricensis,  dominus  Bertran-  suia.  Que  predicta  loca  jamdictus  doniinuj 


dus  &  dominus  Amalricus  fratres,  quita- 
verunt  predicte  domine  Ermeniardi  totam 
terram,  qjuam  G.  de  Pauline  vir  ejus  vc! 
filins  ejus  unquam  fenuerant  ab  ipsis,  cum 
hominibus,     dominiis,    &c.    Quitaverunt 


Petrus  dicebat  esse  de  castelania  de  Bc- 
renx,  ex  eo  quod  includuntur  his  termini'^, 
videlicet  rivo  de  Avione  ex  una  parte,  &c, 
Ambe  partes  voluntate  spontanea  &  con- 
sensu,  de  supradictis  controversiis  univer- 


etiani  eidem  domine  Ermeniardi  quidquid  sis  &  singulis  compromiserunt  in  nobiles 

pgtere  poterant  ratione  commissi,  heresis  viros  dominum  Petrum  de  Vicinis,  domi- 

vel  alia  aliqua  ratione  in  tota  terra,  c(uam  num  Petrum  de  Grava  &  dominuni  Boiiso 

ab  ipsis  tenebat  apud  Lautriciim  &  in  tolo  de  Monasteiio  milites,  sicut  in  arbitres, 

Lautrigesio  vel  alibi,  salvo  &  retente  sibi  arbitratores,  &c.,  sub  pena  centuni  marca- 

iii  ipsa  terra  jure  feudi  in  fidelitate  &  in  riim,   &c...   Pro   qua  pena  solvenda  parti 


aliis  redeventiis  debitis.  Et  quod  univerja 
predicta  &  singula  dominus  Bertrandus 
vicecomes  Lautricensis  senior,  deminus  P. 
vicecomes  Lautricensis,  dominus  Isarnus, 
dor.iinus  Bertrandus  &  dominus  Amalricus 
fratres,  perpétue  servent  &  numquam  con- 


ordinationem  diclerum  arbitrorum  ser- 
vant!, a  parte  scilicet  non  servante,  fide- 
jusserunt  pro  ipso  domine  Philippe  nobi- 
les viri  Frotardus  de  Penna  &  Guillelmus 
Peluti  milites,  &  pro  domino  Petro  vice- 
comité  Isarnus  &  Bertrandus  fratres  ejus- 


tiaveniant,  &c.  Et  eodem   modo   predicta  dem,    Guillelmus   de    Podio  &    Aymonius 

Ermeniardis  de  Pauline,  Ray  m  undusSaixie-  Raynardi,  ikc.  Dictus  vero  dominus  Petrus 

tus  frater  ejus,  Petrus  Vassalli  &  Raymim-  de  Vicinis  pro  se  &  suis  coarbitris,  visis  & 

dus  de  lirolio,  pro  se  &c  omnibus  aniicis  audilis  rationibus  utriusque  partis,  &c.,  or- 

suis,  predictam  pacem  approbaverunt,  &c.  dinavit,  approbavit  Si  laudavit  suum  arbi- 

Acla  sunt  hec  Carcassone,  in   consistorie  trium,  pronuntiando  de  castre  de  Affiaco 

ubi  cause  ventilantur,  in  deme  ubi  senes-  in   hune  medum,  videlicet  quod  dominus 

calli  commorari   censueverunt,  anno  quo  Petrus  vicecomes  &  ejus  uxor  domina  Vac- 

supra,  idibiis  februaiii,  in  presentia  &  tes-  queria,  pro  se  &  suis,  libèrent  in  perpe- 

timonio    demini  senescalli  antedicti,   do-  tuum  &  absolvant,  si   quid    juris  habeiit 

mini  Philippi  de  Monteforti,  demini  OH-  in  castre   de  Affiaco,  &c.,  cédant  domino 
varii   de   Terminis,   demini    Lamberti   de 

Tnreyo,   domini  Simonis   fratris  ejus,  do-  ■  Sur  rori£;i.ial,  communiqué  p;.r  M.  Iç  ni:ir- 

llliui   Cuill^rnii   Jç  Vicinis,   do:nini   P,  de  quii  d  A'.ïau. 


An 


An 

I  ?  .1  J 

i\  tiioi. 


An 


I40J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1436 


ÉJ.oiiR. 
t.  III. 

col.  536. 


Philippe  jamJictO,  &c.  Item  domiuus  Plii-  nostro,  si   opus  f'iierit,  cis  voluimis  provi- 

lippus,  pro  se  &  successoribus  suis,  dct,  deri  &  ab  ipsis  dominis,  de  quorum  terris 

cedat  &  concédât  eidem  domino  Petro  &  fuerint,   ut  dictiim  est,  ea  requiri  postmo- 

ejusdem  uxori   prescripte   &  suis  castrum  dum    &    levari ,   monentes    etiam    eosdein 

de  Grava,  Albiensis  diocesis,  cum  omnibus  prelatos,  terrarios  &  barones,  quod  filios 

suis  ])ertinentiis,  &c.,  &  niedietatem  ville  hereticorum   vel    nepotes   vel   credentium 

d'Aussac,  quam    idem   doniinus  Philippus  eorumdem,   aut  suspectes    de    heresi   seu 

modo  tenet,  &c...    Item    dominus    Petrus  etiam  diffamatos,  in  bailliviis  vel   officiis 

vicecomes  débet  tenere  in  feudum  a  domino  publicis  non  teneant  neque  ponant.  Actuni 

rege  Francorum  loca  sibi  &  suis  superius  Vicennis,  die  lune  post  festum  beati  Dio- 

concessa,  &c.  Acta  fuerunt  bec  apud  Sanc-  nysii,anno  Domini   MCCLVIII,    mense 

tum  Bartium,  anno  Domini  mcclviii,  octobris. 

IX.  kal.   junii.   In   quorum  omnium    testi-  Il  y  a  de  semblables  lettres  dû  roi  Phi- 

nioniuni,  nos  predicti  arbitri  ad  rei  geste  lippe  le  Hardi,   datées  de  Châteauneuf-sur- 

firmam  memoriam  sigilla  nostra  huic  carte  Loire,  le  dimanche  avant  la  Madeleine  l'an 

duximus  appendenda,  &c.  Et  nos  idem  Phi-  MCCLXXI.  [Note  de  dom  Vaissete.] 
lippus  de  Monteforti  &  Petrus  vicecomes 
jamdicti  sigilla  nostra  similiter  fecimus  ap- 
poni. 

475.  —  cccxxx 


An 
12  j3 


An 
1258 

14  octo- 
bie. 


474.  —  CCCXXIX 

Ordonnance    du    roi    saint    Louis 
touchant  l'Inquisition' , 

LUDOVICUS,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
senescallo  Carcassone  salutsm.  Man- 
damus  vobis,  quatenus  fratribus  Predica- 
toribus,  inquisitoribus  heretice  pravitatis 
inpartibus  vestris,  de  salvo  &  securo  con- 
ductu,  quotiens  eis  opus  fuerit  &  vos  inde 
requisierint,  sine  difficultate  vel  mora  pro- 
videre  curetis,  aut  de  expensis  &  de  his 
que  opportuna  fuerint  ad  promotionem  & 
executionem  negotii  antedicti,  ad  ipsius 
expeditionem,  opem  eis&operam  efficaci- 
ter  impendatis.  Ceterum  opus  carcerum 
jam  inceptum  faciatis  sine  dilatione  ad 
complementum  perduci.  Preterea  barones, 
prelatos  &  terrarios  illarum  partium,  de 
quibus  constat  quod  in  terris  suis  habent 
incurrimenta  heresum,  ex  parte  nostra  re- 
quiratis  &  efficaciter  inducatis,  ut  incar- 
ceratis  &  immuratis  de  terra  sua  provi- 
deant  in  necessariis  competenter.  Ne  tamen 
proptcr  hoc  inipediri  contingeret  vel  dif- 
Icrri  ncgotiuni   incjuisitionis  predicte,    de 

'  Registre  do  l'Inquisition  de  Cnrcnssonno. 


Enquête  touchant  lapiise  de  Montréal, 
par  le  comte  de  Toulouse'. 


I.  tNQUESTA  facta  per  dominum  Simonem, 
1  dominum  Nigelle,  &  Slephanum,  deca- 
num  Beati  Aniani  Aurelianensis,  super  reddi- 
cione  castri  Montisregalis  &  super  modo  red- 
dicionis  ejusdem,  anno  Domini  M"  CC"LVIII", 
circa  festum  sancti  Andrée  apostoli, 

Dominus  Guillelmus,  presbiter  Sancti 
Leodegarii  in  Aquilina,  juratus  requisitus 
dixit,  quod  burgenses  Montisregalis  reddi- 
derunt  villam  Montisregalis  comiti  Tolo- 
sano  &  vicecomiti  Biterrensi  &  receperunt 
eos  in  villam  predictam,  &  postea  ipsi  obse- 
derunt  castrum  &  assilierunt,  &  in  assultu 
fuit  vulneratus  dominus  Alanus  senex  in 
capite  de  quodam  quarrello,  &  fuit  ductus 
in  caméra  sua  sicut  audivit,  &  dominus 
Alanus  filius  ejus  reddidit  tune  castrum 
predictis  comiti  Tolosano  &  vicecomiti 
Biterrensi,  &  predictus  Alanus  pater  venît 
ad  comitem  Almarricum  apud  Carcasso- 
nam  ik  se  excusavit,  &  dixit  quod  dictura 
non  reddiderat  castrum,  sed  dixit  quod 
predictus  filius  ejus  Alanus  dictum  cas- 
trum reddiderat.  Requisitus  utrum  garni- 

'  Manuscrits  Je  Colhcrt,  n.  2(170.  [JJ.  xxvi, 
f"  3.'5i  V".] 


An 

I2j3 

novem- 

bre. 

Hd.oii:;. 

t.  Ui', 
col.  53/. 


An 

I2J3 


1437 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1438 


sio  venit  cum  dicto  Alano  iii  exciisacione, 
dixit  cjuod  sic,  sed  nescit  utrum  tofa.  Ad- 
didit  etiam  dictas  Giiillelmus,  quod  idem 
Alanus  filius,  postquam  reddidit  dictuni 
castrum,  commisit  se  dictis  coiniti  &  vice- 
coniiti  &  in  conductu  suo,  ad  conducen- 
dum  se  extra  patriani,  non  ausus  venire  ad 
presenciam  comitis  Montisfortis  Almarrici. 
Requisitus  quomodo  scit,  dixit  quod  audi- 
vit  hec  omnia  a  predicto  Alano  pâtre  &  a 
pluribiis  aliis,  qui  cum  ipso  Alano  pâtre 
erant  in  excusacione  sua.  Addidit  etiam 
ipse  Guillelmus,  quod  cornes  Montisfortis 
jam  movere  paratus  erat  castra  &  gentes 
suas  ad  succurrendum  dictum  castrum.  — 
Dominus  Hugo  de  Corgent,  miles,  juratus 
requisitus  dixit  idem  per  omnia,  que  pre- 
dictus  dominus  Guillelmus,  excepto  quod 
dixit  quod  non  audivit  excusacionem  dicti 
Alani  patris,  quando  venit  ad  Carcassonam, 
&  quod  nescivit  quid  devenit  dictus  Alanus 


quondam  dicti  comitis  Almarrici,  juratus 
requisitus  dixit  idem  per  omnia  quod  dic- 
tus Gilo  Barberius.  —  Magister  Johannes 
deComez  presbiter,  canouicus  Carnotensis 
&  capicerius  Beati  Aniani  Aurelianensis, 
non  juravit,  requisitus  famen  dixit  idem 
per  omnia  quod  predictus  Guillelmus  pres- 
biter primas  testis,  excepto  quod  dixit  de 
audilu. 

II.  Excellentissimo  '  domino  suo  Ludo- 
vico,  Dei  gratia  régi  Francie  illustri,  P. 
de  Autolio,  miles,  senescallus  Carcassone, 
salutem  &  fidèle  servitium.  Per  litteras 
excellentie  vestre  régie  recepimus  in  man- 
datis,  ut  de  redditione  castri  Montisregalis, 
quam  Alanus  de  Rossi  fecit  inimicis  fidei 
tempore  quo  terra  ista  tenebatur  a  comité 
Montisfortis,  &  super  modo  redditionis 
addiceremus  secreto  cum  diligentia  verita- 
tem,  &  quodi'llud,  quod  de  hoc  invenire- 
mus,   vobis    secreto   rescriberemus  &  per 


filius,  &  addidit  quod,  sicut  audivit,  dictus      quos  &  qualiter  rei  veritas  possit  probari 


Alanus  pater  pluries  requisitus  fuit  utred- 
deret  castrum,  &  tamen  nunquam  reddidit, 

sed  filius Dominus  Petrus  de  Charmeia, 

miles,  juratus  requisitus  dixit  idem  per 
omnia,  que  dictus  dominus  Guillelmus,  & 
addidit,  quod  presens  erat  apud  Carcasso- 
nam coram  comité  Montisfortis,  quando 
predictus  Alanus  pater  excusavit  se  ita  di- 
ceiis  :  «  Sciatis,  domine,  quod  ego  non  red- 
didi  castrum  nieum  neque  vestrum.  "  Sed 
dixit  quod  Alanus  filius  ejus  reddiderat 
dictum  castrum,  ipso  ignorante.  Et  item 
dixit,  quod  cornes  Almarricus  habuit  con- 
silium,  quod  dictum  Alanum  filium  sequi 
&  querere  faceret,  ut  caperetur,  si  posset 
inveniri  per  partes  ubi  ducebatur  a  genti- 
bus  predictorum  comitis  8c  vicecomitis,  ut 
dicebatur,  —  Gilo  Barberius,  quondam 
cambellanus  dicti  comitis  Almarrici,  jura- 
tus requisitus  dixit  idem  per  omnia,  quod 


Unde  celsitudini  vestre  veritatem,  quam  de 
his  iiivenimus,  significamus  per  présentes. 
Inventum  est  quod  tempore  illo,  quo  do- 
minus Amalricus  comes  Montisfortis  te- 
nebat  Carcassonam,  &  d.  Alanus  de  Rossi 
tenebat  castrum  Montisregalis  ab  ipso  per 
conquestam,  dominus  R.,  quondam  comes 
Tolosanus,  &  comes  Fuxi,  tune  hostes 
dicti  comitis  Montisfortis  &  Ecclesie,  ini- 
mici  fidci,  cum  aliis  faiditis  &  excommuni- 
catis  obsederunt  dictum  dominum  Alanum 
de  Rossi  in  capite  castri  Montisregalis  & 
ceperunt  villam  Montisregalis,  cum  mûri 
essent  diruti,  &  expugnaverunt  in  crasli- 
num  obsidionis  dictum  dominum  Alanum 
se  fortiter  deffendentem  in  capite  dicti 
castri,  ubi  habebat  magnam  &  optimam 
garnisionem  militum  &  aliorum  armato- 
rum,  victualium  &  armorum.  Et  secunda 
die  obsidionis  in  expugnatione  que  fîebat 


An 
1253 


1,  ih: 

C01.53S. 


predictus  Guillelmus,  excepto  quod  dixit  contraipsum, ipse  dominus  Alanus  fuit  gra- 

quod  non  audivit  predictum  Alanum   pa-  viter  in  capite  vulneratus  cum    carrellis. 

trem  ex  ore  suo  se  excusautem,  sed  vidit  Sed  paulo  ante  d.  Alanus,  filius  ejus,  iverat 

ipsum  apud  Carcassonam  ad  comitemAlmar-  apud  Carcassonam  ad  comitem  Montisfor- 

ricum  venientem,  &  erat  puplica  fama  &  tis  pro  succursu  petendo.   Et  cum  comes 


clamor  populi,  quod  veniebat  se  excusare, 
quod  dictum  castrum  non  reddiderat,  sed 
Alanus  filius  ejus,  quia  a  dictis  comité  & 
vicecomite  se  fecit  conduci,  quousque  esset 
extra  patriam.  —  Durandus,  sumiiuilarius 


Montisfortis  hoc  audivisset,   incontinent! 
eadem  die  exivit  cum  cavakatis  ad  succur- 

■  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  Mont- 
réal, n.  6.  [Dont,  vol.   i53,  f»  118  r".] 


An 


anceUene 
,-,./•  .•       p  •,  »i  •     M  royale,  JJ.  x\x*,    ("   108.    —   OrJonnances,   I,   61, 

lundis  fossatis,  &  muuitum  eiat  honimibus  ^    ,     ,       r  ,,      -,       ^      ,        ,  ^ 

.      .:       .  ,  ,  ,.  avec  la  date  iaii&se  d  avril   1 200,  donnée  par  Cnsc- 

forte  armalis  &  victuahbus  ad  meduim  an-  ,  r  .1        i  ■ 

neuve    dans   son    franc-alleu,   La    copie  que    nous 

num  &  amplius.  Et  dicllIS  COines    Tolose  &        p^,blio„s  est  datée  de   juillet  .jô,,    dans  certains 

-alii    iuimici   lldei,   qui    cum   ipso    ciaut,  in       exemplaires  que  dom  Vaissete  indique  (tome  VI, 

tailtuil)    timebant  advenluni   SUCCUISUS   CO-        l,v.  \\V1,  ch.  xlvi),  cctts  ordonnance  est  datje 

niitis  Montisibrti?,  <(uod  d;'  iioçîe  &;  de  dis      d'avril  i2J3  (v.  stj  8t  d'avril  tij)  (n.  s;.). 


1489  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  144°      ^n 

'^         reiidum  dicto  d.  Alano.   Et  cum  exivisset  manebaiit  munit!  cum  equis  sellatis,  parati 

&   esset   jam    iu   riparia   Carcassoae   cum  ad  fugiendum,  si  audivissent  quod  dictus 

suis   cavalcatis,    rumores    venerunt    quod  comes  Montisforlis   veniret,   si    tam    cito 

dictus  d.  Alauus  reddiderat  dictum  castrum  dictus  domiuus  Alanns  dictiim  castrum  non 

dicto    comiti    Tolosano    &    aliis    inimicis  reddidisset. 
fidei,  quo  audito  dictus  comes  Montisfortis 

remansit  cum  suis  cavalcatis.  Forma  veto  ~ 

redditionis  dicti  castri  fuit    talis  :   eadem 

die,  cum  dictus  d.  Alauus  fuit  vulneratus,  476. 

statim  fecit  loqui  per  Arnaldum  de'Vilamur, 

militem,  de  pace  sua  cum  dicto  comité  To-  7     >        ^'  j         „•     r„...'     /v     •     ,^- 

'  ,.  '      ,  ,    ,.  ...  Instructions    au    roi    Louis  iJi    a   ses 

losano   tali   modo,   quod  dictus  d.  Alanus  ,  ,        ,    ,    1  <      j 

redderet   eis  dictum   castrum,   hoc  salvo  enquêteurs  dans  la  sénéchaussée  de 

quod  ipse  cum  niilitibiïs  suis  &  cum  oui-  Carcassonne' . 

nibus  aliis,  qui  cum    ipso  eraiit  in  dicto  

Castro,  cum    omnibus    rébus  quas   seciim  y   UDOVICUS,  &c.  dilectls  suis   inquisito- 

posseat  ducerc,  guidareutur  secure  usque  i-*  ribus  restitutionum  &   emendationum      ,,.-,5 

Carcassonam,  &  ita  fuit  factum.  Et  totus  suarum  in  Carcassensi  Si  Belliquadri  balli-    j^ii:^- , 

popuhis  vidit  tune  post    ista  verba,  quod  viis  salutem  &  dilectionem.  Cum  e.x  nostro 

dictus  d.  Alanus  cxivit  de  dicto  Castro,  &  mandato  diversas   examinaveritis  questio- 

cum  sederet  super  quodam  magno  lapide  in  nés,  illorum  videlicet  qui  in  Carcassensi 

barbacana,  dictus  comes  Tolose  venicns  ad  &  Belliquadri  balliviis  aliqua  de  bonis  suis 

ipsum  sedit  ad  pedes  ejus,  noleus  proptcr  minus  juste  a  nostris  officialibus  asserunt 

hoaorem  sedere  juxta  ipsum,  &  omnibus  occupata  &  in  dicta  examinacione  dubita- 

videntibus,  gentes  dicti  d.  Alaai  exiverunt  clones  varie  vobis  occurreriut ,  quas  sine 

de  dicto  Castro  cum  armaturis  &  cum  sau-  nostro    consilio   &  assensu    dirimere   no- 

meriis  bronatis  Si  cum  omnibus  rébus,  quas  hiistis,   nos  volentes  laudabiliter   ceptuin 

ducere  potueruat,  &  gentes  comitis  Tolo-  iiegotiiim  laudabilius  terminari,  consulta- 

sani  receperuat  dictum  castrum.  Et  tune  cionibus  vestris  taliter  diiximus  responden-   ■ 

comes  Tolose  fecit  guidari   dictum  domi-  dum.  —  Proposuistis  siquidem    quod  qui 

num  Alanum  &  gentes  ejus  cum  omnibus  partem    nostram   coram  vobis  deffeaduat, 

rébus,  quas  secum  ducebant,  per  d.  P.  de  obiciuat  aliquibus  petitoribus  eis  non  esse 

Podio  militem  usque  Carcassonam.  Et  licet  restituenda  que  petuat,  c[uia  vel  faveado 

populus    non   audiret  verba,    que   tracta-  vel    receptando    vel    modis    aliis    extitisse 

bantur  inter  dominum  Alanum  &  comitem  probaatur  pravitatis  heretice  labe  respersi. 

Tolose,  veritatem  tamea  facti  predicti,  ut  Nos  autem,  licet  in  regai  aostri  primordio 

superius    dicluiii    est,  viderunt,  &  omaia  ad  teaoreni  durius  scripserimus  coatra  talcs 

predicta  fuerunt  f;icta  duobus  diebus.  Pre-  la  quibusdam    litteris   nostris,  que    inci- 

terea  testes    dicunt,   quod    licet  dictus  d.  piuat  Cupientes,    nolumus   tamen   aliquem 

Alanus  fuisset  vulneratus  in  dicto  insultu,  ex  hac  causa  solummodo  a  sua  peticione  re- 

beae    poterat  tenere    Si  custodire  dictum  pelli,  nisi  vel  metu  inquisicioais  aufiigeiit 

castrum,  doaec  vcaisset  succursus  Moati:-  vel  cilatus    in   contumacia    perseveraverit 

fortis,  qui  debebat  veaire   ia  castrum  vel  vel  in  domo  ejus  fuerit  hereticus  depre- 
infra  duos  dies,  etianisi  differret  venire  per 
xvdies,  nam  caput  dicti  castri  erat  optime 
firmatum  altis  mûris  &  barbacanis  &  pro-  "  ^°P'*   .-""thentlque    faite    à    la    chancell 

'  !•       TT      ,.,.,1        Al     .„9       _        n.J..,.. T 


144» 


144- 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 

An  '^^  ''''  An 
'^■'^  hensus  vel  ad  muriini  fiierit  coiidempnatus  tameii  aliqua  vos  niovet  suspicio  contra  '^^^ 
vel  relictus  curie  seculari.  —  Nec  propter  ipsos,  &  aliquid  eis  reddendum  fuerit,  reci- 
virorum  ciilpam  uxores  eorum  bonis  suis  piatis  ab  eis  ydoneani  caucionem,  si  eam 
privari  volumus,  nisi  &  ipse  in  tantum  de-  presfare  potuerint,de  bonis  que  receperint 
liquerint,  ut  propter  culpam  propriani  nobis  reddendis,  si  infra  quinquennium 
sint  privande  juxta  formam  proxime  pre-  inventiim  fuerit  super  predicto  crimine 
taxatam.  —  Eis  autem,  qui  heretici  fuerant  aliquid  contra  ipsos,  propter  quod  bona 
&  ante  citacioncm  religionem  ingressi,  sua  amittere  debuissent,  &  intérim  aucto- 
vitam  suam  ibidem  laudabiliter  finierunt,  ritate  nostra  interdicatis  eisdeni  bonorum 
hanc  gratiam  facimus  ut  eorum  heredibus  predicforum  alieiiacionem. —  Si  vero  dic- 
bona  reddantur,  si  aliud  non  obsistat. —  tam  prestare  non  potuerint  caucionem, 
Eos  sane,  qui  ante  crucesignatorum  adven-  possitis  eam  remittere,  personarum  &  ne- 
tum,  hereticis  publiée  in  terra  moranti-  gotii  qualitate  pensata. —  Quia  vero,  ut 
bus  possessiones  suas  habitandas  vel  exco-  dicitis,  de  diversis  faidimentis  exoritur 
lendas  tradidisse  seu  locasse  dicuntur,  ob  coram  vobis  &  ad  repellendos  agentes  que- 
hoc  solum  nolumus  possessiones  quas  pe-  rifis  quid  super  hiis  tenere  debeatis,  vobis 
tunt  amitere,  nisi  consuetudo  terre  aliud  breviter  respondemus,  quod  illi  qui  eo 
teneat  approbata  vel  constitucio  de  hoc  tempore  quo  bone  niemorie  karissimus 
specialiter  facta  fuerit  contra  taies.  —  Quia  genitor  noster  venit  ad  terram  illam,  adhe- 
vero  quesistis  quid  vobis  de  creditoribus  serunt  eidem  &  in  suis  possessionibus  re- 
hereticorum,  qui  crédita  sua  repetunt,  vel  manserunt,  sive  super  pace  litteras  ha- 
eorum  uxoribus  dotem  vel  dotalicium  re-  bent  sive  non,  ob  hoc  solum  repellendi  non 
petentibus  sit  tenendum,  vobis  taliter  res-  sunt,  quod  ante  in  guerra  fuerant  contra 
pondemus-,  quod  licet  de  consuetudine  Gai-  comitem  Montisfortis  vel  ad  eum  expel- 
licana  aliter  observetur,  quia  tamen  terra  lendum  de  terra  consilium  dederant  seu 
illa  régi  consuevit,  ut  dicitur,  &  adhuc  juvanien. — Si  tamen  coram  vobis  aliqua 
regitur  jure  scripto,  volumus  creditoribus  bona  petunt,  que  dictus  comes  in  suo  ad- 
&  uxoribus  satisfieri,  qui  cum  eis  ante-  ventu  occupaverat  vel  postea  super  re- 
quam  essent  heretici  contraxerint,  usque  belles  suos  acquisierat  &  possederat,  ea 
ad  valorem  honorum,  si  culpa  propria  non  nolumus  eis  reddi,  nisi  ostenderent  fac- 
obsistat  eisdem.  Eos  vero  vel  eas,  qui  cum  tam  sibi  fuisse  super  hiis  a  genitore  nostro 
eis,  postquam  fuerunt  heretici,  contraxe-  vel  nobis  vel  a  predicto  comité  restitucio- 
runt,  repelli  volumus  ab  agendo,  si  cum  nem  seu  specialem  graliam  &  expressam, 
hereticis  manifestis  vel  pro  heresi  jaiii  vel  nisi  ea  post  adventum  patris  nostri 
citatis  vel  de  ea  notatis  vel  publice  infa-  perviginti  annos  continue  possedissent. — 
matis  contrahere  presumpserunt.  Si  vero,  Illos  autem,  qui  se  nobis  opposuerint  in 
hiis  cessantibus,  bona  fide  cum  talibus  guerra  Tranquavelli  vel  comitis  Tholosani, 
contraxerunt,  eos  audiri  volumus,  nisi,  ad  petitionem  illorum  bonorum  adniitti 
prout  nobis  suggeritur,  inven'iaiur  per  in-  nolumus,  que  non  possidebant  tempore 
terpretacionem  summi  pontificis  déclara-  mote  guerre,  sed  prius  a  nostris  gentibus 
tum,  quod  persone  hujusmodi  a  tempore  fuerant  occupata,  nisi  osterderent  super 
commissi  criminis  sit  rerum  alienacio  &  hoc  gratiam  specialem.  Qui  vero  tempore 
obligacio  interdicta.  —  Verum  de  hiis,  dicte  guerre  Tranquavelli  vel  comitisTho- 
contra  quos  pendet  inquisicio,  dicimus,  losani  guerram  personaliter  non  fecerunt, 
quod  si  vobis  per  ipsos  inquisitores  vel  set  tamen  in  villis  vel  castris  a  nostris  hos- 
acta  inquisicionis  vel  aliter  constiterit,  tibus  occupatis  promiscue  cum  nostris 
quod  in  ea  sint  causa,  ut  saltem  ad  mu-  hostibus  remanserunt,  a  peticione  bono- 
rum debeant  condempnari,  si  vivunt,  vel  runi,  que  tempore  mote  guerre  non  tene- 
jam  mo[r]tui  si  viverent  debuissent,  bona  bant,  repelli  volumus,  nisi  essent  minores 
non  reddatis  eorum.  —  Si  vero  nichil  taie  decem  &  octoannisvel  decrepiti  vel  mente 
contra  eos  inventum  fuerit,  eos  vel  eorum  capti  vel  gravi  infirmitate  aut  alio  impedi- 
heredes   in  suis  peticionibus   >Twdiatis,  Si  niento  detenti  yel  invili  retenii  ab  hosti- 

viil.  45 


1443 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


An 

'^''^  bus,  vel  etîam  mulieres,  que  ciim  liostibus 
remansenmt,  iiisi  alias  eorum  prodicioni 
facto  vel  dicto  coiisensisse  probentur.  — 
Creditoribus  aiitem  faiditorum  vel  iixori- 
biis  eorumdeni,  qui  vel  que  cuni  eis  a 
tenipore  commissi  criminis  contraxeruiit, 
nolumus  quicquam  solvi.  —  Aliis  autem 
usque  ad  valorem  boiiorum,  que  ab  ipsis 
habuimus,  satisfiat.  —  Sane  super  posses- 
siouibus  hominum  Carcassone,  quas  eis,  ut 
dicitur,  reddi  jussimus,  eas  scilicet  quas 
teiiebant  tempore  mote  guerre,  volunuis 
quod  eisdem,  si  alias  non  commiserant, 
compensacionem  ydoneam  faciatis,  juxta 
tenorem  littere,  quani  niisimus  Johanni  de 
Scranis,  tune  teniporis  senescallo.  —  De 
ortis  autem,  qui  sunt  citra  civitatem,  stari 
volumus  dictis  testium  coram  vobis  super 
hoc  productorum.  —  Ceterum  quia  multa 
petuntur  a  nobis,  que  data  sunt  aliis  in 
assisiam,  &  quedem  (sic)  ex  hiis  a  personis 
ecclesiasticis,quedein  (sic)  a  laicis  repetun- 
tur,  vobis  duximus  respondenduni,  quod 
cum  ecclesiaruiii  bona  aliis  dare  necvolue- 
rimus  nec  potuerimus,  agant  ecclesie  con- 
tra possessores  reruni  ipsaruni,  &  volumus 
&  mandamus  maturani  eis  &  expeditam 
justiciam  exhiberi.  Et  idem  dicimus  de 
laicis  petitoribus,  nisi  constet  ex  lictera 
assisie,  quod  vel  bona  ipsoruin  nominatim 
dederimus  in  assisiam  vel  aliter  probari 
possit,  quod  senescallus  noster,  quando 
dédit  assisiam,  bona  illa  expressim  in  as- 
sisia  computavit,  quamvis  in  littera  as- 
sisie nichil  de  hoc  inveniatur  expressum. 
In  quibus  duobus  casibus  audiri  volumus 
petitores,  &  si  aliud  non  obsistat,  componi 
cum  possessore  vel  cum  petitore,  prout 
commodius  poterit  expediri,  nec  eis  no- 
ceat  prescripcio  quadriennii,  que  de  jure 
scripto  taies  repellere  consuevit.  —  Hiis 
vero  qui  redditus  nostros  alicubi  ad  certam 
summam  Turonensium  vel  Mergoliensium 
emerant,  &  monete,  que  currebaut  cum 
Turonensibus  &  Mergoliensibus  tempore 
composicionis,  de  terra  postea  infra  solu- 
cionis  terminum  sunt  expulse,  vobis  dici- 
mus quod  nichil  hac  occasione  reddatis 
eisdem.  —  De  servientibus  vero  &  aliis, 
qui  in  burgo  novo  Carcassonensi  edificato 
inter  civitatem  &  flumen,  domos  edificave- 
runt,  quas  noster  postea  diruit  senescal- 


1444 


lus,  volumus  quod  aliqua  refusio  compe- 
tens  eis  fiât.  —  Porro  de  talliis  a  comité 
Montisfortis  impositis,  &  postmodum 
quamdiu  terram  tenuimus  in  pace  levatis, 
volumus  quod  in  eo  statu  in  quo  fuerunt 
imposite  persévèrent,  &  si  quid  est  super- 
additum,  resecetur.  —  Si  vero,  prout  dici- 
tur, in  locis  aliquibus  magna  pars  posses- 
sionum  ad  nos  ex  confiscacione  pervenit, 
volumus  tailiam  diminui  pro  rata,  donec 
dicte  possessiones  ad  alios  venerint,  qui 
conferre  possint  in  tallia,  sicut  veteres 
possessores.  Ubi  autem  tallias  recipimus, 
servicia  vetera,  que  ante  imposicionem 
talliarum  accipiebantur  ab  hominibus  in 
albergis  seu  gistis,&  post  impositas  tallias 
cessaverunt,  nolumus  amodo  suscitari.  — 
De  talliis  vero  Calvicionis  &aliorum  loco- 
rum  circa  Nemausum,  dicimus  quod  vel 
componatis  cum  eis,  vel  secundum  ea  que 
acta  sunt  coram  vobis,  quod  justum  fuerit 
faciatis,  &  idem  dicimus  de  plateis  ad  ma- 
num  nostram  redactis,  que  antea  publicia 
usibus  serviebant.  —  Demum  de  allodiis, 
que,  ut  dicitur,  a  possessoribus  eorumdem 
vendi  libère  consueverunt,  &  ballivi  nostri 
vendi  non  permittunt,  nisi  census  aliquis 
nobis  retineatur  in  eis  &  insuper  pecunia 
pro  laudimio  eis  detur,  volumus  quod  cen- 
sus impositi  revocentur,  &  similia  impos- 
terum  non  attempfent.  —  Ea  vero,  que 
a  nobis  tenentur  in  feodum,  particulari- 
bus  vendi  ballivi  nostri  sine  nostro  non 
permittant  assensu,  nisi  contraria  consue- 
tudo  probetur,  que  si  probata  fuerit,  pro- 
baciones  super  hoc  producte  ad  nostrum 
referantur  examen.  • —  Verum  super  facto 
Berengarii  de  Caucio  vobis  taliter  res- 
pondemus,  quod  si  ei  aliud  non  obsistat, 
nisi  quod  fidejussisse  dicitur  pro  Emme- 
none  de  Fontesio,  qui  contra  suam  pro- 
missionem  se  nobis  opposuit,  eumdem 
Berengarium  ob  hoc  solum  a  sua  peticione 
repelli  nolumus,  tum  quia,  prout  dicitis, 
non  probaturquod  fidejusserit  pro  eodem 
sub  suorum  commissione  bonorum,  tum 
quia  terra  dicti  Emmenonis  ad  nos  ex  con- 
fiscatione  pervenit.  —  De  filiis  preterea 
faiditorum  tenere  vos  volumus,  quod  jure 
scripto  in  illis  partibus  observatur. —  Hec 
autem  omnia  a  ballivis  nostris  vel  aliis 
terrarum  dominis  ex  hac  ordinacionead  ju- 


An 
12J9 


An 
1269 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1445 

risauctoritatem  trahi  iioluniiis,  ciim  ea  non 
animo  jus  constituendi  or.dinaverimus,  sed 
ut  indubiis,  temperato  juris  rigore,  anime 
nostre  saluti  viam  possimus  eligere  tucio- 
rem  &  in  hiis  omnibus  mutaudi  &  corri- 
gendi  retinemus  nobis  liberam  potestatem. 
Actum  apud  Vicenas,  anno  Domini  M°  cc° 
quinquagesimo  nono,  mense  julio. 


1446 


Éd.ori<;. 

t.  111. 

col.  53s. 


An 
1 163 


477- 


CCCXXXI 


Extrait  de  quelques  actes  touchant 
les  comtes  de  Rode-^,  les  vicomtes  de 
Narhonne  6*  de  Fenouillédes' ,  &c. 

\,  TN  nomine  Domini  &c.  anno  a  Nativi- 
1  tate  ejusdem  mcclix,  IV  id.  martii. 
Noverint,  &c.  Pétri  Bermundi  &  domine 
Jausserande,  uxoris  quondam  ejusJem  do- 
mini ' fîlii    quondam    nobilis   domine 

Constantie,  sororis....  comitis  Tolosani.... 

matrisqiie   domini   Pétri coram   nobis 

discreto  viro  domino  Guillclmo  de  Bizoto 
judice...  vohintate,  nobilem  virum...  nos- 
tri  dicte  Philippe  &  viri  nobilis  domini 
Amalrici  vicecomitis...  Philippe  sororis 
ejusdem...  ferre  de  die  in  diem  nititur  af- 
fluenter,  &  nos  dirigere  dictum  Aymeri- 
cum...  quando  rationem  dicimus  &  asseri- 
mus...  dicto  Aymerico  vicecomiti  Scdomino 
Narbone,  predilecto  filio  nostro  dicte  Phi- 
lippe, nepotique...  Nos  predicti  Guillel- 
mus  &  Philippa,  liberi  quondam...  Joce- 
rande,  u.xoris  quondam  ejusdem  domini 
Pétri  Bermundi,  filii  quondam  nobilis  do- 
mine Constantie  sororis...  gcrmane  Ray- 
mundi,  ejusdem  comitis  Tolosani...,  insi- 
nuamus  vobis  domino  Guillelmo  ;'e  Bisoto, 
judici  Bitterris  domini  régis  Francie,  nos 
velle  f'acere  in  preseuti  donationem...  sci- 
licet  de  toto  principatu  Tripoli  de  Suria, 
quem  ad  nos  jure  successionis  dicti  do- 
mini comitis  Tolosani,  quondam  avun- 
culi...  principatus  prout  melius  &  plenius 

■  Archives  du  domaine  de  Montpellier,  séné- 
chaussée de  Carcassonne;  actes  ramassés,  liasse  3, 
n.  12. 

'  L'acte  est  déchiré  ou  effacé  en  divers  endroits. 


ad  dictum   dominum ,  quondam   avun- 

culum  nostrum,  umquam  pertinuit ac 

etiam jura  alla  nobis  in  dicto  princi- 
patu  occasione  dicti  principatus  &  dis- 

trictus  ejusdem  ac  meri  &  mixti  impcrii... 
Narbone  &  suos  heredes  de  dicto  princi- 
patu, dominatione,  jurisdictione  majori  & 
minori...  veros  dominos  actores...  judcx 
Biterrensis  &  sedentes  pro  tribunali,  ut 
moris  est,  lectis  nobis...  supradictis,atleii- 
dentes  &  considérantes  voluntatem  nobilis 
viri  domini  Guillelmi...  vicecomitis  &  do- 
mini Narbone,  fore  justum  &  consenta- 
neum  de  dicta  re  donationem,  causa  cog- 

nita,  deceruimus  esse  faciendam,  &c 

Pétri  Bremundi  &  quondam  nobilis  domine 
Jocerande,  uxoris  ejusdem  Pétri  Bremundi, 
filii  quondam  nobilis  domine  Constancie, 
sororis  ejusdem  illustris  domini  Raymundi, 
comitis  Tolosani...  ejusdem  domini  comi- 
tis Tolosani,  attendentes  amorem  &  dilec- 
tionem,  quem  dilectus  primogenitus  nostri 
dicte  Philippe,  Aymericus,  neposque  nos- 
tri dicti  Guillelmi  deAndusia...  ejus  avun- 
culo  impendit  multipliciter...  in  remune- 

rationem  ipsorum,  &c Guillelmus   de 

Andusia  &  Philippa  predicta  cum  hoc 
publico  instrumento,  &c.  per  nos  &  here- 
des nostros  damus,  donamus  donationo 
inter  vives  vobis  Aymerico...  primogenito 
nostro...  nepotique  nostri  dicti  Guillelmi 
de  Andusia,  presenti,  &C.  videlicet  totum 
principatum  Tripoli  de  Suria,  quod  ad  nos 
jure  successionis  domini  predicti  comitis 
Tolosani,  marchionis  Provincie  &  ducis 
Narbone,  quondam  avunculi  nostri,  tam- 
quam  ad  proximiores  in  gradu  parentele..., 
prout  melius  &  plenius  ad  dictum  domi- 
num comitem  quondam  avunculum  nos- 
trum quondam  pertinuit,  &c.  Attribuentes 
vobis  dicto  Aymerico  presenti  plenam  & 
liberam,  &c.  Acta  fuerunt  hec  apud  Biter- 
rim,  anno&die  quibus  supra,  in  presentia 
&  tesfimonio  mag.  Guillelmi  Barralis,  offi- 
cialis  Biterrensis,  fratris  Isarni  Guidonis 
ordinis  Predicatorum,  Pétri  Doliti  domi- 
celli,  &c. 

II.  Anno'  Domini  M  ce  Lix,  x  kalendas 
maii,  domino  Gaufrido  de  Roncheriis  mi- 

'  Archives  du   domaine  de    Montpellier,  séné- 
chaussée de  Nimes;   actes  ramassés,  liasse  7,  n.  8. 


An 
1260 


KJ.ori". 
t.  III, 

col.  i'ii.]. 


An 

1259 

22  avril. 


~;        1447  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1448  

An  ^^'  T^  An 
'"^  lite,  senescallo  Bellicadii  &  Neniausi  pro  diocesi.  Item  ponit  &  prétendit,  quod  110-  ''''^ 
serenissimo  domino  rege  Francorum,  exis-  bilis  vir  dominiis  Garinus  de  Castronovo, 
tente  in  Gabalitano  prope  Marologium,  pater  quondam  istius  Garini,  fecit  ratione 
qui  dies  &  locus  partibus  infrascriptis  as-  predicte  concessionis  juramentum  fidelita- 
signati  fuerunt,  de  mandate  domini  régis,  tisdomino  episcopo  tune  electo,  &c.  Item... 
ad  comparendum  coram  eodem  domino  se-  qiiod  idem  Garinus  pater  fecit  sacramentum  i^Joii;;. 
iiescallo  &  ad  procedendum  super  iis,  que  fidelitatis  eidem  domino  episcopo  secun-  001.540. 
utraque  pars  contra  alteram  proponere  &  dum  formam  quam  alii  faciebant,  scilicet 
intendere  ac  prosequi  vellet,  dictus  do-  dominus  Beraldus  de  Mercorio  &  dominus 
minus  seaescallus,  exigente  necessitate,  Rando,  dominus  Guigo  de  Tornello  &  alii 
presentem  diem  continuavit  cum  crastina.  barones,  &c.  Item  ponit,  quod  castra  de 
Qua  crastina  die,  coram  eodem  domino  Apcherio,  de  Sancfo  Albano  &  de  Monte- 
senescallo  ex  una  parte  comparuit  perso-  alairac  sunt  de  episcopatu  &  sita  infra  fines 
naliter  dominus  O,,  episcopus  Mimatensis,  episcopatus  Gaballitanorum  seu  Mimaten- 
proponens  se  paratum  procedere  coram  sis.  Item  ponit,  quod  cornes  Ruthenensis 
domino  senescallo  in  placito  suo  cum  do-  accepit  a  dicto  Garino  fidelitatem  ratione 
mino  comité  Ruthenensi,  juxia  formnm  predictorum  trium  castrorum  de  novo,  sci- 
mandati  dati  ipsi  domino  senescallo  ado-  licet  a  biennio  citra,  &  dicta  castra  a  se 
mino  rege  &  curia  ejus.  Ex  adverse  corn-  accipi  fecit  in  feudum.  Item  quod  idem 
paruit  dominus  D.  de  Canilliaco,  qui  pro  Garinus  domicellus  petiit  &  recepit  tutores 
domino  comité  Ruthenensi  proposuit,  ex-  seu  curatores  ab  ipso  domino  episcopo  seu 
cusando  dominum  Hugonem  comiteni  Ru-  curia  ipsius,  &c.  &  ad  hoc  fuit  datus  tutor 
theuensem,  &  ad  excusalionem  ipsius  co-  Guido  de  Tornello,  &c.  Item  poJiit  &  pre- 
mitis,  quod  ipse  dominus  comes  venire  non  tendit,  quod  Guillelmus  de  Pyan  &  noLiles 
potuit,  ex  eo  quia  predictus  dominus  cornes  viri  domini  de  Mercorio  &  Astorgius  ds 
oppressus  extitit  sontico  morbo,  qui  c(ui-  Petra,  coiigregatis  exercitibus,  intravenint 
dem  morbus  soutiens  die  proxima  sabbaii  terram  dictorum  castrorum  &  in  manda- 
preterita  in  sera  eumdem  dominum  comi-  mentis  eorum,  pro  ipsis  devastandis  seu 
tem  oppressit,  &adhuc  detinet  oppressum.  destruendis,  &  dictus  Garinus  pater  habuit 
Post  hec  dictus  dominus  Mimatensis  epi-  recursum  ad  dominum  B.  episcopum  Mi- 
scopus  obtulit  domino  senescallo  quosdam  matensem,  tamquam  ad  superiorem  domi- 
articulos,  &c.  Proponit  &  dicit  &  preten-  num,  petens  ab  eo,  quod  deffenderet  pré- 
dit dominus  C,  episcopus  Mimatensis,  dictam  terram,  &c.  Idem  dominus  episco- 
contra  vos  dominum  Hugonem,  comitem  pus,  tamquam  superiordominus,  fecit  exire 
Ruthenensem,  quod  inclite  recordationis  predictos  exercitus  de  dictis  castris,  &c. 
Ludovicus,  quondam  rex  Francorum,  cou-  Item  quod  dictus  Guillelmus  de  Castronovo 
cessit  domino  Aldeberto,  quondam  epi-  quondam  habebat  quartam  partem  in  terris 
scopo  Mimatensi,  &  successoribus  ejus  &  &  castris  predictis,  &c.  que  dominus  Ga- 
ecclesie  gloriosi  martyris  Privati,  totum  rinus  pater  habuit  seu  acquisivit  a  dicto 
Gaballitanorum  episcopatum  cum  regali-  Guillelmo  ex  causa  permutationis.  Item 
bus  ad  coronam  suam  pertinentibus  ex  in-  ponit,  &c.  quod  cum  homo  quidam  domini 
tegro.  Item  ponit  &  prétendit  idem  domi-  Astorgii  de  Petra  esset  interfectus  a  qui- 
nus  episcopus  contra  eumdem,  quod  idem  busdam  homiràbus  de  Apcherio,  iste  Gari- 
dominus  Aldebertus  &  successores  ejus  pro  nus  filius  &  Bernardus  filius  ejus,  qui  ejus 
eadem  concessionefecerunt  fidelitatem  ipsi  bona  administrabat,  timentes  ne  dominus 
domino  régi.  Item,  ponit  &  prétendit,  quod  Astorgius  de  Petra  cum  exercitu  intraret 
barones  dicte  diocesis  fecerunt  &  facere  terram  dictorum  castrorum  pro  vindicando 
consueverunt  episcopo  &  ecclesie  Mima-  dicto  liomicidio,  petierunt  a  domino  epi- 
tensi  juramentum  fidelitatis,  nomine  pre-  scopo  tune  electo,  quod  a  dicto  Astorgio 
dicte  concessionis  facte  a  domino  rege  &  deffenderet  dictam  terram.  Item  ponit, 
episcopo  &  ecclesie  Mimatensi  pro  orani-  quod  dominus  Garinus,  avus  istius  Garini, 
bus  ça^lrisSc  fortalitiis,  que  habcjU  in  dicta  pater  patris  istius  Garini,  recognovif  dor 


An 
1139 


1449 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1400 


An 
I  269 

I  s  no- 
vembre. 

ÉJ.orig. 

I.  III, 

col.3|i. 


mino  Giiillelnio,  qiiondam  episcopo  Mima- 
tensi,  se  tenere  in  feudum  castra  de  Sancto 
Albano,  &c.  Et  coiisequenter,  cblatis  pre- 
dictis  articulis,  doniinus  senescallus  que- 
sivit  &  interrogavit  a  preseiitibus  &  cir- 
ciimstantibus,  si  aliquis  adesset  qui  vellet 
quicquam  dicere  val  respoiidere  pro  do- 
mino comité  Ruthenensi,  &  dictus  domi- 
nus  Deodatus  de  Canilliaco  ilerum  dixit  & 
repetiit  ea  que  supra  dixerat  pro  domino 
comité  Ruthenensi,  &c. 

III.  In  nomine' Domini,  &c.  anno  In- 
carnationis  ejusdem  MCCLIX,  régnante 
Ludovico  rage,  V  nouas  julii.  Noverint,  &c. 
quod  ego  Berengarius  de  Vivario  miles, 
scio  &  in  veritate  recognosco  vobis  domino 
Jacobo,  Dei  gratia  sancte  Narbonensis  ec- 
clesie  archiapiscopo,  &c.  omnes  décimas, 

quas  detineo in  terminiis,  &c.  Sancte 

Marie  de  Fullonibus,  &c.  S:  in  cunctis  aliis 
locis  totius  terre  Fenoledesii,  &c.  ad  vos  & 
ad  ecclesias  predictas  de  jure  pertinere,  8: 
progenitores  mei  &  ego  idem  eas  par  vim 
&  injuste  detinuisse,  propfer  quod  dicti 
progenitores  mei  &  ego  scimus  nos  fuisse 
excommunicatos  &  stetisse  in  excommu- 
nicatione  longo  tempore  animo  indurato. 
Nunc  vero  ego  ad  cor  rediens,  &c.  disam- 
paro  omnes   predictas  décimas,  &c.   Acta 


An 


fuerunt  hec  apud  Vivarium,  in  presentia      si  qua  fecerimus,  que  fecisse  non  recoli- 


&  testimonio  domini  Ugonis  de  Saixaco, 
vicecomitis  Fenoleti,  Raymundi  de  Cam- 
poursino  domicelli,  ikc.  Dominus  B.  Sil- 
vestri,  archipresbiter  Fenoledesii,  recepit 
hoc  instrumentum  mandate  mei  Pétri  Ke- 
galis,  capellani  de  Caramanio,  publie!  no- 
tarii  Fenoledesii  authoritate  domini  archi- 
diaconi  Fenoleti,  qui  hoc  instrumentum 
in  publicam  formam  redegi. 

IV.  Nos'  Gaufridus  de  Koncheriis,  miles, 
senescallus  Bellicadri  ScNemausi  pro  sere- 
nissimo  domino  rege  Francorum,  per  pré- 
sentes litteras  notum  facimusvenerabilibus 
in  Chiisto  patribus  Nemausensi,  Uticensi, 
Magalonensi  episcopis,  8c  religiosis  viris 
Sancti  Egidii  8c  Psalmodii  &  Cendratii 
abbatibus,  &  nobilibus  viris  R.  Gaucellini 
domino  Lunelli,  8c  Decano  domino  Ucetie 
8c  Aniiaznnicaruni,8c  coiisulibusac  univer- 


mus,  penitus  relaxamus  8c  relaxata  vobis 
intimamus,  concedentes  quod  victualia  ex 
dicta  senescallia  ad  viliam  Montispessu- 
lani  8c  aliam  lerram  régis  Aragonum  adja- 
centem  libère  deferantur.  In  ciijus  rei  tes- 
timoniun),  8cc.  Datum  Bellicadii,  anno  qiio 
supra,  scilicet  in  octavis  beati  Martini. 


'  Nous  corrigeons  ainsi  le  texte  donné  par  Jo:n 
^'aissete,  qui  portnit  &■  au  liyimu;.   [A.  M  J 


An 


sitatibtis  hominum  Bellicadri,  Nemausi, 
Ucetie,  Alesti,  Aiidusie,  Salvii  ScSumidrii, 
8c  univarsis  8c  singulis  prelatis,  baronibus, 
milifibus  8c  hominibus,  8c  etiam  nostris 
judicibus,  vicariis  8c  ballivis  in  dictasenes- 
callia  constitutis,  nos  a  dicto  domino  nos- 
tro  rege  litteras  patentes,  ejus  sigillo  niu- 
nitas,  récépissé  in  hec  verba  : 

Ludovicus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
senescallo  Bellicadri  salutem.  Pacem  8c  ami- 
citiam,  quam  cum  charo  8c  speciali  amico 
nostro  rege  Aragonum  illustri  firmavinius,  octobre. 
volentes  a  vobis  8c  aliis  nostris  subditis 
observari,  mandamus  vobis,  quatenus  dif- 
fidamenta  8c  interdicta  victualium  8c  alia, 
que  fecistis,  ut  dicitur,  contra  homines 
Montispessulani  &'.  terre  régis  Aragonum 
adjacentis,  visis  litteris  relaxetis  nec  simi- 
lia  faciatis  sine  nostro  speciali  mandate. 
Super  quarta  autem  dominationis  parte  de 
Castriis,  quam  nostro  nomine  petitis,  vo- 
lumus  quod'  jure  feudi  procedatis  in  for- 
mam, quam  vobis  per  nostras  clausas  litte- 
ras intimamus.  Actum  Parisius,  die  lune 
post  festum  beati  Dionysii,  anno  M  ce  MX. 

Volentes  igitur  supradictum  mandatum 
nobis  injunctum  exequi,  sicut  tanemur, 
predicta  interdicta  omnia,  que  de  consilio 
vestro  feceramus,   8c  diffidamenta  8c  alia 


'  Archives  de  la  catliédrule  de  Narbonne, 
'  Manuscrits  d'Auhays,  n.  8J. 


I4JI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


14D2 


An. 

1259 

décem- 
bre. 


478.  —  CCCXXXII 

Renonciation  de  Simon  de  Montfort 
à  ses  droits  sur  la  conquête  d! Albi- 
geois ' ,  ô-c. 

UNIVERSIS  présentes  litteras  inspectu- 
ris  Symoii  de  Monteforti,  cornes  Ley- 
cestrie,  salutem.  Notum  fucimus  universis 
tam  presentibus  quam  futuris,  quod  nos 
pro  nobis  &  nostris  heredibus  &  successo- 
ribiis  karissimo  domino  nostro  Ludovico, 
régi  Francie  illustri,  &  heredibus  &  su;- 
cessoribus  suis  quittavimus  penitus  &  quit- 
tamus,  si  quid  juris  ex  successione  liere- 
ditaria  vel  quacumque  alia  ratione  nobis 
competebat  &  competere  poterat  in  comi- 
tatu  Tholosano,  in  vicecomitatu  Biter- 
rensi  &  in  tota  conquesta  Albigesii,  nec- 
non  &  in  comitatu  &  civitate  Ebroicensi 
&  in  tota  terra  Normanie,  promitentes 
quod  in  predictis  nichil  juris  omnino  per 
nos  vel  per  alium  reclamabinius  in  futu- 
rum.  In  cujus  rei  testimoniuni,  présentes 
litteras  fecimus  sîgilli  nostri  munimine 
roborari.  Datum  Parisius,  anno  Domini 
M°cc''  quinquagesimo  nono,  mense  decem- 
bri. 


An 

1260 


An 

1260 


479- 


CCCXXXIII 


liJ.orig 
t.  III, 


Extrait   de   l'état    des   garnisons  des 

places  fortes  de  la  sénéchaussée  de      tes7&r&"pro  robrdicd  casteîbni"  de  ter- 


Garnisio  turris  nove  CarcassonCj  Alco- 
nus  custos,  m  s.  per  diem,  &c. 

Garnisio  castri  Carcassone,  mag.  Droco  col.  54 
atiliator  xil  d.  per  diem,  11  servientes,  &c. 

Garnisio Caprariarum,  Egidius  de  Arsicio 
castellanus,Vl  s.  Viii  d.  per  diem;  capella- 
nus  dicti  castri,  XII  d.  per  diem;  11  ser- 
vientes, XVI  d.  per  diem,  &c. 

Guillelmus  de  Piris,  custos  palatii  Biter- 
ris,  pro  die  XII  d. 

Garnisio  Cabareti,  Pascalis  Fure  castel- 
lanus  V  s.  per  diem,  &c.  &  P.  de  Brolio 
intravit  castellanus  in  festo  sancti  Johan- 
nis  MCCLIX;  pro  roba  dicti  Paschalis  de 
termine  paschali  LXII  s.  VI  d. 

Garnisio  turris  nove  in  podio  Cabareti, 
P.  de  Fenis  castellanus,  m  s.  per  diem; 
II  servientes,  &c. 

Garnisio  Surdespine  in  podio  Cabareti, 
dominus  G.  Artaudus  castellanus,  VU  s. 
VI  d,  per  diem;  Il  servientes,  &c. 

Garnisio  de  Quartinheux,  in  podio  Ca- 
bareti, dominus  G.  de  Tilleio  castellanus, 
pro  die  iv  s.;  Il  servientes,  &c. 

Garnisio  de  Pedenacio,  P.  de  Navarra 
castellanus,  pro  die  xil  d.,  &c. 

Garnisio  de  Terminis,  Odardus  de  Jon- 
queriis  castellanus  V  s.  per  diem;  viii  ser- 
vientes, &c.  pro  robis  dicti  castellani  de 
eodem  termino,  VI  libr.  v  s. 

Garnisio  Petrepertuse,  Gaufridus  de 
Malobuxo  castellanus  V  s.  per  diem;  ix  ser- 
vientes, &c. 

Garnisio  de  Quirbucio,  Michael  de  Na- 
varra castellanus,  V  s.  per  diem;  IX  ser- 
vientes, &c. 

Garnisio  Castrifidelis,  P.  de  Mirapice 
castellanus,  V   s.    per   diem;    m   servien- 


Carcassonne^, 

GALVERNENSis  constabularius  Carcas- 
sone, VI  s.  VIII  d.  per  diem;  IV  balis- 
tarii,  alius  balistarius  :  XV  d.  per  diem; 
LIX  servientes  ;  XXXix  s.  IV  d.  per  diem; 
II  trompatores  :  VIII  d.  per  diem,  pro  anno 
a  purificatione  béate  Marie  anno  Domini 
MCCLVIII  usque  ad  purificationem  béate 
Marie  anno  M  ce  LIX. 

'  Trésor  des  chartes  du  roi,  registre  3i,  f"  81  v". 
*  Archives  du  domaine  de  Montpellier. 


mino  Pasche,  LXII  s.  VI  d.;  m  servientes. 

GarnisioCastriportus,Bernardus  deErali 
castellanus  V  s.  per  diem;  m  servientes. 

Garnisio  Podiilaurencii,  Odardus  de 
Monhuill  castellanus,  V  s.  per  diem  ;  capeU 
lanus  XII  d.  per  diem  ;  XXV  servientes,  &c. 

Garnisio  de  Rupe-Aniorti,  Philippus  de 
Challi  castellanus  V  s.  per  diem;  capella- 
nus,  unus  balistarius,  &c. 

Equitantes  :  dominus  P.  de  Grava,  V  s. 
per  diem;  Rogerius  de  Bononia,  vi  s. 
VIII  d.  per  diem;  Ricardus  Brigaudus  m  s» 
per   diem;  Jordanus    Paganis,   m   s.   per 


An 
1269 


1453 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1454 


An 

1269 

1 1  octo- 
bre. 


diem;  Garinus  de  Sancto  Clodoaldo,  11  s. 
per  diem;  Baldoinus  atiliator,  Il  s.  per 
diem;  domina  Christiana  de  Bonoiiia,  XII  d. 
per  diem;  carpentarii  &  lathomi,  nu- 
méro VI,  &c.  —  Summa  pro  tota  paga  : 
III""  VI":  LXXIIII  1.  IV  s.  II  d. 


480. 

Citation  du  sénéchal  de  Carcassonne 
à  l'évêque  d'Alhi  '. 

VENERABILI  in  Christo  B.,  Dei  gratia 
episcopo  Albiensi,  P.  de  Autolio,  se- 
nescallus  Carcassoue  &  Biterris,  salutem 
&sinceram  dilectionem.  Licet  pluries  idem 
vobis  mandavimus  &  plures  dies  perempto- 
rie  assignavimus,  ex  gratia  i  tem  vobis  man- 
davimus, quatinus  valitores  vestros,  qui 
non  sunt  de  ista  senescallia,  &  familiam 
vestram,  pro  quibus  in  curia  nosfra  fide- 
jussistis  ^uper  pacis  fractioiiibus  &  armis 
portails  per  terram  doniini  régis  Francie 
&  aliis  capitulis,  que  in  processu  conti- 
nentur,die  veneris  post  festum  beati  Luclie 
Carcassoue  coram  nobis  comparera  facia- 
tis,  ad  audiendam  sententiam  super  in- 
quisitione  façta  per  nostram  curiam  de 
prediclis,  quani  diem  vobis  &  ipsis  iterum 
assignamus,  alioquin  nihilominus  quan- 
tum de  jure  poterimus  contra  vos  Se  contra 
ipsos  procedcmus.  Datum  Carcassoue,  die 
sabbati  post  festum  sancti  Dionysii,  anno 
Domini  M°cc"LlX".  —  Reddite  litteras  iii- 
continciiti  portitori  earumdcin. 


viegne  à  chaucun  seneschal  ou  pais  de  ce 
qui  est  en  sa  seneschauciée,  &  que  nules 
ventes  ne  face  que  li  seneschaus  du  leu  ou 
ses  commandemenz  n'i  soit,  &  que  chau- 
cuns  seneschaus  ait  auteles  parties,  comme 
cil  Jaques  aura  en  escrit,  de  ce  qui  ert  en 
sa  seneschauciée.  Et  que  il  soient  certain 
que  les  rentes  de  blé  &  de  vin  &  de  de- 
niers qu'il  conte  soient  bien  &  loiaument 
conté.  Et  que  autel  conte,  comme  Jaques 
aura,  que  li  saneschal  ou  leur  clerc  apor- 
tent  &  que  il  en  content.  Et  voulons  que 
chaucun  seneschal  ait  de  moebles  &  de  ren- 
tes chaucun  an  autel  escrit  comme  Jaques 
aura,  &  que  li  seneschaus  dou  leu  ou 
son  commandement  soit  à  toutes  les  ventes 
faire.  Et  de  ce  seront  faites  letres  à  chau- 
cun seneschal  &  à  Jaque,  &  un  tel  escrit 
envoie  &  un  autel  en  sera  retenuz  à  la 
court.  Et  li  frère  inquisiteur  &  Gile  en 
auront  un  autre  tel,  si  ((ue  il  en  puissent 
porter  boen  tesmoi[nJg  par  escrit. 

JACOEO    DE    BOSCO    PRO   DOMINO    COMITE 

Alfonsus,&c.  Cum  nosfre  intencionis  sit 
veritatem  scire  super  omnibus  bonis  here- 
ticorum  receptorum  &  recipiendorum  per 
manum  vestram  in  senescalciis  nostris 
Tholosana,  Agennensi&Ruthenensi,  man- 
damus  vobis  quatinus  in  dicto  negocio  pro- 
cedatis  eodem  modo,quo  inquadam  ccdula 
vobis  missa  videbiiis  contineri. 

Simili  modo  scribitur  senescallis  Tholo- 
sano,  Agennensi  &  Ruthinensi  &  inquisitori- 
bus  hertiice  pravitaiis. 

JACOBO   DE  BOSCO   PRO   DOMINO   COMITE 


1260 


Vers 

l2âo 


481. 


Bois  ' 


Alfonsus,  &c.  Cum  vobis  alias  scripseri- 
mus  sub  hac  forma  :  Mémoire  soit  à  Jaque 
Instructions  iS-  mandements  du  comte      du  Bois,  &c.,  vobis  iterato  mandamus  qua- 
Alfonse    à    son    clerc,    Jacques    du      ti'»"s,  om"i  postposita  negligencia,  secun- 

dum  dictam  formam  dictum  negocium  ad- 
impleatis,  scituii  nos  dilecto  nostro  viro 
religioso  fratri  Rcginaldo  scripsisse,  ut  ex 
parte  nostra  vobis  dicat,  ut  in  dicto  negocio 
eo  modo  proccdatis.  Datum  njuid  Cns- 
truiiinovum  suj)t>r  Ligeiim,  in  vlgilia  bcali 
Martini  hyemalis. 


JACOBO    DE   BOSCO 


MKMOIUE  soit  à  Jaque  du  Bois  que  toutes 
les  foiz  que  il  vendra  conter  à  la  cort  des 
hérésies,  que  cil  Jaques  ait  avant  conté  qu'il 


'  Doat,  vol.  134,  f"  173  v" 
'  Lat.  10918,  f"  12  a. 


Vers 
1260 

1 1  tio* 
vciiibre. 


1455 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


140(: 


482. 


CCCXXXIV 


ÉJ.oiig. 

I.lll, 

col.  5(2. 


An 

1260 

6 
février. 


Kd.orig. 
t.  III, 

col.  343. 


Actes  touchant  la  guerre  que  l'évèque 
d'Albi  6*  ses  associés  avoient  faite 
dans  le  pays^ . 

IN  nomine  Patris  &  Filii  &  Spiritussaiicti, 
amen.  Cum  per  ctamorem  validuni  plii- 
riniorum  ad  audientiam  curie  doniini  P. 
de  Autolio,  senescalli  Carcassone  &  Bi- 
terris,  perveuisset,  quod  episcopus  Al- 
biensis,  cum  magnis  tribis  militum  &pedi- 
tuni  armatorum,quos  congregaverat  niense 
julii  proxime  preterito  contra  licitum  & 
lionestum'...  prepositi  de  Viaucio  &  expu- 
gnaverat  diripiendo  domum  prioris  de 
Causaco,  &  quod  postea  apud  Galliacum 
iverat  ad  facieudum  belluni  campale  cum 
abbate  Galliacensi  iiidictum  inter  ipsos.  Et 
quod  iterum  sabbato  ante  festum  béate 
Marie  Magdaleiie,  idem  episcopus  cum 
universitate  Albiensi  &  cum  multis  aliis 
furbis  militum  &  peditum  armatorum,  quos 
ibidem  congregaverat,  exiverat  de  Albiaad 
pugnandum  contra  abbatem  supradictum, 
douce  bajulus  domini  régis  eum  fecit  re- 
troire.  Et  quod  iterum  in  festo  béate 
Marie  Magdalene  cum  frater  abbatis  Gal- 
liacensis  faceret  quemdam  luilitem  super 
monte  Vallis  Caprarie,per  mediam  leucam 
longe  a  civitate  Albiensi,  ubi  cum  ipso 
conveuerant  prepositi  Sancti  Salvii  &  de 
Viaucio,  tune  dominus  Bertrandus,  vice- 
conies  Lautricensis,  Si  Bertrandus,  viceco- 
mes  Bruniqueldi,  cura  multis  militibus 
armatis,  non  ad  nocendum  civibus '...  die 
precedenti  eis  per  suas  litteras  intimave- 
rant,  cum  apud  Albiam  diceretur,  quod  in 
opprobrium  &  dedecus  episcopi  &  civium 
Albiensium  hoc  fiebat,  dictus  episcopus 
cum  tota  communitate  Albiensi  &  cum  do- 


'  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  Albi, 
n.  20.  [CoUatiohné  sur  Dont,  vol.  164,  f"  179  & 
suiv.] 

'  U  y  a  là  quelque  chose  qui  manque  tant  dans 
l'une  comme  dans  l'autre  copie.    [A.  M.] 

'  Ici  une  nouvelle  lacune  de  quelques  mots, 

[A.  M.] 


mino  Isarno  &  domino  Amalrico,  viceco- 
mitibus  Lautricensibus,  cum  magnis  & 
multis  turbis  militum  &  peditum  armato- 
rum,.cum  vexillis  &  tubis  &  militibus 
equis  ferre  armatis,  cum  sentis,  galeis, 
gladiis,  lanceis  &  cum  multis  aliis  diversis 
armis  exiverat  de  civitate  Albiensi,  faciens 
preconizari  quod  omnes  exirent  ab  bel- 
ïum  &  nuUus  remaneret,  quod  bellum 
factura  fuerit...  &  Bertrandum  vicecomitem 
Bruniqueldi,  &  quod  in  dicto  belle  gentes 
dicti  episcopi  ceperant  Isarnum  de  Tau- 
riacho  nobilem  virum  &  ipsum  interfece- 
runt  captura  atque  Bernardum  deArtegera 
nobilem,  &  ceperant  Bertrandum  viceco- 
mitem Bruniqueldi,  P.  H.  Bafet  &  Tru- 
cura  milites,  8c  Guillelmiim  de  Serra  & 
Raimundinum  in  dicto  bello  graviter  vul- 
neratosj  &  quod  dictus  episcopus  post 
dictum  bellum  apud  Albiam  cum  prcdictis 
turbis  militum  &  peditum  armatorum  re- 
dierat...  sua  receperat,  &  quod  ad  pre- 
dicta  facienda  dictus  episcopus  cum  caval- 
catis  suis  exiverat  de  civitate  Albiensi  & 
redierat  ad...  Carcassone  &  de  feudo,  quod 
arehiepiscopus  Bituricensis  recognoscit  a 
domino  rege  se  tenere,  &  quod  dictus  epi- 
scopus &  cives  Albienses  receptaverant... 
P.  Buco  de  Lupo  militem,  Morretum  & 
Amblardum  Malamterram,  hostes  domini 
régis,  &seeum  habuerant  in  insultissiipra- 
dictis,  &  quod  dicti  milites,  per  dictum 
episcopum  congregati,  per  senescalliam 
Carcassone  arma  portaverant  illicite,  con- 
tra interdicta  predicti  senescalli  &aliorum 
senescallorum,  qui  per  tempora  fuerunt, 
ne  hujusmodi  oceasione  status  terre  turba- 
retur,  curia  predicti  senescalli  mandavit 
episcopo  &  consulibus  &  universitati  Al- 
biensi, quod  die  lune  post  festum  beati 
Jacobi  comparèrent  coram  ipsa  Carcassone, 
ad  respondendum  &  faciendum  de  predic- 
tis  quod  deberent,  &  quod  dictos  captos 
redderent,  in  prisione  domini  régis  tenen- 
dos,  donec  cognitiini  esset  utrum  fuissent 
capti  juste  vel  injuste,  &  quod  prepositos 
Sancti  Salvii  &  Viancii  &  amicos  ipsoruni 
jus  faciendo,  assecurarent,  assecurari  pe- 
tentes.  Ad  c[uam  dieni  &  locum  cum  dictus 
episcopus,  consules  &  universitas  non  ve- 
nissent  vel  aliquis  pro  ipsis  idoneus  procu- 
rator,  sindicus  vel  actor,  iteiu  dicta  curia 


An 
iz6o 


An 
I  259 

5  mai. 


An 

1209 

An 
1269 


1407 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1438 


senescalli  Carcassone  ipsos  ad  diem  sabbati  tronini,    terre    &    bonorum,    que    dictus 

sequentem   apud  Castras   adjornavit.  Qua  episcopus  habet  extra  Albiam  interTarnum 

die  dictus  episcopus  comparuit  &  quidam  &   Agotum,   ita  quod    si    invenirentur   iii 

procurator  coiisulum  &  universitatis  Al-  defectu  8c   nollent   emendare,  dicta  curia 

biensis,  &  cum  dicta   curia   mandaret  epi-  posset  capere   auctoritate   propria    basti- 

scopo  &  consulibus,  quod  procédèrent  se-  das,  terram  &  alia  bona  predicta  ad  levaii- 

cundum  diei  assignationem,  idem  episcopus  dum  iiide  emeiidam  competentem,  secun- 

pro  se  &  ipsis  dixit,  quod  ipse  erat  dominus  dum  qualitatem  defectus  &  expensas  quas 

civitatis  Albiensis  &  quod  eam  tenebat  ab  ob  hoc  fieri  oporteret,  &  insuper  dictus  epi- 


archiepiscopo  Bituricensi,  &  quod  domi- 
nus rex  Francie  in  dicta  civitate  Albiensi 
nihil  habebat.  Et  cum  per  plures  dierum 
continuationes  super  his  multa  verba 
habita  fuissent  hinc&  inde,  présente  fra- 
tre  G"  Raimundi,  ordinis  Predicatorum, 
inquisitore  heresis,  &  ad  insfantiam  ejus- 
dem  episcopi  plures  dierum  continuationes 
essent  facte,  tandem  idem  episcopus,  pro 
se  &  universitate  Albiensi,  dixit  quod  ali- 
ter non  procédèrent,  cum  alium  médium 
habeant  inter  se  &  dominum  Regem.  Et 
cum  dicta  curia  senescalli  Carcassone  esset 
parata  eos  bénigne  audire  !k  per  jus  & 
usum  curie  dicere,  ipsi  contumaciter  recé- 
dantes quandam  appellationem  frustrato- 
riam  emisorunt.  Quam  dicta  curia  videns 
maliciose  fuisse  introductam,  &  ad  impe- 
diendum  ne  maleficia  puniantur,  curia  dicfi 
senescalli  Carcassone,  habita  deliberatione 
&  consilio  cum  domino  Olivario  de  Ter- 
minis,  domino  Lamberto  de  Tureyo,  do- 
mino P.  de  Grava  &  cum  multis  aliis 
militibus  fidelibus  doniini  Régis,  dictas  ex- 
cusationes  frivolas  non  admittens,  contra 
ipsos  cum  manu  militari  processit,  dictis 
Albiensibus  se  munientibus  infra  civita- 
temAlbiensem  ad  resistendum  curie  senes- 
calli  memorati.   Quare   dicta    curia,    cum 


KJ.oiif;. 
I.  m, 

tol.JK- 


scopus  super  omnibus  predictis  fidejussit 
pro  consulibus  &  universitate  Albiensi,  & 
ipsi  pro  ipso  similiter  versa  vice.  Et  statim 
ad  requisitionem  dicti  episcopi  &  partis 
adverse,  dicta  curia  fecit  assecurationem 
fieri,  jus  faciendo  hinc  &  inde.  Post  hec 
cum  dicta  curia  mandaret  episcopo  &  con- 
sulibus memoratis,  quod  responderent  ve- 
ritatem  super  omnibus  memoratis,  dicto 
episcopo  petente  diem  ad  deliberandum, 
licet  dari  non  sit  in  talibus  consuetum, 
dicta  curia  de  consilio  dictorum  nobilium 
assignavit  eis  diem  &  omnibus  aliis,  qui  in 
dictis  cavalcatis  dicuntur  fuisse  in  equis 
cum  armis,  diem  jovis  post  octabas  sancti 
Laurentii,  Carcassone,  ad  respondendum 
veritatem  de  predictis,  &  predicta  pi- 
gnora  capta  pro  contumacia  &  rebellione 
ipsorum  vendidit  pro  expensis  militum 
persolvendis,  quos  cougicgaverat  contra 
ipsos  ad  juris  executioiiem  faciendam, 
Qua  die  episopus  &  consules  Albienses 
comparuerunt  coram  domino  Petro  de 
Autolio,  senescallo  Carcassone,  de  curia 
Francie  redeunte.  Monito  itaque  dicto  epi- 
scopo quod  responderet  veritatem  de  pre- 
dictis &  nolente  respondere  &  a  curia 
contumaciter  recedente,  dictis  consulibus 
satisdantibus  &  respondentibus,  predictus 


apud  Lomberium  accedens,  consules  &  uni- 
versitatem  Albiensem  pignoravit,  contuma- 
cia &  rebellione  ipsorum  pertinente  (sic), 
pro  expensis  militum  &gentium  quascon- 
gregavit  ad  eorum  inobedientiam  &  mali- 
ciam  convincendam.  Post  hec  dictus  epi- 
scopus pro  se  &  valitoribus  suis,  qui  non 
sunt  de  senescallia  Carcassone,  &  pro  sua 
familia   cotidiana,    &    consules   Albienses 


An 
\i5y 


An 

I  iâp 

31  août 


predictis   nobilibus  &  quamplurimis   aliis      senescallus   processit   ad  inquirendum  de 


predictis,  adjunctis  sibi  bonis  viris,  vide- 
licet  magistro  G.  de  Banheriis  &  magistro 
Bartholomeo  de  Podio,  judicibus  suis  ju- 
ratis,  magistro  Raimundo  Crassensi  &  ma- 
gistro Johanne  Deodati  jurisperitis,  & 
Guillelmo  Arnaldi  &  Petro  Marsendi  pu- 
blicis  notariis,  &  confessiones  &  deposi- 
tiones  singulorum  diligentec  fuorunt  re- 
dacte  in  scriptis,  prout  in  aciis  continen- 


pro  se  &  universitate   Albiensi,  promise-  tur,    diebus    assignatis    apud    Castras    ad 

runt  predicte  curie  quod  super  omnibus  parcendum    eorum   laboribus  &   expensis. 

predictis  parèrent  juri  8c  cognitioni  curie  Qua  inquisifione   compléta,    &    pluribus 

memorate  sub  obligatione  bastidarum,cas-  diebus  per  diversas   dilationes  ad  audien- 


An 
1239 


1459 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1460 


An 
1  260 

4 
février. 


dum    sententiam    assiguatis     militibus    & 
scutit'eris  nobilibus,  qui  non  sunt  homines 
episcopi  Albiensis  [vel]  in  predictis  insul- 
tibus    interfuerunt    cum    armis,    tandem 
assignavit   eis  diem  mercurii  post  festum 
purificationis  béate   Marie  ad  audiendanî 
sententiam     Carcassone,     anno     Domini 
MCCLix.  Qua  die,  licet  omnes  predicti  ter 
fuissent  citati  &  peremptorie  ad  senten* 
tiam  audiendam,  nullus  comparuit  predic- 
torum,  excepto  domino  Isaruo'&  domino 
Amairico,   vicecomitibus    Lautricensibus, 
qui   comparuerunt  coram  domino  senes- 
callo,  parati  stare  cognitioni  curie.  Rai- 
mundus  vero  Brugeria,  bajulus  de  Graol- 
■leto  pro  domino  Sicardo  Alamanni,  com- 
paruit pro  illis  qui  erant  de  familia  domini 
Amalrici,  vicecomitis  Lautricensis,  videli- 
.cet  pro  Guillelmo  Matfredi,  Escoto  Cau- 
.dina,  Petro  Ermengaudi  [de  Af'fiaco]'  mili- 
tibus, Guillelmo  B.  Matfredi,  R.  Vassalli, 
Bertrando  de  Vesceriis,  Bertrando  de  Alta- 
rippa,    Bernardo   Pontii    de   Miravalle  & 
Fredolo  &  B.  de  Senesgacio  scutiferis  ;  nec- 
non  &  pro  illis  qui   erant  de  familia  do- 
mini Isarni  vicecomitis  Lautricensis,  vide- 
licet  pro  Arn.  Saisseti  milite  de  Lautrico, 
Gausljerto  Rainaldi,  Guillelmo  de  Castro- 
perso,  B.  de  Paulinho,  Sicardo  Capelli  & 
G.  Ramegii  scutiferis,  &  R.  de  Peirola  mi- 
lite. Quorum   omnium    deffensioni    obtu- 
lit   se    &   ad    audiendum    sententiam   pro 
ipsis  Raimundus  Brugeria  memoratus,  qui 
promisit  judicatum  solvi  pro  ipsis  domino 
.  senescallo  sub  obligatione  bonorum  suo- 
rum.   Et  dominas  Amalricus   &    dominus 
Isarnus  vicecomitesfidejusserunt  pro  ipso, 
promittentes  judicatum  solvi    sub  obliga- 
tione bonorum  suorum&sub  omni  renun- 

-  tiatione  &  cautela,  &  insuper  constitue- 
runt  ipsum  procuratorem  suum  ad  audien- 

-  dum  sentenciam  vel  mandatum  curie,  &  ad 

-  allevationem  ipsius  repromiserunt  pro  ipso 
judicatum    solvi   sub  obligatione  omnium 

•  bonorum  suorum  &  sub  omni  renuncia- 
tione  &  cautela,  in  presentia  &  testimoiiio 
domini  G'  de  Banheriis,  magistri  Bartho- 

-  lomei  de  Podio,  judicum  predicti  senes- 
ealli,  &  Pétri  Marsendi  notarii,  qui  hoc 

'  Ces  déiix   mots   Hlaii^ueilt   dails   lâ   copie  de 
Doat.  [A.  M.J 


scripsit  anno  &  die  quo  supra.  Omnes  au- 
tem  supradicti,  peremptorie  citati  ad  au- 
diendum sententiam,  contumaciter  abfue- 
runt,  per  totam  diem  superius  assignatam 
&  etiam  sequentem  expectati.  Die  autem 
veneris  sequenti,  fuit  processum  ad  deter- 
minationem  in  hune  modum  :  —  Cum  pro- 
batum  sit  sufficienter,  tam  per  confessiones 
ipsorum  quam  per  testes  fide  dignos,  quod 
•dominus  Amalricus  &  dominus  Isarnus, 
vicecomites  Lautricenses,  8c  omnes  illi  qui 
fuerunt  de  familia  seu  societate  ipsorum, 
videlicet  G.  Matfredi,  Escotus  Caudina, 
P.  Ermengaudi  milites,  G.  B.  Matfredi, 
R.  Vassalli,  Bertrandus  de  Vesceriis,  Ber- 
trandus  de  Altarippa,  B.  Poncius  de  Mira- 
valle &  Fredolus  de  Ambileto  &  B.  de 
Senesgascio  scutiferi,  Arn.  Saisseti  miles, 
Gausbertus  Rainardi,  G.  de  Castroperso, 
B.  de  Paulinho,  Sicardus  Capelli  &  G.  Rai- 
nerii  scutiferi  &  R.  de  Peirola  miles  in 
equis  arma  portaveruut  illicite  per  terram 
domini  Régis  in  senescallia  Carcassone  in 
messibus  proxime  preteritis,  ad  requisi- 
tiouem  episcopi  Albiensis,  contra  prohibi- 
tiones,  diu  est,  factas  tara  per  predictum 
senescallum  quam  alios  antecessores  suos, 
idcirco  nos  Petrus  de  Autolio,  miles,  senes- 
callus  Carcassone  &  Biterris,  habito  con- 
silio  plurium  bonorum  viroruni,  habentes 
Deum  pre  occulis,  penam  quantum  cum 
Deo  possumus  mollientes,  volentes  potius 
teneri  Deo  de  misericordia  quam  de  aus- 
teritate,  predictum  R.  Brugeriam,  procu- 
ratorem domini  Isarni  &  domini  Amalrici 
predictorum  absentium,  &  ipsos  absentes 
in  XL  libris  Turonensium,  scilicet  quem- 
libet  eorum  in  xx  libris  Turonensium  mul- 
tamus.  Multamus  insuper  dictum  R.  Bru- 
geriam deffensorem  Guillelmi  Matfredi  in 
X  libris  Turonensium  "...  Item  quia  constat 
per  confessionem  ejusdem  Isarni  vicecomi- 
tis Lautricensis  &  per  testes  fide  dignos, 
quod  ipse  receptavit  dominum  G.  P.  Buca 
de  Lupo,  militera  faiditum,  &  habuit  ipsura 
in  societate  sua  in  bello  facto  in  festo 
béate  Marie  Magdalene,  idcirco  nos  pre- 

'  Suit  la  liste  de  tOiis  les  complices  des  viccmtei 
de  l.autrec,  -dIus  haut  mentionnés,  avec  l.i  mention 
de  l'amende  qui  les  frappe  :  dix  livres  tOllrn^is 
chacun.  [A.  M,] 


An 
1260 


An 
I  260 

6 
février. 


An 

1260 


I461 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


146: 


t.  111, 
col.  5  i  5. 


dictiis  seiiescallus  miiltamus  R.  Brugeriam, 
procuratorem  ejus  absentis  iiomiae  ipsiiis, 
&  ipsiim  absenteni  in  quiiic[uaginta  libris 
Turon.  Item  quia  nobis  constat  per  plures 
testes  fide  dignos,  quod  doiniiiiis  Amalri- 
cus,  vicecomes  Lautricensis  habuit  in 
societate  sua  Guillelmum  Pétri  Bucca  de 
Lupo,  militem  laidituni,  idcirco  nos  sene- 
scallus  predictus  multamus  R.  Brugeriam, 


tem,  &c.  Viviauum  de  Sancto  Jorrio  equi- 
tem...  Gausbertum  fratrem  Gordoiii  bali- 
starium  domini  P.  vicecomitis  Lautricen- 
sis, &c.  Jordanum  Gallinam  de  Lumberiis 
equitem,  &c.  Guillelmum  de  Sancto  Paulo 
militem,  &c.  Matfredum  de  Sancto  Geor- 
gio  scutiferum  equitem,  &c.  Sicardum  de 
Boyssesono  de  Lumberiis  scutiferum  equi- 
tem, &C.  Bernardum  de  Tayach  de  Ambi- 


procuratorein  ejusdem  domini  A.  absentis,      leto  scutiferum  equitem,  &c.   Guillelmum 


&  ipsum  absentem  in  quinquaginta  libris 
Turon.  Item  predictus  senescallus  multa- 
vitdoniinum  P.  vicecomitem  Lautricensem, 
contumaciter  absentem,  in  L  libris  Turo- 
nensium,  quia  per  confessionem  ejus  con- 


Donati  de  Graoleto  militem,  &c.  Castel- 
lumnovum  fratrem  ejus...  Guillelmum  Rai- 
nuiiidi  de  Ambileto  scutiferum  equitem... 
Aimericum  de  Faudars  scutiferum  equi- 
tem de  Ambileto...  Amblardum  Malaterram 


stat  quod  ipse  receptavit  G.  Pétri  Bucca  de      equitem  in  X  libr.  Tur.  Late  sunt  predicte 


Lupo,  militem  faiditum,  &  misit  ipsum 
cum  V  aliis  sociis  cum  armis  in  equis  per 
terram  domini  Régis  ad  episcopum  Albien- 
sem  illicite,  ad  bellum  indictum  inter 
ipsum  episcopum  &  abbatemGalliacensem. 


sententie  in  consistorio  palatii  Carcassone, 
in  presentia  &  testimonio  magistri  Guil- 
lelmi  de  Banheriis,  magistri  Bartholomei 
de  Podio,  judicum  predicti  senescalli,  do- 
mini Amelii  Catouis  militis,  magistri  Theo- 


Item  multavit  Sicardum  Amelii  de  Sene-  baldi  Carpentarii,  Pétri  de  Trueliis,  Pétri 

gascio  scutiferum  equitem,  contumaciter  Lauraguesii,  Barravi,  Ermengaudi  prepo- 

absentera,  in  decem  libr.  Turon.,  quia  con-  siti  Viancii,  Boneti    sacriste  Albiensis  & 

stat   per  testes    fide  dignos,  quod   illicite  plurium   aliorum,  &  mei  Pétri  Marsendi, 

portavit  arnia  per  terram  domini  Régis  in  publici  notarii  domini  Régis  in  Carcassona, 

senescallia  Carcassone  in  messibusproxime  qui  hec  scripsi,  anno  Domini  M."  ce  Lix°, 


preteritis,  ad  requisitionem  episcopi  Al- 
biensis, contra  prohibitionem  ex  parte  se- 
nescalli factam.  Item  quia  constat  per  tes- 
tes quamplurimos  fide  dignos  necnon  & 
perconfessiones  ipsorum  pro  majori  parte, 
quod  omnes  infrascripti  illicite  portave- 
runt  arma  per  terram  domini  Régis  in  se- 
nescallia Carcassone  in  messibus  proxime 
preteritis,  ad  illicitam  requisitionem  epi- 
scopi Albiensis,  contra  prohibitionem  ex 
parte  domini  Régis,  diu  est,  factam,  nos 
predictus  senescallus  quemlibet  ipsorum 
multamus,  prout  infra  sequitur,  contuma- 
citer absentium,  penam  quantum  cum  Dec 
possumus  nioUicntes,  videlicet  Bernardum 
Escafredi  de  Curvala  scutiferum  equitem 
in  X  libr.  Tur.,  Ermengaudum  de  Combreto 
scutif.  equitem  in  x  libr.  Turon.,  Galardum 
Rubei  de  Paulinlio  scutiferum  equitem  in 
X  libr.  Turon.,  Ermengaudum  Moysseti 
de  Lumberiis  scutiferum  equitem,  &c.  Am- 
blardum PilapuUi  de  Lumberiis  scutiferum 
equitem,  &c.  Petrum  Geraldi  de  Ambresio 
equitem,  &c.  Petrum  Calderina  scutiferum 
de  Castris...  Morretum  balistarium  equi- 


VIII"  idus  februarii,  &  signum  meum  ap- 
posui,  régnante  Ludovico  rege. 

Universis,  &c.  Raymuiidus  de  Lescuro 
oc  Guillelmus  de  Monestier,  milites,  salu- 
tem,  &C.  Notum  facimus,  quod  nos,  nomine 
nostro  &  nomine  omnium  aliorum,  qui 
fuimus  condemnati  de  portatione  armo- 
rum  &  quia  interfuimus  conflictui  habito 
prope  Albiam,  in  terra  sub  dominio  illus- 
tris  viri  Alfonsi  filii  régis  Francorum,  co- 
mitis  Pictavie  &  Tolose,  constituta,  in  c[uo 
conflictu  homicidia  fuerunt  commissa  & 
multi  alii  excessus  commissi,  exceptis  civi- 
bus  Albiensibus,  nos  super  dicto  facto  & 
predictos  supposuimus  voluntati  &  ordi- 
nationi  dicti  domini  comitis  &  venerabilis 
viri  magistri  Rad.  de  Gonessia,  thesaurarii 
ecclesie  Sancti  Hylarii  Pictaviensis,  appel- 
lationi  a  nobis  &  predictis  interposite  re- 
nunciantes  expresse,  nomine  nostro  &pre- 
dictorum  ,  &c.  Dictus  vero  thesaurarius 
pro  predicta  ordinatione  facienda  viros 
venerabiles  &  discrètes  dominum  Sicar* 
duni  Alemanni  &  magistrum  Bartholo- 
meum  de  Figat  ad  consilium  suum  advo-' 


An 
1  260 


An 
I  262 

II 

octobre. 


An 
1262 


1463 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1464 


cavit.  De  consilio  vero  predictoium  domini  licet    ducentas   &   quinqiiaginla  libras   ad 

Sicardi  &  magistri  Baitholomei,   propter  iiistantem  ascensionem  Doniini,  aniio  Do- 

devotionem  quam  habemus  erga  dominum  mini   m'CCLX"  tercio,   &    alias   ducentas 

coniitera,  nobis  gratiam  faciendo  voluit  &  quinquaginta    libras    ad    festiim    omnium 

ordinavit  idem  thesaurarius,  nobis  volen-  Sauctorum  proximo  venturum,  vobis  man- 

tibus  &  consentientibus,  voluntate  tariien  daiiuis  quatinus  predictas  pecunie  summas 

domini  comitis  reservata,  quod  nos  &  pre-  termi  nis  predictis  levetis,  &  cas  nobis  ad 


dicti,  qui  predictos  excessus  dicimur  fe- 
cisse,  exceptis  dictis  civibus,  ratione  dic- 
torum  excessuum  dicto  domino  comiti 
D  libr.  Tur,  lis  terminispersolvamus  :  vide- 
licet  medietatem  ad  festum  Ascensionis,8£C. 
In  cujus  rei  testimonium,  présentes  lit- 
teras  sigillis  nostris  duximus  sigillandas. 
Datum  apud  Montemalbanum ,  die  jovis 
post  festum  beati  Dionysii,  anno  Domini 
MCCLxn. 


nostros  compotos  transmittatis. 


484. 


cccxxxv 


Articles  contenant  les  droits  que  les 
vicomtes  de  Narbonne  avaient  sur 
cette  ville  '. 


An 
1262 


An 
1  262 

octobre. 


483. 

Mandement  d'Alfonse  de  Poitiers  tou- 
chant la  guerre  entre  l'abbé  de 
Gaillac  &■  Vévêque  d'Albi'. 

SENESCALLO  THOLOSE  PRO  CAVALCATIS  INTER 
ABBATEM  GALLIACENSEM  ET  EPISCOPUM  AI.- 
BIENSEM 

Ai,FONSUS,&c.  CumilH,  qui  exparte  ab- 
batis  Gailliacensis  fuerintin  calvacata 
&  conflictu  armorum,  babito  inter  ipsum 
abbatem  ex  una  parte  &  venerabilem  pa- 
trem  episcopum  Albiensem  ex  altéra,  con- 
dempnati  fuerint  per  sententiam  &  a  sen- 
tentia  nppeliaverint,  &  postea  appellacioni 
sue  renoiiciaverint,  vobis  mandamus  quati- 
nus predictam  sententiam,  secuiidum  (corr, 
sicut)  probata  fuit,  execucioni  demende- 
tis.  Si  vero  gratiam  seu  misericordiam  pe- 
cierint,  cuilibet  quartam  partem  summe 
in  qua  condempnatusextitit  relaxetis.  Cum 
autem  illi,  qui  ex  parte  dicti  episcopi  fue- 
rint in  dicta  calvacata  seu  conflictu,  per 
composicionem  de  voluntate  ipsorum  fac- 
tam,  que  quidem  composicio  nobis  placet, 
racione  dicte  calvacate  seu  conflictus  te- 
neantur  nobis  in  quingentis  libris  Turo- 
nensium  solvendis  in  hune  modum,  vide- 

'  Archives  nationales,  J.  Soy,  n.  55,  f"  1  1   r". 


HEC  sunt  ista  specialia,  que  dominus 
Amalricus,  dominus  &vicecomes  Nar- 
bone  habet  &  habere  coiisuevit  universa- 
liter  per  civitatem  &  burgum  Narbone  & 
in  suburbiis  eorumdem.  Primuni  habet 
sacramentum  fidelitatis  ab  omnibus  uni- 
versis  &  singulis  hominibus  habitantibus 
in  Narbona,  cujuscumque  jurisdictionis 
ccnseantur.  Item  habet  générale  parla- 
mentum  &  exercitum  &  cavalcalam  in  ho- 
minibus antedictis  commorantibus  in  Nar- 
bona &  preconisationes  exercitus.  Item 
habet,  ut  verus  dominus  Narbone,  execu- 
tiones  omnium  sententiaruni  criminum, 
que  proferuntur  qualicumque  modo  in 
cnriis  Narbone,  ifa  quod  non  miitata  sen^ 
tentia  ad  suam  curiam  débet  transmitti,  & 
ipse  ut  verus  dominus  in  casu  licito  & 
honesto,  potissime  in  matrimoniis  con- 
trahcndis,  potest  condemnatos  ad  mortem 
vcl  aliam  penam  relaxare  pro  suo  libito 
voluntatis,  nullis  aliis  curiis  &  quibus 
remittuntur  minime  requisitis.  Item  quod 
habet  generalem  excubiam  &  habere  con- 
stievit  in  civitate  &  burgo  Narbone  sine 
contradictione  cujuscumque,  &  puniendi 
illos  qui  possunt  inveniri  per  excubiato- 
res  ipsius  domini  Amalrici  in  qiiacuniqiie 
parte  ville  Narbone,  excepta  jurisdictione 
archiopiscopali,  si  se  tamen  vellent  facere 
de    eadem,    nisi    casus    lalis    fuerit,   quod 

'  Archives  de   In  vicomtj   de   N.irbonne.    (Dont, 
vol.  48,  C  fi-.J 


KJ-orig. 
t.III. 

col.  54!). 


Vers 

1260 


Vers 

lz6o 


1465 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1466 


propter  exercitum  &  cavalcatain  aut  prop-      saumatam   lignoruni,  &  de  capolata    duos 
er    sacramentiira    lidelitatis    inveniantur      faros  homiiium  seniel  in  anno  de  aiiimali- 
rebelles  &  contradicentes  mandatis  ipsius      bus.  Item  quod  omnes  illi  mercatores,  qui 
domini    Amalrici.    Item    quod    dictus   do-      portant  seu  abstrahunt  nierces  aliquas  de 
minus  Amalricus,  ut  venis  dominas  Nar-      Narbona,  dant  dicto  domino  Amalrico  ra- 
bone,  consuevit  in  sua  curia  dare  secuiita-      tione   dominii    intradam    &   exitam,    sine 
tes  ab  omnibus  hominibus  habitantibus  in      parte  aliqua  quam  nullus  habet.  Item  quod 
Narbona,  illis  qui  securitates  petcbant  a      nullus  de  Narbona,  cujuscumque  jurisdic- 
quocumque  eorum...  nulla  fori  excepticne      tionis  sit,  non  potest  forum  allegare,  qui 
admissa    in    prodictis.    Item    quod    dictus      injuriatus  fuerit  ipsum  dominum  Amalri- 
dominus  Amalricus,  ut  verus   dominus   &      cum  seu  gentes  suas,  officium  cis  conimis- 
vicecomes  Narbone,  créât  notarios  publi-      sum  exercendo. 
cos   in  omnibus   contractibus,  &   ab  ipso 
tenent  nofariam  Narbone   &   totius   terre 
&  districtus  ejusdem  ,  &  habet  recognitio- 
nem  &  punitionem  delinquentium  in  suo 
officio,  quaqua   fulgeant    dignitate.    Item 
quod  dictus  dominus  Amalricus  habet  me- 
ram  &  puram   recognitionem   &  punitio- 
nem in  omnes  homines  de  Narbona,  cujus- 
cumque   jurisdictionis    sint,    contra    ejus 
jurisdictionem  &  ejus  officiales  fungentes 
officie  ipsius  domini  Amalrici  delinquen- 
tes,  ita  quod  nullum  aliud  forum  possunt 
allegare  nec  admitti  consueverunt  ad  eun- 
dem.  Item  quod  dominus  Amalricus  pre- 


Vers 

1260 


tîd.orîg. 

t.  111, 
col.  547, 


485. 

Concession  du  roi   Louis  IX  à  Pierre 
de  Voisins  ' . 

DE    ASSIZIA    DOMINI    P.  DE   VICINIS 


LCDOVICUS,  &c.  Noverint  universi  pré- 
sentes pariter  [&  futuri],  quod  cum  a 
dilecto  &  fideli  nostro  Petro  de  Vicinis  fai- 
dimenta  &  hereses  peteremus  tocius  terre 
dictus  &  gentes  sue  tempore  guerre  &  pa-  sue,  quam  a  uobis  tenet  in  ballivia  Car- 
cis  consueverunt  custodire  sine  aliqua  alla  cassone,  &  ipse  eas  sibi  deffenderet  per 
dominatione,  tam  de  die  (|uam  de  nocte,  nostras  patentes  litteras  super  ejusdem 
civitatem  &  burgum  Narbone  &  suburbia  terre  assizia  sibi  datas,  nos  tandem,  viso 
eorumdeni.  Item  quod  dominus,  qui  cou-  tenore  litterarum  dictarum,  que  ad  deffen- 
suevit  spargere  monetam  in  Narbona,  tenet  tionem  ipsius  sufficere  minime  videbantur, 
in  feudum  jurisdictionem,  sibi  attributain  volentes  eidem  gratiam  facere  specialem, 
sive  datam  a  dicto  domino  Amalrico.  Item  ei  &  heredibus  ejus  concessimus  quod  ter- 
quod  totura  mensuragium  bladi  tenetur  a  ram  supradictam,  sicut  ei  exiitit  assignata, 
dicto  domino  Amalrico.  Item  quod  cum  in  feudum  &  homagium  a  nobis  teneanf  & 
sua  mensura,  ut  verus  dominus,  potest  re-  ad  servicium  quinque  militum,  pleno  jure, 
cipere  vinum  ubique,  &  sic  consuevit  in  cum  justiciis  altis  &  bassis,  hoc  salvo  quod 
Narbona  &  suburbiis  ejusdem.  Item  quod  si  qua  exnunc  in  terra  eadem  ratione  fai- 
llie qui  pondérât  panes,  ex  donc  dicti  do-  dimenti  vel  heresis  contigerit  confiscari, 
mini  Amalrici  pondérât  &  ponderare  con-  ad  nos  &  heredes  nostros  intègre  perline- 
suevit  panes  per  omnes  jurisdictiones  Nar-  bunt,  salvis  eidem  Pet[r]o  &  ejus  heredi- 
bone.  Item  quod  dominus  Amalricus  habet  bus  redevances  consuetis,  quas  ante  con- 
exdominio  tertiam  partem  piscium,qui  ca-  fiscationem  in  rébus  confiscandis  habebant, 
piuntur  in  stagno  Narbone,  per  quemcum-  excepte  quod  de  terris,  que  ad  nos  vel 
que  aliène  jurisdictionis  portentur  Nar-  heredes  nostros  ratione  heresis  vel  faidi- 
bonam,  ad  opus  sui  &  suorum  curialium.  menti  de  cetero  pervenerint,  homagium 
Item  quod  habet  ab  omnibus  hominibus  non  habebunt.  Omnia  vero,  que  ex  causa 
sui  vicccomitatus  Narbone,  cujuscumque  faidimenti  vel  heresis  usquc  in  dieni  pre- 
jurisdictionis  sint  vel  aliunde,  porlantibus  sentem  fuerunt  confiscata,  eidem  quitayi- 
ligna  cum  suis  animalibus  Narbonam,  ra- 
tione intrade,  de  quolibet  auimali  miain  '  La;.  99?''),  p.  ^, 


An 
1260 

juin. 


An 

1260 


1467 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1468 


imis  &  arreragia  conimdem.  lu  cujus  rei  cnmine  mortis,  &  inde  grave  exivit  scan- 
testimoiùiim,  présentes  litteras  sigilli  nos-  dalum  propter  énormes  elationes  atque 
tri  fecinnis  impressione  muuiri.  Actuni  inmoderatas  injurias  hominis  antedicti. 
apud  Sanctum  Gernianiini  in  Laya,  anno  Qui  dictiis  G.  facit  se  vocari  G.  de  Lodova, 
Domini  ]\i''CC"LX",  mense  junio.  quia  fuit  troterius  seu  garsifer  domini  de 

Lodova  condam,  &  in  ipso  potest    notari 
verbum  Aristotelis  dicentis  : 


Vers 

1260 


Éd.orig. 

t.  m. 

col.  547. 


Vers 
1260 


486.  —  CCCXXXVI 
Lettre  des  habitants  de  Bé-:^iers  au  roi  ' . 

ILLUSTRISSIMO  atque  serenissimo  ac 
piissimo  domino  L.,  Dei  gratia  Franco- 
rum  régi,  sui  subjecti,  fidèles  burgenses 
Johannes  de  Bojano,  filius  quondam  do- 
mini Johannis  de  Bojano  militis,  Berenga- 
rius  de  Alsona,  R.  de  Furno,  P.  Siguerii, 
R.  de  Gigniaco,'  Berengarius  Grassi,  G.  P. 
Salvaire,  P.  de  Molino,  Arnaudus  de  Al- 
sona, R.  de  Porcilio,  cives  Biterris,  sa- 
lutem  cum  débita  subjectione  perpetuo 
atque  débita  reverentia  in  eo,  per  quem 
reges  terre  regnare  noscuntur.  Cum  quis 
regale  beneficium  est  assecutus  &  ob  hoc 
libi  arrogantiam  associavit,  ut  elato  animo 
eonvicia  in  subjectos  domini  Régis  &  inju- 
rias inférât,  débet  quippe  illud  régie  cel- 
citudini  patefieri,  ut  illius  audacia  teme- 
raria  seu  animosa  petulancia  compescatur, 
régie  celsitudini  duximus  fieri  mauifestum, 
quod  quidam  nomine  G.  de  Aquisvivis, 
qui  se  facit  vocari  G.  de  Lodova,  qui  etiam 
traxit  origineiii  a  vilissimis  gentibus,  quia 
accipit  gagia  vestra  sive  denarios  &  quia  re- 
cuperavit  quandam  terramvobis  comissam, 
suppresso  jure  vestre  celsitudinis,  quam 
terram  recuperavit  indebite  &  injuste,  va- 
lentem  duo  milia  librarum,  que  fuitsoceri 
sui  notati  de  heresi,  pallium  arrogantie 
investivit,  iuferens  pluribus  hominibus 
crudeles  injurias  &  atrosses,  adeo  etiam  se 
maie  habendo,  quod  tantara  rixam  fecit 
sive  mesleiam  in  civitate  Biterris,  dicendo 
elationes  &  arrogantias  atque  convitia, 
quod  centum  homines  de  melioribus  dicte 
civitatis  steterunt  inde  in  periculo  seu  dis- 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  coffre  de  Langue- 
doc, n.  127.  [J.  3o2,  original  scellé  de  dix  sceaux 
bien  conservés.] 


Aiperius  nickil  est  umili  cum  surgit  In  altum. 

Unde  recurrimus  umiliter&  confidenter  ad 
vestram  regiam  celsitudinem,  que  inmode- 
rata  resecat  &  vicia  comprimit  &  delicta 
cohercet,  quatinus  vestra  dulcis  clementia 
suos  oculos  justicie,  ut  in  omnibus  con- 
suevit,  dirigat  versus  predictum  transgres- 
sorem  ,  peria  pro  modo  delicti  inflicta 
eldem,  ut  alii  exemple  perterriti  a  delictis 
similibus  penitus  arceantur,  Nam  si  im- 
pune  ferret,  pocius  daret  operam  consue- 
tudini  delinquendi  quam  emendationi,  8i 
sibi  incentivum  delictorum  cognosceret 
atributum. 

Nec  istud  omitimus,  quodinter  alias  ela- 
cionos  &  stulticias,  quando  fecit  dictum 
scandalum,  dixit  :  Nollem  quod  Rex  esset 
hodîe  domlnus  ville  Biterris,  ut  possem  facere 
voluntatem  meam. 

Et  quia  nos  predicti  debemus  esse  soUi- 
citi  circa  regiam  utilitatem,  ideo  istud  vo- 
lumus  non  latere,  quod  quedam  inquisicio 
fuit  facta  super  facto  patris  uxoris  dicti 
Guillelmi,  que  non  fuit  facta  ut  debuit, 
set  clamdestine  fuit  facta  &  subpresso  jure 
domini  Régis.  Qua  inquisicione  facta,  dic- 
tus  Guillelmus  recuperavit  terram  soceri 
sui  de  heresi  notati,  &  senescallus,  qui  re- 
didit  istam  terram  eidem,  ignorabat  aliam 
inquisitionem  quam  fecerat  dominus  G. 
de  Apiano,  tempore  quo  erat  senescallus. 
Et  quia  non  expediebat  dicto  Guillelmo 
subire  judicium  cum  illa,  procuravit  quod 
fieret  alla,  que  fuit  facta  cum  amicis  dicti 
Guillelmi  &  clamdestine.  Et  est  certum, 
quod  in  quatuor  libris  nolatorum  de  heresi, 
quorum  notatorum  omnia  bona  sunt  com- 
missa  domino  Régi,  est  scriptus  notatus  de 
heresi  socer  dicti  G.  De  quibus  notatis  do- 
minus comes  Montisfortis  boue  memorie 
&  episcopus  Biterris  cum  capitulo  jurave- 
runt,  quodnunquam  reverterentur  in  dicta 
civitate  Biterris  dicti  notati,  nec  unquam 
ipsi  vel  eorum  heredes  recuperarent  bona 


L'd.orîg. 

t.  111; 
col.  5-|S. 


Vers 

I  260 


1469 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1470 


sua.  Et  qiiando  doniinus  cornes  Montisfor-      celiez  en  sas  vile  e  en  ses  cTiateus,  c'ct  a  sa- 


Vers 

12Û0. 


tis  amisit  dictam  terram  &  dictara  civita- 
tem  &  vicecomes  recuperavit  eam ,  socer 
dicti  Giiillelmi  venit  cum  notatis  de  heresi 
&  cum  f'aiditis,  &  cum  dicta  civitas  ik  alia 
terra  venit  ad  regnum  vestrum,  ipse  socer 
dicti  Guiilelmi  cum  aliis  notatis  &  faiditis 


ver  à  Sales  de  Curain,  à  la  vila  de  Capel  e  en 
la  cité  de  Rodeis  larrons,  murtriers  &  nie- 
teors  de  fuous,  c'et  à  saver  Pierre  deVisso- 
zas  e  Guilleume  d'Anglars  e  son  fiuz  e  G. 
de  Sarget  e  D.  de  Sarget  e  Mathie,  liquel 
ount  arse  e  rouhée  la  terre  que  je  tieing  de. 


aufugit.  Et  si  diceret  dictus  G.,  quod  dictus      vos.  E  quan  li  davandit  larron  avoent  ce 


socer  suus  habebat  literas  a  domino  papa 
quod  erat  bonus  Christianus,  non  sibi  pro- 
sunt,  quia  fuerunt  impetrate  tacita  veri- 
tate,  &  quia  postea  fuit  conversatus  cum 
aliis  notatis  de  heresi  &  cum  f'aiditis,  ut 
superius  est  dictum,    nec   dominus  papa, 


Vers 

1 21'iD 


fet,  repairoient  en  las  viles  e  es  chasteus  de 
l'avesque  de  Rodeis  e  estoient  receu  e  pau 
e  couchié  e  levé,  e  ce  ont  confessié  e  re- 
coneu  li  davant  dit  larron  e  est  prové  par 
l'enqueste  que  vos  baillis  en  ount  fêle,  e 
tôt  ce  a  etié  fet  en  tenis  de  peis.  —  Apres, 


licet  remiteret  peccata,  potest  aliquem  res-  sire,  je  vos  faz  saver  que  quant  li  uns  des 

fituere  in  bonis  semel  domino  Régi  comis-  davandiz  meteors  de  fuou,  qui  estet  esco- 

sis.  Que  bona  etiam  dominus  cornes  Mon-  meniez,  fu  niorz  desconfes  e  la  pouvre  gens, 

tisfortis  condam,  &  vos,  domine  rex,  post  cui  avet  robié  e  lors  maisons  arsarses,  de- 

ipsum    tenuistis    continuatis     temporibus  fendoient  segoii  la  coutume  de  la  terre  que 

per  XL  annos.Unde  dictus  Guillelmus  non  il  ne  fut  enfoiz  en  terra  sacreie  ne  que  leu 

debuit  recuperare  dictam  terram,  valentem  ne  li  feit  nule  deitrure  de  sainte  Eglise, 


duo  milia  librarum.  Et  mullis  rationibus 
possemus  dicere,  quod  dictus  G,  &  uxor 
ejus  non  debent  habere  dictam  terram  ves- 
tram,  set  longum  esset  enarrare,  &  ideo 


tant  que  il  fuissent  seur  que  len  lor  feit 
droit  por  lo  mort,  li  evesques  manda  au 
chapellai  de  la  Pauose  en  cui  parroche  il 
estoit,  sur  peine  des  ordres  e  de  son  bene- 


ad   presens   brevilalis   causa   plura  dicere      fice  que  il  l'enfoit,  e  li  chapellais   l'enfoi 
supersedemus.  Et   quia   nobis   displiceret      par  lo  mandament  l'avesque  en  grant  es- 


si  jus  vestrum  absconderetur,  nos  &  plures 
alii  sumus  presto  in  vestra  utilitate  vigi- 
lare  &  in  istis  de  jure  vestro  docere,  & 
quid  super  his  sit  statuendum  vestra  sa- 
piencia  disponat. 


candre  de  moût  de  gens,  qar  onquas  mays 
no  fo  feit'.  —  Apres,  sire,  je  vos  faz  saver, 
que  puis  trois  ans  o  quatre  enza,  il  a  mise 
e  establi  une  novelle  coutume,  que  unques 
mais  ne  fu  en  Roergue,  que  totz  hom,  que 
chiet  en  escomeniament  de  li  o  de  son  offi- 
ciai, paie  XII  sols  de  tornois  avant  qui  seit 
asous,  e  sachietz,  sire,  que  il  li  vaut  asiez, 
quar  il  en  escominie  mai  o  a  tort  o  a  dreit, 
e,  sire,  de  ce  est  grans  escandre  entre  nos 

Tjf    .    .  7         'I     >;/•  ^      j        lais,  quar  nos  ne  l'avions  pas  acoutumé. — 

rlainte  adressée  a  ALJonse,  comte  a?      .     '  ^     .        .  „         '  ., 

.    .  ,    ,  Apres,  sire,  je  vos  taz  saver,  que  corne  il 

Toulouse,  contre  Vivien,  eveque  de      ^^^^j^^  ,^  coutume  des  autres  avesques  de 


HJ.ori". 
t.  111. 

co!.  549. 


487.  —  CCCXXXVII 


Rode-^  ' . 

JE  Guiz,  sires  de  Seveîrac,  faz  saver  à  vos, 
sire  com s  de  Poitou  &  de  Tolose,  que  Ve- 
viains,  eveques  de  Rodeis,  grève  vos  chava- 
liers  &  vos  homes  de  l'avechié  de  Rodeis  e 
moût  de  maneires.  —  Premeirament,  je  vos 
faz  saver  que  il  e  si  ome  ount  receutz  &  re- 

'  Trésor  des  char.tes;  Toulouse,  sac  7,  n.  .Ip. 
(J.  3i4;  rouleau  original  de  trois  peaux  de  par- 
chemin i  longueur  Û6^'.] 


Rodeis,  que  ount  estié  davant  sui,  qui  ausi 
prodome  com  il  est  [estoient],  tôt  non  fuis- 
sent il  de  religion,  prcnt  e  liéve  sas  procu- 
rations en  deniers,  e  quant  li  proveire  ne 
li  volent  sa  procuration  paier  en  deniers  e 
à  sa  volenté,  o  il  ne  poent,  que  ave  sovent, 
il  entredit  les  lous,  e  quant  avent  que  au- 
qus  des  parrochiais  mort  o  vout  prendre 
famé,   o  auqiine   famé  reliéve   d'enfant  e 

■  [Ces  mots  ijar...  feit,  sont  d'une  autre  main  & 
d'une  autre  encre.] 


Vers 

ii6o 


1471 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1472 


vont  oir  messe,  il  les  coveint  aller  à  Ro- 
deis  demandier  congié  à  lui  o  à  so  offi- 
ciai e  avant  que  il  puisse  avor  co[n]gié,  il 
les  covient  reembre,  e  lor  il  mande  au  cha- 
pellai  dou  leu  o  à  auqui  de  ses  vezis,  que 
enfoisse  le  cors  o  que  face  las  sposailles, 
e  quant  ce  est  fet,  il  torne  l'aglise  entre- 
dit  &  autrel  cove  feire  lendemai  à  i  autre  e 
eisi  si  roube  vos  homes  e  voutre  terra.  — 
Apres,  sire,  je  vos  faz  saver,  que  cum  vos  a 
Riom  aveque  les  prelaz  e  les  baros  de  la 
comté  de  Tclose  ordenasez  e  establites  que 
des  hereges  l'en  ne  prent  reenison,  mas 
que  l'en  lor  feit  fere  la  peneence  que  l'en 
deuret  selon  dreit,  li  aveques  de  Rodeis  a 
prises  e  levées  reenzons  des  hereges,  qui 
es toient  voutre  home  e  de  voutre  terre,  plus 
de  L  milia  sol.,  don,  sire,  sachiez  que  cil 
hereges  que  il  a  fez  einsi  reembre  son  peor 
que  davant  n'estoiente  prisent  moins  Dieu 
e  sainta  Eglise  e  nostre  foi  que  davant,  e 
maint,  qui  n'estoient  pas  mescreens,  en 
sont  endevenu  mescreant  por  la  desleauté 
que  ount  veue.  —  Apres,  sire,  je  vous  iaz 
saver,  [quej  sens  cause  reinable  e  contra 
les  establiseraens  de  la  pais  de  Roergue, 
li  aveques  en  sa  propra  persona  asailli  en 
voutre  terra,  c'et  à  saver  el  bore  de  Rodeis, 
que  li  coms  de  Rodeis  tien  de  vos,  o  clers 
e  o  lais  de  sa  meinée  e  d'autres  que  il 
amena  aveque  soi,  I  borgeis  de  Ameillau, 
vaillant  home  e  saige  de  creit,  qui  a  nom 
Durant,  de  Valleilas,  ele  chace  il  esa  cora- 
paingnie  à  armes  de  maison  en  maison  doc 
en  l'église  del  bore  de  Rodeis,  e  li  aveques 
de  sa  mai  propra  feri  e  depesa  las  portes  & 
les  uis  du  moutier,  quar  il  ne  li  sofizet 
pas  que  li  autre  le  feisent,  se  il  non  feit  de 
sa  mai,  e  covint  que  li  borjois  s'enfoit  dou 
moutier,  quan  li  huis  dou  moutier  furent 
brisié,  e  se  guéri  en  la  maison  du  voutre 
chavalier,  ou  li  ditzavesques  le  cuda  pren- 
dre e  rau[roi]t  pris,  se  voutre  home  ne 
l'ausent  défendu,  e  quan  ne  pot  aver  ledit 
borjois,  il  le  rouba  en  voutre  vile  de  son 
chaval  e  de  ses  chouses.  — Apres,  sire,  je 
vous  faz  saver,  que  li  davantdiz  avesques 
feri  de  sa  mai  propra  i  voutre  home  de  la 
Gleiola  du  batto  en  la  teste  e  l'ensanglenta 
e  le  atorna  malament,  por  ce  que  li  hom  li 
demandet  ses  deniers  que  li  ditz  avesques  li 
(Jevetî  ^-  Apres,  sire,  je  yo?  iaz  saver,  quç 


li  ditz  avesques  prit  I  gentilhome  qui  tien 
fieu  de  vos,  c'et  à  saver  Rostainh  de  An- 
traigues,  e  le  tient  en  sa  prison,  tan  cou  il 
li  plut,  ne  a  la  requeste  de  voutre  baille  il 
non  vout  rendre,' — Apres,  sire,  I  autre 
damoisel  d'en  Bernart  d'Arpaion,  por  ce 
que  il  por  sen  dreit  apellet,  il  le  prit  e  mis 
en  sa  prison,  tant  cum  il  li  plut,  ne  unques 
au  davandit  Rostain  ne  à  celui  qui  tenoient 
vostre  clam  e  se  clamoien  por  vos,  votre 
clains  ne  lor  tient. —  Apres,  sire,  je  vos  faz 
saver,  que  cil  de  son  ostiel  e  de  sa  propra 
maineie  asaillirent  les  homes  de  Laisac  qui 
son  voutre  e  nostre  hom  e  en  navrèrent 
auquns. —  Apres,  sire,  li  escorchamens  e 
la  roubarie  de  sa  cort  es  si  grans  que  ne 
pareil,  quar  las  letras  que  l'en  sont  aver  de 
ces  ancessors  por  très  deniers  costent  VI  de- 
niers, XII,  e  celas  que  l'en  sout  aver  por 
VI  deniers  o  por  xii,  costent  V  s.,  x  s.  — 
Apres,  sire,  sachiez  que  li  aveques  de  Rodes 
a  fête  une  exaction  novelle  à  vos  homes 
par  toute  l'avesché  de  Rodeis,  quar  cum 
en  ladite  aveché  soient  moût  de  viles  e  de 
chasteus,  o  il  n'ot  fortalisces,  for  que  las 
églises,  e  la  bona  gens  ou  tens  de  guerra 
ausent  lor  arches  ou  ils  metoient  lor  blie 
e  lor  roube  en  les  dites  églises,  li  avesques 
a  comandé  que  l'en  giete  fors  des  églises 
les  arches  e  escomenia  ceus  qui  les  arches 
sont,  si  nés  en  gitent,  e  la  bone  gent  qui 
ount  povres  maisons  e  petites,  nés  ount 
o  mètre  e  vount  à  l'aveque  e  rement  soi, 
por  ce  que  il  lor  leit  demorer  les  arches  es 
églises,  &  de  ceus  que  sont  por  ce  escome- 
nié  dont  il  i  a  moût  levé  xii  s.  de  torneis, 
&  de  ce,  sire,  levé  chascu  an  grant  avor. — 
Apres,  sire,  je  vos  faz  saver,  que  cum  vos 
gens  feisent  une  vile  novelle,  que  a  num 
Vilefranche  e  voutre  terra  domine,  prez  de 
Najac,  e  moût  de  [gensj  ce  eberiacent  e 
preissent  places  por  feire  maisons,  li  ave- 
ques escomenia  les  habitans  de  celui  lou  e 
maudit  le  lou  &  les  habitans,  don  monte 
gens  se  traitrent  areires  e  s'en  alerent,  nins 
de  ceux  qui  avoient  lors  maisons  fêtes,  don 
vos  avez  moût  grant  damage.  —  Après, 
sire,  je  vos  faz  saver,  que  cum  en  l'avechié 
de  Rodes  soient  moût  de  pouvres  chapel- 
lais,  qui  n'ount  point  de  rende,  qui  solient 
chanter  messas  e  feire  lo  service  Noutre 
Ççiugnor  por  nos  peirQS  e  por  ng^  ipeires, 


Ver? 
1260 


Ed.orig. 
I.  111. 

col.  Hq. 


Vers 

I2Û0 


1473 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1474 


An 
1160 

octobre 


ÉJ  oris 

t. III. 

col.  Ht 


li  avesqiies  a  comandé  en  son  sene  que  nuls 
chapellais,  se  n'a  bénéfice,  ne  puisse  chan- 
tier sens  ses  letres,  lasqueles  coveint  re- 
noveller  il  foiz  l'an,  e  ior  si  les  covient 
achatier  x  sols,  xx  s.,  xxx  s.,  XL  s.,  L  s., 
e  eisint  moût  de  chapellais  pouvre,  qui 
n'ont  de  quoi  reembre  las  letres,  laissent 
à  chantier  e  faire  Ior  servise,  don  nos  & 
nostre  ami,  qui  sunt  trespasié  de  cet  siècle, 
avoum  moût  grant  damage. 

(,Jci  la  trace  d'une  coupure  dans  le  rou- 
leau.) 


488.  —  CCCXXXVIII 

j4ctes  touchant  Olivier  de  Termes^. 

I.  r  UDOVICUS,  DeigratiaFrancoruin  rex, 
\~i  senescallo  Carcassone  salutem.  Cum 
dilectus  &  fidelis  noster  Olivarius  de  Ter- 
minis,  cupiens  anime  sue  providere  saluti, 
de  rébus  &  terra  quas  tenet  a  nobis  ven- 
dere  proposuit,  ut  exinde  restitutionem 
faciat  hiis,  a  quibus  maie  habuit  vel  extor- 
sit,  volens  ut  ea  que  nobis  utilia  videbun- 
tur,  pro  minori  pretio  quam  alius  vellet 
dare,  retinere  possemus,  sicut  placuerit  ea 
habere,  mandamus  vobis,  quatenus  de  con- 
silio  dilecti  S:  fidelis  nostri  G.,  archiepis- 
copi  Narbonensis,  conveniatis  cum  eo  de 
pretio  rerum,  que  inferius  subscribuntur, 
&  deductis  primo  vendis  nostris  secuiidum 
terre  illius  consuetudinem  ac  debito  in 
que  nobis  tenetur,  videlicet  CCCL  libris 
"Turonensium,  residuum  pretii  persolvatis 
eidem,  receptis  etiam  instrumentis  &  cau- 
tionibus,  que  expedierit  nos  habere  super 
emptione  jamdicta.  Hec  autem  sunt,  que 
nobis  retinere  pôtueritis,  vel  aliqua  eo- 
rumdem,  secundum  quod  de  consilio  pro- 
cesserit  archiepiscopi  memorati  :  castrum 
&  fortelicia  de  Aquilari,  villa  de  Terminis, 
castrum  de  Davejano,  de  Moutomet,  Roca 
de  Fanis,  Carcassesium,  Vineavetus,  Mas- 
sacum.  Maisons,  Salsanum,  Monsrubeus, 
leuda  castri  de  Palayraco,  cum  hominibus 


&  pertinentiis  suis.  Si  qua  vero  de  iis  per 
consilium  memorati  archiepiscopi  videri- 
tis  minime  retinenda,  permitatis  ut  ea 
personis  nobilibus  aut  militibus  vendat, 
prout  sibi  melius  expedierit,  qui  ea  nobis 
faciant  que  &  ipse  facere  tenebatur.  Pre- 
terea  si  nobis  utilia  &  propter  hoc  reti- 
nenda videritis,  de  consilio  predicti  archie- 
piscopi, in  dyocesi  Carcassone  castra  de 
Taurizano,  de  Cerinano,  de  Villatritals, 
villas  de  Caunetis,  de  Marronis,  de  Archis, 
cum  omnibus  pertinentiis  suis,  ea  vel  ali- 
qua eorum  juxta  modum  predictum  reti- 
nere poteritis.  Alioquin  volumus  &  eidem 
O.  concessimus,  ut  ea  vendere  possit  mi- 
litibus seu  nobilibus  aut  clericis  seu  etiam 
religiosis  aut  aliis,  prout  bonum  videbi- 
tur,  salvo  in  omnibus  jure  nostro.  Actum 
apud  Sanctum  Dionysium,  anno  Domiiii 
M'CC'LX",  in  festo  sancti  Dyonisii. 

II.  Ego'  Oliverus  de  Terminis  notum 
facio  universis  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  vendo  &  quitto  in  perpe- 
tuum  excellentissimo  domino  meo  Ludo- 
vico,  régi  Francorum  illustri,  &  ejus  here- 
dibus,  pro  tribus  milibus  frecentis  &  viginti 
libris  Turonensium,  michi  jam  solutis  in 
peccunia  numerata,  &c.  res  inferius  anno- 
tatas,  videlicet  castrum  de  Aquilaz,  sicut  se 
comportât  in  longitudine  &  latitudine, 
cum  omnibus  redditibus,  juribus,  conques- 
tibus  &  pertineiiciis  ejusdem.  Item,  villas 
de  Davegiano,  de  Termis  &  de  Vineave- 
teri,  cum  omnibus,  &c.,  &  quicquid  ha- 
bebam  in  predictis  aut  habere  poteram 
quoquo  jure,  Promittens,  &c.  In  cujus  rei 
testimonium,  sigillum  meum  presentibus 
litteris  apposui.  Actum  Parisius,  anno  Do- 
mini  M°CC''  sexagesimo  primo,  mense  mar- 
cyo. 

'  Trésor  des  chartes;  coffre  de  Languedoc,  n.  i5. 
[J.  293;  original.] 


An 
1  2Û0 


An 

1262 


'  Manuscrits    ie  Coliert,    n.    227J.    [Lat.   9996, 
p.   142,  &  lat.    10918,  f"  12.] 


VIII. 


47 


147^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1476 


Vers 

1260 


An 
1  260 

10 
oclobrc 


An 
I  260 

3  no- 
vembre. 


489. 

Autres  actes  pour  le  mêine\ 


Oliverius  de  Terniiiiis,  ciipieus  anime  sue 
providere  saluti,  terram  c(uam  teiiet  a  iiobis 
in  dyocesi  Tholose  vendere  proposuerit,  ut 
exinde  restitucionem  faciat  hiis,  a  quibus 
maie  habuit  &  extorsit,  nos  attendentes 
ipsius  laudabilem  (.sic)  propositum  in  hac 
parte,  liberaliter  eidem  concessimus,  ut  de 
I.  r~\  EDDITUS,  quos  dominus  Oliverus  de  his,  que  tenet  a  nobis  apud  Villampictam, 
Iv  Terminis  habet  inVillapicta,  valent  possit  vendere  abbati  de  Soresio,  ordinis 
XX  libras  Turon.  &  non  habet  ibi  jurisdic-  sancti  Benedicti,  vel  alii  persone  religiose 
tionem  neque  justiciam.  Hoc  vult  emere  aut  seculari  &  ponere  in  manu  mortua 
abbas  de  Soresio,  ordinis  sancti  Benedicti,  usque  ad  viginti  quinque  libras  Turonen- 
pro  quingentis  libris  Turonensium.  sium  annui  redJifus,  salvis   tamen  vendis 

Redditus  ville  de  Podiosyurano,  inter  nostris  secundum  consuetudinem  terre  de- 
leudam,  furnum,  census,  medietatem  jus-  bitis  &  salvis  omnibus  aliis  juribus  nostris 
ficiarum  &  omnia  alia,  M  sol.  Turon.  Alla  &  alieno  quolibet  jure  salvo,  &  salvis  ac 
que  sunt  in  villa  predicta  sunt  Hospit:'.lis  retentis  nobis  incursibus,  quos  post  factam 
Sancti  Joliannis.  vendicionem   conti[n]geret  eveiiire.  Unde 

Redditus  castri  de  Brom,  inter  leudam,  vobis  mandamus,  quatinus  vendicionem, 
census,  laboracionem,  quinque  partes  jus-  quam  prefafus  Oliverius  memorato  abbati 
ticiarum,  quia  sexta  est  Jordani  de  Saixaco  vel  alii  fecerit  in  dicta  Villapicta,  usque 
niilitis,  &  omnia  alia  valent  V"  solid.  Tu-      ad  summam  predictam  ex  parte  nostra  con- 

cedatis,  secundum  f'ormam  superius  anno- 
tatam.  —  Datum  Silvanectis,  anno  Domini 
INI'CCLX",  die  mercurii  post  festum  om- 
nium Sanctorum. 

IV.  Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose... 
Significamus  vobis,  quod  nos  attendentes 
laudabile  propositum  nobilis  viri,  dilecti 
&  fidelis  nostri  Oliverii  de  Terminis,  qui 


ron. 

II.  Ludovicus,  &c.,  senescallo  Carcas- 
sone.  —  Cum  nos  dilecto  &  iideli  nostro 
Olivero  de  Terminis  liberaliter  concesse- 
rimus,  ut  castrum  de  Montecormerio  &  de 
Buxa  &  villam  de  Laneta  cum  omnibus 
pertinenclis,  &  omnia  que  ipse  habet  in 
Castro  de  Duroforti  &;  de  Monias,  &  om- 
nia alia  que  habet  ultra  aquam  Orbionis  terras  &  possessiones  suas,  quas  tenet  a 
versus  montana,  possit  vendere  dilecto  &  nobis  in  dyocesi  Tholosana,  vendere  dis- 
fideli  nostro  Petro  de  Vicinis,  salvo  jure  posuit  pro  restitucionibus  faciendis  hiis, 
nostro  in  omnibus,  sicut  in  nostris  litteris  de  quibus  maie  habuit  &  extorsit,  libera- 
patentibus  continetur.  Voluit  tamen  idem  Hter  eidem  concessimus,  ut  ea  que  tenet 
Oliverius  &  nos  eciam  volumus  &  manda-      a   nobis   vendere    possit   fidelibus    nostris 


mus  vobis,  ut  ea  que  nobis  propter  utili- 
tatem  nostram  de  consilio  dilecti  &  fidelis 
nostri  archiepiscopi  Narbonensis  retinenda 
videritis  in  toto  &  in  parte,  pro  minori 
tamen  precio  quam  alius  daret,  salvis  vendis 
nostris  &  deductis  ex  precio  eorumdem,  si 
eas  de  consuetudine  terre  predicte  debea- 


quibuscumque,  militibus  aut  nobilibus  seu 
de  terra  nostra  vel  eciam  quinque  per- 
sonis  nominatim  hic  expressis,  videlicet 
Petro  de  Vicinis,  Lamberto  dé  Limous  vel 
fratri  suo,  Philippo  de  Monteforti  aut 
Guidoni  de  Mirapesio,' qui  ea  nobis  f'a- 
ciaut  de  dictis  terris  &  possessionibus,  que 


nuis  habere,   retineatis,  &  residuum  quod      &  ipse   facere  tenebatur,   salvis  tamen  in 
solvendum  fuerit  persolvatis  Oliverio  pre-      omnibus  vendis  nostris  secundum  consue- 


dicto.  Actum  apud  Pontizaram,  dominica 
in  crastino  sancti  Dyonisii,  anno  Domini 
M"  ce"  sexagesimo. 

III.  Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose. — 
Cum  vir  nobilis,  dilectus  ik  iidelis  nostcr 

'  La  t.  10918,  f"  12. 


tudinem  terre  &  aliis  quibuscumque  de- 
bitis  juribus,  jurisdictionibiis  &  redevan- 
tiis  nostris,  que  vel  quas  habebamus  vel 
habere  debebamus  in  eisdem,  retentis  no- 
bis etiam  incursibus  propter  heresim,quos 
post  factam  vendiciononi  contingeret  eve- 
r.ire,  &  salvo  jure  quolibet  alieno.  Unde 


An 
I  260 


An 

I  2(5o 

3  no- 
vembre. 


An 

1260 


1477 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1478 


An 

I  261 
18  avril. 


An 
1261 

i3 
février. 


An 
1261 

t8  avril. 


dicti  Guioti  sigillatas,  quarum  ténor  talis 
est  : 

Nobili  viro  provido  &  discreto  senes- 

callo  Carcassone,   Guiotus   de  Levies,  ar- 

niiger,  dominus  Mirapiscis,  salutem  &  sin- 

ceram    in   Domino    dilectionem,   Cuni    in 

crastino  Ramipalmaruni  dies  assignata  fue- 

rit  ex  parte  domini  Régis  domino  Beren- 

gario  de  Puteosorigario,  ad  faciendum  os- 

tensionem  locorum  &  rerum  petitorum  a 

nobis  in  curia  domini  régis,  noveritis  quod 

nos  dilectum  Scfidelem  nostrum,  dominum 

_  •         R.  Br.,  exhibitorem  presentium,  nostrum 

Contestation    entre   Gui   de  Mirepoix     constituimus  procuratorem,  ratum  &  gra- 

&•  Bérenger  de  Puisserguier  pour  le      tum   habituri   quidquid   per   eundem  do- 

château  de  Florensac\ 

ANNO  Domini  m°  cC  lx%  xr.  '  kalendas 
madii.  Notum  sit  universis,  quod  no- 
bilis  vir  dominus  P.  de  Autolio,  miles,  se- 


vobis  mandamiis,  quatinus  venditionem 
hujusmodi  a  dicto  Oliverio  fieri  permitta- 
tis,  &  eamdem  ex  parte  nostra  concedatis, 
secundum  formam  superius  expressam.  Da- 
tum  Silvanectis,  anno  Domini  M''CC''LX'', 
die  mercurii  post  festum  omnium  Sancto- 
rum. 


490. 


minum  R.,  quantum  ad  dictam  diem  os- 
tensionis  pertinet,  factum  fuerit  seu  etiam 
procuratum,  &  hoc  vobis  &  universis, 
quorum  interest,  tenore  presentium  inti- 
mamus.   Datum  anno  Domini  M°  ce"  LX°, 


nescallus  Carcassone  &  Biterris,  accessit      die  jovis  proxima  ante  Brandones. 


personaliter  apud  castrum  de  Florenciaco 
ad  videndam  ostensionem,  qiiam  Berenga- 
rius  de  Podiosorigerio,  miles,  debebat 
facere  de  rébus,  quas  petit  in  curia  domini 
régis  Francie  contra  Guiotum  de  Mira- 
pisce,  juxta  mandatum  quod  receperat  lit- 
teraliter  a  domino  rege  Francie.  Cujus 
mandati  ténor  talis  est  : 


Post  hoc  dictus  Br.  de  Podiosorigario,  ad 
requisitionem  dicti  domini  senescalli,  di- 
ceiitis  quod  ipse  paratus  erat  videre  osten- 
sionem quam  vellet  facere  idem  Br.  juxta 
mandatum  supradictum  domini  Régis,  pré- 
sente dicto  Raimundo  Br.,  ostendit  eidem 
senescallo  castrum  de  Florenciaco,  in  quo 
dicebat  patrem  suum  habuisse  medietatem 


Ludovicus senescallo  Carcassone &  in  toto  territorio  ejusdem  castri,  quod 


Mandamus  vobis,  quatinus  ad  videndam 
ostensionem,  quam  Berengarius  de  Podio- 
sorigario, miles,  débet  facere  die  lune 
post  Pascha  Floridum  de  rébus,  quas  petit 
in  curia  nostra  contra  dilectum  &  fidelem 
nostrum  Guiotum  de  Mirapisce,  intersitis 
vel  mittatis  &  eam,  sive  venerit  dictus 
Guiotus  sive  non,  fieri  faciatis.  Et  de  qui- 
bus  rébus  facta  fuerit  dicta  ostensio  nobis 
reservetis  vel  rescriliatis  ad  diem  martis 
post  Pentecosten.  Datum  Parisius,  donii- 
iiica  post  octabas  Candelose. 

Ad  quam  diem  lune,  scilicet  pcst  Pascha 
floridum,  comparuit  dictus  Berengarius  de 
Podiosorigario  apud  Florenciacum  coram 
dicto  domino  senescallo  ex  una  pnrte, 
&  pro  dicto  Guioto  comparuit  dominus 
Raimundus  Berer.garii  ex  altéra  parte,  di- 
ccns  se  esse  procuratorem  dicti  Guioti, 
ostendens  litteras,  sigillo  cereo  pendenti 

'  Dont,  vol.  iS^,  {"'  236-238. 


territorium  eidem  senescallo  ostendit.  Item 
ostendit  infra  dictum  castrum  quasdam  do- 
mos,  quas  dicebat  proprias  fuisse  dicti  pa- 
tris  sui  &  ipsum  patrem  suum  tenuisse. 
Item  ostendit  quemdam  furnuni  proprium, 
ut  dicebat,  infra  dictum  castrum,  &  quan- 
dam  turrim,  in  qua  dicebat  habere  medie- 
tatem. Item  quasdam  domos  seu  albergam 
juxta  dictum  furnum.  Item  alias  domos  in 
barrio  dicti  castri.  Item  in  dicto  territorio 
ostendit  viridarium  cum  orto.  Item  osten- 
dit quoddam  nemus.  Item-ostenditconfines 
territorii  dicti  castri.  De  quibus  omnibus 
dicebat  patrem  suum  fuisse  spoliatum  ab 
avo  dicti  Guioti  paterno.  Item  ostendit  cas- 
trum de  Pomairolis  dictus  Br.  &  territo- 
rium ipsius  castri  dicto  senescallo,  dicens 
quod  dictus  pater  suus  habebat  in  dicto 
Castro  majores  justicias,  &  quod  idem 
castrum  fenebatur  a  pâtre  suo  &  habebat 
il)i  albergam,  que  dicebat  fuisse  dicti  patris 
sui. 


An 
12Û1 


An 
1261 


M79 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1480 


Éd.orig. 
t.  III, 

col.551. 


An 
iz6i 

28 
février. 


Éd.orig 

t.  111, 

col.  552 


ritis  evitare.  Sane  statiitum  hoc,  sigillo 
nostro  sigillatuni ,  per  totiim  comitatum 
predictum  publicari  volumus  &  manda- 
mus,  utpretextu  ignorantie  nuUus  sepos- 
sit  super  his  de  cetero  excusare.  Actum 
est  hoc  II  kaleiidas  martii,  aiino  incarnati 
Christi  M°  CC°  lx°,  in  presentia  &  testimo- 
nio  domini  fratris  A.  Dei  gratia  abbatis 
Mansiasili,  &  Boueti  Dani,  Petri  de  Bou- 
tenaco,  Petri  Andrée  bajuli  Fiixi  &  Petri 


tionem  nostram  &  penam  incursus  volue- 


'  Château  de  Foix,   caisse  3i.   [Doat,  vol.  171, 

*  L'acte  est  déchiré  en  quelques  endroit:.   [Note 
de  dont  Vaissete.\ 


An 
1  261 


491.  —  CCCXXXIX 
Actes  touchant  les  comtes  de  Foix'. 

I.  -qOGERIUS,  Dei  gratia  cornes  Fuxi  & 
fv  vicecomes  Castriboni,  universisbai- 
livis,  consulibus,  universifatibus  &  populis 
Appamiarum,  Fuxi,  Savarduni,  Tarasconis,  publiai  Faxi  notarii,  qui  de  mandate  pre- 
de  Ax,  Lordati  &  aliis  universitatibus  to-  dicti  domini  comitis  hauc  cartam  scripsit. 
tins  comitatus  Fuxi,  salutem  &  gratiam.  II.  Noverint,  &c.quod  nos  Rogerius,Dei 
Cum  sit  nobi.s  corditotis  viribus  cohercere  gratia  cornes  Fuxi  &  vicecomes  Castriboni, 
&  persequi  inimicos  sacrosancte  &  ortho-  recognoscimus,  &c.,  quod  nos,  amore  & 
doxe  fidei  catholice,  &  quos  Dei  timor  a  honore  Dei  omnipotentis  Se  gloriosissime 
pestifera  &  nefanda'...  heretice  pravitatis  Virginis  Marie  matris  ejus  &  omnium 
non  revocat,  pietate  nostra,  debitis  pénis  sanctorum  &  specialiter  beatorum  apos- 
&  confusione  multiplici  affligi,  atteri  &  tolorum  Philippi  &  Jacobi,  &  ob  remedium 
confundi,  contra  prefatos  inimicos  fidei  animarum  patrum  &  predecessorum  nos- 
orthodoxe  &  sibi  adhérentes  presens  sta-  trorum  &  omnium  fidelium  defunctorum, 
tutum  edidimus  in  predicto  comitatu  Fuxi  construi  fecimus  unam  capellam  seu  ora- 
perpetuo  inviolabiliter  observari...  siqui-  torium  in  monasterio  Bolbone,  in  qua 
dem  ad  mandatum  Ecclesie  secundum  cur-  transferri  fecimus  corpora  comitum  &  pre- 
sum  in  inquisitione  heretice  pravitatis  ob-  decessorum  nostrorum  &  humari,  qui  in 

servandum,   juxta  pacis conJemnatus,  dicto    monasterio    elegerunt    sepulturam, 

immuratus   vel    crucesignatus   pro    heresi  ubi  speramus  similiter  sepeliri,  confiden- 

aut  qui  suspectus  est,  utpote  qui  citatus  tes  ut  per  sacrificia  &  orationes,  que  in 

fuit...  nominatim,  necdum  liquet  de  inno-  dicto  monasterio  &  capella  fient,  propitia- 

centia  ejus,  seu  qui  aliqua  heresis  notatur  tiones  in  die  judicii  inveniamus  &  nos  & 

infamia  &penali,quia  ex  parentum  culpa,  omnes  superius  nominati.  Verum  quia  pa- 

licet  non  ex  propria  contraxit,  deinceps  rum  esset  facere  basilicam,  nisi  essent  qui 

ad    consulatum,   bajuliam,    tabellionatum  eam  hymnis  &  laudibus  honorarent,  ordi- 

seu  aliquod  publicum  officium  assumatur;  navimus  ut  in  ipsa  capella  altare  fieret  in 

omnes  taies,   quicumque  sint   &  in  quo-  honore  apostolorum  predictorum,   in  quo 

cumque  publico  officio  in  dicto  comitatu,  misse  pro  vivis  &  deftunctis   cantarentiir 

auctoritate  statuti  hujusmodi  omnino  de-  &  grata  de  diebus  singulis  sacrificia  offer- 

stituendo   &   ab   ipsis    officiis   amovendo,  rentur.  Ideoque  constituimus,  ut  annis  sin- 

vobis  universisSc  singulis  nihilominus  dis-  gulis  provideatur  conventui  Bolbone,  qui 

tricte    precipiendo    mandantes,    quatenus  portabit  onus  servitii  capelle  superius  me- 

neminem  de  predictis  consule,  bailivo  aut  morale,  ut  in  crastinum  dictorum  aposto- 

notario  de  cetero  habeatis,  aut  sibi  in  ali-  lorum  fiât  pitantia  de  pane  puro  &  pulcro 

quo,  quantum  ad  ipsa  officia  piiblica,  sub-  triticeo,    &  vino   optimo   atque    sano,  & 

sitis  aut   obediatis    nec  umquam   aliquem  bonis  pulmentis  &  caseo  &  ovis  seu  pis- 

horum  nobis  aut  bailivis  nostris  ad  aliquod  cibus,  prout  priori  Bolbone  visum  fuerit 

publicum  officium  presentetis,  si  indigna-  faciendum,    in    quo   die  faciet   seu   cele- 


An 

I  261 

i"  juin. 


brabit  anniversarium  nostri  generis.  Quod 
faciendum  &  celebrandum  dominus  abbas 
&  devotus  conventus  Bolbone  nobis  coii- 
cesserunt  in  dicto  cenobio,  de  voluntate 
&  licentia  Cisterciensis  capituli  generalis. 
Qui  dicti  abbas  &  conventus  superius  me- 


An 
I  262 


I481 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


148: 


morati,  ob  honorem  Dei  &  amorem  & 
gratiam  specialem,  nobis  promiserunt  & 
concesserunt,  quod  altari  dicte  basilice  ser- 
viretiir  &  cantaretur  diebus  singulis  per 
duos  sacerdotes  cum  suis  ministris,  sicut 
cetera  altaria  monasterii  supradicti,  &  illu- 
minareturper  unam  lampadem,  que  ibi  die 
ac  nocte  ardere  débet,  &  candelas  ad  illu- 
minaiidum  altare,  dum  iii  ipso  celebraren- 
tur  sacrificia  sive  misse.  Nos  ad  suppor- 


dem  patres  &  ceteros  adstantes,  ut  ad 
liberatiouem  &  salutem  anime  mee  ipsam 
prestationem  vere  confessiouis  meaudiant, 
&  de  ea,  si  necesse  sit,  quocumque  modo 
de  me  accidat,  fidem  faciaiit  tempore  op- 
portuuo.  Imprimis  perstando  confiteor  & 
assero,  quod  ego  cum  aliis  infrascriplis 
persouis,  videlicet  Isarno  Jordani,  Gail- 
lardo  de  Montebruiio,  Batalha  de  Vente- 
naco,   Rogerio    de    Exartis,   qui  continue 


An 
ii63 


tandum  onus  predicte  capelle  in  predictis      adhesi  servitio  domini   Rogerii  Bernardi, 


An 
iz63 

ifi  no- 
vembre. 


EJ.orig 

t.  III. 

col.  553. 


&  aliis  de  bonis  nostris  assignavimusccso- 
lid.  Tolosanos  annis  singulis  percipien- 
dos,  &c.  Actum  est  hoc  kal.  junii,  régnante 
Ludovico  rege  Francie,anno  Incaruationis 
Christi  MCCLXII.  Rei  hujus  testes  sunt 
Raimundus  de  Monteacuto  &  Guillelmus 
Bernardi  de  Luzeiacho,  Raimundus  de 
Barniola  &  Bernardus  Raimundi  frater 
ejus,  milites,  &c. 

III.  Anno'  Christi  Incarnat.  M  ce  LXIII, 
régnante  Ludovico,  Raymundo  episcopo 
Tolose.  Notum  sit,  &c.  quod  ego  Raimun- 
dus Bernardi  de  Flassano,  bajulus  de  Ma- 
zeriis,  non  circumventus,  &c.  volens  meam 
animam  liberare  a  reatu  &  periculo,  quod 
mihi  imminet,  cum  breviter,  videlicet  in 
crastinum  sancti  Andrée,  tenear  redire 
apud  Carcassonam  in  posse  fratris  Poncii, 
inquisitoris  heretice  pravitatis  in  partibus 
Carcassesii  &  conqueste,  ubi  mihi  mortis 
periculum  imminet,  tum  propter  infirmi- 
tatem  validam  gutte  estrangurie,  que  me 
quasi  continue  vexât,  &  nimiam  corporis 
debilitatem,  tum  propter  horribile  tormen- 
tum  &  angustiam  carceris  &  famis  ine- 
diam,  que  per  mensem  &  duos  dies  quasi 
continue  sustinui  in  ipso  carcere,  tempore 
proxime  preterito  &  incontinenti,  cum 
ad  locum  predictum  venero,  predicta  om- 
nia  &  duriora  iis  pro  certo  infligenda 
spero  &  credo,  nisi  mendactum  predic... 
ac  disquisitam  malitiam,  super  quibus  in- 
terrogatus  &  instigatus  sum  jam  pluries  : 
ore  ipso  confiteor  coram  venerabilibus 
patribus    Arnaldo     Bolbone     &    Arnaldo 


quondam  comitis  Fuxi,  de  nocte  &  die,  per 
longum  tempus,  ante  infirmitatem  ulti- 
mam  de  qua  obiit,  &  in  ipsa  infirmitate 
apud  Appamias  8c  Bolbonam,  qui  insepa- 
rabiliter  nocte  &  die  in  ejusdem  servitio 
permansi  usque  ad  exitum  vite  sue,  &  vidi, 
quod  in  conf'essione  peccatorum  suorum, 
crucis  adoratione,  dominici  corporis  recep- 
tione  &  aliis  secundum  usum  sancte  Ec- 
clesie  &  morem  boni  christiani  humiliter 
&  dévote  recepit  ordinem  suum,  astanti- 
bus  predictis  personis  &  aliis  quamplu- 
ribus,  imo  fratre  Raimundo  de  Hospitali, 
monacho  Bolbone  &  sacerdote,  fratre  Guil- 
lelmo  Predicatore,  ejusdem  domus  con- 
verso,  fratre  Bonomancipio  de  ordine  Fon- 
tisebraudi,  &  fratre  Sancio  capellano  suo, 
de  ordine  Hospitalis  Sancti  Johannis,  qui 
quatuor  ultimo  nominati  mecum  &  cum 
aliis  super  expressis  astabant  eidem  domino 
comiti  nocte  &  die  per  totam  infirmitatem 
predictam.  Numquam  autem  vidi,  scivi  vel 
intellexi  aut  cognovi,  quod  aliquis  vivens 
vel  aliqua  adduxit  ad  eundem  dominum 
comitem  hereticum  vel  hereticos  apud  Ap- 
pamias vel  alibi,  in  infirmitate  vel  sanitate, 
in  aliqua  domo  vel  extra,  in  quocumque 
loco  de  mundo,  nec  egomet  umquam  ad- 
duxi  nec  vidi,  quod  hereticum  vel  hereti- 
cos umquam  adorasset  aut  occultasset  vel 
occultari  fecisset  aut  aliquid  aliud  fecisset, 
quod  esset  contra  fidem  Romane  ecclesie, 
cum  aliquibus  personis  de  mundo,  &  hoc 
idem  asserui  predicto  fratri  Poncio,  qui 
ter  super  iis  fecit  me  jurare,  tactis  corpo- 


Mansiasili  Dei  gratia  abbatibus  &  perso-      raliter  sacrosanctis  Evangeliis  Dei.  Hec  que 


nis  infrascriptis ,  tactis  sacrosanctis  Dei 
Evangeliis,  prestationem  vere  &  intègre 
confessionis  nostre  facio,  instans  apud  eos- 

'  Château  ae  Foix,  caissa  3i. 


dicta  supra  sunt  protester  &  veraciter  as- 
sero, prestito  a  me  juramento,  quatinus 
&  modo  sub  periculo  anime  mee,  &  si  um- 
quam tormentis  vel  cruciatibus,  quibus 
video  me  expositum,  contrarium  dicet-em 


An 

I2Û3 


1483 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1484 


An 
1261 

7  sep- 
tembre. 


aliquo  casu,  essem  mendax  per  omiiia  Se 
falsus  proditor,  qui  non  deberem  sustineri 
ab  aliquo  vivente.  Actum  est  hoc  xvi  ka- 
lendas  decerabris,  in  monasterio  Bolbone, 
presentibus  prefalis  dominis  abbatibus  & 
fratre  Bernardo  Laureti,  fratre  Raymundo 
de  Sancto  Juliano,  fratre  Arnaldo  de  Ma- 
dera,  fratre  Petro  de  Aymes,  fratre  Geraido 
de  Aymes  &  fratre  Bartholomeo,  monachis 
Bolbone  &  sacerdotibus,  &  me  Arnaldo 
Cicredi,  publico  tabellione  de  Ravato  & 
de  Saurato,  &c. 


492. 

Actes   de  famille    des   seigneurs 
de  Montarnaud'. 

I.  QïT  certum  &  indubitatum  presentibus 
^  hominibus  &futuris  cum  auctoritate 
&  testimonio  hujus  presentis  instrument!, 
quod  cum  domina  Guillelma,  uxor  quon- 
dam  Bertrand!  Guillelmi  de  Montearnaudo, 
qui  fuerat  unus  de  dominis  ejusdem  castri, 
post  mortem  ejusdem  mariti  sui  tutelam 
Ugonis  &  PetronilleSc  Bertrand!  Guillelmi 
filiorum,  sibi  idemque  marito  suo  comu- 
nium  quondam,  in  pupillari  etate  adhuc 
existentium,  gessisset  &  bona  eorumdera 
administrasset  &  tutela  hujusmodi  finita 
esset,  pro  eo  quia  eadem  domina  matrimo- 
niura  jam  contraxerat  per  verba  de  pré- 
sent! cum  Poncio  de  Madieiras  domicello, 
ut  tam  ipsa  domina  quam  Gauce[linus  de 
Rupe]forcada,  frater  ejusdem  domine  & 
alii  amici  ejusdem  domine  &  dictorum 
pupillorum  asserebant,  &  de  dicta  domina 
apparebat,  quoniam  vestes  dimiserat  vi- 
duales  &  quod  ad  modum  domine  maritate 
incedebat,  accedentes  cum  domino  Petro 
Asemari  milite,  tenante  locum  domini  R. 
Gaucelini,  tenentis  in  MontepessuUano  & 
Omellacio  &  Montearnaudo  locum  illus- 
trissim!  domini  Jacob! ,  Dei  gratia  régis 
Aragonum,  &  significaverunt  eidem  do- 
mino Petro  Asemari,  quod  cum  tutela 
dicte  domine  finita  esset,  ut  dictum  est, 

'  Archives  de  Léranj  fonds  Thézan. 


An 

tutela  dictorum  pupillorum  secundum  le-      '^" 
ges  deferebatur  domino  Bernardo  de  Vei- 
runa  milifi,  licet  ipse  Gaucellinus,  frater 
ipsius  domine  Guilïelme,  avunculus  dicto- 
rum pupillorum,  esset  in  propinquitate... 
conjunctus  ipsis  pupillis,  pro  eo  quia  idem 
Gaucelinus  erat  valde  oppressus  malo  heris 
alieni,  in  quo  ipsi...  erant  firmiter  obli- 
gati  &  non  poterat  ut  decebat  bona  pro- 
pria gubernare,  preterea  non  poterat  dare 
iîdejussores,  qui  pro  eo  te...  dictorum  pu- 
pillorum salvam   fore,  &  dictus   dominus 
Bernardus  de  Veiruna  post  dictam  domi- 
nam  Guillelmam  &  post  dictum  Gauceli- 
num  erat  magis  propinquus  ipsis  pupillis 
quam  aliquis  alius;  fuerat  enim  idem  do- 
minus Bernardus  frater  pafruelis,  qui  vul- 
gariter  dicitur  connus  germanus,  dicti  Ber- 
trand! Guillelmi,  patris  quondam  dictorum 
pupillorum,  &  erat  providus  &  discretus 
&  poterat  firmare  tutelam  hujusmodi  con- 
decenter.   Propter  quod  petierunt  eadem 
domina  &  idem  Gaucelinus  &  alii  amici 
dictorum  liberorum  dictum  dominum  Ber- 
nardum  de  Veiruna,   ut   tutorem  legitti- 
mum,    ad    tutelam    Petronille,    Bertrand! 
Guillelmique  predictorum  liberorum   ad- 
mitti,  cum  dictus  Ugo  sit  mortuus,  &  ean- 
dem   tutelam  dictorum  Petronille  &  Ber- 
trand! Guillelmi  eidem  Bernardo  de  Veiruna 
dari   &  confirmari   per  dictum    dominum 
Petrum  Asemari.  Quibus  auditis  &  intel- 
lectis,  dictus  dominus  Petrus  Asemari,  te- 
nens  locum  dicti  domini  Raimundi  Gauce- 
lini, videlicet  absentis  in  remotis  partibus, 
tenentis  locum  dicti  domini  régis  Arago- 
num, assidentibus  sibi  Bernardo  de  Ber- 
nicio   &  Petro  de   Capitevilario  notario, 
exacto  juramento  corporali  a  dicto  Gauce- 
lino,  per  quod  asseruit  ipse  Gaucelinus 
hec  que  de  ipso  Gaucelino  superius  dicta 
sunt  esse  vera,  &  reperto  evidenter  quod 
dictus    Gaucelinus    non    erat  ydoneus  ad 
tutelam  hujusmodi  suscipiendam  vel  etiam 
administrandam,  causa  cognita  &  discussa, 
habito   diligent!  consilio  &  tractatu,   ad- 
misit     dictum     dominum    Bernardum     de 
Veiruna  in  legittimum  tutorem  dictorum 
pupillorum,  &  tutelam  eorumdem  pupil- 
lorum   eidem    domino   Bernardo   dédit  & 
confirmavit.  Et  ipse  dominus   Bernardus, 
tutelam  ipsorum  pupillorum  recipiens  & 


An 
1261 


1485 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i486 


suscipiens,  promisit  &  juravit,  tactis  a  se  boiia  fide  &  sine  omni  dolo  &  frauJe,  cum 

sacrosanctis  quatuor  Evangeliis  Dei,  dicto  iiac    carta    publica    imperpetuum   valitura 

domino   Petro  Asemari  pro   ipsis  pupillis  libero  &  absolvo  te  Bernarduni  de  Veiruna, 

stipulanti,  quod    in    ipsa    tutela    bene  &  militem ,    tutorem    Bertrandi   Guillelini  & 

fideliter  se  portabit,  commodilatem  ipso-  Petronille  f'ratrum,  filiorum  cjuondam  Bei- 

rum  pupillorum  pro  posse  suopromovendo  trandiGuilielmi  de  Monteariiaudo,  tutorio 

&  faciendo  &  incommoditatem  eorumdem  nomine  recipientem  pro  dictis  fratribus,  ik 

evitando,  &  pro  hiis  &  pro  rébus  dictorum  per  te  ipsos  fratres  filiosque  meos,  omnia 

pupillorum  salvis  fore  se  &  sua  efficaciter  bona  eorumdeq?  &  que  fiierunt  dicti  Ber- 

obligavit  dicto  domino  Petro  Asemari,  &  trandi  Guillelmi  patris  eorundem  niariti- 

fideliciter  (i/c)  &  scienfer  renunciavit  omni  que  mei,  de  omni  eo  quod  a  te  pro  ipsis 

juri  &  rationi,  quibus  se  tueri  posset.  Et  vel   ab  ipsis  vel  in  bonis  eorumdem,  vel 

que  fuerunt  dicti  Bertrandi  Guillelmi  pa- 
tris eorumdem,  petere  vel  exigere  possem 


An 
1261 


iîdejusserunt  pro  eo  dominus  Berengarius 
de  Fabricis  miles  &  dictus  Gaucelinus  & 
Guillelmus  de  Piniano  pro  re  dictorum  pu- 
pillorum salva  fore  &  pro  omnibus  &  sin- 
gulis,  a  dicto  Bernardo  de  Veiruna  supra 
promissis,  plenarie  observandis  &  adim- 
plendis,  obligantes  inde  se  &  omnia  sua 
bona  quisque  in  solidum  dicto  Petro  Ase- 
mari &  renuntiaverunt,  certiorati  plenîus 
&  instructi,  quisque  in  solidum  novis  con- 
stitutionibus  de  duobus  reis  debendi  &  de 
fidejussoribus,  epistole  divi  Adriani  &  spe- 
cialiter  consuetudini  Montispessulani,  que 
incipit  :  HereJes  seu  fiUi  fiJejussorum,  &  om- 
ni alii  juri  &  rationi  comuni,  generali  & 
speciali,  quibus  se  tueri  possent,  &  pro- 
miserunt  &  juravcrunt,  tactis  sacrosanctis 
quatuor  Evangeliis  Dei,  dicto  domino  Pe- 
tro Asemari,  pro  dictis  pupillis  stipulanti, 
hec  premissa  omnia  &  singula  observare  & 
observari  facere  &  numquam  contravenire. 
Acta  sunt  hec  omnia  anno  dominice  Incar- 
nationis  millesimo  ducentesimo  sexage- 
simo  primo,  videlicet  septimo  idus  septem- 
bris,  in  presentia  &  tostimonio  Thome 
Duranti  sacerdotis,  Guillelmi  Membrati 
Blanquerii,  Guillelmi  de  Quatuor  Casis, 
Raimundi  Aymes  diaconi,  &  mei  Pétri  de 
Capitevilario,  notarii  publici  Montispes- 
sulani, qui  mandate  dicti  domini  Pétri 
Asemarii  hec  scripsi  &  signum  meum  ap- 
posui  {signum  notarii). 

II.  Anno'  dominice  Incarnationis  mil- 
lesimo ducentesimo  sexagesimo  primo,  vi- 
delicet quintodecimo  kalendas  octobris. 
tcmbre.  Ego  Guillelma,  uxor  quondam  Bertrandi 
Guillelmi  de  Montearnaudo,  per  rue  & 
omnes  meos,  présentes  pariter  &  futuros, 

'  Archive»  de  Léran;  fonds  Thézan. 


An 

1261 

17  scp- 


ratîone  dotis  mee  seu  ipsius  dotis  mee 
ypothece  augmenti,  donationis,  pactionis 
seu  conventionis  inite  inter  dictum  Ber- 
trandum  Guillelmi ,  quondam  maritum 
meum,  &  me  seu  ab  alio  pro  me  &  no- 
mine meo  ante  matrimonium  inter  me  & 
ipsum  contractiim  seu  in  ipso  matrimo- 
nio  vel  post  matrimonium,  vel  ratione 
successionis  Ugonis  filii  mei  quondam  vel 
ratione  successionis  aliquorum  infantum 
meorum  vita  functorum,  vel  administra- 
tionis  tutele  eorum  quam  gessi  dictorum 
infantum  meorum  vel  alla  qualibet  de 
causa,  que  dici,  scribi,  dictari  vel  excogi- 
tari  possit  usque  in  hune  presenfem  diem, 
faciens  tibi,  tutorio  nomine  pro  ipsis 
infantibus  recipienti,  pactum  reale  &  gé- 
nérale de  non  petendo  aliquid  a  te  pro  eis 
vel  ab  eis  vel  ab  alio  nomine  ipsorum  vel 
in  boiys  eorumdem  aliqua  de  causa  dicta 
vel  dicenda,  quod  pactum  fuit  vallatum 
&  corroboratum  soUempni  &  valida  sti- 
pulatione,  &  promittens  tibi  tutorio  no- 
mine pro  dictis  infantibus  recipienti  per 
vinculum  sollempuisSc  valide  stipulatioiiis, 
quod  contra  predicta  seu  aliquod  predic- 
torum  non  veniam  nec  alicui  contra  ve- 
nienti  consentiam  seu  auxilium  impendam, 
&  nil  dixi  vel  feci  in  preteritum  neque  di- 
cam  vel  faciam  in  futurum  per  me  vel  per 
aliam  interpositam  [personamj,  quominus 
predicta  liberatio  &  absolutio  dictorum 
bonorum,  &  omnia  &  singula  supradicta 
omnimodam  habeant  plenitudinem  firmi- 
tafis.  Que  omnia  &  singula,  predicta  &  uni- 
versa,  ego  servabo  &  custodiam  cum  omni 
coniplemento  sine  ulla  diminutione,  con- 
trarietate  &  tergiversatione,   tibi    tutorio 


An 

I  2ÔI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1488 


493. 


1487 

nomine  pro  dictis  infaiitibus  stipulanti  & 
recipienti  promitto  &  jiiro  ad  sancta  qua- 
tuor Dei  Evangelia,  gratis  &  scienter  a  me 
corporaliter  tacta,  renuntians  in  dicto  jura- 
mento,  certiorata  plenius  &  instructa,  coii- 

dicioni  iiidebiti  &  sine  causa,  errori  cal-  Instruction  pour  la  levée  du  fouage\ 
culi,  deceptioni  in  integrum,  restitutioni 
&  omni  alii  juri  &  rationi  comuui,  gene- 
rali  &  speciali,  quibus  contra  predicta  seu 
aliquod  predictorum  me  juvare  in  aliquo 
possem.  —  Et  ego  Guillelmus  Belleruda, 
procurator  Poncii  de  Madieiras,  nunc  ma- 
riti  dicte  domine  Guillelme,  predictam 
liberafionem  &  absolutionem  &  omnia  & 
singula  predicta,  quam  liberationem  &  ab- 
solutionem  fecit  ipsa  Guillelma  de  dictis 


SENESCALLO    AGENNENSI    ET   CATURCENSI 
PRO    DOMINO    COMITE 

ALFONSUS,  &c.  Cum  vobis  alias  miseri- 
mus  formam  assedendi  &  levandi  foca- 
gium,  ad  majorem  tamen  certitudinem  & 
expeditionem  dicti  negocii,  eandem  for- 
mam vobis  iteratoduximus  transmitendam, 
mandantes  vobis,  quatinus  juxfa  predicte 


tionis  vel  obligationis,  quam  ipsa  Guil- 
lelma feceril  eidem  Poncio,  vel  ex  persona 
ipsius  Guillelme,  libero  &  absolvo  &  aqui- 
tio  tibi,  tutorio  nomine  pro  dictis  fra- 
tribus  recipienti,  8:  promitto  tibi,  pro  dic- 
tis fratribus  ut  tutor  recipienti,  in  animam 
dicti   Poncii  de   Madieiras  ut  procurator 


pro  eo  contra  predicta  seu  aliquod  predic- 
torum non  veniet  aliqua  ratione.  Testes 
sunt  omnium  predictorum  vocati  &  rogati 
Bernardus  Manhana  advocatus,  Raimundus 
Textor,  Raimundus  de  Magurols,  Gauce- 
linus  de  Rupeforcada,  Bernardus  Rufi  & 
ego  Petrus  de  Capitevilario,  notarius  pu- 
blicus  Montispessiilani,  ((ui  mandatus  a 
partibus  scripsi  &  signum  meum  apposai. 
(.Signum  notarii.') 


An 
1261 

)  dcccm 
bre. 


bonis,  procuratorio  nomine  pro  dicto  Pon-  forme  tenorem  predictam  focagium  levari 

cio  de  Madieiras  tibi   dicto    Bernardo  de  faciatis,   predictamque  formam  venerabili 

Veiruna  militi,  recipienti  tutorio  nomine  patri  episcopo    Agennensi    ostendatls,   ut 

pro   dictis  infantibus,  laudo,  approbo  &  per  ipsius  prudenciam  &  vestram  curam  & 

confirmo,   &  omne    jus   quod    ipse   Pon-  diligenciam    predictum    negocium    melius 

cius  de  Madieiras  habere  posset  vel  habet  possit   &    liberius    expediri.  Verumtamen 

in  bonis  dictorum  frafrum,  ratione  dotis  scire  vos  volumus,    quod    qaando  gentes 

dicte  Guillelme   vel   promissionis  vel  da-  nostre,  q\ias  ad  partes  illas  pro  predicto  fo- 


cagio  levando  destinaverimus,  certi  fuerint 
&  secari  de  habendo  focagio  supradicto,  & 
quantum  quelibet  villa  St  parrochia  sigil- 
latim  debebunt  solvere  de  focagio  menio- 
rato,  bene  volumus  &  nobis  placet,  ut  pre- 
dictum focagium  sub  certis  terminis  redda- 
tur  nobis  &  levetur,  videlicet  quarta  pars 


ipsius  Poncii,  quod  ipse  Poncius  vel  alter      ad   instantem   Ascensionem    Domini,  alia 


quarta  pars  ad  subsequens  festum  omnium 
Sanctorum,  alia  vero  quarta  pars  ad  aliam 
sequentem  Ascensionem  Domini  &  ultima 
quarta  pars  ad  aliud  subsequens  festum  om- 
nium Sanctorum,  ita  quod  ad  ultimum  ter- 
minum  omne  focagium  integraliter  habea- 
tur  &  perfecte. Voluiiuis  enim  inhac  parie 
providere  gravamini  terre  nostre,  q\ioniam 
si  dictum  focagium  ad  presens  levaretur, 
plurimi  forsan  de  terra  nostra  in  solutione 
dicti  focagii  gravarentar.  Si  vero  aliqua  de 
rébus  predictorum  hominum  occasione  dicti 
focagii  capta  fuerint,  vos  ea  reddi  faciatis, 
dum  tamen  certi  silis  bene  &  securi  de  ha- 
bendo focagio  ad  terminos  supradictos,  in 
hiis  &  aliis  terre  nostre  negociis  ita  cu- 
riose  &  fideliter  vos  habeutes,  quod  a  no- 


'  Lat.   10918,  f"  i5  r".  A  la  suite,  lettre  sembla- 
ble &  du  même  jour  à  l'évéque  d'Agen. 


An 
1261 


1489 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1490 


An 
1261 


bis  propter  hoc  debeatis  merito  commeii- 
dari.Quid  autem  de  predictis  factiiin  fue- 
rit,  nos  in  scriptis  quam  cito  poteritis 
certificare  curetis.  Datum  aiiuo  Domini 
M°  ce"  LX"  primo,  die  mercurii  post  festum 
beati  Nicholai  hyemalis. 

Eodem  modo  scnpsit  dom'mus  cornes  Gu'il- 


tus  clericus  habeat  uniim  scriptum  !k  vos 
aliiid  simile  de  receptis  de  summa  cujusli- 
bet  ballivie  per  se  &  de  summa  cujuslibet 
persone  per  se.  Volumus  etiam,  quod  vos 
&  idem  clericus  in  dicto  negocio  proceda- 
tis  de  consilio  venerabilis  patris  episcopi 
Agennensis,  circa  premissa  fam  diligenter 


lelmo  de  Plesseîo   &  Salomoni  clerîcis  apud      &  curialiter  vos  habentes,  quod  mediante 


Longumpontem. 


494. 

Lettres  d'Alfonse  de  Poitiers  pour  la 
levée  du  Jbuage' . 

I.   Pro  focagio. 

ALFONSUS,  &c...    seiiescallo   Ageniiensi 
&  Caturcensi Cum  homines  terre 

nostre  ac  prelati,  capitula,  religiosi,  ba- 
rones,  milites  &  alii  pro  homiuibus  suis 
dare  promiserint  nobis  focagium  in  subsi- 
dium Terre  Sancte,  nosque  fecerimus  com- 
putari  focos  tocius  terre  nostre  comitatus 
Tholosani,  quorum  summam  pênes  nos  ha- 
bemus  &  vos  similiter  pênes  vos,  nobisque 
datu;n  sit  intelligi  a  pluribus  fide  dignis, 
quod  homines  de  terra  nostra  plus  nobis 
darent  in  summa  de  qualibet  villa  ex 
dono,  quam  haberemus  levando  focagium, 
&  niagis  eis  placeret,  vobis  mandamus  qua- 
tinus  in  isto  negocio  procedatis  tali  modo. 
Sciatis  in  bonis  villis,  quantum  nobis  dare 
vellent  in  summa,  &  a  prelatis,  capitulis, 
religiosis,  baronibus,  militibus  8c  aliis 
quantum  in  summa  facerent  nobis  dari  a 
suis  hominibus  sub  nostro  dominio  exis- 
tentibus,  &:  tune  scire  poteritis  que  via 
erit  nobis  utilior,  dona  in  summa  recipere 
vel  focagium  levare.  Unde  modo  illo,  quo 
majorem  summam  habere  poteritis,  proce- 
datis, scientes  quod  ad  terram  nostram 
comitatus  Tholose  mittimus  dilectum  & 
fidelem  clericum   nostrum  Guillelmum  de 


vestra  sollicitudine  dictum  negocium  bo- 
num  sorciatur  effectum,  &  hoc  fiât  ut  me- 
lius  poteritis  ad  gratum  &  cum  pace  homi- 
num  dicte  terre. 


II.  Vicecomiti  Leomannie  pro  domino  comité 
Pictavie  '. 

Alfonsus,  &c.  Cum  homines  terre  nos- 
tre, prelati,  capitula,  religiosi,  barones, 
milites  &  alii  pro  suis  hominibus  dare  pro- 
miserint nobis  focagium  &  vos  similiter 
in  subsidium  Terre  sancte,  nosque  senes- 
callis  nostris  mandaverimus,  ut  levaient 
dictum  focagium,  vos  requirimus  &  roga- 
mus,  quatinus  senescallo  nostro  Agennensi 
ad  levandum  dictum  focagium  ab  homini- 
bus terre  vestre,  cum  vos  requisierit  super 
hoc,  vestrum  consilium  &auxilium  impen- 
datis,  tantum  super  hoc  facientes,  quod 
vobis  propter  hoc  debeamus  merito  scire 
gratum. 

Aliis  baronibus  scripsit  dominus  cornes 
sub  eadem  forma. 

Litterc  misse  illa  vice  illis  qui  sequntur 
pro  focagio  :  —  Senescallo  Agennensi,  — 
sen.Tholosano, —  sen.  Ruthenensi,  —  sen. 
Venaissini, —  episcopo  Agennensi,  — episc. 
Tholosano,  —  episc.  Ruthinensi , —  episc. 
Carpentoratensi,  —  episc.  Cavellionensi, — 
episc.  Vaisionensi, — Sycardo  Alemanni, 

—  Poncio  Astoaudi,  —  vicario  Tholose,  — 
comiti  Convennarum ,  —  comiti  Ruthe- 
nensi, —  vicecomiti  Leomanie,  —  Gas- 
toni    de  Gontaut,  —  Guillelmo   Ferreoli, 

—  Amenevo  de  Lebreto,  —  Odoni  de  Leo- 
mania, —  Jordano  de  Insula,  —  preposito 
Tholosano,  —  Guidoni  de  Severaco, — Be- 


Plesseio,  latorem  presentium,  ut  sciât  &      goni   de    Calvomonte, —  Deodato   Barras, 


videat  qualiter  &  sub  qua  forma  levabitur 
focagium  supradictum,  volentes  quod  dic- 

'  Lat.  10918,  f"  14  a;   à  la  suite  lettre  scmblabl* 
à  G.,  évéqu*  d'Agen. 


—  Barrallo  de  Bauceio,  —  abbafi  Moisia- 
censi,  —  abbati  Conchensi,  —  magistro  Ste- 
phano  de  Biterri,  —  Johanni  de  Malleriis. 

'  Lat.  10918,  f"  14  i. 


An 
I  2Ô1 


An 
I2âi 


1491 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1492 


III.  Senescallo  Agennensi  pro  domino  comité 
Pictavie'.    ' 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quati- 
nus  personaliter  accedatis  ad  dilectum  & 
fidelem  nostrum  Sycardum  Alemanni,  &  ab 


donner  M  &  V^  lib.  tur.  en  len  de  foage,  & 
cil  du  Port  Sainte-Marie  V^  autres!  eu  leu 
de  foage,  nos  vos  fesonz  asavoir,  que  il  nos 
plest  bien,  mes  que  ce  faciez  par  le  conseil 
l'esvesque  d'Agiens  &  de  niestre  Huede  de 
la  Montonere  &  d'autres  prodes  homes.  Et 
sachiez,  que  com  nos  vos  aions  pluseurs 


An 
1261 


eodem   &  aliis  addiscatis,  quantum  que-    .foiées  envoie  noz  letres  &  certaine  forme 


libet  villa  de  Agenno  [&]  Agenesio,  de  Tho- 
losa  &  comitatu  Tholose,  de  Ruthinensi 
&  Albigensi  promisit  seu  dédit  bone  me- 
morie  quondam  coniiti  Tholose  pro  pas- 
sagio  transmarino.  De  quibus  unum  scrip- 
tum  retineatis,  Guillelmus  &  Salomon  aliud 
&  unum  nobis  mittatis.  Quibus  receptis  & 
diligenter  inspectis,  una  cum  eisdem  Sy- 
cardo,  Guillelmo  &  Salomone  inspiciatis 
fideliter  &  prudenter,  utrum  summa  pro- 
missa  predicto  comiti  Raimundo  magis  vel 
minus  excederet  quam  focagium,  si  leva- 
retiir,  sicut  nobis  fuit  promissum,  &  utrum 
multum  essemus  dampnificati,  si  promis- 
sum levaremus,  ut  fuit  promissa  Raimundo, 
quondam  comiti  Tholose,  &  utrum  magis 
placeret  hominibus  terre  nostre  ista  via  de 
promissa  levanda  a  bonis  villis,  quam  si 
focagium  levaretur.  Quibus  diligenter  in- 
spectis una  cum  Sycardo,  Salomone  &  Guil- 
lelmo, &  omnibus  aliis  circonstanciis,  que 
suntin  talibus  attendende,  vestrum  &  pre- 
dictorum  consilium,  &  quid  super  hoc 
magis  consulitis  nos  facturos,  &  quantum 
quelibet  villa  nobis  daret  nobis  in  scrip- 
tis  quam  cicius  poteritis  transmittatis,  ut 
audito  vestro  &  ipsorum  consilio,  tucius 
inde  voluntatem  nostram  facere  valeamus. 
Et  volumus  quod  vos  propter  hoc  non 
dimittatis  quin  procedatis  in  negocio  fo- 
cagii,  prout  vobis  damus  in  mandatis. 

IV.  Au  seneschal  d'Agenois  &.  de  Cahors 
por  le  foage  '. 

Alfons,  fiuz  de  roi  de  France,  coens  de 
Poitiers  &  de  Tholose,  à  son  amé  &  son 
feel,  au  seneschal  d'Agens  &  de  Cahors, 
saluz  &  amor.  Com  nos  aions  entendu  par 
voz  letres,  que  cil  d'Agiens    nos  veulent 

'  Lat.  10918,  {"  20.  —  Suit  la  lettre  à  Sicard 
Alaman. 

'  Lat.   10918,  f°  20  i. 


de  lever  le  foage,  nos  nos  merveillons 
moût  de  ce  que  vos  n'avez  pas  fet  ce  que 
nos  vos  avons  mandé  pluseurs  foiz  par  nos 
letres,  &  selonc  la  forme  devant  dite.  Et 
sachiez  que  nos  le  portons  grief,  car  il  nos 
semble  que  ce  soit  par  grant  négligence 
que  la  chose  est  tant  porloigniée.  Et  por 
ce  nos  vos  mandons  &  commandons  estroi- 
tement,  que  vos  faciez  que  cil  foages  soit 
levez,  si  com  il  fut  promis,  ou  se  ce  non,  nos 
ne  nos  tendrons  pas  bien  apaié  de  vos.  Et 
se  li  baron  &  les  villes  contredient  que  vos 
aiez  les  noms  de  chaucuue  persone  &  com- 
bien elle  donra,  soffrez  vos  du  savoir  les 
noms&  combien  chaucune  personne  donrra 
quant  aores,  &  aiez  par  devers  vos  les  so- 
mes  en  escrit,  combien  chaucune  ville  & 
chaucune  parroche  donrra  dudit  foage.  Et 
li  prodome  des  villes  les  aient  autresi  en 
escrit,  &  Guillaumes  &  Salemon  les  aient 
ausin  en  escrit,  &  soit  li  ditz  foages  levez 
par  Icsprodes  hommes  des  villes  &  des  par- 
roches,  &  vos  soit  bailliez  ou  à  vostre  com- 
mandement. Et  ne  lessiez  pas,  que  vos  ne 
recevez  par  la  main  des  prodes  homes  de 
ville  la  some  que  il  reconnoistront  &  par 
bon  tesmoi[n]g  &  par  escrit,  &  du  remanant 
qui  faudra  après  ce  aurons  conseil.  Et  se  il 
avoit  descort  par  aventure  entres  les  homes 
d'aucune  des  villes  &  des  parroches  de  le- 
ver le  foage,  si  comme  il  ont  promis,  vos, 
selonc  le  conseil  l'esveque  d'Agien  &  de 
mestre  Huede  de  la  Moutonnière  &  de 
mestre  Estiene  de  Bediers  &  d'autres  pro- 
des homes,  faciez  qui  soit  levé  ou  par  souz 
ou  par  livre  ou  en  autre  meillor  manière, 
selonc  ce  que  il  sera  plus  porfitablement  & 
plus  loiaument  levé.  Et  sachiez  que  nos 
avons  retenu  le  transcrit  de  ces  letres  par 
devers  nos,  por  savoir  comment  vos  le  fe- 
rez, &  que  vos  le  faciez  si  com  nos  vos  man- 
dons, &  retenez  ausi  le  transcrit  por  fere 
ceste  chose  en  la  manière  que  nos  vos  man- 
dons. 


1493 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


494 


Vers 
1261 


49c 


jurer  seur  sainz,  que  il  asserront  bien  & 
loiaumeiit  à  leur  escient  seur  chaucune 
persone,  selouc  ce  que  elle  sera,  une  some 
certaine  de  deniers  &  feront  mètre  en  es- 
crit  ce  que  chaucuns  en  devra  por  sa  per- 
Instructîons  du  comte  Alfonse  à  ses  jone,  &  puis  feront  une  some  de  tout  en- 
sénéchaux  pour  la  levée  du  fouage\        semble  de  la  ville,  en  tele  manière  que  il 

en  aient  un  escrit  &  H  seneschaus  un  au- 
tre &  cil  que  mesires  li  cuens  i  envolera  un 
autre  semblables,  &  la  feront  lever  quant 
elle  sera  escrite,  si  que  toute  la  some  des 
deniers  soit  bailliée  au  seneschal  ou  à  son 
commandemen,  selon  ce  que  elle  sera  bail- 
liée aux  homes  de  la  ville  en  escrit,  &  se  il 
ont  mestier  d'eide  por  lever,  li  seneschaus 
lor  assènera  certain  home,  qui  lor  aidera 
toutes  foiz  que  il  en  sera  requis.  Et  en  ceste 
manière  le  fait  fere  li  rois  de  France  eu  ses 


LI  se 
ci^ 


I  seneschal  chaucuns  en  sa  seneschau- 
ciée  &  ceus  que  mesires  li  cuens  i  en- 
volera iront  en  tele  manière  avant. 

Premièrement  il  vendront  en  une  des  vil- 
les de  monseigneur  le  conte, &  meesmement 
en  celé  que  il  Guideront  qui  plus  volen- 
tiers  face  la  volenté  monseigneur  le  conte, 
&  quant  il  seront  en  la  vile,  li  seneschaus 
fera  venir  devant  lui  xil  des  homes  de  la 
ville,  ou  plus  ou  moins  selonc  ce  que  la 

ville  sera,  &  leur  dira  de  par  monseigneur  villes,  quant  elles  li  font  aides.  Et  ainsin 

le  comte,  que  puis  que  mesire  li  cuens  fu  quant  il  auront  achevé  en  une  ville  &  en 

sires  de  la  terre,   il  les  a  tenuz  empes  &  son  bailliage,  si  aillent  en  chaucune  des 

gardez,  &  que  il  ne  n'a  eu  ne  questes  ne  autres  villes  monseigneur  le   conte  &   en 

dons  ne  boutez,  fors  ses  rentes  qui  li  sont  leur  bailliage,  tant  que  tote  la  besoigne 

deue,  &  a  toujors  commandé  à  ses  senes-  soit  achevée  en  ceste  manière.  Et  es  villes 

chaus  qui  les  gardassent  &  traitassent  de-  des  barons,  des  chevaliers  &  des  prelaz  & 

bonairement  &  faissent  traitier  &  rendis-  des  yglises  &  des  religieux,  en  ceste  ma- 

sent  droit  à  chaucun  loiaument  &  debonai-  niere  meimes  aillent  avant,  apelez  les  sei- 

rement.  Et  leur  dira  li  seneschaus  que  li  gneurs  de  chaucune   des  villes.  Et   se   il 

rois  de  France,  puis  que  il  vint  d'Outremer  voient  que  au  tans  le  conte  Raynion  fu  aie 

a  eu  aides  granz  en  deniers  de  ses  ville  de  avant  en  autre  manière,  &  qui  miauz  pleust 

leur  volenté  &  de  grâce,  &  l'a  faite  lever  au  gens  du  pais  por  tel  chose  lever,  si  alas- 

par  II  foiz  ou  par  m  par  homes  jurez  de  sent  avant  en  celé  manière,  en  tele  ma- 

chauchune  ville,  si  comme  de  Paris  &  de  ses  niere   toutes  voies   que   mesires  li  coens 

autres  villes.  Et  li  rois  de  Navare  &  li  cuens  eust  les  somes  de  chaucune  ville,  selouc  ce 

d'Anjou  &  la  comtesse  de  Flandre  &  li  dus  qu'il  est  contenu  en  ses  escriz,  qui  ont  esté 

de  Borgoigne  &  li  cuens  de  Nevers  aussin  fait  por  ceste  chose,  ou  selonc  ce  que  il 

de  leur  terres  ont  eu  aides  granz  en  de-  verront  que   raisons  seroit.   Et  de  toutes 

niers.  Et  por  ce  il  est  avis  à  monseigneur  ces  choses  qui  seront  faites,  rendent  li  se- 

le  comte  &  à  bones  genz,  que  li  home  de  neschal  certain  monseigneur  le  conte  au 

sa  terre  li  deivent  rendre  debonairement  plus  tôt  que  il  porront  par  leur  letres.  Et 

ce  que  il  li  ont  promis.  Si  lor  prie  &  re-  se  les  bones  villes  monseigneur  le  conte 

quiert    que   ceste    chose    acomplissent    si  vouloient  donner  une  some  de  deniers  en 

bien  &  si  cortoisement,  que  il  lor  en  sache  leu  de  foage,  qui  ne  fust  pas  moût  mènent 

gré.  Et  lors  après  lor  dira  li  seneschaus,  que  du  foage,  &  que  li  commun  des  villes  &  li 

il  regardent  &  eslisent  X  ou  XII  des  homes  baron  &  li  prélat  &  li  autre  seigneur  en 


de  la  ville  ou  plus  ou  moins  selonc  ce  que 
il  verront  que  bien  sera  &  qui  miauz  sa- 
chent &  connoissent  la  povreté  &  la  ri- 
chesce  de  chascun  des  homes  de  la  vile  en 
moebles  &  en  non  moebles,  8:  leur  feront 


leurs  villes  s'i  acordassent,  il  pleroit  bien 
à  monseigneur  le  conte,  qui  fust  fet  es  vil- 
les qui  à  ce  s'acorderoient,  &  en  celles  qui 
à  ce  ne  s'acorderoient,  fust  levez  li  foages 
si  corn  il  a  esté  promis. 


Vers 
1261 


■  Lat.  10918,  f  14  y". 


'49^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1496 


Éd.orig. 

t.  m, 

col.  554. 


An 
i2âz 
mai. 


496. 


CCCXL 


Restitution    faite    aux    habitans    de 
Carcassonne,   par   les   commissaires 


du 


roi' 


\. 


aiitedicto,  procuratoribiis  exlstentibusalio- 
rum.  Ad  quod  fuit  ex  parte  agentium  re- 
plicatum,  quod  iii  illa  retentione  fuit  so- 
lummodo  coiicordatum  de  possessioiiibus 
retiiicndis  domino  Régi,  que  erant  infra 
muros  veteres  ejusdem  suburhii,  qui  mûri 
veteres  se  comportant  a  porta  Atacis  us- 
que  ad  portam  Amenliar,  &  a  porta  Amen- 
liar  usque  ad  ecclesiam  Béate  Marie  inclu- 


NOBILI  viro   domino   P.  de    Autolio,  dendo  ecclesiam,  &  usque  ad  Salinum,  &  a 

militi,  Carcassone  &  Bitteris  senes-  porta  Salini   uscjie  ad  portam   Firmat,  & 

calio,  magistri  Henricus  de  Virziliis,  Nico-  a  porta  Firmat   usque   ad   portam  Pesoani, 

laus  de  Cathalauno,  P.  de  Vicinis,  clerici,  &  a  porta  Pessani  usque  ad  ecclesiam  Sancti 

inquisitores  deputati  ab  illustrissime  do-  Michaëlis,  &  abinde  usque  ad  fontem  de 

mine   rege   Francorum    in   partibus  Albi-  Tricot,  &  a  fonte  usque  ad  portam  de  Re- 

gensibus  super  injuriis  &  emendis  ipsius  ses  versus  turrim  episcopi.  Nos  vero,  tes- 

domini  Régis,  salutem,  Consulum  suburbii  tibus  ex  utraque  parte  productis  receptis, 

Carcassone  pro  uuiversitate  ejusdem  sub-  juratis  &  diligenter  examinatis,  eorumque 


urbii  recepimus  questionem  continentem, 
quod  nos  ortos,  localia  &  alias  posses- 
siones  circum  adjacentes  civitati  Carcas- 
sone hominibus  ejusdem  suburbii,  qui  eas 
possidebant  &  habebant  tempore  mote 
guerre   Trencavelli,    restitui    faceremus, 


depositionibus  redactis  in  scriptis,  cum  es- 
set  manifestum,  quod  fam  illi  qui  mane- 
bant  infra  termines  proxime  dictos,  quam 
illi  qui  extra  manebant,  quorum  quidam 
erant  majores  inter  eos,  omnes  in  expu- 
gnatione  civitatis  Carcassone  commuuiter 


presertim  cum  dominus  Rex  olim  manda-  ])eccaverunt,  &  quod   de   loco  ad  iiihabi- 

verit  Johanni  de  Cranis,  tune  temporis  se-  taiidum,  sumptibus  domini  Régis  acquisito, 

nescallo,  quod  restitueret  hominibus  Car-  fuit  omnibus  indifferenter  provisum,  prop- 

cassone  possessiones  &  hereditates,  quas  ter  quod  totus   situs  antiquus  burgi  sub- 

tenebant   tempore   mote  guerre  predicte.  versi   in  locum  cessit  platée  sibi   date,  ac 

Contra  quod  pro  domino  Rege  fuit  exci-  etiam  tempore  dicte  guerre  de  illis  mûris, 

piendo  propositum,  quod   in  revocatione  quos  illi  de  suburbio  veteres  muros  appel- 

hominum  Carcassone  ad  pacem  &  in  trac-  lant,   vix   uUa  vestigia   nisi   sola    portalia 

talu  de  loco  eis  ad  inhabitandum  assignato,  apparebant,  &  quod  in  ambitu  ipsius  burgj 

fuit  inter  homines  ipsos  &  illos  qui  vicem  erant  alii  mûri  veteres  &   fossata,   prêter 

gerebant  domini  Régis  in  hac  parte  actum  quandam    clausuram     novam    &    quasdam 

specialiter  &  condictum,  quod  sicut  inclu-  barrerias,  quas   illi   de  burgo   fecerant  in 

dit  via   illa  que    tendit  ab  Athace  versus  tempore  dicte  guerre,   inde  est,  quod  de 

Podium  S.  Stephani,  que  iucludit  ciniite-  illis    mûris   veteribus   &    chiusuris    totum 

rium  S.  Stephani,  &  sicut  inde  progreditur  burgum  ambientibus  magis  videtur  fuisse 

per  vetera  fossata  exteriora  usque  ad  fos-  actum,   si    illi    qui    fecerunt    retentionem 

satum  vêtus  Sancti  Micbnelis,  &  inde  sicut  iinquam  fecerunt  de  mûris  veteribus  men- 

includit  via  fontis  de  Tricot  &  descendit  tionem.  Et   preterea  consideratis  deposi- 

recum  de  Sellano,  usque  ad  fontem  Karoli  tionibus    illorum    testium,    quibus    major 

Magni  &  usque  ad  hortum   canonicorum  autoritas  suffragatur,  &  qui  dixerunt  veri- 

&  usque  ad  flumen  Atacis,  per  partem  il-  similiora  &   negotio  aptiora,   locis   etiam 

lam  includendo  omnes  illos  hortosqui  sunt  ipsis  diligenter  inspectis,  consideratis  aliis 

citra  fontem  Karoli  Magni,  omnes  posses-  multis  rationibus  que  nos  movere  poterant 

siones  domino  Régi  remanerent,  consen-  &  debebant,  per  hanc  inquestam  nostram 

tientibus   in    hoc    majoribus    de    suburbio  declaramus  totum  burgum  veterem,  prout 

ambitus  ejusdem  se  comportabat,  esse  de 

'  Manuicnti  de  Colbert,  n.  227J.  [Lat.  9996,  retentioue  domin'o  Régi  facta,  excepta  nova 

p.  2i3.J  clausura  in  tempore  dicte  guerre  noviter 


An 

1 262 


Ed.oriff. 

t.  III, 
col.  555. 


An 
1262 


1497 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1498 


constructa,  qiiam  non  reputamusdebere  in  tes  &  alii,  qui  in  biirgo  novo  Carcassone, 

retentione   censeri,   déclarantes    ambitum  edificato  inter  civitatem  &  Audani,  domos 

burgi    subversi    &    termines    retentionis,  construxerunt,  quas  postmodum  de  man- 

prout  se  comportabaut  mûri  veteres&fos-  dato  domini  Régis  diriiit  senescallus  ejus- 

sata,  que  erant  inter  ecclesiam  Béate  Ma-  dem,  &c.  Nos  vero,  a  singulis  conqueren- 


An 

I2Û2 


rie  &  ecclesiam  Sancti  Stephani,  usque  ad 
portam  Saliiii,  a  porta  Salini  recta  via  que 
progreditur  ad  fossata  que  tendunt  ad  Po- 
dium Sancti  Mickaëlis,  &  abinde  sicut 
fossata  progrediuntur  de  supra  fontem  de 
Tricot,  &  abinde  usque  ad  Petrariam,  & 
aPefrariausquead  viam  que  jungiturhorto 
vicecomitis,  &  deinceps  sicut  via  illa  pro- 
greditur inter  barbacanam  &  hortum  se- 
nescalli,  &  tendit  ad  locum  ubi  fuitdomus 
Fratrum  Minorum,  &  continuatur  usque 
ad  fossata  predicta,  que  suut  inter  predic- 
tas  ecclesias  Béate  Marie  &  S.  Stephani. 
Unde  pronuntiamus,  quod  liceat  habitato- 
ribus  dicti  suburbii  habere  &  tenere  hor- 
tos  &  possessiones  ad  excolendum  in  aliis 
locis  circum  circa  civitatem,  extra  mefas 
predictas,  ut  dictum  est,  domino  Régi  re- 
tentas, nisi  si  qui  fuerint  principalis  pro- 
ditionis  actores,  quibus  non  inveniatur 
facta  sibi  a  domino  Rege  gratia  specialis, 
quibus  nolumus  per  hanc  nostram  senten- 

tiam  commodum  aliquod  generare.  Quare      pierre,  abhé  de  Cannes,  confirme  une 
vobis   mandamus  autoritate  domini  Régis 


tibus  juramento  recepto  super  valore  pro- 
priarum  domorum  &  super  valore  materie 
sive  ruderum,  que  ad  eos  pervenerant, 
ac  similiter  de  estimatione  damni  dati  in 
destructione  domorum,  nihilominus  in- 
quisivimus  de  predictis,  non  solum  per  tes- 
tes productos  ab  agentibus,  sed  etiam  per 
viros  providos  &  fidèles,  in  predictis  exper- 
tos.  Inde  est  quod  autoritate  domini  Régis, 
nobis  in  hac  parte  commissa,  vobis  manda- 
mus singulis  personis  inferius  annotalis 
restitutiones  fieri  infrascriptas  :  vjdelicet 
Guillelmo  Alvernici  constabulario  VI  libr., 
domino  Hugoni  de  Arsitio  c  sol,  &c.  ab- 
bati  Villelonge  pro  fratre  Theobaldo  mo- 
naco  suo  LX  s.,  Aymerico  Marsendi,&c, 
Datum  anno  Domini  M  ce  LXII,  &c. 


497- 


An 
I  262 


nobis  in  hac  parte  commissa,  quatinus  ho- 
minibus  dicti  suburbii  restituatis  posses- 
siones, quas  ipsi  vel  eorum  actores  possi- 
debant  temjiore  mote  guerre  circum  circa 
civitatem  extra  metas  predictas,  si  quas 
tenet  dominus  Rex  ad  manum'  suam.  Man- 
dantes de  aliis  jjossessoribus  maturam  jus- 
titiam  exhiberi,  nonobstante  si  allega- 
verint  concessionem  senescallorum  sibi 
factam  de  possessionibus  antedictis,  nisi 
aliis  deffensionibus  legitimis  valeant  se 
tueri,  quas  volumus  eis  in  omnibus  esse 
saivas.  Datum  anno  Domini  m°cc°lxii°, 
mense  maii. 

H.  Nobili'  viro  domino  P.  de  Auto- 
lio,  militi,  Carcassone  &  Biterris  senes- 
callo,  magistri  Henricus  de  Virziliis,  &c. 
inquisitores  deputati  ab  illustrissimo  do- 
mino rege  Francorum  super  injuriis,  &c. 
salutem.  Conquesti  fuerunt  nobis  servien- 

'  Archives  du  domaine  de  Monipellier;  Carcas- 
lonne,  n.  4. 


n; 


transaction  entre  l'abbaye  6*  les 
enquêteurs  royaux,  au  sujet  du 
salin  de  Cannes  ' . 

rOVERiNT  universi  présentes  pariter  & 
I  futuri,  quod  nos  dominus  P.,  Dei  gracia 
abbas  de  Caunis,  &  nos  convenfus  ejusdem 
monasterii,  scilicet  G.  de  Bessano,  prier 
claustralis,  Bertrandus  de  Faricone  celle- 
rarius,  Bertrandus  Jordani  elemosinarius, 
Ermengaudus  de  Avaniacho  sacrista,  Rai- 
mundus  de  Vado  infirmarius,  Poncius  Re- 
dorta,  Bernardus  Mit,  Bertrandus  Cautea, 
Hugo  de  Curvala,  Raimundus  de  Beronia, 
G.  de  Cortozela  &  Bernardus  Ermengavi, 
per  nos  &  per  totum  nostrum  conventum 
présentera  &  futurum,  laudamus,  appro- 
bamus  &  confirmamus  &  ratam  &  firmam 
habemus  composicionem  factam  per  ma- 
gistros  Henricum  de  Virzilliis,  Nicholaum 
de  Cathalaunis  &  Petrum  de  Vicinis,  inqui- 

'  Doat,  vol.  58,  f  338. 


An 
1262 
8  mai. 


1202 


1499 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i5oo 


An 
12ÔZ 


sitores  députâtes  ab  illustrissimo  domino 
rege  Francie  super  injuriis  &  emendis  ip- 
sius  domini  Régis  in  partibus  Albigensibus, 
iiiter  domiiium  regem  Francorum  &  nos- 
trum  monasterium  super  saliiio  deCauiiis, 
sicut  in  littera  iude  facta  contiuetur,  cujus 
ténor  talis  est  : 

Nobili  vire  domino  P.  de  Autolio, 
militi,  Carcassone  &  Biterris  senescallo, 
magistri  Henricus  de  Virsilliis,  Nicholaus 
de  Cathalaunis  &  Petrus  de  Vicinis,  cle- 
rici,  inquisitores  deputati  ab  illustrissimo 
domino  rega  Francie  super  injuriis  & 
emendis  ipsius  domini  Régis  in  partibus 
Albigensibus,  salutem.  Abbas  &  conventus 
Caunensis  petunt  dicto  monasterio  resti- 
tui  niedietatem  salini,  quod  consuevit  esse 
in  villa  de  Caunis,  qua  medietate  Johannes 
de  Fricampis  senescallus  dictum  monaste- 
rium indebite  spoliavit,  asserens  idem  abbas 
quod  in  villa  de  Caunis  débet  esse  salinum, 
&  illud  salinum  debent  habere  dominus  rex 
Francie  &  abbas  dicti  loci  médium  per 
médium  5  tali  scilicet  modo  quod  sal  quod 
aportabitur  apud  Caunas  débet  emi  a  mi- 
nistris  domini  Régis  &  abbatis  predicti  & 
in  communi  loco  poni,&  lucrum  sive  emo- 
lumentum  débet  dividi  equis  porcioaibus 
inter  dominum  Regem  &  abbatem  predic- 
tos.  Proposuit  etiam  dictus  abbas,  quod 
monasterium  suum  erat  in  poGsessione  vel 
quasi  percipiendi  cops&pogesiam  promen- 
suragio  salis  in  villa  de  Caunis  in  unaqua- 
que  sarcina  salis  ab  illis,  qui  extrahunt  sal 
&  vendunt,  &  quod  libère  poterat  transire 
sal  per  villam  predictam.  Verumtamen  sal, 
quod  extrahitur  de  predicto  salino  non  dé- 
bet defferri  nisi  per  caminum,  quod  discur- 
rit  a  Caunis  in  Albigesium,  scilicet  juxta 
Villamrambertum  &  per  Cabrespinam  & 
per  Pradellas  &  per  Altumpullum.  Quorum 
jurium  possessione  spoliavit  monasterium 
dictus  senescallus,  ad  quam  possessionem 
vel  quasi  petebat  monasterium  suum  resli- 
tui.  Nos  vero,  quia  quantum  ad  primum 
articulum,  scilicet  de  salino  quodam  modo 
per  quoddam  instrumentum  sigillatum  si- 
gilloOdonis  Cocci,coudam  senescalli  Car- 
cassone, ac  etiam  per  testes  invenimus  ab- 
batis intentionem  fundatam,  sed  forsitan 
non  ad  plénum,  idcirco  pro  salute  domini 
Régis  volentes  in  dubiis  viam  eligere  tu- 


tiorem,  de  voluntate  ejusdem  abbatis  & 
conventus  ipsius  monasterii  ita  duximus  or- 
dinandum,  quod  dominus  Rex  remittit  ipsi 
monasterio  duos  modios  avene,  quos  per- 
cipiebat  apud  Banholas  in  hominibus  ipsius 
monasterii,  &  quod  illosduos  modios  avene 
percipiat  &  habeat  dictum  monasterium 
amodo  in  perpetuum  pacifiée  &  quiète  in 
recompensaciouem  juris,  si  quod  habebat 
in  dicto  salino,  !k  dicti  abbas  &  conventus 
diffiniunt  &  quitant  imperpetuum  domino 
Régi  totum  salinum  in  predicta  villa  de 
Caunis  &  quidquid  juris  habebant  in  ipso 
seu  habere  poterant.  Quantum  vero  ad 
secundum  articulum,  visis  &  diligenter 
inspectis  deposicionibus  testium  tam  pro 
domino  Rege  quam  ex  parte  monasterii 
productorum,  dictum  monasterium  resti- 
tuimus  ad  eam  possessionem  vel  quasi  per- 
cipiendi cops  &  pogesiam  pro  mensuragio 
salis  in  villa  predicta,  in  quo  erat  tempore 
spoliacionis  predicte.  Declaramus  etiam  sal 
libère  posse  transire  per  villam  predictam, 
sicut  erat  consuetum,  ita  tamen  quod  sal 
quod  exinde  extrahetur  defferatur  per  vias 
superius  annotatas,  &  mandamus  quod 
contra  hoc  prefatum  monasterium  nulla- 
thenus  molestetur,  salva  domino  Régi  leuda 
sua  sive  pedagio,  quod  consuevit  recipi 
extra  villam  de  Caunis,  sicut  diu  extitit 
consuetum,  &  totum  salinum  de  Caunis  re- 
manebit  domino  Régi  imperpetuum,  sicut 
superius  est  expressum.  Datum  anno  Do- 
mini millesimo  ducentesimo  sexagesimo 
:;ecundo,  mense  maio. 

Actum  fuit  hoc  in  capitulo  dicti  monas- 
terii anno  quo  supra,  scilicet  octavo  idus 
mail,  in  presencia  &  testimonio  Pétri  de 
Carcassona  sacerdotis,  Pétri  Martini  Vi- 
laudiam,  Arnaldi  Terreti,  Guillelmi  Ter- 
reti  &  mei  Pétri  Dorcha,  publici  notarii 
de  Caunis  pro  domino  abbate,  qui  de  man- 
date predicti  conventus  &  domini  abbatis 
hanc  cartam  scripsi  &  signavi.  Et  cum  pre- 
dictus  conventus  sigillum  proprium  non 
habeat,  nos  abbas  memoratus  presenti  pa- 
gine sigillum  nostrum  duximus  apponen- 
dum  pro  nobis  &  dicto  conventu  ad  majo- 
rem  iirniitatem  omnium  predictorura. 


An 

I2Û2 


i5oi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l5o2 


Éd  orig 

t.  111, 

col.  556. 


An 
1262 


498.  —  CCCXLI 

Contrat  de  mariage  de  Pierre,  infant 
d'Aragon,  avec  Constance  de  Si- 
cile ' . 


I 


N  nomine  Domini   nosfri  Jesu-Christi , 


aiino  ejusdem  Iiicaniationis  MCCLXII, 
scilicet  idibus  junii.  Félix  copiilafacti  coni- 
mercii  conjagalis  cuiictis  est  prestantior 
vinculis  &  coutractibus  dignior  uiiiversis, 
i3  juin.  gj(._  Christo  igitur  disponeiite,  qui  ab  ipso 
mundi  principio  matrimoniale  fedusdispo- 
suit,  nos  P.  infans,  domini  Jacobi,  illiistris 
régis  Aragonum,  Majoricarum  &  Valentie, 
comitis  Barchinone&Urgelli,  domini  Mon- 
tispessulani  filius,  vos  illustrem  dominam 
Constantiam,  illustris  domini  Matfiedi  ma- 
gniiîci  régis  Sicilie  filiam,  nobis  par  con- 
sensum  mutiium  de  presenti  matrimonil 
copula  légitime  copulavimus,  &  ante  fores 
ecclesie  Béate  Marie  de  Tabulis,  in  villa 
Montispessulani,  astantibus  prelatis,  co- 
mitibus,  baronibus,  militibus  &  qiiam- 
pluribus  viris  nobilibus  &  discretis,  vos 
uunulo  subairavimus  ceterisqiie  sponsali- 
tiorum  solemnitatibus  adhibitis  desponsa- 
vimus.  Et  quia  dignum  estnuptiarum  nos- 
trarum  tam  festivum  diem  communium 
donorum  gratia...  de  mandato,  consensu 
&  voluutate  predicti  domini  régis  Arago- 
num, patris  nostri,  per  cultellum  flexum 
&  per  hoc  presens  scri|)tun),  ejusdem  pa- 
tris nostri  &  aliorum  nobilium  sigillis  & 
attestationibus  roboratum,  damus,  conce- 
dimus  &  tradimus  vobis  prefate  domine 
Constantie,  dilectc  uxori  nostre,  iu  dota- 
rium  Se  pro  dotario  civitatem  Geninde  in- 
tègre cum  Judeis,  rcdditibus  S:  justitiis 
omnibus  pertinentibus  eidem  civitati,  tam 
in  militibus  quam  in  aliis,  castrum  etiam 
Cauquiliberi,  cum  hominibus,  8cc.  Et  in 
presenti  vos  in  corporalem  &  veram  pos- 
sessionem  ipsaruni  terrarum  induximus,  ut 
eas  cum  pleno  dominio  habeatis  &  possi- 
deatis   &    ususfructum    ex   cis   pro   vestre 


voluntatis  arbitrio  faciatis,  &c.  Nos  vero 
predictus  rex  Jacobus,  pater  ejus  dompni 
Pétri,  concessioni  &  traditioni  &  ceteris, 
que  per  eundem  Petrum  fîlium  nostrum  de 
eodem  dotario  acta  leguntur,  sponte  con- 
sentimus,  &c.  Ad  cujus  rei  geste  memoriam 
&  inviolabile  firmamentum,  presens  dota- 
rii  scriptum  exinde  fieri  jussimus,  &c.  Acta 
sunt  hec  &  laudata  solemniter  apud  Mon- 
tempessulanum,  anno  &  die  prefatis.  Ego 
R.  Dosca  publicus  Montispessulani  nota- 
rius,  &c.  S.  Jacobi  Dei  gratia  régis  Ara- 
gonum, Majoricarum,  &c.  qui  omnia  & 
singula  supradicta,  prout  superius  conti- 
nentur,  laudamus,  &c.  appositum  per  ma- 
num  G.  de  Rocas  scriptoris  sui,  in  Mon- 
tepessulano,  idibus  junii,  anno  Domini 
MCCLXII,  presentibus  testibus  Jausberto 
vicecomite  Castrinovi,  Olivario  de  Termi- 
nis,  Gaucerando  de  Pinos,  R.  Gaucelini 
domino  Lunelli,  P'errando  Sancii  tillo  do- 
mini régis,  R.  de  Guardia,  Garzia  Ortis  & 
Atho  de  Fossibus.  S.  infantis  P.,  illustris 
régis  Aragonum  filii  &  heredis  Catalonie, 
qui  omnia  &  singula  supradicta  lauda- 
mus, &c. 


499. 


CCCXLII 


Hommage  rendu  à  l'église  du  Puy  pour 
le  comté  de  Bigorre,  par  Simon  de 
Montjbrt' . 

Nos  Petrus  de  Aspais,  canonicus  Anicien- 
sis,  locum  tenens  sacriste  Aniciensis 
ecclesie,  notum  facimus  universis,  quod 
anno  Domini  millesimo  cc°  XL°  secundo, 
die  jovis  ante  festum  béate  Marie  Magda- 
lone,  Reymondus  Bodini  de  Aureliaco,  cle- 
ricus,  ut  dicebat,  nobilis  viri  domini  Symo- 
nis  de  Monteforti,  comitis  Lincestrie,  vice 
&  nomine  predicti  nobilis,  obtulit  supra 
magnum  altare  dicte  ecclesie  Aniciensis, 
pro  terra  Bigorre  &  nominatim  castre 
Lurde  aliisque  castris  &  villis  Bigorre,  va- 
lenciam  sexaginta  solidorum  Morlanorum, 


An 
1262 


An 
1  262 

20 
juillet. 

Éd. orig. 

t.  111, 
col.  557. 


'  Archive»  du  domaine  de  Montpellicrj  titres  de  '  Trésor  des  chartes;  Bigorre,  n.  8.  [J.  294;  co- 

MontpcUier,  n.   1.  pie  authentique  de  1299.] 


An 
1262 


lOOJ 


PREUVES  DE  UHISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1004 


Vers 
1262 


Soi, 


videlicet  sex  Hbras  minus  quhique  solidis      apud  Meleduiium,  die  lune  post  ascensio- 
Viennensibus,   preseiitibu'    &   videjitibus      nem  Doiuiui. 
dominis  Guidone  de   Montelauro    decano 

îpsius  ecclesie,  Austorgio  de  Mouteaccuto  

abbate  de  Segureto,  Castone  de  Conioii, 
Joliaiijie  Chardonal,  &  aliis  pluribus 
cauonicis  &  clericis  Aniciensis  ecclesie. 
Qui  Reymondus  dixit  nobis  &  aliis  cauo- 
nicis ibi  presentibus,  quod  de  terra  Bi- 
gorne &  in  hiis,  que  circa  eam  aguntur, 
curaremus  facere  quod  debemus,  quicquid 
per  aliquem  vel  aliquos  istius  ecclesie  fac- 
tum  fuerit  temporibus  retroactis,  &  ad- 
junxit,  quod  dictus  cornes  dominus  suus 
juxta  posse  suum  iiide  facietquod  debebit. 
In  cujus  rei  festimonium,  has  litteras  si- 
gillavimus  sigillo  nostro  patentes.  Datum 
anno  8c  die  predictis. 


Lettre  de  Louis  IX  en  faveur  de  l'ab- 
baye de  Cuxa'. 

LUDOvicus,  &c.  senescailo  Carcassone... 
Intelleximus  quod  reJditus,  quos  mo- 
nasterium  Sancti  Michaelis  de  Coxano 
habebat  &  possidebat  in  castre  Podiilau- 
rentii  &  vallibus  de  Capronia  &  de  Giu- 
clar  ac  pertiaenciis  eorumdem,  valebant 
annuatim  viginti  quinque  libras  Turoaen- 
sium,  tenipore  quo  Chatbertus  de  Barbai- 
rano  rébus  premissis  dictum  nionasterium 
spoliavit,  que  res  ad  manum  nostram  post- 
niodum  devenerunt.  Nolentes  igitur  spo- 
liatori  succedere  in  vicium,  mandair.us 
vobis,  quatinus  viginti  quinque  libras  Tu- 
roneusium  annui  redditus,  habendas  &  per- 
cipiendas  in  perpetuum,  in  recompensatio- 
nem  juris,  quod  in  dicto  Castro  &  vallibus 
abbas  &  conventus  dicti  monasterii  se  ha- 
bere  dicebant,  prout  comodius  ad  utilitatem 
nostram  &  ipsius  monasterii  assignandas. 
UDOVicus,  &c.  Alfonso...  Cum  nos  Ar-  videritis,  assignetis.  Et  si  dicti  religiosi 
naudo 'l'ruel  de  Caturco  &  Petro  Vitalis  probare  potuerint  coram  vobis,  quod  in 
de  Martello  tradiderimus  monetani  nos-  castre  &  vallibus  supradictis  juridicionem 
tram  Turoiiensem  cudendam  &  faciendam      &  homines  haberent,  predictam  assigna- 


5oo. 

Lettre  du  roi  Louis  IX  au  comte  Al- 

fonse  de  Poitiers  pour  la  monnaie  de 
Saint-Antonin  ' . 

DOMINO  COMITI  PRO  REGE  FRANCORUM 


L 


apud  Sanctum  Aiitoninum,  in  senescallia 
Carcassone,  mandamus  vobis  &  vos  requi- 
rimus,  quatinus  ballivis,  senescallis  ac  ce- 
teris  gentibus  vestris,  quibus  videritis  ex- 
pedire,  detis  per  vestras  litteras  per  latorem 
presentium  in  mandatis,  ut  chemines  in  ter- 


tionem  in  loco  seu  locis  similem  jurisdicio- 
nem  habentibus  faciatis.  Rursus  si  predicti 
religiosi  probare  potuerint  coram  vobis 
plus  valere  nunc  in  redditibus  lUud,  quod 
dictum  monasterium  habebat  in  castre  Sf 
vallibus  supradictis,  tempère  quo  Chatber- 
ris,  jurisdicionibus  &  potestatibus  vestris      tus  occupavit  predicta,  totum  illud  quod 


taliter  faciant  custodiri,  ne  predictis  Ar- 
naudo  &  Petre  necnen  &  aliis  mercatori- 
bus,  qui  ad  dictum  locum  seu  villam  accè- 
dent ratione  monete  predicte,  ab  aliquibus 
malefactoribus  propter  defectum  custodie 
dampnum  aliqiiod  inferatur.  Si  vero  con- 
ductiim  dicti  niercatores  pétant  a  gentibus 
vestris,  ees  per  eas  precipiatis  conduci 
ad  sumptus  proprios  mercatorum.  Datum 

'  Lat.  109  I  S,  f°  24  i. 


prebatum  erit  valere  supra  quantitatem 
predictam  viginti  quinque  librarum  Ture- 
nensium  predicto  monasterio  in  redditibus 
equivalentibus  assignetis,  ab  ipso  monas- 
terio in  perpetuum  possidendas  &  haben- 
das, receptis  ante  omnia  litteris  abbatis  & 
conventus,  quod  ipsi  domine  Régi  cé- 
dant (sic)  &  quittant  in  perpetuum  quic- 

'  Lnf.  9996,  p.  76.  —  L'acte  d'assise  du  séné- 
chal, Pierre  d'Auteuil,  est  du  5  août  I263. 


An 
1262 


An 
1262 

i5  no- 
vcmhre. 


An 
1262 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


no6 


Ver 


Vtrs 
1262 


quid  in  dictis  Castro  &  vallibus  aliquo  jure 
sibi  conipeteuti  vel  competituro  habere  po- 
terant  vel  in  posterum  reclamare,  cum  om- 
nibus fructibus  &  obventionibus  perceptis 
temporibus  retroactis,  retento  eideni  nio- 
nasterio  de  Coxano  jure  collationis  ecclesie 
de  Podiolaurentio  ac  jure  décime  ad  ec- 
clesiam  pertinentis,  si  quod  in  eisdeCni]  ré- 
bus ipsi  monasterio  competat  ab  antique. 
Actum  Parisius,  de  consensu  procuratorum 
dicti  monasterii,  sufficientem  potestatem 
habentium  super  premissis  componendi 
nobiscum,  die  mercurii  post  festum  beati 
Martini  yemalis,  anno  Domini  M°CC°sexa- 
gesimo  secundo.  Visis  autem  presentibus 
litteris,  eas  reddatis  religiosis  predictis. 


002. 

Lettre  d'Alfonse  de  Poitiers  à  Louis  IX 
en  faveur  de  Raimond,  évêque  de 
Toulouse  \ 

PRO    EPISCOPO    THOLOSANO 

EXCEI.LENTISSIMO  &  karissimo domino ac 
fratri  suc  Ludovico,  Dei  gratia  Fran- 
corum  régi  illustri,  Aif'onsus,  filius  régis 
Francie,  cornes  Pictavie  &  Tholose,  salu- 
tem  &  cum  fraterna  dilectione  paralam  ad 
beneplacita  voluntatem,  Veniens  ad  nos 
venerabilis  in  Christo  pater  11.,  Dei  gratia 
episcopus  Tholosanus,  nobis  ilcdit  intel- 
ligi,  quod  cum  nuper  a  venerabili  pâtre 
archiepiscopo  Narbonensi  esset  ad  provin- 
ciale concilium  apud  Biterrim  personaliter 
evocatus  &  in  itinere  processisset,  bnju- 
lus  &  judex  ac  homines  dicti  archiepiscopi 
in  strasta  (.sic)  publica  in  dictum  episcopum 
cum  armis  hostiliter  irruerunt,  personam 
ipsius  arrestando,  res  &  boua  sua  violenter 
capiendo  &multas alias  injurias  sibi,  ut  as- 
serit  idem  episcopus,  inferendo.  Cum  vero 
personam  dicti  episcopi  affeccione  diliga- 
mus  speciali  &  tam  énorme  factum  contra 
eumdem  perpetratum  vobis  debeat  displi- 
cere,  excellenciam  vestrani  attencius  duxi- 
mus  exorandam,   quatinus   dictas   injurias 

'  Lat.  1091 J,  f"  17  v°. 


dicto  episcopo  illatas  vobis  placeat  taliter 
facere  emendari,  quod  ad  honorem  Dei  8c 
vestrum  cedere  debeat  &  episcopi  memo- 
rati.  Datum  apud  Longumpoiitem,  die  ve- 
neris  post  festum  beati  Martini  liyenialis. 


5o3.  —  CCCXLIII 

Extrait  d'une  enquête  sur  le  droit  de 
chevauchée  qu\ivoit  le  roi  dans  la 
ville  d'Albi'. 

l,  /'^IVES  Albienses  iverunt  in  exercilum, 
V-<  quem  faciebat  doniinus  Hugo  de  Ar- 
sicio,  tune  senescallus  domini  Régis,  con- 
tra castrum  de  Montesecuro  pro  domino 
Rege.  I  testis  miles  vidit  &  audivit  &  dicit 
quod  erant  bene  numéro  circa  XXX  inter 
équités  &  pedites,  &  scit  illos  esse  de  Albia 
illique  profitebantur  se  esse  de  Albia  & 
dicebant  se  ire  ad  dictum  excercitum.  De 
tempore,  XV  anni  sunt  &  amplius.  — 11  tes- 
tis idem  per  omnia,  excepto  quod  erant 
circa  Cl..  De  tempore,  xviii  anni  &  am- 
plius. —  III  testis  vidit  homines  de  Albia 
circa  ce  in  dictum  exercitum  cum  episcojio 
Albiensi,  &  quod  èssent  de  Albia  dixit  per 
hoc,  quia  fréquenter  videbat  eos  venientes 
cum  vexillo  episcopi  Âlbiensis  ad  debel- 
landum  dictum  castrum.  Item  vidit  (|Uod 
ad  mandatuni  dicti  senescalli  ibant  ad  bel- 
lum  &  faciebant  necessaria  in  obsidione, 
sicut  alii.  De  tempore,  xviii  anni,  &c.  — 
XVI  testis  dicit,  quod  vidit  homines  de  Al- 
bia in  dicto  exercitu,  &  scit  quod  essent  de 
Albia  per  hoc  quod  ipsimet  profitebantur 
&  ita  dicebatur  publiée  per  exercitum,  & 
dicit  quod  vidit  eos  ibi  bene  per  tressepti- 
manas.  De  tempore,  XX  anni,  &c.  —  xxxiii 
testis  dicit  idem  quod  proximus,  excepto 
quod  estimavit  numerum  ad  cccc,  &c. 
Item  dicit  vidisse  &  audivisse,  quod  dicti 


262 


'  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  titres 
d'AIbi,  n.  24.  —  Cette  enquête  est  postérieure  à 
l'année  I263,  à  laquelle  l'avait  placée  dom  V'ais- 
sete.  On  y  parle  de  Gui  Fulcois  comme  pape  (voir 
col.  i;>o8)j  il  ne  fut  élu  qu'au  commencement  de 
126J.    [A.  M.] 


lid.oric, 

t.IlC 

col.  557. 


Vers 

1266 


Vlll. 


48 


Vers 
iî66 


looy 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i5o8 


homines  de  Albia  petierunt  dicto  sencs- 
callo  licentiam  recedendi ,  &  uoluit  eara 
concedere,  &  reniaiiserunt,  &c.  —  Cives  de 
Albia  iveruut  in  exercitum  apud  Cordan, 
quam  faciebat  dominus  Imbertus  de  Bello- 
joco  pro  domino  Rege  &  gerebat  vices  ibi... 
.—  III  testis  dicit  quod  vidit,  quod  facta  pre- 
conisatione  publiée  per  villam  de  Albia, 
noniiue  dicti  Imberti,  quod  omnes  tam  mi- 
lites quam  pedites  sequerentur  eum  in 
dictum  exercitum,  dicti  homines  pedites 
&  équités  secuti  sunt  eum  cum  armis  ad 
dictum  castrum  de  CorJan,  &  dicit  quod 
erant  duo  milia  &  plus,  8c  dicit  quod  ste- 
terunt  ibi  per  très  dies,  &c.  De  tempore, 
xxxanni,&c,  —  Homines  de  Albia  iverunt 
ad  obsidionem  castri  de  Vauro,  quod  cas- 
trum obsederat  cornes  Montisfortis ,  ad 
ejus  mandatum  ibi  vénérant  ut  dicebatur. 
XXXV  testis  dicit,  quod  vidit  quod  vene- 
runt  ad  dictam  obsidionem  cum  armis  & 
vexillis,  tam  équités  quam  pedites.  De  tem- 


Loniberio.  —  XXX  VI  vidit  De  tempore 
dicit,  cjuod  hoc  fuit  aute  adventum  Régis 
apud  Avinionem.  —  XXXVIII  dicit  quod 
vidit  quod  dictus  vicecomes  obsedit  dic- 
tum castrum,  &  vidit  in  dicta  obsidioae 
homines  civitatis  Albie  in  magna  mullitu- 
dine,&c.  —  Cives  de  Albia  iveruut  in  obsi- 
dionem Moyssiaci  &  Podiicelsi  castrorum, 
que  castra  cornes  Montisfortis  obsede- 
rat, &c.  De  tempore,  XL  anni  vel  am- 
plius,  &c.  —  Cives  Albie  iverunt  in  obsi- 
dionem Tolose  cum  armis  &  de  mandate 
comitis  Montisfortis,  8ic.  Homines  Albien- 
ses  iverunt  in  exercitu  apud  castrum  de 
Grava,  quod  erat  obsessum  per  dominum 
Humbertum  de  Bellojoco,  gerentem  tune 
vices  domini  Régis  in  partibus  iHis,&c. — 
Homines  predicti  Albie  iverunt  in  exer- 
citu, c[uem  vicecomes  Biterrensis  faciebat 
contra  castrum  de  Chefols  cura  niaxima 
multitudine.  De  tempore  dicit,  quod  LX 
sunt  anni  vel  circa,  &  crédit  quod  vénérant 


Éd.orig. 

t.  m, 
toi.  55S. 


pore,  dicit  quod  L  anni  sunt  &  plus,  ut  sibi  ibi  ad  mandatum  vicecomitis  Biterrensis, 

videtur,  &C.  —  Cives  de  Albia  iverunt  in  &  vidit  quod   talayerunt  ibi  vites  &  des- 

exercitum  castri  de  Rocafolio,  &  tune  erat  truxerunt  arbores  &  ea  que  erant  in  cam- 

senescallus  domini  Régis  Joannes  de  Fri-  pis.  De  tempore  dicit,  quod  hoc  fuit  an(e 

campis.  —  VU  testis  vidit  &  audivil,  &c.,  &  destructionem  Biterris.  Inquesta  facta  fuit 

fuerunt  ibi   bene  per  très  septimanas.  De  super  isto    negotio  a  vi   annis    circa    per 


tempore,  XXV  anni  Scamplius.  —  Vill  testis 
dicit  idem,  quod  VII,  excepto  de  numéro, 
de  quo  Vil  dicit  ccc  &  amplius  juxta  esti- 
mationem  suam,  8f  Viii  estimât  ad  DC  & 
amplius,  &c.  —  Homines  de  Albia  iverunt 
in  obsidionem  Bellicadri,  quam  fecerat  co- 
rnes Montisfortis.  Li  testis  vidit  homines 
Albie  venire  ad  dictam  obsidionem,  &c. — 
Homines  de  Albia  iverunt  in  obsidionem 
Castrinovi  de  Arrio,  ad  mandatum  comitis 
Montisfortis,  qui  obsederat  dictum  cas- 
trum, &c.  —  Cives  de  Albia  iverunt  in  ob- 
sidionem Castrisarraceni,  &  erat  tune  dux 


summum  pontificem,  tam  super  possessione 
quam  super  proprietate.  i  testis  refert  quod 
dominus  Guido  summus  pontifex  &  dorai- 
nus  Petrus  de  Autolio  fecerunt  istam  in- 
questam. 

II.  Imbertus'  de  Bellojoco,  tenens  lo- 
cum  domini  régis  Francie,  &  Cadocius... 
ducens  exercitum  domini  Régis  ad  Avinio- 
nem, &  homines  de  Albia  fuerunt  ibi  in 
exercitu  domini  Régis  cum  aliis,  &c.  De 
obsidiono  Tolose  &  tala  ibi  facta  post  ad- 
ventum domini  Régis  ad  Avinionem,  quam 
fecit  dominus  Imbertus  de  Bellojoco  cum 


&   rector  exercitus  dominus   Imbertus  de      exercitu  domini  Régis,  in  quibus  interfue- 


Bellojoco,  gerens  vices  domini  Régis  iu 
partibus  illis,  &c.,  &  erat  numerus  eorum 
juxta  suam  estimationem  DC  &  amplius,  &; 
de  mandato  dicti  Imberti  regebantur  sicut 
alii  homines  qui  erant  in  exercitu.  De 
tempore,  XL  anni.  —  Homines  de  Albia 
iverunt  in  obsidionem  de  Cassannel,  cum 
comité  Montisfortis,  &c.  Homines  de  Al- 
bia iverunt  in  exercitu,  quando  vicecomes 
c[Uondam   Biterrensis   obsedit   castrum    do 


runt  homines  de  Albia  &  dominus  R.  Ab- 
banni  miles  &  alii  predicti.  De  obsidione 
castri  de  Cabareto,  B.  Balista  de  Villanova, 
post  obsidionem  Avinionis,  XL  anni  sunt 
vel  circa.  De  obsidione  castri  de  Rocafolio, 
quod  obsedit  Joannes  de  Affricampis,senes. 
callus  Carcassonensis  domini  Régis,  quod 

'  Archives   du    domaine    de  Montpellier  j    actes 
ramcissés  des  trois  sénéchaussées,  liasse  8,  n.  ^. 


Vers 


Vtrs 

1266 


1009 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


lOio 


honiines  de  Albia  ibi  fuerunt  in  exercitii 
domini  Régis,  &c.  De  obsidione  castri  de 
Montesecuro,  quod  obsedit  dominus  Hugo 
de  Arsiz  senescallus  Carcassoiiensis,  &  fue- 
runt ibi  in  exercitu  episcopus  8c  homines 
civitatis  Albiensis  &  Ar.  de  Olonzaco  de 
Caunis,  dominus  R,  Abanni...,  dominus 
lid.orig.  Hugo  de  Duroforti,  &c.  De  exercitu  ducto 
coi. 559.  apud  Bressols  in  Fenoledesio,  ducto  per 
dominuni  G.  de  Piano,  senescallum  Carcas- 
sonensem...  Item  de  exercitu  congregato 
apud  Castras  per  dominum  Hugouem  de 
Arcisio,  senescallum  Carcassonensem,  G. 
Parerii  &  muiti  alii  de  Castris.  De  caval- 
gata  facta  apud  Salve,  facta  per  dominum 
de  Affricampis  senescallum,  8cc.  De  tala  !k 
cavalgata  facta  apud  Cordoam  per  domi- 
num Imbertum  de  Bellojoco  &  dominuni 
Philippum  de  Monteforti,  patiem  istius, 
ducentes  exercitum  domini  Régis,  in  qui- 
bus  interfuerunt  homines  de  Albia  8c  do- 
minus R,  Abanni,  8cc. 


504.  —  CCCXLIV 

Acte  de  Trencavel,  auparavant  vicomte 
de  Bé-^iers\ 

ANNO  dominice  Incarnationis  MCCLXIII. 
Noverint,  8cc.  quod  nos  Trencavellus, 
quondam  vicecomes  Biterrensis,  8c  nos  do- 
mina Saurinavicecomitissa,  uxorejus,8cnos 
Rogerius  de  Biterri  8c  Raimundus  Rogerii 
lilii  eorum,  omnes  insimul,  sponte,  8cc. 
vendimus...  excellentissimo  domino  nostro 
Lodovico,  Dei  gratia  régi  Francio  illustri, 
8c  domino  P.  de  Autolio,  militi,  senescallo 
Carcassone  8c  Biterris,  8c  vobis  magistro 
Bartholomeo  de  Podio,  judici  curie  Carcas- 
sone, procuratorio  nomiiie  ejusdem  domini 
Régis  recipicnti,  castrum  de  Sancto  Mar- 
tino  de  Villareclam  in  Rcdesio,  cum  om- 
nibus juribus  8c  pertinentiis  8c  terminiis 
suis,  8c  cum  terminio  Sancti  Pétri  de  Tala- 
buxo,  cum  jurisdictione  8c  cum  expletis, 
cum   hominibus  8c   taillis,   8c   generaliter 

'  Archives   du   domains  de  Montpellier;    titre:> 
de  Villereclam,  n.  1. 


An 
1263 


cum  omnibus  aliis  j  uribus,  valentia  LVI  lib. 
XIII  sol.  Turon.  de  annuo  redditu,  com- 
putatis  in  hoc  expletis,  que  omnia  habe- 
bamus  in  assisiara  ab  eodem  domino  Rege. 
Hanc  autem  venditionem  facimiis  pro  pre- 
tio  DCX  lib.  Turon.,  de  quibus  plene 
8c  intègre  a  predicto  domino  senescallo 
nominc  domini  Régis  nobis  est  plena- 
rie  numerando  satisfactum,  8cc.  Insuper 
nos  domina  Saurina  predicta  renuntiamus 
omni  juri  hypothece  dotis  nostre  8c  dona- 
tionis  propter  nuptias  8c  beneficio  sena- 
tusconsulti  Velleiani,  8cc.  Et  sit  notum 
quod  predictum  pretium  fuit  constitutum 
8c  taxatum,  salvis  vendis  domino  Régi  seu 
foriscapio  contingente  dictos  venditores 
pro  medietate.  Et  ad  majorem  rei  firmita- 
tcm,  nos  Trencavellus  8c  domina  Saurina 
uxor  ejus  presenti  publico  instrumento 
sigilla  nostra  duximus  appendenda,  volen- 
tes  8c  consentientes,  quod  si  predicta  si- 
gilla reinoverentur  vel  frangerentur,  quod 
presens  instrumentum  nihilhominus  in- 
tegram  habeat  firmitatera.  Actum  Carcas- 
sone, in  testimonio  Bernardi  Filioli,  Guil- 
lelmi  de  Lauro ,  Pétri  Furnerii,  civiuni 
Carcassone,  8cc. 


An 
I2Û3 


5o5. 


CCCXLV 


Aveu  £"  dénombrement  rendus  au  roi 
par  le  comte  de  Foix', 

NOTUM  sit  cunctis,  quod  dominus  P.  de 
Autolio,  senescallus  Carcassone  8c  Bi- 
terris, transmisit  domino  R.,  Dei  gracia 
comiti  Fuxcnsi,  quandam  litteram  excel- 
lentissimi  domini  régis  Francie,  per  Pe- 
trum  de  Provino  vicarium  Carcassone,  cu- 
jus  ténor  talis  est  : 

Ludovicus,  Dei  gratia  Francorum  rex,  di- 
lecto  8c  fideli  suo  comiti  Fuxensi,  salutem 
8c  dilectionem.  Mandamus  vobis  quatinus 
feudum,  quod  a  nobis  tenctis,  senescallo 
nostro  ostendatis  seu  ostendi  faciatis.  Da- 
tum  apud  Regalenimontem,  die  lune  ante 
nativitatem  beati  Johannis  Baptiste, 

'  Mss.  de  Colicrt,  n.  2275.  [Lat.  9996,  p.   i23.] 


An 
1263 

1 1  sep- 
tembre. 


An 
I  263 

18  juin. 

Ed.oiig. 
t.lll, 

toi.  56o. 


An 
1263 


I  JI  I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1012 


Et  statim  receptis  dictis  litteris,  per  dic- 
tum  senescallum  ad  eum  missis,  dictus  do- 
niimis  cornes  Fuxensis  comparuit  coram 
predicto  senescallo,anno  Domini  m''CC°lx 
tercio,  III  idus  septembris,  pro  predicto 
niandato  domini  Régis  complendo,  &  ra- 
tione  dicti  niaiidati  recogiiovit  dicto  sene- 
scallo  feudum,  quod  a  domino  Rege  tenet, 
in  hune  modum,  &  ad  ostensionem  dicti 
feudi  tradidit  quendam  (sicy  cedulam  re- 
cognitionis  dicti  feudi,  cujus  ténor  talis 
est  :  —  Hec  sunt  nomina  castrorum  & 
villarum,  que  vel  quas  dominus  cornes 
Fuxensis  tenet  a  domino  rege  Francorum 


de  Abatut  &  castrum  de  Lissacho  &  vil- 
lam  &  domum  Sancti  Quircii  &  castrum 
de  Orcianis  &  vilarium  de  Marlacho  & 
castrum  de  Bria  &  castrum  de  Caselis 
&  castrum  de  Unzento  &  castrum  de  Du- 
roforti  &  bastidam  &  villam  de  Justi- 
nhaco,  cum  pertinentiis  &  dominationi- 
bus  eorumdem.  Item  forciam  de  Flissoiiis 
cum  pertinenciis  suis.  Item  superdomi- 
nationem  abbacie  Calercii,  ordinis  Cis- 
terciensis,  cum  grangiis  suis  de  Sancto 
Juliano,  cum  pertinenciis  suis.  Item  su- 
perdominationem  abbacie  Lesati  &  ville 
Sancti  Ibarcii,  cum  vilariis,  dominationi- 


An 
I  263 


in  feudum.  In  dyocesi  Tholosana,  videli-      bus  &  pertinentiis  terre  Lesatensis,  ad  dic- 


cet  castrum  Montislanderii,  &  forciam  de 
Botano  &  Sancti  Saturnini  &  de  Lobeta  & 
de  Vuelh  &  de  Faiaco,  cum  terminiis  & 
pertinenciis  eorumdem.  Item  tenet  ab  eo- 
dem  nemora  &  superdominationem  domus 
Bolbone  &  de  grangiis  sitis  in  nemoribus 
supradictis,  &  villam  de  Mazeriis,  &  super- 
dominationem grangiarum  de  Entrambisa- 
quis,  de  Ampolacho,  de  Artenacho  &  de 
Tor.  Item  superdominationem  hospitalis 
Sancti  Jobannis  del  Tor  &   grangiam   de 


tam  abbaciam  pertinentibus.  Item  castrum 
de  Fossato  &  de  Castlardo  cum  pertinen- 
ciis suis.  Item  terram  Dalmazanesii,  scili- 
cet  Dalmazanum  &  Villamnovam  &  Gar- 
delam  &  Tessents  &  Bategas  &  Faiolam 
&  castrum  de  Metas  &  de  Lupoalto  &  de 
Siuranis  &  de  Bellopodio,  de  Furnellis, 
de  Toarcio  &  de  Albiacho,  cum  eorumdem 
pertinenciis  &  dominationibus.  Item  cas- 
trum de  Montebriino  &  villarium  de  Cas- 
telono  &  nemora  de  Argan.  Item  castrum 


Combalonga.  Item  castrum   de  Montealto      de  Camarada    &  castrum    de    Montefano, 


in  Bolbona,  cum  pertinenciis  &  terminiis 
ejusdem.  Item  vilarium  de  Crione  cum  ter- 
miniis suis.  Item  villam  de  Verneto  cum 
pertinenciis  suis.  Item  Castlardum  de  Bol- 
bona cum  pertinenciis  suis.  Item  villam  de 
Varnhola,  Julagueto  &  de  Rippis  cum  suis 
pertinenciis.  Item  villam  deVarilis  &  Ter- 
raciara  &  valleni  de  Villanova  Trasquene, 
cum  suis  pertinenciis,  &  bastidam  Rogerii 
de  Montelauro.  Item  villam  de  Campra- 
nhano  &  de  Vallibus  &  de  Rivo  de  Pelà- 
porc  &  de  Lobenx,  cum  pertinenciis  suis. 
Item  castrum  de  Monteacuto  cum  perti- 
nenciis suis.  Item  villam  de  Cuberiis,  de 
Fornols,  de  Cervelhas  &  de  Rosaut  cum 
suis  pertinenciis.  Item  castrum  de  Sancto 
Bauzilh  &  villam  de  Avenagas  cum  suis 
pertinenciis.  Item  superdominationem  cas- 
tri  de  Artitz.  Item  villam  Sancti  Vitor  & 
de  Fita  &  de  Scocia  &  de  Sancto  Amancio, 
cum  suis  pertinenciis.  Item  villam  de  Ave- 
zacho  cum  pertinenciis  &  villam  de  Bona- 
cho  cum  pertinenciis  suis.  Item  castrum 
de  Savarduno  &  castrum  de  Rodelha  &  de 
Baulanis  &  castrum   de  Cante  &  castrum 


cum  suis  pertinentiis.  Item  superdomina- 
tionem grangiarum  domus  Combelonge, 
&  Portecluse  &  de  Brugidor  &  ville  de 
Campania.  Item  castrum  de  Bordis  &  for- 
ciam de  Fauros  cum  suis  pertinenciis. 
Item  superdominationem  ik  proprietatem, 
quam  tenet  in  Castro  de  Roquabruna  &  iu 
Castronovo  de  Serone,  &  superdominatio- 
nem quam  tenet  in  terra  Seronis,  que  est 
in  dyocesi  Coseranensi.  Item  superdomi- 
nationem abbacie  Mansiasilli  &  ville  de 
Savarato,  &  aliorum  vilariorum  seu  vil- 
larum ad  dictam  abbaciam  pertinencium  & 
terminios  (sic)  eorumdem.  Item  castrum  de 
Uniaco  cum  suis  pertinenciis.  Item  tenet 
in  feudum  a  domino  Rege  superdominatio- 
nem castri  Sancti  Michaelis  &  villam  de 
Caselis,  quas  domini  de  Ganaco  tenent  ab 
eo;  de  qua  villa  de  Casellis  est  spoliatus 
hostiliter  &  per  vim  per  senescallum  do- 
mini comitis  Pictavie  &  Tholose  a  sex  aii- 
nis  citra.  Item  tenebat,  quando  venit  ad 
servicium  domini  régis  Francie,  cartani 
partem  castri  Calvimontis  cum  ejusdem 
dominationibus,  &  ibi  tenebat  suam  aulani 


LCJ.ori". 
1.  III, 
toi.  56 1 


An 
1263 


l5l3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i5i4 


&   habebat    multos    homiues   &   casalagia  trandi  de  Aiiiorto  &  pluriiini  aliorum,  & 

propria,  de  qiiibus  fuit  spoliatus  perdomi-  mai  Petri   Marsendi,  publici   iiotarii  Car- 

mim    coniifem    Tholosanum.    Item    adicit  cassonensis,  qui   hec  scripsi  anno  &  die 

idem  cornes  Fuxi,  quod  castrum  de  Palers  quibus   supra   &    sigiuim    meum    apposui, 


An 
1263 


&  pertinencie  ejusdem  est  de  feudo  &  do- 
minatione  castri  de  Savarduno,  &  semper 
debuit  esse.  Item  medietatem  Bastide,  sci- 
licet  partem  Sicardi  de  Bellopodio.  Item 
castrum  de  Collia  &  Bastidam  de  Podio 
Dazeu  &  Sarrautam- &  Vallem  cum  suis 
pertinentiis,  &  Sanctum  Quintinum  &  cas- 
trum de  Quierescauios  cum  suis  pertinen- 
ciis.  Item  tenet  domiiius  cornes  omnia 
feuda,  que  habebat  circa  villam  Appamia- 
rum  vel  aliquis  tenet  ab  eodem  vel  tenere 
débet  extra  aquas,  a  domino  rege  Francie, 
cum  suis  pertinenciis.  Item  tenet  in  dyo- 
cesiConvenarum  a  dicte  domino  Rege  cas- 
trum de  Aulo  &  de  Cassanhabela  &  de 
Segla  &  de  Peirozel,  cum  suis  terminiis 
&  pertinenciis  suis.  Item  tenet  villam  de 
Cadarceto  cum  terminiis  suis.  Item  tenet 
a  domino  Rege  predicto  terram  de  Bolbes- 


regnante  Ludovico  rege  Francorum. 


5o6.  —  CCCXLVI 

Mémoire  pour  Alfonse  comte  de  Tou- 
louse '. 

!•  •»  ffEMOiRE  soit  à  vos  soudean  de   Tors 

IVl   £•  trésorier  de  Poitiers. 

De  la  chevauchiée  de  l'esvesque  d'Aube 
&  de  l'abé  de  Gaillac,  &  deceus  qui  furent 
avec  ans  à  armes  en  la  terre  monsegneur 
le  conte,  &  de  la  bataille  où  ilôt  genz  morz 
&  navrez,  si  con  l'en  dit,  &  tout  soit  mis  à 
execucion,  toutes  les  choses  devant  dit  sont 


Vers 
1264 

ÉJ.orii;. 

t.  III, 
col.  562. 


à  mestre  à  execucion  à  la  milloie,  le  lundi 
tre  &  castra,  quam  terram  &  castra  tenet  après  la  Saint  Michiel,  ce  que  l'en  porra  en 
dominus  comes  Convenarum   a  dicto  do-      bone  manière,  &  celés  qui  sont  ci-desus 


mino  comité  Fuxensi  in  feudum  :  videlicet 
Montebetaut,  la  Fitanovela,  la  Fitela, 
Gozencs,  Sanctum  Cristaulum,  Terssac, 
Planum  de  Bolbestre,  Genssac,  Sanctum 
Vitor  &  Insulam  &  Gotavernissa,  cum  om- 
nibus juribus  &  pertinenciis  eorumdem. 
Item  tenet  ab  eodem  totam  terram,  quam 
habet  in  Carcassesio.  Dicit  tamen  &  profi- 
tetur  dictus  dominus  comes,  quod  si  aliqua 
sunt  (.sic)  omissa,que  ipse  feneata  domino 
Rege,  que  in  presenti  scriptura  non  sint 
posita,  quod  ipse,  visis  instrumentis  suis  & 
indagata  diligenter  veritate  cum  senioribus 
terre  sue,  quod  ipse  illa  ponet  &  exprimet 


sont  à  despeschier  en  nos  terres,  si  con  il 
pert  par  les  paroles  de  chascun  article. — 
De  ceus  qui  furent  de  la  partie  l'abé,  fu 
apelé  &  puis  renoncié  à  l'apel,  &  se  mis- 
trent  du  tout  à  la  volenté  monsegneur  le 
conte.  —  De  ceus  de  la  partie  à  l'esveique 
d'Aube,  fu  la  sentence  confermée  par  mes- 
tre Guillaumes  le  Rous,  &  derechief  apelé 
à  monsegneur  le  conte.  —  Derechief  des 
chevaliers  qui  furent  de  la  partie  audit  es- 
veisque,  est  ordené  de  lor  volenté,  que  par 
bone  pes  ils  paieront  à  monsegneur  le 
conte  par  la  reson  de  celé  chevauchiée, 
V^  Ib.,  la  moite  à  l'ascension   Nostre  Sei- 


&  specificabit.  Acta  fuerunt  hec  in  palacio      gneur   prochainement   à   venir   &    l'autre 


civitatis  Carcassone,  in  presencia  &  testi- 
monio  magistri  Bartholomei  de  Podio,  ju- 
dicis  curie  Carcassone  domini  Régis,  B. 
Stephani  archidiaconi  Carcassone,  Sancii 
Morlaue  canonici  loci  ejusdem,  Bernardi 
de  Solerio  de  Fonciano,  Petri  de  Provino 
vicarii  Carcassone,  Lupi  de  Fuxo,  Petri 
Rogerii  de  Mirapisce,  G.  de  Gincniaco, 
Raimundi  Senherii  de  Arzincho,  magistri 
Bartholomei  loci  ejusdem,  Johannis  deDar- 
deis  armigeri  ipsius  senescalli,  magistri 
Guillelmi  clerici  ejusdem  senescalli,  Ber- 


moité  à  la  feste  de  Touzseinz  procheine- 
ment  ensuivant,  &  de  ce  je  e  les  lestres  des 
procureurs  au  diz  borgois,  &  à  ce  misires 
H  quens  s'acorde  bien. 

Derechief  de  l'afaire  &  des  quereles  l'es- 
vesque de  Caours,  li  article  que  il  avoit 
bailliez  furent  leuz  devant  li  &  les  respon- 
ses  fêtes  du  conseil  monsegneur.  Desqueles 
responses  pluseurs  li  plurent  &  pluseurs  li 

'  Trésor  des  chartes;  Toulouse,  sac  9,  n.  77. 
[J,  3  18  ;  original,] 


Vers 
1264 


I  J  K) 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i5i6 


desplurent,  &  je  commande  au  ssiicschall, 
que  einsint  com  eles  estoient  ordenées  fus- 
sent tenues,  &  ce  qui  estoit  àparfere  d'au- 
cunnes,  fust  parfest  à  la  requeste  de  l'es- 
vesque. — Des  articles  qui  furent  proposés 
contre  l'esveique  por  monsegneiir,  il  en  re- 
tint le  transcrist  &  dist  qu'il  enauroit  con- 
seill  &  ses  responses  i  mestroit,&  a  sout  le 
seneschall  sanz  painne. 

Derechiefde  lachevauchiée  l'esvesque  de 
Rodais  &  de  l'abé  de  Conques  &  de  leur 
aideurs,  qui  furent  à  armes  en  la  terre 
monsegneur  le  conte,  —  quant  à  l'abé  de 
Conques  &  ses  aideurs  est  amendé  par  com- 
posicion,  que  niesire  li  cuens  en  doit  avoir 
Ii<^  Ib.  d'amende  d'icele  chevauchiée,  &  ce 
fu  fest  par  monsegneur  Ponz  d'Astouaut, 
mesfre  Guillaume  le  Rous,  mesire  Pierre 
d'Andrevile  seneschau  de  Tholose,  &  celés 
II<^  Ib.  sont  à  paier,  à  la  Touzseinz  pro- 
chene  c  Ib.,  à  la  Chandeleur  prochenement 
ensuiant  L  Ib.  &  à  l'Ascension  après  L  Ib. 
De  la  partie  l'esvesque  de  Rodais  n'est  mie 
feste  l'enqueste,  quar  l'en  ne  puet  coii- 
treindre  ses  homes,  qu'il  ne  sont  pas  de  la 
jurisdicion  monsegneur,  mes  de  ce  est 
ordené  que  l'on  li  dénie  audience,  devant 
qu'il  est  contreinz  ses  homes. 

Derechief  des  torsz  que  li  cuens  Ramon 
fist  à  l'abé  de  Saint  Saernil  de  Tholose.  — 
De  ce  est  dist  à  mestre  Oide  &  à  mestre 
Ponz,  que  il  en  sachent  la  vérité,  quar  je 
ne  pooie  mie  tant  demorer  ileiques  por  le 
tans  qui  estoit  bries. 

Derechief  d'autres  bones  genz  qui  vos 
monferront  noz  lestres  closes.  —  De  ceus 
qui  les  me  montrèrent  j'e  fest  ce  que  en 
estoit  à  fere  &  que  à  eus  apertenoit  comme 
de  pluseurs  petites  choses. 

Derechief  de  ceus  qui  erent  fauses  me- 
sures ou  salin  de  Tholose.  —  Les  borgois 
de  Tholose  furent  absous,  presenz  mesire 
Ponz  Astouaut  &  Sycart  Alemant,  par  le  se- 
neschau de  Roergue  qui  lors  estoit,  &  après 
nos  coramandemes  au  seneschal  que  il  en- 
queist  de  celi  qui  avoit  eue  les  devant  dites 
fauses  mesures  ou  devantdit  salin  avant 
les  diz  borgois  qui  asous  en  furent. 

Derechief  des  armes  que  portèrent  li  fill 
le  conte  de  Rodais  &  li  frère  monsegneur 
Gui  de  Seurac  par  la  terre  monsegneur  le 
conte,  8c  cil  qui  furent  en  leur  compagnie 


firent  roberie  en  la  terre  monsegneur.  — 
Il  sont  condampné  par  le  seneschal,  pre- 
senz mestre  Guillaume  le  Rous,  en  IIII"  Ib. 
X  Ib.  meins,  &  en  ont  apelé,  c'est  a  savoir 
le  fill  le  conte  de  Rodais  en  c  Ib.,  ses  ai- 
deurs en  III"'  Ib. 

Derechief  por  les  agneaus  ocis  &  por 
le  feus  mis  en  L  Ib.  les  aideurS  devant  diz 
&  pour  autres  fez  en  XL  Ib. 

Derechief  que  l'en  envoit  les  leltres  Ray- 
mon  de  Puicelse  au  seneschal  de  Roergua 
&  de  Tholose  &  au  soudoen  &  à  l'official 
au  jor  qui  deivent  estre  à  la  milloie  & 
quant  il  auront  les  Icitres  pendanz  d'iceli 
Raymon  &  de  sa  famé  semblanz  à  monse- 
gneur, que  il  baillent  les  monsegneur,  qui 
sent  seelées  de  son  seel  &  dou  madame.  — 
Les  devant  dites  lestres  nos  avons  eues 
seelées  dou  seel  audit  Raymon  Si  dou  sa 
famé  &  li  avons  baillées  les  lettres  monse- 
gneur saelées  dou  sael  monsegneur  &  doU 
madame. 

Derechiefde  la  forme  du  serement,  que 
li  vigier  de  Tholose  deit  fere  aus  couses  & 
aux  citaiens  de  Tholose,  &  que  la  forme 
seit  aportée  au  Parlement  de  Touzsainz, 
mesire  Ponz  Astouaut,  requis  sur  celé 
forme,  dist  que  il  n'i  ot  point  de  serement 
puis  que  Odart  de  Ponpagne  fust  vigier.  — 
La  devant  dite  forme  nos  ont  bailliée  les 
conses  &  les  citaiens  devant  diz,  laquele 
forme  est  escrite  de  l'autre  part  de  ce  par- 
chemin. 

Derechief  que  l'en  enquiere  la  ou  sont 
les  leifres  overtes  monsegneur  le  conte,  la 
ou  sont  li  article  du  fet  de  Tholose.  —  Nos 
les  demandeumeS  au  borgois  &  au  conses  & 
à  meiiiz  autres  ne  ne  trovemeS  onqueS,qui 
riens  nos  en  delst,  fers  mesire  Sicart,  qui 
dist  qu'il  les  aveit  veues  &  qu'il  sauroit  se 
eles  porroient  estre  trovées. 

Derechief  que  li  soudeens  &  li  officiauS 
se  treent  au  parties  de  Tholose  &  d'Age- 
nais  &  de  Caercin  por  pacifier  ceus  qu'il 
verront  qu'il  sera  à  amender. 

Derechief  savoir  men  se  li  frère  Prédica- 
teur de  Tholose  auront  eu  XX  Ib.  Tholos. 
de  Pierre  Bernart  de  l'an  Nostre  Segneur 
LX,  de  l'aumône  monsegneur  le  conte.  — 
Li  diz  frères  n'orent  mie  les  difz  XX  Ib.  du 
dist  Pierre  Bernart  de  l'an  devant  dit.  — 
Derechief  niesire  Geffroi  de  Channevières, 


Vers 

1264 


Ver 


1017 


PREUVES  DE  L'HISTOI 


'^  "*  lors  seiiescliau  de  Tholose,  ne  paia  pas  les 
autres  XX  Ib.  audiz  frères  de  l'an  Nostre 
Segneiir  LXI,  lesqueles  xx  Ib.  icelui  Gef- 
froi  devoit  paier,  si  corne  l'en  dit.  — Dere- 
cliief  les  dames  de  PruUac  de  l'an  Nostre 
Segneur  i.xi  n'ont  riens  eu  de  l'aumône 
monsegneur  le  conte. 

Derechief  des  homes  monsegneur  &  des 
homes  le  roi  d'Engleterre  soit  fête  pes  & 
concorde,  semestiers  est. 

Derechief  des  homes  monsegneur,  li- 
quel  furent  à  armes  es  fiez  qui  muevent  de 
monsegneur,  seur  le  conte  de  Comminge 
&  monsegneur  Gaston  de  Beart,  soit 
amendé  bien  &  avenaument  &  l'amende 
jugée  &  levée,  &  les  nons  de  ceus  qui  y  fu- 
rent soient  escriz  &  soient  aportez  au  Par- 
lement. —  Mesire  Giraut  d'Armegnac  s'est 
mis  du  tout  à  la  volenté  monsegneur  le 
conte,  por  soi  &  por  les  siens... 

Derechief  des  detes,  que  Pierre  Bernart 
a  receues,  conbien  &  de  qui  &  des  soes 
meisraes,  que  elles  soient  mises  en  sainne 
mein.  —  Nos  commandemes  au  seneschal 
que  il  lé  feisf,  &  il  le  fera  selonc  ce  que  il 
porra. 

Derechief  de  foutes  ces  choses  devant 
dites  la  certaneté  soit  aportée  au  Parle- 
ment lendemein  de  la  quinzaine  de  la 
Touzseinz  en  escrit  par  le  soudeent  de 
Tours  &  ce  &  autres  choses  faciez  &  metez 
à  execucion  en  bone  manière. 

Per  istos,  quorum  nomina  secuntur,  po- 
terit  inquiri  ubi  sit  littera  de  recognicioiie, 
quod  terra,  ubi  est  mineria,  sit  de  dominio 
domini  comifis  &  fuerit  de  dominio  R. 
quondam  comitis  Tholosani  :  R.  de  Po- 
dio,  Sicart  Aleman,  archipresbiterum  de 
Mentsoious. 

Apud  Agennum  de  porta  seu  pedagio  Je 
la  Mirmande. 

Mémoire  soit  à  vos  soudean  de  Tours  & 
trésorier  de  Poitiers. 

Derechief  de  la  minière,  corn  apartient  à 
monsegneur  le  conte  &  au  conte  de  Rodais 
8c  au  chevalier  que  l'en  dit,  en  qui  de- 
meinne  le  minière  est,  &  ans  homes  dcl 
Amilloic  &  de  Seint  Affrique  qui  ont  droit 
en  la  minière,  si  con  l'en  dit.  —  De  ce  est 
oi  li  cuens  de  Rodais  &  son  conseill  & 
mestre  Guillaume  le  Rous,  por  monsegneur 
le  conte  &  les  autres  parties,  eu  tant  con 


{E  DE  LANGUEDOC.  i5i8   -—" 

»  ers 

l'en  doit  desqu'à  ores,  &  ont  mestre  Guil-      '^'"^ 
laume  8i  li  cuens  de  Rodais  le  sacrement 
fez,  escriz  &  sellez,  &  du  seurplus  est  à 
avoir  conseill  o  le  conseill  monsegneur. 

Derechief  des  lestres  des  convenances 
qui  furent  entre  le  conte  de  Rodais  &  les 
homes  qui  achetèrent  la  minière.  —  Il  en 
est  feste,  si  com  il  est  dist  desus. 

(.Au  verso).  Forma  juramenti  quod  pe- 
tunt  consules  Tholose  a  vicario  Tholose. 
—  Juret  vicarius  Tholose  consulibusTho- 
lose  &  aliis  pluribus  probis  hominibus  pre- 
sentibus,  quod  in  vicaria  Tholosana  bene 
&  legittime  se  habeat  &  gerat,  quamdiu  vi- 
carius extiterit  in  Tholosa,  &  quod  liber- 
tates  &  consuetudines,  usus  &  stabilimenla 
&  omnia  alia  jura  Tholose  teneat  intègre, 
fideliter  &  observet.  Tamen  si  contrave- 
niebat  scienter  vel  ignoranter  seu  alio 
modo  in  aliquo  de  predictis,  quod  ipsemu- 
tabit  inde  se  &  etiam  emendabit,  libertates, 
usus  &  consuetudines  &  stabilimenta  & 
alia  jura  predicta  omnia  intègre  &  fideliter 
observando.  Item  quod  omnes  homines  & 
femine  Tholose  locis  omnibus  se  &  suapos- 
sint  in  ipso  credere  fideliter&  secure.  Item 
quod  auxilium,  consilium,  adjutorium  & 
celari  prestabit  consulibus  Tholose,  & 
maxime  quotiens  ab  ipsis  fuerit  requisitus 
vel  ab  aliquo  ipsorum  nomine  consulatus 
ejusdem,  &  hoc  salvis  juribus  domini  co- 
mitis Tholosani... 

Et  hoc  ad  cognitionem  consulum  predic- 
torum. 

II.  De'  calvacafa  cpiscopi  Albiensis  & 
abbatis  Galliacensis. —  Illi  qui  fuerunt  ex 
parte  abbatis  Galliacensis  appellaverunt 
!k  postea  renuntiaverunt  a|)pellationi,  & 
supposuerunt  se  omnino  voluntati  domini 
comitis.  Illi  vero,  qui  fuerunt  ex  parte  epi- 
scopi,  tenentur  domino  comiti  de  volun- 
fate  ipsorum  in  V  libr.,  mcdictatem  ad 
Ascensionem  &  medietatem  ad  festum  om- 
nium Sanctorum  sequens.  —  Placet  d.  co- 
miti. 

De  negotio  8:  querelis  episcopi  Catur- 

'  Trésor  des  ehîirtes  ;  Toulouse,  snc  9,  n.  8oi 
[J.  3i3j  original.  —  Cet  acte  rédigé  en  Intin, 
n'étant  que  la  reproduction  parfois  liitcr:ilc  de 
celui  qui  précède,  nous  n'en  donnons  que  quel" 
ques  extraits.]  [A.  M.J 


Vers 
1264 


I  jig 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1020 


EJ.orig. 
t.  III, 

col.  563. 


An 
I  264 


ceiisis.  — Articiili  traditi  ex  parte  ipsius  &  qiio  ad  eum  missi  fuerant,  &  habita  coUa- 
responsioiies  de  coiisilio  domini  comitis  tione  &  tractatu  cum  ipso  domino  Rege  8c 
facte  fuerunt  lecte  coram  ipso,  &  nos  pre-  coiisiliariis  suis,  &  disputatioiie  cum  qui- 
cepimus  senescallo  Ageiineiisi,  quod  sicut  busdam  sapientibus  viris  super  negotio 
ordinale  erant  responsiones,  ita  tenereu-  antedicto,  cum  non  potuissent  cum  ipso 
tur,  &  quod  deficeret,  suppleretur  ad  re-  domino  Rege  super  dicto  negotio  concor- 
quisitionem  episcopi.  De  articulis  traditis  dare,  nec  ipsius  Régis  responsio  esset  su- 
contra  ipsum  pro  domino  comité  copiam  per  ipso  négocie  eis  accepta,  iterato  iidem 
habuit  &  habere  débet  consilium  super  episcopus  &  comes  ex  parte  domini  régis 
hiis  &  ponere  responsiones  suas  ad  eos-  Aragonum  proposuerunt  coram  dicto  rege 
dem,  &  absolvit  senescallum  sine  pena...  Francorum,  quod  dominus  rex  Aragonum 
De  armis  que  portaverunt  filins  comitis  &  pater  ejus  &  alii  predecessores  sui  ex 
Ruthenensis  &  filii  domini  Deodati  de  Ca-  parte  niatris  sue  tenuerant,  habuerant  & 
nillac,  fratris  domini  Guidonis  de  Siurac,  possederant  libère  &  in  pace,  sine  alicujus 
condampnati  sunt  in  1111'=  libr.  x  minus,  sed  principis  secularis  recognitione,  fanto  tem- 
appellatum  est,  &  de  appellatione  nichil  pore  quo  non  extabat  memoria,  villam 
factum  adhuc.  Montispessulani    cum   omni   jurisdiclione 

De  litteris  domini  comitis  apertis,  ubi  &  districtu,  sine  partitione,  inquietatione 
sunt  articuli  super  facto  Tholose. —  Pre-  &  contradictione  ipsius  régis  Francorum  & 
dictas  litteras  petiimus  a  civibus  &  con-  predecessorum  suorum  &  alicujus  alterius 
sulibus  &  pluribus  aliis,  nec  invenimus  qui  principis.  Nam  etiam  temporibus  illis,  qui- 
de  ipsis  nobis  aliquod  diceret',  nisi  domi-  bus  varie  &  diverse  questiones  vertebantur 
nus  Sicardus,  qui  dicit  quod  viderat  ipsas  inter  dictos  dominos  reges  super  comita- 
&  sciret  utriim  possent  inveniri...  tibus  &  aliis  terris,  &  erat  suspicio  con- 

De  hominibus  domini  comitis  &  régis  tentionis  &  dissentionis  inter  eos,  nuUa 
Anglie  non  fuitfacta  pax,  quia  non  potui-  ex  parte  ipsius  régis  Francorum  fuit  pro- 
mus habere  senescallum  régis  Anglie.  posita  petitio  contra  dictum  dominum  re- 

gem  Aragonum,  inquietatio  vel  contradictio 
"  ~'~      super  jurisdictione  vel  districtu  vel  aliquo 

jure  ville  predicte.  Nunc  autem  quoniam 
inter  eosdem  pax  &  concordia  fuerat  soli- 
data,  &  ad  dicte  pacis  perpetuam  firmita- 
tem  &  conservationem  inter  filios  eorum 
matrimonium  contractum,  suus  senescallus 
Belliquadri,  ad  conquestionem  Bernardi 
Gaudini,  volendo  irratiorîabiliter  &  inde- 
bite  sibi  usurpare  jurisdictionem  in  dicta 

OCTAVO  kalendas  junii,  anno  Domini  villa,  citaverat  quosdam  burgenses,  baju- 
MCCLXIV,  Parisius,in  palatio  domini  Uim  &  curiam  Montispessulani  ad  compa- 
regis  Francie,  in  quadam  caméra,  in  pre-  rendum  coram  se  &  ad  respondendum  in 
sentia  illustris  domini  Ludovici,  Dei  gratia  jure  sub  ejus  examine  petitionibus  Ber- 
Francorum  régis,  &  testium  subscripto-  nardi  Gaudini  predicti.  Quo  audito,  domi- 
rum,  dominus  Arnaldus,Dei  gratia  Barchi-  nus  rex  Aragonum,  multipliciter  admirans, 
nonensis  episcopus,  &  illustris  dominus  miserai  jam  nuntios  suos  solemnes  ad  dic- 
Poncius  Ugonis,  Dei  gratia  Impuriarum  tum  illustrem  regem  Francie,  ad  requiren- 
comes,  nuntii  ad  dominum  illustrem  regem  dum  quod  mandaret  suo  senescallo,  quod 
Francorum  a  domino  rege  Aragonum  missi,  desisteret  a  predictis.  Cumque  adhuc  dictus 
exposito  ad  plénum  dicto  régi  Francorum  senescallus  non  desisteret  a  predictis,  imo 
jam  in  diebus  precedentibus  negotio  pro  sententiam  condemnationis  de  facto  con- 
tra quosdam  burgenses  Montispessulani 
■Bibliothèque  du  roi,  Manuscrits  de  Saluée,  protulisset,  dominus  rex  Aragonum,  magis 
n.  497i  ac  magis  admirans  volensque  dare  operam 


Soy. 


CCCXLVII 


ambassade  envoyée  par  le  roi  d'Aragon 
au  roi  saint  Louis,  au  sujet  de  Mont- 
peLlier\ 


An 
1264 


An 
1264 


1D2I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Itl22 


Éd.orig. 
t.  III, 


efficacem,  qiiod  integritatem  dilectioiiis 
quam  ergadictum  regerti  Francorum  habe- 
bat,  posset  illesam  servare,  confisus  etiam 
de  sinceritate  dilectioiiis  dicti  régis  Fraii- 
cie,  misit  iterato  proeodem  iiegocioaddic- 
tiim  regem  Francie  magis  solemnes  nun- 
tios,  videlicet  dictos  episcopum  &  comitem, 
qui  ex  parte  dicti  domiiii  régis  Aragoiium 
predictum  regem  Francie,  quanto  citius 
potiierunt,  requisieriint  &  rogaveriiiit, 
quod  dicto  senescallo  suo  maiidaret,  quod 
a  dictis  citatioiiibus  &  ab  omni  alia  in- 
quietatione  &  perturbatione  super  villa 
coi.56^  Montispessulani  &  jurisdictione  domini 
régis  Aragoniini,  quam  plenarie  habet  in 
ea,  desisteret,  &  [cum  adj  solidationem 
pacis  promptus  &  paratus  fuerit  &  sit 
terram,  jurisdictionem  &  districtum  dicti 
régis  Francie  &  omnia  que  ejus  sunt,  sicut 
propria  defensare  &  se  ac  sua  pro  defen- 
sioue  &  aiixilio  ejus  preponere,  sicut  pro 
carissimo  &  specialissimo  amico,  &  hoc 
idem  ab  ipso  rege  Francie  cum  vera  confi- 
dentia  speraret,  &  integritati  &  sinceri- 
tati  amicitie  inter  eos  contracte  contra- 
rium  [esset],  quod  ad  eo  inquietationem, 
contradictionetn  vel  injuriam  aliquam  sus- 
tineret.  Cumque  rex  Francie,  ])romisso 
quod  non  proposuerat  nec  proponebat 
regem  Aragonum  gravare  in  aliquo,  sed 
amicitiam  suam  modis  omnibus  conser- 
vare  illesam,  respondens  diceret  quod 
nullam  fecerat  injuriam  dicto  domino  régi 
Aragonum  in  predictis,  pro  eo  quod  villa 
Montispessulani  erat  de  feudo  suo  &  eam 
Magalonensis  ecclesia  pro  ipso  tenebat  in 
feudum,  &  quod  erat  intra  fines  regni  sui, 
&  ideo  ad  conquestionem  Bernardi  Gau- 
dini  burgensis  sui,  qui  se  asserebat  esse 
gravatum  a  curiaSc  hominibus  Montispes- 
sulani, poterat  &  debebat,  tamquam  major 
dominus,  c[uoscumque  de  villa  Montispes- 
sulani citare,  &  ipsi  tenebantur  ad  sui  se- 
nescalli  cifationem  comparere  &  sub  ejus 
examine  litigare  vel  suas  exceptiones  pro- 
ponere;  assereret  etiam  se  &  sucs  predeces- 
sores  de  hujusmodi  esse  &  fuisse  in  posses- 
sione,  &  se  audivisse,  quod  avus  suus  rex 
Philippus  ad  citationem  Guillermi  quon- 
dam  de  Montepessulano,  citaverat  domi- 
nam  Mariam,  quondam  s/ororem  Guillermi, 
ad  comparendum  coram  se  &  ad  respon- 


An 
I  264 


dendum  in  jure  sub  suo  examine  dicto 
Guillermo,  &  ipsam  nolentera  venire  idem 
rex  Philippus  tamquam  contumacem  con- 
demnaverat;  dicti  domini  ex  parte  domini 
régis,  premissa  &  admissa  protestatione, 
quod  ea  que  proposuerant  &  proponebant 
super  hoc  negocio  coram  eo,  non  propo- 
suerant nec  proponebant  in  forma  judicii 
nec  tamquam  coram  judice  vel  superiore, 
sed  tamquam  coram  specialissimo  &  caris- 
simo amico  dicti  régis  Aragonum,  respon- 
deruut  sibi  constanter,  quod  villa  Montis- 
pessulani nunquam  fuerat  de  feudo  suo, 
nec  rex  Aragonum  vel  predecessores  sui 
habuerant  vel  recognoverant  super  dicta 
villa  superiorem  aliquem  principem  secu- 
larem,  &  ipse  dominus  rex  Aragonum  & 
pater  suus  ac  mater  ac  alii  predecessores 
sui,  ex  parte  matris  sue,  tenuerant  8c  pos- 
sederant  in  pace  &  sine  requisitione,  con- 
tradictione  &  inquietatione  vel  turba- 
tione  &  recognitione  ipsius  régis  Francie 
&  predecessorum  ejus  &  alicujus  alterius 
principis  secularis,  dictam  villam  cum 
omni  jurisdictione,  potestate  &  districtu, 
tante  tempore  cujus  memoria  non  exta- 
bat;  nec  ecclesia  Magalonensis,  pro  qua 
certum  quid  in  dicta  villa  idem  rex  Arago- 
num tenebat,  non  recognoscebat  nec  te- 
nebat aliquid  pro  dicto  rege  Francie  in 
dicta  villa,  imo  habebat  privilegium  & 
confirmationem  sedis  apostolice,  in  quibus 
continebatur  expressum,  quod  aliquis  prin- 
ceps  vel  secularis  persona  nihil  in  dicta 
villa  sibi  vendicare  tenetur,  nec  dicta  villa 
erat  intra  termines  vel  fines  regni  Francie, 
cum  illa  territoria,  que  asserit  dictus  rex 
Francie  esse  de  districtu  suo,  infra  que 
posita  erat  villa  predicta,  non  fuissent  ab 
antique  de  règne  nec  regni,  sed  occasione 
nove  adquisitionis  &  quadam  occasione 
compesitionis  &  diffinitionis  domini  régis 
Aragonum  ad  ipsum  regem  Francie  perve- 
nerunt.  Et  sic  cum  nullam  jurisdictionem 
vel  districtum  dictus  rex  Francie  vel  pre- 
decessores sui  habuissent  vel  haberent  in 
dicta  villa,  non  poterat  nec  debebat  ejus  lid.orig. 
senescallus,  ad  conquestionem  dicti  Ber-  ';  'i.U 
nardi  Gaudini  vel  alicujus  alterius,  cu- 
riam,  bajulum  vel  hemines  Montispessu- 
lani citare,  &  illi,  qui  vice  dicti  régis 
Aragonum  exercent  jurisdictionem  in  villa 


i523  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  i524  ""; — 

An  '  An 
'*  Moiitispcssiilaiii,  parati  fuerint  &  siut,  [ac]  sus  habitiis  per  dictiim  rcgcni  Fraiicic  ha-  '^''^ 
dicto  Bernardo  suiini  jus  verbo  &  ciini  tes-  btiit  effectum  seu  executioiieni  ;  dicta  enim 
timonio  scriptis  publiée  proiiiiserint  se  domina  Maria,  regina  Aragoiumi,  accessit 
factures,  nec  dicto  Bernardo  Gaudini  fuerit  ad  sedem  apostolicam  ,  Si  exposita  ei  veri- 
aliquod  gravanieii  illatum  seu  injuria  vel  tatenegotii,  fecit  dictum  processum,  tan- 
violeiifia  irrogata  per  aliquos  homines  cjiiam  a  nou  suo  judice  habitum,  irritum 
Moutispessulani  vel  per  illos,  qui  vice  do-  declarari.  Dixerunt  etiam  dicto  domino 
mini  régis  exercent  justitiam  pro  co,  quia  régi  Francie  dicti  nuntii,  quod  ubi  videre- 
dictus  Bernardus  in  villa  Moutispessulani  tur  sibi  quod  aliquod  jus  haberet  in  villa 
a  quibusdam  burgensibus  recepit  commo-  Moutispessulani,  cum  dominus  rex  Arago- 
dum,  &  cum  publico  juramento  firmato  se  num  hoc  diffiteretur  &  esset  in  plena  & 
fideliter  negotiaturum  ac  rationem  reddi-  pacifica  possessione  &  longissima  oninis 
turum  ac  in  potestatem  eorum  capitale  juris  dicte  ville,  debebat  de  jure,  quod  ibi 
&  lucrum  reportaturum  promisit.  Et  post  vendicare  intendebat,  cum  domino  rege 
longum  tempus,  a  predictis  burgensibus  Aragonum  prius  experiri,  &  non  debebat 
requisitus,  ut  rationem  redderet,  ad  Mon-  citare  homines,  curiam  vel  bajulum  dicto 
tempessulanum  veuit,  &  cum  iiec  de  capi-  ville,  qui  nuUam  habebant  de  jure  potes- 
tali  nec  de  hicro  fideliter  rationem  redde-  tatcm  vel  auctoritatem  experiendi  in  ju- 
ret,  a  predictis  burgensibus  super  dicto  dicio  de  predictis,  cum  essent  procurato- 
contractu  in  jiidicio,  sub  examine  eu-  rcs,  officiales  seu  administratores  domiiii 
rie  Moutispessulani  conventus,  &  ibidem  rcgls  Aragonum.  lis  propositis,  dominus 
spoute,  sicut  &  tenebatur  ratione  cou-  rex  Francie  dixit,  quod  ipse  super  dicto  ne- 
tractus  &  obligationis,  litigavit,  litem  con-  gotio  nesciebat  rei  veritatem  ad  plénum, 
teslando  &  alias  in  causa  procedendo,  sed  a  senescallo  Belliquadri  &  ab  aliis  iu- 
nulla  exceptione  fori  declinatoria ,  sicut  quireret  veritatem,  &  in  instanti  parla- 
non  poterat,  opposita.  Et  cum  secundum  mento  cum  domino  Sabinensi,  qui  ipsos 
consuetudinem  &  observantiam  ejusdem  dominos  reges  dlligebat  &  super  traclatu 
ville,  quia  de  judicato  solvendo  satisdare  &  iuformatione  pacis  &  matrimonio  inter 
non  poterat,  quia  persona  suspecta  erat,  filios  eorum  coutracto  interposuerat  par-  Éd.oriR 
detineretur,  ab  hujusmodi  detentioue  ad  tes  suas,  deliberaret  plene  super  facto  pre-' côi.  566. 
dominum  infantem  Jacobum,  q>ii  tune  ibi  dicto  &  coasilium  &  deliberationem  suam 
erat,  appellavit,  &  dominus  infans  predic-  significarct  domino  régi  Aragonum.  Dixit 
tus  processum  predictum,  causa  cognita,  etiam,  c[uod  tantum  diligebat  dominum 
confirmavit,  &  postmodum  ad  preces  do-  regem  Aragonum  &  tantum  volebat  ejus 
mini  régis  Francie,  idem  dominus  iufans  amorem  retinere  &  conservare,  quod  si 
dictum  Bernardum  a  predicta  detentione  predecessores  sui  &  ipse  in  villa  Montis- 
liberum  fecit.  Et  sic  manifeste  apparebat,  pessulaui  non  habuerint  &  possederint  id 
quod  dictus  B.  Gaudini  non  fucrat  in  ali-  de  quo  est  questio,  ipse  uolebat  ibi  aliquid 
quo  per  curiam  vel  homines  Montispessu-  adquirere,  &  ubi  oporteret  alterum  fieri, 
lani  gravatus,  &  ubi  verum  esset,  quod  ex  magis  vellet  quod  dominus  rex  Aragonum 
aliqua  causa  possetdicere  se  gravatum,  non  haberet  aliquid  de  jure  ipsius  régis  Fran- 
poterat  nec  debebat  ad  regem  Francie  vel  cie,  quam  si  ipse  rex  Francie  haberet  ali- 
seuescallum  suum  vel  alium  aliquem  prin-  quid  de  jure  domini  régis  Aragonum,  & 
cipem  secularem  habere  recursum,  sed  ad  nuuc  mandaret  suo  senetcallo,  quod  desis- 
ipsum  regem  Aragonum  vel  ad  illos,  qui  in  teret  a  processu  quem  inceperat  contra 
villa  Moutispessulani  pro  ipso  jurisdictio-  homines  Moutispessulani,  quousque  aliud 
nem  exercent.  Super  facto  vero  Guillerml  ab  eo  mandatum  reciperet.  Et  dicti  nuntii 
de  Montepessulauo ,  responderuiit  dicti  responderunt  dicto  domine  régi  Francie, 
nuntii,  quod  dicta  domina  Maria,  que  erat  quod  Domino  concedente,  ipse  haberet 
domina  &  proprietaria  Moutispessulani,  bonum  consilium  super  dicto  negotio,  sed 
nunquam  ad  citatioaem  régis  Francie  com-  pure  &  simpliciter  &  sine  ulla  retentione 
paruerat,  sicut  nec  tenebatur,  nec  procès-  debebat  maudare  senescallo  suo,  quod  om- 


An 
I  264 


i525 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1526 


nino  irrevocabiliter  desisteret  a  processu, 
quem  inceperat  contra  homiiies  Moiitis- 
pessulani  &  villam,  &  quod  de  cetero  simi- 
lia  lion  attemptaret,  &  circa  hoc  repetie- 
nint  rationes  supra  positas.   Et  quia  hoc 


fiierunt  fr.  Raynaldus,  Rothomageusis  ar- 
chiepiscopus,  dominus  Simon  de  Niella,  P. 
Camerletus,  magister  Philippusde  Nismes, 
buigenses  Montispessulani,  &c.  Ego  Pon- 
dus Ugo  cornes  Inipuriaruni,  qui  hoc  firmo. 


An 
1264 


non  sufficiebat,  significabant  sibi  &  pro-  Signum   Pétri  Rossi,  notarii   publiai  dicti 

testabantur  ex  parte  domini  régis  Arago-  domini  comitis  Impuriarum,  qui  iis  omni- 

num,  quod  ipse  dominus  rex  paratus  erat  bus  presens  fui  [&]  ad  requisitionem  pre- 

ipsi  domino  régi  Francie  super  villa  Mon-  dictorum  dominorum   episcopi  &  comitis 


tispessuiani  &  super  quacumque  alla  peti 
tione,  quam  contra  ipsum  vellet  proponerc, 
facerecomplementum  justifie,  sub  examine 
sui  judicii  vel  communium  personarum,  & 
super  hoc  quod  ipse  desisteret  omnino  ab 
omni  inquietudine  vel  vexatione  super 
villa  Montispessulani,  quousque  in  judi- 
cium  cum  ipso  rege  Aragonum  de  suo  jure 
esset  expertus.  Et  si  conira  hoc  ipseproce- 
deret,  pro  certo  sciret,  quod  dominus  rex 
Aragonum  nuUum  alium  ad  ipsura  super 
hoc  negotio  nuntium  destinaret,  sed  ad  de- 
fensionem  contra  hujusmodi  inquietatio- 
nem  &  vexationem  viriliter,  sicut  posset, 
se  opponeret,  &  si  strages  hominum,  de- 


hoc  scribi  feci,  die  &  auno  prefixis. 


5o8. 


CCCXLVIIl 


Acte  oh  il  est  fait  mention  du  par- 
lement d'Alfonsey  comte  de  Tou- 
louse ' . 


N  nomine  Domini  Jesu  Christi.  Noverint 
niversi  présentes  pariter&  futuri,quod 


IN  ne 
uni 


nos  magister  Odo  de  Motoneria,  clericus 

illustris  domini   comitis  Pictavie  &  Tho- 

Structiones  seu  vastationes  terrarum  vel  ali-      lose,  litteras   commissionis  recepimus  ab 


qua  alla  dampna  contingerent,  Deus  esset 
testis  &  omnis  mundus  &  omnes  in  loco, 
in  quo  hec  proponebantur,  astantes  &  hoc 
audientes,  quod  non  esset  culpa  dicti  do- 
mini régis  Aragonum,  qui  se  juri  &  justi- 
tie  offerebat,  sed  ipsius  régis  Francie,  si 
hoc  recipere  recusaret,  &  hoc  multotiens 
repetierunt.  Cumque  hec  &  similia  dicti 
nuntii  coram  dicto  domino  rege  Francie 
proposuissent,  &  idem  dominus  rex  ean- 
dem  quam  supra  responsionem  de  piano 
curialiter  faceret,  iidem  nuntii,  ad  proban- 
dum  quod  super  sua  legatione  suo  essent 
functi  negotio,  requisierunt  a  dicto  do- 
mino rege  Francie,  quod  de  predictis  om- 
nibus, que  ex  parte  domini  régis  Aragonum 
super  dicto  negotio  coram  ipso  proposue- 
rant,  per  aliquem  de  suis  notariis  publicum 
mandaret  fieri  instrumentum.  Cumque  hoc 
idem  rex  se  facturum  negaret,  asserens 
de  consuetudiiie  sue  terre  hoc  non  esse, 
Michael,  notarius  dicti  domini  episcopi,  & 
F.  Rossi,  notarius  dicti  domini  comitis,  ad 
requisitionem  &  instantiam  predictorum 
episcopi  &  comitis,  ad  perpetuam  rei 
memoriam  ac  probationem,  hoc  publicum 
confecimus    instrumentum.    lis   présentes 


eodem  domino  comité  sub  hac  forma  :  — 
Alfonsus,  filius  régis  Francie,  cornes  Picta- 
viensis  &  Tholose,  dilecfo  &  fideli  clerico 
suo  magistroOdoni  de  Motoneria,  salutem 
8c  dilectionem.  Veniens  ad  nos  nobilis  vir 
&fidelis  noster,  comes  Ruthenensis,  nobis 
instanter  supplicavit,  ut  eidem  jus  redde- 
remus  utrum  eum  admittere  deberemus  ad 
supplicationem  super  minerio  d'Orzals 
precipue  nobis  factam,  precipue  cum  di- 
ceret  dictam  supplicationem  per  interlo- 
cutoriam  a  dilecto  &  fideli  nostro  clerico 
magistro  Radulpho  de  Gonessia,  thesaura- 
rio  ecclesie  Beati  Ilarii  Pictaviensis,  latam 
fuisse  jam  admissam,  utrum  vobis  mandare- 
mus,  quatenus  vocatis  his  qui  fuerint  evo- 
candi  super  predictis,  videlicet  utrum  per 
predictam  interlocutoriam  supplicatiofue- 
rit  prcdicta  simpliciter  admissa,  &  etiam  si 
non  fuerit  admissa,  utrum  eam  de  jure  ad- 
mittere teneamur,  eidem  comiti  de  bonO- 
ruiu  consilio  jus  reddatis.  Datum  apud 
Longumpontem,  anno  Domini  millesimo 
ducentesimo  sexagesimo  tertio,  die  lune  in 

'   Archives    àa    dotnairte    de    Rodez;    titres    de 
Montjaux.    [Doat,  vol.    172,   f"  100.] 


l':J.orij'. 

t.  m, 

col.  M>7. 


An 
1264 

1 1  sep- 
tembre. 


An 
1263 

Z_\  dé- 
cembre. 


An 

1264 


iSi-j 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


528 


vigilia  natalis  Domini.  —  Ciijus  comissio- 
nis  authoritate,  ad  dies  assignâtes  vene- 
runt  coram  iiobis  nobilis  vir  domiiius  co- 
mes  Ruthenensis,  pro  se,  &  discretus  vir 
magister  Guillelmus  Russi  procurator  do- 
mini comitis  Tholose,  pro  ipso  domino 
comité  Tholose,  &  super  questione,  in 
dicta  comissione  contenta,  proposuerunt 
de  jure  &  de  facto  quecumque  utrique 
parti  visum  fuit  fore  proponenda.  Ad  hoc 
nos  prefatus  auditor  utramque  partem  di- 
ligenter  audivimus  ac  universa  &  singula 
que  proponere  voluerunt,  &  partes  sepius 
requisivimus,  si  aliquid  amplius  proponere 
volebant.  Vidimus  etiam  &  curiose  intel- 
leximus  quandam  interlocutoriam,  latam 
super  materia  ista  per  virum  prudentem, 
magistrum  Radulphiim  de  Gonessia,  the- 
saurarium  ecclesie  Sancti  Ilarii  Pictavien- 
sis,  &  totum  processum  per  ipsum  &  co- 
ram ipso  habitum  inspeximiis  diligenter. 
Ad  hoc  nos  prefatus  magister  Odo,  matura 
deliberatione  prehabita,&  habito  consilio 
plurium  prudentum  virorum  &  jurisperi- 
torum,  dictam  questionem  juxta  formam 
commissionis  nobis  facte,  sacrosanctis 
Evangeliis  coram  nobis  positis,  determi- 
nandam  duximus  in  hune  motlum.  Dici- 
mus  itaque  &  cognoscimus  pronunciando, 
quod  supplicatio  oblata  prefato  thesau- 
rario  per  dictum  dominum  comitem  Ru- 
thenensem  fuit  simpliciter  admissa,  id  est 
recepta,  sicut  manifeste  apparet,  quia  in 
actis  publicis  fuit  per  ipsum  thesaurarium 
redacta  &  sigillata  sigilio  ipsius;  scilicet 
dicta  supplicatio  non  fuit  admissa,  id  est 
cxaudita,  quod  ex  hoc  intenderet  dictus  desiderium  voluntatis,  vitam  olim  duxerît 
thesaurarius  fieri,  quod  in  ipsa  supplica-  &  duceret  enormifer  dissolutam,  nobis  & 
tione  postulabatur;   quod  aperte  apparet      collegis    nostris   sub    certa    forma  comisit 


niagistri  Bartholomei  Aurelii,  Guilhernii 
de  Nantholet  %icarii  Tholose,  niagistri 
Rigaldi  Belli  judicis  Tholose,  magistri 
Guilhermi  de  Furno  judicis  senescallie 
Ruthene,  &  mei  Bernardi  Belsenx,  notarii 
publici  de  Petrucia  &  de  Najaco,  qui  pre- 
dicta  scripsi  de  mandate  dicti  magistri  Odo- 
nis  &  in  publicam  formam  redegi  &  signo 
meo  signavi,  anno  Domini  m" CC" LX° IV°, 
die  jovis  post  nativitatem  béate  Marie. 
Nos  vero  prefatus  magister  Odo  ad  majo- 
rem  firmitatem  hujus  sententie  sigillum 
nostrum  duximus  apponendum. 


509.  —  CCCXLIX 

Actes  touchant  le  procès  fait  à  Rai- 
mond  de  Falgar,  évéque  de  Tou- 
louse ' . 


1.  -r-jRlNCiPUM  mansuetissimo  ac  serenis- 
L  simo,  domino  Alfonso,  Dei  gratia 
Pictavie  &  Tholose  comiti,  Maurinus,  per 
eandem  archiepiscopus  Narbonensis,  salu- 
tem  cum  augmente  divine  gratie  &  hono- 
ris. Li  spécula  residens,  auctore  Domino,. 
summus  pontifex  heminenti,  qui  tocius 
sancte  Dei  Ecclesie  ac  presidencium  in 
eadem  optinet  in  potestate  (sic)  plenitu- 
dine  principatum,  intellecto,  fama,  immo 
verius  infamia  reclamante, quod  venerabilis 
R.  episcopus  Tholosanus,  abjecta  prorsus 
pontificali  modestia,  nimis  amplectens  sue 


An 

1264 


An 
I  264 

17  mars. 


Ed.orig. 
t.  !ll, 

col.  568. 


ex  60,  quia  post  receptionem  dicte  suppli- 
cationis  dixit  se  deliberaturum  in  proximo 
parlamento  domini  comitis  Pictaviensis  & 
Tholose,  quod  non  fecisset  aliquatenus 
nec  dixisset,  si  determinasset  ea  debere 
fieri,  que  dicta  supplicatio  continebat.  Lata 
fuit  bec  interlocutoria  apud  Tholosam,  in 
presentia  &  testimonio  nobilium  virorum 
dominorum  Sicardi  Alamanni,  Poncii  As- 
toaudi.  Pétri  vicecomitis  Lautricensis,  Pé- 
tri de  Landrevillis  seaescalli  Tholosani  & 
Albiensis,  Philippi  de  Boissaco  senescalli 
Ruthenensis,   Philippi   de   Monteleardo, 


inquisitionis  negotium  contra  ipsum,  vo- 
iens  ut  de  bonis  episcopatus  Tholosani 
nobis  &  nostris  familiis,  durante  inquisi- 
fionis  negotio,,  idem  episcopus,  sui  prepo- 
siti  8c  bailivi  necessaria  ministrarent.  Quod 
quia  moniti  légitime  facere  denegarunt, 
eundem  episcopum  suosque  prepositos  & 
bailivos  auctoritate  apostolica  excomu- 
nicationis  vinculo  nos  &  nostri  conjudi- 
ces    duximus    innodandos.  Quam    senten- 

'  Trésor  des  chartes   du    roi  j   Toulouse,   sac  4, 
n.  91.  [J.  3085  original.] 


iSig 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l53o 


An 

'*  ■*     tiani  cum   in  coutemptum  Dei  &  suarum-  nent,    qiiod    nobis    sufficiant    &    nostris 

periculiim  animaruni    sustinerent,   animo  familiis  pro  expensis,  quas  fecimus   &  in 

iiidurato,  eoriim  contumaciam  ik  contemp-  posterum   faciemus,  durante   inquisitione 

tum  domino  pape  significavimus,  suppli-  que  nobis  a  sede  apostolica  contra  eundem 

cantes   eidem,  ut  super  expensis   predic-  episcopum  est  coniissa,  &  alia  faciant  que 

tis  providere   nobis  tam    salubriter  quam  rogat  dominus  papa  in  missis  vobis  litteris 

celeriter  dignaretur.  Idem   vero   dominus  &  requirit;   taliter  in  hac  parte  ob  reve- 

papa,   cupiens,   ut   per  suas   nobis    man-  renciam    sedis   apostolice  facientes,  quod 

davit    litteras,    dicte    inquisitionis    nego-  more  progenitorum   vestrorum   serenissi- 

tium  consummari,  &  quod  in  eo  constan-  morum  ac  christianissimorum  principum, 

ter  &  efficaciter  procedamus,  serenitatem  quos  hactenus  sedes  apostolica  inter  alios 

vestram  litteris  monet  apostolicis  &  orta-  mundi  principes  pro  viribus  exaltavit,  & 

tur,   quas    lator    presencium    vestre    mag-  ipsi    sacrosanctam     Uomanam     ecclesiam, 

nificencie  presentabit,   ut  nobili  vire  se-  grata  viciscitudine,  in  catholice  fidei  uni- 

nescallo,  vicario  Tholose    &    aliis  vestris  tate  speciali  reverencia  usque  ad  hec  tem- 

prepositis  &  bailivis  in  partibus  Tholosa-  pora  exaltarunt,  &  ejus  sincera  devotione 

nis,  vestris  detis  litteris  in  mandatis,  quod  receperunt  régulas  &  mandata,  vos  in  suis 

ad    requisitionem    nostram    &    nostrorum  precibus  in  hac  parte  proraptum  inveniat 

conjudicum   tantum  de   bonis  episcopatus  &  devotione  qua  convenit  pariturum,  ut 

Tholosani  capiant,  saysiant  &  nobis  assig-  sic  nos  &  nostri  conjudices  expensas  hu- 

nent,  quod   nobis  &  nostris   familiis   pro  jusmodi,  licet  vix  aut  nullo  modo  propter 

jam   factis    expensis    sufficiant   &    pro    in  negocii  accelerationem,  mora  diutina  pro- 

posterum   faciendis,  quamdiu  durabit  in-  hibente,  differre  absque  impedimento  pos- 

quisitionis  negotium   supradicte.  Eundem  simus,  juxta  intentionem  summi  pontificis 

etiam   senescallum,  vicarium    &  capitula-  &  coUegariim  nostrorum,  quin  maudatum 

rios  Tholosanos  idem  dominus  papa  pro  apostolicum  celeriter  exequamur,  &  nobis 

eodem  &  super  eodem  requirit  efficaciter  plurimum  displiceret,  si  hoc  quod  propter 

suis  litteris  &  ortatur,  quas  eisdem   pre-  bonuni  obediencie  facere  nos  oportet,  cel- 

sentavimus    &    exposuimus    diligenter,  &  situdinem  vestram,  quam   cariorem  habe- 

eariim    transcriptum    &  quarumdam    alia-  mus  in   intimis   cordis    nostri    inter  alios 

rum,  ad  nos  iiiquisitores  specialiter  direc-  mundi  principes  post  regiam  majestatem, 

tarum,  ut  eosdeni  senescallum,  vicarium  &  ad  indignationem  provocaremus  aut  alias 

capitularios  Tholosanos  ad  id  per  censu-  ex  facto  hujusmodi  turbaremus.  Transcrip- 

ram  ecclesiasticam,  si  necesse  fuerit,  com-  tum  insuper  litterarum,  in  quibus  dominus 

pellamus,  serenitati  vestre  sub  sigillo  nos-  papa  processum  nostrum   approbat,  sere- 

tro  per  eundem  latorem  presentium  desti-  nitati  vestre  mittimus,  ut  visa  domini  pape 

namus.  Cum  igitur,  visis  litteris  apostolicis  approbatione  ac  aliis,  que  in  dictis  litteris 

&  transcriptis  predictis,  serenitatis  vestre  contiuentur,  sit  vestre  magnificencie  ma- 

raagniiicencie  liquide  &  luce  clarius  cons-  nifestum  ,    quam     legaliter    ac    secundum 

tare  poterit  de  summi  pontificis  erga  ne-  Deum  &  justiciam  a  nobis  &  nostris  con- 

gotium  hujusmodi  voluntate,  magnitudinis  j.udicibus  in  inquisitionis  negotio  sit  pro- 

vestre  celsifudinem ,  ad  quam  vos  Domi-  cessum.    Datum    Tholose,    XVI    kalendas 

nus  pro  vindicta  malorum  &  bonorum  lau-  apriiis. 

dibus  evocavit,  quibus  possumus  precibus  [.Au  t/os  ;  Domino  comiti  Pictaviensi  & 

deprecamur,  quatinus  preces  in  hac  parte  Tholose;  traces  du  sceau  ovale  en  cire  verte, 

sedis  apostolice    &    rogamina    in    effectu  qui  fermait  la  lettre  missive. '\ 
reverencia  qua  convenit  admittentes,  pre-  II.  Excellentissimo'  domino  suc  Alfonso 

dictis  senescallo,  vicario  Tholose  &  baili-  Dei   gratia   Pictavensi  &  Tholose  comiti 

vis  vestris  in  partibus  Tholosanis  vestris  Maurinus,  per  eandem  Narbonensis  archi- 
litteris  firmiter  injungatis,  ut  juxta  man- 

datum    apostolicum    tantum    de   bonis   ca-  -Trésor  des  chartes  du  roi;  Toulouse,  sac  20, 

piant  episcopi  Tholosani   84   nobis  assig-  n.  i5.  [J.  329  j  minute  originale.] 


An 
1264 


Hd.Oliff. 

t. m: 

col.  5bg. 


An 
1264 

24  avril. 


An 
1164 


i53i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


iJ 


3: 


episcopus,  salutem   cum  augmento  gratie  terani,   qiiam   iiobis  misistis,  super   facto 

&  honoris.   Cum   pro  facto  inquisitionis,  expensarum,    &    quam    seuescallo    vestrQ 

que  nobis  &  nostris  coiijudicibiis  comissa  Tholosano    super  eisdem    expeusis    nobi3 

est  a  sede  npostoHca  contra  venerabilem  assignandis    vestra    dominacio    destinavit, 

R.    episcopum    Tholosanum ,   venissenius  Verumtamen  senescallus  prçdictus  dictas 

Tholosam,ubi  magno  temporemoram  traxi-  expensas    nobis    noluit    nec    adhuc    vuU 

mus,  quadam  die  nuper,  cum  essemus  Tho-  juxta  preces  &  mandata  apostolica  minis- 

lose  in  nostris  domibus  pacifice  &  quiète  trare,  ideoque  serenitatis  vestre  niagnifi- 

pro  inquisitionis  negotio  predicto,  Berau-  cenciam  imploramus,  quatenus  super  facîo 

dus  de  Andusia,qui  se  dicit  consanguineum  vituperii  nobis  illati,  &  pocius  sedi  apos- 

domine  comitlsse,  cum  multitudine  arma-  tolice,  ac  dicti  nostri  scutiferi  interfecti 

torum  venit  ad  claustrum  Sancti  Stephani,  taliter   fieri    faciatis,  quod  sumnnis   pon- 

ubi  cum  nostris  conjudicibus  morabamur,  tifex  &  ecclesia  Romana,  cujus  negocium 

&  in  eorum  introitu  cum  gladiis  &  fusti-  vestrum  proprium  débet  esse  &  principum 

bus,  evaginatis    ensibus   quos  portabant,  aliorum,   gratum   habeat  &  acceptum,  ac 

factus  est  subito  clamor  magnus  :  ad  mor-  nos,  qui  honorem  vestrum  post  doniinum 

tem,  ad  mortem,  ad  sanguinem,  non  évadant;  Regem  pre  ceteris  mundi  principibus  sin- 

volentes  nos  &  nostros,  ut  aparuit,  inter-  cera  conscientia  diligimus  &  augmentum, 

ficere,  si  ad  nos  accessuir.  liberum  habuis-  vobis  ad  gratias  teneamur.  Factum  insuper 

sent.  Et  cum  foras  ejecti  fuissent  a  nostris  expensarum   nostrarum,  quod  eas  habea- 

familiis   &  expulsi,  equitaturam   nostram  mus  de  bonis  episcopatus  Tholose,  si  pla- 

de  aqua  venientem  auferre   nostro  scuti-  cet,  faciatis  nobis  per  senescallum  &  bai- 

fero  voluerunt.   Quam  quia    eis   dimitere  livos  predictos  vestros  sine  dificultate  ac 

noluit,  ipsum    clavis  &  ensibus   in  strata  dilatione  aliqua  juxta  mandatum  aposloli- 

publica  civitatis  sic  letaliter  vulnerarunt,  cum   expediri,  ut  apareat  erga  Romanam 

quod  infra  paucos  dies,  cassato  capitefrac-  ecclesiam  debitara  devotionem  &  reveren- 

tisque  cervicibus,  expiravit.  Nec  hiis  con-  tiam  vos  habere,  &  summus  pontifex  vobis 

tentus  Beraudus  predictus  &  sui  familiis  ad  gratiarum  viscicitudinem ,  prout  vobis 

nostris,  clericis  &  laicis  sic  minantur,  ti-  scripsit  per  suas  literas,  teneatur.  Datum 

mores  incutiunt  &  terrores,  quod  vix  est  Tholose,  VIII  kalendas  maii. 
ausus  aliquis  domum  egredi,  etiam  illi  qui  IIL  Urbanus'   episcopus    servus  servo- 

neccessaria  nobis  emunt,  quod  est  nobis  rum  Dei,  dilecto  filio  nobili  viro  Alfonso, 

valde  extraneum,  quod  in  aliqua  civitate,  Pictavie  &  Tholosano  comiti,  salutem  ik 

Castro  vel  villa  vestrl   dominii  salvus  non  apostolicam  benedictionem.  Fili,  quoniam 

sit  quilibet  qui  non  comiserit  &  securus,  ascendit  usque  ad  nos  fumus  sceleriim  8t 

&  quod  pejus  est,  sub  vestro  dominio  in-  criminum,    in   quorum    cenoso   volutabro 

terficiautur  a  maleficis  innocentes.  Ex  quo  Raymundus     Tholosaïuis     episcopus,     in 

ad  tantum  deventum  est,  quod  ob  culpam  anime  sue  periculum  &  commissi  cure  sue 

vestrorum,  qui  deberent  sollicicius  subdi-  populi  scandalum,  voluptuose  nimis  dici- 

tos  regere  in  partibus  Tholosanis  &  ter-  tur  volutari,  nos,  volantes  per  viam  inqui- 

ram  malis  hominlbus  extirpare,  confusos  sitionis  descendere  &  videre,  utrum  idem 

&  vituperatos  de  Tholosana  civitate  rece-  episcopus  clamores  de  ipso  nostris  auribus 

dere  nos  oporteret,  inquisitionis  negotio  inculcatos  opère  complevisset,  inquisitio- 

non    complète.  Et  si   ab  aliquibus   bonis  nem.    contra    ipsum   super  certis  articulis 

viris  chatolicis  contingat  dictum  Beraudum  venerabilibus    fratribus    nostris   archiepi- 

redargui  de  predictis,  publiée  dicere  non  scopo    Narbonensi    &    episcopo    Magalo- 

veretur  ' quod   nobis  dictus  Beraudus  nensi  ac    dilecto  filio    priori   de   Neraco, 

vituperlum  faceret  aut  interficeret  gentem  crdinis  Sancti  Benedicti,  Agennensis  dio- 

nostram.  Preterea   vestram    recepimus  li-  cesis,  per  nostras  sub  certa  forma  litteras 


An 
1264 


Éd.orîg. 

t. III, 
col.  570. 


An 
1264 

28  jan- 
vier. 


'  Ici   une  ligne   8t  demie   complètement  effacée,  'Trésor  des   chartes   du   roi 

sauf  quelques  mots  sans  importance.   [A.  M.]  n.  44.  [J.  Soy;  jadis  scellé.] 


Toulouse,    sac 


An 
1264 


i533 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i534 


Hd.oric 

t.  111, 

col.  371. 


duximus  commictendam.  Verum  quia  eo-      toribus  assignare,  quod   sufiiciat   eis   eo- 
(3em  episcopo  Tholosano,   tamquam   maie      rumque  familiis  pro  satisfactione  factorum 


sibi  conscio,  contra  prohibitionem  inqui- 
sitonim  hujusmodi  &  dilecti  filii...  prepo- 
siti  Tholosani,  capellaiii  nostri,  auctoritate 
apostolica  ei  factam,  de  Tholosanis  parti- 
bus  recédante,  vicarius,  officiales  &  pro- 


m  eoSjpropter  hoc  dainpnabilitercontemp- 
nendo.  Nos,  nolentes  tam  pium  tamque 
salubre  negotium  per  illoruni  &  quorum- 
cunique  alioriim  insolentias  quonicJolibet 
impediri,  nobilitatem  tuani,  quam  in  cxe- 


gratias  referamus.  Datuni  apud  Urbenive- 
terem,  V  kalendas  februarii,  poatificatus 
nostri  anno  tertio. 

IV.  Urbanus'  episcopus,  &c.  dilecto  filio 
nobili  viro  Alfonso,  Pictavensi  &  Tliolo- 


quendis  apostolicis  beneplacitis  proniptani  sano  coniiti,  &lc.   Quoniam  iutellexinuis, 

seniper  invenimus  &  parataiii,  iiionendam,  quod  prétexta  negotii  inquisitionis  contra 

rogandam  attente  duximus  &  hortandani,  venerabileni  fratrem  nostrum  Ilaymunduni 

per  apostolica  tibi  scripta  mandantes,  qua-  episcopum  Tholosanuni,  venerabili  fratri 

tinus  nobili  viro    senescallo    &  aliis   tuis  nostro  archiepiscopo  Narbonensi  ejusque 

prepositis  &  ballivis  predictarum  partiuni,  coUegis  ab  apostolica  sede  conimissi,  bona 

per  tuas  firmiter   litteras  ob   reverentiani  niobilia  &  iiiimobilia  ecclesieTholosane  ac 

nostram   &   apostolica   sedis    injungas,  ut  ipsius  episcopi  &  clericorum  suoruni  nec- 

seculari  brachio  eisdem  inquisitoribus  eili-  non  &  hiicorum  sibi   adherentium    occu- 

caciter  assistentes,  ipsos  impediri  vel  tiir-  pantur,  destruuntur  ik  niultipliciter devas- 

bari   super    eodem    negotio    ab   aliquibus  tantur,  nonnullis,  qui  non  que  Del  sunt, 

non  perniittant.  Et  cum  nos  eisdem  inqui-  set  que  sua  sunt  pocius  in  hujusmodi  per- 

sitoribus   compellendi    auctoritate    nostra  quirunt  negotio,  pro  sue  voluntatis  libito 

predictum  episcopum  Tholosanum  suosve  debachantibus  ik  principali  negotio  inqui- 

vicarios  &  officiales,  ad  providenduiu  eis  sitionis  non  iatendentibus,  ut  deberent; 

hujusmodi    negotium    prosequentibus    in  nos  aliquatenus  sustinere  nolentes,  quod 

necessariis,  pro  eis  &  familiis  eorumdem,  bona  hujusmodi,  presertim  inejusdem  epi- 

de  bonis  episcopatus  Tholosani,  per  nos-  scopi    absentia,    sic    inhumanitus    sicque 

fras    concesserimus     litteras     facultatem,  periculose    tractentur,    nobilitatem    tuain 

iidemque  vicarius  Si  officiales  moniti  di-  rogandam  duximus  attentins  &  hortandam, 

ligenter  noluerint  hactenus  neque  velint  per  apostolica  tibi  sciipta  mandantes,  qua- 

dictis  inquisitoribus,  juxta  tenorem  litte-  tinus  predictos  episcopum  !k  clericos,  nec- 


rarum  nostrarum,  de  bonis  predicti  episco- 
patus, que  in  eorum  dispositione  consis- 
tunt,  iii  hujusmodi  necessariis,  sicut  acce- 
pimus,  providere,  quin  immo  latam  in  eos 
propterhoc  ab  ipsis  inquisitoribus  excom» 


non  &  laicos  sibi  adhérentes,  ob  reveren- 
tiam  Apostolica  sedis  &  nostram,  oportuni 
favoris  presidio  protegens  &  defendeus, 
non  permittas  ipsos  in  personis  vel  eccle- 
siis,  villis,  castris,  boveriis  vel  aliis  bonis 


nuinicationis    sententiam    indurato  animo      eorum  ab  aliquibus  quacumque  occasione, 

sustinere    dicantur,    simililer   senescallo  

prepositis  &  ballivis  predictis  injungas,  ut 
ad  eorumdem  inquisitorum  requisitionem 
tantuni  de  bonis  mohilibus  predicti  episco- 
patus capere  ac  saysire  procurent  ad  opus 
inquisitorum  ipsorum  eisdemque  inquisi- 


quantum  in  te  fuerit,  indebite  molestar 
injungens  hoc  ipsum  tuis  in  partibus  Tho- 
losanis prepositis  8c  ballivis,  nonobstan- 

'  Trésor  des   chartes;   Toulouse,   sac   4,    n.  aj. 
[Original  scellé,  J.  3oj.] 


An 

1264 


jam  hac  occasione  sumptuum  &  pro  hu- 
jusmodi necessariis,  quamdiu  ipsi  dictum 
inquisitionis  negotium  prosequentur.  Ta- 
litar  igitur  preces  super  hoc  nostras  & 
mandatum  adinipleas,  ut  omnipotens  Dq- 


curatores  &  nonnuUi  alii  fautores  ipsius  minus,  cui  magnum  in  hoc  prestabis  obse- 

episcopi  Tholosani  predictos  inquisitores  quium,  &  hic  &  in  futurum  pro  tanto  bono 

super    hujusmodi    inquisitionis    negotio,  vicissitudine    tibi   grata   respondeat,  nos- 

sicut    accepimus,    inipedire    ac    nequiter  que  devotionis  tue  promptitudinem  digais 

perturbare  presumunt,  excommunicationis  exinde   in  Domino   laudibus  merito  com- 

sententiam,  per  eosdem  inquisitores  latam  mendantes,    condignas    tibi    propter   hoc 


An 
1164 

18  mai. 


An 
1264 


i535 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


36 


An 

1264 

i3  avril. 


Éd.orie 

t.  m, 
col.  372. 


tibus  aliquibus  litteris  apostolicis,  si  que  ficiales  venerabilis    patris  episcopi  Tho- 

ad  te  hujiismodi  pretextu  negotii  forsitaii  losani    coram    nobis    &    nostro    consilio 

emanarunt.  Veriimtamen  volumus,  ut  pre-  jurisperitorum   non  suspectoruni    fecinius 

dictis    inquisitoribus    in   prefato    negotio  evocari,  ad  scienduin  &  requirenduni  eos- 

inquisitionis   facias   ab  eisdem    prepositis  dera,  si  rationes  aliquas  volebant  propo- 

&  ballivis  assisti,  ita  quod  idem  negotium  nere,  quibus  bona  episcopatus  Tholosani 

turbari  nequeat  vel  ab  aliquibus  impediri.  reverendo  patri  archiepiscopo  Narbonensi 

Actum  apud  Urbemveterem,  XV  kalendas  &  suis  coUegis,  pro  expensis  factis  &  fa- 

junii,  pontificatus  nostri  anno  tertio.  ciendis  in   inquisitione   eis   comissa  auc- 

V.  Noverint '  universi  présentes  pariter  toritate    apostolica   contra  dictum   vene- 

Scfuturi,  quod  nosP.  de  Landrevilla,miles,  rabilem    patrem    episcopum  Tholosanum, 

senescallus  Tholosanus  &  Albiensis,  rece-  assignare  minime  deberemus.  Qui  quidem 

pimus  litteras  illustris  viri  domini  Alfonsi,  vicarius,    scilicet    B.    Saxeti    cancellarius 

Dei   gratia   comitis    Pictavie    &  Tholose,  Tholosanus,  cum  sapientibus' predicfi  ve- 

quarum  ténor  talis  est  :  nerabilis  patris  episcopi  Tholosani  in  nos- 

Alfonsus,  filius  régis  Francie,  cornes  Pic-  tra  presencia  &  dicti  nostri  consilii  con- 

tavie  &  Tholose,  dilecto  &  fideli  suo  P.  de  stitutus,  nos  non  debere  ratione  mandat! 

Landrevilla,  militi,  senescallo  Tholosano  apostolici  nec  etiam  alia  ratione  de  bonis 

&  Albiensi,  salutem   &  dilectionem.  Cum  dicti  episcopatus  facere  assignari  dicto  re- 

summus  pontifex  per  suas  litteras  nos  duxe-  verendo   patri   archiepiscopo   Narbonensi 

rit  requirendum,  ut  de  bonis  episcopatus  &  suis  collegis,  pro  expensis  in  dicta  in- 

Tholosani  sufficienter  assignari  faceremus  quisitione   factis    vel   etiam   faciendis.   In 

reverendo  patri  archiepiscopo  Narbonensi  primis  eo  quia  dicta  littera  seu  mandatum 

&  suis  collegis,  pro  expensis  factis  &  fa-  apostolicum,  quod  nobis  dicitur  esse  direc- 

ciendis  in  inquisitione  sibi  comissa  auto-  tum,  vel  etiam  littera  seu  mandatum,  quod 

ritate  apostolica   contra  venerabilem  pa-  dictis  archiepiscopo  &  suis  collegis  dicitur 

trem  episcopum  Tholosanum,  &  id  ipsum,  esse  directum,  nullius   sunt   momenti  nec 

sicut  nobis  scripsistis,  a  sumnio  pontifîce  eis  est  aliquatenus  de  jure  parendum.  Sunt 

receperitis  in  mandatis,  idemque  episco-  enim  impetrate,  si  impetrate  fuerunt,  ta- 

pus  dicatur  eosdem   inquisitores  ex  causis  cita  veritate,    tali  que  si  fuisset  exprtssa, 

probabilibus  récusasse   &  ab  ipsis  ad   se-  littere  non  darentur.  Cum  enim  longeante 

dem  apostolicam,  jam  diu  est,  légitime  ap-  datam  dictarum  litterarum  dictus  venera- 

pellasse,   vobis    mandamus,    quatinus   ad  biiis  pater  episcopus  Tholosanus  &  etiam 

exsecutionem    mandata  (_sic)  apostolici  de  sui  procuratores  nomine   ejusdem   dictos 

consilio  virorum  peritorum,  non  suspecto-  archiepiscopum  &  suos  coUegas  ex  causis 

rum,  cum  maturitate   débita   procedatis ,  rationabilibus  &  legitiniis    recusavissent, 

nisi  vicarius   &  otficiales    memorati  epi-  quas    se    optulerant   probaturos,    &   quia 

scopi,  requisiti  a  vobis,  rationes  predictas  ipse  recusationes  ab  ipso  archiepiscopo  & 

vel  alias  sufficientes  pretenderint,  quare  suis  collegis  non  fuerunt  admisse,  &   ex 

dicta   bona   capere    minime    debeatis,   &  aliis  multis  gravaminibus,  ab  eisdem  sibi 

tune  a  captione  predictorum  supersedea-  illatis,  ad  sedem  apostolicam  appellasscnt, 

tis,  summo  pontifici   &   dictis   inquisito-  dicte  littere  postmodum  date,  si  date  fiie- 

ribus  vos  super  hoc  excusantes.  Quid  su-  runt,  non   facientes  meiitionem    de  hoc, 

per  hoc  factum  fuerit   nobis  quam  cicius  utpote  dicta  veritate  tacita,  penitus  nichil 

commode  poteritis  rescribatis.  Datum  apud  valent.   Item    quia   fuerunt   impetrate,  si 

Rampilloneni,  die  sabbati  ante  Ranios  Pal-  impetrate  fuerunt,  expresso  seu  suggesto 

marum.  eo,  quod  non    habuit   aliquam  veritatem, 

Contemplatione    quarum    litterarum    &  in  eo  videlicet,  quia  ibi  continetur  summo 

juxta  formam  earumdem,  vicariuni  &  of-  pontifici  fuisse  suggestum  dictum  venera- 


An 

1 2O4 


'  Trésor  des   chartes   du    roi;   Tociloiise,    sac  4,  'Il   doit   manquer    un    ou    deux   mots,  queltju; 

n.  93.  [J.  3û8  ;  original  en  forme  de  lettre  clcse.]       chose  comme  viris.  (A.  M.] 


An 

12^4 


EJ.orIg. 

t.  III. 
col.  573 


1537  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  i538   "" 

'  An 

bileni    patrem    episcopum   Tholosanum   a      dixerunt  nos  non  debere  aliquid   exsequi      "'  ^ 


Tholoja  seu  a  presencia  dictoruni  inqui- 
sitorum  contiimaciter  absentasse,  &  eun- 
dem  dominum  episcopum  Tholosanum 
excomuuicationem  sustinuisse  animo  in- 
durato,  cum  tamen  hec  vera  non  fuissent. 
Comparuit  etenim  idem  dominus  episco- 
pus  coram  dictis  inquisitoribus  per  procu- 


super  dictis;  dixerunt  namque  dominum 
episcopum  supradictum  &  suos  predica- 
tores  a  dictis  inquisitoribus,  jam  diu  est  & 
longe  ante  datam  dictarum  litterarum,  [ap- 
pellasse]  excausis  legitimisad  sedem  apos- 
tolicam,  &  ipsam  appellationem  seu  appel- 
lationes   eundem    dominum   episcopum  & 


ratores  suos  légitimes,  qui  personam  ejus  suos  procuratores  in  dicta  Romana  curia 
ex  causis  legitimis  excusantes,  in  recusatio-  prosecutum  fuisse,  &  etiam  nunc  eundem 
nibusab  eodem  domino  episcopo  factis  per-     dominum  episcopum  easdem  appellationes 


sistentes  &  de  novo  eosdem  inquisitores 
ex  causis  legitimis  récusantes,  &  causas 
recusationis  se  probaturos  offerentes,  &  eo 
quia  ad  hoc  non  admittebantur  ad  sedem 
apostolicam  canonice  appellantes,  eo  modo 


nunc  prosequi  in  curia  supradicta,  adeo 
quod  super  ipsum  in  dicta  curia  jam  habet 
&  habuit  judicem  &  etiam  auditorem. 
Quare  cum,  appellatione  pendente,  nihil 
super  expensis  vel    aliis   debeat    innovari 


que  debuerunt  in  dicto  negotio  processe-      ab  exsecutore  vel  alio,  donec  de  meritis 


runt,  asserentes  inter  alia,  quod  non  tene- 
batur  idem  dominus  episcopus  persona- 
liter  comparere,  tum  quia  non  fuerat  per 
omues  collegas  citatus,  tum  quia  in  cita- 
torio  ténor  rescripti  appellationis  non 
erat  insertus,  tum  quia  super  articulis  in- 
quisitionis  non  fuerat  cerlioratus  ab  ali- 


appellationis  fuerit  cognitum,  dixerunt  nos 
super  dictis  expensis  nihil  debere  vel  posse 
de  jure  exsequi,  maxime  cum  super  dicta 
prosecutione  &  auditoris  concessione  se 
paratos  offerrent  nobis  facere  plenam 
fidem.  Item  dixerunt,  quod  dicta  littera  il- 
lustris  domini    nostri   comitis   Pictavie  & 


quo,  nec  tenebatur  in  aliquo  devinare,  tum      Tholose    est  servanda,  que  videtur  quasi 


quia  procuratores  ipsius  pocius  causas  ab- 
sencie  quam  causas  cause  proponebant  & 
allegabant  coram  ipsis.  Quas  recusationes 
&  causas  earum  &  appellationes  coram 
nobis  exhibuerunt  &  etiam  perlegerunt, 
asserentes  predicta  contineri  in  publicis 
instrumentis  coram   nobis  perlecfis.  Item 


totum  negocium  expedire,  in  qua  contine- 
tur,  quod  si  ipsi  rationes  in  dicta  littera 
contentas  &  alias  sufficientes  pretende- 
rent,  quare  dicta  bona  capere  minime  de- 
beremus,  nos  a  captione  predictorum  su- 
persederemus,  summo  pontifici  &  dictis 
inquisitoribus  super  hoc  nos  nichilominus 


quia  dicte  littere  discrepant  a  stilo  curie  excusantes.  Quare  supplicaverunt,cum  jam 
Romane,  in  eo  videlicet  quod  ibi  dictus  sufficientes  rationes  prétendissent,  ut  dixe- 
venerabilis    pater    episcopus    Tholosanus      runt,  &  in  dicta  littera  contineretur,  qua- 


non  vocatur  frater  venerabilis ,  quod  fieri 
deberet,  ut  jure  cavetur;  unde  ex  eo  solo 
non  possunt  vicium  effugere  falsitatis. 
Item  dixerunt  dictis  litteris  non  esse  pa- 
rendum,  quia  cum  magiius  processus  cum 
parte  dicti  domini    episcopi  coram    dictis 


tinus  nos  supersederemus  captioni  predic- 
torum bonorum,  nos  excusantes  summo 
pontifici  &  inquisitoribus  supradictis,  pre- 
sertim  cum  voluntas  sit  summi  pontificis, 
quod  ipse  in  talibus  consulatur,  antequam 
ad  alia  procedatur.   Dixit  etiam  cancella- 


inquisiloribus    fuerit    habitus,    recusando  rius  supradictus,  quod  si   nos  super  dicta 

&  aliter  &  finaliter  appellando,  &  in  ipsis  assignatione   forsitan    supersedere    nolle- 

nulla  fiât  mentio  de  processu,  constat  eas  mus,  super  qua  supersessione  nos  monebat, 

de  jure  penitus  nil  valere,  maxime  cum  in  quod  ipse  contra  nos  excomunicando,  & 

ipsis    nulla   de  dicto  processu,  in    appel-  aliter  quantum  de  jure  posset,  procederet, 

lando  &  recusando  habito,  mentio  habea-  previa  ratione. — Quibus  rationibus  auditis 

tur  &  jure  sit  cautum,  quod  littere  super  &  plenius  intellectis,  nos,  deliberato  con- 

negociis,    in    quibus    provocatum    extitit,  silio  &  inspectis  datis  litterarum  destinata 

concesse,  non  facientes  mentioiiem  de  pro-  rum  a  summo  pontifice,  intellecto  specia 

vocatione  seu  appellatione  vel   processu,  liter  quod  date   fuerant   antequam  dictus 

viiibus  juris  carent.  Item  generali  ratione  venerabilis    pater    episcopus    Tholosanus 


VIII. 


■49 


An 
1264 


1539 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1540 


Éd.oric 
t,  111. 


esset  in  curia  Roniana,  a  captione  piedic- 
torum  bonorum  supersedendum  duximus. 
Verum  quia  dictus  archiepiscopus  &  sui 
collège  super  requisitionibus  dictarum  ex- 
pensarum  &  super  cominationibus ,  quas 
nobis  fecerant,  &  super  aliis  nos  multipli- 
citer  gravaverant,  timentes  etiam  nos  ab 
eisdem  in  posterum  agravari,  ad  sedein 
apostolicam  una  cum  Guillelnio  de  Escal- 
quencs,  gerente  vices  vicarii  Tholosani,  & 
cum  consulibus  Tholosanis,  accédantes  ad 
domos  ecclesie  Tholosane,  ubi  predictus 
archiepiscopus  &  sui  collège  consueverant 
comorari,  cum  ipsi  non  essent  in  villa  Tho- 
lose  neque  eorum  copiam  habere  posse- 
mus,  in  presencia  bonorum  viroruiii  & 
etiam  canonicorum  ejusdem  ecclesie,  ad 
sedem  apostolicam  appellavimus  sub  hac 
forma  : 

Quoniam  appellationis  remedium  nosci- 
co\.'iy4  tur  adiaventum  ad  tuendum  eoS,  qui  ab 
aliquibus  credunt  vel  senciunt  se  gravari, 
idcirco  ego  P.  de  Landrevilla  miles,  senes- 
callus  Tholosanus  &  Albiensis,  &  ego  Guil- 
lelmus  de  Escalquencs,  tenens  locum  vicarii 
Tholose,  &  nos  consules  urbis  &  suburbii 
Tholose,  sencientes  &  timentes  nos  multi- 
pliciter  agravari  &  in  jure  nostro  diininui 
a  venerabili  pâtre  domino  M.,  archiepis- 
scopo  Narbonensi  &  a  domino  episcopo 
Magalonensi  &  a  religioso  viro  priore  de 
Neraco,  coUegis  dicti  domini  archiepi- 
scopi,  eo  quia  cominantur  nobis  iios  exco- 
municare  !k  civitatem  Tholosanam  &  ter- 
ram  domini  comitis  subponere  interdicto 
&  alia  gravamina  inferre,  nisi  tantum  tra- 
damus  eis  de  bonis  mobilibus  episcopatus 
venerabilis  patris  domini  R.,  Dei  gratia  epi- 
scopi  Tholosani,  quot  sufficiant  ipsis  pro 
satisfactione  sumptuum  factorum  occasione 
inquisitionis  impetrate  contra  ipsum  domi- 
num  episcopum  Tholosanum,  &  etiam  fa- 
ciendorum,  &  hoc  occasione  quarumdam 
litterarum,  quas  dicunt  se  optinuisse  a  do- 
mino papa  super  facto  dictarum  expensa- 
rum,  in  quibus  quidem  litteris  nulla  fit 
mentio  de  recusationibus  &  appellationi- 
bus  &  aliis  exceptionibus,  factis  &  pro- 
positis  per  parteiu  dicti  domini  episcopi 
Tholosani  coram  ipsis  ante  inipetrationem 
litterarum  optentarum  super  expensis.  In 
quarum  etiam  prosecutione  in  presencia- 


rum  idem  dominus  cpiscopus  existit,  ])rout 
dicebatur  publiée  in  terra  &  pars  domini 
episcopi  per  publica  instrumenta  offerebat 
se  probaturam  coram  nobis.  Nec  etiam  sit 
processum  nec  appareat  processum  fuisse 
contra  dictum  dominum  episcopum  Tho- 
losanum &  partem  ipsius  super  facto  ex- 
pensarum,  prout  deberet  fieri  de  jure,  an- 
tequam  haberetur  recursus  ad  brachium 
seculare,  quare  locum  nonhabet  invocatio 
brachii  secularis.  Et  nos  super  mandate, 
nobis  directo  a  domino  papa,  ex  predictis 
rationibus  proponamus  nos  excusare  pê- 
nes ipsum  &  exhonerare  nos  a  mandate 
suo  super  facto  dictarum  expensarum  & 
ipsum  consulere  super  predictis,  maxime 
cum  pars  domini  episcopi  proposuerit  co- 
ram nobis,  quod  appellationes  &  recusa- 
tiones  per  partem  suam  fuerint  lecte  &  re- 
citate  coram  domino  papa,  &  quod  ipse 
super  ipsis  dederit  &  concesserit  eidem 
domino  episcopo  auditorem  :  ad  que  fa- 
cienda  dictus  domi«us  archiepiscopus  & 
collège  ipsius  noluerunt  nobis  tempus  nec 
dilationem  concédera  congruentem.  Ex 
predictis  gravaminihus  nobis  illatis  &  co- 
minatis,  &  aliis  que  possent  nobis  inferri 
&  cominari,  pro  nobis  &  coherentibus  no- 
bis &  fautoribus,  &  pro  curiis  nostris  & 
omnibus  ibidem  manentibus  &  pro  nostris 
consiliariis  omnibus  &  familiis  nostris  & 
pro  omnibus  hominibus  civitatis  Tholose 
&  suburbii  &  tocius  diocesis  Tholosane 
&  senescallie  Tholosane  &  Albiensis  & 
tocius  terre  comitatus  Tholosani,  ad  do- 
minum papam  in  scriptis  appellamus,  nos 
&  nostra  &  coadju tores  nostros  &  fauto- 
res  &  omnes  homines  civitatis  Tholose  8f 
senescallie  &  civitatem  Tholose  &  senes- 
calliam  Tholosanam  &  Albiensem  &  totam 
terràm  domini  comitis  sub  ejus  protec- 
tione  poaentes.  Quam  appeliationem  faci^ 
mus  coram  bonis  viris  &  ydoneis,  cum  co- 
piam domini  archiepiscopi  &  colleg[ar]uiii 
suarum  (sic)  ad  preseus  habere  non  possi- 
mus,  protestantes  nos  factures  &  opla- 
tures  dictam  appeliationem  coram  ipso 
domino  archiepiscopo  &  coUegis  suis  pre- 
dictis, cum  copiam  habere  poterimus  eo- 
rumdem,  8c  appellationes  cum  instancia 
petituros,  &  iterum  cum  instancia  petitu- 
ros.   Hanc  autem  appeliationem  facimus. 


An 
r264 


An 
1264 


1041 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1542 


persisfenfes  nichilhomiiius  in  appellatione  sum   fore  per  privilegium  super   hoc  jam 

seu    appellationibus,    quas    alias    fecimus  obtentum,  Unde  suppliciter  petimus  ut  sta- 

coram   bonis  viris   temporibus  retroactis,  tiitum  ipsum  veliiis,  si  placet,  totaliter  re- 

quas    nunc    etiam    renovamus  &  de  novo  vocare  vel    saltim    taiiter  moderare,  quod 


propouimus. 


5lO. 

Supplique    d'Alfonse   de    Poitiers    au 
pape    Urbain  IV \ 


nobis  aut  nostris  vel  terre  nostre  non  pos- 
sit  pretextu  ipsius  statuti  aliquod  preju- 
dicium  iiiposterum  generari,  tantum  super 
hocvesfri  graciam  facientes,  quod  per  hec 
&  alla  grata  bénéficia,  que  nobis  duxeritis 
indulgenda,  de  devotis  efficiamur  devocio- 
res  &  pronipciores  ad  quecumque  vestra 
beneplacita  &  mandata.  Datum  die  lune 
post  testum  sancti  Luce  evuangeliste. 


An 

1264 


An 
1264 

21 

octobre. 


DOMINO    PAPE    SUPER   STATUTO 

SANCTISSIMO  in  Christo  patri  ac  domino 
Urbano,  Dei  gratia  summo  pontifici, 
Alfonsus,  filius  régis  Francie,  comas  Pic- 
tavie  &  Tholose,  salutem  &  cum  débita 
reverencia  devota  pedum  oscula  beatorum. 
Nuperad  vesfre  sancti tatis  presentiam  nun- 
cios  nostros  misisse  recolimus  pro  qui- 
busdam  nostris  peticionibus  exhibendis, 
quos,  sicut  iidem  nobis  retulerunt,  hono- 
rifice  recepistis,  &  eisdem  petitionibus  pro 
magna  parte  gratum  prebuistis  assensum, 
unde  vestra  majestati  ad  eas,  quas  possu- 
mus,  gratiarum  assurgimus  actiones.  Sane 
quia  dictis  referentibus  nuntiis,  intellexi- 
mus  vos  dixisse,  quod  si  quid  deesset  in 
concessis  a  vobisgraciis,  libenti  anime  sup- 
pleretis,  jperamus  eciam  favorem  apostoli- 
cum  nobis  favorabililer  exibendum,  sicut 
ténor  nobis  misse  littere  vestre  clause  mel* 
lita  verborum  dulcedine  redundantis  in- 
nucbat,  quam  leti  recipimus&  intelleximus 
diligenfer.  Hinc  est  quod  sanctitati  vestre 
supplicaiidum  duximus,  ex  affectu  quam 
possumus  ampliort,  quatinus  duas  peti- 
ciones  nostras  vobis  per  latorem  presen- 
tiunt  exhibendas,  presertini  super  statuto 
edito  in  provinciali  Burdegalcnsi  concilio, 
ciuod  nobis  8t  terre  nostre  non  mediocriter 
prejudiciale  fore  dignoscitur,  &  de  censu- 
ris  pariter  dignemini  ad  exaudicionis  gra- 
tiam  admittere.  Non  enim  satis  sufficieiiter 
videtur  aliquibus  nobis  cautum  vel  provi- 

'  L.Tt.  10918,  0"  26  T".  A  la  suite  plusieurs  let- 
tres pour  le  même  objet  à  divers  cardinaux  &  di- 
gnitaires de  ia  cour  romaine. 


5u. —  CCCL 

Procédures  des  inquisiteurs  contre 
Roger  IV,  comte  de  Foix,  6-  son 
appel  au  Saint-Siège'. 


N 


OVERINT  univers!  presentem  paginam    lîdorîg. 
■nspecturi   seu  etiani   audituri,  quod 


col.  575. 

An 
1264 


An 

î  264 
8dc- 


cum  dominus  Rogerius,  Dei  gratia  cornes 

Fuxi    &   vicecomes    Castriboni ,   existeret 

apud  Mazerlas  in  aula  sua,  venit  quidam 

puer,  dicens  &  asscrens  se  esse  nuiitium   Sdécem- 

.  ,  bre. 

fratrisStephani  deVasfino  inquisitoris  Car- 

cassone,  qui  nuntius  ex  parte  predicti  Ste- 
phanl  predicto  domino  comiti  quandam 
clausam  litteram  preseiitavit,  cujus  ténor 
talis  est  : 

Nobili  vire  &  in  Christo  sibi  dilecfo,  do- 
mino Hogerio,  Dei  gratia  comiti  Fuxensi, 
frater  Stephanus  de  Vastino,  de  ordine 
fratrum  Predicatorum,  inquisitor  heretice  cëmbic 
pravitatis  in  provincia  Narboneiisi,  excep- 
tis  terris  viri  nobilis  A.  comitis  Tholosani, 
authoritato  apostolica  deputatiis,  salutem 
in  filio  Virginis  gloriose.  Cum  nos  pro  ex- 
peditione  quoruradam  negotiorura  inqui- 
sitionis  nobis  commisse,  accessissemus  per- 
sonaliter  apud  Fu.xum,  8c  Petro  Andrée 
bajulo  vestro  de  Fuxo,quem  de  heresi  sus- 
pectum  non  immerito  habebamus,  ut  ad 
nos  in  domo  canonicorum  Fuxensium  per- 
sonaliter    veniret,   per   nostros    spéciales 

'  Châtenu  de   Foix,   ciisse  3i.    [Doat,  vol.  172, 


An 
1264 


1543 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1^44 


nuntios  mandassemus,  &  ipse  mandatum 
nostrum,  imo  verius  apostolicum  cotitem- 
nens,  coram  nobis  noluit  comparere,  sed 
tanqiiam  inobediens  &  maie  sibi  coiiscius 
aufugit  in  cumulum  sue  culpe,  nobilita- 
tem  vestram  requirimus  &  rogamus,  &  salva 
nobilitate,  authoritate  apostolica,  qua  fun- 
gimur  in  hac  parte,  &  ex  parte  régis  Fran- 
cie  vobis  mandamus,  firmiter  &  districte 


Pelegrini  prioris  Bolbone,  fratris  B.  Lau- 
reti,  fratris  Castelloni  ordinis  Cistercien- 
sis,  &  Guilhelmi  Cath  militis  de  Arsyncho 
&  mei  Arnaldi  Cicredi,  notarii  public!  Sa- 
vartesii,  qui  hec  omnia  in  publicani  for- 
mam  redegi  &  scripsi  hoc  publicum  ins- 
trumentum,  anno  Domini  M°CC°LX°lV°,vr 
idus  decembris. 

Cum  appellationis  remedium   adinven- 


An 
1264 

Éd.orig. 

t.  III. 

col.  576. 


precipimus,  quatenus,  sicut  carius  diligitis      tum  est  in  relevamen  &  subsidium  oppres- 


vos  &  vestra,  dictum  Petrum  Andrée  de 
heresi  suspectum  &  pro  heresi  fugitivum 
capi  faciatis,  &  ipsum  captum  apud  carce- 
rera  nobis  sine  more  dispendio  transmit- 
tatis,  cum  ipse  nondum  multum  se  a  terra 
vestra  potuit  elongasse,  taliter  super  hoc 
vos  habentes,  ut  zelum  quod  habetis  ad  fidei 
negotium  quod  gerimus  ostendatis,&  quod 


sorum  &  ut  malitiis  hominum  obvietur, 
idcirco  nos  Rogerius,  Dei  gratia  cornes 
Fuxensis  &  vicecomes  Castriboni,  sentien- 
tes  &  evidentissime  cognoscentes  nos  & 
nonnullos  homines  uostros  ac  terram  nos. 
tram  multipliciter,  enormiter  &  intolera- 
biliter  aggravari  a  vobis,  fratre  Stéphane  de 
Vastino,  inquisitore  heretice  pravitatis  in 


An 

1 264 

12  dé- 
cembre. 


ipsum  puro  corde  videamini  diligere  &  am-  provincia  Narbonensi,  ut  dicitur,  deputato, 

plecti,  &  nos  contra  vos  propter  hoc  pro-  ex  infrascriptis  gravaminibus  &  aliis,  que 

cedere  non   possimus.  Datum  apud   Mira-  suo  loco  &  tempore  proponemus  viva  voce 

piscem,  die  lune  postfestumsancti  Nicolai.  &  in  scriptis,  ad  sedem  apostolicam   ap- 

Ad  quam  litteram  predictam  dictus  do-  pellamus,  apostolos  cum  iterata  instantia 

minus  cornes  respondit  in  hune  modum  :  postulantes.  Hec  autem  in  parte  sunt  gra- 

Rogerius,  Dei  gratia  cornes  Fuxensis  &  vamina,  que  nobis  &  hominibus  nostris  no- 

vicecomes  Castriboni,  religiosovirovenera-  viter  intulistis.  Inprimis  quod  cum  castel- 


bili  &  discreto,  fratri  Stephano  de  Vastino, 
de  ordine  fratrum  Predicatorum,  inquisi- 
tori  heretice  pravitatis  in  provincia  Narbo- 
nensi, salutem  &  reverentiam  cmnimodam 
cum  honore.  De  reverenda  discretione  ves- 


lano  Montisregalis  &:  aliis  consociis  suis 
villam  nostram  de  Fuxo,  nobis  omnino 
insciis  &  irrequisitis,  invasistis,  capiendo 
ibidem  &  cap  tum  abducendoRamundum  An- 
drée hominem  nostrum,  qui  nunquam  per 


tra  quamplurimum  admiramur,  quod  non      vos  vel   aliquos  alios    inquisitores  fuerat 


scripsistis  nobis,  si  aliquem  de  terra  nostra 
capere  volebatis,  cum  nos  quecumque  no- 
bis mandavissetis,  vobis,  si  possemus,  om- 
nimodemisissemus,  &  jam  mandavimus  ba- 
julis  nostris,   ut  vobis  obediant  quantum 


notatus  de  heresi  vel  conventus  seu  accu- 
satus  aut  etiam  monitus  vel  citatus,  imo 
reputatur  communiter  &  creditur  esse  ca- 
tholicus  fidelis  &  homo  testimonii  boni 
&  talis  qui  numquam  fuit  de  heresi  impe- 


possint.  Unde  facimus  vobis  sciri,  quod  nos      titus.  Item  in  ma.vimum  gravamen  &  peri- 


mandabimus  universis  hominibus  terre  nos- 
tre,  ut  postulent  &  peragrent  &  ipsum,  si 
potuerint  invenire,  captum  retineant.  Et 
statim  cum  ipsum  habere  possimus,  vobis 
jurabimus  destinare,  scientes  pro  certo, 
quod  si  nos  essemus  sani,  eundem  perso- 
naliter  perquireremus,  &  faciemus  incon- 
tinenti  cum  sani  fuerimus.  Credimus  vere, 
quod  quidquid  nostris  mandavistis,  secun- 
dum  posse  libentissime  compleverunt.  Da- 
tum Mazeriis,  die  lune  post  festum  Sancti 
Nicolai. 

Que   omnia   predicta    facta  &  responsa 
fuerunt  in  presentia  &  fe.^itimonio  fratris 


culum  nostrum  &  nostrorum,  plura  man- 
data, monitiones  &  requisitiones  contra 
jus  &  omnimodam  equitatem  ac  debitum 
ciirsum  inquisitionis  &  hactenus  observa- 
tum  in  provincia  Narbonensi,  nobis  &  nos- 
tris fecistis  &  quotidie  de  die  in  diem  fa- 
cere  non  cessatis,  duras  comminationes  & 
fulminationes  addendo.  Item  cum  nos  & 
nostrum  locum  tenentes  in  tota  terra  &  dis- 
trictu  nostro,  vobis  &  aliis  locuni  vestrum 
tenentibus  in  omnibus  mandatis,  monitio- 
nibus  &  requisitionibus,  justis  vel  volun- 
tariis,  semper  sine  deffectu  obedientfS 
fuerimus    nec    in    aliquo    négligentes    aut 


An 
1264 


i:>4J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1546 


remissi,  vos  pro  vestre  libito  voluntatis, 
contra  jus  &  omnimodam  rationem,  homi- 
nes  armatos,  exercitu  congregato,  in  ter- 
rain nostram  iiitromittitis  quando  placet 
&  intromisistis  vel  intromitti  per  familiani 
vestram  fecistis,  &  noiinuUos  spéciales  ini- 
micos  nostros,  uobis  &  omnibus  nostris 
insciis  &  irrequisitis,  in  depressionem  ju- 
risdictionis  nostre  vel  vérins  exheredatio- 
nem  nostram  &  desolationem  seu  destruc- 
tionem  totius  terre  nostre.  Item  quod 
noviter  nos  fecistis  moneri,  utPetrum  An- 
drée fugitivum  pro  heresi,  qui  jam  ante 
tempus  monitionis  aufugerat  culpa  illo- 
rum,  qui  vobiscum  erant  &  eum  quem  te- 
nebant  retinere  noluerunt  nec  nostris  qui 
présentes  aderant  mandare,  ut  caperent 
vel  retinerent  eundem,  vobis  captum  apud 
Carcassonam  mittamus  modo,  cum  nusquam 
in  tota  terra  nostra  diligenter  disquisitus 
reperiri  possit.  Et  tamen  cum  palam  &  ma- 
nifestissime    longo    tempore    terram    nos- 


Éd.orig. 
t.  III, 

col.  J77. 


solitum  cursum  &  officium  inquisitionis, 
8c  etiam  cum  nos  &  nostrum  locum  te- 
nentes  in  terra  nostra  parati  simus  & 
fuerimus  &  prompti  ac  voluntarii  man- 
datis  vestris  &  predecessorum  vestrorum 
justis  vel  etiam  voluntariis  affectuosis- 
sifne  obedire.  Item  quod  cum  nos  misis- 
semus  ad  vos  apud  Carcassonam  nuntium 
nostrum  specialem  seu  procuratorem,  ad 
référendum  vobis  &  exponendum  grava- 
mina  &  prejudicia  plura,  que  vos  intule- 
ratis  nobis  &  inferre  nuUatenus  cessabatis 
nobis  &  quibusdam  hominibus  nostris  & 
terre  nostre,  ut  ea  placeret  vobis  revocari 
&  etiam  emendari.  Super  quibus  a  nuntio 
seu  procuratore  nostro  humiliter  requisi- 
tus,  vestre  non  placuit  voluntati  revocari 
vel  etiam  emendari,  imo  expost  facto  alia 
plura  cumulande,  gravamina  gravaminibus 
addidistis,  nulla  previa  ratione,  que  suo 
loco  &  tempore  proponemus.  Item  quod 
cum  nuntius  vester,  castellanus  Montisre- 


An 
1264 


tram  habitaverit  &  eramus  potentes  de  eo,  galis,  a  parte  vestra  nobis  precepta  &  mo- 

nihilhomiuus  nobis  non  mandastis  de  eo  nitiones  fecisset,  salva  vestri   reverentia, 

capiendo    Vel    retinendo   vel   etiam  alicui  voluntarias  &  non  justas,  que  licet  talia 

locum  nostrum  tenenti,  &  tamen  modo  nisi  essent,  nos  obtulissemus  pro  posse  nostro 

eum  vobis  sine  more  dispendio,  quod  est  impleturos,   petentes    nobis   fieri    copiam 

impossibile,  captum    mittamus,  in   vestra  dicte  monitionis  &  precepti,  ipse  castel- 


littera  nobis  directa  vos  asseritis  contra  nos 
durissime  processurum.  Item  quod  fines 
mandati  8c  jurisdictionis  vestre  seu  minis- 
terii,  in  grave  prejudicium  nostrum  8t 
enormem  lesionem  8c  vexationem  subdito- 
riim  nostrorum,  quoad  personas  plurium, 
qui  in  nuUo  vobis  subsunt,  8c  loca  ac  qua- 
litatem  negotiorum  omnino  ad  vos  imper- 
tinentium,  voluntario  8c  immoderato  af- 
fecta nobis  8c  nostris  nocendi,  minus  juste 
excessistis,  8c  de  die  in  diem  excedere  non 
cessatis.  Item  quia,  nobis  irrequisitis  ac 
insciis  &  non  monilis,  8c  tenentibus  locum 
nostrum  bajulis  8c  aliis  ibidem  existenti- 
bus,  pluries  inimicos  nostros  8c  terre  nos- 
tre cum  complicibus  suis  pluribus  ad  ter- 
ram nostram  transmisistis  cum  strepitu  8c 
violentia,  qui  quosdam  milites  nostros 
cum  violentia  8c  tumultu  capiebant  8c  se- 
cum  captos  abducebant,  8c  terram  nos- 
tram 8c  nonnuUas  villas  nostras  nihilo- 
minus  invadebant,  in  nostrum  dedecus, 
prejudicium  8c  gravamen  immensum,  quod 
fieri   non  débet,   maxime  cum  sit  contra 


lanus  nobis  dare  seu  tradere  fotaliter  recu- 
savit,  in  captionem  nostram,  prejudicium 
8c  gravamen.  Ex  premissis  igitur  gravami- 
nibus 8c  aliis  pluribus  suo  loco  8c  tempore 
proponendis,  modo  quo  supra  expressum 
est  ad  sedem  apostolicam  appellamus,  pré- 
cédentes appellationes  jam  a  nobis  8c  con- 
sociis  nostris  interpositas  confirmantes, 
supponentes  nos  8c  totam  terram  nostram, 
honiines  nostros,  valitores,  coadjutores  8c 
deffensores  sub  protectione  8c  deffensione 
apostolice  sedis.  Non  autem  obligamus  nos 
ad  probanda  omnia  gravamina  supradicta, 
sed  ad  ea  que  sufficiant  ex  predictis.  Facta 
est  hec  appellatio  in  presentia  8c  testimo- 
nio  fratris  Peregrini  prioris  Bolbone,  fra- 
tris  Giraldi,  d'enAymes,  fratris  Bernardi 
Laureti  8c  fratris  Castellionis,  ordinis  Cis- 
terciensis,  Garsie  Arnaldi  de  Castrover- 
duno  militis,  Guillelmi  de  Scossia,  Arnaldi 
Sicredi  notarii  publici  Savartesii  8c  mei 
Boneti  David,  publici  Appamiensis  notarii, 
qui  banc  cartam  scripsi  pridie  idus  decem- 
bris,  anno  Domini  M°CC°LX''IV'',  régnante 


An 
1264 


1047 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1548 


Ludovico  rege,  &  Raimuiido  episcopo  To- 
lose. 


CCCLI 


An 
1265 

26 
Kvrier. 


preseiifibus  &  fufuris  hanc  paginam  ins- 
pecturis  sive  aiidituris,  quod  dominus  Ro- 
gerius  Bernardi,  Dei  gratia  cornes  Fuxi  & 
vicecomes  Castriboni,  de  volunfate  &  as- 
sensu  expresse  domini  Amanevi  de  Arnia- 
niaco,  archiepiscopi  Auxitani,  &  dominî 
Ariialdi  Garsie,  abbafis  Mansiasilis,  tuto- 
Extraîts  de  quelques   actes  touchant      rum  ejusdem  domini  comitis,  ut  ibi  dictum 

fuit,  juravit  super  sancta  Dei  Evangelia 
pariagium  &  fidelitatem  domino  Rogerio 
Isarni,  in  persona  domini  Lupi  de  Fuxo 
absentis,  &  domino  Arnaldo  de  Marcafaba, 
pro  se  &  pro  domino  Bernardo  de  Bel- 
lomonte,  filio  quondam  domini  Guillermi 
Atonis,   &   domino    Bertrando    de  Villa- 


Roger-Bernard,  comte  de  Foïx^ 


OTOM  sit  cunctis,  quod  cum  Adema- 
us  de  Sancto  Saturnine,  canonicus, 


Éd.orig. 
t.  111, 
col.  578. 


cellararius  &  syndicus  monasterii  Sancti 
Antonini  Appamiarum,  existeret  in  eccle- 
sia  Mercatali  Appamiarum,  coram  venera- 
bilibus  patribus  &  dominis  A.  Dei  gratia 
archiepiscopo  Auxitano,  Ramundo  epi- 
scopo Tolosano,  Bernardo  episcopo  Con- 
venarum ,  &  nobiiibus  viris  domino  de 
Cardona, domino  Rogerio  Bernardi,  comité 
Fuxi  per  Dei  gratiam  &  vicecomite  Castri- 
boni, &  domino  E.  comité  Bigorre,  & 
domino  Aymerico  de  Narbona,  domino  A. 
abbate  Mansiasilis,  &  pluribus  aliis  viris 


muro,  filio  domini  Bernardi  de  Bellomonte, 
&  domino  Gaudino  de  Corbarino,  domi- 
nis castri  de  Savarduno,  &  nobiiibus  viris 
ejusdem  castri,  videlicet  domino  Roge- 
rio Isarno  &  domino  Sicardo  de  Mira- 
monte,  domino  Ralmundo  de  Cantesio, 
Arnaldo  de  Gaudino,  Guillermo  Jordano 
de  Liciaco,  Arnaldo  de  Campranhano, 
Guillermo  de  Mizento,  Bernardo  Corbaco, 


religiosis,  clericis,  militibus,  &  universo  Raimundo  Saqueti,  Sicardo  de  Liciaco, 
populo  ville  Appamiarum,  idem  Adema-  Arnaldo  de  Maurnhaco,  Guillermo  Petro 
rius,  cellararius  sive  syndicus,  nomine  sui  de  Podio  Auriolo,  Poncio  de  Sancto  Mau- 
monasterii  requisivit  dictum  dominum  co-  rino,  Petro  de  Bordis,  Dozoni  de  Aura, 
mitem  Fuxi,  quod  redderet  sibi  castrum  Guillermo  de  Forcia,  Sausanemio  de  No- 
ville  Appamiarum  &  omnia  alla  jura  que  gareda,  Bertrando  de  Noiaco,  Rogerio  de 
dominus  Rogerius  pater  ejus,  quondam  co-  Montelauro  ,    &    aliis    probis    hominibus 


mes  Fuxensis,  tenuerat  in  villa  Appamia- 
rum. Qua  requisitione  facta,  dominus  A., 
Dei  gratia  abbas  Mansiasilis,  qui  assiste- 
bat  ipsi  domino  comiti,  surrexit  pedes  & 


ejus  loci,  videlicet  Micbaeli  Hugonis,  Guil- 
lermo Hugonis,  magistro  Guillermo  de 
Mazeriis,  Petro  de  Castanhaco,  Guillermo 
Radulfo,  Guillermo  de  Puteo,  Arnaldo  Ca- 


dixit  :  Dominus  cornes,  qui  hic  est,  reddit  ballo,  Petro  Hugoni,  Bernardo  Pontone- 

&  restituit  vobis  libère  &  absolute  &  ab-  rio,  Bernardo  Caballo,  Bernardo  Valenti, 

sque   omni  confradictione   castrum   hujus  Petro  Fabro,  Arnaldo  de  Oneo,  Arnaldo 

ville,  furnos,  molendina,  &c.  Sunt  testes  Gauterio  &  omnibus  aliis  hominibus  pre- 

magister  Atho  officialis  Appamiarum,  ma-  dictis,  castro  de  Savarduno  &  toti  univer- 

gister  B.  de  Sancto  Lupo,  &c.  Acta  fuerunt  sitati  ejusdem   castri  de  Savarduno,  quod 

hec  in  crastina  die  post  sepulturam  pre-  ipse  dominus  cornes  tenebit  &  observabit 


An 
1 265 

8  mar.. 


dicti  domini  Rogerii,  quondam  comitis 
Fuxi,  scilicet  die  jovis  post  f'estum  beati 
Mathie  apostoli.  Et  die  mercurii  prece- 
denti  corpus  dicti  domini  comitis  quon- 
dam Fuxi  fuit  traditum  sépulture,  in  anno 
Incarnationis  Christi  MCCLXIV. 
H.  In'  Christi  nomine.  Notum  sit  cunctis 

'  Archives  cle  l'église  de  Pnmiers. 

*  Château  de  Foix,  caisse  7.  [Doat,  V.  172,  C"  116.] 


&  custodiet  &  deffendet  fideliter  omnes 
consuetudines  castri  Savarduni,  novas  & 
veteres,  &  termines  novos ,  antiques  & 
omnes  libertates  ejusdem  castri  &  totius 
dominatienis  ejusdem  castri,  &  predicto 
domino  Rogerio  Isarno  In  persona  domini 
Lupi  de  Fuxo  absentis  &  domino  Arnaldo 
de  Marchafabba,  pro  se  &  pro  dicto  ne- 
pote  suo  domino  Bernardo  de  Bellomonte, 
&  domino  Bertrando  de  Vlllamuro  &  do- 


An 

ii65 


An 
1265 


1^49 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


mino  Gaudino   de   Corbar'mo    &   omnibus  ausus  vos  seu  aliqiiem  vestriim  aiit  aliqua 

nobilibus  viris  &  probis   honiinibus  supe-  bona  vestra  in  aliqiio  loco  dominationis  & 

rius  noininatis,&  toti  iinivcrsitati  ejusdem  jiirisdiclioiiis  nostre  invadere,  capere,  de- 

castri   de  Savardiino,  présent!  &   future,  tinere,    marchare,    offendere  vel  gravare 

universis  hominibus  habitantibus  in  dicto  aut  etiam    pignorare,   culpa,    crimine  seu 

Castro  de  Savarduno  &  in  universis  perti-  debito  aliène,  nisi  vos  seu  aliquis  vestrum 

tentiis  &  dominatione  ejusdem  castri.  Et  principales  fueritis  debitores  vel  fidejus- 

erit  idem  dominus  cornes  bonus  &  fidelis  sores  pro  aliis  constituti,  nec  etiam  in  hiis 

&  legalis  dominus,  dum  portiones  domino-  casibus,  nisi  prius  in  vobis  fatica  inventa 

rum    quondam   Pétri  deVillamuro,  Guil-  fiierit  de  directo.  Mandantes  vicariis,  ba- 

lermi  Bernard!  de  Astnava,Guillermi  Atho-  julis,    curiis,  paciariis    &   universis   aliis 


nis  de  Villamuro  dictus  dominus  comes 
tenuerit,  salva  tamen  sua  superiori  domi- 
natione. Hujus  rei  sunt  testes  Raimundus 
Martinus,  Poncius  Gauterius,  Guillermus 
Geita,  Faber  de  Braciaco,  Bernardus  d'A- 
valha,  Petrus  Sabaterius,  Bonetus  Martini, 


officialibus  &  subditis  nostris,  quod  pre- 
dictum  guidaticum  nostrum  firmum  ha- 
beant  &  observent  &  faciant  ab  omnibus 
iiiviolabiliter  observari,  &  non  contrave- 
niant  nec  aliquem  contravenire  permit- 
tant  aliquo  modo  vel  aliqua   ratione,  imo 


Petrus  Magister,  Bernardus  Fuiminus,  Rai-  vos  &  quemlibet  vestrum  ubique  manute- 

mundus  Textor,  Bernardus  Faber,  &  Ber-  néant  &  deffendant,  vobis  tamen  facienti- 

nardusSabaterius,publicus  notariusSavar-  bus  querelantibus  de  vobis  justicie  com- 

duni,  qui  hanc  cartam   scripsit  VIII  idus  plementum.  Quicumque  autem  contra  hoc 

martii,anno  DominiWcCLxnv'',  régnante  guidaticum   nostrum  venire  presumpserit, 

Lodovico  rege  Francorum,  Alfonso  comité  iram  &  indignationem  nostram  &  penam 


Tholosano  &  Raimundo  episcopo. 


5i3. 


quingentorum  Morbertinorum  se  noverit 
incursurum,  dampno  vobis  seu  alicui  ves- 
trum illato  primitus  plenarie  restituto. 
Datum  apud  01ms,  kalendis  augusti,  anno 
Domini  m<'cc°lx°  quinto. 


An 

1205 


An 
1265 

"  aoûr 


Exemption  de  péage  6*  lettres  de  sau- 
vegarde de  Jacme  I,  roi  d'Aragon, 
pour  les  habitants  de  Foix' . 

NOVERINT  univers!  quod  nos  Jacobus, 
De!  grafia  rex  Aragonie,  Majorica- 
rum  &  Valencie,  comes  Barchelonie  & 
Urgelli  &  dominus  Montispessulani,  reci- 
pimus  &  constituimus  in  nostra  protec- 
tione,  custodia,  comenda  &  guidatico  spé- 
cial! vos  universos  &  singulos  homines  de 
Foix,  présentes  8:  futures,  cum  rébus,  mer- 
cibus  &  aliis  bonis  vestris,  mobilibus  & 
imm'obilibus,  habitis  &  habendis,  in  eundo, 
stando  &  redeundo  per  omnia  loca  reg- 
norum,  terrarum,  dominationis  &  jurisdic- 
tionis  nostre,  per  terram  videlicet,  mare, 
stagnum  &  quamlibet  aquam  dulcem,  ita 
quod  nullus  de  nostri  gratia  confidens  sit 

'  Original  jadis  scellé;  archives  municipales  de 
Foix,  série  AA. 


514. 


CCCLII 


Accord  entre  le  roi  &-  Vêvêque  de 
Mende ,  touchant  la  vicomte  de 
Grèves  ou  de  Gévaudan' . 

UNIVERSIS  présentes  litteras  inspecturis   icd.o.ig. 
Odilo,  divina  permissione  Gaballitano-     ';  'i'.', 

rum  episcopus,   salutem.   Noveritis  quod,   

cum  esset  contencio    inter    excellentissi-       , 
mum    dominum    nostrum  Ludovicum,  De!      1265 
gratia  Francorum   regem  ex  una  parte,  &    de 
nos,   tam    nomine    nostro    quam    ecclesie 
nostre  Mimatensis,  ex  altéra  super  castre 
de    Gredona   &    pertinenciis    ejusdem    ac 
eciam  super  vicecomitatu  de  Gredona,  vi- 
delicet super  castre  de  Marologio,  castre   lîd.oii!,. 
de   Mouterodato,   quarta   parte  castri  de 


ccm- 
brc. 


t.  m: 

col.  571). 


legistfam  cur'iae  Frinciae.  [11.  xxxa,  f  55  a.] 


An 
■  26a 


i55i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i55: 


Petra,  dominio  &  omnibus  que  idem  do- 
minus  Rex  habet  apuJ  Cheriacum,  feudo 
seu  domanio  Montisferrandi,  villa  de  Ca- 
nonica  cum  omnibus  pertinentiis  suis  & 
feudis  &  districtibus ,  Castro  Sancti  Ste- 
phani  juxta  Canonicam,  Castro  de  Noga- 
reto,  de  Baldasse,  de  Genebrier,  medie- 
tate  castri  de  Montejuzeu,  quam  tenet 
Petrus  de  Montejuzeu  ab  ipso  domino 
Rege,  feudo  de  Caniliaco,  &  omnibus  feu- 
dis, juribus,  districtibus  &  aliis  ad  dicta 
loca  &  castra  pertinentibus;  tandem  nos 
dictas  episcopus  omnia  predicta,  pro  no- 
bis  &  ecclesia  nostra  &  capitulo  nostro,  a 
quo  habebamus  spéciale  mandatum  compo- 
nendi  cum  domino  Rege,  quitavimus  sibi  & 
heredibus  seu  successoribus  suis  in  per- 
petuum  castrum  de  Gredona  cum  suis  per- 
tinenciis,  vicecomitatum  predictum,  qui 
consistit  in  predictis,  cum  feudis,  doma- 
niis  &  aliis  pertinentibus  ad  loca  predicta. 
Item  quitavimus  sibi  &  heredibus  seu  suc- 
cessoribus suis,  pro  nobis  &  ecclesia  nos- 
tra, per  dicfam  compositionem,  terram  que 
fuit  Pétri  Bermondi  qucndam  militis,  sci- 
licet  castrum  Sancti  Stephani  de  Valle- 
francisca  &  partem  castri  de  Calberta, 
quam  habuit  dominus  Rex  a  Bermondo  de 
Sumidrio,  nichil  retinentes  nobis  vel  ec- 
clesia nostre  in  premissis,  homagium  vel 
aliud  :  sed  omne  jus,  si  quod  habebamus 
in  predictis,  pro  nobis  &  ecclesia  nostra 
sibi  cessimus.  Dictus  vero  dominus  Rex 
per  dictam  compositionem  quitavit  in  per- 
petuum  nobis  &  successoribus  nostris  epi- 
scopis  Mimatensibus,  qui  pro  temporefue- 
rint,  feudum  de  Duobus  Canibus,  feudum 
de  Vabres  ^&  illud  quod  milites  de  Mon- 
tebruno  recognoverunt  se  tenere  in  feo- 
dum  a  domino  Rege  in  mandamento  pre- 
dicti  castri,  mansum  de  Pompidor,  de 
Fraiseneto,  mansum  de  Serra  &  medieta- 
tem  feudi  castri  de  Fontanhilis  &  Sancti 
Juliani  &  granchiam  Bertrandi  Yterii,  que 
vocatur  la  Clausa,  que  est  de  patrimonio 
nostro,  &  hec  omnia  quitavit  nobis,  quod 
ea  habeamus  pleno  jure,  dominio,  juris- 
diccione  &  districtu,  que  dominus  Rex  ha- 
bet in  eis.  Tenetur  etiam  assidere  nobis 
bona  fide  in  dominio  suo,  in  locis  compe- 
tentibus  proximioribus  terre  nostre,  in 
mansis  tamen  &  terra  plana,  cum  dominio, 


justifia,  jurisdiccione  &  districtu,  que 
habet  ibidem,  ita  quod  dominium,  justi- 
cia,  jurisdiccio  rationabiliter  estimentur  & 
computentur  in  dicta  assisia  sexaginta  li- 
bratarum  Turonensium  annui  redditus.  De 
quibus  assidebit  nobis  in  terris  seu  reddi- 
tibus,  sicut  supradictum  est,  quadraginta 
libratasTur.  &  alias  viginti  lib.  Tur.  in  me- 
dietate  pedagii,  quam  habet  dominus  Rex 
apud  Mimatam.  Non  vult  tamen  dominus 
Rex,  quod  per  hanc  compositionem  privi- 
légie nostro,  quod  habemus  a  felicis  recor- 
dationis  Ludovico  rege,  proavo  suo,  &  ab 
ipso  renovato  in  aliquo  derogetur,  nec 
etiam  quod  cursus  monete  nostre,  si  quam 
habemus,  impediatur  in  tota  diocesi  supra- 
dicta.  Quod  ut  ratum  &  stabile  permaneat 
infuturum,  présentes  litteras  sigilli  nostri 
fecimus  irapressione  muniri.  Actuni  Pari- 
sius,  anno  Domini  m°cc"LX''  quinto,  mense 
decembri. 


5i5. 

Mémoire  présenté  par  les  habitants 
de  Toulouse  au  comte  Alfonse' . 

ARTICULI    CIVIUM   THOLOSANORUM 

EXCELLENTISSIMO  domino  SUO  Alfonso, 
comiti  Pictavie  &  Tholosano,  Duran- 
dus  de  Sancto  Barcio  &  Arnaldus  de  Es- 
carquencis,  capitularii  urbis  &  suburbii 
Tholose,  pro  se  &  suis  coUegis  in  eodem 
capitulatu,  de  consilio  consiliatorum  eo- 
rumdem,  scilicet  domini  Pétri  de  Castro- 
novo  &  domini  Raimundi  Johannis  légiste, 
supplicant&  petuntseu  requirunt  nomine 
dicte  communitatis  seu  universitatis  urbis 
&  suburbii  Tholose,  quod  placeat  donii- 
nacioni  vestre,  quatinus  permittatis  dicte 
universitati  seu  communitati  dicte  ville  & 
suburbii  Tholose  uti  suis  libertatibus  de- 
bitis  &  consuetis,  sicut  melius  eadem  uni- 
versitas  seu  communitas  ipsas  liberfates  & 
consuetudines  habuit  &  habere  debuit,.... 
habebat  &  habere  debebat  eo  tempore  quo 

'  Bibliothèque  nationale^  lat.  iopi8,  f^  34  r°. 


An 
1265 


Vers 
1265 


Veri 

1265 


i553 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i554 


vestra  excellens  domhiacio  easdem  liberta- 
tes  &  coiisuetudiiies  eidem  commuiiitati  & 

universis  civibus  Tholose presentibus 

&  futuris  per  suas  patentes  litteras  lauda- 
vit  &  confirniavit  &  etiam  in  perpetuuni 
se  eidem  communitati  seu  iiniversitati  eas- 


&  diffiniebant  omnes  causas  criminum  & 
injuriaruni  civium  Tholose. 

Item  quod  bone  memorie  dominus  Rai- 
mundus,  quondam  cornes  Tholose,  filius  do- 
mine regine  Johaniie,  cum  instrumente  pu- 
blico  eidem  communitati  recognovit,  dixit 


dem    libertates    &    consuetudines    tenere  &  in  veritate  asseruit  quod  totus  consula- 

promisit  &  per  suos  bajulos  servari  in  fu-  tus  Tholose  urbis  &  suburbii  erat  &  esse 

turum  voluit  &  mandavit.  Quibus  autem  debebat  in  perpetuum  in  proprietatem  & 

libertatibus  &  consuetudinibus  dicta  uni-  possessionem  communitafis  &  universita- 

versitas  &  coramunitas  urbis  &  suburbii,  tis  urbis  Tholose  &  suburbii,  tune  presen- 

tempore  dicte  laudacionis  &  confirmatio-  tis  &  future,  &  quod  in  perpetuum,  nullius 


nis  (?)  &  ante  etiam  per  longa  tempor.n, 
temporibus  videlicet  bone  memorie  domi- 
noruni  comitum  Tholose  antecessorum 
vestrorum  utebatur  &  uti  debebat,  subli- 
mitati  vestre  presenti  scripto  demanda- 
mus  (?),  videlicet  : 

Quod  dicta  universitas  urbis  &  suburbii 
Tholose  ad  manum  suam  habebat  &  possi- 
debat  capitulatum  vel  consulatum  dicte  ur- 


viventis  requisito  consilio  vel  consensu, 
propria  auctoritate  &  eadem  voluntate, 
communitas  &  universitas  poterat  &  debe- 
bat eligere,  nominare,  instituera,  creare, 
mutare,  reducere,  faccre  &  tenere  consu- 
les  in  Tholosa  in  urbe  &  suburbio,  scili- 
cet  annuatim  xxnii  viros,  medietatem  de 
urbe  &  aliaiii  medietatem  de  suburbio,  de 
qualibet  partita  duos  viros,  cum  VI  partite 


bis,  &  ex  parte  dicte  universitatis  seu  com-  sint  in  urbe  &  alie  vi  partite  sint  in  sub- 

nninitatis  dicte  urbis  &  suburbii  &  ex  parte  urbio,  quorum  medietas  esset  majorum  & 

dicte  urbis  &  suburbii  capitularii  vel  con-  aiia   medietas    esset    mediorum,   &   quod 

suies,  qui  ex  parte  dicte  communitatis  ur-  quicquid  idem  dominus  cornes  tenuerat  in 

bis  &  suburbii  in  dicta  urbe  &  suburbio  consulatu  &  consulibus  Tholose  urbis  & 

pro  tempore  fuerant,  circa  finem  sue  admi-  suburbii,  eligeudo,  nominando,  instituen- 

nistrationis    annuaiim    alios    capitularios  do,  creando,mutando,reducendo,faciendo. 


vel  consules  de  eadem  urbe  &  suburbio 
eligebant  &  creabant  &  nominabant  &  in- 
stituebant,  &  eadem  communitas  sic  insti- 
tutos,  creatos,  electos  vel  nominatos  pro 
consulibus  tenebat  &  habebat. 

Item  quod  vicarius,quicumque  eratTho- 
lose,  tempore  sue  novitatis  seu  ingressus 
sui  officii,  jurabat  8c  jurare  tenebatur,  & 


vel  alio  modo  tenuerat  dominus  cornes 
predictus  nomine  commande  pro  commu- 
nitate  &  universitate  &  nomine  commu- 
nitatis &  universitatis  ejusdem  urbis  & 
suburbii  Tholose  &  pro  eis,  &  quod  idem 
dominus  cornes  nichil  ibi  tenuerat  pro  se 
ipso  nec  tenere  debebat  uUo  modo,  &  si 
quid  juris  ibi  habebat  idem  dominus  cornes 


sic  erat  consuetum  &  usitatum  longissimis      vel  habuerat,  totum   illud   dominus  cornes 
temporibus,  ibidem  dictis  consulibus  for-      dicte  communitati  urbis  &  suburbii  absol 


ciam  &  consilium,  &  quod  universos  & 
singulos  dicte  urbis  teneretur  deffendere 
8c  protegere  intus  civitatem  8c  suburbium 
8c  extra  in  omni  loco  pro  posse  suo  in 
personis  8c  rébus  eorumdem,  8c  quod  vic- 
carius  se  tornabat  specialiter  8c  tornare 
debebat  seu  desistebat  8c  desistere  debebat 
cognicioni  consulum  ab  omni  forcia  8c 
violencia  8c  injuria,  si  quam  faciebat  vel 
fecerat  civibus  Tholose  8c  alicui  eorum- 
dem, 8c  emendam  inde  faciebat  cognicÏQni 
consulum  eorumdem. 

Item  quod  consules  Tholose  de  usu  an- 
tique 8c  cousuetudine  Tholose  audiebant 


vit  in  perpetuum  8c  quittavit  sine  aliquo 
retentu,  quem  ibidem  idem  dominus  cornes 
non  fecit  ullo  modo,  prout  hec  omnia  in 
dicto  instrumente  publice  plenius  conti- 
nentur. 

Item  quod  omnes  homines  urbis  Tholose 
8c  suburbii  cum  omnibus  rébus  suis  erant 
8c  esse  debebant  liberi  8c  immunes  a  pres- 
tacione  pedagiorum  8c  leudarum,  ratione 
libertatum  eisdem  universis  8c  singulis 
hominibus  dicte  urbis  8c  suburbii,  tune 
presentibus  8c  futuris,  a  bone  memorie 
dominis  comitibus  Tholose,  antecessoribus 
vestris,  cum  publicis  instrumentis  conces- 


Vers 
iî65 


Vers 
1265 


i555 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  J)E  LANGUEDOC, 


i556 


sarum  per  totam  terram  eorumdem  donii- 
norum  comitum  Tholose  &  successoruni 
suorum. 

Item  supplicaiit  excelleiitie  vestre  reve- 
rentissime  predicti  Durandus  de  Sancto 
Barcio  &  Arnaldus  de  Esc[iiarqueiicis  & 
predicti  consiliarii,  quatinus  vobis placera 
dignetur,  proiit  ab  antique  moris  est  & 
usitatum  in  Tholosa,  quod  de  bonis  in- 
cursorum  val  dampnatorum  creditoribus 
eorumdem  satisfiat. 

Item  dicunt  etiam  &  asserunt  dicti  Du- 
randus de  Sancto  Barcio  &  Arnaldus  de 
Escarquencis,  de  consilio  dicforuni  consi- 
liatorum ,  quod  plures  alie  sunt  &  erant 
libertates  ik  usus  &  consuetudines  in  nrbe 
Tholose  &  suburbio,  in  quibus  uti  consue- 
vit  eadem  communitas  urbis  &  suburbii 
ultra  predictas,  quas  vobis  esset  longum 
enarrare,  super  quibus  viccarius  Tholose 
&  alii  bajuli  vestri  eamdem  communitatem 
molestant,  contra  dictas  libertates,  usus  & 
consuetudines  multipliciter  veniendo. 

Item  dicunt  &  asserunt  dicti  capitulariî 
seu  consules  de  consilio  dictorum  consi- 
liatorum,  quod  si  de  consuetudine  dubite- 
tur  inter  cives  vel  inter  cives  &  foreuses 
super  contractibus,  in  dicta  urbe  seu  sub- 
urbio inhitis  in  causis  vel  negociis,  quod 
steturdicto  consulum  predictorum  &  quod 
super  dicta  consuetudine  &  usu  dicti  con- 
sules, qui  pro  tempore  fuerint,  cum  jura- 
verunt  in  ingressu  sue  administrationis 
dicti  consules,  requirantur  &  quod  suum 
presfitum  juramentum  in  ingressu  super 
dictis  consuetudinibus  sufficiat. 

Item  supplicant  dicti  capitularii  seu  con- 
sules de  consilio  dictorum  consiliatorum, 
quod  si  ratione  monete  vestre  alique  pre- 
conizationes  fiant  in  futurum,  quod  alia 
moneta  non  reciplatur  nisi  vestra,  quod 
illi  qui  receperint  in  dicta  urbe  vel  sub- 
urbio, ad  cognicionem  consulum  predic- 
torum qui  aliquam  monetam  nisi  vestram 
receperint  puniantur,  cum  hoc  sit  de  usu 
&  consuetudine  Tholose. 

Item  supplicant  dicti  capitularii  seu  con- 
sules ut  supra, quod  si  aliquem  civem,quod 
absit,  capi  contigerit  per  vicarium  vestrum 
vel  senescallum,  quod  dictus  civis  ydoneis 
fidejussoribus  dimittatur,  nisi  crimcn  no- 
torium  fuerit  vel  eclam  manifestum. 


Item  supplicant  dicti  capitularii  seu  con- 
sules ut  supra,  quod  mandetis  per  vestras 
litteras  senescallo  Tholose  &  vicario  & 
bajulis  vestris,  quod  villas  &  boerias  civium 
Tholosanorum  super  decimis  &  primiciis 
prestandis  teneant  in  eo  statu,  in  quo  erant 
tempore  domini  Raimundi,  quondam  bone 
memorie  comitis  Tholose,  qui  nunc  proxi- 
me  decessit,  &  quod  placeat  dominacioni 
&  excellencie  vestre,  quod  scribatis  dictis 
senescallo  &  vicario,  quod  permittant  dic- 
tam  universitatem  urbis  &  suburbii  uti  li- 
bère &  sine  aliqua  contradictione  consue- 
tudinibus &  libertatibus  supradictis,  prout 
superius  est  expressum. 

Item  supplicant  excellencie  vestre  dicti 
capitularii  seu  consules,  scilicet  Durandus 
de  Sancto  Barcio  &  Arnaldus  de  Esqual- 
quencis  &  dicti  consiliarii,  quod  cum  con- 
sules suburbii  pro  se  &  communitate  sub- 
urbii infeodaverint  vallata  seu  fossata,  ad 
predictum  suburbium  pertinencia,  homini- 
bus  de  suburbio,  &  dicti  feodatarii  pro  dic- 
tis consulibus  &  nomine  communitatis 
fuerint  &  sint  in  possessione  longissimo 
tempore  &  vicarius  vester  turbet  feodata- 
rios  in  dicta  possessione  vel  quasi,  petunt 
&  supplicant  quod  mandetis  per  vestras 
litteras  dicto  viccario  quod  a  dicta  turba- 
tione  désistât. 

Facta  inquisitione  diligenti  a  quibusdam 
prudentibus  viris  &  fidelibus  domini  co- 
mitis superarticulis,  qui  super  eisdem  facti 
noticiam  habere  dicuntur,veritas  comperta 
est  per  quam  manifeste  patet  qualiter  pe- 
titionibus  consulum  Tholose  fuerit  res- 
pondendum. 

In  primis  ad  peticionem  de  libertatibus 
&  consuetudiiiibus,  quam  sub  quadam  ge- 
neralitate  faciunt,  poterit  respondi  quod 
libertates  &  consuetudines  débitas  &  ho- 
ncstas  &  bonis  moribus  non  contrarias  do- 
niinus  comes  eis  observare  proponit. 

Item  ad  peticionem,  quam  faciunt  super 
electione  consulum,  responsio  :  Verum  est 
quod  ab  antiqiiis  temporibus  cum  prede- 
cessoribus  domini  comitis  tam  tempore 
pacis  quam  tempore  guerre  facta  est  elec- 
tio  consulum  per  ipsos  cives,  non  sub 
forma  ab  eis  proposita  sed  aliter,  videli- 
cet  quod  consules  exituri  de  regimine,  qui 


^'ers 
1265 


Veri 

iï6j 


1037 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i558 


tune  erant  viginti  quatuor,  eligebant  qua-  Item  super  articulo  de  quo  dicituresse 

tuor  consules  pro  aiino  future  &  illi  eli-  factum  per  doniinuni  comitem  boue  memo- 

gebant  viginti.  Pluries  auteni  facta  est  elec-  rie  publicum  instrumentum  super  recog- 

tio  consulum  per  dominum  comitem.  Et  eo  nicione  consuiatus,  quem  dicunt  pertinere 

tempore  quo  dominus  Raimundus  cornes  ad  communitatem  ville  Tholose,  responsio  ; 

bone  memorie  migravit  a  seculo,  ipse  créa-  Non  creditur  quod  dictum  instrumentum 

verat  consules  qui   juxta  morem  Tholose  de   consciencia  domini  comitis  bone  me- 

debebant  regere  villam  per  unum  annum.  morie   fuerit   factum,    sicut   in    petitione 


Et  post  obitum  dicti  domini  comitis  cives 
Tholosani  consules  creatos  per  dictum  co- 
mitem expulerunt  violenter  de  consulatu 
&  de  domo  comrauni  bene  per  dimidium 
annum  ante  finem  sui  reginiinis,  &  priva- 
verunt  indebite  dominum  comitem,  qui 
nunc  est,  sua  possessione  vel  quasi  in  qua 


consulum  continetur,  nec  in  dicto  instru- 
mente sigillum  prefati  domini  est  appen- 
sum. 

Item  super  articulo  de  immunitate  pe- 
dagiorum  responsio  bona,  ita  esse  quod 
tempore  guerre  dominus  cornes  bone  me- 
morie &  multi  barones  de  partibus  Tholo- 


erat  ex   facto   sui  predecessorts,  propter  sanis  concesserunt  civibus  Tholosanis  im- 

quod  dictas  cornes  fuit  restitutus  ad  illam  munitntem   pedagiorum,  post  pacem  vero 

possessionem.  Unde  sicut  spoliatio  fuit  in-  factam  pedagia   sua    in   statum  |iristinuin 

justa,  sic  débet  restitutio  justa  dici,  &  dicta  reduxerunt,  &  prefatus  dominus  comes  in 

restitutio  cum  magno  consilio  fuit  facta,  pacifica  possessione  perceptionis  pedagio- 

sicut  continetur  in  ordinatione  facta  per  rum  fuit  per  longum  tempus.  Et  cum  dictus 

dominum   Guidonem   Fulcodii,  nunc  pa-  dominus  comes  esset  in  partibus  Provincie 

pam,   apud  Vaurum  de   mandate  domini  magnis  &  caris  &  periculosis  negociis  oc- 


Regis  &  domini  comitis  recita  ta. 

Item  responsio  super  juramento  vicarii. 
Verum  est  quod  de  patieucia  domini  co- 
mitis   bone    memorie    juraverunt    vicarii 


cupatus,  cives  Tholosani  immunitatem  dic- 
torum  pedagiorum  violenter  usurpaverunt 
Se  paxeriam  ipsius  domini  comitis  valde 
utilem  &  fructuosam,  quam  habebat  apud 


consulibus   sub  certa    forma,  que  scripta      Verdunum,  in  magnum  oprobrium  ipsius 
poterit  inveniri,  &  etiam  tempore  domini      domini  comitis  destruxerunt ,  &  nichilo- 


comitis  qui  nunc  est  aliquis  vicarius  dici- 
tur  jurasse.  Set  totum  istud  dependet  de 
voluntate  domini  comitis,  quod  ex  eo  apps- 
ret  quia  vicarius  preest  consulibus  secun- 
dum  ordinationem  factam  cum  magno  con- 
silio a  domino  comité,  secundum  quani 
ordinationem  a  sententiis  consulum  ad 
vicarium  appellatur.  Et  esset  ista  petitio 
contraria  ordinationi  predicte  &  litteris 
domini  comitis  patentibus,  super  hoc  des- 
tinatis  per  dominum  Guidonem  Fulcodii 
nunc  papam  Si  alios  nuncios. 

Item    responsio   super  articulo   de   au- 
dientia  criminum,  quod  si  consules  audie- 


minus  per  dominum  comitem  qui  nunc  est 
super  dictis  pedagiis  facta  est  certa  ordi- 
natio,  cui  petitio  ista  est  contraria. 

Item  super  articulo  do  petitione,  ut  de 
bonis  incursorum  &  dampnatorum  credi- 
toribus  satisfiat,  responsio  :  Justum  est  8c 
mandatum  domini  comitis  ut  iiat  Si  ista 
vult  inviolabiliter  observari. 

Item  super  articulo  de  consuetudinibus 
Si  libertatibus,  quas  dicunt  se  habere  ul- 
tra alias  prenominatas,  responsum  est  $u« 
pra  Si  sufficit  una  responsio. 

Item  super  articulo  de  consuetudinibus 
dubitatis  responsio  :  Faciant   consules   in 


bant  qiierimonias  criminum  Si  diffiniebant,  scriptis  peticionem  istam  clarius  &  specia- 

hoc  erat  de  patientia  domini  comitis.  Et  literSi  dominus  comes  habebit  consilium. 

quia  cogniciones   Si    difliniciones   eorum  Et  si  ipsi  super  hoc  volunt  habere  specia- 

quandoque  finem  debitiim  non  habebant,  lem  gratiam,   pétant   in  scriptis,  dominus 

fuit  ordinatum  per  dominum  comitem,  ut  comes  habebit  consilium. 

conquerentes  super  criminibus  juxta  elec-  Item  super  articulo  de  moneta  domini 

tionem  conquerentium  tam  a  vicario  quam  comitis,  quam  facit  apud  Tholosam  fabbri- 

a  consulibus  audirentur,  ad  hoc  ut  contra  care,  responsio   :   Mirandum  est  quia  de 

malefactores  plenius  justicia  redderetur.  moneta  domini  comitis,  que  pleao  jure  ad 


Vers 


Vers 

1205 


10 


59 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i56o 


ipsum  pertinet  &  ad  predecessores  suos  & 
semper  pertinuit  sine  cujusquam  consor- 
cio,volunt  consules  ordinare,  maxime  cum 
nunquam  in  regno  Francie  ab  aliquibus 
dominis  qui  monetam  habent  istiim  fuerit 
per  eorum  subditos  postulatum. 

Item  super  articulo  de  petitione  quam 
faciunt,  ne  illi  qui  volunt  dare  fidejusso- 
res  ydoneos  de  parendo  juri  capiantur  vel 
capti  detineaatur,  responsio  :  Provisum  est 
super  hoc  per  ordinacionem  domini  comi- 
tis  super  lioc  specialiter  factam. 

Item  super  articulo  de  vallatis  suburbii 
Tholose  responsio  :  Requiratur  vicarius 
Tholose  qui  presens  est  in  curia  &  si  fiât 
eis  injuria  emendetur. 

Item  super  articulo  de  decimis  &  pri- 
miciis  responsio  :  Propter  immoderatas  & 
inconsuetas  exactiones  decimarum  &  pri- 
miciarum,  que  fiunt  in  comitatu  Tholosano 
&  maxime  in  dyocesi  Tholosana,  in  qua 
specialiter  pre  ceteris  homines  domini 
comitis  gravantur,expedit  ut  perdominum 
comitera  provideatur  &  bonum  consilium 
habeatur  super  hoc  &  consules  Tholose 
tradant  in  scriptis  &  exprimant  que  sunt 
illa  gravamina  &  a  quibus  gravantur. 

ORDINATIO 

Super  articulo  de  pedagiis  ita  offerimus 
pro  domino  comité,  quod  cives  Tholosani 
sint  immuues  a  pedagio  de  proventibus  & 
exitibus  terrarum  &vinearum  suarumpro- 


comitem  vel  jurisdictionem  ipsius  allègent 
aliquam  consuetudinem  ,  eam  teneantur 
probare  secundum  quod  dictaverit  ordo 
juris. 

Super  articulo  de  criminibus,  ita  offeri- 
mus quod  in  voluntate  conquerencium  sit 
conqueri  vicario  vel  consulibus  Tholo- 
sanis. 


Vers 
1265 


5i6. 


CCCLIII 


Lettre  des  habïtans  de  Toulouse 
à  Aljonse,  leur  comte  ^ , 

ExcELLENTissiMO  domino  suo,  cum 
omni  honore  &  reverentia  diligendo, 
domino  Alfonso,  filio  régis  Francie,  Dei 
gratia  comiti Tholose  &  Pictavie,  consules 
Tholose  urbis  &  suburbii,  sui  devotissimi 
&  fidèles,  salutem  &  seipsos  cum  subjec- 
tionis  débite  famulatu.  Bonorum  omnium 
elargitor,  qui  omnia  moderatur  &  régit, 
celsitudinem  vestrara  tanta  prerogativa 
dotavit,  quod  nec  mens  sufficeret  medi- 
tari  nec  plene  linga  posset  aliquatenus 
indicare  quanto  corde  quantoque  desi- 
derio  omnes  Tholosani  cives  &  singuli 
majestatem  vestram  affectant  apud  se  suis 
corporels  occulis  presentialiter  intueri. 
Ex  eo  namque  sperant  firmiter  suos  adver- 
sos  status  elidi  &  se  foveri  in  prosperis 
priarum,  quas  habent  infra  décos  Tholose  &  bonos  effici  meliores.  Sane  cum  nuper 
civitatis,  &  insuper  de  omni  eo  quod  defe-  predecessores  nostri  in  consulatu  cum 
retur  ad  civitatem  Tholose  ad  ususcivium.  discreto  &  sapienti  viro  domino  magisiro 
Super  articulo  de  vicario  ita  offerimus,  Guillelmo  Ruffi  clerico  vestro,  ad  partes 
quod  vicarius  non  possit  capere  aliquem  Tholosanas  a  vobis  misso,  super  quadam 
civem  Tholose  in  civitate  Tholose,  qui  summa  peccunie  ab  universitate  Tholose 
velit  dare  fidejussores,  nisi  pro  tali  facto,  graciose  vestro  dominio  tribuenda,  coUo- 
pro  quo  debeat  amittere  vitam  vel  mem-  quium  habuerint  &  tractatum,  nos  hono- 
brum,  &  tune  si  continguat  illum  captum  rem  vestrum  plene  in  votis  gerentes,  no- 
judicari,  consentimus  quod  judicetur  per  biles  &  sapientes  viros  P.  de  Castronovo 
vicarium  &  consules.  militem  &  R.  de  Castronovo  burgensem, 

Super  articulo  de   probanda  consuetu-      exhibitores  presentium,  cives  utique  Tho- 


dine,  quod  si  cives  Tholose  habent  inter 
se  causam  &  dubitetur  de  consuetudine 
aliqua  inter  eos,  quod  possit  probari  per 
juramentum  consulum,  dum  tamen  id  fue- 
rit obtentum,  ut  ipsi  asserunt,  in  dicta  ci- 
vitate ab  antiquo.  Si  vero  contra  dominum 


losanos  &  nostros  consiliarios,  super  dicto 
tractatu  &  pro  vestra  fovenda  gratia  & 
augenda  ad  culmen  vestri  dominii,  duxi- 


'  Trésor  des  chartes;   Toulouse, 
[Original  scellé,  J.  3o8.] 


Ed.orig. 

t.UI, 
col.  57g. 

An 

1266 

24  mai. 


Éd.orî;:. 
l.lll. 
col.  58o. 


sac   4,  n.  76. 


An 
1266 


l56l 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i56: 


m 


mus  destinandos,  quos  ad  ea  &  etiam  ad  senescallo  Tholose  seu  alii,  si  quem  ide 

audiendam  vestram    responsionem  benig-  dominus  cornes  ad  receptionem  hiijusmodi 

nam,  ad  quam  faciendam  nostris  anteces-  pecunie  duxerit  deputandum,  hiis  terminis, 

soribus  super  quibusdam  supplicationibus  videlicet  duo  milia  librarum  infra  octabas 

ab  eis  factis  parlamentum  proximum  ter-  instantis  Pasche,   &  duo    milia    librarum 

minum,  ut  intelleximus,  assignastis,  nos-  infra  octabas  nativitatis  Johannîs  Baptiste 

tros  certes  nuncios  &  procuratores  cons-  immédiate  sequentes,&  duo  milia  librarum 

tituimus   &    etiam    ordinamus,   dantes    &  infra  octabas  omnium  Sanctorum  proximo 


concedentes  eisdem  super  predictis  pie 
nam  &  liberam  potestatem,  ratum  &  fir- 
mum  habentes  quicquid  cum  ipsis  vel  per 
ipsos  super  premissis  actum  fuerit,  dic- 
tum  vel  etiam  ordinatum ,  quibus  vestra 
credat  serenitas  sicut  nobis.  Hinc  est  quod 
magnificencie  vestre  bumiles  supplicamus, 
quatinus  ipsos  recipiatis  bénigne,  vestrum 
favorem  &  vestram  gratiam  eisdem  &  no- 
bis taliter  ostendentes,  quod  ex  eo  tocius 


subséquentes.  Et  ad  hec  firmiter  atten- 
denda  &  adimplenda,  nos  &  bona  nostra 
mobilia  &  immobilia  a  se  moventia,  ubi- 
cumque  existencia,  expresse  &  specia- 
liter     obligamus.     Actum     anno     Domini 

M'CCKXOVl". 

Alfonsus,  universis,  &c.  Cum  dilecti  & 
fidèles  nostri  consules&  commun)  tas  urbis 
&  suburbii  Tholose  ex  mera  liberalitate  & 
dono  gratuito  subventionem  gratiosam  no- 


universitatis  Tholose   devotionis  affectus      bis  fecerint  usque  ad  summam  sex  milium 

suscipiat  incrementum.  In  cujus  rei  firnii-      librarum  Turonensium,  de  quibus  tenemus 

tatem,  nos  consules  antedicti  sigillum,  que      nos  plenarie  pro  pagatis,  nos  subventionem 

ufimur   in  consulatu,  presentibus  litteris      hujusmodi  profitemur  ab  eisdem  gratis  & 

duximus     apponendum.   Datum    Tholose,      liberaliter  nobis  facfam,  nec  volumus  seu 

intendimus   nomine    focagii    vel   promis- 

sionis  ab  eis  nobis  facte  super  eodem  vel 

cujuscumque    alterius  servitutis  nunc  vel 

in  posterum  occasione  dicte  subventionis, 

spontanée  ab  eisdem  facte,  ipsis  prejudi- 

r  cium  generari. 

017.  ** 


nono  kalend.  junii,  anno  Domini  M''CC°LX° 
sexto. 


An 

\z66 


An 
1266 


Payement  du  fouage  par  la  commu- 
nauté de  Toulouse. 

(1266 -1267) 


I.   Forma    non   sigillaia    litterarum  communitatis 
Tholose  '. 

UNIVERSIS  présentes  litteras  inspecturis, 
consules  &  communitas  urbis  &  su- 
burbii Tholose, salutem.  Optantes  illustrem 
viriim  karissimum  dominum  nostrum,  qui- 
bus commode  possunius,  munificencia  & 
honore  nobis  reddere  favorabilem  &  benig- 
num,  non  coacti,  set  spontanea  voluntate, 
gratis  &  liberaliter  eidem  subventionem 
fecimus  peccuniariam  &  donum  usque  ad 
summam  sex  milium  librarum  Turonen- 
sium, quam  proniittimus  reddere  &  solvere 


II.  Senescallo  Tholose  &  Albiensi  super  promis- 
sione  facta  pro  civibus  Tholosanis  de  vi"'  libris 
Turonensium  '. 

Alfonsus,  &c.  Cum  relîgiosi  viri  fratres 
Guillelmus  de  Monterevelli,  inquisitor 
heretice  pravitatis  in  partibus  Tholosanis, 
&  Guillelmus  Bernardi,  ordinis  fratrum 
Predicatorum,  ex  parte  consulum  &  com- 
munitatis urbis  &  suburbii  Tholose  cum 
ipsorum  litteris  palentibus  ad  nos  missi, 
pro  compositione  super  focagio  seu  subsi- 
dio  vel  dono  gratuito  nobis  ab  ipsis  civibus 
promisse  nobiscum  facienda,  promiserint 
pro  dictis  civibus  nobis  pro  predicto  foca- 
gio vel  subsidio  seu  dono  solucionem  &  sa- 
tisfaccionem  plenam  facere  usque  ad  sum- 
mam sex  milium  librarum  Turonensium 
hiis  terminiis,  videlicet  duo  milia  librarum 
Turonensium  infra  octabas  Kesurrectionis 


An 

.267 

2  octo- 
bre. 


Lat.  10918,  f"  36  j. 


JJ.  NXIV':,  f"  !ii  a. 


An 
1167 


i563 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 

III.    Fratri  Guillelmo  de   Mon<ereve! 


i564 


doininice  nuper  preteritas,  8c  alia  duo  nii- 
lia  librarum  ejusdem  monete  infra  octa- 
bas  nativitatis  beati  Johannis  Baptiste  jam 
transactas,  reliqua  duo  railia  librarum  Tu- 
ronensium  infra  instantes  octabas  omnium 


Alfonsus,  &c.  vire  religioso  &  sibi  di- 
lecto  in  Christo  fratri  Guillelmo  de  Mon- 
terevelli,  inquisitori  heretice  pravitatis,  sa- 


IV.  Consulibus  iirbis  &  siibiirbii  Tholose  prO 
comité". 

Alfonsus,   &c.   Perlecta  vestrarum  série 

m 


hoc  proponunt  facere  dicti  cives  nobis 
rescribere  curetis  per  presencium  porti- 
torem.  Datuni  dominica  post  festum  beati 
Mychaelis,  anuo  Domini  M"  duceutesirao 
LX°  septimo. 


quantum    ad    monetam   aliam    iramutetur. 
Uude  vobis  mandamus  &  vos  attente  requi- 

'  JJ.  Kxivc,  f»  54  a. 

'  Ihid.  {"  54  h.   —    A  1,1  suite,  mandement  pour 
la  mèmeaffiir;  nu  sénéchal  deToulouîe. 


Aa 
.267 

1 1  110- 
veiiibre 


Sanctorum,  &  superpredictis  solucionibus  lutem  &  dilectionem  sincerara.  Quia  super 
sic  faciendislitteras  patentes  dictorum  con-  promissione  per  vos   nobis  facta  a  civibus 
gulum  &  communitatis  nobis  dare  in  for-  Tholosanis  justa  (,sic)  formam  per  vos  pre- 
ma,  quam  eisdem  fratribus  tradi  in  scriptis  loqutam,  secundum  quod  in  litteris  vestris, 
fecimus,  prout  hec  omnia  in  litteris  paten-  quas  psnes  nos  habemus,  plenius  contine- 
tibus  dictorum  fratrum  sigillisque  suis  si-  tur,  necdum,  prout  condictum  fuerat,  exti- 
gillatis  plenius  continentur;  dictique  cives  tit  negocium  effectui  mancipatum,  super 
in  solucione  facienda  duobus  primis  termi-  quo  plurimus  (.sk)  amiramur,  discrecioiiem 
nis,  videlicet  infra  octabas  Resurrectionis  vestram  rogamiis,    quatinus,   prout  vestre 
Domini  &  infra   octabas   nativitatis  beati  congruit  honestati,  partes  vestras  interpo- 
Johannis  Baptiste  jam  elapsis,  uecuon  in  nere  studeatis,  quod  negocium  ipsum  finem 
tradicione  litterarurasuarum  super predic-  debitum  sorciatur,  quid  super  hoc  factura 
tis  solucionibus  facienda  defecerint,  vobis  fuerit  vel  superest  faciendum  nobis,  quam 
mandamus,  quatinus  dictos  cives  ex  parte  cito  commode  poteritis,  rescribatis.  Datum 
iiostra  bono  modo  &  curialiter  requiratis  Parisius,  in  festo  beati  Martini  hyemalis, 
vel  requiri  faciatis,  ut  sicut  nobis  ex  parte  anno  Domini  M°CC°  LX°  VII°. 
ipsorum  per  dictos  fratres  fuit  promissum, 
dicta  sex  milia  librarum  Turonensium,  vi- 
delicet quatuor  milia  de  terminis  preteri- 
tis  &  duo  milia,  que  ad  instantes  octabas 
omnium  Sanctorum  debent  solvi,  pro  no- 
bis  curialiter   vobis    solvant  ad   predictas  litterarum,   in telleximus    quod    vos   illa 
octabas  iu&tantis  lesti  omnium  Sanctorum,  quartam  partem  focagii,   que  nobis  debe- 
ita  quod  dicta  sex  milia  librarum  Turonen-  batur  ab  hominibus  villarum  &  boeriarum, 
sium  apud  Templum  Parisius  circa  quar-  infra  lo  dex  Tholose  &  extra  existencium, 
tam  diem  post  instantem  quindenam  om-  ad    cives   Tholose    pertinencium ,   exigere 
nium  Sanctorum  integraliter  una  cum  aliis  intenditis  &  levare.  Super  quo  scire  vos  vo- 
denariis  nostris  mittere  valeatis,  cum  pre-  lumus,  quod  nostre  intencionis  non  existit 
dictis   fratribus    super    hiis    nichilominus  quod  focagium  de  illa  quarta  parte  per  vos 
habentes  coUoquium  &  ipsos  requirentes,  levari  debeat  ullo  modo,  sed  dumtaxatiii 
ut  que  nobis  promiserunt,  per  dictos  cives  sufferentia  poneretur.   Ceterum  super  eo 
faciant  adimpleri.  Si  vero  predictam  pecu-  quod  vestra  littera  mencionem  de  cambio 
nie  suramam  solverint  dicti  cives  vel  taliter  faciebat,  scire  vos  volumus  quod  non  est 
golvere    preparaverint,  quod   circa  quar-  nostri  propositi  seu  voluntatis  nostre,  quod 
tam  diem  post   quindenam   instantis  festi  promissio  de  sex   milibus  librarum  Turo- 
omnium  Sanctorum  apud  Templum   Pari-  nensium  nobis  facta  a  vobis  vel  per  fratres 
gius  per  nuncium  vestrum  vel  eorum  tota-  Guillelmum    Bernardi   &    Guillelmum    de 
liter  possint  poni,  nullam  faciatis  eisdem  Monterevelli,  de  ordine  fratrum  Predica- 
super  hiis  monicionem.  Responsionem  au-  torum,  nomine  vestro,  secundum  quod  in 
tem  dictorum  civiuiu  ik  fratrum  super  hoc  ipsorum  litteris,  quas  pênes  nos  habemus, 
&  quid   inde  factum   fuerit  &  quid  super  plenius  continetur,  in  aliquo  miuuatur  vel 


An 

1 267 

i3  no- 
vembre. 


An 


i565 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i566 


An 

I  267 

22  ài- 
cembri;. 


rimus,  quatinus  de  dictis  sex  milibus  libr. 
Turon.  intègre  &  sine  more  dispendio  sa- 
tisfaciatis  senescallo  nostro  Tholose,  ita 
quod  de  eadem  quantitate  pecunie  nostro 
nomine  teneat  se  plenarie  pro  pagato,  & 
eam  infra  instans  natale  Domini  possi' 
mittere  Parisius  apud  Templum,  preser- 
tira  cum  prefixi  termini  per  dictos  fratres 
nuncios  vestros  ad  solucionem  dicte  pecu- 
nie faciendam  sint  clapsi,  vel  si  vobis  pla- 
cuerit,  dicta  sex  milia  libr.  Turon.  infra 
instans  natale  Domini  apud  Templum  Pa- 
risius per  vestros  nuncios  transmittatis. 
Datum  Parisius,  dominica  post  festum  beati 
Martini  hyeraalis,  anno  Domini  m°CC°lx" 
septimo. 


5i8. 

Mandements  d'Alfonse  de  Poitiers 
pour  diverses  affaires  d'administra- 
tion. 

(1267-1270) 

I.  Littera  pntens  pro  forefactis  jiidicum,  bajulofuin 
&  servientum  corrigendis '. 

A  LFONSUS,  &c.  dilecto  &  fideli  suo  senes- 


V.  Consvilih'.is  &  communitnti   urbis  &  suburbii 
Tholose  pro  cornue  Pictavie  &  Tholose'. 


callo  Tholosano  salutem  &  dilectio- 
nem.  Significamus  vobis,  quod  nos  dilectis 
&fidelibus  nostris  Pontio  Astoaudi  militi  & 
magistro  Odoni  de  Montoneria  commisi- 
mus  &  injunximus,  ut  ipsi  audiant,  addis- 
AUousus,  Sec.  Cum  nobis  per  vestras  lit-  cant  &  inquirant  diligenter  de  forefactis 
teras  duxeritis  supplicandum ,  ut  super  so-  judicum,  bajulorum,  servientum  &  scripto- 
lucione  sex  milium  librarum  Turonensium,  rum,  qui  in  nostris  existunt  seu  exstiterunt 
in  quibus  nobis  tenemini  de  promissione  obsequiis  in  senescallia  Tholosana  &  Al- 
nobis  a  vobis  facta  seu  nomine  vestro,  ter-  biensi,  &  eadem  forefacta,  prout  justum 
niiiium  velimus  usque  ad  instantem  purifi-  fuerit,  faciant  emendari.  Quare  vobis  man- 
cationis  béate  Marie  virginis  prorogare,  damus,  quatinus  eisdem  vestrum  consilium 
vobis  de  gratia  predictani  solucionem  us-  &  auxilium  ad  predicta  forefacta  facere 
que  ad  predictum  terniinum  prorogamus,  emendari  impendatis,  quandocumque  ab 
vobis  mandantes  quatinus  predicta  sex  mi-  ipsis  tueritis  requisiti.  Durent  littere  iste 
lia  librarum  in  puris  Turonensibus  tota-  usque  ad  instans  festum  purificationis  béate 
liter  senescallo  nostro  Tholose  nomine  Marie  virginis.  Datum  in  crastino  Resur- 
nostro  persolvatis,  ita  quod  idem  senescal-  rectionis  domiaice,  anno  Domini  m°cc''lx° 
lus  dictam  summam  peccunie  per  clericum       septimo. 

suum  infra  quartam  diem  post  quindenain  Similis  lîttera  missa  fuit  senescallo  Agen- 

Purificationis  predicte  mittere  possit  Pari-      nensi  £•  Caturcensi  super  todem,  que  est  in 
sius  apud  Templum,   scituri  quod  nostre      quaterno  Agennensi, 
intentionis  seu  nostri  proporiti  non  exti- 


tit  nec  existit  aliquid  revocare  seu.  detra- 
here  de  gratia,  quam  vobis  fecisse  memini- 
mus,  quantum  ad  remissifonem]  quarte 
partis  boeriarum,  tam  infra  lo  i/ex  Tholose 


II.   Senescallo  Tholose  &  Alblensis  pro  universi- 
tate  Fossereti'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  universîtatis  Fos- 


quam  extra  existentium,  spectantium  ])ure      sereti  nobis  est  supplicatum,  ut  quandam 


&  specialiter  ad  cives  urbis  &  suburbii  Tho- 
lose. Cujusmodi  remissionem  intelligimus 
cedere  in  dictorum  civium  commune  com- 
modum  &  levamen.  Datum  die  jovis  ante 
natale  Domini,  anno  ejusdem  m."cc''lx°vii''. 

'  JJ.  wiV-,  {"  5?  i-  —  Lettre  du  inême  jour  & 
dans  les  mêmes  termes  au  sénéchal  de  Toulouse 
(f"  58  a). 


forestam  nostram,  sitam  prope  villam  Fos- 
serti  eisdem  tradi  ad  feudum  seu  censivam 
faceremus.  Unde  vobis  mandamus  quatinus 
ipsos  super  hiis,  que  coram  vobis  racione 
dicte  foreste  duxerint  proponenda,  dili- 
genter audiatis,  &  de  quantitate  dicte  fo- 

'  JJ.  xxivc,  f"  ?«)  a. 
■  liiA.  {"  49  i. 


An 

1267 

18  avril. 


An 

1267 

6  sep- 
lembre. 


An 
1267 


i56j 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i568 


An 

reste  &  valore  &  quot  arpenta  sunt  in  ea  Terre  Sancte  perquireudos  bono  modo  &      '^"''^ 

&  utrum  esset  utilitas  nostra  eam  dare  ad  legali  &  celeriter  &   in  majori  quantitate 

feudum  velcensivam  diligenteraddiscentes,  quam  poteritis,  debent  vos  excitare  neces- 

tractetis  cum   eisdem,   quantum   nobis   in  sitates  Terre  Sancte  &  pium   propositum 

grossa  summa  pecunie  in  introitu  &  quan-  Domini    serviendi    &    fidem    Christianam, 

tum  pro  quolibet  arpento  annui  census  seu  auxiliante  Domino,  exaltandi,  maxime  cum 

redditus  dare  vellent,   &  quid  super  hiis  servicium  hujusmodi  in  proprio   corpore 

inveneritis  &  feceritis,  nobis  circa  quin-  facere  intendamus.  Dafum  ut  precedens. 

tam  diem  post  quindenam  omnium  Sancto-  Similis  littera  missa  fuît  Odoni  de  M.onto- 

rum   proxime  venturam    per  vestrum   cle-  neria,  —  domino  Sycardo  Alamannî, — Jacobo 

ricum,    cum    ad    nos   venerit   pro   vestris  de  Bosco,  —  Egidio  Camelini,  —  magistro 

compotis  faciendis,    in  scriptis  significare  Guillelmo  Ruffi,  —  magistro  Guillelmo  de 

curetis.   Datum  apud  Longumpontem,  die  Ruppe,  —  magistro  Eustachio  de  Mesiaco. 
martis  ante  nativitatem  béate  Marie  Vir- 
ginis,  anno  LX°  VII°. 

III.   Pontio   Astoaudi   militi   super  yiis  &  aliis'. 


IV.  Senescallo  pro  Richarda  filia  quondam  Sycardi 
Vigiiier  &  pro  comité'. 


An 
1167 

septem 
bre, 


Alfonsus,  &c.  Cum  nos  per  vestras  lif- 
teras rogaveritis,  quod  Richardam,  filiam 
quondam  Sycardi  Viguier,  nostram  mulie- 


Alfonsus,  &c.  Compacientes  necessitati- 

bus  Terre  Sancte  &  eorum,  qui  dégunt  in 

partibus   transmarinis,   in    firmo   gerimus      rem  de  corpore,  cum  caselagio  manumif- 
îPteni-    '  ... 

bre.      proposito  subsidium  quod   poterimus  eis-      tere  velimus,  vobis    mandamus,   quatinus 

dem  personaliter  impertiri.  Et  quia  nego-      que  &  quanta  tenet  a  nobis  in  caselagio  & 

cium    hujusmodi    sumptus    reqtiirit   quasi      quantum  valentannui  redditus,  &  superom- 

innumerabiles,   providenciam    celerem    &      nibus  aliis,  que  in  talibus  sunt  attendenda, 

expensas,  vobis  mandamus,  vos   rogantes 

quatinus,    inspectis    diligenter  viis,    quas 

vobis,  diu  est,   in   scriptis  tradi   fecimus, 

necnon  aliis  quibuscumque  poteritis,  bono 

&  legali   modo   celeriter  per.cuniam  per- 

quiratis,  babentes  tractatum  prout  in  eis- 


nos  circa  quartam  diem  post  instantem 
quindenam  omnium  Sanctorum  per  Tho- 
mam,clericum  vejtrumjCum  ad  nos  venerit, 
plenius  &  cercius  edocere  curetis;  omnes 
denarios,  quos  nobis  de  novo  &  veteri  de- 
betis  &  qui  in  vestra  senescallia  debentur. 


dem  viis    inspicere  poteritis,  &   scientes  apud  Templum  Parisius  circa  dictam  quar- 

valorem  annuum  rerum,  super  quibus  trac-  tam  diem  per  eundem  Thomam  transmit- 

taveritis,  &  oblacionem,  quam  vobis  fece-  tentes,  necnon  &  in  levacione  focagii  seu 

runt  illi,  cum   quibus   per  vos  habebitur  auxilii   pro  succursu  Terre   Sancte  nobis 

tractatus,  retenta  in  omnibus  nostra  volun-  debiti  vel  promissi  in  senescallia  vestra  cu- 

tate.  Et  quid  super  premissis  omnibus  fe-  ram  &  diligenciam,  quam  poteritis,  adhi- 

ceritis&  tractaveritis,  cum  quibus  &  super  bentes  bono   modo,  &  quid  inde  levatum 

quibus  &  statum  vestrum,  utinam  semper  fuerit  in  Turonensibus,  Parisiensibus  seu 

prosperum,   nobis  quociens  commode  po-  stellingis,  &    in  Turonensibus  in  majori 

teritis,  in  scriptis  insinuare  curetis,  scien-  quantitate  quam  poteritis,  circa  predictam 

tes  quod  in  confectione   presencium  sani  diem    apud    Templum    Parisius    destinen- 

eramus  &  incolumes,  Domino  concedente.  tes  (.sic).   In  hiis  omnibus  predictis   &  in 

In  premissis  omnibus  &  singulis  &  in  ne-  bono  Stfideli  regimine  terre  nostre  sitis  sol- 

gociis  nostris  vobis  injunctis  &  in    bono  licitus    &   intentus.  Super  viis  autem  seu 

statu  terre  nostre  conservando  curam  &  di-  modis  querendi  pro   nobis  denarios  bono 

ligenciam    taliter  adhibere   curetis,  quod  modo  pro  subsidio  Terre  Sancte,  quas  seu 

propter  hocvos  possirnus  nierito  conimen-  quos  vobis,  diu  est,  transmisimus,  &   aliis 

dare.  Et  ad  hec  omnia  facienda  ik  precipue  quas  vestra  diligencia  poterit  invenire,  cu- 

ad  denarios  ad  opus  nostrum  pro  succursu  ram  &  diligenciam  quam  poteritis  appona- 


An 
1262 

3 

octobre. 


'  JJ.  xxiv<;,  f"  ">2  a. 


JJ.  \x  V-,  f  5o  i. 


An 
1267 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
IJ67 

I2  0U  i3 
novem- 
bre. 


iSôg 

tis,  &  super  omnibus  predictis  cum  Thoma 
clerico  vestro  coUoquium  habeatis.  Datum 
die  lune  post  festum  beati  Michaelis  ar- 
changeli,  anno  Domiiii  m°cc''  LX.''Vii°. 

V.    Poncio  &  OJoiii  pro  comité'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  de  voluiitate  nostra 
quedam  négocia  super  quibusdam  articulis 
vobis  sint  mandata  per  litteras  uostras,  & 
vos  super  hiis  per  litteras  vestras  sigaifica- 
veritis,  quod  Egidio  Camelini  clerico  ad 
predicfa  procuranda  litteras  commissionis 
miiteremus  spéciales,  videtur  quod  alicui 
non  est  bonum  mittere  litteras  commissio- 
nis super  predictis,  quia  vos  quando  per 
terram  nostram  discurritis,  super  predictis 
articulis  potestis  tractare  sine  litteris,  nos- 
tra retenta  in  omnibus  voluntate.  Unde 
vobis  mandamus,  rogantes  quatinus,  in- 
spectis  diligenter  viis,  quas  vobis,  diu  est, 
in  scriptis  tradi  fecimus  necnon  aliis  qui- 
buscumque  poteritis,  bono  &  legali  modo 
&  sine  cujusquam  injuria  &  peccato  se- 
cundum  vobis  mandata  pertractetis,  &  sicut 
vobis  alias  mandaverimus,  quod  super  pre- 
missis  feceritis,  nobis  cum  commode  pote- 
ritis, significare  curetis  in  scriptis,  &  ut 
melius  ad  memoriam    reducatis  premissa. 


1070 


tarum  librarum  Turonensium  nobis  <a- 
cienda  terminis  infrascriptis,  videlicet  in- 
fra  octabas  instantis  ascensionis  Domini 
centum  libras  Turonensium,  &  infra  octa- 
bas subsequentis  festi  omnium  Sanctorum 
alias  centum  libras  ejusdem  monete  &  in- 
fra octabas  sequentis  festi  Candelose,  que 
erit  anno  Domini  «"CCLX"  octavo,  alias 
centum  libras,  non  compellatis  vel  com- 
pelli  faciatis  dictam  relictam  vel  suos  libe- 
ros  intérim  ad  solucionem  pecunie  supra- 
dicte.  Vobis  tamen  in  receptione  dictorum 
fidejussorum  taliter  precaventes,  &  quod 
ex  aliqua  causa  seu  occasione  non  possit 
solutio  dicte  pecunie  prefixis  terminis  im- 
pediri  vel  differri  in  toto  vel  in  parte,  & 
pecuniam,  quam  ex  hoc  débite  receperitis, 
singulis  terminis  afferatis  apud  Templum 
Parisius  vel  mitlatis.  Datum  apud  Lon- 
gumpontem,  anno  Domini  M"  cC  LX°  sep- 
timo,  die  lune  ante  festum  beati  Andrée 
apostoli. 

VII.  Scnescallo  Tholose  pro  domino  comité'. 

Alfonsus,  &c.  Sicut  vobis  scripsisse  & 
verbotenus  injungi  fecisse  meminimus,  ut 
summa  diligencia  &  cura  pervigili  ins- 
piceretis   &   perquireretis   vias,    per   quas 


An 
1267 


vobis  tenorem  predictarum  litterarura  mit-      bono  &  licito  modo  pecuniam  habere  pos- 


An 
.267 

38  no- 
Ycnibre. 


timus  infrascriptam". 

VI.  Senescallo  Tholosano  pro  comité  Pictavie 
&  Tholose  super  débite  heredum  Hiigonis  de 
Arsicio'. 

Alfonsus,  Sec.  Cum  relicta  &  liberi  de- 
functi  Hugonis  de  Arsicio,  quondam  senes- 
calli  nostri  Tholosani,  teneantur  nobis  in 
certa  pecunie  quantitate,  mandamus  vobis 
quatinus,  receptis  ab  eisdem  idoneis  fide- 
jussoribus  apud  Kanumjovis  ab  homini- 
bus  nostris  ejusdem  ville  vel  alterius  ville 


simus  pro  relevacione  oneris  expensarum, 
quas  nos  oportet  subire  pro  sucursu  Terre 
Sancte,  in  cujus  subsidium  proponimus 
personaliter  proficisci,  iterato  vobis  scri- 
bimus  &  mandamus,  quatinus  vias  hujus- 
modi  diligenter  perquiratis  &  de  consilio 
ftdelium  nostrorum  Sycardi  AUemanni, 
Poncii  Astoaudi,  militum,  8c  magistri  Odo- 
nis  de  Montoneria,  quibus  super  hoc  scrl- 
bimus,  tam  super  articulis,  quos  Jacobus 
de  Bosco  &  Egidius  Camelini,  clerici  nos- 
tri, vobis  in  scriptis  vel  viva  voce  ostende- 
rint,   quam   super  aliis  viis  &  articulis, 


de  vestra  senescallia,  pro  solucione  trecen-      quas  &  quos  vos  aut  iidem  clerici  seu  pre- 

dicti  S.,  P.  &  O.  conjunctim  vel  divisim 


■  JJ.  xxivc,  C  54  i. 

*  Suirent  Us  premiers  mots  de  la  lettre  :  Com- 
pacientes  necessitatihus  (voir  plus  haut,  c.  1567J. 
—  La  place  occupée  dans  le  registre  par  le  présent 
mandement  prouve  qu'il  est  du  samedi  ou  du  di- 
manche après  la  Saint-Martin  d'hiver  1267. 

'  JJ.  XV iV;,  f°  56  a. 


inveneritis,  tractatum  diligentem  habeatis, 
&  retenta  voluntate  nostra,  expressis  re- 
rum  &  personarum  necnon  quantitatis  ob- 
late  singulis  nominibus,  de  tractatu,  qui 
habitus   fuerit  in    hac  parte,    per  lictCMas 

'  JJ.  xxivf^,  f  06  a. 


An 

1267 

2()  no- 
vembre. 


VIII. 


An 
1267 


i5ji 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


157: 


An 
1268 

i3  jan- 
vier. 


An 

i3 
janvier. 


vestras  una  cum  sigillis  predictorum  vel 
aliquorum  de  predictis,  &  consilium  ves- 
trum  &  ipsorum  nobis  significare  curetis, 
quam  cito  &  quocieiis  vobis  obtulerit  se 
facultas.  Datuni  apud  Longumpontem,  die 
martis  in  vigilia  beati  Andrée  apostoli. 


timavit,  seuescallo  suo  Carcassone  niaiida- 
verit,  quod  ad  partes  Agenneuses  accédât 
pro  emendatione  qiiorumdaiti  excessuuni  & 
dampiiorum,  que  dilectus  &  fidelis  noster 
senescallus  Ageneiisis  &Caturcensis  fecisse 
&  dédisse  cum  armis  dicitur  in  leodum  re- 


Similis  littera  miss  a  fuit  Sycardo  AUmannl      gis  Anglie,  quod  tenetab  eodem  rege  Fran- 


militi,  —  Pontio  Astoaudi  miliù,  —  magistro 
Odoni  de  Montoneria, 


corum,  mandamus  vobis  quatinus,  nonob- 
stante  quod  vobis  mandaverimus,  quod  ad 
nos  circa  très  septimanas  post  instantem 
Caiidelosam  veniretis,  adventum  vestrum 
ad  nos  usque  ad  proxirauni  parlamentum 
Penthecostes  retardetis,  nisi  intérim  aliud 
a  nobis  receperitis  in  mandatis,  versus  par- 
tes Agenneuses  vos  trahentes,  eidem  senes- 
callo  nostro  Agennensi  in  emendatione 
predictorum,  si  que  justicia  mediante  fue- 


VIII,  Egidio  Camelini  clerico,  pro  comité  Pictavie 
&Tholo5e'.  « 

Alfonsus,  &c.  clerico  suo  Egidio  Came- 
lini salutem  &  dilectionem.  Cum  in  firrao 
geramus  proposito  in  subsidium  Terre 
Sancte  personaliter  proficisci,  pro  quo  né- 
gocie quasi  innumerabiles  expensas  subire  rint  emendanda,  necnon  in  tractatu  com- 
nos  oportet,  vobis  mandamus  quatinus,  positionis  amicabilis,  si  quis  super  pre- 
inspectis  diligenter  viis,  quas  vobis,  jam  missis  habitus  fuerit,  &  in  jure  nostro  in 
diu  est,  in  scriptis  misimus  &  illis,  quas  premissis  servando  &  defendendo  vestrum 
vobis  nunc  mittimus  infrascriptas,  necnon  consilium  &  auxilium  impensuri.  Datum 
&  aliis  quibuscumque  poteritis  bono  &  le-  die  veneris  in  octabis  Epiphanie  Domini, — 
gali  modo  celeriter  peccuniam  pro  nobis  In  inquestis  nostris  &  negociis  vobis  com- 
perquiratis,  &  ad  hoc  celeriter  facien-  missis  usque  ad  dictum  terminum  proceda- 
dum  excitare  vos  debent  neccessitas  Terre  tis,  &  illis  pro  quibus  inquestas  fecistis 
Sancte,  importunitas  petencium,  quibus  in-  significetis,  quod  ad  nos  usque  ad  dictum 
cumbit  neccessario  neccessaria  preparare,  parlamentum  Penthecostes  non  veniant, 
quod  (,sic)  non  possunt  sinepeccunia  adim-  quia  nullum  super  hiis  sibi  responsum  da- 
plere.  Et  quia  de  prope  instat  terminus  ad  retur. 
passagium  assignatus,  &  super  premissis 
consilium  Jacobi  de  Bosco  clerici  nostri  & 
aliorum,  quos  expedire  videritis,  requira- 
tis.  Quod  vero  super  premissis  feceritis  & 
tractatus,  qui  super  hoc  habiti  fuerint,  se- 
paratim  &  distincte  circa  très  septimanas 


X.   Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  episcopo 
Albiensi  '. 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quatinus 
Beraudum    de    Andusia  clericum  ex  parte 


post  instantem  Candelosam,  cum  ad    nos  nostra  requiri   faciatis  &    homines  terre, 

veneritis,  in  scriptis  referatis.  Datum  die  quam  quondam   dicto   Beraudo  dederamus 

veneris  in  octabis  Epiphanie  Domini,  anno  ad  voluntatem  nostram  &  modo  ad  manum 

Domini  M"  ce  LX°  VU".  nostram   tenemus,   nioneri,   ne  venerabili 

Vie  similiter  misse  fuerunt  eidem,  que  sunt  patri  episcopo  Albiensi,  capellanis  &  cle- 


in  communibus, 

IX.   Item    eisdem    [Pontio   &    Odoni]    pro  comité 
Pictavie  &  Tholose'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  excellentissimus  & 
karissimus  dominus  &  frater  noster  rex 
Francoruni,sicut  nobis  persuas  litterasin- 

'  JJ.  xxivc,  f"  59  a. 
'  Ihid.  f»  59  b. 


ricis  suis  injurias,  gravamina  vel  violencias 
inferre  présumant  de  cetero  quoquo  modo. 
Et  si  idem  episcopus,  capellani  &  clerici  sui 
de  dictis  hominibus  laiciscoram  vobis  con- 
questi  fuerint  super  aliquibus  injuriis,gra- 
vaminibus  seu  violenciis  ab  eisdem  homi- 
nibus vel  aliquibus  eorum  dictis  episcopo, 
capellanis  &  clericis  seu  cuiquam  illorum 
illatis,  ipsos  conquerentes  super  hoc  dili- 

■  JJ.  xxivc,  f"  60  a. 


An 
1268 


An 

I2Û3 

.    '7 
lanvicr. 


An 
1268 


Dyo 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


074 


geiiter  audiatis,  &  vocatis  dictis  homini- 
bus  &  qui  fuerint  evocaudi,  auditis  eoriiiu 
rationibus,  de  personis  &  rébus  ad  juris- 
dictionem  nostram  spectantibus  faciatis 
eisdem  bonum  jus  &  maturum.  Si  vero  in 
iiiferendo  predicta  gravamina,  injurias  vel 
violencias  dicti  homiiies  laici  arma  porta- 
verint,  jus  nostrum  &  amendas  super  hoc 
integriter  conservetis.  Datum  die  martis 
ante  festum  beati  Vincencii,  anno  Domiiii 
M''cc°LX°vir. 

XI.  Senescallo  Tholose  pro  comité". 

Alfonsus,&c.  Mandamus  vobis,  quatinus 
omnia  illa,  que  super  viis  vobis  a  nobis 
pluries  missis  feceritis  &  super  aliis  eciam, 
quas  expedire  videritis,  nobis  par  Thomam 
clericum,  cum  ad  nos  venerit  circa  très 
septimanas  post  instans  festum  Penthe- 
costas,  in  scriptis  remittere  procuretis  vel 
par  Egidium  clericum,  in  hiis  &  aliis  nos- 
tris  negociis  diligentar,  curiosa  &  fidalitar 
vos  habentes;  denarios  eciam,  quos  nobis 
debetis,  tam  de  novo  quam  de  veteri,  de 
senescallia  Tholosana  &  Albieiisi  &  dena- 
rios aciam  de  focagio  seu  subvenciona  no- 
bis facta  pro  subsidio  Terra  Sancte,  quan- 
tum plus  poteritis,  per  dictum  Thomam 
apud  Templum  Parisius  circa  dictas  très 
septimanas  post  festum  Penthecostes  trans- 
niittentes.  Ad  predicta  enim  facienda  vos 
inducant  instans  terminus  passagii  &  né- 
cessitas Terre  Sancte.  Datum  apud  Corbo- 
lium,  dominica  in  festo  Annunciationis 
dominice,  anno  Domini  M° cc° LX"  VU". 


XII.  Fratri  Guillelmo  de  Monterevelli,  inqnisiior 
heretice  pravitatis". 


An 
1268 


significamus  quod  nobis  placet,  scitini 
quod  nos  Jacobo  de  Bosco  per  nostras  de- 
dimus  litteras  in  mandatis,  iitdicto  notario 
sex  denarios  Tholosanos  per  diem  &  dicto 
servienti  quatuor  denarios  per  diem  per- 
solvat  pro  salarie  &  expensa,  quamdiu  nos- 
tre  placuerit  voluntati.  Datum  dominica 
in  festo  annunciationis  béate  Virginis,  anno 
ut  supra. 

XIII.   Domino  Sycardo  Alemanni  pro  domino 
comité  Pietavensi  '. 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  rogantes 
quatinus  omnia  illa,  que  super  viis  vobis 
a  nobis  alias  missis  feceritis,  si  que  fecistis, 
&  super  aliis  que  expedire  videritis,  nobis 
per  Egidium  Camelini  clericum  nostrum 
vel  Thomam  clericum  senescalliTholosani 
seu  per  Jacobum  de  Bosco  velalium,  quera 
expedire  videritis,  in  scriptis  remittere 
procuretis,  in  hiis  &  aliis  nostris  negociis 
curiose  &  diligenter  vos  habentes,  &  pre- 
dictis  clericis  in  hujusmodi  negociis  procu- 
randis,  cum  neccesse  fuerit  &  vos  inde  re- 
quirendum  duxerint,  consilium  vestrum 
pariter  &  auxilium  inpendentes.  Datum 
die  dominica  in  festo  annunciationis  béate 
Virginis,  anno  Domini  M"'CC"LX°VII''. 

XIV.  Jacobo  de  Bosco  pro  domino  comité". 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quatinus 
una  cum  Egidio  Camelini  clerico  nostro 
die  jovis  post  quindenam  instantis  Penthe- 
costes proximo  venture  ad  nos  veniatis, 
omnia  illa,  que  super  viis  vobis  a  nobis 
pluries  missis  &  super  illis,  quas  nobis  mi- 
sistis  in  scriptis,  Se  super  aliis,  quas  expe- 


An 
1268 


■  JJ.  xxivc,  P*  63  a.  —  A  la  suite  lettre  analo- 
gue, du  raèrae  jour,  à  Pons  Asioaud  &  à  Eudes  de 
la  Mentonnière. 

*  JJ.  xxiyc,  {"  C^a.  —  Suit  la  lettre,  du  même 
jour,  à  Jacques  du  Bois. 


tum  ut  precedens'. 
'  JI.  xxiyc,  f  64  i. 

'  Ihui. 

'  Dimanche,  jour  de  l'Annonciation. 


An 

1268 


dire  videritis,  feceritis,  vobiscum  in  scriptis 
Alfonsus,  &c.  Super  eo  quod  nobis  per  afférentes,  &  denarios,  quos  nobis  debetis 
vestras  litteras  intimastis,  cjuod  vos  reti-  tam  de  novo  quam  de  veteri  de  bonis  here- 
nuistis  unum  clericum  notarium  pro  sex  ticorum,  apud  Templum  Parisius  afferen- 
denariis  Tholosanis  per  diem.  Se  uiiumser-  tes,  &  in  hiis  &  aliis  vos  habentes  curiose 
vientem  pro  quatuor  denariis  Tholosanis  &  lideliter  &  atente,  ita  quod  de  negligen- 
per  diem,    pro  salario  &   expensis,  vobis      tia  redargui  non  possitis,  &  quod  hec  bene 

&  curiose  liquide  appareat  vos  fecisse.  Da- 


An 
1168 

7  mai. 


1575 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1576 


XV,    Sicardo  Allemanni  militi   pro  magistro 
Assaut'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  ex  parte  magistri  As- 
saut machiiiatoris  litteratorie  nobis  fuerit 
Ultimatum,  quod  affectu  sincero  desideret 
nos  videre  &  de  suis  artificiis,  in  quibus 
plurimum  expertus  esse  dicitur,  nonnuUa 
nobis  ostendere,  que  possent  nobis  fore  in 
posterum  profectura,  vobis  mandamus, 
quatinus  sub  ea,  qua  poteritis,  cautela  scri- 
bendi  significetis  eidem  necnon  consula- 
tis,  secundum  quod  videritis  expedire,  au 
nobiscum  vellet  transfetare  (sic)  in  subsi- 
dium  Terre  Sancte  &  servire  in  partibus 
transmarinisper  annum  integrum,  si  eidem 


dines  concedere  debeamus,  formamque  in 
quam  conveneritis,  redactam  in  scriptis, 
sub  sigillis  vestris  inclusam  nobis  curetis 
remittere,  quamprimo  vobis  obtulerit  se 
facultas,  adjecto  nichilominus  vestro  con- 
silio  in  hac  parte.  Datum  die  mercurii  ante 
festum  béate  Marie  Madalene,  anno  Do- 
mini  M°cc'>LX.°  octavo. 


XVII.  Sycardo  Alemanni   iniliti  pro  comité 
Pictavie  &  Tholose'. 

Alfonsus,  &c.  De  cura  &  diligencîa,quam 
in  perquirendis  pro  nobis  denariis  boiio  & 
fideli  modo  &  aliis  negociis  nostris  per- 
pendimus  vos  hactenus  habuisse,  vobis  ref- 
quinque  solidorum  Turouensium  per  diein  ferimus  multas  grates,  nobilitatem  vestram 
stipendia  donaremus,  quaradiu  in  nostro  attentius  rogantes  ex  affectu,  quatinus  se- 
servicio  laboraret,  inducentes  eum  per  ves-  cundum  quod  bene  incepistis,  de  bono  iii 
tras  litteras  ut  ad  hoc  faciendum  se  prestet  melius  perseverare  super  eisdem  studeatis, 
favorabilem  &  rescribat  vobis  sine  more  taliter  quod  curam  &  sollicitudinem  ves- 
dispendio  quid  super  hoc  sit  facturus,  tram  in  hac  parte  nobis  senciamus  pro- 
quia  si,  prout  dictum  est,  nobis  servire  vo-  fuisse  cum  effectu.  Id  enim  vobis  sepius 
luerit,  dicta  stipendia  eidem  libenter  da-      scribere  neccessitas  Terre  Sancte  &  appro- 


bimus,  &  illustrera  regem  Castelle,  karis- 
simum  cousanguineum  nostrura,  per  litte- 
ras nostras  rogabimus,  vestro  consilio  me- 
diante,  ut  eidem  magistro  Assaut  veniendi 
ad  nos  licenciam  indulgeat  liberaliter  & 
bénigne.  Datum  die  lune  post  invencionera 
sancte  Crucis. 


pinquaus  propinquitas  passagii  necnon  & 
maxima  &  quasi  innuraerabilia  expensa- 
rum  onera,  que  propter  hoc  tam  in  mili- 
tibus  quam  aliis  nos  subire  oportet,  me- 
rito  nos  compellunt.  Datum  die  mercurii 
ante  festum  béate  Marie  Magdalene,  unno 
LX"""  octave. 


An 
12Û8 


An 
126S 

18 

juilliit. 


An 
1268 

18 
juillet. 


XVI.  Littera  patens  missa  abbati  Moissiacensi , 
Poncio  Astoaudi  militi,  Sicardo  Alemanni  & 
magistro  Odoni'. 

Alfonsus,  &c.  Fréquent!  hominum  nos- 
trorum  instancia  precum  excita ti, ut  eisdem 
libertates&consuetudinesconpetantes  (sic) 
&  légitimas,  quibus  se  regerent,  concedere 
dignaremur,  cum  id,  ut  a  bonis  &  pruden- 
tiljus  viris  asseritur  (?)  in  utilitatem  com- 
munem  patrie,  nostrara  pariter&  dictorum 
homiuum  cedere  videatur,  vobis  mandamus 
quatinus,  provisis  certis  die  &  loco,  quibus 
valeatis  omnes  simul  vel  saltim  illi  ves- 
trum,  qui  commode  poterunt,  couvenire, 
cum  diligencia  tractetis  &  studiose  discn- 
ciatis,  quas  quibus   hominibus  consuetu- 


XVIII.    Littera   patens  pro  forefactis  jiidicum, 
bajulorum  &  servientum  corigendis '. 

Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose  &  Al- 
biensis...  Significamus  vobis,  quod  nos  di- 
lectis  &  fidelibus  nostris  Poncio  Astoaudi 
militi  &  magistro  Odoni  de  Montoneria 
commisimus  &  injuuximiis,  utipsi  audiant, 
addiscant  &  inquirant  diligeuter  de  fore- 
factis judicum,  bajulorum,  servientum  & 
scriptorum,  qui  nostris  existuntseu  extite- 
runt  serviciis  in  senescalcia  Ageneusi  & 
Caturcensi,  &  eadem  forefacta,  prout  jus- 
tum  fuerit,  faciant  emendari,  Quare  vobis 
mandamus,  quatinus  eisdem  vestrum  con- 
silium  &  auxilium  ad  predicta  forefacta  fa- 
cere  emendari  impendatis,  quandocumqiie 


An 
1268 

20 
juillet. 


'  JJ.  xxiyc,  f°  127  a. 


■  n.  xxivc,  f°  i35  =. 
'  Ibid.  f"  i3i  *. 


An 
1268 


1D77 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1578 


An 
1268 

23 
juillet. 


An 
1268 
9  aoûl. 


ab  ipsis  fueritis  requisiti.  Durent  littere 
isteusque  ad  instans  festum  Penthecoustes. 
Datum  die  veneris  aiite  festum  béate  Ma- 
rie Magdalene,  amio  Domini  m''CC°lx'' 
octavo. 

Similis  littera  missa  fuit  senescalîo  Age- 
nensi  S*  Caturcensi. 

XIX.  Magistro  Alano  de  MeuUento  pro  Poncio 
Astoaudi  milite  super plumbea  bulla  sibi  conce- 
denda  '. 

Alfonsus,  &c.  dilecto  &fideli  clerico  suo 
magistro  Alano  de  MeuUento,  venerabili 
archidiacono  Ebrc":ensi,  salutem  &  dilec- 
tionem  sincerara.  -oum  dilectus  &  fidelis 
noster  Poncius  Asfoaudi,  miles,  a  nobis 
pecierit  licenciam  habendi  buUam  plum- 
beam  in  terra  sua,  sicut  plures  alii  habent 
inpartibusVenesseni,mandamusvobisqua- 
tinus  diligenter  addiscatis  quid  hoc  est,  & 
si  potest  ei  concedi  dicta  bulla  sine  preju- 
dicio  alterius,  &  utrum  nobis  esset  inco- 
modum  &  quantum,  &  quid  super  hoc 
inveneritis,  nobis  in  scriptis  cum  aliis  in- 
questis  vestris  referatis.  Datum  die  lune 
post  festum  béate  Marie  Magdalene,  anno 
Domini  millesimo  ducentesimo  LX"""  oc- 
tavo. 


XX.  Egidio  Catnelini  clerico  pro  comité  Pictavie 
&  Tholose". 

Alfonsus,  &c.  Mandamusvobis  quatinus, 
quod  super  tradicione  forestarum  uostra- 
rum  &  aliis  viis  vobis  commissis  de  acqui- 
renda  nobis  peccunia  bono  modo  in  Tho- 
losa,  Ruthenensi,  Agennensi  &  Caturcensi 
jam  feçistis,  nobis  in  scriptis  per  latorem 
presencium  remitfatis,!k  ineo  quod  super- 
fuerit  faciendum  propter  appropinquan- 
tem  terminum  passagii  curam  &  diligeu- 
ciam  apponatis,  faliterquod  circa  quartam 
diem  post  instantem  quindenam  omnium 
Sanctorum,  cum  ad  nos  veneritis,  quid 
super  hiis  factum  fuerit  &  référendum 
fuerit  nos  in  scriptis  certificare  possitis, 
Datum  die  jovis  [in]  vigilia  sancti  Lauren- 
cii,  anno  LX°Viii°.  Significetis  etiam  nobis 

■  JJ.  xxiv=,  f  137  a, 
^  Ibid.  {"  xZi  b. 


per  latorem  presentium  quanta  summa 
peccunie  de  dictarum  tradicione  foresta- 
rum &  aliis  viis,  secundum  quod  estimare 
poteritis  bono  modo,  per  Thomam  cle- 
ricum  afferri  poterit  Parisius  apud  Tem- 
plum  circa  très  septimanas  post  instans 
festum  omnium  Sanctorum.  Datum  ut  su- 
pra. 


XXI.   Senescalîo  Tholose  &  Albiensis  pro  illustri 
rege  Stcilie'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  série  litterarum  vene- 
rabiiium  patrum  Dei  gratta  Aquensis  & 
Arrelatensis  archiepiscoporum  ac  Sista- 
riensis  episcopi  perpendimus  quod,  sicut 
se  intellexîsse  a  fide  dignis  in  eisdem  litte- 
ris  continetur,  non  modica  multitude  ar- 
matorum  inteudit  hostiliter  intrare  Pro- 
vinciam  &  transitum  facere  per  terram 
karissimi  domini  &  fratris  nostri  Dei  gra- 
tia  régis  Francorum  aut  per  nostram,  ut 
comitatibus  Provencie  &  Folquaquerii 
dampna  inférant,  si,  quod  absit,  facultas 
eis  suppeteret  ut  voluntas.  Hinc  est  quod 
vobis  niandamus,  quatinus  cum  ea  cautela 
&  maturitate  débita,  qua  poteritis,  si  vobis 
aliquatenus  constare  poterit  de  premissis, 
transitum  predictorum  per  terram  nostram 
procuretis  sagaciter  impediri,  &  quicquid 
vobis  innotescere  potuerit  in  hac  parte, 
nobis  celeriter  rescribatis.  Scituri  nos  sub 
forma  consimili  senescallis  nostris  Age- 
nensi  &  Caturcensi,  Ruthinensi  &  Venays- 
sini  nostras  litteras  destinasse.  Ad  hec  stu- 
deatis  solicite  [&]  provide,  ne  per  aliquos 
emulos  dampnum  vel  gravamen  provenire 
possit  terre  karissimi  domini  &  fratris  nos- 
tri régis  Francie  vel  comitatibus  karissimi 
fratris  nostri  régis  Sycilie  Provencie  & 
Folquaquerii  aut  terre  nostre.  Et  si  opus 
fuerit,  vos  a  predictis  senescallis  nostris 
necnon  a  senescallis  predicti  domini  régis 
Francie  Belliquadri  8c  Carcassone  &  senes- 
callis predicti  régis  Sycilie  in  Provencia  & 
Folquaquerio  consilium  &  auxilium  requi- 
ratis,  &  versa  vice  si  vos  requisierint,  ves- 
trura  eis  consilium  &  auxilium,  prout 
oportunitas  fuerit,  impendatis.  Datum 
Parisius,   die    mercurii  proxima  post  as- 

'  JJ.  xxivc,  f»  139  a,  . 


An 
1268 


An 
1268 


1079 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


l'j 


80 


An 

1268 

3i  nodt. 


An 
1268 

2  5  sep- 
tembre. 


sumptioiiem   béate   Marie  virginis  ,   aimo  danda  pro  iiitragio  in  majori  qiio  poteritis 

Domiiii  M"  ce  LX°  octavo.  qiiantitate,  diligenter  institentes  (jîc)  &  im- 

SimUis  Uttera  mîssa  fuît  senescallo  Agen-  posterum  diligenciiis  insistatis.  Saiie,  sicut 

nensi  fi-  Caturcensî,  —  Ruthenensi ,  —  Ve-  scire  potestis,  pagarum  acceleracio  pluri- 

naissinî,  muni  nobis  esset  utilis,cum  brevitas  tempo- 
ris  &  iiegocii  qiialitas  id  exposcant.  Ceterum 

XXII.  Senescallo  Tholose&AIblensis  pro  domino  '='''"'='  ^u°''   ^""^   abbatibus  Grandissilve 

comité'.  aut  Bellepartice  seu  cum  aliis  quibuscum- 

que  super  acquisitis  ab  eisdem   in  nostris 

Alfonsus,  &c.  Cum   nonniilli'   homines  feudis   vel    retrofeudis   aut   obliis    nullam 

sub  disfrictu  nostro  &  domiuio  in  vestra  prorsus  finacionem  seu  concordiam  fecimus 

senescallia  existentes,  pretextu  Templario-  seu  facere  proponimus,  nisi  demum  vestro 

rum  &  Hospitalariorum,  occasione  alicu-  &  aliorum,  quibus  presens  negocium  com- 

jus  redevencie  ab  eisdem  dictis  Templariis  missum  est,  communicato  consilio,  preser- 

&  Hospitalariis  prestite,  a  prestatione  fo-  tim  cum  de  valore  acqjijsitorum  hujusmodi 

cagii  ik  aliarum  obvencionum,  que  ai)  aliis  nullam    penitus    certi  Xidinem    habeamus. 

nostris  hominibus   nobis   sine  difficultate  Preterea  si  ex  parte  domorum  milicie  Tera- 

qualibet  exolvuntur,  nitantur  se  eximere  pli  vel  hospitalis  Jerosolimitani  aliqui  ad 

&  tueri,  vobis  mandamus  quatinus,  non-  nos   missi  fuerint,  supervacue  laborabunt, 

obstanteadvohacione  dictorum  Templario-  nisi  fidelis  nostriS.  Alemanni  militis  &ves- 

rum  seu  Hospitalariorum,  ab  aliis  homi-  tras  nobis  attulerint  litteras,  continentes 

nibus,  qui  sub  nostro  consistunt  districtu  qualiter   expédiât    nobis    procedere    cum 

&  dominio  quique  possessiones  suas  a  no-  eisdem,  Mandamus  itaque  vobis  quatinus 

bis  tenent  sub  annuo  deverio  sive  censu,  cura  pervigili,  secundum  quod  confidimus 

focagium  exigatis  efficaciter  &  levetis.Non  vos  facturos,  circa  commissa  vobis  in  hac 

enim  videtur  nostro  consilio,  quod  occa-  parte  négocia  fideliter  &  utiliter  laboretis, 

sione    talis    advocacionis    seu    redevencie  pecuniam  nobis  debitam  aut  debendam  in 

hujusmodi  homines  a  prestacione  dicti  fo-  presenti    termine   omnium  Sanctorum  de 

cagii  seu  ab  aliis  obvencionibus  vel  deve-  finacionibus   factis   vel    faciendis    tradatis 

siis,  sicut  nec  ceteri   nostri  homines,  ali-  defferendara  apud   Templum  Parisius  per 

quatenus  sint  exempti.  Datum  Parisius,  die  Thomam    clericum    senescalli  Tholosani, 

veneris  post  decoUacionem  beati  Johannis  cum  ad  nos  venerit  circa  très  septinianas 

Baptiste,  anno  Doniini  millesimo  ducente-  instantis    festi     omnium    Sanctorum    pro 

simo  LX'""  octavo.  Predictas  litteras  Thome  suis  compotis  faciendis,  facta  nichilominus 

&  Egidio  Camelini,  Guillelmo  &  Salomoni  scriptura  per  cirografum  dividenda,  qua- 

nostris   clericis    ostendatis,    transcriptura  rum  parsaltera  pênes  vos  remaneat,  Sialiam 

pênes  vos  retinentes.  Datum  ut  supra.  tradatis  dicto  Thome  de  illa  quantitate  pe- 

Simiîis  Uttera  missa  fuit  senescallo  Ruthe-  cunie,  quam   sibi  tradideritis  afferendara. 

nensi.  Et  quid  super  premissis  &  aliis  vob]s  com- 

missis   negociis  feceritis,  tam  voce  quam 

XXIII. EgidioCameliniclericoprodominocomite'.  scripto   nos  possitis  ad  plénum  instruere, 

cum  ad   nos  veneritis  quarta  die  post  in- 

Alfonsus,  &c.  Lispecto  teiiore  vestre  lit-  stantem    quindenam   omnium   Sanctorum, 

tere  nobis  nuperriiiie  preseutate,  intellec-  qua  quarta  die  post  quindenam ubi 

tls  quoque  singulis  articulis  iu  eisdem  con-  personalitcr  interesse.  Datum  apud  Moissi, 

tentis,  scire  vos  volumus  nobis  foregratum  die   martis   ante   festum   beati    Michaelis, 

ut  circa  tradicionem  forestarum  nostraruni  anno  Domini   i\i°cc°  LX°VIH°.  Lisuper  in 

ad    censuiu    congruura    &   pecunia    nobis  viis,  per  quas  possitis  habere  pro  nobis  de- 

narios  bono  modo  &  fideli,  curam  &  dili- 

■  JJ.  xxivc,  f"  140  i.  genciam  apponatis,  ita  quod  de  vestra  sol- 

'  Le  manuscrit  porte  nesnulli.  licitudine  &  diligencia  VOS  possimus  merito 

^  JJ.  xxiv<:,  i"  141  a.  _.  comniendare,  cum  in  tali  articulo  oporteat 


An 
1168 


An 
1263 


t58l 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i582 


An 
1268 

i5 
novem- 
bre. 


An 
126g 

3  dé- 
cembre. 


magiiam  provîdenciam  &  celerem  &  dili- 
gentem  apponere  ante  passagium. 

XXIV.  Thome  de  Kovilla  clerico  pro  comité'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  per  litteras  dilecti 
uostri  B.  de  Landrevilla  militis,  castellani 
de  Vauro  in  Tholosano,  intellexerimus 
fidelem  nostrum  P.  de  Landrevilla  militeni, 
quondam  senescallum  nostrum  Tholose  & 
Albiensis,  ab  hoc  seculo  migravisse,  super 
cujus  decessum  in  cordis  compassione  non 
modicum  affligimur,  vobis  mandamus,  qua- 
tinus  omnes  denarios,  quos  nobis  debebat 
idem  senescallus,  tam  de  balliviis  nostris 
quam  aliunde  de  novo  &  veteri,circa  quin- 
que  septimanas  post  festum  omnium  Sanc- 
torum  ultime  preteritum,  secundum  quod 
eidem  senescallo  pluries  per  nostras  litte- 
ras mandavimus,  integraliter  apud  Tem- 
plum  Parisius  afferatis.  Super  facto  Judeo- 
rum  &  viis  acquirendi  pro  nobis  denarios 
bono  &  legali  modo  &  aliis  negociis  nos- 
tris, prout  sepedicto  senescallo  pluries 
mandasse  recolimus,  loco  ejusdem  senes- 
calli  defuncti  &  pro  ipso  circa  predictas 
quinque  septimanas  omnium  Sanctorum 
competenter  respondere  nobis  vel  mandato 
nostro  nullatenus  obmitatis.  Rogamus  vos 
însuper,  ut  in  hiis  &  aliis  negociis  nostris 
sitis  sollicitus  &  intentas,  ita  quod  vobis 
propter  hoc  debeamus  mérite  scire  gratum, 
&  super  hoc  predictum  B.,  dicti  defuncti 
senescalli  filium,  cui  super  hoc  scribimus  ex 
parte  nostra,  specialiter  rogetis  &  requira- 
tis.Datum  die  jovis  post  festum  beati  Mar- 
tini hyemalis,  anno  Domini  A1''CC*LX°V11I''. 

XXV.    Senescallo   Tholose   &   Albiensis   pro   Ber- 
tranda,   filia   Hugonis  de  Brecolies'. 

Alfonsus,  &c.  Ex"  parte  Berfrande  filie 
Hugonis  de  B^coUes  nobis  est  conque- 
rendo  mônstratum,  quod  dilectus  &  fidelis 
clericus  noster,  magister  Egidius  Camelini, 
ipsam  propria  hereditate  paterna  indebite 
spoliavit,  ex  eo  videlicet  quod  pater  suus 

'  JJ.  xxivc,  f°  144  a.  —  Au  f  144  i,  lettre  du 
même  jour  dans  les  mêmes  termes,  à  B.  de  Landre- 
▼  ille,  fils  du  sénéchal  défunt. 

•  JJ.  xxivc,  i-  146  b. 


dudum  extitit  de  heresi  accusatus,  quam 
quidem  hereditatem  petit  sibi  restitui,cum 
bone  memorieRaimundus,  quondam  cornes 
Tholose,  predecessor  noster,  eidem  here- 
ditatem reddid[erjit  &  restituerit,  ut  as- 
serit,  patri  suo  a  muro  seu  carcere  libe- 
rato,  pro  qua  restitucione  facienda  habuit 
dictus  predecessor  noster  mille  solides 
Tholosanorum ,  sicut  dicit,  &  precipue 
cum  nos  dictam  hereditatem  eidem  reddi- 
dimus,  ut  dicitur,  apud  Ryomum  in  nostro 
redditu  de  partibus  transmarinis.  Unde 
vobis  mandamus  quatinus,  si  dicta  Ber- 
tranda  probare  possit  sufficienter  absolu- 
cionem  dicti  patrissui  ab  hereseos  crimine, 
necnon  donacionem  seu  restitucionem  a 
dicto  predecessore  nostro  eidem  patri  suo 
factam,  ut  asserit,  eo  videlicet  tempore 
quo  dictam  donacionem  vel  restitucionem 
facere  potuit  84  debuit,  ipsam  Bertrandam 
super  hiis  diligenter  audiatis,  exibenfes 
eidem  super  predictis  céleris  justitie  côm- 
plementum,  vocato  ad  hoc  pro  nobis  le- 
gitimo  deffensore,  jure  nostro  (sic)  super 
hiis  in  omnibus  observantes.  Datum  Pari- 
sius, die  lune  post  festum  beati  Andrée 
apostoli,  anno  Domini  M'cChX'  octavo. 
Similis  littera  missa  fuit  eidem  senescallo 
pro  Giraudo  de  Podio  Germerii  &  fratribus 
suis  super  quingentis  solidis  Tholosanorum, 

XXVI.  Littera  patens  duplicata  procurationis  pro 
domino  Sycardo  Alemanni  &  Egidio  Camelini 
super  questis  '. 

Alfonsus,  filius  régis  Francie,  cornes  Pic- 
tavie  &  Tholose,  universis  présentes  litte- 
ras inspecturis  salutem  in  Domino.  Cu- 
pientes  subditorum  nostrorum  jura  sic 
illesa  servari,  ne  tamen  nostra  negligere 
videamur,  notum  facimus  quod  nos  dilec- 
tos  &  fidèles  nostros  Sycardum  Alemanni 
militem  &  EgiJium  Camelini  clericum 
nostros  constituimus  procuratores,  quem- 
libet  eorum  in  solidum,  ita  quod  non  sit 
melior  ocupantis  condicio,  dantes  eisdem 
conjunctim  vel  divisim  plenam  &  liberam 
potestatem  &  spéciale  mandatum  exigendi 

&  levandi  nomine  nostro  questam 

aliamve  redevantiam,  quccumque  nomine 

'  JJ.  xxivc,  f  148  a. 


An 
12O8 


An 
1268 

q  dé- 
cembre. 


An 

1268 


i583 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i584 


An 
1268 

16 
décem- 
bre. 


An 
1268 

24 
décem- 
bre. 


censeantur,  quam  levare  possumus  ab  ho- 
niiiiibus  nostris  de  corpore  dumtaxat  vel 
de  corpore  &  casalagio  in  comitatu  nostro 
Tholosano  existeiitibus.  Voliimus  etiam, 
quod  predicti  Sicardus  &  Egidius  &  eoruni 
quilibet  pro  se  substituera  valeant  alium 
vel  alios  &  substitutum  vel  substitutos 
amovere,  quocieiiscumque  &  quandocum- 
que  viderint  expedire,  ratum  &  gratuni 
habituri  quicquid  per  eosdem  vel  eorum 
alterum  aut  substitutos  ab  ipsis  traiisi- 
gendo,  paciscendo,  dictam  questam  que- 
rendo,  recipiendo,  aliave  faciendo,  que 
dictum  contingunt  negocium,  actum  fuerit 
seu  eciam  procuratum.  Datum  Parisius, 
dominica  post  festum  beati  Nicholai  hye- 
malis,  anno  Domini  m°cc°lx°  octave. 

XXVII.   Inquisitoribiis  Iieretice  pravitatis 
in  comitatu  Tholosano'. 

Alfonsus,  &c.  viris  religiosis  &  in  Christo 
karissimis  fratiibus  ordinis  Predicatorum, 
inquisitoribus  beretice  pravitatis  in  terris 
karissimi  domini  &  fratris  nostri  régis 
Francorum  &  nostra,  salutem  in  Domino. 
Affectantes  ut  negocium  fidei  in  terra  nos- 
tra temporibus  nostris  prosperetur,  &  er- 
rantes ab  ea  ad  viam  rectitudinis  rever- 
tantur,  karitatem  vestram  in  Domino  de- 
precamur,  quatinus  in  negocio  fidei  vobis 
commisse  sitis  soliciti,  fidèles  &  actenti, 
in  tantum  quod  mediante  vestro  &vestro- 
rumque  (sic')  labore,  terra  nostra  purgetur 
heretica  feditate  &  nomen  divine  majesta- 
tis  in  eisdem  terris  perpétue  excolatur, 
vos  regantes  nichilleminus  ut  super  hiis, 
que  Egidius  Camelini  clericus  noster  ex 
parte  nostra  vobis  dixerit,  fidem  vellitis 
adhibere,  personam  nostram  in  vestris  ora- 
cienibus  recomniandatam  habentes.  Datum 
Parisius,  dominica  tercia  in  adventu  Do- 
mini, anne  Domini  RrcCLX"  octave. 

XXVIII.  Senescallo  Tholosano  pro  criicesignatis'. 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quati- 
nus ea,  que  in  vestra  senescallia  a  nostris 
subditis  debentur  crucesiguatis  vestre  se- 

'  JJ.  xxivC,  f"  i5o  a. 
'  liii'   {"  i5i  4. 


nescallie,  secundura  que  fuerlnt  cognita 
vel  probata,  eisdem  restitui  faciatis,  justi- 
cia  mediante.  Ceterum  eisdem  crucesigua- 
tis a  suis  creditoribus,  de  debilis  suis  facta 
tamen  assignacione  cempetenti,  respectum 
dari  faciatis,  secundum  quod  karissimus 
dominus  &  frater  noster  rex  Francie  in 
senescalliis  Carcassone  &  Bellicadri  facit 
in  casu  consimili  observari.  Preterea  fratri 
Guillelme  de  Menteillis,  ordinis  fratrum 
Minorum,  predicatori  crucis  Jeresolimi- 
tane  in  partibus  Tholosanis,  in  hiis  potis- 
sirae  que  promocienem  crucis  contingunt, 
per  vos  &  bajulos  vestros  assistatis  favora- 
biliter  &  bénigne,  prestantes  sibi  in  bac 
parte  consilium  &  auxilium  oportuna,cum 
ab  ipso  fratre  fueritis  requisiti.  Datum 
apud  Longumpontem,  die  mercurii  in  cras- 
tine  natalis  Domini,  M°cc°LX°viir. 


XXIX.  Jacobo  de  Bosco  pro  inquisitoribus  super 
diminutione  expensarum  &  pensionibus  ad  in- 
carcerandos  hereticos*. 

Alfonsus,  &c.  Ex  vestrarum  série  litte- 
rarum,  quas  nuper  recepimus,  intelleximus 
fratres  inquisitores  beretice  pravitatis  apud 
Tholosam  in  negociis  inquisitionis  proce- 
dere  ibidemque  pro  eodem  negocio  facere 
sumptus  magnes.  Unde  si  vidèrent  expe- 
dire, apud  Vaurum  vel  alibi  pro  facto  in- 
quisicionis  possent  sumptus  fieri  minus 
graves.  De  Castro  autem  de  Vauro  seu  de 
alie  cempetenti  pro  incarcerandis  perso- 
nis,  quas  capi  contigerit,  si  castrum  The- 
lese  non  suffecerit,  previdebimus  compe- 
tenter,  que  quidem  persone  an  sint  pau- 
paures  vel  locupletes,  ignoramus,  set  suo 
tempère  veritas  apparebit.  Ceterum  de  fo- 
restis  tradendis  ordinavimus,  &  ordinatio- 
nem  in  scriptis  tradidimus  Egidie  Came- 
lini, qualiter  sit  supeY  hoc  precedendum, 
scituri  quod  traditionem  forestarum  ea- 
rumdem  nelumus  fieri  sine  illa  clausula  ; 
salvo  jure  quolibet  aliéna,  quia  cum  adjec- 

'  JJ.  xxivc,  f"  i53  a.  —  A  la  suite,  lettre  du 
même  jour  aux  inquisiteurs  Pons  de  Poujet  (Je 
Poieto)  &  Etienne  de  Gastine  (^de  Vastino),  des  frè- 
res Prêcheurs,  pour  l'appropriation  du  château  de 
Lavaur  à  l'incarcération  des  personnes  arrêtées 
comme  hérétiques. 


An 
12O3 


An 

1:69 


i585 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


10 


86 


An 
1269 

r  ■' 
li:vr)er. 


tione  illîus  clausule  fam  pro  nobis  quam 
pro  illis,  qui  tradicioiii  hujusmodi  se  op- 
poniint,  provisum  credimus  competenter, 
prout  videre  poteritis  in  scripto  tradito 
prefato  Egidio  Camelini.  Vos  vero  circa 
factum  expensarum  &  alia,  que  vestro  in- 
cumbunt  officio,  diligenter  &  fideliter  per- 
agenda,  taliter  vos  habere  curetis,  quod 
non  possitis  de  culpa  redargui,  pocius  de 
fidelitate  &  diligencia  commendari.  Datum 
apud  Gornaium  super  Marnam,  dominica 
in  octabis  epiphanieDomini,  anno  Domini 

M''CC°LX°VIII''. 

XXX,  Senescallo  pro  uxore  &  liberis  Hugonis 
de  Arsicio  '. 

Alfonsus,  &c.  Cum  relicta  &  liberi  de- 
functi  Hugonis  de  Arsicio,  quondam  se- 
nescalli  nostri  Tholosani,  teneantur  nobis 
in  certa  peccunie  quantitate,  mandamus 
vobis  quatinus,  receptis  ab  eisdeni  ydoneis 
fidejussoribus  apud  Phanumjovis  ab  ho- 
minibus  nostris  ejusdem  ville  vel  alterius 
ville  de  vestra  senescalcia  pro  solutione 
ducentarum  quinquaginta  librarum  Turo- 
nensium  nobis  facienda  terminis  infra- 
scriptis,  videlicet  infra  ocfabas  instantis 
festi  omnium  Sanctorum  L  libras  Turon., 
&  infra  octabas  subséquentes  festi  Can- 
delose  alias  L  libras  ejusdem  monete,  & 
infra  octabas  sequentis  Âscensionis  Domini 
alias  L  libras  dicte  monete,  &  sic  deinceps 
siiigulis  terminis  supradictis,  quousque 
de  dicta  peccunie  quantitate  nobis  fuerit 
plenarie  satisfactum  ,  nec  compellatis  vel 
corapelli  faciatis  dictam  relictam  vel  ejus 
liberos  intérim  ad  solucionem  peccunie  su- 
pradicte.  Vobis  tamen  in  receptione  dicto- 
rum  fidejussorum  taliter  precaventes  (.sic), 
quod  ex  aliqua  causa  seu  occasione  non 
possit  solutio  dicte  peccunie  prefixis  ter- 
minis impediri  vel  differri  in  toto  vel  in 
parte,  etiam  peccuniam,  quam  ex  hoc  dé- 
bite receperitis  singulis  terminis,  afferatis 
apud  Templum  Parisius  vel  mittatis.  Datum 
apud  hospitale  prope  Corbolium,  anno 
Domini  M"cc''LX°viii%  dominica  qua  can- 
tatur  Keminiscere. 

'  JJ.  xxivD,  f"  62  h.  (\'olr  plus  haut  le  ntande- 
ment  n.  VI,  ce.  iSfJp,  iSyo.) 


XXXI.  Pontio  Austoaudi  militl  8c  inagistro  Odonï 
de  Monstoneria  pro  abbate  &  conventu  Boni- 
fontis". 

Alfonsus,  &c.,  dilectis  &  fidelibus  suis 
Pontio  Austoaudi  militi  &  magistro  Odoni 
de  Monstoneria  clerico,  salutem  &  dilec- 
fionem  sinceram.  Prolafa  ad  nos  querimo- 
nia  ex  parte  abbatis  &  conventus  Bonifon- 
tis,  Cisterciensis  ordinis,  intelleximus, 
quod  judex  noster  major  in  Tholosano  & 
Rogerius  de  Espieriis  contra  justiciam  ni- 
tunturextorquere  quinquaginta  libras  Tu- 
ronensium  ab  eisdem ,  super  quo  vobis 
mandamus,  ut  in  hac  parte  addiscatis  dili- 
gentius  veritatem.  Et  quia,  prout  nobis  re- 
latum  est,  per  composicionem  dudum  fac- 
tam  inter  ipsos  abbatem  &  conventum  ex 
una  parte  &  defunctum  P.  de  Landrevilla, 
tune  senescallum  nostrum  in  Tholosano, 
ex  altéra,  dicta  pecunie  quantitas,  ut  dici- 
tur,  nobis  est  débita,  nihilominus,  si  eis 
placuerit,  in  statum  pristinum  homines  de 
Carbona  reducere  poteritis,  prestita  tamen 
idonea  caucione  de  solvenda  emenda  pro 
injuria  servienti  nostro  illata  ab  ipsis  fio- 
minibus,  qui  super  hoc  inventi  fuerint 
culpabiles,  secundum  quod  qualitas  delicti 
emendam  poposcerit  in  hac  parte.  Preterea 
addiscatis  diligentius  veritatem  de  legato 
quingentorum  solidorum  Tholosanorum 
eisdem  a  defuncta  domina  Gentil,  ut  asse- 
runt,  sibi  facfa,  quod  a  nobis  postulant 
sibi  reddi,  cum  ad  solutionem  dicti  legati 
teneamur.  Ceterum  super  pecunia,  quam 
bajulus  noster  de  Carbona  dicitur  extor- 
sisse  a  Judeis  ibidem  commorantibus,  cu- 
retis addiscere  plenius  veritatem,  necnon 
super  dampnis  &  injuriis  sibi  illatis,  ut  di- 
cunt,  per  Beraudum  de  Andusia,  qui  decem 
&  septem  porcos  &  très  vacas,  unum  bo- 
vum  (.sic)  &  unam  equani  ipsis,  sicut  dicunt, 
abstulit  violenter,  addiscatis  pariter  veri- 
tatem. Et  ea  que  super  premissis  invene- 
ritis  contra  justiciam  attemptata,  prout  de 
eisdem  légitime  constare  poterit,  quantum 
ad  nostram  jurisdictionem  pertinet,  facia- 
tis ad  statum  pristinum  reduci,  justicia 
mediante.  Datum  apud  Longumpontem,  in 

'  JJ.  xxivB,  f"  6^  a. 


An 

1269 

î4mars. 


An 
1269 


1087 


An 
1269 

27  mars. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 

XXXIV  ' 


10 


88 


festo  Resurrectionis  dominice,  anno  Do- 
iniiii  M°CC"LX°  noiio. 

XXXII.   Domino  Pontio  &  magislro  Odoni'. 

Alfonsus,  &c.,  dilectis  &  fidelibus  suis 
Poncio  Astoaudi  militi  &  magistro  Odoni 
de  Montoneria  clerico,  salutein  &  dilectio- 
nem.  Mandamus  vobis,  quatinus  in  eundo 

per  patriam  curam  &  diligentiam  adibeatis  pro  nobis  perquirendis,  viso  scripto  vobis 
pro  forefactis  ballivorum  ac  aliorum  seu  super  hoc  tradito  sitis  deligens  (sic)  &  iu- 
excessibus  frequentius  solito  emendandis,  tentus,  nam  instantis  passagii  prefixus  ter- 
secuudum  quod  justum  fuerit,  &  in  viis  minus  appropinquat,  ubi  nos  opo[r]tebit 
querendis  per  quas  possimus  habere  pecu-  quasi  importabilia  expensarum  onera  sus- 
niam  pro  negotio  Terre  Sancte,  in  quan-      tinere.  Taliter  super  hiis  &  aliis  nostris 


Alfonsus,  filius  régis  Francie,  &c.,  di- 
lecto  &  fideli  clerico  suc  Egidio  Camelini, 
salutem  &  dilectionem.  Mandamus  vobis, 
quatinus  super  traditione  forestarum  nos- 
trarum  &  aliis  nostris  negociis  vobis  com- 
raissis  pro  denariis  in  magna  quantitate, 
meliori  &  legaliori  quo  poteritis  [modo], 


tum  poteritis  bono  modo.  Et  quod  feceritis 
&  inveneritis,  nobis  in  scriptis  significare 
curetis  per  magistrum  Egidium  seu  per 
alium  circa  très  septimanas  post  instans 
festum  Penthecostes.  Datum  die  mercurii 
post  Pascha,  anno  Doraini  m°cc°lx°  nono. 


An 

1  269 

1 1  août. 


negociis  vos  habentes,  quod  ob  hoc  ves- 
tram  fidelitatem  debeamus  merito  coman- 
dare,  rescribentes  nobis  per  latorem  pre- 
sencium  quid  super  premissis  jam  fecistis. 
Datum  Parisius,  dominica  ante  festum  As- 
sumpcionis  béate  Virginis,  anno  quo  supra. 


XXXIII.  Sycardo  Alemanni  militi  pro  illustri 
rege  Aragonum*. 

Alfonsus,  &c.,  dilecto  &  fîdeli  suo  Sy- 
cardo Alemanni  militi,  salutem  &  dilectio- 
nem. Mandamus  vobis  quatinus,  si  aliquos 
barones  vel  milites  de  terra  nostra  in  se- 
nescallia  Tholose  &  Albiensis  cum  excel- 
lenti  &  karissimo  amico  nostro  rege  Arra- 
gonum  illustri  in  subsidium  Terre  Sancte 
transfretare  contigerit,  illis  tamen  exceptis 
qui  nobiscum  convenerint  super  passagio 
transmarino,  terras  &  bona  eorum  in  do- 
minio  nostro  existencia  recommandata  ha- 
bentes, non  permittatis  in  eorum  bonis  aut 
possessionibus  ab  aliquibus,  de  nostra  ju- 
risdictione  existentibus,  inferri  molestiam 
vel  gravanien,  presertim  quaiitiu  (sic)  cum 
ipso  rege  fuerint  in  servicio  Jesu  Christi. 
Datum  dominicain  quindena  Pasche,anno 
Domini  m''CC"'lx°  nono. 

Similis  Uttera  missa  fuit  senescallo  Agen- 
nensi  &  Caturcensi  pro  eodem. 

Similis  Huera  missa  fuit  senescallo  Riithe- 
nensi  pro  eodem. 

'  JJ.  XX. vD,  C  68  a, 
'  Ihld.  f°  68  b. 


XXXV.  Egidio  Camelini  clerico  pro  comité  Pictavle 
&  Tholose  super  diversis'. 

Alfonsus,  &c.,  dilecto  &  fideli  clerico 
suo  Egidio  Camelini  salutem  &  dilectio- 
nem. Super  eo  quod  in  tradicione  foresta- 
rum nostrarum  &  aliis  negociis  vobis  a 
nobis  injunctis,  quantum  potestis  estis  di- 
ligens,  sicut  nobis  per  vestras  scripsisfis 
litteras,  vobis  sciraus  bonum  gratum.  Su- 
per eo  quod  nobis  scripsistis  de  foresta  de 
Candeleur,  in  qua  propter  restitucionem 
factam  a  nobis  abbati  &  quibusdam  bur- 
gensibus  Moysiacensibus,  remanserunt  no- 
bis quater  centum  sextariate  terre  tantum, 
de  quibus  centum  sextariatas  concessistis, 
prout  in  scriptis  financenat.  (?),  quas  fecis- 
tis, continetur,  &  de  trescentis  sextariatis 
residuis  tantam  summam  de  qualibet  sex- 
tariata  habere  non  possetis,  quantum  de 
centum  jam  concessis  habuistis,  restitucio- 
nes  predictas  tam  per  vos  quam  alios  antea 
audiveramus,  sed  residuum  dicte  foreste, 
quod  tradendum  superest,  tradatis  &  con- 
cedatis  ad  incherimentum  vel  alias,  prout 
nobis  &  patrie  videritis  expedire,  ita  quod 
medietas  precii,  quod   nobis   propter  hoc 

'  JJ.  xxiv»,  f°  84  a. 
'  nu.  f"  86  a. 


An 
1269 

I  5  sep- 
tembre. 


An 
izâp 


iSSg 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


iSgo 


An 
I  269 

26  dé- 
cembre. 


debebitur,  circa  très  septimanas  post  iiis-  transcriptum  litterariimapostolicarum,que 
tans  festum  omnium  Sanctorum  &  alla  me-  nobis  super  dictis  articulis  sunt  concesse, 
dictas  circa   1res   septimanas  post   instans      vobis  mittimus  sub  sigillo  dilecti  &  fidelis 


festum  Candelose  una  cum  aliis  denariis 
nostris  posait  afferri  Parisius  apud  Tem- 
plum.  De  aliis  forestis  placet  nobis,  quod 
vos  faciatis  sicut  nobis  retulistis  &  eciam 
rescripsistis.  Super  facto  ville  de  Cepeto 
litteras  vobis  mittimus  per  presentium  por- 
titorem.  Super  salino  de  Agenno  per  alias 
nostras  litteras  vobis  scripsimus,  quod  no- 
bis placet,  quod  cum  villis  nostris  Agenesii 
&  aliis,  quarum  interest,  tractetis  quan- 
tum nobis  dare  vellent  pro  relaxacione 
nostri  juris  de  dicto  salino  facienda  & 
linem  faciatis  cum  eis,  retenta  vohintate 
nostra,  prout  in  eisdem  nostris  litteris  ple- 
nius  continetur.  Datum  dominica  in  octa- 
bis  nativitatis  béate  Marie  virginis,  anno 
Domini  m°cc°lx°  nono. 

XXXVI  ■ 

Alfonsus,  filius  régis  Francie,  &c.,  di- 
lecto  &  fideli  clerico  suo  B.,  venerabili 
preposito  ecclesie  Tholosane,  salutem  & 
dilectionem  sinceram.  Ex  série  litterarum 
vestrarum,  quas  nuper  recepimus,  collegi- 


clerici  nostri  magisfri  Stephani,  thesaurarii 
ecclesie  Beati  Hillarii  Pictaviensis,  ut  tam 
de  tempore  quam  de  forma  concessionis 
nobis  facte  super  dictis  articulis  possitis 
plenius  cerciorari.  Datum  anno  Doraini 
M'CCLX"  nono,  die  jovis  in  crastino  Nata- 
lis  Domini. 

XXXVII  ■ 

Alfonsus,  &c.,  religioso  viro  &  dilecto 
suo  fratri  Guillelmo  Athonis,  ordinis  fra- 
trum  Minorum  in  conventuTholosano,  sa- 
lutem &  dilectionem  sinceram.  Cum  sicut 
intelleximus,  quidam  ad  vos  venerunt  in 
secreto,  qui  nobis  restituciones  aliquas 
facere  tenentur,  discretioncm  vestram  ro- 
gamus  ex  affectu,  quatinus  circa  restitu- 
ciones hujusmodi  nostrum  commodum  fa- 
cientes,  quod  vobis  traditum  fuerit  prop- 
ter  hoc  recipiatis,  &  ad  opus  nostri  quod 
receperitis  reservetis,  taliter  super  hoc  vos 
habentes,  quod  diligenciam  vestram  sen- 
ciamus  nobis  cum  effectu  profuisse  &  vobis 
debeamus  propter  hoc  merito  scire  gra- 


mus  duo  dubitabilia,  super  quibus  peteba-      tiam.   Datum   apud  Longumpontefra],  die 


tis  plenius  edoceri.  Ad  quorum  pnmum 
vobis  totaliter  respondemus,  quod  a  viginti 
aimis  citra  quoto  anno,  quid  &  quantum 
&  a  quibus  solutum  levatumve  fuerit  in- 
quirere  poteritis  per  vos  seu  per  alios  ydo- 
neos.  Ad  secundum  articulum,  quod  non 
solum  in  dyocesi  Tholosana,  verum  eciam 
in   toto  comitatu  Tholosano   &  articules. 


dominica  post  Nativitatem  Domini,  anno 
Domini  m"'cc°lx''  nono. 


XXXVIII.   Egidio  Camelini  clerico  pro  comité 
Pictaviensis  Si  Tholose'. 

Alfonsus,  &c.,  dilecto  &  fideli  clerico 
suo  Egidio  Camelini  salutem  &  dilectio- 
quorum  occasione  peccunia  levata  fuerit  nem.  Urgens  Terre  Sancte  negocii  qualifas 
in  hac  parte,  presentibus  inseri  fecimus,  &  prefixi  nostri  passagii  brevitas  vobis  tam 
videlicet    super    redemptionibus    votorum      sepius  scribere  nos  compellunt,  ut  super 

tradicione  forestarum  nostrarum  &  aliis 
nostri  (sic)  vobis  commissis  negociis  fanfo 
curiosius  &  diligcncius  vos  habere  curetis, 
quanto  nostis  quod  oportebit  nos  in  dicto 
negocio  quasi  innumerabilia  expensarum 
onera  sustinere.  Quocirca  vobis  manda- 
mus,  quatinus  tam  in  tradicione  dictarum 
forestarum  quam  in  aliis  viis,  dudum  vo- 


crucesignatorum  aliisque  obvencionibus, 
legatis  in  subsidium  Terre  Sancte  necnon 
de  aliis  legatis  indistincte  &  relictis  ad 
pios  usus  ac  extortis  per  usurariam  pravi- 
tatem  &  aliis  illicite  aquisitis,  de  quibus 
non  appareat  quibus  sit  restitucio  fa- 
cienda. Tamen  circa  istos  articules  non 
per  viam  compulsionis,  set  cum  maturitate 


débita  &  cautela  procedatis  ad  presens  eo      bis  in  scripto  traditis,  &  aliis  quos  inve- 
modo  quo  poteritis  meliori.  Nos  siquidem 

'  JJ.  w-iv»,  P»  ç6a, 
•  JI.  xxiv»,  f"  95  a.  '  Ihid.  f°  100  a. 


An 
1169 


An 
1269 

29  dé- 
cembre. 


An 

1270 

29 
janvier. 


An 
1170 


iSçi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1092 


An 

1270 

i5  mars 


neritis  Si  invenire  poteritis  pro   denariis      vel   per  alios   ad   hoc   ydoneos   diligenter 


ad  opus  nostri  in  majori  quantitate  &  me- 
liori  modo  quo  poteritis  &  celerius  bono 
modo  perquirendis,  viso  scripto  vobis  su- 
per hoc  tradito,  sitis  curiosus,  diligens  & 
intentus,  ita  quod  per  eff'ectum  operis 
cognoscamus  cordi  vobis  négocia  extitisse, 
&  quod  vestram  diligenciam  debeamus 
propter  hoc  merito  commendare,  redigen- 
tes  in  scriptis  ea,  que  super  premissis  acta 


fuerint,  ut  circa  quinque  septimanas  post      habitum  fuerit  &  posmodum  (sic)  habebi- 


instans  festum  Purificationis  béate  Virgi- 
nia gentes  nostras  de  nostro  consilio,  quas 
versus  partes  Pictavie  inf'ra  dictum  ternii- 
num  mittere  proponimus,  possitis  in  scrip- 
tis reddere  cerciores,  mandantes  vobis,  ut 
circa  dictum  terminum  versus  easdem  par- 
tes Pictavie  intersitis.  Nos  enim  circa  dic- 
tum terminum  ad  predictas  partes  Pictavie 
accedere  proponimus,  Domino  concedente. 
Et  si  absque  nimia  incommoditate  negocio- 
rum  nostrorum  vobis  commissorum  ad  nos 
tune  accedere  non  possitis,  per  Thomam 
de  Novilla  clericum  &  per  alios  in  scriptis 
nos  certificare  curetis  'super  hiis,  que  per 
vos  expedita  fuerint  aut  superfuerint  ex- 


quantum  poteritis  bono  modo. 

XXXIX.  B.  de  Insiila,  venerabili  preposito  eccle- 
sis  Tholosane,  super  graciis  a  sede  apostolica 
concessis  '. 

Stephanus,   thesaurarius    ecclesie   Beati 


indulgenciarum  nobili  viro  A.,  comiti  Pic- 
taviensi  &  Tholose,  a  sede  apostolica  con- 
cessarum,  discreto  viro  &  dilecto  suo  B.  de 
Insula,  venerabili  preposito  ecclesie  Tho- 
losane, ejusdem  domini  comitis  clerico, 
salutem  &  dilectionem  sinceram.  Discre- 
tionem  vestram  rogamus,  quatinus  per  vos 

'  JJ.  xxiV»,  f"  101  i.  —  Lettres  du  comte  dans 
les  mêmes  termes,  du  même  lieu,  du  même  jour  & 
aux  mêmes,  f°  i  02  a. 


Gregorii,  anno  Domini  m''cc°lx°  nono. 

XLI' 

Alfonsus,  filius  régis  Francie,  &c.,  di- 
lecto &  hdeli  clerico  suo  B.  de  Insula, 
venerabili  preposito  ecclesie  Tholosane, 
salutem  &  dilectionem  sinceram.  Discre- 

'  JJ.  xxivB,  f»  102  a. 
'  Ibid. 


An 
i;70 


addiscere  curetis, quid,  quo  tempore,  quan- 
tum &  a  quibus  legatum  fuerit,  &  postmo- 
dum  cum  casas  se  obtulerit  oportunus, 
legabitur  in  subsidium  Terre  Sancte  seu 
occasione  redempcionis  votoruni,  necnon 
de  indistincte  legatis  &  relictis  ad  pios 
usus  ac  de  extortis  per  usurariam  pravita- 
tem  &  alias  illicite  acquisitis,  de  quibus 
non  apparet  quibus  sit  restitutio  facienda, 


tur,  oportuno  casu  super  hoc  contingente, 
taliter  super  hiis  vos  habentes,  quod  super 
premissis  per  vos  possimus  in  scriptis  ple- 
nius  edoceri  &  jus  domini  comitis  super 
hiis  prosequi,  sicut  decet.  Datum  Pictavie, 
anno  Domini  m'cc-lx"  nono,  die  sabbati 
post  festum  sancti  Gregorii. 

Similis  Huera  missa  fuit  abbati  Moïssia^ 
censi. 

Item  similis  magistro  Egidio  Camelinî. 

XL.  Magistro  Egidio  Camelini  super  viis  perqui- 
rendi  denarios  bono  modo  '. 

Alfonsus,  8:c.  Mandamus  vobis,  quati- 

pedienda,  necnon  de  aliis  causis  seu  nego-  nus  super  viis  perquirendi  pro  nobis  de- 

ciis,  que  vobis  de  novo  occurrerint,  post-  narios  bono  &  legali  modo,  &  in  aliis  ne- 

quam    a    nobis   ultimo   recessistis.   Datum  gociis  vobis   a  nobis  injunctis    utiliter  & 

Parisius,  die  mercurii  ante  festum  Purifi-  celeriter  expediendis,  curam  &  diligenciam 

cationis    béate    Virginis,    anno     Domini  quam   (corr.  quantam)  poteritis,  inspectis 

M°CC''LX°  nono.  Predicta  omnia  &  alla  que  scriptis  que  vobis  tradi  fecimus,  appona- 

nobis   utilia    fore    noveritis    accélérantes  tis,  &  quid  super  hoc  feceritis  quam  cicius 


poteritis  nobis  rescribere  studeatis  pro 
faciendis  litteris  nostris,  que  super  hiis 
fuerint  faciende,  presertim  quia  tempus 
passagii  tam  de  prope  instat,  cum  prima 
ebdomada  instantis  mensis  maii  apud  Aquas- 
mortuas  pro  ascendendo  naves  propona- 
mus,  Deo  dante,  personaliter  interesse. 
Hilarii  Pictaviensis,  exécuter  gratiarum  &      Datum  Pictavie,  sabbato  post  festum  sancti 


An 

1 270 
1 J  mars. 


An 

1170 


iSgS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1394 


Ed.orig. 
t.  III, 

col.  5Su. 


An 

iiââ 

20  dd- 
ccmbie. 


tionem  vestram  rogamus  quatinus  per  vos 
&  per  alios  ad  hoc  ydoneos,  prout  dilectus 
&  fidelis  clericus  noster  thesaurarius  eccle- 
sie  Beati  Hilarii  Pictaviensis  per  suas  pa- 


tum,  seu  bajulum  ipsiits  indebite  spolia- 
tiim  ,  dictiis  dominus  coiiies  Pictavie  & 
Tholose,  saluti  anime  sue  &  predecesso- 
ris   sui  pia   consideratione   providere  in- 


An 
1266 


tentes  litteras  vobis  scribit,  diligenter  ad-      tendens,  diligent!   inquisitione  super  hiis 


discerecuretis  quid,  que  tempère,  quantum 
&  a  quibus  &  postmodum,  cum  se  casus 
obtulerit  oportunus,  legabitur  in  subsidium 
Terre  Sancte  seu  occasione  redemptionis 
votorum,  necnon  de  indistincte  legatis  & 
relictis  ad  pios  usus  ac  de  extortis  perusu- 
rariam  pravitatem  &  alias  illicite  acqui- 
sitis,  de  quibus  non  apparet  quibus  sit 
restitucio  facienda,  habitum  fuerit  &  post- 
modum habebitur,  oportuno  casa  super 
hoc  contingente,  taliter  super  hiis  vos  ha- 
bentes,  quod  super  premissis  per  vos  tam 
nos  quam  predictus  thesaurarius  possimus 
in  scriptis  plenius  edoceri  &  jus  nostrum 


facta  &  veritate  comperta,  de  prudentium 
virorum  consilio,  voluit  &  mandavit  quod 
restitutio  fiât  dicto  domino  Jordano  per 
senescallum  Tholosanum  de  medietate  jus- 
ticiarum  proveniencium  ex  debitis  confes- 
satis,  &  de  medietate  justiciarum  prove- 
niencium ex  debitis  negatis,  &  de  medie- 
tate estimacionum  pro  quibus  solvitur 
décima  pars  estimacionum  ab  illis  qui  sub- 
combunt  in  aliis  causis.  Item  quod  judex  sit 
in  dicto  Castro  comunis  tam  pro  domino 
comité  quam  pro  dicto  domino  Jordano. 
Et  hec  intelliguntur  de  Castro  Podiilau- 
rencii  &  de  castris  Sancti  Germani  &  de 


super  hiis  prosequi,  sicut  decet,  vestram-      Dornhano,  quia  in  dicfis  locis  predecesso- 


que  dilligentiam  debeamus  propter  hoc 
merito  comandare.  Datum  Pictavis,  sab- 
bato  post  festum  sancti  Gregorii,  anno 
Doraini  M°cc°LX°  nono. 


Êd.oric. 

t.  iiir 

col.  5Si. 


res  eorum  consueverunt  habere  omnem 
justiciam  comunem,  prêter  crimen  here- 
tice  pravitatis,  ceteris  aliis  omnibus  salvis 
domino  comiti,  que  ipse  &  predecessores 
sui  in  solidum  percipere  consueverunt,  & 
salvo  jure  feudali  domini  comitis  &  salvo 
jure  quolibet  alieno.  Ad  hec  dictus  domi- 
nus Jordanus,  pro  se  &  successoribtis  suis, 
de  sua  spoiUanea  &  gratuita  voluntate 
Procédures  des  commissaires  d'Alfonse,      quitavit  &  plene  remisit  domino  comiti  & 


5iq.   —  CCCLIV 


comte  de  Toulouse' . 

I.  T  TNIVERSIS  présentes   litteras  inspec- 

y~J    turis,  Poncius  Astoaudi  &  magister 

Odo  de  Montoneria,  clericus  illustris  do- 


domine  comitisse,  si  quid  juris  habebat  vel 
habere  debebat  seu  petere  poterat  in  pro- 
ventibus,  ex  predictis  juribus  dicte  medie- 
tatis  perceptis,  seu  expensis  illa  occasione 
factis  vel  dampnis  propter  hoc  datis  eidem. 


mini  Alfoiisi,  comitis  Pictavie  &  Tholose,  in      Recitata  fuit  hec  restitucio  per  predictos 

dominum  Poncium  &  magistrum  Odoneni 
Tholose,  in  caslro  Narbonensi,  anno  Do- 
mini millésime  ducentesinio  sexagesimo 
sexto,  die  lune  ante  festum  Nativitafis  Do- 
mini, in  presencia  &  testimonio  domini 
Pétri  Raimundi  de  Ventelho,  magistri 
Guillclmi  de  Furno,  judicis  domini  Pétri 
de  Landrevilla,  militis,  senescalli  Tholo- 
sani  &  Albiensis,  magistri  Guillelnii  Ar- 
naudi  de  Tholosa  jurisperiti,  Johannis 
Goti  junioris  castri  Podiilaurencii ,  Pétri 
de  Monte  Auquerio  de  eodem  loco,Castri- 
novi  de  Tholosa,  Sycardi  Bonde  castri 
Podiilaurencii,  domini  Arnaudi  Elyas  mi- 
litis de  Villamuri,  Pétri  Blanc  de  Petrucia, 
clerici  dictorum  domini  Poucii  Astoaudi  & 


vero  salutari  salutem.  Noverint  universi, 
c(uod  cum  nobilis  vir  dominus  Jordanus  de 
Sayssaco  conqtierendo  assereret  niedieta- 
tem  tocius  jurisdictionis,  meri  etiam  & 
mixti  imjvîrii  castri  Podiilaurencii,  Tho- 
losane  dyocesis,  ad  se  jure  hereditario 
pertinere,  &  omnium  aliorum  ad  dictam 
jurisdictionem  pertinencium  tam  in  dicto 
castre  quam  in  pertinenciis  dicti  castri, 
dicens  quibusdam  juribus  suis  ad  dictam 
medietatem  suam  pertinentibus  se  fuisse 
per  dominum  Raimundum,  comitem  Tho- 
losanum bone    niemorie,    iiltimo   defunc- 

■  Trésor  des  chartcsj  Toulouse,  iac   6,   n.  85. 
[J.  3i3}  original  scallî.] 


An 

12^6 


1095 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


iSgô 


An 


magistri  Odoiiis,  &  plurium  alioruni.  In 
cujiis  rei  testimoiiium,  nos  predicti  Pon- 
dus Astoaudi  &  magister  Odo  &  nos  Jor- 
danus  de  Sayssaco  predictus  sigilla  nostra 
presentibus  litteris  duximus  apponenda. 
II.  Universis",  &c.  Poncius  Astoaudi  & 

l'îô-j     magister  Odo  de  Montoneria,  clericiis  il- 
,7Jan-    lustris  doniini  Alfonsi,  comitis  Pictavie  & 

vier.  Tholose,  &c.  Noverint  universi  quod,  cum 
religiosus  vir  doniiuus  Bernardiis,  abbas 
Galliaci,  pro  se  &  conventu  suc,  nomine 
sui  monasterii,  &  Guillelmus  Pétri  de  Be- 
renx  domicellus,  filius  quondam  nobilis 
viri  domini  Guillelmi  Pétri  de  Berenx,  pé- 
tèrent a  dicto  domino  comité,  ut  in  villa 
Galliaci  judex  communiter  statueretar, 
tam  a  domino  comité  quam  ab  ipsis  do- 
mino abbate  &  Guillelmo  Pétri,  &  quod 
judex  ordinarius  domini  comitis  in  Albige- 
sio  non  esset  judex  in  eadem  villa,  dicen- 
tes  quod  medietas  dominii  &  jurisdictionis 
dicte  ville  pertinet  ad  dominum  comitem, 
&  alia  medietas  pertinet  ad  ipsos,  videli- 
cet  dictum  dominum  abbatem  nomine  sui 
monasterii  &  dictum  Guillelraum  Pétri 
domicellum  ;  prefactus  dominus  comes, 
saluti  anime  sue  &  predecessoris  sui  pia 
consideracione  providere  intendens,  dic- 
tam  peticionem  seu  questionem  de  pru- 
dentum  virorum  consilio  determinavit  per 
composicionem  amicabilem  in  hune  mo- 
dum  :  Vohiit  siquidem  &  mandavit,  quod 
judex  ordinarius,  institutus  vel  instituen- 
dus  in  Albigesio  a  domino  comité  vel  a 
senescallo  suo,  sit  judex  Galliaci,  &  dicet 
in  presencia  senescalli  domini  comitis  & 
in  presencia  abbatis  Galliaci  &  Guillelmi 
Pétri  de  Berenx,  filii  quondam  domini 
Guillelmi  Pétri  de  Berenx,  domini  pro 
quarta  parte  ville  Galliaci,  se  tenere  pro 
dictis  dominis  communiter,  videlicet  pro 
rata  porcionum  coatingencium  predictos 
dominos,  judicaturam  Galliaci,  &  jurabit 
quod  pro  domino  comité  &  aliis  dominis 
supradictis  in  officio  suo  fideliter  se  habe- 
bit.  Voluit  etiam  &  mandavit  dictus  domi- 
nus comes,  quod  illi  quatuor  solidi,  quos 
senescallus  Albiensis  recipiebat  nomine 
judicis  de  quatuordecim  solidis,  qui  reci- 


piuiitur  pro  justicia  clamoruni  in  curia 
Galliaci,  dividantur  inter  predictos  domi- 
nos, sicut  decem  solidi  dividuntur.  Ad  hec 
dictus  abbas,  nomine  sui  monasterii,  pro 
se  &  conventu  ejusdem  monasterii,  &  dic- 
tus Guillelmus  Pétri,  pro  se  &  successori- 
bus  suis,  consilio  &  auctoritate  domine 
Escarouhe  matris  &  tutricis  sue,  dictam 
ordinacionem  seu  composicionem  gratam 
&  ratam  habentes,  laudaverunt  eam,  ap- 
probaverunt  &  confirmaverunt,  promit- 
tentes  bona  fide,  dictus  abbas  pro  se  & 
conventu  suo,  &  dictus  Guillelmus  Pétri, 
pro  se  &  successoribus  suis,  &  dicta  do- 
mina Escaronha  nomine  tutorio,  se  contra 
non  venturos  aliquo  jure  vel  aliqua  ra- 
tione.  Quitaverunt  insuper  &  plene  remi- 
serunt  dictus  abbas,  pro  se  &  conventu  suo, 
nomine  sui  monasterii,  &  dictus  Guillel- 
mus Pétri  &  dicta  domina  Escaronha,  no- 
mine tutorio,  pro  se  &  successoribus  suis, 
de  sua  spontanea  &  gratuita  voluntate, 
dicto  domino  comiti  &  domine  comi- 
tisse,  &c.  (ut  in  praecedend  carta),  Recitata 
fuit  hec  composicio  seu  ordiiiacio  perpre- 
dictos  dominum  Poncium  Astoaudi  &  ma- 
gistrum  Odonem,  apud  Galliacum,  in  domo 
que  fuit  quondam  Arnaudi  de  Privât,  anno 
Domini  millesimo  ducentesimo  sexage- 
simo  sexto,  die  lune  post  festum  beati 
Ylarii,  in  presencia  &  testimonio  nobilis 
viri  domini  Bernard!  de  Penna,  magistri 
Nepotis  de  Montealbano,  judicis  Albiensis, 
Guillelmi  Rotberti  bajuli  de  Galliaco  pro 
domino  comité,  &  Deodati  Sarraceni,  Jor- 
dani  Constantini,  Pétri  Blanc,  Pétri  de 
Cornhac,  Pétri  Marcho,  Raimundi  Bonas- 
sias  consulum  Galliaci,  magistri  Bartho- 
lomei  de  la  Possata  de  Montealbano  ju- 
risperiti,  magistri  Pétri  de  Bellopodio  de 
Montealbano  jurisperiti,  Poiicii  Guillelmi 
de  Galliaco,  Pétri  Blanc  de  Petrucia,  cle- 
rici  dictorum  domini  Poncii  Astoaudi  & 
magistri  Odonis,  &  plurium  aliorum.  In 
cujus  rei  testimonium,  nos  predicti  Poncius 
Astoaudi  &  magister  Odo  &  nos  Bernardus 
abbas  &  Guillelmus  Pétri  predicti  sigilla 
nostra  presentibus  duximus  apponenda. 
III.  Universis'  présentes  litteras  inspec- 


An 
1267 


A  a 
I  267 

17  jan- 
vier. 


'Trésor   des   chartes;    Toulouse,   sac  6,  n.  8i. 
[Original  scellé;  J.  3i3.j 


'  Trésor   des   chartes;    Touloiise,    sac   4,    n.  73. 
[J.  3o8;  original  scellé.] 


An 
1267 


1597 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


ID 


98 


turis,  Poticius  Astoaudi  &  magister  Odo  de 
Montoneria,  clericus  illustris  domini  Al- 
foiisi,  comitis  Pictaviensis  &  Tholose,  in 
vero  salutari    salutem.   Noveriiit   universi 


Sarraceni,  Jordaiii  r.onstantini,Pefri  Blanc, 
Pétri  de  Cornhac,  Pétri  Marche,  Raimundi 
Bonassias  consul um  Galliaci,  magistri  Bar- 
tholomei   de    la   Possata   de   Montealbano 


miles  querimoniam  suani  proposuisset  su- 
per territorio  &  pascuis  de  Bosc  Sales,  di- 
cens  dicta  pascua  &  dictum  territorium 
esse  in  tenemento  de  Casais,  &  asserens 
predicta  ad  se  pertinere  ratione  juris, 
qiiod  dicebat  se  habere  in  quarfa  parte 
dicte  ville  de  Casais  &  tenenienti  ejusdem, 
&  predicta  esse  extra  limites  contentes  in 
pcrmutacione,  quam  fecit  cum  dicto  do- 
mino comité  de  parte,  quam  ipse  dominus 
Bernardus  habebat  in  castro  de  Peiina,  di- 
cens  etiam  dominum  Petrum  de  Vicinis  vel 
alium  de  mandate  ipsius  domini  P.  posses- 
sione  predictorum  dictum  dominum  Ber- 
nardum  indebite  spoliasse;  prefatus  do- 
minus cornes,  saluti  anime  sue  pia  consi- 
deracione  providere  intendens,  diligenti 
inquisicione  super  hiis  facta  &  veritate 
comperta,  de  prudentum  virorum  consilio 
voluit  &  niandavit,  ut  fiât  restitucio  dicto 
domino  B.  per  senescallum  Tholosanum  & 
Albiensem  de  quarta  parte  dicti  loci  de 
Casais,  videlicet  de  hiis  que  dominus  co- 
rnes tenet  in  loco  predicto  &  que  sunt 
extra  limites  dicte  permutacionis,  &  quod 
fiât  dicta  restitutio  salve  jure  domini  co- 
litis  quantum   ad   proprietatem    &    salve      cem  &  octo  soiidis  &  tribus  denariis  Tu- 


jure  quolibet  aliène.  Ad  hec  predictus  do- 
minus Bernardus  pro  se  &  successoribus 
suis  quitavit  &  plene  remisit  de  sua  spon- 
tanea  &  gratuita  voluntate  dicto  domino 
comiti  &  domine  comitisse  &  successori- 
bus eorumdem,  si  quid  juris  habebat  vel 
habere  debebat  seu  petere  poterat  in  pro- 
ventibus  exinde  perceptis  seu  expensis  illa 


roncnsium  annui  reddilus,  nobis  annuatim 
solvendis  in  festo  Natalis  Domini,  cujus 
annui  redditus  prima  paga  incipiet  ab  in- 
stanti  Natali  Domini  in  annum,  quosdatn 
redditus,  quos  habebamus  in  territorio 
de  Cesseralie,  videlicet  in  terminalibus 
de  Corbessacho,  de  Celeraines  &  de  Fau- 
zanz,  videlicet  de  tallia  tresdecim  solidos 


occasione  factis  vel  dampnis  prepter  hoc      Turonensium,   de  censibus  vu  solides  & 


datis  eidem.  Recitata  fuit  hec  restitutio 
apud  Galliacum,  in  domo  que  fuit  quondam 
Arnaudi  de  Privât,  per  predictos  dominum 
Poncium  Astoaudi  &  magistrum  Odoneni, 
anno  Domini  millesimo  ducentesimo  scxa- 
gesimo  sexto,  die  lune  post  festum  beati 
Ylarii,    in    presencia   &    testimonio    reli- 


V  denaries  Turonensium,  &  septem  sexta- 
rios  &  très  quartas  erdei  censuales,  id  est 
de  blado  camperum  tam  de  proprietatibus 
&  taschis  quam  aliis  pertionibus,  sex  mo- 
dios  bladi,  médium  frunienti  &  médium 
ordei,  &  de  proprietatibus  pratorum  & 
dominationibus  &  pascuorum  ini°"'  libras 


giesi  viri  domini  Bernardi  abbatis  Galliaci,  Turonensium;  item  octo  sextarios  vini  & 

magistri  Nepetis  de  Montealbano  judicis  unam   migeriam  olei    cum   justicia,  quam 
Albiensis,    Guillelmi    Rotberti    bajuli    de 

Galliaco   pro   domino  comité,  84  Deodati  "  Bibliothèque  nationale,  lat.  9996,  p.  14. 


An 
I  267 


quod,  cum  dominus  Bernardus  de  Penna      jurisperiti,   magistri  Pétri  de    Bellopodio 


de  Montealbano  jurisperiti,  Poncii  Guil- 
lelmi de  Galliaco,  Pétri  Blanc  de  Petrucia, 
clericl  dominorum  Poncii  Astoaudi  &  ma- 
gistri Odonis,  &  plurium  aliorum.  In  cujus 
rei  testimonium,  nos  predicti  Poncius  As- 
toaudi Sf  magister  Odo  &  nos  Bernardus 
de  Penna  predictus  sigilla  nostra  presenti- 
bus  litteris  duxinnis  apponenda. 


!0. 


/Ictes  touchant  Roger  de  Béjiers,  fils 
aine  de  Trencavel,  dernier  vicomte 
de  Carcassonne. 

I.  Assizia  domini  Rogerii  de  Bitterris'. 

LUDOVICUS,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
netum  facimus  universis  tam  presenti- 
bus  quam  futnris,  quod  nos  dilecte  &  fideli 
nostro  Rogerio  de  Bitterris  ac  ejus  here- 
dibus  ad  ftrinam  perpetuam  tradidimus  & 
concessimus,  pro  viginti  duabus  libris  de- 


An 

1267 

dcccm- 
brc. 


An 
1267 


1599 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


j6co 


An 

12Û8 

II 


habebamus  in  termiiialibus  supradictis, 
salvo  jure  aliène.  Et  si  predicta  ad  firmam 
tradita  alicui  in  aliquo  teneantur,  idem 
Rogerius  &  heredes  siii  tenentiir  ad  facien- 
duni  &  reddendum  ea  que  proinde  débet 
fieri  sive  reddi.  Quod  ut  ratum  &  stabile 
permaneat  in  futurum,  presentibus  litteris 
nostrum  fecimus  apponi  sigillum.  Actum 
apud  Vicenas,  anno  Domini  M.  ce  LX  VII, 
inense  decembri. 

II.  Assizia  ejiisJem  domini  Roger!!  predicti'. 

Noverint  universi,  quod  dominus  Guil- 
lelmus  de  Choardone,  miles,  senescallus 
Carcassone  &  Bitterris,  recepit  litteras  pa- 
tentes domini  Régis,  cum  sigillo  ejusdem 
domini  Régis  cereo  sigillatas,  in  sui  prima 
figura  non  viciatas,  non  cancellatas  nec  in 
aliqua  sui  parte  abolitas  sub  bac  forma  : 
Ludovicus  &c.  Quarum  auctoritate  littera- 
rum  predictus  senescallus  dominum  Roge- 
rium  de  Bitterris  misit  in  possessionem  de 


III' 


Rogerius  de  Bitterris,  miles,  filius  quoii- 
dam  domini  Trencavelli  dicti  vicecomitis 
Biterrensis,  iiniversis  présentes  litteras 
inspecturis  salutem  &  dilectionem.  Notum 
facimus  universis,  quod  nos  mufuo  rece- 
pimus  in  présent!  Parlamento  Parisius  ab 
excellentissimo  domino  nostro  Ludovico, 
Dei  gratia  rege  Francorum  illustri,  super 
vadiis  nostris  proximi  passagii  transma- 
rini  ducentas  libras  Turonensium,  de  qui- 
bus  nos  habemus  pro  paccatis,  renuncian- 
tes  exception!  peccunie  non  numerate, 
promitentes  quod  si  contigerit  quoquo 
casu  nos  non  facere  dictum  passagiumcum 
numéro  sex  militum  &  quatuor  balisterio- 
rum,  prout  sumus  eidem  Régi  obligati, 
predictas  ducentas  libras  ad  suum  summo- 
nimentum  vel  sui  mandat!  ei  persolvemus 
bona  fide,  sub  obligatione  tocius  terre 
nostre  &  omnium  bonorum  nostrorum  & 
sub  rpl'gione  jurisjurandi ,  quod  super 
rébus  supradictis,  juxta  predictarum  litte-  sancta  Dei  Evangelia  corporaliter  tacta 
rarum  continentiam,  &  dominus  Rogerius  prestitimus  in  presenti.  In  cujus  rei  testi- 
predictus   promisit  eidem   domino  senes-      monium,  présentes  litteras  nostro  sigillo 


callo,  nomine  domini  Régis  stipulant!  & 
récipient!,  quod  predictas  XXII  libras  XVIII 
solidos  III  denarios  persolvet  annuatim 
in  festo  Natalis  Domini  domino  Régi  vel 
suo  senescallo  Carcassone  aut  al!!,  no- 
mine ejus  récipient!,  &  proinde  omnia 
bona  &  jura  sua  presentia  &  futura  eidem 
senescallo  obligavit  sub  omni  renuncia- 
tione  &  cautela.  Actum  fuit  hoc  in  palatio 
civitatis  Carcassone  domini  Régis,  in  pre- 
sencia  &  testinionio  domini  Raimbald!  de 
Salve,  judicis  domini  senescalli,  magistri 
Bartholomei  de  Podio  judicis  Carcassone, 
P.  de  Provino  vicarii  Carcassone,  Enrici 
Brunelli,  receptoris  reddituum  domini  Ré- 
gis, G.  de  Carrollis,  notarii  de  Monfe- 
regali,  Erbonis  clerici  ipsius  senescalli, 
domini  Ermengaudi  de  Autinhaco,  mona- 
chi  Caunensis,  Ber.  Amat  notarii,  Philippi 
notarii  curie,  &  Pétri  Marsendi,  notarii 
curie  Carcassone  domini  Régis,  m  idus 
febroarii,  anno  Domini  M'CC  I,X"VII''. 


communimus.  Actum  Parisius,  mense  de- 
cembri, ann[o  Domijni  !Vi°cc°  sexagesimo 
nono. 


521. 


Mandements  divers  d'Alfonse  de 
Poitiers  de  l'an  1267. 

I.  Comiti  Convenarum  pro  comité  Fuxensi'. 


A 


LFONSUS,  &c.  Litteras  excellentissimi 
domini  &  karissimi  fratris  nostri  régis 
Francorum  die  resurrectioiiis  Domini  re- 
cepimus  in  hec  verba  : 

Ludovicus,  &c,  Significavit  nobis  dilec- 
tus  &  fidelis  noster  cornes  Fuxensis,  quod 
cum  nuper  ad  iiiandatum  &  pallamentum 
nostrum  venissent  gentes  comitis  Conve- 


An 
12É9 

dccem- 
bro. 


An 

1267 

i5  avril. 


'  Bibliothèque  nationale,  lat.  9pp6,  p.  i5. 


'  Archives   nationales,  J.  ^56,  n,  20;   original, 
scellé  en  cire  jaune  sur  simple  tjueue. 
'  JJ.  \xivS  i"  ^9  "• 


An 
1167 


160I 


PREUVES   DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1602 


An 

1267 

17  tvril. 


tolica  concessorum  requiratis,  qiiod  super 
hoc  apponat  consilium  quod  viderit  appo- 
neiidum,  &  super  hoc  idem  requiri  faciatis 
nobilem  viruiii  senescallum  Carcassone, 
secundum  quod  videritis  faciendum.  Datum 
apud  Combegniacum,  die  lune  post  octa- 
bas  Pasche,  anno  LX'vii". 

IV.   Pro  Arnaldo  de  Ponte'. 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quatinus 
Arnaldum  de  Ponte,  civem  Tholosanum, 
super  his  que  proponenda  duxerit  coram 
vobis  contra  Guillelmum  Unaldi  militem, 
super  eo  quod  ipsum  indebite  spoliavit,  ut 
dicitur,  de  quodam  caselagio,  quod  olim 
tenebat  ab  ipso  milite  Guillelmus  Jaule, 
diligenter  audiatis,  &  vocato  dicto  milite 
&  qui  fuerint  evocandi,  auditis  racionibus 
parcium,  de  personis  &  rébus  ad  nostram 
jurisdictionem  spectantibus  faciatis  eidem 
bonum  jus  &  maturum.  Ceterum  superhis, 
que  idem  Arnaldus  &  socii  sui,  tutores,  ut 
dicitur,  puerorum  quondam  Barravi,  super 
his  que  nomine  dictorum  puerorum  pro- 
posuerunt  coram  nobis  contra  liheros  de- 
functi  Durandi  Barravi  super  perceptione 
fructuum  uemoris  de  Revigano,  diligenter 
sicut  dicto  domino  Régi  datum  est  intel-  audientes,  vocatis  qui  fuerint  vocandi,  su- 
ligi,  emendari  faciatis,  prout  de  ipsis  vobis  per  his,  de  quibus  jurisdictio  ad  nos  spec- 
constiterJt  &  de  jure  fuerit  faciendum.  tat,  exibeatis  eisdem  céleris  justicie  coni- 
Datum  die  resurrectionis  Domini  pre-  plementum.  Datum  apud  Ranpilon,  die 
dicta.  lune  post  inveiitionem  sancte  Crucis, 


nariim,  terram  suam  violenter  &  cum  ar- 
mis  intraverint  &  abinde  magnam  predam 
aninialium  secum  duxerint.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus,  si  est  ita,  vos  super 
hujusmodi  [re],  prout  ad  vos  pertinet,  fes- 
tinum  curetis  remedium  adhibere,  ita  quod 
idem  comes  Fuxensis  &  terra  sua  super 
hoc  servetur  indempnis.  Datum  apud  Cas- 
trumnovum,  die  veneris  ante  Pascha. 

Unde  vobis  mandamus,  quatinus  inju- 
rias, si  que  per  vos  &  gentes  vestras  dicio 
comiti  Fuxensi  vel  terre  sue  illate  fuerint, 
sicut  dicto  domino  Régi  datum  est  intel- 
ligi,  taliter  emendari  curetis,  quod  non 
oporteat  super  hoc  manum  apponere  gra- 
viorem ,  scituri  quod  senescallo  nostro 
Tholose  &  Albiensis  scribimus,  quod  pre- 
dictas  injurias,  secundum  quod  de  ipsis 
sibi  constitit,  faciat  emendari.  Datum  die 
resurrectionis  Domini  predicta. 

II.   Senescallo  Tholosano  &  Albiensi  pro  eodetn  '. 

Alfonsus,  &C.  Litteras  excellentissimi,  &c. 
ut  in  precedenti  usque  ibi  :  Unde  vobis  man- 
damus, quatinus  injurias,  si  que  per  comi- 
tem  Convennarum  &  gentes  suas  dicto 
comiti  Fuxensi  vel  terre  sue  illate  fuerint. 


An 

1267 


An 

I  ^6^ 

ii  avril. 


III.  Pro  Petro  Guillebaudi,  senescallo  Tholosano  '. 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quati- 
nus religiosum  virum  abbatem  Villelonge 
requiri  faciatis,  quod  Petrum  Guillebaudi 
super  aliquibus  ad  jurisdictionem  nostram 
spectantibus  coram  judice  ecclesiastico 
non  molestet,  &  si  molestare  vel  citare 
ipsum  inceperit  super  rébus  ad  nostram 
jurisdictionem  spectantibus,  vise  libello, 
ipsum  requiri  faciatis,  quod  a  molesta- 
tione  8c  citacione  seu  vexacione  hujusmodi 
désistât.  Quod  si  facere  noluerit,  vos  abba- 
tem Moysiacensem,  subdelegatum  a  con- 
servatore  privilegiorum  nobis  a  sedeApos- 

'  JJ.  xxivf:,  i"  39  a. 
'  Ihid.  f"  39  b. 


V.  Senescallo  super  facto  Bernard!,  filii  Ysarni 
Jordani  militis', 

Alfonsus,  &c.,  senescallo  Tholose 

Super  eo  quod  nobis  per  vestras  litteras 
intimastis  quod  Bernardus  Jordani,  filius 
Ysarni  Jordani  militis,  multa  mala  fecit  in 
terra  quorumdam  militum,  qui  teuent  a 
nobili  &  fideli  nostro  Jordano,  domino  In- 
sule,  milite,  qui  est  de  feodo  nostro,  ibi- 
dem ignem  apponendo  &  illos  de  terra  illa 
cum  armis  hostiliter  invadendo,  &  multa 
gravaniina  facere  comminatur,  &  quod  ip- 
sum de  tota  terra  nostra  non  compareiitem 
coram  vobis,  ut  debuit,  baniri  fecistis,  vo- 

'  JJ.  x-\iv<:,  f"  40  a. 
'  Ibid.  i"  43  a. 


MU. 


An 
1167 


i6o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1604 


bis  mandamus  quatinus  in  hiiiusmodi  ne- 

gocio,  quantum   tangit  personas  &  les  de 

nostra  jurisdictione    &   vestra   senescallia 

existentes,  de  proborum  virorum   consilio 

procedatis,  dilectorum  &  fidelium  nostro-      M'CCLX"  septimo 

rum  Pontii  Astoaudi  militis  &  SycardiAle- 

manni  &  niagistri  Odonis  de  Montoneria 

[consiliuni]  super  hoc  requirentes.  Datum 

dievenerispostPenthecosten,annoLX°Vli". 


An 
1267 

:2  juin. 


An 
I  267 
12  juin. 


tis,  si  de  jure  vel  de  consuetudine  patrie 
deliberari  possint  &  debeant  vel  recredi. 
Datum  die  sancte  Trinitatis,  apud  hos- 
pitalem    justa    Corbolium ,    auno    Domini 


VIII.   Senescallo  Tholose  pro  comité 
Convennarum  '. 


Alfonsus,  &c.  Ex  parte  nobilis  &  fidelis 
nostri  B.  comitis  Convennarum  nobis  est 
conquerendo  monstratum,  quod  Rogerius 
de  Espieriis  &  quidam  alii  servientes  & 
baiuli    nostri    costumas    &   consuetudines 


temporalem,  altam  &  bassara,  habere  se 
dicit  a  tempère  cujus  non  extat  memoria, 
post  ordinacionem  circa  mediam  quadra- 
gesimam  proximo  preteritam  perconsilium 
nostrum  factam,  cum  armis  diruit  seu  dirui 
fecit  in  ipsius  episcopi  &  jurisdicionis  sue 


VII.    Poncio   Astoaudi   militi   &   magistro   Odoni 
pro  Bernardo  Chapelani  8c  Petro  fratribus". 

Alfonsus,   &c.   Cum    senescallus   noster 
Tholosanus  in  Castro  de  Penna  in  Albige- 


■  JJ.  xxivc,  {*  43  b. 

'  Ibid.  f"  44  a. 


'  JJ.  xxiyc,  f»  46  h. 

•  nu.  c  47  a. 


An 
1267 


VI.  Poncio  Astoaudi  militi  &  magistro  Odoni 
pro  episcopo  Tholosano'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  venerabilis  patris 

episcopi  Tholosani  nobis  est  conquerendo  ipsius   comitis  minus   juste    infringunt  & 

monstratum,  quod  vicarius  Tholose  fur-  violent  (sic)  &  jurisdicionem  ipsius  inde- 

cas,  justicias  &  costellum  sive   pilori  de  bite  multipliciter  usurpare  nituntur,  in  ip- 

Castromauronis,   in    quo    idem    episcopus  sius  comitis  prejudicium  atqiie  dampnum. 

omnimodam   jurisdicionem  spiritualem   &  Unde  vobis  mandamus,  quatinus  ipsum  co- 


An 

,:(;7 

3o  juin. 


mitem  indebite  a  predictis  nostris  servien- 
tibus  seu  bajulis  molestari  minime  permit- 
tatis,  &  si  aliqua  contra  dictum  comitem 
ab  ipsis  indebite  inveneritis  attemptata,  ea 
ad  statum  debitum  reduci  &  injurias,  si 
que  ab  ipsis  eidem  illate  fuerint,  emen- 


prejudicium  atque  dampnum.  Unde  vobis  dari,  prout  justum  fuerit,  faciatis.  Datum 
mandamus,  quatinus  secundum  quod  tune 
ordinatum  extitit  per  consilium  nostrum 
&  vobis  injunctum,  in  negocio  hujus- 
modi  procedatis,  si  que  postea  per  dic- 
tum vicarium  indebite  fuerint  attemptata 
ad  statum  debitum  reduci  facientes,  &  su- 
per ordinatione  hujusmodi  cum  Sycardo 
Alemanni  milite  &  judice  vicarii  Tholose, 
qui  predicte  ordinationi  interfuerunt,  col- 
loquium  habeatis.  Datum  dominica  in  Tri- 
nitate,  anao  Domini  M°cc°LX°Vii". 


apud  Longumpontera,  die  jovis  post  festum 
apostolorum  Pétri  &  Pauli,  anno  Domini 
iv\''cc''LX''Vir. 

IX.  Commissio  eidem  [Poncio  Astoaudi]  pro  Guis- 
cardo  de  Ruppeforti  milite  &  fratribus  suis'. 

Alfonsus,  &c.  Pontio  Astoaldi  militi  & 
magistro  Odoni  de  Montoneria...  Signifi- 
cavit  nobis  Guiscardus  de  Ruppeforti  mi- 
les, pro  se  &  fratribus  suis,  quod  cura 
causa  appellacionis  ab  ipso  &  fratribus 
suis  interposite  ad  nos  &  émisse  ab  au- 
diencia  magistri  Guillelmi  de  Furno,  judi- 
cis  senescalli  nostri  Tholose,  a  sententia 
lata  ab  ipso  magistro  Guillelmo  contra 
predictos  Guischardum  &  fratres  siios  pro 
sio  captos  detineat  Bernardum  Chapelerii  Bernardo  de  Penna  milite,  esset  commissa 
&  Petrum  fratres,  prout  ex  relacione  eu-  magistro  Stéphane  de  Biterris  a  nobis,  idem 
jusdem  (.SIC)  fratris  eorumdem  intelleximus,  magister  in  causa  procedens  perperam  & 
vobis  mandamus,  quatinus,  quantum  ad  inique  pronunciavit  se  in  dicta  causa  non 
nos  pertinet,  vocato  senescallo  Tholosano,  posse  procedere,  ex  eo  quod  effluxerat  tem- 
eosdem  fratres  deliberari  vel  recredi  facia-      pus  prosequende  appellacionis  a  jure  con- 


An 

1267   . 
6  juillet. 


An 

1267 


i6o5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1606 


An 

1267 

14 
juillet. 


An 

1267 

16 
jjlllel. 


cessum,  quod  tum  non  fluxerat,  si  tempus 
quod  de  jure  subducendum  erat  idem  ju- 
dex  subducere  voluisset,  tempus  videlicet 
quo  ipse  appellans,  valetudine  proprii  cor- 
poris  impeditus,  nos  adiré  non  potuit,  nec 
tempus  quo  ad  nos  iter  arripuit,  vel  post- 
quam  ad  nos  venit  &  per  nos  stetisse  asse- 
rit,  quominus  in  causa  predicte  appella- 
tionis  nostre  comissionis  litteras  obtineret, 
a  qua  pronunciacione  &  antedictis  grava- 
minibus  &  aliis  ad  nostram  audienciam 
appellavit.  Hinc  est  quod  vobis  mandamus, 
quatinuSjVOcatis  qui  fuerint  evocandi,  cau- 
sam  predicte  appellacionis  audiatis  &  eam, 
si  ita  est,  sine  debito  terniinetis,  revocantes 
in  irritum  quicquid  post  dicta  ni  appellacio- 
nem  ad  nos  interpositam  inveneritis  temere 
attemptatum,  Datum  apud  Longumpontem, 
die  mercurii  in  octabis  apostolorum  Pétri 
&  Pauli,  anno  Domini  m°cc°lx''  septimo. 

X.  Senescallo  pro  abbate  S.  Saturnini  Tholose 
super  decimis  '. 

Alfoiisus,  &c.  Ex  parte  abbatis  &  con- 
ventus  Sancti  Saturnini  Tholose  nobis  est 
conquerendo  monstratum,  quod  cum  ipsi 
a  quibusdam  parrochianis  suis  de  feno  & 
quibusdam  aliis,  de  quibus  décima  datur 
communiter  in  dyocesi  Tholosana,  décimas 
exigunt,  eas  reddere  contradicunt,  cumque 
super  hoc  vel  excommunicantur  vel  coram 
ecclesiastico  judice  pertrahuntur,  bajulos 
vestros  dicti  excommunicati  seu  coram  ju- 
dice ecclesiastico  tracti  adeunt  &  requi- 
runt,  ut  non  permittant  eos  super  decimis 
hujusmodi  molestari,  &  sic  per  eosdem 
bajulos  hujusmodi  solucio  décime  impe- 
difur.  Unde  vobis  mandamus,  quatinus 
ipsos  abbatem  &  conventum  diligenter  su- 
per hiis  audiatis,  &  jurisdicionem  eccle- 
siasticam  non  permittatis  indebite  impe- 
diri.  Datum  apud  Longumpontem,  die  jovis 
post  translationem  sancti  Benedicti, 

XI.   EiJem  pro  eodem  yicecomite'. 

Alfonsus,  &c.,  senescallo  Tholose  &  Al- 
biensis...  Ex  parte  nobilis  &  fidelis  nostri 

•  JJ.  xxivc,  f"  48  a. 
'  Ihid.  l"  48  b. 


vicecomitis  de  Lautre[c]  nobis  est  conque- 
rendo monstratum,  quod  Jacobus  de  Bosco, 
clericus  noster,  ipsum  nobilem  super  qui- 
busdam bonis  suis  cujusdam  hominis  sui 
condampnati  de  heresi  a  Pascha  citra  per- 
turbavit  in  ipsius  prejudicium,  sicut  dicit. 
Unde  vobis  mandamus,  quatinus  ipsum  no- 
bilem super  hiis  diligenter  audiatis,  &  vo- 
cato  dicto  Jacobo  de  Bosco  pro  jure  nostro 
servando,  de  consilio  fratrum  inquisitorum 
heretice  pravitatis,  faciatis  eidem  bonum 
jus  &  maturum,  jure  nostro  &  alieno  ser- 
vato.  Datum  apud  Longumpontem,  die  sab- 
bati  ante  festum  beati  Arnulphi. 

Xn.    Domino  Philippe  de  Monteforti  pro 
Ticecomite  Lautricensi  &  B.  fraire  suo'. 

Alfonsus,  &c.,  nobiii  &  dilecto  suo  Phi- 
lippo  de  Monteforti  militi  salutem  &  di- 
lectionem  sinceram.  Ex  parte  nobilium  & 
fidelium  nostrorum  Ysarni,  vicecomitis 
Lautricensis,  &  Bertrandi  fratris  ipsius 
nobis  extitit  intimatum,  quod  gentes  vestre 
nuper  ad  villam  eorumdem  fratrum,  que 
vocatur  Brugueria,  quam  tenent  a  nobis 
in  feodum,  venientes,  bladum  eorumdem 
fratrum  ibidem  sine  ratione  aliqua  rapue- 
runt.  Unde  vos  roganius  &  requirimus, 
quatinus  predictis  fratribus  dictum  bladum 
restitui  &  injuriam  emendari,  prout  con- 
decet,  faciatis,  inhibentes  eisdem  gentibus 
vestris,  ne  predictis  fratribus  indebite  in- 
férant injuriam  vel  gravamen.  Datum  die 
jovis  post  festum  beati  Pétri  ad  vincula, 
anno  Domini  m°CC°lx°  septimo. 

XIII.    Senescallo  Tholosano  pro  domino  Sicardo 
Alemanni  '. 

Alfonsus,  &c.  Sicardus  valetus  noster, 
filius  nobilis  &  fidelis  nostri  Sicardi  Ale- 
mani,  militis,  nobis  dédit  intelligi,  quod 
Raimonnetus  de  Contains,  bajulus  nobilis 
viri  Philippi  de  Monteforti  militis, &  com- 

■  JJ.  xxivc,  f°  49  a.  —  Du  même  jour,  mande- 
ment au  sénéchal  de  Toulouse  &  d'Albigeois  pour 
le  même  objet;  si  Philippe  de  Monifort  refuse  sa- 
tisfaction, cet  officier  devra  prévenir  le  sénéchal 
de  Carcassonne, 

'  JJ.  xxiyc,  f»  49  b. 


An 
126- 


An 

I  267 
4  .loût. 


An 
1267 


1607 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1608 


plices  sui  dicto  Sicardo  Alenianni  patri  suo      Sicardiim  ex  parte  nostra  requiii  faciatis 


An 

1 267 


militas  injurias  &  dampna  non  niodica  in- 
tulerunt,  terram  suaiti ,  quam  ab  eodem 
Philippe  tenet,  ut  dicitur,  comburendo, 
sua  animalia  interficiendo  &  homines  ejiis- 
deni  iiidebite  pignorando.  Unde  vobis  man- 
damus  quatiiius  dictum  Philippum  ex  parte 
nostra  requiri  faciatis,  ut  predicto  domino 
Sicardo  predictas  injurias  &  gravamina  fa- 
ciat,  prout  justuni  fuerit,  emendari  & 
dampna  restitui,  sicut  decet.  Quod  si  ad 
requisicionem  vestram  hoc  facere  noluerit, 
vos  senescallum  Carcassone  requiri  facia- 
tis, ut  predicta  faciat  emendari  &  restitui, 
prout  justum  fuerit  &  consonum  rationi. 
Preterea  nobis  dédit  intelligi  dictus  Sicar- 
dus,  quod  cum  piscatores  dicti  domini  Si- 
cardi  patris  sui  quandam  navem  suam  ad 
tferram  nostram  in  aqua,  que  vocatur  Agout, 
[haberent],  dictus  Raimonnetus  fecit  eani 
portari  in  Castro  de  Jercesains,  quod  est 
dicti  domini  Philippi,  in  ipsius  domini 
Sicardi  Alemanni  &  nostri  prejudicium  & 
gravamen.  Item  quod  idem  Raimonnetus 
defert  arma  per  terram  &  feoda  nostra, 
quod  in  uosfrum  vertitur  prejudicium. 
Quare  vobis  mandamus,  quatinus  dictum 
dominum  Sicardum  super  predicta  navi 
diligenter  audiatis,  &  sibi,  vocato  dicto 
Raimonneto  coram  vobis,  exhibeatis  eidem 
céleris  justicie  complementum,  quantum 
ad  nostram  spectat  jurisdicionem,  &  eun- 
dem  Raimonnetum  super  delacione  armo- 
rum  facta  ab  eodem  per  terram  &  feoda 
nostra,  ut  dicitur,  prout  justum  fuerit, 
puniatis,  jus  nostrum  &  alienum  in  omni- 
bus observantes.  Datum  die  jovis  post  fes- 
tum  beati  Pétri  ad  vincula,  anno  Lx°  sep- 
timo. 

XIV,  Scnescallo  pro  hominibui  de  Kabastoinx', 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  hominum  de  Ra- 
basteinx  nobis  extitit  conquerendo  mons- 
tratum,  quod  Sicardus  Alemanni  miles  sex 
denarios  Tholosanorum  apud  Sanctum 
Georgium  nomine  pedagii  extorc|uet  ab 
eisdem  indebite  &  injuste,  item  très  de- 
narios Tholosanorum  apud  les  Valileres. 
Unde   vobis   mandamus,  quatinus    dictum 


ut  a  dictis  extorsionibus  vel  pedagiis  inde- 
bite extorsis,  ut  asserunt,  désistât.  Quod 
si  facere  noluerit,  vos  super  hoc  de  consi- 
lio  bonorum  faciatis  quod  de  jure  fuerit 
faciendum  in  hac  parte,  si  super  hoc  dicti 
homines  querimoniam  fecerint  coram  vo- 
bis. Item  ex  parte  dictorum  hominum  no- 
bis est  intimatum,  quod  Philippus  de  Mon- 
teforti,  miles,  apud  Loupiac  très  denarios 
Tholosanorum  nomine  pedagii  recipit  & 
extorquet  ab  eisdem  minus  juste.  Unde  vo- 
bis mandamus,  quatinus  eumdeni  Philip- 
pum ex  parte  nostra  requiri  faciatis,  ut 
super  dicto  pedagio  indebite  percepto,  ut 
dicitur,  désistât.  Et  si  hoc  facere  noluerit, 
vos  senescallum  Carcassone,  si  dicti  homi- 
nes ad  vos  super  hoc  querimoniam  profé- 
rant, ex  parte  nostra  requiri  faciatis,  ut 
dictum  Philippum  ab  hujusmodi  extorsio- 
nibus desistere  faciat,  vel  quod  super  pre- 
dictis  faciat  quod  debebit,  justicia  me- 
diante.  Datum  ut  precedens. 

XV.    Scnescallo   Tholose   super   facto  domini   G. 
comitis  Anneniiici  &  hominum  deCondomio'. 

Alfonsus,  &c.  Super  controversia,  que 
mota  fuisse  dicitur  inter  nobilem  &  fide- 
lem  nostrum  G.  comitem  Armeniacensem 
8i  suos  ex  una  parte,  ac  homines  nostros 
de  Condomio  ex  altéra,  necnon  super  mu- 
tuis  interpresuris  parcium,  de  voluntate 
&  beneplacito  excellentissimi  &  karissimi 
domini  ac  fratris  nostri  Ludovici,  Dei  gra- 
tia  régis  Francorum,  apud  quem  nobilis 
vir  dominus  Gasto,  vicecomes  Bearnensis, 
super  hoc  dicitur  institisse,  taliter  extitit 
ordinatum,  videlicet  quod  dilecti  &  fidèles 
nostri  B.,  prepositus  ecclesie  Tholosane, 
&  Sycardus  Alemanni,  miles,  vobiscum 
sciant  &  inquirant  de  dictis  interpresuris 
plenius  veritatem,  &  ea  que  fuerint  emen- 
danda'^er  dictos  B.  &  S.  &  per  vos  emen- 
dantur  (_sic)  &  de  stando  ordinacioni  vestre 
&  ipsorum  B.  &  S.  super  predictis  inter- 
presuris partes  sufficienter  caveant,  quod 
vestre  &  ipsorum  ordinacioni  stabunt.  De 
rébus  vero  &  hominibus  captis  hinc  inde 
fiât  recredentia  statim  ad   arbitriuni   vcs- 


An 

1 267 

29  no- 
vembre. 


JJ.  xxivc,  f"  iio  h. 


'  JJ.  xxn-c,  {"  ô3  a. 


An 
1267 


1609 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1610 


trum  &  duorum  predictorum.  Si  qua  tamen      qua  postea  per  dictum  vicarium   indebite 
de  rébus  hinc  inde  captis  sint,  que  non      fuerint  attemptata,  ad  statum  debitum  re- 


An 
1267 


possint  inveniri,  prestetur  securitas  suffi- 

ciens  a  partibus,  quod  arbitrium  vestrum 

&  dictorum  prepositi  &  Sycardi  super  hoc 

observabitur  a  partibus  antedictis,  &  post- 

quam    dicte    partes    sufficienter   caverint 

de  stando  arbitrio  vestro  &  ipsorum  B.  & 

S.,  securitates  date  pro  recredentia  rerum 

captarum,  que  invente  fuerint,  &  hominum 

captorum  nulle  erunt.  In   quantum  vero 

ea  que  facta  sunt  hinc  inde  nos  tangunt, 

fiet  nobis  emenda  ad  arbitrium  nostrum. 

Unde  vobis  mandamus,  quatinus  secundum 

suprascriptam  ordinacionem  una  cum  pre- 

dictis  B.  &  S.  in  dicto  negocio  procedatis, 

&  procuretis  ut   ipsi  vobiscum   procédant 

in  negocio  antedicto,  prout  superius  est      7i/f^.,  J^^,„,,      i>  jiir  1       d    •,• 

.  „  '  !      ...  .  '  mandements    d  Aljonse    de    roitiers 

premissum.  Hoc  autera  intelligimus,  quan- 


duci  facientes.  Et  super  ordinacione  hu- 
jusmodi  cum  Sycardo  Alemanni  milite  & 
judice  vicarii  Tholose,  qui  predicte  ordi- 
nacioni  interfuerunt,  coloquium  habeatis, 
8j  ad  premissa  vicarium  evocetis,  &  quid 
super  premissis  feceritis  nobis,  cum  ad  nos 
veneritis,  una  cum  aliis  inquestis  vestris 
referatis  in  scriptis.  Datum  die  mercurii 
in  festo  beati  Thome  apostoli,  anno  Do- 
mini  m'cCLX"  septimo. 


Si: 


tum  spectat  ad  dictos  homines  de  Condo- 
mio,  si  de  eorum  processerit  voluntate. 
Alioquin  jus  suum,  prout  debuerint,  pro- 
sequantur.  Datum  apud  Moyssiacum  epi- 
scopi,  die  martis  in  vigilia  beati  Andrée 
apostoli,  anno  Domini  m'cc"  LX°  vu". 

Similis  Huera  missa  fuit  B.  preposito  eccle- 
sie  Tholosane  super  eodem  facto,  —  Sycardo 
Alemanni  militi. 

XVI.   Pontio  Astoaudi  militi  &  magistro  Odoni 
de  Montoneria  pro  episcopo  Tholosano'. 

Alf'onsus,  &c.  Ex  parte  venerabilis  patris 
episcopi  Tholosani  nuper  est  &  alias  exti- 
tit  conquerendo  monstratum,  quod  vica- 
cembrc.  rius  noster  Tholose  furcas,  justicias  &  cos- 
tellum  sive  pilori  de  Castromauronis,  in 
quo  idem  episcopus  omnimode  jurisdi- 
cionem  spiritualem  &  temporalem,  altam 
&  bassam  habere  se  dicit  a  tempore,  quo 
non  exstat  memoria,  post  ordinationem 
circa  mediam  quadragesimam  proximo  pre- 
teritam  per  consilium  nostrum  factam,  cum 
armi's  diruit  seu  dirui  fecit  in  ipsius  epi- 
scopi &  juridicionis  sue  prejudicium  atque 
dampnum.  Unde,  sicut  alias  vobis  man- 
dasse recolimus,  iterato  mandamus,  quati- 
nus secundum  quod  ordinatum  tune  exstitit 
per  consilium  nostrum  &  vobis  injunc- 
tum  in  negocium  hujusmodi  procedatis,  si 


An 

1267 

dc- 


pourles  habitants  de  Toulouse. 
(1267-  1269) 

I.  Vicario  Tholose  pro  domino  comité  Picta- 
vensi  '. 

ALFONSUS,  &c.  Cum  intellexerîmus 
quod  in  civifate  Tholose  quedam  con- 
fratria  de  Carmello  de  novo  est  instituta, 
in  qua  sunt,  sicut  dicitur,  quinque  milia 
hominum  &  mulierum  vel  circa,  &  posset 
numerus  augmentari,  &  per  quam  multa 
pericula  possent  terre  &  civitati  evenire, 
&  jam  aliqua,  ut  dicitur,  evenerunt,  vobis 
mandamus  quatinus  super  hiis  veritatem 
diligenter  inquiratis,  vocatis  ad  hoc  dilec- 
tis  &  fidelibus  nostris  senescallo  Tholose, 
Poncio  Astoaudi  &  Sycardo  Alemanni,  mi- 
litibus,  ac  magistro  Odone  de  Mofnjtone- 
ria.  Et  si  inveneritis  ita  esse,  vos  dictam 
confratriam  faciatis  amoveri  vel  ad  talem 
statum  reduci,  quod  per  eam  non  possit 
terre  periculum  aliquod  evenire.  Et  quid- 
quid  de  consilio  predictorum  inveneritis 
&  feceritis,  nobis  in  scriptis  significare 
curetis.  Datum  apud  Lungumpontem,  die 
dominica  post  nativitatem  beati  Johannis 
Baptiste,  anno  Domini  m°  cc°  lx"  vu". 

'  11.  xxivc,  f"  45  a. 


An 

17.67 
!6  juin. 


'  JJ.  xxivc,  {"  J7  h. 


i6ii 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i6ii 


II.  N'icario  Tholose  '. 


An 
1167 

Il  no- 

vambix. 


St.  de  S.icleiis,  thesaiirarius  ecclesie 
Bc.iti  Hyl.irii  Pictaviensis  &  clericus  illus- 
tris  coniitis  Pictavie  &  Tholose,  viro  pro- 
vido  &  discreto  Guillelmo  de  Hantolio, 
vicario  Tholose,  salutem  &  sinceram  iii 
Domino  dilectionem.  Receptis  litteris  a 
domino  comité,  sibi  ex  parte  vestra  mis- 
sis,  super  sesina  per  vos  facta  super  bonis 
epîscopalibus,  &  tenore  earumdem  diU- 
gentius  intellecto,  super  hiis  consilium 
cum  consiliariis  suis  s-oluit  habere  plenius 
dictus  cornes.  Unde  vobis  significamus 
quod,  consiJerato  tenore  litterarum  vestra- 
rum,  videtur  consilio  dicti  domini  comitis 
quod  sit  expediens  &  racionabile,  quod 
absoluciouis  beneficium  cum  débita  devo- 
cione  petatis,  &  si  absolucionem  aliter 
non  possitis  obtinere,  juretis  vel  aliter'... 
caveatis  stare  mandatis  ecclesie,  cum  non 
sit  verisimile  quod  bonus  judex  ex  hac 
causa  vobis  precipiat  indebitum  aliquid 
vel  injustum.  Obtento  vero  absolucionis 
bénéficie,  de  jure  nostro  super  regalibus 
&  saisina  bonorum  episcopalium ,  sede 
Tholosana  vacante,  diligenter  &  fideliter 
addiscatis,  &  quod  super  hoc  inveneritis, 
nobis  fideliter  rescribatis.  Datum  Parisius, 
die  veneris  in  festo  beati  Martini  hyema- 
lis,  anno  Domini  M°cc"LX°  septimo. 

111.  Vicario  Tholose  pro  Arnaido  &  G.   Je  Fal- 
guario,  militibus*. 


Alfonsus,  &c.  Ex  parte  Arnaldi  &  Guil- 
lelmi  de  Falguario,  militum,  nobis  extitit 
intimatum,   quod   cum   ipsi    a   quibusdam 

.^o  110-  '  ,     ,  '  ' 

veuibre.  gravaminibus  que  eis  inferebantur,  ut  asse- 
runt,  a  consulibus  Tholosanis,  ad  vestram 
audientiam  appellassent,  suamque  appel- 
lationem  prosequerentur  coram  nostro  ju- 
dice,  sicut  dicunt,  antequam  esset  in  causa 
appellacionis  conclusum,  judex  voluntate 

'  JJ.  xxi\"C,  {•  54  4.  —  Le  mime  jour,  le  comte 
annonce  l'enroi  de  cette  lettre  aux  dominicains 
Guillaume  de  Monirerel  &  Guillaume  Bernard, 
inquisiteurs  en  Toulousain. 

*  Ici  un  mot  illisible;  probablement  un  verbe  à 
l'infinitif. 

'  JJ.  wivc,  f  J7  4. 


An 

1167 


propria  desiitit  a  cognicîone  dicte  cause. 
Hinc  est  quod  vobis  mandamus,  quatinus, 
si  ad  vos  légitime  extiterit  a  dictis  militi- 
bus appellatum,  in  causa  appellacionis 
procedatis  vel  per  ipsum  judicem  vestrum 
procedi,  prout  justum  fuerit,  faciatls. 
Datum  apud  Moyssi,  in  festo  beati  Andrée 
apostoli,  anno  Domini  m°cc'LX°  septimo. 

IV.  Vicario  Tholose  pro  Poncio  Fulquerii  '. 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quati- 
nus ex  parte  nostra  requiratis  judicem 
vestrum,  ut  Laurentiam  filiam  Guillelme, 
que  manet  ante  ecclesiam  Beati  Bartho- 
lomei  Tholose,  uxorera  Pontii  Fulquerii, 
dimittat  &  eam  a  suo  consorcio  omnino 
removeat,  cum  vlr  suus  eam  répétât  8c  de 
detentione  dicti  vicarii  conqueratur,  & 
bona  dicti  Pontii,  que  dicitur  rapuisse, 
restituât  dicto  Pontio  indilate.  Quod  si 
requisitus  facere  noluerit,  officium  judi- 
ciarie  interdicatis  eidem.  Datum  die  vene- 
ris in  octabis  Epiphanie,  anno  Domini 
M"  ce  LXVII". 

Similis  littera  sentscaîlo  Tholose  &  Al- 
bitnsis  pro  todem. 

V.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis   pro   eodem  '. 

Alfonsus  senescallo,  &c.  Ex  parte  llai- 
mundi  Johannis  Majoris,  civis  Tholosani, 
nobis  insinuatum  extitit,  quod  Petrus 
Raimundus  Maior,  pater  quondara  dicti 
Raimundi  Johannis,  ex  causa  fidejussionis 
dudum  solvit  Tholomeo  de  Portali  & 
Aldrico  Caradorbe,  civibus  Tholosanis, 
pro  Pontio  Guillelmi  de  Turre,  cujus 
bona  ad  manum  nostram  ratione  pravitatis 
heretice,  ut  dicitur,  devenerunt,  &  que 
nomine  nostro  tenet  îacobus  de  Bosco  cle- 
ricus noster,  ut  dicitur,  quingentos  L.X'  so- 
lides Tholosanos  per  dampna  &  expensas, 
que  sustinuerant  iidem  cives  ratione  pre- 
dicte  peccunie  ad  terminum  non  soluté, 
quam  quidem  peccunie  summam  cum  dam- 
pnis  8j  expensis  dicto  Raimuudo  Johanni, 
heredi  dicti  Pétri  Raimundi  patris  sui, 
reddere  denegat  Jacobus  antedictus.  Unde 

■  JJ.  Txn-c,  f  58  *. 
'  IhiJ.  C  61  a. 


An 
lîf.-- 


Ii68 

I  ji 
janvier. 


An 
1268 

i3 
février. 


An 
iiâS 


l6l3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1614 


vobis    mandamus,   quatinus    ipsum    super  insistere   studeafis,  qiialifer  in  liac  parte 

hiis,  que  ratiotie  premissoriim  proposuerit  jus    nostrum    servetur    illesuni ,    ususque 

corani  vobis,  diligenter  audiatis,  &  vocato  lejfitimi  dictorum  civium   per  hoc  minime 

dicto  Jacobo  pro  jure  nostro  deffendendo,  infriiigantur.     Non     enini    videtur,    quod 

de  consilio  fratrum   inquisitorum  heretice  aliène  persone  pisces  liujusmodi  defferen- 

pravitatis  de  personis  &  rébus  ad  jurisdic-  tes  vendere  valeant  absque  exsolutione  pe- 


An 
1268 


An 
1268 


I 


An 
1268 


tionem  nostram  spectantibus,  jure  nostro 
&  alieno  ilieso  servafo,  faciatis  eidem 
quod  justutn  fuerit  &  consoiium  rationi. 
Datum  ut  precedens. 

VI.    Vicario  Tholojc  luper  confratrii» '. 

Alphonsus,&c.  Cum  intellexcrimusquod 
sub  specie  boni  quedam  confratrie  de 
novo  in  civitate  Thoiose  fueriiit  instituts, 
quarum  occasione  in  plerisque  casibus 
posset  status  civitatis  dampnum  pati  &  no- 
bis  prejudicium  generari,  presertim  cum 
numerosa  multitudiiie  sint,  alter  alteri 
jiiramentis  astricti,  vobis  mandamus  qua- 
tinus diligenter  addiscatis  de  modo  & 
forma  hujusmodi  confratriarum,  &  an  sub 
tali  velamine  ecclesiarum,  nostra  [jura] 
vel  civitatis  hactenus  usurpaverint  vel  pre- 
sumantur  in  posterum  usurpare,  &  quid 
super  hiiis  inveneritii  ,  nobit  in  scriptis 
sub  sigillo  vestro  per  Poncium  Astoaldi 
militem  &  magistrum  Odonem  de  Monto- 
neria,  cum  ad  nos  venerint  ad  crastinum 
instantis  quindene  Penthecostes,  transmit- 
tatis  &  cum  eisdem  super  hoc  consilium 
habeatis.  Datum  apud  hospitale  prope  Cor- 
bolium,  die  mercurri  post  mediam  quadra- 
gesimam,  anno  Domini  M'CC'LK' VU". 

Vil.  Stnescallo  pro  comité  PictaTicnii  tuper  de- 
fraudationr  pcdagiorum  '. 

Alfonsus,  &c.  Cum,  sicut  nobis  relatum 
extilit,  aliqui  mercatores,  ducentes  pisces 
salsos  ad  Tholosam,  norinuuquam  secum 
ferentes  litteras  vicarii  Thoiose  testimo- 
niales quod  pisces  hujusmodi  cedere  de- 
beant  in  usum  civium  Thoiose.  ac  per  hoc 
nonnunquam  contingat  nos  debitis  nos- 
tris  pedagiis  defraudari,  vobis  mandamus 
quatinus    diligenti    cura    &     solicitudine 

■  JJ.  xxivc,  f"  63  a. 

'  IkiJ.  ["  (j  t  A.  —  Suit  une  lettre  du  même  jour 
au  viguicr  de  Toulouse  pour  la  même  affaire. 


dagii  supradicti.  Et  super  hoc  de  consilio 
dilecti  &  fidelis  nostri  Sycardi  Alemanni 
militis,  qui  super  hoc  habere  notitiam 
dicitur,  procedatis,  quid  super  hoc  factum 
fuerit  vel  qualiter  processum  fuerit  nobis 
per  clericum  vestrum,  cum  ad  nos  venerit 
circa  très  septimanas  post  Pcnthecosten 
in  scriptis  remittere  procurefis.  Datum 
die  mercurii  post  mediam  XL'"*™,  anno 
Domini  M»cc»LX»vn». 


VIII.  Scnetcallo  Thotoie   pro  fratr*  Remundo, 
miniitro  fratrum  Minorum  in  Aquitnnia  '. 

Alfonsus,  8fc.,  vicario  Thoiose....  Cum 
ex  parte  religiosi  viri  fratris  Remundi,  mi- 
nistri  fratrum  Minorum  in  Aquitania,  no- 
bis extiterit  intimatum,  quod  Guillelmus 
Saurini,  civis  Thoiose,  jam  provecte  etatis 
existât  ac  circa  curam  operis  ecclesie  dic- 
torum fratrum  apud  Tholosam  se  utiUter 
adcomodaverit,  sicut  fertur,  vobis  man- 
damus quatinus  eos,  ad  quos  spectat  con- 
sulatus  seu  capitulatus  Thoiose  electio 
ydoneis  persuasionibus  inducere  curelis, 
ut  dictum  Guillelmum  ,  jam  ut  dicitur 
veteranum  &  dictis  frafribus  proficuum, 
absolvant  nec  eum  suscipere  compellant, 
nisi  libens  voluerit,  officium  consulatus. 
Nullam  tamen  propler  hoc  dictis  consuli- 
bus  molestiam,  violenciam  seu  coactioiiem 
aliquam  inferatis.  Datum  apud  Rampillo- 
nem,  die  martis  in  festo  beatorum  aposto- 
lorum  Philippi  &  Jacobi,  anno  Domini 
M'CCLX"  octavo. 

/ 

IX.  Scneicallo   Thoiose    pro   Guillelmo   de    Fal- 

gario'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  Guillelmi  de 
Falgario  militis  nobis  est  supplicatum, 
quod  cum  injunctum  fuisset  magistro 
Guillelmo  Ruffi,  ut  inquireret  super  pe- 

■    JJ      XWV;   C    126   i. 

'  IhiJ.  f"  r28  h. 


An 

1268 

I"  mai. 


An 

r;  .t 
23  juin. 


An 

I2Û8 


i6i5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1616 


dagio  de  Venerca  inter  ipsum  militem  & 
homiiies  de  Tholosa,  que  inquesta  facta 
non  fuit,  &  ipse  petat  ut  dicta  inquesta 
committatur  domino  Sycardo  Alemanni  nii- 
liti  vel  alii  probo  homini,  salvo  processu 
habito  coram  dicto  magistro,  vobis  man- 
damus  quatinus  ipsum  diligenter  audiatis, 
facientes  eidem  bonum  jus  &  maturum, 
secundum  processus  habitos  coram  dicto 
magistro  Guillelmo  Ruffi,  de  personis  & 
rébus,  de  quibus  jurisdicio  ad  nos  spectat. 
Data  Parisius,  dominica  ante  f'estum  sanc- 
torum  Gervasii  &  Prothasii,  anno  Domini 
M°cc°  LX^viir. 

Eadem  fuit  data  hominlbus  Tholose,  dit 
lune  post  festum  beati  Johannis  Baptiste, 

X.  Commissio     patens    Sycardo     Alemanni     pro 

Sycardo  de  Montealto  milite'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  dilecti  &  fidelis 
nostri  Sycardi  de  Montealto  militis  nobis 
extitit  intimatum ,  quod  cives  Tholose 
quandam  piscariam  &  quoddam  molendi- 
num,  que  apud  Altamrippam  super  fluvium 
Aregie  habere  dicebatur  &  dicitur,  quon- 
dam  tempore  bone  niemorie  Raimuiidi, 
quondam  comitis  Tholosani,  predecesso- 
ris  nostri,  destruxerunt  sicut  dicit  &  eam 
dictus  Sycardus  postmodum  propriis  ex- 
pensis  refecit,  sicut  dicit.  Unde  vobis  man- 
damus,  quatinus  ipsum  super  hiis  diligen- 
ter audiatis,  &vocatis  qui  fuerint  evocandi 
&  dictis  civibus,  exibeatis  eidem  céleris  jus- 
ticie  complementum,  causam  eandem  sine 
debito  terminantes.  Datum  apud  Longum- 
pontem,  die  lune  proxima  post  festum  na- 
tivitatis  beati  Johannis  Baptiste,  anno 
Domini  m°cc''lx""'  octavo. 

XI.  Vicario  Tholose  pro   communitate  Tholose". 

Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quati- 
nus districte  inhibeatis  ex  parte  nostra 
vest'ris  judicibus  &  consulibus  Tholose, 
ne  ipsi  compellant  aliquos  Christianos  ad 
solvendum  débita  nova  vel  vetera  Judeis 
in  villa  Tholose  habitantibus  vel  etiam 
extra  villam,  Datum  apud  Longumpontem, 

■  JJ.  xxivc,  f  i3i  a. 

■  Ihii.  f>  i3i  i. 


die     lune    post    festum    nativitatis    beati 
Johannis  Baptiste,  anno  ut  siipra  [1268]. 

Xll.     Senescallo    Tholosano    pro    piscatoribus 
Tholose  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  piscatorum  urbis 
&  suburbii  Tholose  intelleximus,  quod 
Raimundus,  bone  memorie  condam  co- 
rnes Tholose,  predecessor  noster,  dédit 
eis  libertatem  seu  immunitatem  piscandi 
per  totum  flumen  Garone  in  dyocesi  Tho- 
losana.  Abbas  vero  Grandissilve  impedit, 
quominus  uti  possint  liberfate  vel  immu- 
nitate  predictis,  sicut  dicunt.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus  dictuni  abbatem  ex 
parte  nostra  requiratis  seu  requiri  faciatis, 
ne  ipsos  in  suis  libertatibus  impediat  mi- 
nus juste,  eisdem  piscatoribus  de  rébus  & 
personis  ad  nostram  jurisdicionem  spec- 
tantibus  facientes  bonum  jus  &  maturum. 
Datum  Parisius,  die  jovis  in  vigilia  apos- 
tolorum  Pétri  &  Pauli ,  anno  ut  su- 
pra [1268]. 

XIII.  Sicardo  Alemanni  militi  pro  communitate 
hominum  ville  Tholose". 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  communitatis 
hominum  ville  Tholose  nobis  exlitit  con- 
querendo  monstratum,  quod  Sicardus  de 
Montealto,  miles,  novum  instituit  pe- 
dagium  seu  novam  exaccionem  in  flumen 
Aregie  apud  Altamrippam,  ubi  est  vel  esse 
consuevit,  ut  asserunt,  communis  transi- 
tus  navium,  necnon  fecit  ibidem  novam 
portam  fieri,  per  quam  impeditur  navium 
transitus,  ut  dicitur,  in  nostri  dicteque 
communitatis  prejudicium  &  jacturam. 
Quare  vobis  mandamus  quatinus,  vocaîo 
dicto  Sicardo  milite  &  aliis,  qui  fuerint 
evocandi,  ipsos  diligenter  audiatis,  &  au- 
ditis  racionibus  parcium,  eisdem  exhibea- 
tis  céleris  justicie  compienientuni.  Datum 
die  veneris  in  octabis  apostolorum  Pétri 
&  Pauli,  anno  Domini  millésime  ducente- 
simo  LX"'°  octavo. 

'  JJ.   XMVC,   f"   l32   h, 

•  lUd.  l"  i33  a. 


An 
1268 


An 

1268 
28  juin. 


An 

1268 

7  août. 


An 

1268 

5dv- 
ccmbrc. 


1617  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC 

XIV.   Senescallo  Tholose   SiAlbiensis". 


1618 


dicto  vicario  &  dictos  testes  habitanim, 
sicut  dicit.  Uiide  vobis  mandamus  quati- 
nus,  vocato  dicto  vicario  &  qui  fuerint 
evocandi,  exhibeatis  eidem  céleris  justicie 
complementum,  jure  nostro  &  aliène  in 
omnibus  observaturi.  Datum  Parisius,  die 
mercurii  ante  festum  beati  Nicholai  hye- 
malis,  anno  Domini  millesimo  ducente- 
simo  LX"""  octave. 


An 
1268 


Alfonsus,  &c.  Significaverunt  nobis  mi- 
nistri  doraorum  leprosorum  Tiiolose  civi- 
tatis,  pro  seipsis  &  aliis  ministris  dyocesis 
Tholosane  &  omnibus  fratribus  &  habita- 
toribus  dictarum  domorum,  quod  bajuli 
nostri,qui  a  nobis  nostras  emuut  bajulias, 
eos  seu  fratres  suos  seu  eorum  nuncios 
leudas  seu  pedagia  de  elemosinis  sibi  pro 
suis  usibus  co[l]latis  solvere  compellunt, 
videlicet  de  uiio  porco  seu  bove  vel  anete 
vivo,  seu  blado,  oleo  vel  panno  pro  indu- 
mentis  eorum  &  qualibet  re,  quando 
faciunt  transitum  per  pedagia  supradicta, 
sive  emeriiit  ad  usus  proprios  seu  fratrum 
suorum  predictorum.  Unde  vobis  manda- 
mus, quatinus  predictos  ministros  civitatis 
&  dyocesis  Tholosane  &  fratres  habitato- 
res  dictarum  domorum,  secundum  quod 
usi  sunt  pacifiée,  non  permittatis  super 
exaccione  pedagii  seu  leude  aliquatenus 
molestari,  presertim  super  hiis,  que  ad 
usus  proprios  fuerint  deputata.  Datum  die 
veneris  in  festo  beati  Bertholomei  apos- 
toli,  anno  Domini  m°cc"lx°  octave. 

XV.   Poncio  Astoaudi  &  magistro  Odoni  de  Mon- 
toneria  pro  Berangario  Penterio '. 

Alfonsus,  &c.  Accedens  ad  nos  magis- 
ter  Berangarius  Penterii,  quondam  judex 
Tholose,  nobis  coiiquerendo  exposuit, 
quod  vicarius  noster  Tholose  decem  libras 
a  quibusdam,  quibus  impoaebat  falsum 
perhibuisse  testimenium,  habuit&  recepit, 
tali  tamen  condicione,  quod  si  vos,  inspec- 
tis  attestacionibus  ipsorum,  diceretis  dic- 
tos testes  falsum  non  perhibuisse  testimo-      Carmeli  nobis  extitit  suplicatum,ut  Judees 


XVI.  Vicario  Tholose  pro  domino  comité 
Pictavie  '. 

Alfonsus,  &c.  Guillelmo  de  Nantoilleto, 

vicario  Tholose Cum,  sicut  nobis  ex- 

stitit  intimatum,  quidam  burgenses  de 
Tholesa  suo  nomine  exigant  &  levant  (sic) 
pedagia  contra  justiciam,  ut  dicitur,  in- 
troducta,  vobis  mandamus  quatinus  de 
valore  pedagiorum  hujusmedi  &  nomini- 
bus  eorum,  qui  dicta  lèvent  pedagia  &  in 
quibus  locis,  qua  etiam  occasione  vel  quo 
jure  ea  sibi  vendicant,  &  pro  quibus  mer- 
cibus  &  a  quo  tempore  ea  levaverint  dili- 
genter  addiscatis,  ac  ea  que  super  premis- 
sis  inveneritis  sigillatim  in  scriptis  redacta, 
cum  ad  nos  veneritis  ad  diem  veneris  post 
instantem  quindenam  Penthecostes,  vobis- 
cum  afferatis.  Datum  Parisius,  anno  Do- 
mini M*cc"  LX°  octave,  die  veneris  pest 
festum  beati  Mathie  apesteli. 

XVII.  Vicario  Tholose  &  Egidio  Camelini  Tel 
eorum  alteri  pro  confratribus  Béate  Marie  de 
Carmello'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  cenfratrum  con- 
fratrie   demus    Béate    Marie    de    Monte- 


nium,  dictas  redderet  decem  libras.  Quibus 
attestacionibus  diligenter  per  vos,  ut  dici- 
tur, inspectis,  prenunciastis  dictos  testes 
falsum  testimenium  non  dixisse.  Quare 
petit  dictus  Berangarius  dictum  vicarium 
compelli  ad  reddendum  dictas  decem  li- 
bras dictis  testibus,  sicut  decet,  cum  iidem 
testes  dictam  pecunie  summam  ab  eodem 
magistro  répétant  occasione  predictarum 
convencionum,  inter  ipsum  magistrum  pro 


nostros  Tholose  compelleremus  ad  ven- 
dendum  seu  permutandum  duos  denarios 
obliarum  seu  census,  quos  habere  dicun- 
tur  super  quadam  domo  ab  ipsis  confratri- 
bus empta,  ut  asseruut,  pro  servicie  Jesu 
Christi  ibidem  faciendo,  vel  quod  vos 
nostro  nomine  hoc  idem  faceretis,  cum 
bena  dictorum  Judeorum  capta  sint  &  de- 
tempta,  prepter  quod  cum  dictis  Judeis 
tractatum  haberi  uequiverit  de  predictis. 


An 

I  269 

i«f  mars 


An 
I  269 
3  mars. 


■  JJ.  xxivc,  f"  i38  h. 
'  Ii,J.  f"   147  A. 


'  JJ.  xxivc,  f"  i52  a. 
'  Ihii.  i"  i56  a. 


An 
I  269 


i6i( 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[620 


An 
1  269 


Ceterum  qiiod  nos  uiium  obolum  annui 
census,  quem  habeinus  super  quadani  pla- 
tea  parva,  predicte  doniui  contigua,  dare 
vellemus  &  coiicedere  confratribus  su- 
pradictis.  Qiiare  vobis  mandamus,  qua- 
tiiiiis  vos  duo  vel  alter  vestruni  super  pre- 
missis  inquiratis  diligenter  quantum  va- 
lent predicta  &  an  sine  cujusquam  injuria 
eisdem  predicta  possemus  concedere,  quid- 
que  comodi  vel  incomodi  in  dominio  vel 
aliis  nobis  exinde  proveniret,  si  eisdem 
dictas  concessiones,  vendiciones  seu  per- 
mutaciones  faceremus,  necnon  de  aliis 
circonstanciis,  que  sunt  in  talibus  atten- 
dende.  Quid  autem  super  premissis  inve- 
neritis,  cutn  ad  nos  veneritis  ad  diem 
veneris  post  instantem  quindenam  Pen- 
thecostes,  in  scriptis  refferatis.  Datum  Pa- 
risius,  die  dominica  qua  cantatur  Letare 
Jérusalem,  anno  Domiui  !M''cc°lx''  octavo. 

XVIII.    Alla    littera    patens   eidem   Sycardo    pro 
eadem  communitate '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  communitatis 
Tholose  nobis  insinuatum  extitit,  quod 
per  consules  civitatis  Tholose,  qui  tune 
erant,  collecta  semel  &  secundo  facta  ex- 
titit, que  nobis  assignari  debuerat,  ut  di- 
citur,  pro  suis  libertatibus  confirmandis  ac 
aliis  gratiis  sibi  a  nobis  impetrandis.  Sane 
cum  nondum  assignata  nobis  fuerit  col- 
lecta exinde  pecunia,  nec  dicti  consules 
libertates  suas  confirmari  fecerint  nec  ali- 
quas  gratias,  ut  asserunt,  de  predicta  pec- 
cunia  impetraverint,  vobis  mandamus  qua- 
tinus  consulibus  urbis  Tholose,  qui  nunc 
sunt,  ex  parte  nostra  injungatis,  ut  ab  eis- 
dem qui  dictam  peccuniam  receperunt, 
convocatis  quatuor  probis  hominibus  a 
communitate  dicte  ville  necnon  quatuor 
probis  hominibus  a  parte  dictorum  consu- 
ium,  ab  ipsis  ad  hoc  specialiter  deputatis, 
de  dictis  collectis  compotum  audiant,  ut 
dicti  homines  ac  tota  universitas  predicta 


Parisius,  die  dominica  qua  cantatur  Letare 


Jerhusalem,  anno  Domini 
tavo. 


M°  CC°  LX."'°  OC- 


XX.    Sycardo    Alemanni    militi    pro 
communitatis  Tholose'. 


hominibus 


Alfonsus,  &c.  Datum  est  nobis  intelligi, 
quod  vicarius  venerabilis  patris  episcopi 
Tholosani  homines  nostros  communitatis 
Tholose  vexât  multipliciter  &  trahit  in 
causam  apud  Biterrim  minus  juste,  eo 
quod  ipsi  quosdam  homines  habentes  que- 

sciant   quid    residui    fuerit  &  eorum  no-      dam   maneria  seu   domicilia   sub  domina- 

mina,  qui  illud  residuum  pênes  se  deti- 

nent,  necnon  in  quos  usus  collecta  exinde 

peccunia  posita  fuerit  &  conversa.  Datum 


'  n.  x\iv>" 

cellée. 


f"  i55  a.  —  La 


pièce   a    ete   can- 


cione  dicti  episcopi,  quanquam  sint  man- 
sionarii    in    villa    Tholose ,    compellunt 

'  JJ.  xxiv<^,  f°  |55  h.  —  Cette  pièce  est  la  rédac- 
tion définitive  du  mandement  qui  précède. 
'  JJ.  xxiVC,  f°  i56  a. 


An 
1269 


XIX.   Littera  patens   Sycardo   Alemanni  pro  con- 
sulibus Tholose  '. 

Alfonsus,  &C.  Ad  aures  nostras  perlatum 
est,  quod  per  consules  civitatis  Tholose 
qui  tune  erant  collecta  semel  &  secundo 
facta  extitit,  que,  ut  dicitur,  in  nostrum 
debebat  commodum  redundare,  cum  spe- 
rarent  super  consuetudinibus  suis  sibi  a 
nobis  aliquam  gratiam  concedendam,  sicut 
missi  nobis  procuratores  communitatis 
Tholose  asserebant.  Sane  cum  nichil  com- 
modi  ex  collectis  predictis  nobis  obve- 
nerit,  &  nichilominus  solventes  exinde 
gravamen  incurrerint,  ut  dicitur,  vobis 
mandamus,  quatinus  consulibus  urbis  Tho- 
lose, qui  nunc  sunt,  ex  parte  nostra  dica- 
tis,  utab  eisdem  qui  dictam  pecuniam  re- 
ceperunt, convocatis  ab  eisdem  consulibus 
quatuor  probis  hominibus  de  qualibetpar- 
tita  civitatis,  a  communitate  ejusdem  civi- 
tatis ad  hoc  electis,  de  dictis  collectis 
compotum  audiant,  ita  quod  dicti  homines 
ac  tota  universitas  predicta  sciant  quid  re- 
sidui fuerit  &  eorum  nomina,  qui  illud 
residuum  pênes  se  detinent,  necnon  in 
quos  usus  collecta  exinde  pecunia  posita 
fuerit  &  conversa.  Datum  Parisius,  domi- 
nica qua  cantatur  Letare  Jérusalem,  anno 
Domini  millésime  ducentesimo  lx"""  oc- 
tavo. 


An 
1269 

3  mars. 


An 

I  269 

4  mars. 


An 


1621 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1622 


'*  '  coiitribuere  ad  subveiicionem  nobis  a  pre-  premissis  vobis  legittime  constare  poterit, 
dictis  homiiiibus  factam  pro  subsidio  Terre  quantum  fieri  poterit  &  debebit,  sine  juris 
Sancte,  qui  ad   subveiiciones   &  collectas      injuria  &  quantum  ad  nos  pertinet  dictis 


factas  alias  in  dicta  villa  contribuere,  ut 
dicitur,  consueverunt.  Unde  vobis  manda- 
mus,  quatinus  dictum  vicarium  ex  parte 
nostra  requiratis  &  moneatis  diligenter,  ut 
ab  hujusmodi  vexacionibus  &  citacionibus, 
quas  facit  eisJem  dictus  vicarius  coram 
judice  apud  Biterrira,  omnino  désistât, 
alioquin  non  possemus  equanimiter  tole- 
rare,  quin  adhibeamus  super  hoc  reme- 
dium,  quod  fore  noverimus  oportunum, 
presertim  cum  predicti  homiiies  nostri  su- 
per prediclis  parati  sint  coram  ordinario 
suo  Tholose,  ut  dicitur,  stare  juri.  Datum 
Parisius,  die  lune  post  mediam  quadragesi- 
mam,  anno  Domini  M°CC°  LX"  VlU". 


civibus  juste  defensionis  presidio  assistatis. 
Datum  die  veneris  ante  festum  sancti  Mar- 
chi  evuangeliste,  anno  Domini  M°cc''LX'' 
nono. 

SimîUs  littera  mîssa  fuit  abbatî  Aîoysia- 
censi  cum.  hac  adjectione  :  Presertim  cum 
per  privilégia  a  sede  apostolica  nobis  in.- 
dulta,  quorum  transcripta  credimus  vos 
habere,  cautum  sit,  quod  super  rébus  de 
nostris  feodis  vel  censivis,  ad  jurisdictio- 
nem  nostram  médiate  vel  immédiate  spec- 
tantibus,  lis  seu  causa  in  foro  ecclesiastico 
minime  debeat  agitari,  nosque  simus  parati 
de  eisdem  rébus  exhibere  justiciam  cuilibet 
conquerenti.  Datum  ut  supra. 


An 
1269 


An 

I  269 
IQ  avril 


XXI.    Sycardo   Alemanni    pro    GuilUImo   Garsito 
&  Bernardo  Fabbro'. 

Alfonsus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo  Sy- 
cardo  Alemanni  militi,  salutem  &  dilectio- 
nem.  Ex  conquestione  Guillelnii  Garsiti 
tiibicinatoris  &  Bernardi  Fabbri,  civium 
Tholose,  nobis  innotuif,  quod  Arnaldus 
Wilelmi  notarius  Tholose  eosdem  vexât 
multipliciter  &  contra  justiciam  inquiétât, 
trahendo  eos  in  causam  coram  judici- 
bus  a  sede  apostolica  delegatis,  occasione 
quarumdam  possessionum  ab  eisdem  titulo 
emptionis  acquisitarum  a  Petro  Bernardi, 
cive  Caturcensi,  tune  vicario  nostro  Tho- 
lose. Que  quidem  possessiones  dicti  nota- 
rii  fuerant  &  ad  manum  nostram  devene- 
rant  pro  eo,  quod  idem  notarius  de  crimine 
false  monete  suspectus,  ut  dicitur,  habe- 
batur,assumens  occasionem  vexationis  hu- 
jusmodi prétexta  quarumdam  litterarum 
nostrarum,  cujus  seriem  vobis  mitlimus 
presentibus  interclusam,  que  directe  fue- 
rant ad  magistrum  Berengarium  Penterii, 
tune  judieem  vicarii  Tholose,  &  ad  Jaco- 
bum  de  Bosco,  coUegam  sibi  datum  in  hac 
parte.  Que  quidem  littere  videntur  impe- 
trate  tacita  veritate,  cum  de  facto  vendi- 
cionis  precedentis  nichil  nobis  extitisset 
tune  temporis  intimatum.  Quocirca  vobis 
mandamus,   quatinus    secundum   quod   de 


XXII.   Littera  patens  vicario  Tholose '. 

Alfonsus,  &c.  Cum,  sicut  ad  aures  nos- 
tras  prolafum  est,  quidam  burgenses  de 
Tholosa,  quorum  nomina  sunt  hec  ;  Ar- 
naldus Barravi,  Poncius  de  Villanova,  Rai- 
mondus  de  Roayo,  Petrus  Feltrerii,  Ber- 
nardus  Raimundi  Baranche,  Bernardus 
Ramundi  de  Burdegalis,  Durandus  Ju- 
deus,  Willelmus  de  Turre,  Willelmus  Vi- 
talis  parator,  Bertrandus  de  Guarigiis, 
Jordanus  de  Caramanno,  Bertrandus  Mau- 
rarqueni,  Willelmus  de  Brugeriis  &  ca- 
nonici  Sancti  Saturnini,  portagium  seu 
leudas  infra  dictam  villam  Tholose  seu 
terminos  ejusdem  percipiant,  &  exigant 
nonnuUi  ipsorum  plus  debito,  &  aliqui, 
ut  dicitur,  minus  juste;  mandamus  vobis, 
quatinus  super  premissis  una  cum  judice 
vestro  inquiratis  fideliter  &  dilligenter 
causam  seu  causas  perceptionis  hujusmodi 
&  alias  circumstancias,  que  factum  hujus- 
modi contingunt,  vocatis  predictis  burgen- 
sibus,  ut  jurare  videant,  si  eis  placuerit, 
testes  super  his  inquirandos  (sic).,  &  facta 
inquesta,  eorum  defensiones  &  rationes,  si 
quas  proponere  voluerint  légitimas,  ad- 
mittatis.  Quid  vero  super  premissis  inve- 
neritis  necnon  rationes  &  deffensiones 
eoriimdem  ad  instans  parlamentum  in 
crastino  quindene  omnium  Sanctorum  sub 


An 
t  269 

IS 
juiili:!. 


IJ.  xxiv»,  f'  69  a. 


JJ.  xxivB,  f"  83  a. 


An 
1269 


1623 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1624 


An 

1267 

3i  mai. 


An 

1267 
3o  juin. 


sigillo  vestro  nobis  curetis  remittere  in- 
terclusa.  Datum  Parisius,  aniio  Domini 
M°CC''LX°  nono,  die  jovis  aiite  festum 
béate  Marie  Madalene. 


020. 

Mandements    d'Alj'onse     de    Poitiers 
pour  la  levée  du  fanage. 

(1267  - 1270) 

I.  Senescnllo  Tholose   pro    Bertrnndo  Carboiel'. 

ALFONSUS,&c.  Veniens  ad  nos  Bertrati- 
dus  Carboiiel,  domicellus,  nobis  con- 
querendo  monstravit,  quod  consules  de 
Vauro  ipsum  intendunt  pro  solvendo  no- 
bis focagio  talliare  in  ejiis  prejudicium, 
cum  sit  nobilis  &  filius  militis,  ut  dicit, 
&  nunquam  extitit  consuetum  nobiles 
talliari  pro  focagio  vel  alia  quacumque 
causa.  Unde  vobis  mandamus  quatinus, 
vocatis  dictis  consulibus  &  auditis  eorum 
racionibus,  dictum  domicellum  non  per- 
mittatis  indebite  talliari  contra  consuetu- 
dinem  diucius  asitata  (.corr,  usitatam). 
Insuper  dédit  nobis  intelligi  idem  domi- 
cellus, quod  duas  heresias,  videlicet  ter- 
ram  Odi  Gagii  &  terram  Boiieti  Dominici, 
quas  ad  manum  nostram  tenetis,  libenter 
eraeret  vel  nobis  competens  escambium 
daret  pro  eisdem.  Unde  vobis  mandamus, 
quatinus  quantum  vellet  nobis  dare  de 
eisdem  in  emendo  vel  escambiando,  &  ubi 
site  sunt  dicte  terre  &  quantum  vallent 
annui  redditus  &  utrum  esset  utilitas  nos- 
tra,  diligenter  addiscatis,  nos  super  hiis 
omnibus  loco  &  tempore  plenius  certifi- 
care  curantes.  Datum  die  mercurii  ante 
Penthecosten. 

II.  Senescnllo  Tholose  pro  iiniversitate  liominuin 

de   Monieesquivo  &  de  Bolbestre'. 

Alfonsus,   &c.  Cum  ex  parte    universi- 
tatis  hominum  de  Mouteesquivo  &  de  Bol- 

'  JJ.   XXIV"     f"  41    h. 
'  Ibld.   ("  46  h. 


bestre  nobis  extiterit  suplicatum,  quatinus 
nos  eisdem  gratiam  super  focagio  facere- 
mus,  eo  videlicet  quod  sunt  pauperes  & 
quandam  ecclesiam  in  dicta  villa  con- 
struunt  non  modice  sumptuosam ,  cujus 
operi  nos  de  dicto  focagio  fieri  elemosi- 
nam  seu  gratiam  exigunt,  iterum  quod  nos 
ab  ipsis  pro  dicto  focagio  monetam  Tho- 
losanam  recipiamus,  vobis  mandamus  qua- 
tinus, inspectis  &  consideratis  omnibus 
incommoditatibus,  quas  allegant  dicti  ho- 
mines,  cum  pium  &  decens  esse  videatur, 
[de]  quingentis  triginta  &  una  libris  Turo- 
nensium  [ab]  eisdem  impertitis  sibi  triginta 
&  unam  libras  penitus  remittatis,  dantes 
eisdem  terminum  de  dictis  quingentis  libris 
solvendisvel  de  hoc  quod  debuerint  termi- 
nis  infrascriptis,  videlicet  quod  solvantme- 
dietatem  quantitatis  ab  ipsis  débite  circa 
terminum  omnium  Sanctorum  proximo 
venturum  &  aliam  medietatem  ad  termi- 
num Candelose  inmediate  sequentem',  dum 
tamen  dicti  homines  fidejussores  bonos 
dederint  de  dicto  focagio  &  dicta  emenda 
solvendis  terminis  antedictis.  Datum  apud 
Longumpontem,  die  jovis  post  festum  bea- 
torum  apostolorum  Pétri  &  Pauli,  anno 
Domini  M'CCLX"  septimo. 

III.    Senescallo  pro   hoininibus  dicti  Sycardi  su- 
per dicto  foc.igio'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  per  nostras  patentes 
litteras  vobis  scripserimus,  quod  vos  di- 
lecto  &  fideli  nostro  Sycardo  de  Montealto 
militi  quingentas  libras  Turonensium  de 
primis  denariis,  quos  de  focagio  hominum 
suorum  levaveritis,  solveretis,  vobis  man- 
damus quatinus,  nonobstante  dicto  man- 
date, ipsos  homines,  si  coram  vobis  super 
hoc  querimoniam  protulerint,  diligenter 

'  Ici  le  passage  suivant,  qui  a  été  ensuite  barré  : 
Ceîerum  cum  judex  rester  Tholose  ipsos  minus  juste 
aggravet  &  moîestet  super  facto  cujusdam  in^uisi- 
cionis  facte  contra  ipsos,  per  ijuam  condampnati  fue- 
runt  in  centum  libras  Turonensium,  quam  sententiam 
cassavit  &  mutavit,  ut  dicitur,  magister  Odo  de 
Montoneria,  vobis  mandamus  quatinus  dictis  homi- 
nihus  de  dicta  emenda  centum  îibrarum  (juadraginta 
libras  Turonensium  remittatis,  si  absque  alterius 
prejudicio  Jieri  possit. 

'  JJ.  wiV,  {"  ,Î5  a. 


An 
1267 


An 

1267 

18  no- 
vembre. 


An 

1267 


i6i5 


PREUVES  DE  L'HISrOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[626 


An 

1267 

î8  no- 
vembre. 


An 
ii68 

2 1  r.iars. 


audiatis,  facieiites  eisdem  super  predictis 
quod  justum  f'uerit  &  consoiium  racioui, 
comniuiiicato  consilio  Guillelmi  de  Ples- 
seio  &  Salomonis  clericorum  nostrorum, 
&  quantum  ad  alios  istud  secretum  teuea- 
tis.  Datum  apud  Longumpoutem,  die  ve- 
neris  in  octabis  beati  Martini  hyeraalis, 
auuo  Donnai  M°cc°  LX°  VU". 

IV.  Senescallo  pro  liabitatoribus  ville  de  Vazegia'. 

Alfonsus,  &c.  Habitatores  ville  de  Vaze- 
gia nobis  par  procuratorem  supplicarunt, 
ut  pro  subvencione  nobis  promissa  ab  eis- 
deai  pro  subsidio  Terre  Sancte  centum  vi- 
ginti  libras  Turonensiuni  nobis  jilaceret 
recipere,  vel  secunduni  numerum  focorum 
suorum,  qui  nunc  est,  focagium  recipi 
faceremus.  Quare  vobis  mandamus  quati- 
nus,  numéro  focorum  suorum  diligenter 
quesito,  quod  utilius  fore  nobis  videbitis 
faciatis.  Datum  die  lune  post  festum  béate 
Katerine  virgiuis,  anno  Doii'ini  m°CC"LX" 
septimo. 

V.   Senescnllo  pro  hominibus  popiilaribiis  de 
Verduno'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  alias  de  bonorum 
consilio  in  quibusdam  villis  dyocesis  Tlio- 
iosane,  equitate  suadente,  mandaverimus 
coUectam  fieri  par  solidum  &  per  libram, 
ac  inter  homines  de  Verduno  majores  & 
popularas  orta  sit  dissensio  in  hac  parte, 
popularibus  asserentibus  coUectam  fieri 
debere  prout  superius  est  premissum,  aliis 
vero  se  oponentibus  ex  adverse,  vobis 
mandamus  quatinus  coUectam  in  villa  pre- 
dicta,  cum  opus  fuerit,  faciatis  fieri  per 
solidum  &  per  libram,  nisi  ab  adversa  parte 
causa  rationabilis  8c  légitima  objecta  fue- 
rit, propter  quam  minime  fieri  debeat  in 
hune  modum,  causani  ipsam,  si  quam  pre- 
tenderint,  necnon  raciones  parcium,  si 
quas  coram  vobis  proposuerint ,  nobis 
circa  très  septimanas  post  instans  festum 
Penthecostes  per  Thomam  clericum,  cum 
ad  nos  venerit,  in  scriptis  remittatis.  Da- 
tum   apud    hospit^le    prope    Corboliuiii, 

■  JJ.  xxiyc,  f°  5")  i. 
'  JbiJ.  f»  63  a. 


die  mercurii  post  niediam  quadragesimam, 
anno  Domini  M°  cC  LX"  Vii°. 


VI.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  consiilibus 
commiinitatis  Verdtini  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  consulum  &  co- 
munitatis  Verduni  nobis  extitit  conque- 
rendo  monstratum,  quod  coUectores  foca- 
gii,  in  partibus  Tholosanis  nobis  debiti  vel 
promissi,  homines  de  barreriis  Verduni, 
videlicet  deCauiac,Seueraeriis  &  deLtque- 
fais,  compelhint  ad  solvendum  per  se  foca- 
gium, cum  computati  &  enumerati  fuerint 
cum  ipsis  hominibus  de  Verduno  in  com- 
posicione  habita  inter  dictos  collectores  ex 
una  parte  &  ipsos  homines  ex  altéra.  Unde 
vobis  mandamus,  quatinus,  inspecta  dili- 
genter composicione  predicta,  si  ipsos  ho- 
mines in  composicione  eadem,  inter  dictos 
collectores  focagii  meraorati  ex  una  parte 
&  ipsos  homines  Verduni  ex  altéra  facta, 
enumeratos  fuisse  inveneritis,  ipsos  homi- 
nes barreriarum  predictarum  ad  solven- 
dum dictum  focagium  non  compellatis  nec 
compelli  a  dictis  coUectoribus  indebite 
permittatis.  Si  vero  dicti  homines  dictarum 
barreriarum  in  dicta  composicione  enume- 
rati non  fuerint,  homines  predictos  ad  sol- 
vendum dictum  focagium,  prout  justum 
fuerit,  compellatis  &  compelli  faciatis.  Da- 
tum apud  Longumpoutem,  [die  martis  post 
nativitatem  beati  Johannis  Baptiste],  anno 
LX°  octavo. 


VII.  Senescallo  Tholote  &  Albiensis  pro 
popularibus  de  Verduno  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  popularium  ville 
de  Verduno  nobis  exstitit  supplicatum,  ut 
in  dicta  villa  quocienscumque  talliam  vel 
colletam  (sic)  fieri  contigerit,  ipsam  per  so- 
lidum &  libram  fieri  faceremus,  nonnullis 
majoribus  dicte  ville  se  opponentibus  quod 
ipsa  tallia  minime  fieret  per  solidum  &  per 
libram.  Visis  autem  &  diligenter  inspeclis 
perconsiliarios  nostros  rationibus  tam  po- 
pularium quam  majorum  de  dicta  villa  pre- 
dictorum  super  hiis,  videtur  eis  quod  per 

'  JJ.  XMvc,  f"  i32  a. 
'  Ibid.  l"  i33  a. 


An 
1268 


An 

1268 

26  juin. 


An 
1268 

(3  juillet. 


An 
1268 


1627 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1628 


solidum  &  libram  debeat  fier'i  colleta  seu      vestrum  clericum,  cuni  ad  nos  venerit  pro 
questa,  quandocumque  fieri  coiitigerit  in      vestris  compotis  facieudis,  in  scripfis  insi- 


villa  supradicta.  Quare  vobis  mandamus, 
quatinus  quandocumque  in  ipsa  villa  tal- 
liam  seu  colletam  fieri  contigerit,  per  soli- 
dum &  libram  fieri  faciatis.  Datum  anno 
Domini  millesimo  ducentesinio  LX°  oc- 
tavo,  die  veneris  post  festura  beati  Martini 
estivalis. 


nuare  curetis.  Datum  die  martis  ante  fes- 
tum  beati  Thonie  apostoli,  anno  Domini 
M'CCLX"  nono. 


IX' 


An 

1269 
17  dé- 


Alfonsus,  &c.,  dilecto  &  fideli  suo  se- 

nescallo  Tholose  &  Albiensis   salutem   & 

VIII.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  homi-  dilectionem.  Ex  parte  Raimundi  de  Beinca 

nibusRaimoneti.Fortenerii&AymericideCom-  "«^iis     insuuiatum     extltlt     conquerendo, 

menge'.  quod  VOS  ab  hominibus  suis  de  Fita  Bigor- 

dana  focagium  contra  justiciam  nitimini, 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  nobilis  &  fidelis  lit  procurator  suus  asseruit,  extorquere, 
nostri  Bernardi  comilis  Convennarum  ac  Quare  vobis  mandamus,  quatinus  focagium 
Raymonneti  de  Aspello,  Fortenerii  de  dictorum  hominum  usque  ad  instans  fes- 
cembre.  Commenge  &  Aymerici  de  Commenge,  no-  tum  Pasce  in  nostrani  ponatis  sufferen- 
bis  extitit  conquerendo  monstratum,  quod  ciam  &  respectum,  addiscentes  intérim  de 
vos  ab  hominibus  quatuor  castrorum  die-  jure  nostro  in  hac  parte  plenius  veritatem, 
torum  Raimoneti,  Fortenerii  &  Aymerici,  anne  dicti  homines  focagium  vel  subven- 
videlicet  Berrati,  Montispesati ,  Forgos,  cionem  alias  solverint  comiti  Raimundo 
Saboneras,  que  castra  habuerunt  de  linea  predecessori  nostro  vel  nobis  solvere  te- 
consenguinitatis  ipsius  comitis  Convena-  neantur  de  jure  vel  consuetudine,  usagio 
rum,  focagium  habere  nitimini  in  ipsorum  seu  promisso  aut  alia  justa  causa,  tractan- 
Raimonneti,  Fortenerii  &  Aymerici  ac  ho-  tes  nichilominus  cum  dictis  hominibus,  si 
minum  suorum  de  dictis  castris  prejudi-  quid  nobis  dare  vellent  ex  gracia  pro  sub- 
cium,  ut  dicitur,  non  modicum  &  grava-  vencione  nobis  facienda  pro  subsidio  Terre 
men,  cum  alias  [nunquam]  per  nos  vel  Sancte.  Quod  autem  super  premissis  inve- 
antecessores  nostros  ab  hominibus  dicto-  neritis  &  feceritis  &  oblacionem,  quam 
rum  castrorum  datum  fuerit  vel  levatum  vobis  fecerint  dicti  homines,  nobis  circa 
temporibus  retroactis.  Unde  vobis  manda-  très  septimanas  instantis  festi  Candelose 
mus,  quod  dictum  focagium  dictorum  ho-  per  vestrum  clericum,  cum  ad  nos  venerit 
minum  usque  ad  instans  festum  Pasche  in  pro  vestris  compotis  faciendis,  in  scriptis 
nostram  ponatis  sufferenciam  &  respec-  insinuare  curetis.  Datum  anno  Domini 
tum,  addiscentes  intérim  de  jure  nostro  in  M°cc°LX"'  nono,  die  martis  ante  festum 
hac  parte  plenius  veritatem,  anne  dicti  do-  beati  Thome  apostoli. 
mini  [&]  homines  dictorum  castrorum  fo- 
cagium vel   subvencionem   alias   solverint  y    c..,..^niu  Tk«i«—  a,   4iu;-„,;,  „       j 

o  A,    aenescallo    Iholose   ÎSc   Albiensis    pro    domino 

bone    memorie    comiti    Raimundo   prede-  jordano  de  Insula  &  ecclesia  Sancti  Stephani 

cessori  nostro  vel  nobis  solvere  teneantur  Tholose  super  focagio'. 
de   jure   vel    consuetudine    patrie,  usagio 

seu  promisso  aut  alia  justa  causa,  tractan-  Alfonsus,  &c.  Mandamus  vobis,  quatinus 

tes  nichilominus  super  hiis  cum  dictis  ho-  focagium  seu  subvencionem  hominum  di- 

minibus,  si  quid  nobis  dare  voluerint  ex  lecti  &  fidelis  nostri  Jordani  de  Insula  mi- 

gracia  pro  subvencione  nobis  facienda  pro  litis  ac  hominum   ecclesie  Beati  Stephani 

subsidio  Terre  Sancte,  &  quid  super  hiis  Tholose  usque  ad  instans  festum  resurrec- 

factum   fuerit    &  oblacionem   quam  vobis  tionis  Domini  proximo  venturum  in  suffe- 

fecerint   dicti    homines    nobis    circa    très  renciam    nostram    ponatis.   Quo    termino 
septimanas    instantis   festi  Candelose   per 

•  JJ.  xxiv»,  f°  93  h. 

•  JJ.  xvivn,  f  92  A.  '  IhU.  fo  95  h. 


An 
1269 


An 
I  269 

17  dé- 
cembre. 


An 
1269 

29  dé- 
cembre. 


An 
1  lâp 


1629 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i63o 


elapso,  focagium  seu  subvencionem  hujus- 
modi  levari  faciatis  vel  jus  eis  super  hoc 
offeratis,  vocato  pro  nobis  ydoneo  peti- 
tore,  nisi  intérim  perdictos  liomiues  cora- 
posicio  vobiscum  facta  fuerit  usque  ad 
summam  dictum  focagium  vel  subvencio- 
nem equivalentem  vel  circa,  quam  com- 
positionem  acceptetis.  Datum  die  donlinica 
post  festum  natalis  Domini,  anno  Domini 
M'cc'LX'""  nono.  Et  super  premissis  cum 
Thoma  de  Novilla  &  Guillelmo  de  Plesseio 
clericis  coUoquiurn  habeatis. 


Similis  littera  missa  fuit  abbati  M.oissia- 
censi. 

Similis  littera  Egidio  Camelinî. 

Similis  littera  senescallo  Ruthinensi, 

Similis  litterra  Thome  de  Novilla. 

Similis  littera  B.  preposito  ecclesie  Tholo- 
sane. 

Similis  littera  senescallo  Agennensi  &  Ca- 
turcensi. 

Similis  littera  vicario  Tholose, 


An 

1270 


An 

1270 

.    H 
janvier 
aa  1" 
fOvricr. 


XI' 


Alfonsus,  &c.,  dilecto  &  fideli  suo  se- 
nescallo Tholose  &  Albiensis  salutem  & 
dilectionem.  Cum  in  alio  duduni  preterito 
passagio  transmarino  nonnuUi  prelati , 
ecclesiastice  persone,  barones,  nobiles  & 
innobiles,  tempore  boue  memorie  nobilis 
viri  Raimundi,  condam  comitis  Tholosani, 
predecessoris  nostri,  &  etiam  postea  cruce- 
signati  fuerint  in  subsidium  Terre  Sancte 
in  senescallia  vestra  Tholose  &  Albiensis, 
nec  postmodum  transfretaverint  in  ejus- 
dem  Terre  Sancte  subsidium,  &  quod  vo- 
tum  suum  redemerint  nobis  sit  incertum, 
vobis  mandamus  quatinus  in  senescallia 
vestra  diligenter  addiscatis  que  persone 
fuerint  tune  crucis  caractère  insignite  & 
que  votum  suum  redemerint  &  etiam,  si 
sciri  potest  comode,  sub  qua  forma  &  qua 
auctoritate  8c  per  quos  a  voto  crucis  fue- 
rint absoluti,  &  que  quantitas  peccunie, 
cui  8i  a  quibus  fuerit  exsoluta,  ut  super 
premissis  habita  noticia  pleniori  provi- 
dere  (iic)  possit  indempnitati  nostre  super 
redemptionibus  votorum  aliisque  obven- 
cionibus  8c  legatis  in  subsidium  Terre 
Sancte,  que  nobis  dudum  a  sede  apostolica 
sunt  concesse  8c  a  felicis  memorie  domino 
Clémente  papa  quarto  novissime  defuncto 
liberaliter  confirmate,  8c  quod  super  hoc 
inveneritis,  nobis  per  Ijtorem  presentium 
vel  quam  cito  commode  in  scriptis  signifi- 
care  curetis.  Datum  Parisius",  ante  festum 
purificationis  béate  Marie  Virginis,  anno 
Domini  M°cc"LX°  nono. 


524. 


CCCLV 


Accord  des  vicomtes  de  Lautrec  entre 
eux  &■  avec  Philippe  11  de  Mont- 
fort,  seigneur  de  Castres^. 


Éd.orig. 

t.  111, 

col.  582. 


NOVERINT,  8cc.  quod  cum  diverse  ques-   Éd.orig. 
tiones  verterentur,  8cc.  inter  nobiles  coi.ssi. 
viros  dominum  Philippum  de  Monteforti,   ____ 
filium    nobilis    domini    Philippi,    ex    una      An 
parte,  8i  dominum  Amalricum  vicecomitem      '  ^68 
Lautricensem,  super  pena  cccc  marcha-    '3  sep. 

'         ^         *  tcmbre. 

rum  argenti,  quam  ut  commissam  in  quo- 
dam  compromisso  de  quibusdam  lignis  8c 
pignorationibus  dictus  dominus  Philippus 
petebat,  8c  super  commisso  feudi  castri  de 
Ambricio,  quod  dictus  dominus  Philippus 
petebat  tamquam  commissum  patri  suo  ex 
quibusdam  causis,  8c  super  incursibus  he- 
resum,  quos  dictus  dominus  Philippus  pe- 
tebat in  terra  vicecomitum  Lautricensiwm 
a  dicto  Amalrico  8c  a  fratribus  suis  8:  a 
Sicardo  vicecomite  Lautricensi  consangui- 
neo  ipsorum;  8c  inter  predictos  vicecomi- 
tes  Lautricenses,  videlicet  dominum  Gui- 
donem  de  Lautrico,  dominum  Bertrandum, 
dominum  Amalricum  vicecomites  Lautri- 
censes, 8c  dominam  Beatricem ,  uxorera 
quondam  nobilis  viri  domini  Sicardi  Ala- 
manni  ex  una  parte,  8c  Sicardum  viceco- 
mitem Lautricensem,  consanguineum  eo- 
rum,  ex  altéra,  de  possessione  medietatis 
castri  de  Lautrico  8c  vicecomitatus  dicti 
castri.  De  predictis  questionibus  8c  de  om- 
nibus aliis,  que  inter  ipsos  sunt  usque  ad 


'  JJ.  XXI v»,  f'   100  b. 

'  L'indication  du  jour  de  la  semaine  manque. 


'  Archives  du   domaine  de  Montpellier;  Giros- 
senx,  n.  3. 


An 
1268 


i63i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i632 


diem  presenteni ,  ad  hujusniodi  composi- 
tioneni  amicabilem  coram  domino  Giiil- 
lelmo  de  Cohardoiio  milite,  senescallo 
Carcassone  &  Biterris,  devenerunt,  vide- 
licet  qiiod  predictus  dominus  Araairicus 
supposiiit  se  &  castrum  de  Ambricio  cum 
pertiaeutiis  suis  in  manu  &  beneplacito 
predicti  doraini  Philippi,  nomine  domini 
Philippi  patris  ejus  domini  dicti  feudi, 
promittens  ei  quod  dictum  castrum  eidem 
domino  Philippo  tradet  ad  mandatuni 
ipsius,  ad  suum  beneplacitum  inde  facien- 
dum,  sicut  est  domino  ratione  feudi  fa- 
ciendum,  &  quod  de  cetero  nuUatenus 
forisfaciet  &  se  obligabit  ad  mandatuni 
ipsius,  sub  pena  quam  ipse  dominus  Phi- 
lippus  statuerit  cum  consilio  magistri  Bar- 
tholomei  de  Podio  judicis  curie  &  ma- 
gistri Berengarii  Penterii  judicis  domini 
senescalli,  ad  voluntatem  ipsius  domini 
Philippi.  Insuper  dominus  Amalricus,  do- 
minus Isarnus,  dominus  Bertrandus  viceco- 
mites  Lautricenses,  nomine  suo  &  Sicardi 
vicecomitis  predicti,  promiserunt  dicto 
domino  Philippo,  quod  ipsi  bona  iide  pè- 
tent subsidium  pecunie  ab  hominibus  de 
Lautrico  &  vicecomitatus  ejus,  &  de  tota 
illa  pecunia,  quam  inde  habere  poterunt, 
dabunt  dicto  domino  cccc  libras  Turo- 
nensium  pro  expensis  dictarum  questio- 
num.  Et  ipsi  vicecomites,  prêter  Sicarde- 
tum,  de  residua  pecunia  que  inde  baberi 
poterit,  levabnnt  alias  CCCC  libras  si  inde 
possunt  haberi,  &  de  residuo  quod  habe- 
bifur  ultra  predictas  cccc  libras  Sicarde- 
tus  habebit  partem  suam,  &  predicti  vice- 
comites partem  suam.  Et  si  contigerit,  quod 
homines  castri  de  Lautrico  &  vicecomi- 
tatus ejus  f'acere  recusaverint  subsidium 
supradictum,  predicti  vicecomites  promi- 
serunt domino  Philippo  predicto,  quod 
ipsi  movebunt  statim  contra  ipsos  omnes 
questiones,  quas  habent  de  feudis  commis- 
sis  &  de  heresibus  &  de  ceteris  crimi- 
nibus  &  de  foriscapiis  non  solutis  & 
emendis ,  &  predictas  questiones  facient 
bona  fide  judicari  sine  frustatoriis  dila- 
tionibus.  Et  tota  pecunia,  que  inde  babe- 
bitur,  in  ter  predictum  dominum  Philip- 
pum  &  ipsos,  sicut  dictum  est  de  dicta 
pecunia  subsidii,  dividetur.  Promiserunt 
etiam    dicto    domino    Philippo,   quod    de 


An 


orifi. 


dictis  pecuniis  nihil  attingent  nec  in  usus 
suos  convertent,  nisi  pront  est  superius 
ordinatum,  volentes  quod  coUector  pe- 
cunie predicte  primo  persolvat  domino 
Philippo  cccc  libras  supradictas.  Conse- 
quenter  dominus  Isarnus  vicecomes  Lau- 
tricensis,  dominus  Amalricus  &  dominus 
Bertrandus  fratres  ejus,  renunciaverunt, 
pro  se  &  domino  Guidone  fratre  eorum 
&  pro  heredibus  domine  Beatricis  quon- 
dam  sororis  eorum,  omni  querele  &  peti- 
tioni,  quam  faciebant  vel  facere  poterant 
contra  predictum  Sicardum  vicecomitem 
Lautricensem,  consanguineum  ipsorum,de  '^'^i..- 
possessione  medietatis  castri  de  Lautrico  coi.  5s3 
&  vicecomitatus  ejus  &  de  fructibus  inde 
perceptis,  &  perpetuum  pactum  de  non 
petendo  feceruntj  promittentes  &  stipu- 
lantes se  facturos  posse  suum,  quod  hec 
omnia  ratificabunt  dominus  Guido  frater 
eorum  &  liberi  predicte  Beatricis  &  do- 
minus Sicardus  Alamanni  pater  eorum. 
Ad  hec  nobilis  vir  dominus  Philippus  de 
Monteforti  memoratus  remisit  omnibus 
vicecomitibus  Lautricensibus  memoratis, 
&  presentibus  nomine  absentium,  totam 
questionem,  quam  eis  faciebat  vel  facere 
poterat  de  heresibus  terre  eorum  &  de 
predictis  cccc  libris  &  de  comisso  dictt 
feudi,  &  pactum  eis  fecit  de  non  petendo 
ex  aliqua  causa  preterita  usque  ad  diem 
presentem.  Et  sic  predicti  vicecomites  & 
dominus  Philippus  memorati  in  pace  re- 
manserunt  de  omnibus  questionibus  & 
querelis,  que  inter  ipsos  erant  usque  ad 
diem  presentem,  factis  renuntiationibus  & 
stipulationibus  bine  &  inde.  Insuper  do- 
minus Isarnus  vicecomes  Lautricensis,  do- 
minus Amalricus  &  dominus  Bertrandus 
fratres  ejus,  &  Sicardus  vicecomes  Lautri- 
censis, consanguineus  eorum,  quod  uni- 
versa  &  singula  supradicta  observent  & 
nunquam  contraveniant,  predicto  domino 
Philippo  promiserunt  &  super  sancta  Dei 
Evangelia  juraverunt,  &c.  Acta  fuerunt  hec 
in  palatio  regali  civitatis  Carcassone,  in 
Pratello,  in  presentia  &  testimonio  domini 
Guillelmi  de  Cohardono,  militis,  senescalli 
Carcassone,  domini  Guidonis  de  Levis  do- 
nnai Mirapiscis,  frntris  Stepbani  Vasti- 
nensis,  fratris  Poncii,  de  ordine  fratrum 
Predicatorum,  inquisitorum  heretice  pra- 


An 
12(53 


l633 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1634 


vitatis,  domini  P.  Dei  gratia  abbatis  Sancti  callus   Riithenensis,    in   illo  anno   in  quo 

AftVodisii    Biterrensis,    domini    Raimundi  Rainiundus"  de  Podio  pazagium  tenait,  cen- 

Fredoli  archidiaconi   Biterrensis,  magistri  tum  quinquaginta  libras  Caturcensium  de 

Bernard!  de  Porciano  officialis  Carcassone,  portione,  quam  idem  episcopus  in  pazagio 

domini  Berengarii  Penterii  judicis  domini  percipere  consuevit,  retinuistis,  necpostea 


senescalli  Carcassone,  magistri  Bartholo- 
mei  de  Podio  judicis  Carcassone,  magistri 
Symonis  de  Carcassona,  magistri  Johaunis 
de  Parisius,  domini  Johannis  de  Burlatio, 
domini  Stephani  de  Dardeis,  domini  Ray- 
mundi  Abbani,  domini  Baudoni  senescalli 


dictam  pecuniara  eidem  reddidistis.  Unde 
vobis  mandamus,  quatinus,  si  ita  est  nec 
justam  causam  habeatis  predictam  summam 
pecunie  retinendi,  memorato  episcopo 
eandem  pecuniam  reddere  minime  diff'e- 
ratis,  &  quid  super  hoc  feceritis  &  cau- 


domini    Philippi   predicti,  domini   R.    de  sam,  si  quam  justam  habueritis,  quare  hoc 

Podio,  domini  Morreti,  militum,  magistri  facere  minime  debeatis,  nobis   quam  cito 

G.  de  Vauro  jurisperiti,  domini  G.  de  Po-  commode  poteritis  rescribatis,  taliter  su- 

dio  de  Albia  militis,  &  Pétri  Marsendi  no-  per  hiisvos  habentes,  quod  idem  episcopus 

tarii  publici   curie  Carcassone,  &c.  anno  de  cetero  non  habeat  de  vobis  justam  ma- 

dominice  Incarnationis  MCCLXVIII,   idus  teriam  conquerendi.  Datum  apud  Longum- 

septembris.  pontem,  die  sabbati  ante  cathedram  sancti 

Pétri. 


An 
\iù8 


An 
1268 

i3 
jauvicr. 


'J2J. 

I\Liiidements  divers  d'AlJbnse  de  Poi- 
tiers pour  l'année  1268. 

I.  Stnescnllo  Tholose  pro  G.  de  Brom'. 

A  LFONSUS,&c.  Mandamus  vobis,  quatinus 
addiscatis  diligentius  veritatem,  utrum 
G.  de  Bromo  bannitus  fuerit  de  terra  nos- 
tra,&  rationem  quare  sit  baniiitus  idem  G. 
&  quantum  &  qualem  peccuniam  vellet  fa- 
cere pro  revocatione  sua  habenda  sive  bo- 
nis suis,  si  qua  tum  capta  sunt  &  retenta, 
utrum  pacificaverit  cum  eis  pro  quibus 
bannitus  fuerit.  Et  quod  super  premissis 
inveneritis  &  feceritis,  nobis  cum  commode 
poteritis  rescribatis.  Datum  apud  Gor- 
naium  super  Marnam,  die  veneris  in  oc- 
tabis  epiphanie  Domini. 


II.   Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  episcopo 
Ruthinensi'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  venerabilis  patris 
episcopi  Ruthenensis  nobis  est  datum  intel- 
jan'uer.  l'gi,  quod  VOS,  tenipore  quo  fuistis  senes- 


'  JJ.  xxivc.  f"  j)  i, 
'  nu.  f"  61  i. 


An 
1268 


III.   Poncio  Astoaiidi  militi  &  niagistro  Odoni  de 
Montoneria  pro  episcopo  Riithenensi", 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  venerabilis  patris 
episcopi  Ruthenensis  nobis  extitit  con- 
querendo  monstratum,  quod  defunctus 
Johannes  de  Arsicio  miles,  tempore  quo 
ipse  erat  senescallus  noster  in  Ruthinensi, 
ipsum  episcopum  de  tribus  milibus  solidis 
annui  redditus,  quos  percipere  solebat,  ut 
asserit,  in  pazagio  Ruthinensi  ultra  sum- 
mam quam  modo  percipit  in  dicto  pazagio, 
indebite  spoliavit,  &  alii  senescalli  nostri, 
qui  postea  fuerunt,  teiiuerunt  &  teuent 
ipsum  super  hoc  spoliatum.  Unde  vobis 
mandamus],  quatinus  super  dicta  spolia- 
cione,  quam  fecisse  dicitur  dictus  defunc- 
tus Johannes,  a  dilectis  &  fidelibus  nostris 
senescallo  nostro  Ruthinensi  &  Petro  de 
Landrevilla,  milite,  senescallo  nostro  Tho- 
losano  &:  Sycardo  Alemanni  milite  &  aliis 
probis  addiscatis  plenius  veritatem,  &  de 
jure,  si  quod  habere  debebamus  in  illis  tri- 
bus milibus  solidis  antedictis.  Quod  autem 
super  premissis  inveneritis,  nobis,  cum  ad 
nos  veneritis  in  crastinum  instantis  quin- 
dene  Penihecostes ,  cum  aliis  inquestis 
vestris  refferatis  in  scriptis.  Datum  apud 
Longumpoutem,  sabbato   ante   cathedram 

'  Le  texte  porte  p.ir  erreur  R.timur.Jn. 
'  JJ.  xxiyc,  f  61  b. 


An 
1268 

'4 

janMcr. 


VIII. 


An 
1268 


[63^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i636 


An 
1268 

16 
janvier. 


An 
1268 


sancti  Pétri,  aimo  Domiiii  m°cc°lx°  sep 
timo. 


IV.  Poncio  Astooaudi  militi  &  magistro  Odoni 
de  Montonneria  pro  Bernarda,  relicta  G.  de 
Dausaco,  &  Bertiande  filie  eorumdem'. 


predictos  reddere  seu  recredere  voliierit, 
quod  in  nostri  dominii  conteniptum  diiio- 
scitur  reduiidare,  iterum  post  capcionem 
dictorum  hominum  uostrorum  terrain  & 
feuda  nostra  cum  armis  hostiliter  intrave- 
rit  dictus  G.,  &  dampiia  non  modica  pre- 
dictis  hominibus  intulerit,  &  ibidem  multa 
Alfoiisus,  &c.  Ex  parte  Bernarde,  relicte  alia  mala,  ut  dicitur,  perpetraverit,  vobis 
defunctiGuillelmi  de  Dausaco,  ScBertrande  mandamus  quatinus  ad  superandam  ipsius 
filie  eorumdem  nobis  extitit  intimatum,  G.  maliciam  per  sollempnes  nuncios,  co- 
quod  per  Salomouem  de  Monteacuto  &  ram  testibus  ydoueis  ad  hoc  specialiter 
Petrum  Raimuiidi  de  Mota  &  eorura  com-  convocatis,  ex  parte  nostra  requiri  &  mo- 
plices  dicta  Bertranda  de  domo  matris  sue  neri  publice  faciatis,  ut  homines  predictos 
violenter  educta  fuit,  eisdem  matre  &  filia  liberari,  bona  eorum  sibi  restitui,  dampna 
renitentibusSc  invitis,  superquo  facto  adeo  &  injurias  emendari  faciat,  sicut  decet, 
processum  fuisse  dicitur  per  senescallum  tam  nobis  quam  hominibus  supradictis. 
nostrum  Tholose  vel  judicem  suum,  quod  Quod  si  taliter  requisitus  facere  contemp- 
non  restât,  ut  dicitur,  nisi  diffinitivam  sen-      serit  &  causam  rationabilem  non  prelende- 


tentiam  promulgare.  Unde  vobis  manda- 
mus, quatinus  diligenter  addiscatis  utrum 
in  dicto  negotio  processum  extiterit,  prout 
superius  est  premissum,  &  acta  processus 
seu  transcripta  ejusdem,  per  manus  tabel- 
lionis  sub  sigillo  auctoritatis  conscripta, 
cum  ad  nos  veneritis  circa  instantem  quin- 
denam  Penthecostes,vobiscum  fideliter  ap- 


rit,  quare  restitucionem  &  amendas  hujus- 
modi  facere  minime  teneatur,vos  terram  & 
feuda,  que  a  nobis  immédiate  tenere  dino- 
scitur,  in  manu  nostra  saisiatis  cum  ef- 
fectu.  Verumptamen  si  postmodum  recre- 
denciam  inde  sibi  fieri  postposcerit  (sic), 
vos,  recepta  prius  ab  eo  caucione  ydoiiea, 
fidejussoribus  videlicet  de  nostra  jurisdi- 


portetis,  ut  postmodum   super  hoc  juxta  cione    existentibus    seu    pigiioribus,     de 

vestrum    consilium    ulterius     procedatur.  stando    juri   coram    nobis   &    emendandis 

Processum  tamen  senescalli  vel  judicis  sui  dictis  gravaminibus  secundum  que  fuerint 

super  hiis,  si  eis  justum  videbitur,  secun-  cognita  vel   probata,  recredatis  eidem   ea 

dum  ea  que  coram  ipsis  vel  eorum  altero  que  duxeritis  ordinanda.  Datum  apud  Cor- 

acta  sunt  non  intendimus  retardari.  Datum  bolium,  dominica  in  festo  Annunciacionis 


die  lune  ante  festum  beati  Vincencii  mar- 
tiris,  anno  Domini  M"  ce»  LX°  Vir. 

V.  Senescallo  Tholosano  &  Albiensi  pro  homini- 
bus de  Condomio  contra  Geraudum  de  Arme- 
niaco'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  frequenti  insiiuia- 
cione  hominum  nostrorum  de  Condomio 
lacrimabiliterconquerenciumad  aures  nos- 


dominice,  anno  Domini  M°cc"LX°vir. 

VI.  Poncio  Astoaudi  militi  &  magistro  Odoni  de 
Montoneria  pro  hominibus  Castrinovi  de  Arrio 
super  mercato'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  in  quibusdam  litteris 
nostris  clausis,  quas  una  cum  istis  vobis 
mittimus  per  presencium  portitorem,  vobis 
scripserimus,  ut  homines  de  Manso  Sancta- 


An 

1268 


tras  pervenerit,  quodfidelis  noster  G.,  co-  rum  Puellarum,  qui  dicuntur  se  opponere 
mes  Armeniaci,  cum  suis  fautoribus  homi-  concessioni,  quam  petunt  sibi  fieri  homi- 
nes ipsos  maie  tractaverit,  quosdam  adhuc      nés  Castrinovi  de  Arrio  de  mercato,  diebus 


detinendo,  quosdam  atrociter  vulnerando, 
bona  eorum  diripiendo  &  alia  gravamina 
multipliciter  inferendo,  ac  super  hiis  re- 
quisitus pluries,  ut  dicitur,  nec  homines 


■  JJ.  xxivc,  f»  60  h. 
'  nu.  {'  63  t. 


lune  ibidem  imposterum  exercendo,  voca- 
retis  coram  vobis,  prout  in  dictis  litteris 
continetur,  vobis  mandamus  quatinus  dic- 
tos  homines  certis  die  &  loco  coram  vobis 
convocetis,  ut  proponant  &ostendant  cau- 

■  JJ.   XXIVC,   f»    125  i. 


An 

1268 

26  avril. 


An 
1268 


1637 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[638 


sas  seu  raciones  sufficientes  &  légitimas,  in  ceteris  tradicionibus  fieri  consiievit,  di- 

si  quas  habuerint,  propter  quod  concessio  ligenter  addiscatis  &  tractetis  cum  eisdeni, 

dicti  mercati  merito  debeat  impediri.  Quod  iiiducendo  eo»,  juste  tameii  &  licito  modo, 

si   raciones  seu  causas,  ut  predictum  est,  super  utroque  ad  majorera  quam  poteritis 

sufficientes  &  légitimas  non  ostenderint,  peccunie  quantitatem  nobis  certo  &  com- 

vosextuncauctoritate  nostradictum  merca-  petenti    termino  exsolvendam  ,  communi- 


tum  die  lune  exercendum  dictis  hominibus 
de  Castronovo  concedatis,  tractato  tamen 
prius  cum  ipsis  de  ampliori  summa  nobis 
danda,  si  pofest  fieri  bono  modo,  recepta- 
que  ab  eisdem  idonea  caucione  de  quanti- 
tate  peccunie,  que  convenerit,  videlicet 
saltim  de  quingentis  libris  Turou.  jam  no- 
bis promissis  ab  ipsis,  de  augmente  dicte 
peccunie,  si  quid  intervenerit,  senescallo 
nostro  Tholose  &  Albiensis  nostro  nomine 
persolvendis  integraliter  per  quindecim 
dies  ante  iustans  festum  omnium  Sancto- 
rum,  necnon  de  supplendo  defectu,  si  quis 
esset,  usque  ad  summam  quingentarum  li- 
brarum  Turon.  usque  ad  decennium  pro 
expletis  &  proventibus  mercati  supradicti. 
Circa  hec  vero.  taliter  procedere  curetis, 
quod  antequam  arripiatis  iter  veniendi  ad 
nos  die  martis  post  quindenam   instantis 


cato  bonorum  consilio  in  hac  parte,  ret- 
tenta  nostra  super  hiis  voluntate.  Et  quid 
super  premissis  inveneritis  &  feceritis,  no- 
bis per  vestrum  clericum,  cum  ad  nos  ve- 
nerit  pro  vestris  compotis  faciendis  circa 
très  septimanas  post  instantem  Penthecos- 
ten,  remittatis  in  scriptis.  Datura  die  jovis 
post  festum  sancti  Marci  evuangeliste , 
aniio  Domini  m°cg*i.x.°  octavo. 


VIII.    Senesciillo  Tholose  pro  eodem  comité 
Convenarum  ', 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  nobilis  &  fidelis 
nostri  B.  comitis  Convenarum  nobis  extitit 
conquerendo  moastratum,  quod  aliqui  ba- 
juli  nostri  homines  suos  pignorant  &  alias 
molestias  eisdem  inferunt  minus  juste,  nec- 
non quod  quidam  homines  de  nostra  juris- 


Penthecostes,  predicta  omnia  rite  &  modo      dicione  nemora,  herbas,  pascua  &  alias  res 


debito  compleantur.  Concessio  autem  dicti 
mercati,  si  eam  fieri  contigerit,  fiât  salvo  in 
aliis  jure  nostro &salvo  jure  quolibet  alieno. 
Datum  die  jovis  post  festum  sancti  Marchi 
evuangeliste,  anno  Domini  WCCUX'VUi". 

VII.  SensscalloThoIoseSt  Albiensis  pro  hominibus 
de  Avinloneto,  Tholosane  diocesis,  super  mer- 
cato  &  vinea  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  hominum  de  Avi- 
nioneto,  Tholosane  dyocesis,  nobis  extitit 


hominum  suorum  scindunt,  pascunt  &  in- 
vadunt  in  ipsius  comitis  ac  hominum  suo- 
rum prejudicium  &  gravamen.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus  nonpermittatis  ipsum 
comitem  vel  homines  suos  ab  aliquibusbal- 
livis  nostris  vel  abaliquibus  de  jurisdicione 
nostra  investra  senescallia  existentibus  in- 
debite  molestari,  &  si  dictus  cornes  vel  ali- 
qui de  hominibus  suis  super  hiis  conquesti 
fuerintcoram  vobis,  de  rébus  vero  &  per- 
sonis,  que  ad  nostram  spectant  jurisdicio- 
nem,  exibeatis  eisdem  céleris  justicie  com- 
supplicatum,  ut  mercatum   ibidem  diebus      plementum.    Datum    sabbato    post  festun 


sabbati  exercendum  concederemus,  cete- 
rum  vineam  quandam,  quam  in  territorio 
dicti  loci  habere  dicimur,  que  quidem  asse- 
ritur  nullius  aut  modici  esse  valoris,  eisdem 
sub  forma  census  annui  traderemus.  Unde 
vobis  mandamus,  quatinus  de  mercato,  an 
possit  ibidem  fieri  sine  cujuscumque  in- 
juria, quidque  nobis  commodi  &  patrie 
exinde  proveniret,  quantumque  pro  affir- 
manda  dicta  vinea  nobis  darent  cum  incha- 
rimento  usque  ad  certum  terminum,  sicut 

'  JI.  xxivc,  f°  125  A. 


sancti  Marchi  evuangeliste, .anno  Domini 
M»cc°LX""' octavo. 

IX.  Eidem  senescallo  pro  eisdem  hominibuscontra 
abbatem  Moysiaci'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  hominum  de 
Sancto  Porquerio  nobis  est  conquerendo 
monstratum,  quod  vir  religiosus  abbas 
Moisiaci  usagium,  quod  in  fofesta  Sancti 

'  JJ.  x\iv'^,  f"  126  a, 

'  Ikid.  C   128  a. 


An 
1268 


An 

r263 

!8  avril. 


An 
1268 

I 5  juin. 


An 
1263 


i639 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1640 


An 

116S 

17  iuin. 


Petri,  qiiam  nuper  dicto  abbati  redcii  feci- 

mus,  habere  coiisueveruut  a  tempore  qiio 

memoria  non  extat,  eisdem  hominibus  in- 

debite  &  injuste    impedit  &  perturbât  in 

ipsorum  dampnum,  prejudiclum  &  grava-      bâti  (sic)  Moyssiacensis  nobis  est  conque- 

men.  Verum  idem  abuas  nobis   exposait,      rendo  monstratum,  quod  Christianus,  ser- 

qiiod    cum    ipse   esset  in  pacifica  posses-      viens  noster  de  Sancto  Porcherie,  quemdam 


XI.    Senescallo  Tholose   pro  abbate 
Moyssiacensi  ', 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  religiosi  viri  ab- 


sione  predicte  foreste,  dicti  homines  no- 
viter  in  ipsius  prejudicium,  ipso  absente, 
predicto  usagio  uti  indebite  inceperunt, 
ipsum  abbatem  per  hoc  sua  possessione 
pacifica  spoliendo  (sic),  &  sibi  quamplu- 
res  injurias  &  dampna  non  modica  in- 
tulerunt.  Unde  vobis  niandamus  quati- 
nus,  vocatis  partibus  corani  vobis  &  aliis 


monacum  abbacie  Moyssiacensis  cepit  ac 
maie  tractavit  ac  vinculis  ferreis  turpiter 
mancipavit,  in  vituperium  &  contemptum 
religionis  &  abbacie  supradicte.  Unde  vo- 
bis mandamus,  quatinus  ipsum  Christia- 
num  a  servicio  nostro  amoveatis,  ipsum  in 
servicio  suo  minime  reponere  presumen- 
tes,  quousque  de  maleficio   hujusmodi  ad 


qui  fuerint  evocandi,  cognito  prius  de  voluntatem  ipsius  abbatis  salisfecerit  com- 
dampnis  hinc  inde  datis  &  de  pacifica  pos-  patenter  &  de  excommunicatione,  quam  ob 
sessione  utriusque  partis  a  tempore  resti-  maleficium  hujusmodi  incurrisse  manif'es- 
tucionis  dicte  foreste  &  postmodum  de  (um  est,  légitime  fuerit  absolutus,  inhiben- 
possessione  antiqua,  causam  diligenter  au-  tes  eidem  expresse  ex  parte  nostra,  ne  ob 
diatis  &,  auditis  rationibus  parcium,  de  recuperacionem  predicti  servicii  vel  alia 
personis  &  rébus  ad  nostram  jurisdicionem  de  causa  ad  nos  venire  audeat,  quousque 
pertinentibus  faciatis  eisdem  bonum  jus  &  de  satisfacione  &  absolucione  predictis  no- 
maturum,  causam  sine  debito  terminen-  bis  constare  valeat  evidenter.  Datum  Pâ- 
tes (sic).  Datum  ut  supra.  risius,    dominica   ante    nativitatem    beati 

Johannis  Baptiste,  auno  Domini  m°CC°lx° 

octavo. 


XII.   [SenescalloTholose  &  Alblensis]  pro  Jordano 
de  Castronovo". 


'  JJ.  xxivc,  f"  1293. 


'  JJ.  xxivc,  f"  1 1.)  a, 
'  Ibid.  P  129  i. 


An 
1263 

17  juin. 


An 


X.    Sensscallo  Tholose    pro   Guidone   marescallo 
de  Mirapisce  inilite  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  nobilis  &  dilecfi 
nostri    Guidonis,    marescalli    Mirapiscis, 

militis,  nobis  est  conquerendo  monstra-  Alfonsus,  &c.  Ex  parte  Jordani  de  Cas- 
tum,  quod  homines  nostri  de  Plaignano  &  tronovo  nobis  est  datum  intelligi,  quod  ^^g 
de  Gayano  hominibus  ipsius  in  terra  sua  pro  neraore  de  Castro  Spinacii  &  de  Fou-  ,,juin. 
multas  injurias  &  gravamina  quamplurima  teregali  dividende  nos  vel  maudatum  nos- 
indebite  intulerunt  in  ipsius  dampnum,  trum  nomine  nostro  duodecimam  partem 
prejudicium  &  gravamen,  Unde  vobis  man-  dictorum  nemorum  habuimus,  propter 
damus,  quatinus,  vocatis  coram  vobis  dicto  quod  dictam  divisionem  a  nobis  petebat 
Guidone  vel  gentibus  suis  &  hominibus  approbari  vel  sibi  restitui  dictam  duodeci- 
nostris  de  villis  predictis  &  aliis  qui  fue-  mam  partem,  quam,  ut  dictum  est,  habue- 
rint  evocandi,  partes  diligenter  audiatis  &  ramus.  Unde  vobis  mandamus,  quatinus 
super  maleficiis  hinc  inde  &  dampnis  datis,  diligenter  addiscatis  utrura  aliquid  juris 
cum  bonorum  &  fide  dignorum  consilio  in  dictis  nemoribus  habearaus,  &  quid  su- 
emeadam  fieri,  prout  justum  fuerit,  facia-  per  hoc  inveneritis,  nobis  ad  instans  par- 
tis. Datum  Parisius,  dominica  ante  nativi-  lamentum  quindene  omnium  Sanctorumin 
tatem  beati  Johannis  Baptiste,  anno  Do-  scriptis  remittatis.  Datum  ut  precedens. 
mini  M"  ce"  LX"  octavo. 


I64I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1642 


An 

1268 

17  juin. 


An 

1268 

ai  juin 


XIII.    Eidem  pro  Giraldo  ie  Podio  Germerii 
&  ejtu  fratribus  '. 

Alfonsiis,  &c.  Ex  parte  Giraldi  de  Podio 
Germerii  &  ejus  fratrura  nobis  extitit  inti- 
matum,  qiiod  dilectus  clericus  noster  Gilo 
Camelini  bona  ipsorum,  que  quidem  patris 
SU!  quondam  condampnati  de  heresi  tem- 
pore  bone  memorie  comitis  Raimundi,pre- 
decessoris  nostri,  extiteruiit,  ad  mauutn 
nostram  saisivit,  cum  predicta  bona  eis- 
dem  per  manum  dicti  comitis  Raimundi 
asserant  fuisse  restituta.  Unde  vobis  mau- 
danuis,  quatinus  eundem  Giraldum  &  ejus 
fratres,  si  predictam  restitufioiiem  eisdeni 
factam  fuisse  per  dictum  comitem  probare 
voluerint,  ipsos  diligenter  audiatis,  &  vo- 
catis  dicto  Egidio  &  Jacobo  de  Bosco  cleri- 
cis  nostris  vel  eorum  altero,  faciatis  eisdem 
quod  justum  fuerit  &  consonum  racioni. 
Si  vero  super  premissis  aliquid  probare 
noluerint  &  per  pacem  convenire  volue- 
rint, vocatis  predictis  Jacobo  &  Egidio  cle- 
ricis,  cum  predictis  fratribus,  prout  melius 
poteritis,  tractetis  de  predictis.  Datum  ut 
precedens. 

XIV.  Senescallo  pro  Guillelmo  Athonis'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  Guilleliiii  Athonis 
de  Gailhaco  nobis  est  &  alias  extitit  intima- 
tijin,  quod  ipse  bone  memorie  Raimundo 
quondam  comiti  Tholose,  predecessori  nos- 
tro,  viginti  quinque  milia  solidorum  Mar- 
gliensiuni,  jam  diu  est,  mutuavit,  qui  qui- 
dem R.  cornes  predictus  balliviam  de  Vauro 
&  de  Podiolaurentii  tenendam  &  explec- 
tandam  eidem  Guillelmo  tradidit,  quousque 
de  predictis  viginti  quinque  milibus  soli- 
dorum eidem  ad  plénum  fuisset  satisfac- 
tum,  prout  in  literis  ejusdem  comitis,  quas 
habet  idem  G.,  plenius  continetur.  Quam 
vero  bajuliam  idem  G.  per  duos  annos  tan- 
tummodo  se  asserit  tenuisse,  nec  eidem, 
ut  asserit,  de  dicta  peccunie  quantitate  ad 
plénum  est  satisfactuni.  Unde  vobis,  prout 
alias  mandasse  meminimus,  mandamus  & 
precipimus,  quatinus,  vocato  vobiscum  di- 
lecto  &  iideli  clerico  nostro  Egidio  Came- 

■  JJ.  ww-,  r>  i3o  a. 

'  lèU.  {■  1  îj  a. 


Uni,  addiscatis  &  etiara  inquiratis  diligen- 
ter, per  quantum  temporis  dictam  balliviam 
de  Vauro  &  de  Podiolaurencii  tenuerit  cum 
pertinenciis  eorumdem,  &  quantum  value- 
rit  seu  valere  potuerit  per  illud  temporis 
spatium,  quo  tenuit  balliviam  supradictam, 
&  cum  quo  computaverit  de  proventibus, 
redditibus  &  receptis  ballivie  supradicte,& 
facta  inquisicione  hujusmodi,  de  residuo 
predicti  debiti,  si  quid  fuerit,  requiratis 
dilectum  &  fidelem  nostrum  Sycardum  Ale- 
manni  militem  cum  magna  instancia,  ut 
eidem  Guillelmo  satisfaciat  de  residuo  su- 
pradicto,  cum  ad  hoc  ex  convencione  & 
confessione  subsecuta  teneri  dicatur,  ipsum 
ad  hoc  faciendum,  si  necesse  fuerit,  effica- 
citer  compellatis,  justitia  mediante,  taliter 
super  hiis  vos  habentes,  quod  dictum  Guil- 
lelmum  ad  nos  non  oporteat  ulterius  labo- 
rare.  Datum  apud  Longumpontem,  die  lune 
post  festum  nativitatis  beati  Johannis  Bap- 
tiste, anno  ut  supra. 

X\'.   Poncio   Astoaudi   militi  &  magistro   Odoii; 
de  Montoneria  pro  episcopo  Albiensi  '. 

Alfonsus,  &c.  Accedens  ad  nos  venerabi- 
lis  pater  B.,  Dei  gratia  Albiensis  episcopus, 
nobis  exposuit  quod  ipse  in  Albigesio  no- 
mine  ecclesie  sue  tenet  a  nobis  in  feudum 
quoddam  castrum,  quod  vocatur  Monsira- 
tus,  &  nos  in  eadem  dyocesi  quoddam  aliud 
castrum,  quod  vocatur  Castrumnovum  de 
Bonafos,  ab  ipso  episcopo  recognoscere 
debemus,  quod  quidem  castrum  tenet  a 
nobis  fidelis  noster  Sycardus  Alemanni.  Su- 
per quo  eciam  Castro  deMonteirato  dictus 
episcopus  nobis  recognicionem,  ut  asserit, 
facere  débet.  Propter  quod  nos  requisivit 
idem  episcopus,  quod  sibi  de  dicto  castro 
de  Bonafos  recognicionem  faceremus,  cum 
de  Castro  de  Monteirato  recogniciunem 
nobis  facere  sit  paratus.  Unde  vobis  manda- 
mus, quatinus  super  predictis  addiscatis 
diligenter  &  celeriter  veritatem,  videlicet 
an  sibi.de  dicto  Castro  recognicionem  fa- 
cere teneamur,  &  quod  jus  seu  quod  deve- 
rium  ex  ipsa  recognicione  posset  consequi 
episcopus  mcmoratus,  vel  si  causam  suffi- 
cientem   &  probabilem  habere  possimus, 

'  JJ.  wiv-,  f'  144  h. 


An 
1253 


An 
1268 

21  no- 
vembre. 


An 
1268 


1643 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1644 


quare  ad  hoc  faciendum  minime  teneamur.  burgensium  de  Figiaco,  iiobis  fuerit  con- 
Et  quid  super  piemissis  feceritis  &  causani,  qiiereudo  monstratiim,  quod  quidam  nia- 
si  qiiam,  ut  premissum  est,  habeamus,  no-  lefactores  ipsos  transeuntes  per  territorium 
bis  litteraliter  per  latorem  presencium  re- 
mittatis,  ut  requisicioni  ejusdem  episcopi 
responsionem  congruam  facere  valeamus. 
Datum  apud  Longumpontem,  die  mercurii 
ante  festuin  beati  Clementis,  auno  Domini 
M'CCLX"  octavo. 


An 

1268 

2  1  no- 
vembre. 


An 
1268 


2  I  no- 
vembre. 


XVI.  Pontio  Austoaudi  militi  &  inagistro  0.  pro 
burgensibiis  Fanijovis'. 


seaescallie  Ruthenensis  in  strata  publica 
invaserunt,  &  eisdem  centum  XXVII  libras 
Caturcensium  abstulerunt,  Dei  timoré 
postposito,  quam  summam  peccunie  habet 
castellanus  Penne  in  Albigesio,  ut  dicitur, 
vobis  mandanius,  quatinus  ipsos  super  hoc 
diligenter  audiatis,  &  vocato  dicto  castel- 
lano  &  qui  fuerint  evocandi,  faciatis  eis- 
dem super  hiis  bonum  jus  &  maturum.  Da- 
tum ut  precedens. 
Alionsus,  &c.  Ex  parte  dilectorum  bur- 
gensium nostrorum  Fanijovis  coram  uobis      xvill.  Pontio  Astoaudi  &  magistro  O.  de  Mon- 

propositum    exstitit    conquerendo,    quod 

hominesde  Monteregali  quosdam  homines 

ejusdem  ville  rébus  &  mercimoniis  suis  in 

terra  nostra  indebite  spoliarunt,  ac  ipsos 

homines  apud  Montemregalem  captos  ad- 

duxerunt  &  adhuc  detinent  minus  juste,  & 

eciam  terram  nostram  cum  armis  hostiliter 

intraverunt,  leudam   seu  pedagium,  quod 

inf'ra  metas  territorii  dicte  ville  de  Fano- 


toneria    pro    hominibus    ds    Plairiano 
Gaiano  '. 


&     de 


Alfonsus,  &c.  Ex  vestrarum  série  litera- 
rum,  ad  nos  novissime  pro  hominibus  nos- 
tris  de  Plailhano  &  de  Gaiano  destinatarum, 
necnon  ex  ipsorum  hominum  lacrimabili 
querimonia  intelleximus  dampna,  injurias 
&  violencias  eisdem  hominibus  nostris  per 
jovis  consueverunt  solvere,  ad  nos  &  ipsos  Guidonem  de  Lavis,  railitem,  marescallum 
homines,  ut  dicitur,  pertinens,  denegant  Albiensem  &  dominum  Mirapiscis,  &  gen- 
solvere  in  uostrum  &  ipsorum  hominum  tes  ac  homines  suos  [illatas],  ipsos  in  feu- 
prejudicium  &  gravamen.  Undevobis  man-  dis  nostris,  que  a  nobis  recognoscunt  se 
damus,  quatinus   senescallum    Carcassone      tenere,  perturbando,  &  specialiter  in  qua- 


ex  parte  nostra  requiratis  velrequiri  facia- 
tis, ut  dictos  homines  nostros,  quos  captos 
detinent  dicti  homines  de  Monteregali,  una 
cum  rébus  &  bonis  ipsorum  reddi  faciat  & 
restituât,  sicut  decet,  &  injurias,  inter- 


dam  condamina,  quam  a  nobis  recognos- 
cunt proprietarii  se  tenere  &  ab  antiquo 
recognoverunt,  verum  etiam  a  quibusdam 
possessionibus,  quas  ab  eodem  marescallo 
advoant,  eosdem  indebite  spoliando.  Quod 


presias  &  gravamina,  prout  justum  fuerit,  senescallus  Carcassone,  per  dilectum  &  fi- 

emendari  necnon  pedagium,  quod  in  dicto  delem  nostrum  P.  de  Landrevilla,  militem, 

territorio  dicte  ville  Fanijovis  usque  nunc  defunctum  quondam   senescallum  Tholo- 

persolverunt,  solvi  &  reddi  faciat  ab  eis-  sanum  &  Albiensem,  ex  parte  nostra  super 

dem,  secundum  quod  de  jure  &  consuetu-  hoc  requisitus,  connuentibus  oculis  susti- 

dine  patrie  fuerit  faciendum.  Datum  apud  nuit  &  sustinet,  nec  super  hoc  consilium 

Longumpontem,  die  mercurii  post  octabas  apposuit  oportunura.  Unde  vobis  manda- 


beati  Martini  hiemalis,  anno  [LX"]  octavo. 

XVII.  [Poncio  Astoaudi  &  magistro  Odoni]  pro 
Stephano  Ichiere  &  Hugone  La  Balliva,  bur- 
gensibus  de  Figiaco'. 

Alfonsus,   &c.   Cum   ex   parte   Stephani 
Icliiere  de  Figiaco  &  Hugonis  La  Balliva, 

'  JJ.  xxiyc,  f°  14J  i. 

*  liiJ.  ("  146  a. 


mus,  quatinus  dictum  senescallum  Carcas 
sone  ex  parte  nostra  cum  magna  instantia 
ac  meliori  modo,  quo  poteritis,  requiratis 
vel  requiri  faciatis,  ut  dictis  hoiiiiuibus 
nostris  a  dicto  marescallo  dampna,  que  per 
ipsum  &  gentes  suas  sustinuerunt,  reddi 
faciat  &  injurias  ac  violencias,  prout  jus- 
tum fuerit,  emendari,  illud  idem  a  dicto 
marescallo  requirentes.  Quid  autem  super 

'  JJ.  xx-ixc,  f»  146  a. 


An 
1263 


An 
1268 

2  5  no- 
vembre. 


An 
1268 


1645 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1646 


An 

1268 

6  dé- 
cembre. 


An 
1268 

Cdc- 


premissis  iiiveneritis  &  feceritis  iiecnoii 
responsiones,  quas  nobis  fecerint,  iiobis 
cuni  commode  poteritis  rescribatis,  ut  su- 
per hoc  consilium  appouamus,  quod  fore 
noverimus  oportuiium.  Datum  apud  Lon- 
gumpontera,  dominica  in  festo  béate  Kate- 
rine  virginis,  anuo  Domini  m'cClx"  oc- 
tavo. 

XIX.  Poncio   Astoaudi    niiliti   &  magistro  Odoni 
de  Montoneria  pro  abbace  Appamiensi', 

Alfonsus,  &c.  Veniens  ad  nos  abbas  Ap- 
pamiarum  nobis  conquerendo  exposuit, 
quod  cum  venerabilis  pater  episcopus  Bi- 
terreusis,  judex  a  domino  papa  sibi  datus, 
ad  instanciam  ipsius  abbatis  precepisset 
ipsum  abbatem  mitti  in  possessione  ville 
de  Baigneriis  quantum  ad  perceptionem 
iVuctuum  8c  patrem  suum  quantum  adpro- 
prietatem,  &  ipsos  abbatem  &  patrem  suum 
precepisset  per  sententiam  in  dictam  pos- 
sessiouem  mitti  per  judicem  Tholose,  & 
judex  predictus  Tholose  per  dictum  man- 
datum  eidem  factum  eosdem  abbatem  & 
patrem  suum  in  possessione  mississet  isic) 
predictorura,  senescallus  noster  Tholose, 
qui  tune  erat,  ipsos  a  dicta  possessione 
expulit,  sicut  dicit,  in  ipsorum  prejudi- 
cium,  ut  asserit,  &  gravamen.  Unde  vobis 
mandamus,  quatinus,  vocatis  coram  vobis 
dictis  partibus  &  qui  f'uerint  evocandi,  au- 
ditis  hinc  inde  rationibus,  iaciatis  eisdem 
céleris  justicie  complementum,  jus  nostrum 
&  alienum  in  omnibus  observantes.  Datum 
Parisius,  die  jovis  in  festo  beati  Nicholai 
hyemalis,  anno  LX^Vlir. 

XX.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis   pro  eodem". 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  abbatis  Appamia- 
rum  nobis  iiisinuatum  extitit  conquerendo, 
quod  quidam  laici  de  uostra  jurisdicione 
existentes  ipsum  abbatem  inquiétant  & 
perturbant,  quominus  decimam  ecclesie 
de  Lampiaut,  cujus  possessio  ex  collacione 
domini  pape  ad  ipsum  abbatem  dicitur  per- 
tiiiere,  recuperare  valeat.  De  qua  quidem 
décima  extitit  per  quendam  monachum,  ut 


Jicitur,  spoliatus.  Unde  vobis  mandamus, 
quatinus,  vocatis  qui  fueftnt  evocandi,  de 
personis  laicis,  quas  ad  nostram  jurisdicio- 
nem  noveritis  pertinere,  exhibeatis  eidem 
céleris  justicie  complementum.  Datum  ut 
precedens.  (1268,  die  jovis  in  festo  s.  Nico- 
lai  hiemalis.) 

XXI.  Senescallo  Tholose  pro  abbate  Castrensi  super 
Castro  Sancti  Pauli  &  Castro  de  Assoali". 

Alfonsus,  &c.  Religioso  viro  abbate  Cas- 
trensis  monasterii  intelleximus  refferente, 
quod  bone  memorie  Remondus,  quondam 
[cornes]  Tholose,  predecessor  noster,  ado- 
minis  &  militibuscastri  Sancti  Pauli  de  Ca- 
doicaus  homagium  &  fidelitatem  de  dicto 
Castro  abbati  dicti  monasterii,  prout  ante- 
cessores  sui  facere  consueverant,  per  suas 
patentes  litteras  mandavit  fieri  &  precepit; 
quod  factum  ad  mandatum  suum  extitit, 
sicut  dicit.  Unde  cum  de  dicta  possessione 
postmodum  spoliatum  (sic)  extiterit&  a  no- 
bis pecierit,  ut  nos  predictum  monasteriura 
in  possessionem  predictorum  homagii  & 
fidelitatis  ejusdem  castri  poni  faceremus; 
ceterum  cum  idem  abbas  nos  requisierit, 
ut  quatuor  denarios  Tholosanos,  quos  mo- 
nasterium  suum  predictum  percipere  sole- 
bat  annuatim  in  quolibet  hospicio  castri  de 
Âssoailli,  dyocesis  Tholosane,  de  quibus 
fuerunt  per  longum  temporis  spacium  spo- 
liati,  eidem  abbati  nomine  monasterii  sui 
reddere  faceremus,  vobis  mandamus  qua- 
tinus predictum, abbatem  nomine  sui  mo- 
nasterii super  predictis  diligenter  audiatis, 
&  vocatis  dictis  dominis  &  militibus  dicti 
castri  Sancti  Pauli  necnon  hominibus  cas- 
tri de  Assoaailli  ac  aliis  qui  fuerint  evo- 
candi, de  personis  &  rébus,  quas  ad  nostram 
jurisdicionem  noveritis  pertinere,  exibea- 
tis  eisdem  céleris  justicie  complementum. 
Datum  Parisius,  die  martis  post  festum 
beati  Nicholai  hyemalis,  anno  Domini  mil- 
lesimo  ducentesimo  LX""  octavo. 

'  JJ.  xxiyc,  {"  149  a. 


An 
1268 


An 
1268 

II  dé- 
cembre. 


JJ.  xxiyc,  f  147  è. 

nu. 


1047 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1648 


An 
1268 

1 1  dé- 
cembre 


An 
1268 

1  r  ^'c~ 
c;nibrc. 


XXII.  Poncio  Astoaudi  militi  &  inagistro  Oioni 
de  Montoneria  pro  Jordano  domino  Insuie  mi- 
lite'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  nobilis  &  fidelis 
nostri  Jordani,  domini  Iiisule,  militis,  no- 
bis  est  conquerendo  monstratum,  quod 
'  cum  dilectus  &  fidelis  noster  P.  de  Landre- 
villa,  miles,  defiinctus  quondam  senescal- 
lus  noster  Tholose  &  Albiensis,  forcia[m] 
de  Mota,  que  est  ejusdem  militis,  pro  bono 
pacis  propter  guerram,  qiiam  habebant  ad 
invicem  filius  dicti  Jordani  &  gentes  sue 
ex  una  parte  81  dominus  Bernardus  de  As- 
taforti  miles  &  complices  sui  ex  altéra, 
ad  mnnum  nostram  accepisset,  que  qui- 
dam (jic)  forcia  ad  festum  omnium  Sancto- 
rum  proxlmo  preteritum  reddi  &  restitui 
eidem  debebatur,  &  nondum,  ut  asseritur, 
restitufa,  vobis  mandamiis,  quatinus  addis- 
catis  de  dicto  facto  plenius  veritatem,  & 
nisi  inveneritis  rationabilem  causam,quare 
dicta  forcia  reddi  sibi  minime  debeatur, 
eidem  reddi  &  restitui  dictam  forciam 
faciatis,  dum  tamen  per  gentes  nosfras 
capta  fuerit  &  detenta,  habentes  tamen 
super  hoc  coUoquium  &  consilium  cum 
Sycardo  Alemanni  milite  Stgentibus  senes- 
calli  defuncti,  que  noverunt  de  facto  ple- 
nius veritatem.  Datum  Parisius,die  martis 
post  festum  beati  Nicholai  hyemalis,  anno 
ut  supra. 

XXIII.  Senescallo  [Tholosano]  pro  codem". 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  nobilis  &  fidelis 
nostri  Jordani  de  Insula  militis  nobis  ex- 
titit  supplicatum,  ut  nos  terram  suam  & 
bona  sua  vellemus  sub  nostre  proteccionis 
brachio  deffensare,  &  maxime  cum  idem 
Jordanus  existât  in  servicio  sancte  matris 
Ecclesie  &  régis  Sycilie,  &  gentes  sue  pa- 
ratesint  coram  nobis  vel  curia  nostraTho- 
losana  stare  juri  cuilibet  conquerenti. 
Vobis  mandamus,  quatinus  terram  &  gen- 
tes dicti  militis  ac  bona  eorum  non  per- 
mittatis  ab  aliquibus  personis  laicis  de 
jurisdicione  nostra  existentibus  indebite 
iiiolestari.  Si  vero  dicte  gentes  dicti  militis 


ab  aliquibus  molesfatoribus  de  jurisdicione 
nostra  existentibus  conqueste  fuerint,  vos, 
vocatis  qui  fuerint  evocandi,  exibeatis  eis- 
dem  céleris  justicie  complementum.  Datum 
die  martis  post  festum  beati  Nicholai  hye- 
malis. 

XXIV.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  episcopo 
Albiensi  '. 

Alfonsus,  &c.  Fréquenter  pulsati  instan- 
cia  peticionum  reverendi  in  Christo  patris 
episcopi  Albiensis,  vobis  niandannis,  qua- 
tinus décimas  incursas  adjuratas  ac  posses- 
sas  ab  ecclesia  necnon  décimas  novalium  a 
subditis  nostris  vestre  senescallie,  in  dicta 
dyocesi  décimas  hujusmodi  detinentibus, 
facta  vobis  primo  a  parte  ecclesie  fidesom- 
maria  de  predictis,  décimas  easdem  res- 
titui faciatis  ecclesiis  quibus  subsunt, 
nonobstante  si  ab  ecclesia  de  fructibus 
dictarum  decimarum  cum  aliquibus  perso- 
nis contractus  vendicionis  precesserit,  nisi 
eedem  persone  vendicionem  hujusmodi  os- 
tenderint  perpetuam  exstitisse.  Preterea 
eos  de  jurisdicione  nostra,  existentes  in 
eadem  dyocesi,  qui  per  annum  &  diem  ex- 
communicacionis  sententiam  sustinuerint 
animo  indurato,  per  caucionem  bonorum 
indistrictu  iiostro  existencium  compellatis 
redire  ad  unitatem  Ecclesie  post  annum  & 
diem,  secundum  quod  per  karissimum  do- 
minum  fratrem  nostrum  regem  Francie  in 
eadem  dyocesi  in  casu  consimili  observa- 
tur,  salvo  jure  quolibet  alieno.  Datum 
Parisius,  die  sabbati  post  festum  sancte 
Lucie,  anno  Domini  millesimo  ducente- 
simo  LX"'"  octavo. 

XXV.  Littera  patensmagistro  Odoni  deMontoneria 
&  Bartholomeo  de  Landrevilla  militi'. 

Alfonsus,  &c.  Cum  inter  nos  &  nobilem 
virum  Guidonem,  marescallum,  dominum 
Mirapiscis,  exstiterit  ordinatum,  quod  vos 
tam  super  injuriis  causam  criminalem  mi- 
nime contingentibus,  a  dicto  nobili  &gen- 
tibus  suis  hominibus  nostris  de  Plaignano 
&  de  Gajano,  ut  dicunt,  illatis,  quam  super 


An 
1268 


An 
12O8 

i5  dé- 
cembre. 


An 
1263 

21  âc- 
ccinbic. 


■  JJ.  \xi\c,  {"  148  i. 
'  Ibid. 


'  JJ.  xxivc,  f"  149  h. 
'  Ibid.  f  iJi  a. 


Au 
1263 


1649 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i65o 


usagio,  quod  dicti  homines  iii  foresU  seu 
neniore  dicti  nobilis  asserunt  se  habere, 
necnon  &  super  possessioiie  libertatis  dicti 
usagii,  in  qua  idem  nobilis  se,  patrem  ip- 
sius  &  avum  asserit  extitisse,  ac  super  con- 
damina   &   quibusdam    territoriis  ac   aliis 


dicte  alberge  de  cetero  minime  teneantur, 
set  tam  ipsi  quam  successores  sui  a  presta- 
cione  seu  solucione  hujusmodi  sint  per- 
pétue liberi  &  immunes.  In  cujus  rei  tes- 
timonium,  présentes  litteras  sigilli  nostri 
munimine  fecimus  roborari,  salvo  in  aliis 


articulis,  quos  utraque  pars  vobis  tradere  jure  nostro  &  salvo  jure  quolibet  alieno. 

voluerit,  inquirere  debeatis;  vobis  manda-  —  Nos  autem  Johaniia,  Tholose  8c  Picta- 

mus  quatinus,  vocatis  dicto  nobili  seu  gen-  vensis  comitissa,  remissionem  &  qiiitacio- 

tibus  suis  &  hominibus  nostris  predictis,  nem  predictas  &  alia,  prout  premissa  sunt, 

receptis   hinc   inde   articulis,   quos   vobis  grata  &  rata  habemus  ac  pro  nobis  &  sHt- 

tradiderint  super  premissis,  inquiratis  dili-  cessoribus  nostris  spontanea  voluntate  ap- 


genter  veritatem,  si  de  dictorum  hominum 
&  partis  adverse  processerit  voluntate,  & 
inquestam,  quam  super  hiis  feceritis,  nobis 
in  scriptis  quam  cicius  commode  poteritis 
remittatis.  Datum  Parisius,  die  veneris 
ante  Nativitatem  Domiiii,  anno  Doniini 
M"  cc°  LX""  WW. 


probamus,  volumus  ac  confirmamus.  Et  ad 
majoris  roboris  firmitatem,  sigillum  nos- 
trum  una  cum  sigillo  karissimi  domini  nos- 
tri comitis  supradicti,  viri  nostri,  presen- 
tibus  litteris  duximus  apponendum.  Actum 
apud  Parisios,  anno  Domini  m°cc''lx"'° 
octavo,  mense  decembris. 


An 
1268 


An 
1268 

décem- 
bre. 


XXVI.  Littera  pro  remissionc  scx  libranim  Tho- 
losanarum  de  alberga  facta  habitatoribiis  ville 
d'Escanquenis  preposito  &  capitulo  Tholosano  ', 

Alfonsus,  filius  régis  Francle,  comesPic- 
tavie  &  Tholose,  universis  présentes  litte- 
ras inspecturis,  salutem  in  Domino.  Pro- 
genitorum  nostrorum  vestigia  cupientes 
[sequi],  qui  diem  judicii  studuerunt  piis 
operibus  prevenire,  notum  facimus  quod 
nos,  ob  remedium  anime  nostre  ac  prede- 
cessorum  nostrorum,  sex  librasTholosanas 
nobis  annuatim  débitas  pro  alberga  ab 
habitatoribus  ville  de  Esquenis  (sic),  dyo- 
cesis  [Tholosane],  que  quidem  villa  ad 
prepositum  &  capitulum  Sancti  Stephani 
Tholosani  nomine  ecclesie  sue  spectare 
dinoscitur,  pro  nobis,  heredibus  ac  succes- 
soribus  nostris,  tanto  libencius  ac  libera- 
lius  remittimus  imperpetuum ,  penitus  & 
quitamus,  quanto  spem  firmam  gerimus  & 
Aduciam  pleniorem,  quod  memoratus  sanc- 
tus  Stephanus  prothomartyr  8c  patronus 
dicte  ecclesie  suis  benefactoribus  opitulari 
non  desistit,  qui  pro  suis  persecutoribus 
exoravit.  Spontanei  itaque  volumus  8ccon- 
cedimus  specialiter  8c  expresse,  ut  memo- 
rati  prepositus  8c  capitulum  ac  habitatores 
dicti  loci  ad  solucionem  dictarum  vi  libra- 
rum  vel  cujuscumque  alterius  rei  occasione 


5:6. 


Confirmation  des  privilèges   de   Tou- 
louse par  Alfonse  de  Foitiers', 

I.  Sycardo  Alemann!  pro  communitate  hominum 
Tholose. 

ALFONSUS,  8{C.  Peticiones  dilectorum  8c 
fidelium  nostrorum  procuraforum  com- 
munitatis  hominum  Tholose  recepimus, 
plures  8c  diverses  articules,  quos  sub  nos- 
tro contrasigillo  clauses  vobis  mittimus, 
continentes,  8c  licet  quidam  ex  eis  articulis 
videanturequitatem  8c  justiciam  continere, 
quia  tamen  tangere  pessunt  alias  personas, 
que  non  erant  présentes,  terminacienem 
dictorum  articulerum  ad  presens  duximus 
differendam.  Propter  quod  deferminacie- 
nem  dictorum  articulerum  vobis  cemmit- 
timus,  mandantes  quatinus  apud  Tholosam 
personaliter  accedentes,  illes  qui  se  oppo- 
nere  voluerint  audiatis  8c  raliones  eorum 
in  scriptis  redigi  faciatis,  8c  tam  rationes 
illorum  quam  aiios  articules,  quibus  nul- 
lus  se  opponet,  nobis  ad  preximum  parla- 
mentum  instantis  quindene  omnium  Sanc- 


An 
1268 

1 1 

iuillct. 


'  JJ.  XXIV»,  C  ion. 


'  JJ.  xxivc,  f>  ,34  «. 


An 
1268 


l65l 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i65: 


An 

1268 

11) 
/uillct. 


toruni  transmîtere  procuretis,  ut  super 
predictis  articulis  disponamus,  prout  vide- 
bitur  faciendum.  Datuni  die  niercurii  post 
festum  beat!  Martini  estivalis,  anno  Do- 
mini  millesimo  ducentesimo  LX'""  octave 

II.  Senescallo  Tholose  8c  Albiensis  pro  communi- 
tate  hominum  Tholose'. 

Alfousus,  &c.  Mandamus  vobis,  quati- 
nfls  articules  dudum  determinatos,  qui  tan- 
gunt  cives  &  civitatem  Tjiolose,  prout  per 
iitteras  nostras  patentes  vel  alias  légitime 
constiterit  de  eisdem,  faciatis  modo  debito 
observari,  nisi  aliud  rationabile  pretenda- 
tur,  quominus  iidem  articuli  sint  in  toto 
vel  in  parte  a  dictis   civibus   observandi. 


quibus  &  que  habent(corr.  debent)  consue- 
tudines  Tholose  observari.  —  5.  Item  quod 
notarii  Tholose  notent  in  suis  prothocoUis 
in  presencia  parcium  instrumenta,  ne  quod 
fréquenter  contingit,  cum  partes  recesse- 
rint,  forte  per  ignoranciam  aut  instanciam 
alicujus  plus  discreti  scribant  plus  in  eo- 
rum  instrumentis  quem  (sir)  actum  fuerit 
inter  partes.  —  6.  Item  quod  armature  & 
omnia  alla,  que  de  communibus  abstrac- 
cionibus  &  de  communibus  redditibus  su- 
persunt  ad  expendendum  &  imposterujii 
supererunt,  communitati  reddantur.  — 
7.  Item  quod  ad  formam  debitam  redigan- 
tur  pedagia  de  novo  imposita  &  inventa  in 
terra  domini  comitis  &  baronum  suorum 
^illeTholose.  —  8.  Item  quod  débita  illius, 


Datum  die  lune  ante  festum  béate  Marie      cujus   bona    fuerint   confiscata,  usque  ad 


Magdalene,  anno  LX^Vin". 

Similis  littera  missa  fuit  pro  eisdem  vicario 
Tholose. 

Hii  sunt  articuli  missi  ex  parte  domini 
comitis  Sycardo  Alemanni  militi  pro  com- 
munitate  hominum  de  Tholosa,  interclusi 
sub  contrasigillo  dicti  domini  comitis. 

I.  Primo  petunt  quod  quandocumque 
aliqua  summa  pecunie  extrahetur  a  civitate 
Tholosana   pretextu    alicujus    servicii    ab 


ipsorum  bonorum  valenciam,  si  oportuerit, 
per  illum  seu  per  illos,  qui  ipsa  bona  per- 
cipiant,  persolvantur. — g.  ftem  quod  sine 
omnibus  expensis  restituantur  pignora  in- 
debite  pignoratis.  —  10.  Item  quod  bona 
assignata  mulieribus  a  maritis  suis  pro  suis 
dotibus,  si  pro  mariti  debitis  fuerint  pigno- 
rata,  sine  omnibus  expensis  restituentur 
eisdem  mulieribus.  —  11.  Item  quod,  si  ad 
denunciacionem   vel    instanciam   alicujus, 


jiominibus  civitatis  &  suburbii,   exigatur      aliquis  injuste  captus  fuerit  &  detentus, 


per  solidum  &  libram  secundum  eorum  fa- 
cultates. —  2.  Item  quod  consules,  qui  pro 
tempore  fuerint  in  Tholosa,  ia  fine  consu- 
latus  sui  teneantur  reddere  compotum  con- 
sulibus,  qui  fuerint  successores,  de  recep- 
tis  &  expensis,  vocatis  quatuor  probis 
Jiominibus  de  qualibet  partita  ad  compo- 
tum audiendum,  &  quod  hoc  jurent  in 
creacione  sui  consulatus.  —  3.  Item  quod 
consules  quando  mutabuntur,  quod  illi 
niutentur  similiter,  qui  erunt  communis 
pecunie  coUectores,  &  quod  illi  successo- 
ribus  eorum  collectoribus  de  receptis  & 
expensis  compotum  similiter  reddere  te- 
neantur. —  4.  Item  supplicant,  quod  cum 
in  Tholosa  consuetudines  sint  incerte  & 


ille  captus  in  exitu  non  teneatur  expensas 
factas  [in]  capcione  persolvere  nec  aliquid 
[racione]  illius  capcionis,  sed  id  totum  te- 
neatur persolvere  ille,  ad  cujus  instanciam 
vel  denunciationem  captus  erit,  — 12.  Item 
quod  in  partibus  Tholosanis  constitueretur 
aliqua  bona  persona,  que  audiret  &  sine- 
debito  terminaret  omnes  causas  appellatio- 
num  interpositarum  ad  dorainum  comitem, 
quia  pretextu  dictarum  appellationum  jura 
domini  comitis  &  litigancium  retardantur. 
—  i3.  Item,  domine,  cum  cives  Tholose  & 
tota  universitas  ejusdem  super  prestacione 
&  exaccione  decimarum  &  primiciarum  a 
clericis  multipliciter  agraventur,  licet  vos 
pluries  scripseritis  domino  episcopo  Tho- 


si  adinveniuntur&fruguntur  aliquid  (corr.  losano,  supplicant  quod  vos,  domine,   in 

fruuntur  aliquibus)  minus  bene  quam  [si]  eo  vestrum  salubre  consilium   apponatis, 

per  aiiquem  vel  aliquos  bonos  viros,  justos  saltim  quod  ipsi  cives  ac  universitas  quoad 

&  Deum  timentes  compilarentur  omnes  in  décimas  &  primicias  in  eo  statu,  in  quo 

uno  registre  seu  libro,  ideo  ut  sciretur  in  erant  tempore  pacis  Parisiensis,  remaneant 

pacifice  &  quiète.  —  14.  Item  supplicant 

'  JJ.  xxivc,  f<"  134  a — i3ô  i.  supplicando     procura  tores     communitatis 


An 
1268 


An 
1268 


i653 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1654 


An 
1268 

17 

;  liiL-t. 


popullarium  Tholose,  quod  cum  ipsa  corn-      tas  litteras  patentes  eisdem  concessis  libère 


An 
1268 


possint  uti.  Postquani  auteni  nostrum  ad- 
impleveritis  maiidatum,  predictas  litteras 
eisdem  coiisulibus  restituatis,reteiito  prius 
pênes  vos  transcripto  de  eisdem.  Datum 
die  martis  ante  festum  béate  Maiie  Mag- 
dalene,  an  no  Domini  jrcCLX""'  octave- 


munitas  &  singuli  de  ipsa  communitate  no- 
mine  ejusdem  habuerint  &  quasi  possede- 
rint  usum  &  jus  utendi,  fruendi  pascua  & 
in  pascuis  circa  Tholosam  infra  decas  &  in 
nemoribus  circumvicinis,  pasceiido  anima- 
lia  sine  talia  &  fruendo,  scindendo,  reci- 
piendo  ligna  neccessaria  usui  dicte  ville, 
persolvendo  forestagium  consuetum,  moao 
de  novo  domini  terrarum  &  neraorum  illo- 
rum  defïendunt&  inhibent,  nedictis  usibus 
non  utantur  homines  Tholose,  &  pigno- 
rant  &  compellunt  eos  ad  hoc,  taliter  quod 
exinde  mors  aliquando  secuta  est.  Unde 
petuiit  &  supplicant  predicta,  sicut  conde-      munitatis  Tholose  nobis  oblato   contine- 


IV.  ^Sycardo   Alemaiini    militi    pro    cornmunitate 
Tholose,  liitera  patens'. 

Alfonsus,  &c.  Inspecta  litterarum  ves- 
trarum  série  &  attentis  diligenter  articulis, 
qui  in  instrumente  per  procuratores  com- 


cef,  emendari. — 15.  Item  supplicant,  quod 
cum  vicarius  Tholose  ad  instanciam  &  su- 
gesfionem  qnorundem  (sic)  civium  fecerit 
quod  stalla  de  novo  construantur  &  edifi- 
centur  in  quadam  carreria  civitatis  ejusdem 
veleciam  alibi  pro  libito  civium  predicto- 
rum,  qued  quidem  posset  esse  in  poste- 
rum  in  magnum  gravamen  &  prejudicium 
communitatis  ejusdem,  maxime  cum  illi  ad 
quorum  instanciam  factum  est  inter  se 
constituerunt,  quod  nuUus  scindât  carnes 
in  predictis  stallis  nisi  sit  de  génère  eorum- 
dem,  ac  si  ex  successione  deb[er]entur, 
eisdem  predicto  vicario,  ut  nobis  videtur, 
irracionabiliter  prebente  censensum  con- 
tra justiciam,  cum  hoc  sit  jura  aliorum 
ipsis  irrequisitis  transferre  in  alium  &  sine 
cause  cognicione,  quod  non  débet  esse,  si- 
cut jura  clamant,  faciatis  illa  in  statum 
pristinum  revocari. 

III.    Vicario  Tholose   pro    universitaie   Tholose'. 

Alfonsus,  Sic.  Mandamus  vobis,  quatinus 
litteras  nostras,  quas  sub  sigillé  nostro  di- 
cimiir  concessisse  universitati  Tholose  su- 
per quibusdani  certis  articulis,  ad  eandem 
universitatem  pertinentibus,  quas,  sicut 
dicitur,  habent  consules  ejusdem  ville,  ab 
eisdem  consulibus  requiratis  &  eas  pênes 
vos  habitas  communitati  ejusdem  ville  pu- 
bliée ostendatis,  quando  ab  ipsa  communi- 
tate vel  ejus  mandate  super  hoc  fueritis 
requisiti,  ita  quod  singuli  hemines  pre- 
dicte  communitatis  graciis  a  nobis  per  dic- 

'  JJ.  xxivc,  P  i36  *. 


bantur,  communicato  super  eisdem  bono- 
rum  censilio,  ea  que  dicti  procuratores  a 
nobis  cum  instancia  postulabant  nendum 
potuimus  concédera  bone  modo,  presertim 
in  absenciaaliquorum  qui  peticieni  eerum- 
dem  videntur  se  oponere,  sicut  ex  predic- 
tis instrumenterum  literis  potest  intelligi 
manifeste.  Unde  vobis  mandamus,  quati- 
nus, convecate,  ut  moris  est,  pleno  consilio 
communitatis  Tholose  in  dôme  communi, 
si  aliqui  contradicteres  apparuerint  quod 
non  fiât  collecta  per  solidum  &  libram  ; 
item  alii  articule  in  que  fit  mencio  quod 
consules  in  fine  administracionis  sue  red- 
dant  compotum  consulibus  subsistutis  (sic)  ; 
item  alii  in  quo  tangitur  de  mutacione  ca- 
merariorum  &  collectorum  &  reddiciene 
cempeti  ab  eisdem  facienda;  item  alii  su- 
per contractibus  seu  ebligacionibus  8c  ma- 
teria  instrumentorum  publicerum  in  pro- 
thocoUum  seu  abreviaturam  in  presencia 
parcium  redigendis;  item  alii  de  mutacione 
judicis  annis  singulis,  si  expediens  fuerit, 
facienda;  ipses  contradicteres  citetis  ad 
diem  veneris  post  quindenam  instantis 
Penthecestes,  ut  per  se  vel  per  procurato- 
res légitime  instructos  compareant,  si  sua 
crediderint  interesse,  ceram  nobis,  ubi 
tune  erimus,  precessuri  super  predictis 
quinque  articulis  prout  justum  fuerit,  & 
recepturi  quod  super  eisdem  duxerimus 
ordinandum.  Datum  Parisius,  die  dominica 
qua  cantatur  Letare  Jherusalem,  anne  Do- 
mini M'CCLX"  octave. 

■  n.  xxiyc,  i-  i55  a. 


An 
I  269 

3  mars. 


[655 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i656 


An 
1269 

3  mars. 


An 

I  269 
3  mars. 


V.    Vicario    Tholose   pro    civibiis    ac    hominibus 
iirbis  &  subiirbii  Tholose'. 

Alfonsus,  &c.  Guillelmo  de  Nantolheto 
vicario  Tholose...  Ex  parte  hominum  nos- 
troriim  urbis  &  suburbii  Tholose  intelligi 
nobis  datur,  quod  nos  eisdem  hominibus 
diidum  per  nostras  concessimus  litteras, 
ne  aliquis  in  civitate  Tholose  captus  deti- 
neretur,  nisi  in  notoriis  criminibus  vel  in 
casibus  a  jure  vel  consuetudine  concessis, 
duni  tamen  parati  essent  prestare  ydoneam 
caupcionem  de  stando  juri  de  se  conque- 
rentibus  coram  vobis.  Unde  vobis  manda- 
nius  quatinus,  si  de  concessione  hujusmodi 
vel  mandate  super  premissis  alias  vobis 
facto  vobis  constiterit,  illud  faciatis,  prout 
a  nobis  mandatum  extitit,  observari'. 

VI.   Consiilibus   urbis  8c  siiiiivbii  Tholose'. 

Alfonsus,  &c.  Litteras  vestras  nobis  no-» 
vissinie  presentatas  necnon  articules,  de 
quibus  in  eisdem  litteris  fiebat  mencio, 
inspeximus  diligenter,  scituri  quod  super 
quibusdam  de  dictis  articulis,communicato 
bonorum  &  fide  dignorum  consilio,  ordi- 
navimus  quod  super  eisdem  fore  credidi- 
mus  ordinandum,  prout  in  litteris  patenti- 
bus,  quas  dilecto  &  fideli  nostro  Sycardo 
Alemanni  militi  super  premissis  duximus 
destinandas,  plenius  continetur  &  videre 
poteritis  in  eisdem.  Super  aliis  vero  arti- 
culis,  de  quibus  in  dictis  litteris  vestris 
fîebat  mencio,  scire  vos  volumus,  quod 
deliberare  super  hiis  plenius  intendimus 
tempore  oportuno.  Datum  Parisius,  die 
dominica  qua  cantatur  Jérusalem,  anno 
Domini  millésime  ducentesimo  LV""  oc- 
tavo. 


527. 

Mandements    d'AlJonse    de    Poitiers 
relatifs   aux  Juifs  de  ses  Etats'. 

(1268 -1269). 

I.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  baronibiis, 
si  coiiquerantiir  de  sesina  bonorum  Judeorum 
terre  sue  per  senescallum  facta. 

ALFONSUS,  8:c.  Si  vos  aliquos  Judeos  ba- 

ronum  terre  nostre  senescalcie  vestre,  "„ 

,     .            .                   ,.         '  '268 

occasione  mandati  nostri  nuper  vobis  per  „ 

litteras  nostras  facti,  cepistis  &  bona  ipso-  ociobra 
rum,vosque  si  bona  eorumdem  Judeorum 
capta  detineatis  &  dicti  barones  super  hoc 
conquerantur,  mandamus  vobis,  quatinus 
bona  Judeorum  ipsorum,  quos  barones 
suos  proprios  esse  probaverint,  vocatis  ad 
hoc  probis  viris,  sigillo  vestro  &  sigillis 
dominorum,  quorum  dicti  Judei  fuerint, 
sigillatim  de  quolibet  consignetis,  &  eadem 
bona  predictis  dominis  usque  ad  très  sep- 
timanas  post  instantem  Candelosam  recre- 
datis.  Quid  vero  super  premissis  fecerifis 
&  que  &  quanta  bona  taliter  consignafa 
fuerint  &  quibus  ea  recredenda  duxeritis 
nobis  circa  très  septimanas  post  instans  fes- 
tum  omnium  Sanctorum  rescribatis  per 
vestrum  clericum,  cum  ad  nos  venerit  pro 
vestris  compotis  faciendis.  Datum  die  lune 
in  vigilia  beati  Dyonisii,  anno  Domini  mil- 
lésime ducentesimo  LX"'"  octavo. 

Similis  liltera  missa  fuit  senescallo  Agen- 
nens'i  &  Caturcensi,  senescallo  Xanctonensl, 
conestabulo  Alvernie,  senescallo  Ruthenensi, 
vicario  Tholose, 


'  JJ.  xTivc,  f"  iS;;  i. 

■  La  date  manque  dans  le  registre,  mais  elle  est 
indiquée  par  la  place  que  la  pièce  y  occupe. 
'  JJ.  xxivt,  {"  loi  A. 


II.   Senescallo    Tholose   &    Albiensis    pro   comité 
Pictavie  &  Tholose  super  Judeis'. 

Alfonsus,- &c.  Mandamus  vobis,  quati- 
nus ad  nos  mittatis  circa  très  septimanas 
post  instans  festum  omnium  Sanctornm  per 
vestrum  clericum,  cum  ad  nos  venerit  pro 
vestris   compotis   faciendis,   pro   omnibus 


An 
1268 

1 6  octo- 
bre. 


'  JJ.  XXI Vf:,  f°  143  a. 
•  Ibid.  f°  1^3  b. 


An 

12O8 


165; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i658 


Judeis  vestre  senescallie  duos  Jiideos  cap- 
tes de  dicioribus  JuJeis  ipsius  senescallie, 
finem  factures  nobiscum  pro  omnibus  Ju- 
deis de  vestra  senescallia  super  prisia  sua, 


Judei  absconderint,  diligenter  &  caute  ad- 
discatis,  &  quecumque  inveneritis  ad  ma- 
num  nostram  capiatis,  tractantes  cum  eis- 
dem    super    finacione    nobiscum    facienda 


&  de  bonis  eorum  mobilibus  que  habere      secundum   formam,  quam  vobis,  predicte 

Egidie,  tradi  fecimus  in  scriptis,  &  valorem 
omnium  bonorum  dictorum  Judeorum  tara 
Alterippe  &  Wasconie  quam  aliorum  jam 
inventorum  &  absconsorum  &  oblationem 
vobis  ab  eis  factam  circa  très  septimanas 


volumus  &  intendimus.  Mandamus  eciam 
vobis,  quatinus  omnes  libres  Judeorum  ip- 
sorum  mittatis  ad  dictum  terminum  Pari- 
sius  in  fardellis  distincte  vestro  sigillo 
signatis,   concergio    domorum    nostrarum 


Parisius  tradendos,  &  ad  hoc  faciendum  post  instantem  Candelosam  per  Thomar 
expensas  capiatis  &  faciatis  de  bonis  Ju-  clericum  vestrum,  cum  venerit  pro  vestris 
deorum  ipsorum.  Volumus  insuper,  quod 
de  bonis  eorum  capiendis,  querendis  & 
domibus  eorum  investiganJis  Se  bonis  eo- 
rum nobis  conservandis  sitis  soUicitus  & 
iiitentus,  itaquod  débits  quantum  poteri- 
tis  utilitatem  nostram  faciatis.  Ad  delibera- 
cionem  eciam  Judeorum  caute  procedatis, 
secundum  formam  alias  vobis  datam,  excu- 
cientes  ab  ipsis  quidquid  pênes  eos  vel 
alios  de  bonis  ipsorum  poteritis  invenire, 
Mulieres  vero  &  pueros  a  prisione  delibe- 
retis.  Datum  die  martis  in  octabis  beati 
Dyonisii,  anuo  Domini  millesimoducente- 
simo  LX'""  octavo. 

Similis  littera  missa  fuit  senescallo  Ruthi- 
nensi,  —  senescallo  Agennensi  &  Caturcensi, 
—  senescallo  Venaissini,  ■ —  vîcario  Tholose, 
hoc  mutato  quod  mandatum  fuit  ei,  quod  mit- 
leret  duos  Judeos  de  vicaria.  sua  per  clericum 
senescalli  Tholose  £■  Albiensis, 


III.  Sycardo  Alemaiini  militi   &  Egidio  Camelini 
clerico  stip':r  finacione  bunorum  Judeorum '. 


An 
I  269 


Alfonsus,  &c.  Scriptum  quod  vos,  pre- 
dicte Sycarde,  nobis  misistis  super  vaiore 
bouorum  Judeorum  dyocesium  Tholosane 
jaii'ïjcr.  &  Albiensis  sine  civitate  Tholose,  intel- 
leximus  diHgenter.  Cum  itaque  in  ftne  ip- 
sius scripti  contineatur  quod  summa  valo- 
ris  dictorum  bonorum  est  il'"  m''  xxxv 
libr.  Turon.,  computatis  Tholos.  duppli- 
cibus  &  Caturcens.  dupplicibus,  in  qua 
summa  non  computantur  Judei  Alterippe 
8c  Wasconie,  vobis  mandamus,  quatinus 
super  bonis  dictorum  Judeorum  Alterippe 
&  Wasconie  necnon  &  de  bonis  aliorum 
Judeorum  dictarum  dyocesium,  si  que  ipsi 

'  JJ.  xvivc,  f"  i52  a. 


compotis  faciendis,  nobis  in  scriptis  mittere 
nullatenus  omittatis.  Et  videtur  aliquibus, 
quod  deberent  nobis  dare  ad  minus  secun- 
dum formam  predictam  quatuor  milia  libra- 
rum  Turon.,  respectu  Judeorum  civitatis 
Tholose,  quorum  bona  non  ascendebant 
nisi  adsummam  mille  trescentarum  librar. 
Tholosanarum  vel  circa,  &  ad  tria  milia 
&  quingentas  libr.  Turon.  nobiscum  fina- 
verint.  Datum  die  martis  post  epiphaniam 
Domini,  anno  Domini  M" ce lx°  octavo. 

IV.   Vicario  Tholose  super  facto  Jiideonm '. 

Alfonsus,  &c.  Cum  Judei  nostri  civitatis 
Tholose  nobiscum  finaverint  sub  certa  pe- 
cunie  quantitate  nobis  exsolvenda  juxta 
seriem  cujusdam  scripture,  quam  Egidius 
Camelini  secum  reportavit,  &  nonnulli 
Christiani  Tholose  venientes  ad  nos  se  as- 
sererentaliquas  pecuniequantitateseisdem 
Judeis  mutuasse,  vobis  mandamus  quatinus 
creditoribus  eisdem  de  ipsis  Judeis,  salva 
nobis  quantitate  promissa,  de  residuo  quod 
habent  exibeatis  justicie  complementum. 
Datum  Parisius,  die  lune  post  dominicain 
qua  cantatur  Letare  Jérusalem,  anno  Do- 
mini M"  ce  Lx."  octavo. 


V.   Egidio    Camelini    clerico    pro  comité  Pictavit 
&  Tholose". 

Alfonsus,  &c.  dilecto  &  fideli  clerico 
suo  Egidio  Camelini  salutem  8c  dilectionem 
sinceram.  Cum,  siciit  meminimus,  in  re- 
cessu  vestro  formam  conipositioiiis  super 
facto  Judeorum  Tholose  in  scriptis  redac- 

'  JJ.  xxivc,  f"  if),')  a. 
'  Ibii.  {"  67  h. 


An 
1269 


An 
i2';9 
4  niuis. 


An 
1269 


lôSg 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1660 


An 
1269 

26  mars. 


tam  vobiscum  reportaveritis,  nec  prout  senescallie  finalem  composicionem  feceri- 
condictum  fuerat  &  in  eadem  forma  con-  tis  sub  forma,  que  vobis  per  Johaniiem 
tentum,  de  bonis  eoriimdem  Judeorum  nul-      Coifferii  clericum   missa  fuit.  Unde  vobis 


lam  prorsus  quantitatem  peccunie  adhuc 
habuerimus,  nec  audiverimus  an  finatum 
fuerit  cum  Judeis  nostris  de  dyocesi  Tho- 
losana  ac  Albigesii,  vobis  mandamus  qua- 
tinus,  secundum  quod  in  forma  predicta 
plenius  continetur,  pecuniam  numeratam, 
cujuscumque  monete  existât,  que  in  bonis 
Judeorum  Tholose  &  dyocesis  Tholosane 
ac  Albigesii  pariter  inventa  extitit  tempore 
capcionis,  necp.on  que  obvenit  de  redemp- 
cione  pignorum,  quandiu  in  manu  nostra 
fuerint  vel  fueruat,  procuretis  nobis   niitti 


mandamus,  quatinus  juxta  formam  eandem, 
que  vobis  dudum  missa  fuit,  ut  dictum  est, 
componatis  cum  eisdem  pro  majori  quan- 
titate  pecunie  quam  poteritis  bono  modo, 
&  ad  dictam  pecunie  summam  nobis  intè- 
gre persolvendam  compellantur  dicti  Judei 
per  capcionem  &  distraccionem  bonorum 
suorum  omnium  &  per  detencionem  eciam 
corporum,  si  opus  fuerit  sic  compelli,  ser- 
vata  forma  in  scriptis  vobis  per  dictum  cle- 
ricum dudum  missa  super  facto  Judeorum, 
ita  tamen  quod  medietas  dicte  summe  sol- 


&  apud  Templum  Parisius  aportari,  cum      vatur  in  instant!    festo  Candelose  &  alla 


ad  nos  veaeritis  in  crastinum  instantis 
quindene  Penthecostes.  Circa  hec  &  alla 
tradita  vobis  negotia,  tradicionem  videlicet 
forestarum,  composiciones  super  fendis 
detentis  a  burgensibus  &  confirmaciones 
hospitalariis  &  aliis  personis  a  nobis  con- 
cedendas,  adeo  prudenter  &  fideliter  pro- 
cedatis,  quod  per  effectum  opperis  cog- 
noscamus  cordi  vobis  eadem  extitisse, 
nosque  debeamus  propter  hoc  vestram  di- 
ligentiam  merito  commandare,  universa  & 


medietas  in  subsequenti  festo,  quod  erit 
anno  Domini  millesimo  CC"LXX"''.  Et  hoc 
nuUatenus  dimittatis,  providentes  nichil- 
ominus  quod  pecunia  in  bonis  Judeorum 
reperta  tempore  composicionis,  cujuscum- 
que monete  existât,  mittatur  apud  Tem- 
plum Parisius  circa  très  septimanas  post 
instans  festum  Penthecostes  per  clericum 
vestrum,  cura  ad  nos  venerit  pro  vestris 
compotis  faciendis,&  illa  pecunia  que  mit- 
tetur  deducetur  de  summa,  in  qua  iidem 


singula,  que  feceritis  vel  facienda  supere-      Judei  tenebuutur  per  composicionem  cum 

rint,  in  scriptis  sigillatim  redacta  vobiscum 

afférentes  in  termino  supradicto.  lusuper 

super  facto  Pétri  Grimoaudi  super  reppe- 

rio  (sic),  de  quo  nobis  par  vestras  scripsistis 

litteras,  tractetis  cum  ipso  vel  alio,  si  quis 

plus  offerat,  &  finera  seu  compositionem, 

quam  super  hoc  cum  ipso  vel  alio,  retenta 

voluntate  nostra,  feceritis,  in  scriptis  ad 

dictum  terminum  afferatis.  Et  per  Ruthi 


ipsis  per  vos  factam,  &  cedet  ut  condecet 
in  solutum.  Datum  die  martis  post  resur- 
rectionem  Domini, anno  Domini  millesimo 
ducentesimo  LX""  nono. 

VII.    Pro  Judeo  de  Viridifolio'. 

Venerabili  in  Christo  patri  &  sibi  karis- 
simo  R.,  Dei   gratia  episcopo   Tholosano, 


nensem  pro  negociis  nostris  vobis  commis-  Alfonsus,  filius  régis  Francie,  cornes  Pic- 
sis  ibidem  expediendis,  si  nondum  iiluc  taviensis  &  Tholose,  salutem  &  dilectionis 
fueritis,  redeatis,  &  super  premissis  consi-  sincère  affectum.  In  facto  composicionis 
lium  fidelis  nostri  Sicardi  Alemanni  requi-  seu  finacionis  habite  per  gentes  nostras 
ratis  presertim  super  hiis  in  quibus  ipsius  cumJudeis  civitatis  Tholose  condictum  ex- 
consilium  noveritis  oportunum.  Datum  die  titit,  quod  Judei,  qui  de  dicta  civitate  fue- 


martis  post  festum  resurrectionis  Domini. 

VI.  Senescallo  Agennensi  &  Caturcensi  super  facto 
Judeorum  '. 

Alfonsus,  &c.  Necdum  ad   nostram  per- 
vsnit  noticiam,   utrum   cum  Judeis  vestre 


rant  oriundi  vel  tune  ibidem  morantes, 
conferre  debeant  pro  facultatibus  suis  ad 
solucionem  illius  quantitatis  pecunie,  de 
qua  cum  nostris  gentibus  convenerunt. 
Cum  igitur  Judeus  ille,  pro  quo  nos  rogas- 
tis,  originem  traxerit  in  Tholosa,  sicut  ip- 
semet    coiifitetur,    &    possessiones    etiam 


An 
1 269 


An 
I  269 


'  JJ.  xxivB,  f"  104  a. 


'   JJ.    XXIVD,    f»    80    i. 


An 
1269 


[661 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


166- 


dicatur  ibidem  habere,  quarum  prétexta 
contribucio  exigitur  ab  eodem,  precibus 
vestrisbono  modo  non  possumus  satisfacere 
in  hac  parte.  Unde  vestra  paternitas  nos 


Lamberto  de  Limoso,  domino  Simoni  fra- 
tri  ejus,  liberis  domini  Pétri  deVicinis, 
domino  Geraldo  de  Canesuspenso,  domino 
Guillelmo   Abanni    &   domino   Raymundo 


Ed.orig. 

t.  III. 

col.  583. 


An 

1268 

23  mai. 


An 
1268 
9  juin. 


habeat  super  hoc  excusatos.  Datum  Pari-      fratribus,   domino   Berengario   de   Grava, 

domino  Philippo  Golonh  seniori  &  do- 
mino Philippo  nepoti  ejus  &  fratribus 
ejus,  Gerardo  Arquerii,  domino  Gaufrido 
de  Varanis ,  domino  Guillelmo  Acurati  & 
domino  Raymundo  fratribus,  domino  Guil- 
lelmo de  Monteclaro,  domino  Stephano  de 
Darderiis,  domino  Guillelmo  Sigarii  de 
Ventagione,  domino  abbati  de  Fontefri- 
gido,  Folqueto  de  Compendio,  Guillelmo 
de  Arcicio,  Guillelmus  de  Cohardone,  miles 
&  senescallus  Carcassone  &  Biterris,  salu- 
tem  &  sinceram  dilectionem.  Mandamus 
vobis  universis  &  singulis,  ex  parte  excel- 
lentissimi  domini  régis  Francorum  firmi- 
ter  &  districte,  &  de  mandate  ejus  speciali, 
sitis'  ad  festum  Ramorum  Palmarum  apud 
Carcassonam,  cum  uxoribus  &  familiis  ves- 
tris  &  cum  numéro  militum  debito,  in 
civitate  Carcassone  permansuri  &  vestra 
domicilia  facturi  pro  servitio  terrarum  ac 
domorum,  que  a    domino   Rege    tenetis, 


sius,  die   jovis   ante    festum   béate   Marie 
Magdalene,  anno  Domini  M'cCLi"  nono. 


528.  —  CCCLVI 

Acte  où  il  est  fait  mention  de  l'obliga- 
tion pour  divers  seigneurs  de  résider 
un  certain  temps  à  Carcassonne' . 

DE  servîtto  debito  domino  Régi  perterrarios 
senescaUie  Carcassone. 
Anno  Domini  mcclxviii,  x  kalendas 
junii,dominusGuido  de  Levis,  marescallus 
Mirapicis,  obtulit  domino  G.  de  Cohar- 
dono  militi,  senescallo  Carcassone  &  Bi- 
terris, quasdam  litteras  clausas  domini  Ré- 
gis sub  iis  verbis  1 
Ludovicus,  Dei   gratia  Francorum   rex. 


lîd.orig. 

i.  III, 

«ol.  584- 


An 
1  269 

5 
février 


senescallo    Carcassone.   Dilecti   &   fidèles      quamdiu  juxta  beneplacitum  domini  Régi 


nostri  Guido  de  Levis  marescallus  Mirapi- 
censis,  Lambertus  &  Simon  de  Tureyo, 
fratres,  domini  Saxiaci  &  Podii  Terricii, 
Geraldus  de  Canesuspenso,  &  Johanna, 
relicta  quondam  Pétri  de  Vicinis  de  Li- 
moso, nobis  per  suas  litteras  intimarunt 
vos  eis  &  aliis  terrariis  senescallie  vestre 
precepisse,  quod  ad  opus  Carcassone  fa- 
ciant  residentiam  cum  servitio  quo  nobis 
sunt  obligati.  Unde  cum  predicti  milites 
ad  excusationem  prétendant,  &c.  manda- 
mus  vobis   quatenus,  nisi    nécessitas   vel 


nobis  visum  fuerit  expedire.  Qiiam  diem 
ad  hec  vobis  peremptorie  assignamus,  alio- 
quin  extunc,  juxta  mandafum  domini  Ré- 
gis, quamquam  inviti,  terras  vesfras  saysire- 
mus  &  fructus  pro  domino  Rege  levaremus. 
Datum  Carcassone,  nonis  februarii,  anno 
Domini  MCCLXVHI. 

Item  fuit  mandatum  per  litteras  domini 
senescalli  infrascripfas  domino  Petro  Ro- 
gerii  de  Mirapisce,  domino  Isarno  de  Fa- 
nojovis,  domino  Raimundo  de  Ruppeforti, 
Odardo  de  Montemauro  domino  de  Mon- 
periculum  immineat,  de  predicta  residen-  teblachi,  Petro  Amalrici  de  Vantagione, 
tia  facienda  sufferatis  eosdem  usque  ad  Galhardo  de  Toro,  B.  de  Rapissacho,  Ste- 
festum  sancti  Remigii,  &c.  Datum  apud  phano  Martini,  Johanni  de  Sallelis,Johanni 
Vernonum,  die  sabbati  ante  ascensionem  de  Conchis,  Berengario  de  Goginchis,  do- 
Domini,  &c.  mino  Johanni  de  Brueriis,  domino  Lupo 

Nobilibus  viris  &  amicis  suis  carissimis,      de  Fuxo,  Guillelmo  Pétri  de  Duroforti,&c. 
domino  Philippo  de  Monteforti,  domino      Ad  quam  diem  venerunt  ad  predicfam  cita- 

tionem  dicti  domini  senescalli  Carcassone 
omnes  terrarii  infrascripti  :  videlicet  Guido 
de  Levis,  marescallus  Âlbigesii  &  dominus 

'  Dom  Valssete  avait  imprimé  h'inc,  qui  n'a  au- 
cun sens.   [A.  M.] 


Guidoni   de   Levis   marescallo   Mirapicis, 
domino   Lamberto   de   Montilio,   domino 

'  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  séné- 
chaussée de  Carcassonne  en  général,  2"""  continua- 
tion, n.  4. 


An 
1269 


An 
I  269 

j  iuin. 


An 
I  269 


i663 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1664 


Éd.ori}; 

t.  111. 

col.  585 


Mirapiscis,  excusavit  uxorem  suam  propter 
debilifatem  ;  dominus  Odo  de  Insula  ciim 
uxore  sua,  Johannes  de  Iiisula,  dominus 
Symoii  de  Tureyo  excusans  uxorem  suam 
propter  debilitatem;  dominus  Garcias  Ar. 
de  Castroverduno,  dominus  Petrus  Roge- 
rii  de  Mirapisce,  excusans  dominum  Isar- 
num  fratrem  suum  propter  infirmitatem; 
Guillelmus  Berjiardi  de  Duroforti,  Lupus 
de  Fuxo,  dominus  Raimundus  Abbanus, 
dominus  G.  Abbani,  Johannes  de  Sallelis, 
Petrus  Amalricij,  B.  de  Rapissacho  cum 
uxore  sua,  domina  Ermengardis  de  Poma- 
ribus,  pro  se  &  liberis  suis,  dominus  Ge- 
raldus  de  Canesuspenso,  dominus  Jorris 
cum  uxore  sua,  Folquetus  de  Compendio 
cum  uxore  sua,  dominus  Johannes  Golonh 
cum  uxore  sua,  domina  Johanna  de  Vicinis 
cum  liberis  suis,  Stephanus  Marani  cum 
uxore  sua,  Johannes  Arquerii  cum  uxore 
sua,  dominus  Guillelmus  de  Monteclaro 
cum  domina  Béatrice  uxore  sua,  dominus 
Berengarius  de  Grava  cum  uxore  sua,  do- 
mina Vaqueria  filia  domini  Lamberti  de 
Montiliis,  dominus  Stephanus  de  Darderiis 
cum  domini  Alissendi  uxore  sua  :  Qui  om- 
nes  supradicti  venerunt  ad  civitatem  Car- 
cassone  ad  mandatum  domini  senescalli  ; 
offerentes  se  parâtes  obedire  ejus  man- 
dato,  8c  venire  quotiescumque  ei  placuerit 
ad  servitium  domini  Régis;  &  cum  perali- 
quosdies  ibi  residentiam  fecissent,licentia 
per  dictum  dominum  senescallum  [data] 
postea  recesserunt.  Actum  Carcassone,  do- 
minica  ante  festum  beati  Barnabe,  anno 
Domini  mcclxix.  In  presentia  magistri 
Bartholomei  de  Podio  judicis  Carcassone, 
domini  Arnaldi  Filioli  militis,  domini  Ay- 
merici  de  Aucellano  militis,  &c. 


519. 


CCCLVII 


Procès-verhal  de  la  tenue  d'une  as- 
semblée des  trois  états  de  la  séné- 
chaussée de  Carcassonne' . 

NOVERINT  universi,  quod  anno  Domini 
M°CC°LX°IX",  Viii°  kalendas  augusti, 
viri  venerabiles  &  discreti,  consules  urbis 
&suburbii  Narbone,  ad  presentiam  domini 
Guillelmi  de  Choardon,  militis,  senescalli 
Carcassone  &  Biterris,  accedentes,  cum 
instantia  petierunt,  ut  bannum  faceret  de 
blado  de  dicta  senescallia  non  extrahendo, 
ex  causis  que  inferius  exprimentur.  Sed 
cum  juxta  statutum  domini  Régis  juratum 
hujusmodi  deffensum  fieri  sit  prohibitum 
sine  causa  urgente,  &  tune  etiam  cum  bono 
&  maturo  consilio  nec  suspecto  sit  facien- 
dum,  &  factum  cum  consilio  sine  consilio 
non  sit  dissolvendum ,  nec  eo  durante, 
cuiquam  sit  facienda  gratia  specialis,  pre- 
dictus  senescallus,  ad  habendum  hujusmodi 
consilium,  convocavit  prelatos,  terrarios, 
barones,  milites,  consules  &  majores  com- 
munitatum  infrascriptos,  ut  die  dominica 
post  festum  beati  Nazarii,  ad  ipsum  ve- 
niant  Carcassone,  ad  prestandum  sibi  con- 
silium in  predictis,  per  suas  litteras  sub 
hac  forma  : 

Venerabilibus  in  Christo  patribus  do- 
mino M.,  Dei  gratia  archiepiscopo  Nar- 
bone, Biterrensi,  Agathensi,  Lodovensi, 
Magalonensi  &  Albiensi  episcopis,  &  do- 
mino electo  Carcassone,  &  capitulis  eo- 
rum;  abbati  Crassensi,  abbati  Montisolivi, 
abbati  Villelonge,  abbati  Electensi,  abbati 
Sancti  Policarpi,  abbati  Sancti  Hilarii,  ab- 
bati Jocundensi,  abbati  Caunensi,  abbati  de 
Quadraginta,  abbati  Fontisfrigidi ,  abbati 
Sancti  Pauli  Narbonensis,  abbati  Sancti 
Affrodisii  Biterrensis,  abbati  Sancti  Jacobi 
Biterrensis,  abbati  Fontiscalidi ,  abbati 
Sancti  Tyberii,  abbati  Anianensi,  abbati 
Sancti  Guillelmi  de  Deserto,  abbati  Val- 
lismagnc,  abbati  Sancti  Pontii  Thomeria- 


An 
1269 

25 

juillet. 


An 
I  269 

26 
l'uiUet. 


'  Manuscrits   de  CçUcrl,   n.   îziù.    [Lat,   9956, 
p.  ijfi.] 


i66: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1666 


An 

'^  '  runi,  abbati  Castrensi,  abbati  Ardorelli,  fuerimiis  cum  instantia  requis'ili,  ut  def- 
abbati  Candilii;  priori  de  Cassiano,  pre-  fensum  bladi  de  nostra  senescallia  extra- 
posito  Sancti  Salvii  Albiensis,  preceptori  hendi  faciamus  ex  causis,  quas  die  assi- 
de  Magriaiio,  preceptori  de  Rusticaiiis,  gnaiida  iuferiiis  audietis,  &  hoc  sine  causa 
preceptori  de  Dozincho,  preceptori  de  urgente  secundura  statutum  regium  sit  nii- 
Hulmis,  preceptori  de  Petrosio,  preceptori  nime  faciendum,  &  tune  etiam  cum  bono 
de  Pedenatio,  preceptori  de  Capitestagno, 
preceptori  de  Campanholis,  preceptori 
Hospitalis  Narbonensis,  preceptori  Tem- 
pli  Narbonensis,  preceptori  Templi  in  Al- 
bigesio,  preceptori  Hospitalis  in  Albigesio;      damus,  quatinus  die  dominica  post  festum 


&  maturo  consilio  nec  suspecto  fieri  de- 
beat,  &  factuin  cum  consilio  sine  consilio 
non  dissolvi,  nec  eo  durante  cuiquam  gra- 
tia  fieri  specialis,  requirimus  vos  &  man- 


■  domino  Philippo  de  Monteforti,  domino 
Guidoni  de  Levies  marescailo  Albigesii, 
domino  Johanni  de  Brueriis,  domino  Amal- 
rico  vicecomiti  Narbone,  domino  Lamberto 
de  Limoso,  domino   Symoni   de   Limoso, 


beati  Nazarii,  videlicet  il"  niensis  augusti, 
ad  nos  apud  Carcassonam  veniatis  ad  pres- 
tandum  nobis  bonum  &  maturum  consi- 
lium  in  predictis,  cum  prelatis,  terrariis, 
baronibus  &  bonarum  villarum  consulibus, 


domino  Geraldo  de  Canesuspenso,  G.  de      ad  hoc  per  nos  specialiter  evocatis.  Datur 


Vicinis,  domino  Ramundo  Abbanni,  do- 
mino Guillelmo  Abbanni,  domino  Gaufrido 
de  Caldairono,  domino  Philippo  Goloyn 
majori,  domino  Stephano  de  Darderiis, 
Philippo  de  Bosco-Arcambaudi ,  domino 
Guillelmo  Acurati,  domino  Rainfrido  Er- 


Carcassone,  vil"  kalendas  augusti,  anno 
Domini  M°  ce»  L"  XIX°.  Reddite  litteras 
portitori. 

Qua  die,  predicti  prelati,  barones  & 
consules  pro  majori  parte  comparuerunt 
apud  Carcassonam,  coram  predicto  senes- 


mengaudi  fratri  ejus,  domino  Jordano  de      callo,   presentibus    domino   Arnulpho   de 
Cabareto,  domino  Lamberto  de  Montilio,      Curiaferandi,  milite  domini  régis  Francie, 

&   domino    Raimundo    Marchi,   videlicet 


dominus  archiepiscopus  Narbone,  domi- 
nas P.  episcopus  Biterrensis,  dominus  P. 
episcopus  Agathensis,  dominus  R.  electus 
in  episcopum  ecclesie  Carcassone,  abbas 
Crassensis,  abbas  Montisolivi,  abbas  Cau- 
nensis,  abbas  Villelonge,  abbas  Sancti  Po- 
licarpi,  abbas  Sancti  Pontii  Thomeriarum, 


domino  Isarno  vicecomiti  Lautricensi,  do- 
mino Amalrico,  domino  Bertrando  fratri- 
bus  ejus,  domino  Jordano  de  Saxiacho, 
domino  Berengario  de  Podiosorigario,  Ay- 
merico  de  Bossiacis,  Berengario  Guillelmi 
domino  Clarimontis,  domino  Guillelmo 
de  Lodeva,  domino  Petro  de  Claromonte; 
—  consulibus  Carcassone,  consulibus  Bi- 

terris,  consulibus  Capitistagni,  consulibus  abbas  Electensis,  abbas  Jocundensis,  abbas 
Agatensibus,  consulibus  Sancti  Tyberii ,  Sancti  Jacobi  Biterrensis;  dominus  Phi- 
consulibus  Pedenacii,  consulibus  de  Cau-  lippus  de  Monteforti,  dominus  Guido  de 
Éd.orip.  cio,  consulibus  de  Serviano,  consulibus  Levies  marescallus  Albigesii,  dominus  Isar- 
col. 586  Clarimontis,  dominis  &  consulibus  de  Gi-  nus  vicecomes  Lautricensis,  dominus  Ber- 
gniaco,  consulibus  de  PortpUo,  consulibus  trandus  f'rater  ejus,  Guillelmus  de  Vicinis, 
de  Florenciacho,  consulibus  de  Serinhano,  dominus  Geraldus  de  Canesuspenso,  do- 
consulibus  civitatis  Albiensis,  consulibus  minus  Johannes  de  Brueriis,  dominus 
de  Castris,  consulibus  Lautricensibus,con-  Gaufridus  de  Vicinis,  dominus  Philippus 
sulibus  de  Saxiacho,  consulibus  Montis-  Goloynh,  dominus  B.  de  Podiosorigario, 
regalis,  consulibus  Limosi,  consulibus  Aymericus  de  Bociassis,  Berengarius  Guil- 
Montisolivi,  consulibus  Electi,  consulibus 
Crassensibus,  consulibus  Asiliani,  consuli- 
bus de  Caunis,  consulibus  de  Tribusbonis, 
consulibus  de   Pipionibus;  Guillelmus  de 


lelmi  dominus  Clarimontis;  consules  Car- 
cassone, consules  Biterris,  consules  Mon- 
tisregalis,  consules  Limosi,  consules  Asi- 
liani, &  niulti  alii  de  villis  predictis  &  de 


Cohardon,  miles,  senescallus  Carcassone  aliis  locis.  Et  exposita   eis    supplicatione 

&  Biterris,  salutem  &  sinceram  dilectio-  deffensi  supradicti,  &  habita  deliberatione, 

nem  cum  honore.  Cum  per  viros  venera-  usque    in    crastinum    expectata,    dominus 

biles  consules  urbis  &  suburbii  Narbone  archiepiscopus    Narbonensis    &    dominus 


An 

I26p 


VIII. 


53 


An 
1269 


1667 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1668 


Philippus    de    Monteforti    memorati    pro  &  domiiium  Bertraiidiim  Feutrici  judicem 

prelatis  &  terrariis  responderuiit  predicto  domiiii  senescalli  predicti,  qui  predictura 

seiiescallo    iu    hune   modum,   cousuleiites  otiicium  recipientes,  promiseruiit  predicto 

eidem  seiiescallo,  videlicet  quod,  [cum]  sit  seiiescallo,  sub  religione  juramenfi,  quod 

magna  bladi  abundaiitia  in  senescallia  Car-  super  sancta  Dei  Evuangelia  prestiteruut, 

cassone&bladumnonsit  caruni  in  mercatis,  quod    in    predictis    fideliter   se    habebunt, 


non  videtur  eis,  quod  deffensum  générale 
de  blado  non  extrahendo  de  senescallia 
Carcassone,  per  mare  vel  per  terrain,  sit 
faciendum,  nec  fieri  consulunt.  Consulunt 
tameu  oranes,  quod  fiât  deffensum  &  pro- 
hibitio,  quod  bladum  non  extrahatur  de 


remota  omni  fraude.  Actum  Carcassone,  in 
domo  domini  niarescalli,  in  presentia  do- 
mini  Arnulphi  de  Curiaferandi  militis  do- 
mini régis  Francie,  domini  R.  Marchi, 
magistri  Bartholomci  de  Podio  judicis 
Carcassone,     Pétri     de     Provinis    vicarii 


senescallia  Carcassone  &  Biterris,  per  mare      Carcassone,    Henrici    Brunelli    receptoris 


Ed.orig. 

t.  m, 

col.  587. 


vel  per  terram,  ad  deferendum  Saracenis 
vel  Pisanis  vel  aliis  inimicis  sancte  Eccle- 
sie  vel  domini  régis  Cicilie,  &  quod  li- 
cite possit  bladum  extrahi  ad  deferendum 
Christianis  ad  civitates,  quas  tenent  Chris- 
tian!, &ad  civitates  &  portas  terre  domini 
régis  Cicilie,  ita  tamen  quod  mercatores, 
qui  venient  ad  hujusmodi  bladum  emen- 
dum,  ydonee  satisdent,  quod  hujusmodi 
bladum,  quod  ement  de  senescallia  Carcas- 
sone &  Biterris,  facient  &  curabunt  vetari 
&  vetabunt  defferri  ad  predictas  gentes 
prohibitas,  &  hoc  sub  pena  commissionis 
dupplicis  valoris  ipsius  bladi,  &  quod 
in  sequenti  passagio  post  passagium  vel 
transvectionem  dicti  bladi,  litteras  autten- 
ticas  testimoniales  reportabunt,  quod  hu- 
jusmodi bladum  ad  predicta  loca  concassa 
per  ipsos  est  allatum,  videlicet  episcopo- 
rum  vel  potestatum  &  communitatum  lo- 
corum  predictorum,  ut  omnis  fraus  evite- 
tur.  Et  ut  bec  caucius  observentur,  quod 
predictus  sénescallus  constituât  très  per- 
sonas  idoneas  ad  observandum  predicta, 
qui  recipiant  predictas  satisdationes,  & 
ut  sine  earum  requisitione  &  concessu  & 
provisione,  bladum  hujusmodi  non  extra- 
hatur de  senescallia  predicta.  Quod  bono- 
rum  virorum  consilium  predictus  sénes- 
callus, de  multorum  aliorum  bonorum 
virorum  consilio,  approbavit  &acceptavit, 


reddituum  domini  Régis  in  senescallia 
Carcassone,  magistri  Johànnis  de  Parisius 
judicis  senescallie  domini  Régis,  magistri 
Philippi  de  Fossati,  notarii  Carcassone 
domini  régis,  &  plurium  aliorum,  &  Pétri 
Marsendi,  publici  notarii  Carcassone  do- 
mini régis,  qui  predictis  interfuit,  vice 
cujus  &  mandate  ego  Bartholomeus  Cal- 
verie  clericus  hanc  cartam  scripsi,  anno 
quo  supra,  mense  augusti.  Ego  idem  Pe- 
trus  Marsendi,  publicus  notarius  antedic- 
tus,  hanc  cartam  sic  feci  scribij  recepto 
primitus  mandate  a  domino  senescallo 
Carcassone  predicto,  &  in  eadem  sub- 
scribo  &  signum  meum  appoiio,  régnante 
Ludovico  rege  Francorum. 


53o.  —  CCCLVIII 

Actes  touchant  le  don  gratuit  accordé 
au  roi  ou  au  comte  Aljbnse ,  par 
diverses  villes  de  la  Province,  pour 
le  passage  d'outre-mer' . 

\.    A  LFONSUS,  fîlius  régis  Francie;  comes 
■t\  Pictàvie  &  Tholose,  universis,  &c. 
Cum   dilecti  &  fidèles   nostri   consules  & 
tota  universitas  ville  nostre  Amiliani,  Ru- 
&  predictum  consilium   publicavit  &  so-      thinensis  dyocesis,  ex  mera  liberalitate  & 


lemniter  edidit  edictum  proponendum^ 
quod  quicumque  in  contrarium  fecerit, 
bladum  hujusmodi  in  commissum  incidat 
ipso  facto,  &  in  presentia  omnium  predic- 
torum, ad  predicta  deputavit  venerabilem 
patrem  dominum  P.  episcopum  Biterren- 
seni,  dominum  Philippum   de   Monteforti 


dono  gratuito  subvencionem  gratiosam  no- 
bis  fecerint,  usque  ad  summam  duode- 
cies  centum  lib.  Tur.,  de  quibus  tenemus 
nos  pro  pagatis,  nos  subvencionem  hujus- 

'    Cartulaire    du    comte    Alfonse.    [JJ.   sxiv", 
f"  î  î7  ^.| 


An 
1269 


An 
I  269 

juin. 


An 


1669 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1670 


EJ.orig. 

t.  111, 
col.  :SS. 


An 
I  269 

17  sep- 
tembre. 


modi  profifemur  ab  eisdem  gratis  &  libe-  passagii    iiltramarini,  &   hoc   deffendebat 

raliter  nobis  factam,  nec  intendimus  uec  domimis  Bertraiidus  predictus   pro  se,  ut 

volumus  nomine  focagii  vel  cujuscumque  dicebat,  &  pro  aliis  domiiiis  vicecomitibus 

alterius  servitutis,  nuiic  vel  iii  posterum,  Lautriceiisibus,  &  super  iis  petiit  fieri  pu- 

occasione  dicte  subvencionis  spontanée  ab  blicum  instriinientum.  Et  dicti  syndici  sibi 


eisdem  facte,  ipsis  vel  suis  successoribus 
prejudiciuni  generari.  Datum  anno  Do- 
mini  «"CCLX"  nono,  mense  junii. 

II.  Viro  '  venerabili  prudentissimo  &; 
discreto  domino  Berengario,  judici  curie 
Carcassoiie,  cives  Albienses,  salutem  cum 
omni  reverentia  &  honore.  Discrétion! 
vestre  notum  fieri  volumus,  quod  nos  vo- 
cato  parlamento,  prout  moris  est,  con- 
venimus  inter  nos  dare  domino  Régi  iîi 
adjutorium  passagii  sui  C  marchas  sterlin- 
gorum,  sibi  vel  mandate  suo  in  passagio 
persolvendas,    tali    conditione    apposita, 


fieri  petierunt  scilicet  consimile  instru- 
mentum,  pro  se  &  aliis  de  universitate 
dicti  castri.  Acta  fuerunt  hec  apud  Lautri- 
cum,  &c.  XVI  kalendas  maii,  anno  Domini 

MCCLXX. 

Viro  provido  &  discreto  domino,  magis- 
tro  Bartholomeo  de  Podio,  clerico  domini 
régis  Francie,  judici  Carcassone,  Bertran- 
dus&Amalricus,  vicecomites  Lautricenses, 
salutem,  &c.  Domine,  vos  rogamus  quate- 
nus  probos  homines  de  Lautrico  &  Lautri- 
guesio  super  iis,  que  ab  eis  exigitis  ratione 
passagii  domini   Régis,  prorogetis  usque 


quod  dominus  Rex  det  nobis  suas  patentes  ad  diem  jovis  post  octavam  Resurrectionis 
litteras,  antequam  solvatur  dicta  pecuniaj  Doraini.  Ad  quam  diem  nos  cum  probis 
quod  ex  ista  donatione  nullum  fiât  nobis      hominibus  présentes  erimus  coram  vobis, 


nec  civitati  nostre  prejudicium  in  futu- 
rum,  nec  servitus  dande  collecte  seu  tai- 
lle nobis  nec  civitati  nostre  propter  hoc 
imponatur,  cum  simus  homines  ecclesiê 
&  ab  omni  liberi  servitute.  Et  hanc  pro- 
missionem  vobis  loco  domini  Régis,  sub 
predictis  conditionibus  offereudam,  no- 
mine nostro  &  civilatis  nostre  Ramundum 
Cap-de-Maill  &  Maderium  de  Raissac, 
cives  nostros,  duximus  traiismittendos, 
suppiicantes  vobis  humiliter,  ut  hanc  pro- 
missionem  grataiiter  dignemini  acceptare, 


&  in  premissis  una  cum  ipsis  faciemus 
quod  vobis  &  domino  Régi  debebit  &  po- 
terit  complacere.  Et  quia  sigilla  propria 
non  habemus,  cum  sigillo  Pontii  de  Pra- 
toveteri  présentes  litteras  fecinius  sigil- 
lare,  Sic. 

Ex  parte  universitatis  castri  de  Senegas 
&  pertinentiarum  ejus  fiât  manifestuni 
discreto  viro  domino  magistro  Bartholo- 
meo de  Podio,  &c.  quod  dominus  Ber- 
trandus,  vicecomes  Lautricensis,  venit  hoc 
anno  circa  festum  omnium  Sancforum  ad 


considérantes  gravamina  &  expensas,  quas      villam  de  Senegas,  &  quesivit  toti  universi- 


pro  facto  domini  Régis  &  domini  episcopi 
nos  oportuit  facere  in  hoc  anno.  Datum 
Albie,  XV  kalendas  octobris,  anno  Domini 
M  ce  I.XIX. 

III.  Noverint%&c.  quod  dominus  Ber- 
trandus,  Lautricensis  vicecomes,  pro  se  & 
aliis  dominis  vicecomitibus  de  Lautrico, 
inhibuit  &  deffendit  Arnaido  Pilosi  &  Er- 
mengaldo  Vena  &  Sicardo  de  Solomiaco  & 
Petro  Stephani  de  Careria,  syndicis  de 
Lautrico,  pro   se  &  aliis  de   universitate 


tati,quod  sibî  daret  D  sol.  Melgor.,  dicens 
hominibus  dicte  ville,  quod  illam  pecu- 
niam  petebat  eis,  ex  eo  quia  dominus  rex 
Francie  petierat  sibi  dari  ab  ipso  aliquod 
subsidium  sui  passagii  transmarini,  dicens 
etiam  eis,  quod  si  ipsi  darent  sibi  dictos 
1)  sol.,  quod  ipse  tantum  faceret  &  etiam 
guiranciam  eis  faceret,  quod  dominus  Rex 
vel  àlius  pro  ipso  nihil  peteret  rationé 
sui  passagii  supradicti.  Ad  que  homines 
dicte    ville    consentientes,    dictos   D   sol. 


dicti  castri,  ne  aliquid  darent  vel  promit-      Melgor.  eidem  domino  Bertrando  rationé 


An 
1270 


terent  domino  régi  Francie  vel  alicui  alii 
pro  ipso  petenti  pro  passagio  vel  ratione 

'Archives   du  domaine   de  Montpellier;  judi- 
cature  d'Albigeois,   n.  23. 
•  liij.  Lautrec,  n.  8. 


predicta  promiserunt  &  etiam  persolve- 
runt.  Quare,  cum  ipse  dominus  Bertrandus 
eisdem  petierit  dictum  donum  pro  passa- 
gio dicti  domini  Régis  &  eisdem  promise- 
rit,  quod  aliquid  aliud  non  darent  dicto 
domino  Régi  ratione  passagii  transniarini, 


.il',«- 

58(j. 


An 

1270 


An 

1270 

i5  avril. 


1671 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


167: 


ideo  dicit  uiiîversitas  dicti  loci  vobis  do- 
mino judici  supradicto,  quod  super  pre- 
dictis  facietis  quod  vestre  discrétion!  visum 
fuerit  expedire,  &c. 

IV.  Ludovicus',  Dei   gratia  Francorura 


dejidam,  ita  quod  post  mortem  meani  ad 
vos  &  successores  vestros  pars  vestra  pas- 
sagii  dictarum  villaruiii,  sublafo  quolibet 
impedimenio,  libère  sine  coutradictione 
aliqua  revertatur.  Et  pro  donatione  pre- 


An 
I  269 


rex,  dilectis  suis   consuîibus  &  uuiversi-      dicta  dicti  passagii  mihi  a  vobis  facta,  pro- 


tati  civitatis  &  burgi  Narboue  salutem  & 
dilectionem.  Noveritis  quod  oblationem 
M  libr.  Tur.  uobis  seu  genti  nostre,  scili- 
cet  Arunlf'o  de  Curiaferrandi  militi  & 
magistro  Raimundo  Marci,  clerico  nostro, 
a  vobis  nomine  nostro  factam,  pro  subsi- 
dio  nostri  passagii  transniarini,  plurimum 
gratam  habentes,  intelliginuis  gratis  fac- 
tam &  ex  mera  liberalitate  vestra  abs'[ue 
omiii  prejudicio  juris  &  libertatis  vestre, 
nec  ex  hoc  intendimus  novam  inducere 
consuetudinem  nec  etiam  vos  propter 
hoc  ad  similem  prestationem  in  posterum 
obligari.  In  cujus  rei  testimonium,  presen- 
tibus  literis  nostrum  fecimus  apponi  sigil- 
lum.  Actum  apud  Aquasmortuas,  die  jovis 
ante  festum  ascensionis  Domini,  anno 
Doniini  M'  cc  lxx°. 


53 1.  —  CCCLIX 

Extraits  de  quelques  actes ^. 

I.  -v  TOVERINT  univers!  &  singuli  audituri 
iN  hoc  publicum  instrumentum,  quod 
ego  Beraudus  de  Andusia,  filius  quondam 
nobilis  viri  domini  Pétri  Bermundi  de  An- 
dusia, recognosco  &  in  veritate  confiteor 
vobis  domino  Bernardo,  Dei  gratia  Al- 
biensi  episcopo,  pro  vobis  &  successoribus 
vestris,  me  habere  &  tenere  ex  donatione 
vestra  partem  passagii  vestri  villarum  seu 
castrorum  de  Tonnaco  &  de  Viaucio  & 
de  Alairaco  &  pertinentiarum   suarum   & 


mitto  vobis  pro  vobis  &  successoribus  ves- 
tris esse  fidelis,  &  hoc  vobis  juro  ad  sancta 
Dei  Evangelia,  a  me  corporaliter  tacta. 
Acta  fuerunt  hec  apud  Galliacum,  in  aula 
domini  abbatis  Galliacensis,  xni°  kalendas 
junii,  anno  Domini  M°cc''LX°ix°,  in  pre- 
sentiaSi  testimonio  domini  Bernardi  abba- 
tis Galliacensis,  fratris  Raymundi  Saqueti 
custodis  Tolosani,  fratris  Guillelmi  Atho- 
nis  gardiani  Albie,  fratris  Arnaldi  de  Mor- 
cilio  lectoris  fratrum  Minorum  Albie,  do- 
mini Berengarii  de  Montejovisarchidiaconi 
Albiensis,  domini  Sicardi  Alamanni,  tenen- 
tis  locum  domini  comitis  in  Tholosano  & 
Albigesio,  magistri  Guillelmi  de  Furno, 
judicis  appellationum  inTolosano  &  Albi- 
gesio pro  eodem  domino  comité,  magistri 
Nepotis  de  Montealbano,  judicis  Albiensis 
pro  eodem  domino  comité,  domini  Buccini 
de  Monasterio,  Guillelmi  de  Monasterio, 
militum  dominorum  de  Monasterio,  Rai- 
mundi  de  Scuria  militis  domini  de  Sciiria, 
&  magistri  Boneti  de  Cucia  archipresbiteri 
de  Castris  &  plurium  aliorura,  &  mei 
Joannis  Martini  Lauzit,  tabellionis  Gallia- 
censis, qui  vocatus  &  rogatus  a  predicto 
domino  Beraudo  hoc  instrumentum  scripsi, 
vidi  &  signo  meo  llocus  signi]  signavi. 

II.  Alfonsus  ',  filius  régis  Francie,  comes 
Pictavie  &  Tholose,  iiniversis,  &c.  Notum 
facimus,  quod  nos  ad  preces  &  instanciam 
charissime  consortis  nostre,  Johanne,  Tho. 
lose  ac  Pictavie  comitisse,  dedimus  &  con- 
cessimus  Beraudo  de  Andusia  quicquid 
habemus  vel  habere  debemus  in  Castro  de 
Tonaco,  de  Monz,  necnon  in  mansis  seu 
villariis  de  Alariaco  &  de  Casalibiis  ac  ter- 
etiam  ville  de  Casais,  prout  districtus,  ju-  ritorio  de  Ligniano,  prope  Castrumnovuni 
risdictio,  dominium  seu  pertinentie  ipsius  de  Montemirallo,  &  albergam  castri  nostri 
ville  de  Casais  se  extendunt  in  diocesi  Al-      de  Causaco,  cum  omnibus  juribus  castro- 


biensi,  ad  vitam  meam  tantummodo  possi- 

'  Archives  de  l'hôtel  de  ville  de  Narbonne. 
[Doat,  vol.  5o,   {"  i5ç).] 

'  Archives  de  l'église  d'Albi.  [Doat,  vol.  106, 
f»  2Û9.] 


An 

c  270 
mai. 


Ëd.orij;. 

t.  III. 

cul.  ?90. 


rum,  villarum  seu  mansorum  ac  territorio- 
rum  &  pertinenciis  eorumdem  habenda, 
tenenda,  possidenda  ac  etiam  explectaiida 

'  Cartulaire  d'Alfonse,  comte  de  Toulouse.   [JJ. 
xxiv»,  f"  86  a.l 


An 
1270 


1673  PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  1674 

a  dicto  Beraudo,  neredibus  &  successoribus       " 
suis  in  perpetuum  pacifice  &  quiète,  salvis 

&  retentis  nobis,  heredibus  &  successori-  53:. 

bus  nostris  in  omnibus  supradictis  exer- 

citu  &  calvacata,  incursibus   heresum  ac     Restitution  au  seigneur  de  Mirepoix, 
resorto.  In  cuius  rei  testimonium,  presen-  ,        -     /    7     .     7     /^  7 

'  par  Le  senecnaL  de  Larcassone,  des 

ossements  de  plusieurs  hérétiques  de 
sa  juridiction  '. 


tibus  litteris  sigillum  nostrum  duximus 
apponendum,  salvo  in  aliis  superius  non 
expressis  jure  nostro,  &  salvo  jure  quo- 
libet alieno.  Nos  autem  Johanna,  Tho- 
lose  ac  Pictavie  comitissa,  donationem  & 
concessionem  predictas  gratas  &  ratas  ha- 
bemus  ac  pro  nobis,  heredibus  &  suc- 
cessoribus nostris  spontanea  voluntate  ap- 
probamus,  volumus  &  laudamus.  Et  ad 
majoris  roboris  firmitatem,  sigillum  nos- 
trum una  cum  sigillo  karissimi  domini 
nostri  comitis  supradicti  presentibus  lit- 
teris duximus  apponendum.  Datum  apud 
Arma7,anicas  prope  Aquasmortuas,  anno 
Domini  M"  cC"  lxx",  mense  maii. 


A' 


NNO  dominice  Incarnationis  M"  ce» 
sexagesimo  nono,  XV°  kalendas  apri- 
lis,  domino  Ludovico  Francorum  rege 
régnante.  Noverint  uiiiversi  présentes  pa- 
riter  &  futuri,  quod  dominus  Guillelmus 
de  Cohardone,  miles,  senescallus  Carcas- 
sone  &  Bitterris,  domino  Guidoni  de  Le- 
vis,  marescallo  Albigesii  &  domino  Mira- 
picis,  coram  ipso  senescallo  existente, 
dixitin  presentia  testium  infrascriptorum, 
quod  ipse  senescallus  receperat  in  man- 


III.  Pateat'  universis,  quod  nos  frater      datis  a  magistris  &  consiliariis  domini  régis 


Stephanus  Vastinensis,  de  ordine  fratrum 
Predicatorum,  inquisitor  heretice  pravi- 
tatis  in  provincia  Narbonensi  authoritate 
apostolica  deputatus,  attendantes  utilita- 
tem  Terre  Sancte,  Ramundum  Sancii,  fi- 
lium  quondam  Ramundi  Sancii  de  Ravato 
in  Savartesio,  diocesis  Tholosane,  ab  om- 
nibus peregrinationibus  &  visitationibus 
&  transitu  transmarino  eidem  injunctis  in 
penitentia,  pro  his  que  in  heretica  com- 


Francie,  existons  in  curia  ejusdem,  quod 
ressaiziret  &  restitueret  domino  Guidoni 
de  Levis,  marescallo  Albigesii  &  domino 
Mirapiscis,  possessionem  comburendi  he- 
reticos  condempnatos  de  terra  sua  par 
inquisitores  heresis,  in  provincia  Narbo- 
nensi deputatos,  combustos  apud  Carcas- 
sonam,  &  quod  bona  mobilia,  que  dicti 
condempnati  habebant  8c  inventa  fuerant 
in  terra  domini  Régis,  ad  opus  ipsius  do- 


annuatim,  absolvimus  auctoritate  presen- 
tium  in  perpetuum  &  quittamus,  datis 
&  solutis  ab  eo,  pro  redemptione  pere- 
grinationum  &  visitationum  &  transitus 
predictorum,  xxx  lib.  Tur.  illustri  régi 
Francie  in  Terre  Sancte  subsidium  assi- 
gnatis.  In  aliis  vero,  que  dicto  Ramundo 
Sancii  in  penitentia  pro  heresi  injuncta 
fuerunt,  nihil  penitus  immutamus,  con- 
cedentes  eidem  présentes  litteras,  nostro 
sigiliatas  sigillo,  in  testimonium  predicto- 
rum. Datum  Carcassone,  katendis  maii, 
anno  Domini  m°cc°lxx\ 


An 

1270 
ly  mars, 


miserat  pravitate,  excepta  unica  visitatione  mini  Régis  retineret.  Unde  idem  senescal- 
ecclesie  Sancti  Antonini  Appamiensis  mar-  lus,  ad  instantiam  &  requisitionem  dicti 
tiris,  quam  in  festo  ejusdem  martiris  faciat      domini  Guidonis,  mandavit  &  precepit  Pe- 


tro  de  Provino,  viccario  Carcassone  pro 
domino  Rege,  quod  ipsum  dominum  ma- 
rescallum  in  loco  ubi  dicti  heretici  con- 
dempnati fuerant  &  combusfi,  de  ossis,  vel 
si  ossa  non  exstarent,  de  saccis  [plenis]  pa- 
lais loco  ossorum  ressayziret,  &  restitueret 
possessionem  comburendi  eosdem.  Actum 
fuit  hoc  in  palacio  regali  Carcassone,  in 
presentia  &  testimonio  domini  Gaufridi  de 
Colletrio,  castellani  Appamiarum,  domini 
Berangarii  Peutrici  judicis  dicti  senescalli, 
domini  Amalrici  Mileti,  domini  Egidii  de 
Maloduno,   domini  Symonis  de  Vileriis, 


'  Château  de  Foix,  caisse  3i.   [Doat,  vol.  lyS,  ■  Original  de  parofcemin  aux  archives  de  Léranj 

"    P^'J  fonds  Lévis.  —  Au  dos,  d'une  main  du  temps  :  Dé 

restitutione  hereticorum. 


\ 


An 

1270 


167; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1676 


domini  Girardi  de  PuioUis,  domini  Synio- 
nis  de  Vileriis  juvenis,  militum,  Guillelmi 
de  CarroUis  notarii  de  Moiiteregali ,  & 
Pétri  Marsendi,  publici  notarii  Carcassoiie 
domini  Régis,  qui  hoc  recepit. 

Post  hec,  aiino  quo  suppra,  xili°  kalen- 
das  aprilis,  predictus  viccarius  Carcassone, 
auctoritate  dicti  mandati  a  domino  senes- 
callo  sibi  facti,  ressaizivit  &  restituit  do- 
mino marescallo  predicto  possessionem 
comburendi  hereticos  &  combustos  con- 
derapnatos  de  terra  domini  marescalli  per 
dictos  inquisitores  apud  Carcassonam,  in 
loco  ubi  fuerunt  combusti,  videlicet  in 
grava  juxta  flumen  Atacis  suppra  molendi- 
num  Béate  Marie  ex  parte  meridiey,  & 
loco  illorum  de  heresi  condemuatorum 
combustorum  decem  saccos  lineos  plenos 
palcis.  Nomina  vero  condempnatorum  & 
combustorum  apud  Carcassonam  sunt  ista: 
Petrus  Batle  de  Fogars,  Petrus  Vitalis  & 
Pagana  uxor  ejus  de  Bosenaco,  G.  Avi- 
nioni  de  Bellostari,  Arnaldus  Baronis  de 
casali  dels  Baros,  Arnaldus  de  Cornelano, 
Guillelma  Franca,  uxor  Raimundi  de 
Manso  de  Mirapisce,  Raimundus  Vitalis 
de  Bosenacbo,  Guillelmus  Faure  de  Bala- 
gerio,  Melia  uxor  condam  Bernardi  Baro- 
nis de  casali  dels  Baros.  Que  siquidem 
restitutio  facta  fuit  per  dictum  viccariuni 
eidem  domino  marescallo,  in  presentia  & 
testiraonio  domini  Amalrici  Mileti,  dominj 
Stephani  de  Darderiis,  domini  Ancelli  Jor- 
ris,  domini  Egidii  de  Maleduno,  domini 
Girardi  de  PuioUis,  domini  Symonis  de 
Musino,  domini  Symonis  de  Vileriis  senio- 
ris,  domini  Symonis  de  Vilier  junioris, 
domini  Johannis  Vascho  cappellani  Mira- 
piscis,  Seguini,  Guillelmi  Pétri  servientis 
domini  régis  Francie,  Pétri  de  Fenissio 
castellani  rupis  de  Aniorto,  Roberti  de 
Senonis,  Hugeti  de  Podioviridi,  Sancii 
Pétri,  Raimundi  Guillelmi,  Arnaldi  Matha, 
Pétri  Martini,  Bernardi  Fontisgrive,  Ber- 
nardi Raimundi  monachi,  Raimundi  de 
Alsavo,  Guillelmi  Talarici,  Pétri  PeracoUi, 
Pontii  Fabri  Surgici,  Bertrandi  Luci,  Ber- 
nardi Ademarii,  Guillelmi  Vincentii,  Ber- 
nardi Narbona  senioris  &  predicti  Pétri 
Marsendi,  publici  notarii  Carcassone  do- 
mini Régis,  qui  predictis  interfuit  &  no- 
tam  hujus  carte  inter  nominafas  personas 


recepit,  anno  &  diebus  quibus  sujipra,  & 
morte  preventus  instrumentum  inde  in 
formam  publicam  non  sumpsit.  Set  ego 
Bernardus  Johannis,  publicus  notarius 
Carcassone  domini  Régis,  banc  cartam 
scripsi  &  eandem  sumpsi  &  extraxi  de 
nota  antedicta,  anno  Domini  M" ce"  nona- 
gesimo  secundo,  m»  idus  madii,  auctori- 
tate judiciaria  a  domino  judice  Carcas- 
sone mihi  commissa,  &  signo  meo  signavi, 
domino  Philippe  sereiiissimo  Francorum 
rege  régnante.  (Signum  notarii). 


533. 

Mandements  divers  d'Alfonse  de  Poi- 
tiers pour  l'année  1269'. 

I.  Sycardo  Alemanni  pro  domino  comité. 

AI.FONSUS,  &c.  Accedens  ad  nos  Rai- 
mundus de  Podio  ex  parte  vestra  in- 
telligi  nobis  dédit,  quod  gentes  nobilis  & 
fidelis  nostri  Jordani,  domini  Insuie,  mi- 
litis,  contra  fidelem  nostrum  Isarnum  Jor- 
dani militem  &  gentes  &homines  suos  cum 
magna  multitudine  armatorum  nusque  (.sic) 
ad  duo  milia  vel  circa  cum  armis  hostiliter 
exiverunt  in  fendis  &  retrofeudis  nostris 
&  ibidem  multa  maleficia  perpetrarunt. 
Ceterum  ex  adverso  nobis  extitit  relatum 
pluries  conquerendo,  quod  dictus  Isarnus, 
fautores,  item  complices  sui  ineosdem  cum 
armis  pluries  arruerunt  {sic)  per  feuda  & 
retrofeuda  nostra  cum  armis  hostiliter  in- 
cendendo&  multa  maleficia  ibidem,  ut  di- 
citur,  inferendo.  Unde  vobis  mandamus, 
quatinus  illos  qui  modo  illicito  per  feuda 
vel  retrofeuda  nostra  arma  detulerint,  de 
nostra  tamen  jurisdicione  existentes,  se- 
cundum  jus  vel  consuetudinem  patrie  seu 
statuta  dudum  édita  in  hac  parte,  faciatis 
primo  per  sentenciam  légitime  condemp- 
nari  ac  per  emçndam.  bona  capi  eorumdem, 
quia  in  sententia  declarabitur  quis  ad  quam 
emendam  teneatur.  Et  si  in  exaccione 
emende  judicate  aliquis  rebellis  exstiterit, 

'  JJ.  xxiyc,  fo  i5i  h. 


An 
1271 


An 
I  269 

janvier. 


An 

1269 


1677 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1678 


tune  erimus  super  hoc  merito  consulendi 
quid  ulterius  sitagendum.  Qiiid  autem  su- 
per premissis  feceritis,  nobis  in  scriptis 
insinuare  curetis  quam  cicius  comode  po- 
teritis  &  videritis  expedire.  Datumdie  lune 
in  crastino  epiphanie  Domini,  anno  Do- 
miai  mocClx"  octavo. 

II.   Sycardo  Alemanni   militi   pro  abbate 
Moysiaci  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  religiosi  viri  ab- 
batis  Moisiaci  nobis  est  conquerendo 
monstratum,  quod  cum  ipse  ad  monaste- 
rium  Lesatense,  sibi  immédiate,  ut  dicit, 
subjectum,  in  spiritualibus  &  temporali- 
bus  jam  coUapsum,  pro  eo  reforraando  iu 
raelius  accederet,  prout  sibi  a  sede  aposto- 
licafuerat  deraandatura,  ac  exofficio  juris- 
dicionis  sue  ordinarie,  prout  asserit,  facere 
poterat  &  debebat,  quidam  laici  de  nostra 
jurisdiccione  cum  armis  ad  predictum  mo- 
nasterium  accesserunt  ad  impediendum 
eundem  abbatem,  quod  mandatum  aposto- 
licum  sibi  directum  non  posset  exequi  nec 
suum  officium  exercere.  Unde  vobis  raan- 
damus,  qtiatinus  per  vos  vel  Rogerium  d'Es- 
piers  vel  alium  ad  hoc  ydoneum  veritatem 
super  facto  hujusmodi  diligenter  addisca- 
tis,  &  de  laicis  nostre  jurisdicioni  subjectis, 
quos  taliter  arma  detulisse  iaveneritis  & 
injuriam  intulisse,  emendam  dicto  abbati, 
prout  justum  tuerit,  fieri  faciatis  &  emen- 
das  occasione  dicte  delationis  armorum 
pro  nobis  judicari  cum  bonorum  consilio 
&  levari.  Datum  Parisius,  die  veneris  post 
Lettare  Jérusalem,  anno  Domini  M°CC°LX" 
octavo. 


III' 


Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose,  &c. 
Veniens  ad  nos  Arnaldus  Benedicti  a  nobis 
terras  &  possessiones  quondam  patris  sui 
de  heresi  condempnati  sibi  restitui  suppli- 
cavit,  asserens  dictum  patrem  suum  sibi 
omnia  bona  sua,  antequam  esset  de  heresi 
condempnatus  vel  citatus,  contulisse.  Quo- 
circa   vobis    mandamus    quatinus,   vocatis 


dicto  Arnaldo  &  aliis  quorum  interest  uec- 
non  Jacobo  de  Bosco  pro  jure  nostro  def- 
fendeado  in  hac  parte,  de  consilio  fratrun^ 
inquisitorum  heretice  pravitatis,  eidem 
Arnaldo  exhibeatis  céleris  justicie  com- 
plementum,  jus  nostrum  in  omnibus  obser- 
vantes illesum,  addiscentes  nichilominus 
qualiter  gentes  karissimi  domini  nostri  ré- 
gis Francorura  fratris  nostri  utuntur  in 
Carcassensi  tali  casu.  Datum  die  sabbati 
post  festum  sancti  Barnabe  apostoli,  anno 
LX"  nono. 

IV.   Pro  Arnaldo  ie  Lafage'. 

Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose,  &c. 
Venieas  ad  nos  Guillelmus  de  Lafage 
LX»  libras  Turoneasium  petiit,  quas  asse- 
rit sibi  a  defuncto  Petro  de  Laadrevilla, 
milite,  tune  senescallo  nostro  Tholose, 
promissas  fuisse  pro  eo  quod  Araaldum 
Glise,  qui  archipresbiteruia  de  Caramanno 
interfecerat,  ceperit,  sicut  dicit.  Unde  vo- 
bis mandamus  quatinus,  vocatis  homiaibus 
de  Caramanno  &  dicto  Guillelmo,  auditis 
rationibus  parcium,  eidem  super  predictis 
exhibeatis  céleris  justicie  com])lementum. 
Datum  die  sabbati  post  festum  sancti  Bar- 
nabe apostoli,  anno  Domini  m^cc'lx" 
nono. 

V.   Senescallo    Tholose   &    Albiensi    pro    abbate 
Appamiariiin  super  beneficio  de  Erapelto". 

Alfonsus,  &c.  dilecto  Scfideli  suo  senes- 
callo Tholose  &  Albiensis  salutem  &  dilec- 
tionem.  Veniens  ad  nos  vir  religiosus  B., 
abbas  Appamiarum,  nobis  conquerendo  ex- 
posuit,  quod  quidem  (,sic)  moaachus  posses- 
sionem  beneficiide  Empelto,  quod  a,  longo 
tempore  fuerat  assecutus  &  quod  post 
creacionem  ipsius  ia  abbatem  Appamiarum 
eidem  fuerat  per  summum  pontiiicem  re- 
servatum,  contra  justiciam  usurpavit  per 
potenciam  laicalem,  ipsum  indebite,  ut  as- 
serit, expellendo.  Quare  vobis  mandamus, 
quatiaus,  si  vobis  constiterit  dictum  abba- 
tem fuisse  de  dicto  beneficio  taliter  spolia- 
tus,  laicalem  potenciam  ab  hujusmodi  mo- 


An 

1269 


An 
1269 


An 

I  269 

21  juin. 


■  JJ.  xxivc,  i"  1  J2  i. 
'  liid.  f°  71  a. 


•  JJ.  vxiv»,  f  71  b. 
'  lb,d.  f  ni  c. 


An 
1269 


1679 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1680 


lestacionibus  omnino  désistera  compellatis, 
iiec  ipsum  per  aliquos  laicos  impeti,  quo- 
minus  dictum  beneficium  valeat  possidere 
pacifiée,  permittatis.  Datum  die  veiieris 
ante  nativitatem  beati  Johannis  Baptiste, 
aniio  Domini  M"  ce  LX"  nono. 

VI.  Senescallo  Tholose   pro   abbate  AppamiaTum 
super  Castro  de  Banneriis' 

Alfoiisus,  &c.  Viro  religioso  abbate  Ap- 
pamiariim  accepimus  conquérante,  quod 
Petrus  de  Landrevilla  miles,  defunctus, 
quondam  senescallus  noster  Tholose  &  Al- 
biensis,  possessioue  castri  de  Banneriis  ip- 
sum indabite,  ut  asserit,  spoliavit.  Quo- 
circavobis  mandamus  quatinus,  si  vocatis 
qui  fuerint  evocandi,  auditis  hinc  inde  ra- 
cionibus,  vobis  constiterit  prefactum  (.sic) 
abbatem  fuisse  in  possessioue  justa  &  pa- 
cifica  dicti  castri  ac  ipsum  de  dicta  pos- 
sessione  per  jamdictum  senescallum  nos- 
trum  vel  gentes  nostras  fuisse  indabite 
spoliatum,  reducatis  eundem  in  ea  posses- 
sione,  in  qua  dejactionis  tempore  existe- 
bat,  justicia  mediante.  Datum  (ut  supra). 

VU». 

Alfonsus,  &c.  dilecto  &  fidali  suc  sene- 
scallo Agennensi  &  Caturcensi  salutem  & 
dilectionem.  Cum  ax  parte  hominum  Mon- 
tiscuci  nobis  fuarit  supplicatum,  quod  nos 
compellare  faciamus  bajulum  seu  bajulos 
dicti  loci  ad  petendum  &  recipiendum  bla- 
datam  &  vinatam,  tempore  &  mensura  & 
locis  debitis  &  statutis,  quod  nolunt  facere, 
unda  dampna  sustinuerunt,  vobis  manda- 
mus, quatinus  dictos  homines  super  hoc 
diligenter  audiatis,  vocatis  bajulis  &  qui 
fuerint  evocandi,  &  addiscatis  diligenter 
quibus  temporibus  &  qua  mensura  con- 
sueverunt  solvi  &  an  bajuli  consueverunt 
ire  quesituni  per  hospicia  debencium  vel 
si  consueverint  defferri  ad  hospicia  bajulo- 
rum,  &  sic  super  hiis  faciatis  bonum  jus  & 
maturum.  Datum  die  sabbati  ante  festum 
nativitatis  beati  Johannis  Baptiste,  anno 
Domini  M°cc°LX°  nono. 


VIII.   Pro  prlore  Lesatensi', 


Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose  &  Al- 
biensi...  Ex  parte  prioris&  conventus  mo- 
nasterii  Lesatensis  nobis  extitit  intimatum^ 
quod  Petrus  Curvus,  Raimundus  &  Guilla- 
bertus,  matre  fratres,  Guirardus  de  Arreil- 
laco  &  quidam  alii  eorum  complices  qui- 
busdam  roncinis,  peccunia  &  aliis  rébus 
suis  Guillelmum  Britonem  notarium  & 
Guillelmum  Raymes  de  Lesato,  de  familia 
eorumdem,  cura  armis  contra  justiciam 
spoliarunt,  arma  per  destrictum  nostrum 
nihilominus  temeritate  propria  defferen- 
tes,  monasterium  predictum  &  personas 
ecclasiasticas  &  seculares  existentes  ibidem 
non  sine  juris  injuria  invadentes,  easdem 
&  eisdem  adhérantes  multipliciter  aggra- 
varunt.  Quare  ex  parte  ipsorum  nobis  ex- 
titit  humiliter  supplicatum,  ut  super  hiis 
debeamus  apponere  consilium  in  Domino 
oportunum.  Cum  autem  predicta  non  pos- 
simus  sicut  nec  debeamus  sub  dissimula- 
cione  transira,  vobis  mandamus  quatinus 
supradictos  &  alios  laicos,  quos  culpabiles 
reperiretis,  de  jurisdicione  nostra  existen- 
tes, ut  predictos  roncinos  &  bona  sine 
dificultate  eisdem  priori  &  conventui  re- 
stituant, &  de  dampnisdatis  &  injuriis  hu- 
jusmodi  satisfaciant,  prout  justum  fuerit, 
compellatis;  pro  delacione  varo  armorum 
&  excassibus  supradictis  debitam  emendam 
ab  ipsis  &  eorum  complicibus  nichilominus 
exigentes,  ac  providentas  ne  per  poten- 
ciam  laicorum  idem  prior  &  conventus  aut 
alii  eisdem  adhérantes,  qui  monastario  Le- 
satensi deserviunt,  in  personis,  redditibus 
vel  rébus  contra  justiciam  opprimantur. 
Datum  apud  Moissiacum  episcopi,  die 
mercurii  post  festum  nativitatis  beati 
Johannis  Baptiste,  anno  Domini  m°CC°lx° 
nono. 

IX.  Senescallo  Agennensi  &  Caturcensi  pro  Rai- 
mundo  de  Artigua  milite,  bajulo  Castrinovi, 
super  inquesta  ". 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  Remondi  de  Arti- 
gua, militis,  bajuli  nostri  de  Castronovo  in 


An 
1 269 

26  juin. 


'  JJ.  xxivD,  f"  72  a, 
'  Uii.  f"  ii3  *. 


'  JJ.   XXIVD,  i"  73 

•  Utd.  {"  n6  b. 


An 
1269 


1681 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1682 


An 
1269 

juillet. 


Caturcensi,  nobis  est  datum  iiitelligi  quod 
[cura]  quidam  homines  ejusdem  castri  ma- 
livoli,  sub  specie  boni  malura  gestantes  in 
pectore,  quandam  fecissent  confratriaiti, 
que  confederacio  est  pocius  appellanda, 
in  prejudicium  nostrum  &  jurisdicionis 
iiostre  vituperium  ac  eciam  detrimentum, 
dictus  bajulus  noster  ob  defensionem  juris 
nostri  dictam  confratriam  seu  confedera- 
cionem  eis  inhibuit  facere  &  ea  uti,  car- 
tam  super  hoc  ab  ipsis  confectam  eisdeni 
penitus  removendo.  Propter  quod  iidem 
homines  iji  ipsum  bajulum  irruentes,  ei 
quamplures  injurias  &  violencias  intule- 
runt,  in  ipsius  &  nostre  jurisdicionis  vitu- 
pçrium  &  contemptura.  Superquo  deman- 
dato  vestro,  ut  dicit,  extitit  inquisitum. 
Unde  vobis  mandamus,  quatinus  inquisi- 
cionem  super  hoc  factam  publicari,  ut 
condecet,  faciatis  &  illos  quos  de  maleficio 
hujusmodi  culpabiles  invenerifis,  prout 
justum  fuerit,  puniatis,  emendas  tam  nobis 
quam  dicto  bajulo  judicari  facientes  pariter 
&  levari,  &.quid  super  hoc  feceritis  nobis 
circa  très  septiraanas  post  instans  festum 
omnium  Sanctorum,  cum  ad  nos  veneritis, 
in  scriptis  refferatis.  Datum  die  sabbati  in 
festoapostolorum  Pétri  &  Pauli,  anno  Do- 
mini  millesimo  CCLS""  nono. 


X.  Senescallo  Agennensi   &   Caturcensi   pro 
Bidoco  Feurierii  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  Bidoci  Feurie- 
rii &  Guillelme  uxoris  sue  nobis  exti- 
tit conquerendo  monstratum,  quod  cum 
ipsi  habeant  &  teneant  passagium  portus 
ville  Sancte  Liberate  in  flumine  Olti,  &  a 
nobis  in  parte  &  in  parte  a  quodam  domi- 
cello,  qui  illud  a  nobis  advoat  se  tenere, 
habeant  &  teneant  in  feudum,  habitatores 
dicte  ville  Sancte  Liberate  quendam  pon- 
tem  ibidem  de  novo  volunt  construere  in 
ipsorum  Bidoci  &  uxoris  sue  prejudicium 
non   modicum,  ut  asserunt,  atque  damp- 

'  Archives  nationales,  JJ.  xxiv»,  {"  117  o.  — 
Au  f"  116  a,  une  première  rédaction  de  ce  man- 
dement, qui  a  été  cancellée;  le  comte  se  conten- 
tait d'ordonner  au  sénéchal  de  juger  la  cause;  ce 
premier  mandement  est  du  jeudi  après  la  Saint- 
Jean-Baptisté  de  la  même  année  (27  juin  1269). 


num.  Unde  vobis  mandamus  quatinus, 
vocatis  dictis  habitatoribus  &  qui  fuerint 
evocandi,  si  publica  utilitas  in  construc- 
tione  dicti  pontis  intervenire  apparuerit, 
facta  débita  recompensacione  de  dampnis 
eis,  quorum  interest  probabiliter,  dictum 
pontem  fieri  permittatis.  Fiat  autem  esti- 
macio  hujus  recompensacionis  ad  arbi- 
trium  boni  viri.  Datum  die  lune  post  festum 
apostolorum  Pétri  &  Pauli,  anno  Domini 
M"  ce  LX'""  nono. 

XI.  Senescallo  Agennensi  &  Caturcensi  pro  horai- 
nibus  ville  de  Sancta  Liberata'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  hominum  ville 
Sancte  Liberate  delata  ad  nos  querimonia 
continebat,  quod  Ariiatidus  de  Furchis, 
bajulus  dicte  ville,  eisdem  plures  injurias  & 
gravamina  non  modica  intulit  minus  juste 
&  adhuc  inferre  cotidie  non  veretur,  ipsos 
indebite  &  absque  cause  cognicione  pigno- 
rando  &  dicta  pignora  sine  causa  rationa- 
bili  detinendo,  ac  per  vos  pluries  monitus 
sub  interminacione  certe  pêne  &  sub  pre- 
stito  juramento,  ut  eisdem  pignora  redde- 
ret  supradicta,  hoc  idem  facere,  ut  dicitur, 
recusavit,  mandatis  vestris  existens  inobe- 
diens  &  rebellis.  Quocirca  vobis  manda- 
mus quatinus,  si  ita  est,  eisdem  hominibus 
dicta  pignora  reddi  &  restitui,  prout  jus- 
tum fuerit,  facientes,  dictum  bajulum  de 
inobediencia,  prout  justum  fuerit,  punia- 
tis. Datum  die  martispost  festum  apostolo- 
rum Pétri  &  Pauli,  anno  Domini  m'cc-lx'"" 
nono. 


XII.  SenescalloTholose  &Albiensi  pro  Raimundo 
Arnaud!  de  Gaillaco'. 

Alfonsus,  &c.  Venions  ad  nos  Raimundus 
Arnaldi  de  Gaillaco  nobis  dédit  intelligi, 
quod  Guilelmus  de  Mongore'  &  Bernardus 
Armengavi,  condampnati,  ut  dicitur,  de 
heresi,  quorum  bona  ad  manum  nostram 
tenemus,  ut  asserit  idem  Raimundus,  eidem 
in  quadani  peccunie  summa  tempore  con- 
dampnationis  ipsorum  tenebantur,  de  qua 

■  JJ.  XMVD,  f"  I  17  a. 
'  Ihii.  f  74  h. 
^  Ou  Moneoie, 


An 
1269 


An 
I  269 

l  juiliet. 


An 
1269 

7  juillet. 


i683 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1684 


An 

'^  '     summa  peccunie  nondum  eidem,  ut  asserit,      dictioiiem  noveritis  pertliiere.  Datum  do- 

satisfactiim    extitit.   Quam  peccunie  sum-      minica   post    festuni    translacionis    sancti 

mam  petit  idem  Raimuudus  a  nobis  sibi      Martini,  anno  Domiui  m'CC  LX"  nono. — 

reddi  &  restitui.  Quare  vobis    mandamus      Et  pro  forefacto   &  portacione    armorum 

quatinus,  secundum   quod  per  viam   juris      emendam  pro  nobis  judicari  &  levari  facia- 

vobis  constare  poterit,  de  débite  predicto      tis  de  laicis,  de  nostra  jurisdictione  exis- 

quod    dictus    Raimuudus    petit    legittime 

contracte  &  tempore  corapetenti,  conside- 

ratis  facultatibus  que  ab  eisdem  debitori- 

bus  ad  manum  nostrara  devenerunt,  voca- 

tis  Jacobo  de  Bosco  clerico  nostro  pro  jure 

nostro  in   hac  parte  deffendendo   &  ser- 

vando   &   aliis    qui   fuerint   evocandi,    de 

consilio    fratrum    inquisitorum    heretice 

pravitatis  exhibeatis  eidem  céleris  justicie 


tentibus,  justicia  mediantc.  Datum  ut  su- 
pra. 

XIV.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro 
Giiillelmo  Aytonis  de  Gnilliaco". 


XIII.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  abbate 
&  cooventu  monasterii  Gailliaci  super  vio- 
lenciis'. 


abbati  &  conventui  extiterunt  cum  armis, 
ut  dicitur,  irrogate,  super  quibus  injuriis 
&  violenciis  pro  parte  extitit,  ut  dicitur, 
inquisitum.  Quare  vobis  mandamus,  qua- 
tinus inquestam  super  hoc  factam  aperiri 
faciatis,  &  si  sufficienter  facta  fuerit,  de  bo- 
norum  consilio  eam  judicari,  prout  justum 


An 
12O9 


Alfonsus,  &c.  Ex  parte  Guillelmi  Ayto- 
nis de  Gailliaco  nobis  est  &  alias  extitit 
intimatum,  quod  ipse  bone  memorie  Re- 

complementum   de  debito  supradicto,  jus      mondo,  quondam  comiti  Tholose,  prede- 

nostrum  servantes  illesum.  Datum  die  do- 

minica  post  octabas  apostolorum  Pétri  & 

Pauli,  anno  Domini  m"  cC  lx°  ix.°. 


cessori  nostro,  viginti  quinque  milia  solido- 
rum  Murgliensium,  jam  diu  est,  mutuavit. 
Qui  quidem  R.  cornes  predictus  balliviam 
de  Vauro  &  de  Podiolaurentii  tenendam 
&  explectandam  eidem  Guillelmo  tradidit, 
quousque  de  predictis  viginti  quinque  mi- 
libus  solidorum  eidem  ad  plénum  fuisset 
satisfactum,  prout  in  litteris  ejusdem  co- 
Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose  &  Al-  mitis,  quas  habet  idem  G.,  plenius  conli- 
biensis.  Ex  parte  religiosorum  virorum  ab-  netur.  Quam  vero  balliviam  idem  G.  per 
bâtis  &  conventus  monasterii  Gailliacensis  duos  annos  tantummodo  se  asseruit  te- 
per  fratrem  Symonem,  ejusdem  monaste-  nuisse,  nec  eidem,  ut  asserit,  de  dicta  pé- 
ril operarium,  nobis  denunciatum  extitit  cunie  quantitate  ad  plénum  est  satisfactum. 
conquerendo,  quod  perquosdam  burgenses  Unde  vobis  mandamus,  quatinus,  vocato 
dicte  ville  &  eorum  complices  quatnplures  vobiscum  dilecto  &  fideli  clerico  nostro 
injurie  &  violencie    non    modice    eisdem      Egidio  Camelini,  addiscatis  &  eciam   in- 


quiratis  diligenter  per  quantum  tempus 
dictam  balliviam  de  Vauro  &  de  Podio- 
laurencii  tenueritcum  pertinenciis  earum- 
dem,&  quantum  valuerit  seu  valere  potue- 
rit  per  illud  temporis  spacium,  quo  tenuit 
balliviam  supradictam,  &  cum  quo  compu- 
taverit  de  proventibus,  redditibus   &  re- 


fuerit,  faciatis.  Que  si  minus  sufficienter  ceptis  ballivie  supradicte.  Et  facta  inqui 

facta  sit,  eam  perfici  faciatis  &  ad  alia,  de  sicione    hujusmodi,    de    residuo    predicti 

quibus  |non  est  inquisitum,  procedatis  per  debiti,  si  quod  fuerit,  requiratis  dilectum 

viam  inquisicionis  ex  officio  vestro,  si  in-  &   fidelem    nostriim    Sycardum    Alamanni 

quisicio   in   ils    casibus   locum    habeat  de  militem  cum   magna    instancia,   ut   eidem 

consuetudine  vel  de  jure.  Alioquin,  voca-  Guillelmo  satisfaciat  de  residuo  supradicto, 

tis  qui  fuerint  evocandi  auditisque  racio-  cum  ad  hoc  ex  convencione  &  confessione 

nibus  parcium,  de  consilio  dilecti&  fidelis  subset[uta    teneri    dicatur,   ipsum    ad    hoc 

nostri  Sycardi    Alemanni   militis,   faciatis  faciendum,   si   neccesse  fuerit,  efficaciter 

eisdem  mature  justicie  complementum  de  compellentes,  justicia  mediante,  taliter  su- 

personis  &  rébus,  quas  ad  nostram  juris-  per  hiis  vos  habentes,  quod  dictum  Guil- 


JJ.  xxiv»,  f°  77  (t. 


'  JJ.  xxivB,  1°  77  a. 


An 
1269 


168; 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1686 


An 
1269 

lo-Il 
juillet. 


An 
1269 

1 1 

j,i:llet. 


lelmum  non  oporteat  ad  nos  ulterius  la- 
borare.  Datuni  die  dominica  proxima  post 
octabas  apostolorum  Pétri  &  Pauli,  aune 
Domini  millésime  ducentesimo  LX^'nono. 

XV.  Senescallo   Tholose   &   Albiensi    pro    abbate 
&  conventu  Gailliaci'. 

Alfonsus...  senescallo  Tholose  &  Al- 
biensi... Ex  parte  abbatis  &  conventus  mo- 
nasterii  Galliacensis  nobisest  conquereudo 
monstratum,  quod  cum  ipsi  essent  in  pos- 
sessioue  vel  quasi  ponendi  servientes  per 
bajulos  nostros  &  suos  communiter  in  villa 
Galliaci,  ipsi  de  dicta  possessione  vel  quasi 
fuerunt  per  senescallum  nostrum,  qui  tune 
erat,  sine  cause  cognitione  qualibet  spo- 
liati.  Unde  vobis  mandamus,  quatinus  su- 
per dicta  spoliatione  &  jure  vel  seisina 
dicti  monasterii  in  hac  parte  addiscatis 
plenius  veritatem,  &  quidquid  super  hoc 
didiceritis,  nobis  remittatis  in  scriptis, 
cum  vobis  obtulerit  se  facultas.  Ceterum 
non  permittatis  ab  aliquibus  de  nostra  ju- 
risdicione  in  vestra  senescalcia  existenti- 
bus  dicto  monasterio  ypl  suis  prioratibus 
ïn  personi?  vel  rébus  cpqtra  jusçiçiam  in- 
ferri  molestiam  vel  gravamen.  Preterea  se- 
cundum  quod  vobis  constare  poterit,  quod 
ui|ura  denarium  censualem  nobis  debitum 
j'episerimus  monasterio  supradicto,  pro 
quodam  loco,  in  quo  edificata  est,  ut  dici- 
tur,  domus  Dei,  super  elemosina  eadem  de 
dicto  denario,  habita  inde  certitudine  ple- 
niori,  dictum  monasterium  minime  impe- 
tatis.  Datum  die  [jovis'J  post  fesfum  sancti 
Martini  estivalis,  anno  Domini  M°cc°LX° 
nono. 

)tVl.  Senescallo  Tholose  &  Albitnsis  pro  precep- 
(ore  domus  hospitalis  Sancti  Sulpicii'. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  preceptoris  do- 
mus hospitalis  de  Sancto  Sulpicio,  dyocesis 
Tholosane,  nobis  est  intimatura,  quod  se- 

'  JJ.  xxiv»,  C  78  a. 

'  Ici  manque  un  mot  :  mercurii  jovis,  ou  veneris; 
la  nièce  est  dans  le  registre  entre  un  acte  du  mer- 
credi &  un  acte  4"  vendredi  après  la  Saint-Martin 
d  été. 

>  n.  xxiv»,  (°  78  a. 


cundum  communem  usum  patrie  in  muta- 
tione  dominii  homines  censuales  tenentur 
solvere  retroacapita,  &  de  novo  prior  do- 
mus Hospitalis  in  Provincia  solyit  nature 
debitum,  ex  qua  causa  dictus  preceptor 
petit  sibi  solvi  retroacapita  ab  hominibus 
predictis,  qui  nobis  &  dicte  domui  sunt 
commiines.  Vobis  mandamus,  quatinus  dic- 
tup  preceptorem  vel  mandatarium  suuin 
super  hoc  diligenter  audiatis,  &  secundum 
quod  vobis  constare  poterit,  auditis  racio- 
nibus  partium,  exibeatis  super  premissis 
céleris  justicie  complementum,  jus  nos- 
trum, cura  obventiones,  que  a  dictis  homi- 
nibus proveniunt,  pro  indivise  nostre  sint 
&  domus  predicte,  illesum  servantes.  Ce- 
terum si  quid  occasione  libertatum,  quas 
dictis  hominibus  dicimur  concessisse,  juri 
dicte  domus  detractum  est,  ea  sic  detracta, 
prout  justum  fuerit,  restitui  faciatis.  Da- 
tum die  jovis  post  festum  beati  Martini 
estivalis,  anno  Domini  M'CCLX"'  nono. 

XVII.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro 
hominibus  de  Fanojovis". 

Alfonsus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo  sene-  ' 
scalloTholose  &  Albiensis  salutem  &  dilec- 
tienera.  Ex  parte  hominum  de  Faiiojeyis 
nobi?  extitit  conquerendo  monstratum, 
quod  transeuntes  per  castellaniam  dicti 
castri  extra  dictum  castrum,  per  territo- 
rium  tamen,  tam  de  jurisdicione  nostra 
quam  de  aliène  dominio  existentes,  con- 
suetum  ac  debitum  pedagium  solvere  inde- 
bite  contradicunt  in  nostrum  ac  ipsorum 
heminum  prejudicium  non  modicum,  ut 
asserunt,  atque  dampnum.  Quocirca  vobis 
mandamus  quatinus,  quead  homines  de 
dominio  &  jurisdicione  nostra  dictum  pe- 
dagium solvere  récusantes,  vocatis  qui  fue- 
rint  cvocandi,  auditis  hinc  inde  rationibus, 
faciatis  eisdem  super  dicto  pedagie  mature 
justicie  complementum.  Quantum  yero  ad 
aiios,  qui  non  sunt  subditi  nostri,  illos 
videlicet  de  Monteregali,  qui  cum  armis  in 
terra  &  feudis  nostris  injurias  &  violentias 
iiitoUerabiles,  ut  dicitur,  occasione  dicti 
pedagii  commiserunt,  vobis  mandamus  ut 
super  hiis  senescallum  Carcassone  ex  parte 

'  JJ.  XïivD,  f"  79  a. 


An 
1269 


An 
1269 

13 

juillet. 


An 


1687 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1688 


nostra  cum  înstaiicia  requiratis,  ut  dampna      ejusdem  nobilis,  que  sita  est  in  confinio 


An 
1269 


&  deperdita,  eisdem  hominibus  de  Fano- 
jovis  a  prefatis  hominibus  de  Monteregali 
data,  animalia  detenta  &  bladum  de  terris 
eorum  ablatum  per  dictos  homines  Mon- 
tisregalis  restitui  faciat  indilate  &  injurias 
prout  justum  fuerit  emendari.  Datum  Pa- 
risius,  die  veneris  post  octabas  apostolo- 
rum  Pétri  &  Pauli,  anno  Domini  M"  CC  LX" 
nono. 

XVIII.  Senescallo  Tholose  8c  Albiensis  pro  Jor 


de  Fodio  Dacione,  animalia  hominum 
ejusdem  confinii  capiendo  &  eosdem  per 
violenciam  abducendo.  Preterea  homines 
nostri  de  Plaignano  in  dicti  nobilis  preju- 
dicium  manu  armata  insultum  fecerunt  us- 
que  ad  portas  ville  dicti  nobilis,  que  dici- 
tur  Podium  Grimaudi,  eandem  hostiliter 
expugnando.  Sane  cum  tôt  &  tantes  exces- 
sus,  presertim  contra  dictum  nobilem  per- 
pétrâtes, non  velimus  nec  debeamus  con- 
niventibus  oculis  impunitos  pertransire, 
dâno  dV'însuîa  milTtërsu'^erfacto'Ro'g'e'rirde      ^o^^'S  mandamus  quatinus  per  VOS  vel  per 


An 
1269 

19  sep- 
tembre. 


An 
1269 

19  sep- 
tembre. 


Espie 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  nobilis  &  fidelis 
nostri  Jordani  de  Insula,  militis,  ad  aures 
nostras  prolatum  est  conquerendo,  quod 
Rogerius  de  Espieriis,  serviens  noster,  ul- 
tra Garonam  in  terra  dicti  Jordani  cum 
multitudine  armatorum  inimicorum  ejus- 
dem Jordani  intravit  hostiliter  &  homines 
ejusdem  terre  multipliciter  gravavit,  res  & 
bona  ipsorum  depredando  &  ea  per  vio- 
lenciam asportando.  Quocirca  vobis  man- 
damus quatinus,  cumperta  super  hoc  veri- 
tate,  vocatis  qui  fuerint  evocandi,  dampna 
passis  restitui  &  injurias  emendari  dic- 
tumque  Rogerium  pro  tanto  excessu  pu- 
nir! faciatis,  taliter  super  hiis  vos  habentes, 
quod  propter  deffectum  juris  vel  vestrum 
ad  nos  non  oporteat  ulterius  querimo- 
niam  reportari.  Datum  die  jovis  ante  fes- 
tum  beati  Mathei  apostoli,  anno  Domini 
millesimo  ducentesimo  LX"'"  nono. 

XIX.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  Guidone 
de  Levis,  marescallo  Albigensis'. 

Alfonsus,  &c.  Intellecta  série  littera- 
rum,  quas  nobilis  &  dilectus  noster  Guido 
de  Levis,  marescallus  Albigesii,  dominus 
Mirapiscis,  nobis  nuperrime  destinavit, 
intelleximus  quod  homines  nostri  de  Ga- 
jano,  de  Barsano,  de  Sancto  Stephano  & 
de  Casali  Renols,  villis  seu  castris  nostris, 
terram  dicti  nobilis  cum  armis  in  non 
modica  armatorum  multitudine  hostiliter 
intraverunt,    precipue    in    quadam    villa 

'  JJ.  XXIVD,  {"  87  a. 
'  Ibii.  {'  Sj  i. 


alium  ad  hoc  ydoneum,  vocatis  qui  evo- 
candi fuerint,  inquiratis  super  premissis 
diligentissime  veritatem,  &  eos  quos  cul- 
pabiles  reperiretis  in  hac  parte,  de  nostra 
jurisdictione  in  vestra  senescallia  existen- 
tes,  ad  restitucionem  dampnorum  &  satis- 
factionem  injurie  dicto  nobili  illate  nec- 
non  ad  emendas  pro  delacione  armorum 
nobis  débitas,  prout  justum  fuerit,  com- 
pellatis,  taliter  super  hiis  vos  habentes, 
quod  propter  defectum  juris  vel  vestram 
negligenciam  super  premissis  vel  aliquo 
premissorum  ad  nos  non  oporteat  querimo- 
niam  ulterius  reportari.  Veritatem  autem 
negocii  &  ea  que  inde  feceritis  nobis  quam 
cito  comode  poteritis  in  scriptis  remittatis. 
Datum  die  jovis  ante  festum  beati  Mathei 
apostoli,   anno  Domini  M"  CCLX'""  nono. 

XX.    Vicario  Tholose  super  facto  incolariim 
ville  d'Escalqueins '. 

Alfonsus,  &c.  Petro  de  Roceyo,  militi, 
salutem  &  dilectionem,  Cum,  sicut  nobis 
extitit  intimatum,  in  villa  d'Escalqueins, 
dyocesis  Tholosane,  occasione  rixe  ibidem 
inter  incolas  ejusdem  loci  habite,  ubi  non- 
nulli  dicuntur  fuisse  letaliter  vulnerati, 
subvicarium  vestrum  ad  dictam  villam  des- 
tinastis,  qui  bona  dictorum  hominum  sesi- 
vit,  &  eadem  capta,  ut  dicitur,  detinetis 
in  prejudicium  prepositi  &  ecclesie  Tho- 
losane, qui  in  eadem  villa  omnimodam  jiis- 
ticiam  asserunt  se  habere,  vobis  mandamus, 
quatinus  recepta  ydonea  caucione  de  bo- 
nis predictis,  bona  eadem,  que  capi  fecis- 
tis  &  capta,  ut  dicitur,  detinetis,  homi- 

■  JJ.  XXIVD,  {"  89  o. 


An 
1 269 

21  sep- 
tembre. 


An 
1269 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


An 
1  269 

21  sep 
tvnibre. 


An 
1269 

2 1  sep- 
tembre. 


1689 

nibus  dicte  ville  d'Escalqueiiis  recredatis. 
Datum  die  sabbati  iu  festo  beati  Mathei 
apostoli,  auno  Domini  M''CC''LX''  nono. 

XXI.  SenescaUo  Tholose  &  Albiensis  pro  prelio 
Bernardi  de  Marestano  rnilitis  &  ejus  fratre  & 
pro  Gauberto  de  Resaco  &  ejiis  fratre'. 

Alfonsus,  &c.  Theobaldo  de  Naiigevilla, 
militi,  senescallo  Tholose  &  Albiensis,  sa- 
liitem  &  sinceram  dilectionem,  Cum  ad 
nostram  audientiam  deveiierit,  quod  ra- 
tione  iiividii  vel  odii  prelium  débet  fieri 
ilUer  Bernardum  de  Marestano  militem  & 
Ernardum  ejus  fratrem  ex  uua  parte  & 
Gaubertum  de  Resaco  &  fratrem  ipsius, 
armigeros,  ex  altéra,  coram  nobili  viro 
comité  Coiivennarum  vel  ejus  filio,  vobis 
mandamus,  quatinus  ex  parte  nostra  inhi- 
beatis  dicto  comiti  &  ejus  filio,  ne  dictum 
prelium  inter  predictos  fieri  permittat.  Da- 
tnm  die  sabbati  in  festo  beati  Mathei  apos- 
toli, auno  Domini  M"  ducentesimo  LX" 
nono. 

XXII.    M.igistro   Egidio    Camellni    pro    preposito 

&.  ecclesia  Tholose'. 

Alfonsus,  &c.  dilecto  &  fideli  clerico 
suo  Egidio  Camelini  salutem  &  dilectio- 
nem. Mandamus  vobis,  quatinus  diligenter 
addiscatis  per  vos  vel  per  alium,  ita  quod 
négocia  nostra,  que  vobis  injuaximus, 
propter  hoc  non  capiant  dilacionem,  de 
possessione  vel  sesina  jurisdiccionis,  quam 
prepositus  &  capitulum  ecclesieTholosane 
in  villa  d'Escalqueins  asserunt  se  habere,  & 
de  nostra,  &  maxime  si  aliquod  jus  habe- 
mus  vel  habere  debemus  in  villa  supra- 
dicfa,  &  ea  que  super  hoc  inveneritis,  circa 
très  septimanas  post  festum  omnium  Sanc- 
torum,  de  jure  dicte  ecclesie  &  nostro  nos 
possitis  in  scriptis  reddere  cerciores'.  Da- 
tum die  sabbati  in  festo  beati  Mathei 
apostoli,  auno  Domini  M"  cc°  LX»  nono. 

•  JJ.  \x\\°,  (•'  89  a. 

'  nu. 

'  La  phrase  est  incorrecte;  le  sens  est  d'ailleurs 
fort  clair. 


1690 


An 
1269 

3 I  octo- 
bre. 


XXIII.   Senescallo  Tholosano  &  Albiensi  pro  priore 
&  conventu  monasterii  Lezatcnsis'. 

Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholosano  & 
Albiensis...  Mandamus  vobis  quatinus  justa 
manJatum,  pernostras  clausas  literas  vobis 
alias  factum,  super  quibusdam  dampnis  & 
injuriis  priori  Scconventui  monasterii  Le- 
satensis  illatis,  si  nondum  processum  est, 
procedatis,  ita  quod  propter  deffectum  ju- 
ris  vel  vestrum  ipsos  ad  nos  noii  oporteat 
ulterius  laborare,  nisi  aliud  ratlonabile 
vel  validum  obsistat,  quare  super  hiis  mi- 
nime procedere  debeatis.  Ceterum  super 
centum  solidis,  nobis  in  ipsa  villa  Leza- 
tensi  debitispro  alberga,  super  quo  homi- 
nes  ipsius  prioris  &  conventus  Lesatensis 
inquietari  dicimini,  comperta  veritate,  jus 
nostrum  reservantis  (sic)  illesum,  eisdem 
suum  jus  liberum  dimittatis.  Ad  hec,  cum 
ex  parte  dictorum  prioris  &  conventus  no- 
bis datum  sit  intelligi,  quod  Rogerius  de 
Montealto,  Petrus  Curvus,  Raimundus  & 
Guillabertus  fratres  &  Rogerius  de  Espe- 
riis,  bajulus  Wasconie,  redditus  &  proven- 
tus  quorumdam  prioratuum  suorum  inde- 
bite  occupaverint  &  injuste,  mandamus 
vobis  quatinus,  vocatis  predictis  coram  vo- 
bis, eisdem  priori  &  conventui  exhibeatis 
super  hiis  céleris  justicie  complementum, 
priusauditis  rationibus  hinc  &  inde.  Da- 
tum apud  Gornaium  super  Marnam,  die 
jovis  in  vigilia  omnium  Sanctorum,  anno 
Domini  M»CCoLXo  ix".  Nec  etiam  a  pre- 
dictis injustas  seu  indebitas  exactiones  per 
bajulos  seu  servientes  nostros  fieri  per- 
mittatis. 

XXIV '. 


Alfonsus,  &c.  dilecto  &  fideli  suo  sene- 
scallo Tholose  &  Albiensis  salutem  &  dilec- 
tionem. Veniens  ad  nos  vir  religiosus  abbas 
Galliacensis  monasterii  nobis  cum  magna  cembre. 
precum  instancia  supplicavit,  ut  propter 
multa  &  magna  pericula,  que  sibi  &  suo 
monasterio  predicto  iminere  cotidie  for- 
midentur,  ipsum  monasterium  cum  ejus- 
dein  pertinenciis  ab  injuriis,  violenciis  ik 

'  JJ.  xxiyn,  f"  90  a. 
'  liiJ.  f"  91   a. 


An 

1269 
5  dé- 


An 
1269 


1691 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1692 


invasionibus  per  aliquem  idoneum  servien- 
tem,  ibidem  per  nos  iastituendum,  custo- 
diri  faceremus  &  deffendi.  Unde  vobis 
iriandamus,  quatiiius  eidem  abbati  provi- 
deatis  de  aliquo  serviente  ydoneo,  qui  mo- 
nasterium  ipsum  &  villam  Galliaci  cum 
pertinenciis  ab  injuriis,  violenciis  ac  inde- 
bitis  molestiis  laicorum  protegat  &  def- 
fendat,  quamdiu  ipsi  monasterio  expedire 
videritis  &  nosfre  placuerit  voluntati,  pro- 
videntes  tamen  ne  dictus  serviens  potestafe 
sibi  tradita  aliis  injurias  inférât,  nec  ad  ea 
que  officium  suura  non  contingent  ali- 
quatenus  se  extendat.  Ceterum  vobis  man- 
damus,  ut  inquestas  factas  super  injuriis, 
violenciis  ac  invasionibus  eidem  monaste- 
rio, ut  dicitur,  perpetrâtis,  si  perfecte  sint, 
judicari  prout  justumfuerit  faciatis.  Si  au- 
tem  perfecte  non  fuerint,  vocatis  qui  fue- 
rint  evocandi,  easdem  perfici  faciatis  & 
quos  culpabiles  in  hac  parte  repereritis, 
citra  penam  sanguinis  faciatis,  secundum 
quod  de  jure  vel  consuetudine  patrie  fuerit 
faciendum.  Prohibentes  insuper  districte 
parentibus  &  aliis  amicis  &  receptatoribus 
Pétri  Arnaldi  monachi,  qui,  ut  asseritur, 
contra  ipsum  abbatem  &  nos  ac  monaste- 
rium  predictum  mala  quamplurima  machi- 
natur,  &  idem  monasteriura  cum  pertinen- 
ciis suis  per  potenciam  laicalem  perturbât 
plurimum  &  molestât,  ne  eidem  monaco 
contra  dictum  abbatem  &  monasterium 
suum  aliqiiod  prestant  (sic)  auxilium  in  vio- 
lenciis vel  maleficiis  perpetrandis.  Ad  hec 
vobis  mandamus,  ut  dictum  abbatem  très 
vel  iiir'  armâtes  per  terram  nostram  ad 
tuicionem  sui  &  suorum  secum  ducere  per- 
mittatis,  consideratis  tamen  preteritis  peri- 
culis  &  futuris.  Datum  die  jovis  ante  fes- 
tum  beati  Nicholai  hyemalis,  anno  Domini 
millesimo  diicentesimo  LX"'"  nono. 

XXV.  Senescallo    Tholose    &   Albiensis  pro   ma- 
gistro  Guillelmo  de   Feudalia  '. 

Alfonsus,  &c.  Veniens  ad  nos  niagister 
Guillelmusde  Feudalia  nobis  conqu'erendô 
monstravit,  quod  Odo  de  Insula  miles  & 
Johannes  de  Tarnasio  nepos  suUS,  post 
prestitum  assecuramentum  ab  ipsis  O.  &  J. 


eidem  G.,  famille  &  rébus  suis  de  mandate 
domini  Sycardi  Alemanni  militis,  tune 
teuentis  locum  senescalli  Tholose  &  Al- 
biensis, eidem  G.  &  ejus  famille  plures  in- 
jurias &  violencias  contra  jnsticiam,  ut 
asserit,  intulerunt,  ac  eidem  dampna  non 
modica  irrogarunt.  Quare  vobis  manda- 
mus quatinus,  vocatis  dictis  O.  &  J.  & 
qui  fuerint  evocandi  ac  auditis  racionibus 
parcium,  exhibeatis  eidem  super  premissis 
céleris  justicie  coraplementum,  eum  assc- 
curari  facientes,si  secundum  usum  &  con- 
suetudinem  patrie  assecuracio  sedeat  in  hac 
parte.  Datum  die  veneris,  in  festo  béate 
Lucie  virginis,  anno  Domini  m^ccls." 
nono. 

XXVI.    Senescallo    Ructinensi    pro    priore 
Villenove  '. 

Alfonsus,  &c.  Ex  parte  religiosi  viri  prio- 
ris  Villenove,  Ructinensis  dyocesis,  nobis 
extitit  intimatum,  quod  cum  jurisdictio 
dicte  Villenove  ad  nos  &  ipsum  priorem 
ratione  ecclesie  sue  pro  indivise,  ut  asse- 
ritur, pertineat,  &  in  dicta  villa  priores, 
qui  pro  tempère  fuerunt,  ibidem  posuerunt 
&  tenuerunt  bajulum  suum  una  cum  ba- 
julo  nostro,  ad  recipiendurti  &  audiendum 
clamores  &  fidencias  a  quolibet  conque- 
rente  jurisdictieni  subdite  dicte  ville,  &  a 
tempère  collationis  dicti  prioratus,  facte 
a  summo  pentifice  religieso  viro  abbati 
Sancti  Johannis  Angeliacensis,  bajuli  dicti 
abbatis  pet  negligenciam  suam  clamores  & 
fidencias  recipere  omiserunt  memorates; 
ceterum  cum  P.  R.  judex  Ructinensis 
habuerit  &  receperit  a  bajulis  nostris  de 
dicta  Villa,  tempore  quo  dictus  abbas  pre- 
dictum tenuit  prioratum,  XLII  libr.  Ructi- 
nensis nionete  pro  salarie  sue  Je  exitibus  & 
provéntibus  clamorum  predictorum  in  pre- 
judicium  dicti  prieris,  ut  dicitur^  &  grava- 
meuj  ciim  judices  nestri  sliis  contenti  sîi- 
pendiis  a  dicta  villa  [non]  debeant  habere 
stipendia  nec  antecessores  sui,  qui  pro 
tempère  fuerint  judices  Ructinenses,  a  ba- 
julis dicte  ville  nulla  habuerint  stipendia 
temporibus  retroactis,  preut  procurator 
dicti   prieris  asseruit  coram  nobis;  vobis 


An 
1269 


An 
1269 

17  dii- 
cenibrc. 


'  JJ.  xxiv°,  f°  92  i. 


JJ.  xxiv",  f°  i55  a. 


An 
1269 


1693 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1694 


An 
1269 

iq  dé- 
cembre. 


mandamus,  quatinus  ipsum  priorem  super 
premissis  diligente raudiatis,&vocatodicto 
jiidice  &  qui  fuerint  evocandi,  constituto 
pro  nobis  idoneo  deffensore,  exibeatis  eis- 
dem  super  his  céleris  justicie  complemen- 
tum,  non  neccessariis  dilacionibus  preter- 
niissis.  Datum  anno  Domini  m^cClx" 
nono,  die  martis  ante  festum  beati  Thome 
apostoli. 

XXVII.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  ab- 
bate  Sancti  Pontii  super  facto  de  Vauro', 

Alfonsus,   &c...   senescallo  Tholose  & 

Albiensis Mandamus    vobis,    quatinus 

prioratum,  domus  &  ecclesiam  de  Vauro 


An 

■  169 

59  dé- 
cembre. 


534, 


CCCLX 


Testament  de  Philippe  II  de  Mont- 
fort ,  seigneur  de  Castres'. 

IN  nomine,  &c.  Presentis  testimonio  pa- 
teat,  &c.  quod  nos  Philippus  de  Mon- 
teforti,  sanus  &  bene  dispositus  existentes 
mente  &  corpore,  volentes  ad  partes  regni 
Sicilie  proficisci,  anime  nostre  periculo 
obviantes,  ordinamus  &  disponimus  de  bo- 
nis nostris,  testamentum  facientes,  ne 
post  vitam  nostram  de  dictis  bonis  nostris 
in  eodem  statu,  in  quo  erant  tempore  quo      inter  nostros  heredes  &  successores  ques- 


Éâ.oris. 
1. 111, 

col.  5go. 


fidelis  noster  Sicardus  Alemanni  miles  re- 
cepit  ea  ad  manum  suam  causa  custodie, 
reduci  &  reponi  faciatis,  nec  intromittatis 
vos  de  facto  clericorum.  Laicorum  vero  de 
nostra  jurisdictione  existentittm  violen- 
tiam,  prout  justum  fuerit,  reprimatis  & 
puniatis.  Datum  Parisius,  dié  jovis  ante 
festum  beati  Thome  apostoli,  anno  Do- 
mini M»  ce»  LX"  nono. 

XXVIII.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro 
domino  comité  Pictavie  &  Tholose'. 

AlfonsuSj  &c.  Cum  per  dilectum  &  fide- 
lem  nostrum  Egidium  Camelini  vobis 
dederimus  in  mandatis,  ut  nlagistrum 
Guillelmum  de  Furno,  judicem  quondam 
senescalli,  predecessoris  vestri,  ab  officio 
judicàtUre  anioveritis,  cum  suspectus,  ut 
dicitur,  a  pluribus  haberetur,  quod  facere 
neglexistis',  ut  dicitur,  de  quo  non  modi- 
cum  admiramur,  vobis  mandamus  quatinus 
eundem  ab  officio  judicature  amoveatis 
sine  mora,  alium  judicem  probum  &  fide- 
lem,  non  de  vestra  senescallia,  instituendo 
loco  sui.  Datum  die  dominica  post  Nativi- 
tatem  Domini,  anno  Domini  M°  cc°  LX° 
nono. 

'  JJ.  xxiV,  f"  94  a 
'  Ih,.l.  l"  y.i  h. 


tionis  &  discordie  materia  oriatur.  In  pri- 
mis  liberos  nostros  omnes  &  singulos 
heredes  nobis  instituimus,  ut  in  bonis 
nostris  succedere  nobis  possint  &  debeant, 
secundum  consuetudinem  Galiicanam,  ita 
tamen,  quod  filie  que  dotate  sunt  vel  do- 
tabuntur  nobis  &  uxore  nostra  viventibus, 
dotibus  suis  secundum  eandem  consuetu- 
dinem sint  contente.  Item  legamus  con- 
ventul  fratrum  Predicatorum  de  Castris 
X  sol.  Tur.  singulis  hebdomadis  persol- 
vendos,  &c.  Item  volumus  &  ordinamus, 
qubd  ille  vel  iili  de  predictis  nostris 
heredibus,  qui  post  dies  nostros  domina- 
buntur  in  castro  nostro  de  Rujiecurva, 
teneant  in  cappella  nostra  dicti  loci  per- 
pétue continuo  capellanum,  qui  pro  anima 
nostra  &  uxoris  nostre  Johanne  &  paren- 
tum  nostrorum  ibi  divinum  celebret  offi- 
cium,  &c.  Actum  in  Kupecurva,  kalendis 
aprilis,  anno  Domini  M  ce  LXX,  in  presen- 
tia  8t  testimonio  predicte  domine  Johanne 
uxoris  testatoris  prius  scripti,  &  fratris 
Pontii  de  Pogeto,  fratris  Stephani  Gasti- 
nensis,  inquisitorum  pravitatis  héretice, 
fratris  Bernardi  de  Bossiacis,  fratris  Guil- 
lelmi  Bonisolatii,  de  ordine  Predicatorum, 
domini  Johannis  de  Burlaco,  domini  Ste- 
phani de  Dardesio  militum,  &c. 

'  Archives  du  domaine  de  Montpellier}  Castres, 
liasse  1,  n,  1. 


Éd.ori». 

t.III, 
col.  5yi. 


1695 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1696 

——————————— —^———      gre  restituantur  &  de  bonis  nostris  intègre 

emendentur.    —   Et   inprimis    legamus    & 

(-9.-     CCC^  YT  relinquimus  pro  anima  nostra  decem  mi- 

lia  marcharum  argent! ,  de  quibus  dicte 
abbacie  Sancte  Marie  de  Garcins  legamus 

Testament    de^  Jeanne,    comtesse    de      &  relinquimus  in  redemptionem  &  salu- 

tem  anime  nostre  &  parentum  nostrorum 
V  milia  libr.  Tur.  —  Item  extra  summam 
predictarum  x"  marcharum,  legamus  & 
relinquimus  dicte  abbacie  Béate  Marie  de 
Garcins  omnia  vasa  nostra,  argentea  & 
aurea,  ubicumque  sint  &  quecumque.  — 
Item  legamus  &  relinquimus  monasterio 
Fontisebraudi,  ubi  jacet  predictus  dominus 
pater  noster  ex  X"  marchis  predictis,  in 
redemptionem  anime  sue  &  nostre  &  pa- 
rentum nostrorum,  mille  libr.  Tur.  — 
Item  legamus  &  relinquimus  monasteriis 
ordinis  Cisterciensis  terre  nostre  mille 
marchas  argenti,  quas  inter  eadem  monas- 
teria  distribui  volumus  &  mandamus  per 
religiosos  viros  abbates  monasteriorum 
Cisterciensis  &  Clararumvallarum  ordi- 
nis supradicti,  prout  eisdem  magis  equum 
&  pium  videbitur,  consideratione  pauper- 
tatis  habita  religionis  &  aliorum,  que 
dictos  abbates  movere  poterunt  &  debe- 
bunt.  —  Item  legamus  &  relinquimus  ex 
X  milibiis  marchis  predictis  domibus  fra- 
trum  Minorum  terre  nostre  M  marchas 
argenti,  quas  volumus  &  mandamus  distri- 
bui inter  domos  predictas  per  religiosum 
virum  ministrum  provincialera  ordinis  su- 
pradicti, prout  sibi  magis  equum  &  pium 

Parisiensis,  quam   karissimus   dominus  &      videbitur,  consideratione  paupertatis  ha- 


An 
1270 


Toulouse  ' 

N  nomine  sancte  &  individue  Trinitatis, 
amen.  Noverint  universi  présentes  pa- 
riter  &  futuri,  quod  cum  nichil  magis  ho- 
minibus  debeatur,  quara  ut  suppreme  vo- 
luntatis  liber  sit  stilus  &  liberum,  quod 
iterum  non  redit,  arbitrium  ;  idcirco  nos 
Johanna,  filia  quondam  illustris  domini 
Raimundi,  comitis  Tholose,  marchionis 
Provincie,  filii  domine  regine  Johane, 
Dei  gratia  Tholose  &  Pictavie  comitissa, 
sana  mente  &  corpore,  ad  honorem  omni- 
potentis  Dei  &  utilitatem  &  bonum  sta- 
tum  terre  nostre  &  subjectorum  nostro- 
rum, &  ne  in  posterum  de  rébus  nostris 
seu  bonis  aliqua  contencio  seu  dubitacio 
oriatur,  testamentum  nostrum  seu  ultimam 
voluntatem  nostram  ordinamus  &  disponi- 
raus  in  hune  modum.  —  Inprimis  siqui- 
dem  animam  &  corpus  nostrum  relinqui- 
mus omnipotenti  Deo  &  béate  Marie 
Virgini  matri  ejus,  volentes  &  mandantes 
corpus  nostrum  sepeliri,  quandocumque 
secundum  Dei  ordinationem  nos  mori  con- 
tigerit,  in  abbacia  monialium  Béate  Ma- 
rie de  Garcins,  diocesis  Parisiensis,  ordinis 
sancti  Augustini,  fratrum  Sancti  Victoris 


Ed.orie, 

t.  m, 

col.  59'» 


maritus  noster,  dominus  Alfonsus,  cornes 
Pictavie  &  Tholose,  &  nos,  in  salutem 
animarum  nostrarum  &  successonim  nos- 
trorum hedificari  fecimus  &  fundari.  — 
Et  inprimis  volumus  &  mandamus,  quod 
omnia  per  nos  injuste  adquisita  vel  rapta, 
vel  quocumque  alio  modo  contra  Deum  & 
justiciam  ad  nos  devenerunt,  sint  mobilia 
vel  inmobilia,  vel  quecumque  alia  jura, 
corporalia  vel  incorporalia,  plene  &  inte- 

'  Trésor  des  chartes  du  roi;  Testaments,  n.  6. 
[J.  406;  original  scellé  de  huit  sceaux  de  cire  sur 
cordons  de  soie.  Le  sceau  de  chacun  des  témoins 
&  souscripteurs  est  attaché  au-dessous  de  sa  sous- 
cription ;  ces  dernières,  sauf  celle  de  la  comtesse, 
paraissent  autographes.] 


bita  &  aliorum,  prout  superius  est  rela- 
tum.  —  Item  domibus  fratrum  Predicafo- 
rum  terre  nostre  legamus  &  relinquimus 
ex  dictis  X  miiibus  marchis  argenti  M  mar- 
chas, quas  dari  &  distribui  volumus  inter 
domos  predictas  per  priorem  provincia- 
lem,  habita  consideratione,  ut  de  aliis 
superius  est  expressum.  —  Item  domui 
milicie  Templi  de  ultra  mare  legamus  & 
relinquimus  mille  libras  Tur.  —  Item 
domui  hospitalis  Sancti  Johannis  Jerosoli- 
mitani  de  ultra  mare  M  lib.  —  Item  mo- 
nialibus  de  ordine  fratrum  Minorum  de 
Tholosa,  c  marchas  argenti.  Item  monia- 
libusejusdem  ordinis  Montisalbani  C  mar- 
chas. Item  monialibus  Sancti  Antonii  Pa- 
risiensis ce  libr.  Item,  abbacie  monialimi: 


An 

1270 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1697 

d'Ierre,  diocesis  Paiisiensis,  ce  libr.  Tur. 
Item  domui  fiatruni  Sancti  Mathelini  Pa- 
risiensis  ce  libr.  Tur.  Item  monialibus 
de  Gif,  diocesis  Parisiensis,  C  libr.  Item 
abbacie  de  Bosqueto  de  Veiieissino,  Cis- 


1698 


mus  ex  dictis  X  niilibiis  marchis  ce  lib, 
Tur.  aliis  non  nominatis  de  faniilia  nostra, 
dividendas  per  executores  nostros  infras- 
criptos,  ad  cognitionem  domini  Guidonis 
de   Viliers    &   domini    Gauterii    Bellicadri 


An 
1270 


terciensis  ordinis,  e  lib.  Item  legamus  &      predictorum.  —  Item  legamus  &  relinqui- 
relinquimus  ex  predictis  x  milibus  mardi.      mus  ex  dictis  X  milibus  marchis  duo  milia 

libr.  Turon.  nobilibus  domicellis  pauperi- 
bus  maritandis  vel  iii  religionibus  mitten- 
dis,  videlicet  M  libr.  Turon.  domicellis 
pauperibus  terre  nostre  dividendas  per 
executores   nostros   infrascriptos,  scilicet 


domino  Guidoni  de  Viliers  &  domine  Gile 
uxori  sue  M  libr.  Tur.  Item  eidem  do- 
mino Guidoni  &  uxori  sue  predicte  & 
proli  sue  do  eisdem  duobus  orte  vel 
oriunde,  domus  nostras  de  Vaus,  cum  om- 


nibus suis  pertinentiis,  cum  omni  jure  &  dominum   Bernardum   comitem  Convena- 

ratione,  quod  &  quam  in  dictis  domibus&  rum,  &  dominum  Amalricum  vicecomitem 

pertinentiis   earum    habemus   seu   habere  Narbone,  &  dominum  Sicardum  Alamanni; 

debemus    aliqua    ratione.    Item    domino  &  m  lib.  Tur.  nobilibus  domicellis  paupe- 


Johanni  d'Uisi  &  domine  Aies  uxori  sue, 
C  marchas.  Item  domino  Gauterio  Belli- 
cadri, e  march.  Item  domino  Guillelmo 
de  Viliers  &  ejus  uxori  ce  lib.  Item  do- 
mino Guillelmo  de  Balisi,  e  lib.  Item  do- 
mino Guillelmo  capellano  nostro,  c  march. 
Item  domino  Auberino  capellano  nostro, 
C  libr.  Item  domino  Hugoni  capellano 
nostro,  XXX  libr.  Item  magistro  Mauricio 


ribus  regni  Francie,  dividendas  &  distri- 
buendas  per  executores  nostros  infras- 
criptos, scilicet  magistrum  Guillelmum  de 
Vallegranhosa,  subdecanum  Carnotensem, 
&  dominum  Johannem  de  Nantolio,  &  do- 
minum Petrum  caniarlencum  domini  régis 
Francie.  —  Item  ex  dictis  x  milibus  mar- 
chis Bonis  Infantibus  de  Parisius  &  pau- 
peribus  clericis  scolaribus,  D  libr.   Tur. 


Fld.Olig. 

t.  m, 

col.  39 J. 


phisico  nostro,  e  libr.  Item  Nicholao  cle-  distribuendas  &  dividendas  per  executo- 
rico,  XL  libr.  Item  Duranto  clerico,  XL 
lib.  Item  Petro  de  Binho,  LX  libr.  Item 
Guillelmo  de  Framont,  XL  libr.  Item 
Johanello,  c  libr.  Item  Jaquelote,  c  libr. 
Item  Helote,  LX  lib.  Item  Merote,  LX 
lib.  Item  Gilefe  Boitouse,  LX  lib.  Item 
Johanne  filie  quondam  Stephani  carreterii 
nostri,  uxori  Rotberti  tapicerii,  LX  libr. 
Item  Tomasse  orerie  (sic)  nostre,  xx  libr. 
Item  Merote  ejus  socie,  xx  libr.  Item 
Margarite  custodi  Philippe,  domine  Marie 
quondam  vicecomitisse  Altivillaris  filie, 
uxoris  domini  Archambaudi  comitis  Pe- 
tragoricensis,  LX  libr.  Item  Izareloni  cus- 
todi ejusdem  Philippe,  XL  libr.  Item  Sté- 
phane concierge  domorum  nostrarum  de 
Parisius,  LX  libr.  Item  Guillelmo  de  Vi- 
liers, consierge  nostro  de  Vaus,  lx  lib. 
Item  Johanni  Rochete,  L  libr.  Item  Gaus- 
berto  usserio,  L  libr.  Item  Guilhoto  tal- 
liatori,  XL  lib.  Item  Aure,  XL  lib.  Item 
Stephano  de  caméra,  XL  libr.  Item  Ste- 
phano  de  chansonaria,  XL  lib.  Item  Pariso 
fratri  ejus,  XL  lib.  Item  Simon  Maudit 
fourerio  nostro,  XL  lib.  Item  Luche  cocho 
nostro,  L  libr. —  Item  legamus  Screlinqui- 


res  nostros  de  Francie  partibus,  prout 
magis  saluti  anime  nostre  viderint  expe- 
dire.  —  Item...  domibus  leprosorum  &  do- 
mibus  Dei  in  partibus  Francie,  D  libr. 
Tur.  dividendas  per  executores  nostros  de 
Francie  partibus,  prout  superius  est  rela- 
tum.  —  Item  legamus  &  relinquimus  & 
donamus  residuum  decem  milium  marcha- 
rum ,  quod  remanet  ad  dividendum  seu 
distribuendum,  ad  edificandum  &  con- 
struendum  quandam  abbaciam  monialium 
Cisterciensis  ordinis,  alicubi  in  terra  nos- 
tra, ad  cognitionem  executorum  nostro- 
rum  infrascriptorum  terre  nostre  :  scilicet 
dominum  Bernardum  comitem  Convena- 
rum,  ik  dominum  Amalricum  vicecomitem 
Narbone,  &  dominum  Sycardum  Alamanni, 
prout  melius  ad  salutem  anime  nostre  & 
parentum  nostrorum  viderint  expedire.  — 
Item  legamus...  in  perpetuum  dicte  abba- 
cie, per  dictos  executores  terre  nostre 
construende  &  fundande,  villam  Insuie 
Albiensis  cum  omnibus  suis  pertinentiis, 
cum  omni  jurisdictione  &  jure,  quod  & 
quam  in  dicta  villa  &  ejus  pertinentiis 
habemus  seu  habere  debemus  aliquo  jure 


VIII. 


54 


An 

1270 


1699 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1  700 


scu  aliqua  ratione.  —  Item  volunuis  & 
mandamus,  quod  oninia  débita  nostra,qni- 
buscumqiie  personis  debeantur,  solvantur 
do  bonis  nostris  extra  dictam  summara 
X  milium  marcharuni,  ad  cognitionem  exe- 
ciitoriim  nostrorum  iiifrascriptorum.  — 
Item  extra  summam  decem  milium  mar- 
chariim,  legamus...  Guillelmo  de  Aadusia 
consanguineo  nostro  &  successoribus  suis 
in  perpetuum,  villam  de  la  Soal,  diocesis 
Tholosane,  cum  suis  pertinentiis,  cum 
omni  jurisdictione  &  jure,  quod  &  quam 
in  dicta  villa  &  ejus  pertinentiis  habemus 
seu  habere  debemus  aliquo  jure  seu  aliqua 
ratione.  —    Item    legamus...   Beraudo    de 


cardi  &  domine  Beatricis,  quondani  uxoris 
Sue,  qui  dabitur  in  maritum  Gaillarde,  filie 
nobilis  viri  domini  Bertrand!  vicecomitis 
de  Brunequello,  consanguinei  nostri,  & 
cidem  Gailharde  &  eorum  heredibus  & 
successoribus  in  perpetuum,  castruiu  de 
Castlucio,  diocesis  Caturcensis,  cum  omni- 
bus suis  pertinentiis,  &c.  — Item  legamus 
&  donamus  &  relinquinius  in  perpetuum 
ilhistrissimo  domino  Karolo,  régi  Cecilie 
&  comiti  Provincie  &  Andegavie,  &  ■filiis 
seu  heredibus  suis  &  nobilis  domine  Bea- 
tricis, filie  quondam  domini  Raimundi  Be- 
rengarii,  bone  memorie  quondam  comitis 
Provincie,   consanguinee  nostre,   illustris 


Andusia,   fratri    ejusdem   Guillelmi,  con-      regine,  totam   terram  nostram  de  Veneis- 


sanguineo  nostro,  &  heredibus  suis  in 
perpetuum,  castrum  de  Moncuc,  diocesis 
Caturcensis,  cum  suis  pertinenciis,  cum 
omni  jurisdictione  &  jure,  quod  &  quam 
in  dicto  Castro  &  ejus  pertinentiis  habe- 
mus seu  habere  debemus  aliqua  ratione. 

—  Item  legamus...  castrum  de  Rabastenx, 
diocesis  Albiensis,  cum  omnibus  suis  per- 
tinentiis domino  Sycardo  Alamanni  pre- 
dicto  &  suis  heredibus  &  successoribus  in 
perpetuum,  cum  omni   jurisdictione,  &c. 

—  Item  legamus  &  donamus  ex  dictis  x  mi- 
libus  marchis  Philippe,  filii  (sic)  Rogerii 
de  Voûta,  consanguinei  nostri,  ad  mari- 
tandum  eandem,  D  libr.  Tur.  —  Item  le- 
gamus &  donamus  Gaucerande,  filie  no- 
bilis viri  domini  Amalrici  vicecomitis 
Narbone,  consanguinee  nostre,  &  here- 
dibus &  successoribus  suis  in  perpetuum, 
castrum  seu  villam  Insuie  Veneissini,  cum 
omnibus  suis  pertinentiis,  cum  omni  ju- 
risdictione, &c.  —  Item  legamus  &  dona- 
mus Gaucerande,  filie  dicti  Rogerii  de 
Voûta,  ad  maritandum  eandem  D  libr.  — 
Item  legamus...  Margarite  filie  dicti  do- 
mini Amalrici,  sorori  dicte  Gaucerande, 
consanguinee  nostre,  &  heredibus  &  suc- 
cessorilDUS  suis  in  perpetuum,  civitatem  de 
Cavellione  cum  omnibus  suis  pertinen- 
tiis, &c. —  Item  legamus  &  donamus  Guil- 
lelmo de  Narbona,  clerico,  filio  dicti  do- 
mini Amalrici,  fratri  dictarum  Gaucerande 
&  Margarite,  consanguineo  nostro,  castra 
de  Bonilis  &  de  Cabreriis  cum  eorum  per- 
tinenciis omnibus,  &c.  —  Item  legamus... 
Sycardo  Alamanni,  filio  dicti   domini  Sy- 


A.1 


t.  111; 
col.  5y  ;. 


sino,quecumque  sit&  ubicumque,  exceptis 
legatis  seu  donis  superius  &  inferius  ex- 
pressis.  —  In  omnibus  aliis  bonis  nostris, 
quecumque  sint  &  ubicumque  sint,  in 
episcopatibus  Agennensi  &  Caturcensi  & 
Albiensi  &  Ruthenensi,  facimus  &  consti- 
tuimus  universalem  heredem  nostram  Phi- 
lippam,  filiam  domini  Arnaldi  Othonis, 
quondam  vicecomitis  Leomaunie,  &  pre- 
dicte  domine  Marie  consanguinee  nostre, 
quondam  uxoris  sue,  vicecomitisse  quon- 
dam Leomannie,  uxoris  domini  Archam- 
baudi  comitis  Petragoricensis;  volentes  & 
mandantes,  quod  ipsa  Philippa  habeat 
&  pacifice  possideat  omnia  bona  nostra  & 
jura,  quecumque  sint  &  ubicumque  in  dic- 
tis episcopatibus,  salvis  tameji  omnibus 
helemosinis  &  legatis  nostris,  universis  & 
singulis  superius  &  inferius  expressis.  — 
Item  legamus  &  relinquimus  eidem  Phi- 
lippe heredi  nostre  omnia  adquisita  tam 
per  nos  quam  [per]  dominum  patrem  nos- 
trum  predictum,  tam  ratione  adquisitionis 
quam  eciam  emptionis,  in  dictis  episco- 
patibus &  etiam  in  tota  alla  terra  nostra, 
salvis  &  exceptis  legatis  superius  &  infe- 
rius expressis.  —  Item  legamus  &  donamus 
eidem  Philippe  omnia  nostra  encennia, 
scilicet  anulos  &  monilia  &  cerca  sive  co- 
ronas  aureas  &  lapides  preciosos.  —  Item 
volumus,  precipimus  8i  mandamus,  quod 
predicta  hères  nostra,  per  nos  superius 
instituta,  maritetur  ad  cognitionem  execu- 
torum  seu  gadiatorum  nostrorum  infra- 
scriptorum,  prout  legalitati  dictorum  exe- 
cutorum   magis  ad  utilitatera  &  honorem 


An 

1270 


I7OI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1/02 


Éd.  oria. 

t.  III, 
«ol.  5y5. 


dicte  heredis  nostre  videbitur  expedire.  — 
Gadiatores  vero,  executores,  commissa- 
rios  seu  spoudarios  dicti  testaménti  nos- 
tri  facimus  &  constituinius  nobiles  viros 
dominum  Bcrnardum,  comitem  Coiivena- 
rum,  &  doiniuum  Amalricum,  vicecomitem 
Narbone,  &  nobiles  viros  magistrum  Guil- 
lelmum  de  Vallegranhosa,  subdecanum  Car- 
notensem,  &  dominum  Johannem  de  Naii- 
tolio  &  dominum  Petrum  camarlencum 
domini  régis  Francie  &  dominum  Sycar- 
dum  Alamanni  superius  nominatos,  & 
omnes  episcopos  terre  nostre,  quemlibet 
eorum  in  suo  episcopatu  tantummodo,  cum 
omnibus  aliis  supradictis,  volentes  &  man- 
dantes dictis  comissariis  seu  execuforibus 
nostris,  &  in  periculo  animarum  suarum 
eisdem  injungentes,  ut  ipsi  una  cum  sin- 
gulis  episcopis  supradictis  exequantur  vo- 
luntatem  nostram  predictam  &  faciant 
solvi  legata  predicta  &  omnia  compleri, 
que  in  nostro  testamento  predicto  cou- 
tinentur.. —  Item  volumus  &  mandamus, 
quod  dictis  gadiatoribus,  comissariis  sive 
spondariis  nostris,  quociescumque  in  exe- 
cutione  dicti  testaménti  nostri  t'uerint  sive 
vaccaverint,  de  bonis  nostris  eorum  labori 
provideatur  &  expensis.  —  Item  volumus 
&  mandamus,  ut  si  contingeret  aliquem 
dictorum  executorum  nostrorum  raori, 
quod  alii  executores  possint  aiium  eligere 
&  instituere  loco  sui,  qui  cum  eisdem  om- 
nia &  singula  supradicta  exequatur.  — 
Item  volumus  &  mandamus,  quod  si  om- 
nes gadiatores,  comissarii  sive  spondarii 
nostri,  pro  complendo  sive  exequendo  tes- 
tamento nostro,  non  possent  insimul  con- 
venire,  quod  duo  de  Francie  partibus,  una 
cum  duobus  de  terra  nostra  predictorum 
executorum,  illud  compleant  &  eciam 
exequantur.  —  Item  volumus,  precipimus 
&  mandamus,  quod  omnia  legata  nostra 
&  dona  &  elemosine,  exceptis  hiis  que 
Philippe,  filie  dicti  vicecomitis  Leomannie 
&  domine  Marie  predicte,  legavimus  &  do- 
navimus,  inmediate  post  mortem  nostram 
per  dictes  executores  compleantur  &  exe- 
cutioni  mandentur. —  Item  volumus,  quod 
terram  quam  legavimus  predicte  Philippe 
&  totam  aliam  terram  nostram,  exceptis 
legatis  &  donis  aliis  superius  nominatis  ik 
expressi?,  dominus  &maritus  noster  karis- 


simus  dominus  Alfoiisus,  Dei  gratia  cornes 
Pictavie  &  Tholose,  habeat,  teneat  &  pos- 
sideat,  quousque  dicta  Philippa  ad  eta- 
tem  pervenerit  matrimonium  contrahendi. 
Postquam  vero  ad  etatem  pervenerit  matri- 
monium contrahendi, volumus,  precipimus 
&  mandamus,  ut  ipsa  Philippa  habeat  l>i 
pacifice  possideat,  &  heredes  ejus  in  per- 
petuum,  omnia  sibi  legata&  data,  ut  supe- 
rius est  expressum.  Et  remittimus  dicte 
domino  Alfonso  viro  nostro,  quamdiu  dic- 
tani  terram  nostram  tenuerit,  satisdationem 
de  utende  &  fruendo  arbitrio  boni  viri. 
Et  totam  terram  nostram,  homines  &  sub- 
difos  nostros,  universos  &  singulos,  poni- 
mus  &  dimittimus  sub  tuitione  &  pro- 
tectione  &  misericordia  predicti  domini 
Alfonsi  viri  nostri,  rogantes  &  supplican- 
tes  eidem  &  sub  pericule  anime  sue  eidem 
iajungimus  ut  emnia  legata  &  dona  su- 
pradicta &  pias  causas  &  alla  quecumquc 
exequi  &  exsolvi  faciat,  prout  expres- 
sum est  superius,  &  sceleri  (sic)  ac  fideli 
festinatione  hoc  testamentum  nostrum 
seu  ultimam  veluntatem  nostram  exequi 
faciat,  &  prout  predictum  est  adimpleri. 
Hoc  autem  testamentum  nostrum  ultiraum 
seu  ultimam  voluntatem  esse  volumus  & 
mandamus,  quod  valere  volumus  ratione 
testaménti,  &  si  ratione  testament!  valere 
non  posset,  volumus  quod  valeat  ratione 
codicilli  vel  cujuslibet  alterius  ultime  vo- 
luntatis.  In  cujus  rei  testimonium,  sigil- 
lum  nostrum  huic  présent!  testamento 
nostro  duximus  appenendum.  Actum  apud 
Armazanicas  prope  Aquasmortuas,  die  lune 
in  vigilia  nativitatis  beat!  Johannis  Bab- 
tiste,  anno  Domini  M»  ce"  LXX". 

Ego  Johanna,  cemitissa  Tholose  &  Pic- 
tavie, propria  manu  Alberic!  capellan!  me! 
huic  testamento  feci  subscribi,  in  premis- 
sorum  testimonium  &  munimeu. 

Ego  Bernardus,  abbas  Montisalbani,  Ca- 
turcensis  diocesis,  rogatus  huic  interfui 
testamento  &  sigillum  meum  apposui  & 
propria  manu  subscripsi  una  cum  aliis 
testibus. 

Ego  Petrus  Vigerii,  archidiaconus  Xanc- 
tonensis,  huic  testamento  propria  manu 
subscripsi  cum  aliis  testibus  &  sigillum 
meum  rogatus  apposui. 

Ego    Bertrandus  de   Insula,   prepositus 


An 
1270 


An 

1270 


1700 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


T704 


An 


ÉJ.orig. 

t.  111. 

col.  5yfi. 


An 

I  270 

4  juillet. 


ecclesie  Tholosane,  rogatus  iina  cum  aliis 
testibus  huictestamento  propria  manu  sub- 
scripsi  Se  sigillum  meum  apposui. 

Ego  G.,  archidiacoiius   Narbonensis   iii 


tur,  nos  consideratis  hujusmocli  gratiis  ab     '^7° 
eodeni  domino  comité  nobis  factis,  promi- 
tinnis  per  sollempnem   stipulationem  ma- 
gistro  Guichardo,  clerico  ejusdem  domini 


Fenolleto,  testis  presens  rogatus  una  cum      comitis,  canonico  Cameracensi,  recipienti 


aliis  testibus  huic  testamento  subscripsi  & 
sigillum  meum  apposui. 

Ego  frater  Philippus,  de  ordine  fratrum 
Minorum,  testis  presens  rogatus  una  cum 
aliis  testibus  huic  testamento  subscripsi. 

Ego  Petrus  canonicus  de  Roscha,  de 
mandate  domini  Johannis  de  Nantolio,  qui 
rogatus  huic  interfuit  testamento  &sigil- 


nomine  ejusdem  domini  comitis,  solvere 
duo  mille  librarum  Turonensium  apud 
Aquasmortuas,  mandate  ejusdem  domini 
comitis,  terminis  infrascriptis,  videlicet 
mille  libras  Turonensium  per  octo  dies 
ante  instans  festum  assumptionis  béate 
Marie  Virginis  &  alias  mille  libras  domi- 
nica  in    ramis  Palmarum   proximo  subse- 


lum  suum  apposuit,  testamento  huic  sub-      quenti.  Pro  qua  solutione  predictis  termi- 


scribo,  cum  ipse  non  haberet  notitiam  lit- 
terarum. 

Ego  Guichardus,  canonicus  Cameracen- 
sis,  rogatus  una  cum  aliis  testibus  huic 
testamento  propria  manu  subscripsi  &  si- 
gillum meum  apposui. 


536.  —  CCCLXII 

Hommage  d'Aymar,  comte  de  Vnlen- 
tïnois ,  à  Alfonse ,  comte  de  Tou- 
louse'. 

UNIVERSIS  présentes  litteras  inspecturis 
Ademarus  dePictavia,  comes  Valan,, 
salutem  in  Domino.  Notum  facimus,  quod 
cum  vir  illustris  dominus  Alphonsus,  filius 
régis  Francie,  comes  Pictaviensis  &  Tho- 
lose,  présente  &  consenciente  nobili  viro 
domino  Dragoneto  de  Montealbano,  fa- 
ciens  nobis  gratiam  specialem,  inhominem 
suum  ligium  nos  receperit  de  feudo  castri  nos  dicto  magistro  Guichardo,  recipienti 
de  Valriaco  &  pertinentiis  ejusdem,  nec-      nomine  dicti  domini  comitis  &  sollempni- 


nis  intègre  facienda  obligamus  dicto  G., 
nomine  predicti  comitis  recipienti,  omnia 
bona  nostra  mobilia  &  immobilia,  ubi- 
cumque  &  sub  quocumque  dominio  consis- 
tant. Et  pro  predictis  omnibus  attendendis 
&  observandis  damus  predicto  magistro 
Guichardo,  recipienti  nomine  dicti  domini 
comitis,  fidejussores  &  principales  debito- 
res  dominum  Decanum,  dominum  Usecie, 
&  dominum  B.  vicecomitem  Lautricensem, 
&  dominum  Lambertum  de  Montilio  do- 
minum de  Lombers,  quemlibet  eorum  in 
solidum,  &  dominum  Petrum  Raimbaudi 
militem  pro  quingentis  libris,  &  dominum 
Hugonem  Rostagiii  militem  pro  aliis  quin- 
gentis libris  &  magistnim  Guillelmum  Ros 
pro  aliis  quingentis  libris  de  prima  paga. 
Et  nos  predicti  Decanus  &  B.  vicecomes  & 
Lambertus  de  Montilio,  quilibet  nostrum 
in  solidum,  pro  predictis  omnibus  atten- 
dendis &  servandis,  &  nos  predicti  Petrus 
Raimbaudi  &  Hugo  Rostagni  &  magister 
Guillelmus  Ros,  quisque  nostrum  pro  quin- 
gentis  libris  de  prima  paga,  constituimus 


non  de  aliis  feudis  qiiecumque  idem  Dra- 
gonetus  tenebat  a  domino  comité  supra- 
dicto,  nobisque  donaverit  &  concesserit 
quicquid  acquisiverat  ex  causa  emptionis 
seu  alio  titulo  ad  heredibus  Guillelmi  de 
Camareto  in  dicto  Castro  de  Valriaco  & 
pertinenciis  ejusdem,  prout  in  literis  suis 
ac  domine  Johanne  consortis  sue,  Tholose 
&  Pictaviensis  comitisse,  plenius  contine- 

'  Trésor  des  chartes;   Toulouse,   sac   i,    n.  28. 
[J.  3o3,  original  scellé.] 


ter  stipulanti,  fidejussores  &  principales 
pacatores,  &  pro  predictis  omnibus  atten- 
dendis &  observandis,  ut  supradicta  sunt, 
obligamus  dicto  magistro  Guichardo,  reci- 
pienti nomine  dicti  domiui  comitis,  omnia 
bona  nostra  mobilia  &  immobilia,  habita 
&  habenda,  renunciantes  in  predictis  juri 
quo  cavetur  quod  principalis  prius  conve- 
niatur  quam  fidej  ussor  &  bénéficie  epistole 
divi  Adriani  &  omni  exceptioni,  per  quam 
])0sset  presens  instrumeutum  inf'ringi  in 
aliquo  seu  contra  ipsiim  instrumeutum  in 


An 

1270 


I7OJ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1706 


An 

1270 

i5 
octobre. 


aliqiio  oppoiil.  In  cujus  rei  testimonhim 
&  ad  majorem  firmitatem  omnium  preJic- 
torum,  nos  A.  de  Pictavia  cornes  Valan. 
predictus,  &  nos  predicti  Decanus  domi- 
nus  Usecie,  &  B.  vicecomes  Lautricensis, 
&  L.  de  Montilio  dominus  de  Lombers,  & 
Petrus  Raimbaudi  &  Hugo  Rostangni,  mi- 
lites, &  magister  Guillelmus  Ros,  presen- 
tem  cartam  sigillorum  nostrorum  muni- 
miue  fecimus  commuuiri.  Actum  apud 
Armazanecas,  anno  Doniini  M"CColxx°, 
die  veneris  post  festum  apostolorum  Pétri 
&  Pauli. 


537.  —  CCCLXIII 

Assises  de  la  sénéchaussée  de  Carccis- 
sonne  '. 

NOVERINT,  &c.  quod  anno  Domini 
MCCLXX,  idibus  octobris,  dominas 
Guillelmus  de  Cohardon,  miles,  senescallus 
Carcassoue  &  Biterris,  habito  consilio  & 
deliberatione  diligenti  cum  nobilibus  viris 
domino  Guidone  de  Levies,  marescallo 
Mirapicis,  domino  Stephano  de  Darderiis, 
domino  Raimbaido  de  Salve  milite,  judice 
ipsius  senescallie,  domino  Petro  Broardi 
castellano  Montisregalis,  domino  Johanne 
de  Brueriis,  domino  Philippo  Goloynh  ju- 
iiiore,  domino  Amalrico  Mileti,  domino 
Symone  de  Vileriis  &  domino  Johanne  de 
Riparia,  prius  auditis  confessionibiis  Pétri 


ÉJ.oiig. 
i.iii, 

col.Jy?. 


Petruni  de  Doen  de  Rabastenx,  Ilayimin- 
dum  de  Podio  filium  Raymundi  de  Podio, 
cum  idem  dominus  Philippus  habeat  in 
terra  sua  omnes  justitias,  allas  &  bassas,  & 
ipse  sit  paratus  nomine  domini  Philippi 
de  ipsis  facere  justitiam  talem  qualem  ipsi 
iiieruerunt.  Et  dominus  senescallus  dixit, 
quod  predictos  homines  ei  non  reddcret 
iiec  reddere  tenebatur,  cum  habiiisset  de 
consilio  sapientum,  quod  predicti  dictum 
homicidium  pacem  frangendo  feccrant  in 
camino  publico,  &  cognitio  &  punitio 
pacis  fracte  spectet  in  hac  terra  ad  domi- 
num  regem  Francie  &  non  ad  aliura,  & 
dictum  negotium  pertinetad  pacis  fractio- 
nem  &  armorum  illicitam  portationem, 
nonobstante  hoc  quod  dicitur,  quod  ad 
dictum  maleficium  f'aciendum  ultra  sexper- 
sonas  non  fuerunt,  cum  jura  &  statuta  do 
pacis  fractione  non  solum  plures  personas, 
sed  etiam  unam  de  facto  pacem  posse  fran- 
gera ostendant  manifeste.  Acta  fuerunt  hec 
Carcassone,  in   domo   domini   Régis,   &c. 


538. 


CCCLXIV 


Actes  touchant  les  vicomtes  de  Nar- 


bonne 


IN   ai 
Lucl 


dovico  rege  régnante,  nonis  mar[ii 
noverint,  &c.  quod  ego  Bernardus  de  Dur- 
banno,  filius  ((uondani  nobilis  viri  domini 

de  Fonte  de  Sauceriis,  Pétri  de  Doen  de      Pétri  Arnaudi  de  Dtirbanno  niilitis,  pro- 

Rabastenx  &  G.  Boyssoni  de  Goallis,  ipsos      niilto,  bona    fide   solemniter    interposita, 

Pctrum    de   Fonte,    Petrum    de    Doen   & 

G.  Boyssoni  predictos  ad  suspendium  con- 

demnavit  in  presentia  omnium  predicto- 

rum. 


vobis  nobili  vire  domino  Amalrico,  Dei 
gratia  vicecomiti  &  domino  Narbone,  & 
vobis  Aymerico  priniogenito  suo,  me  vo- 
biscum  dicto  Aymerico  transfretare  ad  ho- 


Noverint,  &c.  quod  dominus  Stephanus      norem  Dei  &  illustris  domini  régis  Frau- 


de Darderiis,  miles,  senescallus  nobilis  viri 
domini  Philippi  de  Monteforti,  proeodem 
&  nomine  ipsius,  rcquisivit  nobilem  virum 
dominura  Guillclmum  de  Cohardone,  niili- 
feni,  senescallum  Carcassone  &  Biterris, 
quod  redderet  ci  P.  de  Fonte  de  Sauceriis, 

'  Archives   du   domaine  de   Montpellier;   séné- 
chaussée de  C'ircassonne  en  général,  liasse  3,  n.  9. 


cie    ac   subsidium   Terre    Sancte,    in    isto 


'  Archives  du  domaine  de  Montpellier;  vijjtierie 
de  Narbonne,   12""'  cont.  n.  2. 

'  Doin  Vaissete  a  daté  cette  pièce  de  1  ij-,  £1  avec 
raison;  car  elle  est  datée  du  régne  de  Louis  IX, 
mort  le  2J  août  1270.  Le  notaire  aura  fait  com- 
mencer l'année  au  2Ô  décembre,  ce  qui  est  naezi 
l'usage  à  Narbonne.    [A.  M.] 


An 

1 270 


An 

1  270 
7  niau. 


An 

1270 


1707 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1708 


Éd.orig. 

t.  111, 
cul.5g8. 


primo  passagio  dicti  domini  Régis,  quan- 
documcjue  seu  quotiescumque  a  vobis  seii 
altero  vestrum  fuero  requisitus,  &  vobis- 
cum  Aymerico  esse  vestramque  volunta- 
tem  &  niandatum  implere  pro  viribus, 
euiido,  staiido  &  redeundo,  quaiitumcum- 
que  esse  volueritis  in  viatico  supradicto, 
personaraque  vestram&  res  vestras  salvare, 
custodire  &  deffendere  ubique,  &  vos  non 
deserere  iiec  a  vobis  recédera  quousque, 
Deo  volente,  revers!  fueritis  ad  has  partes, 
aliquo  casu,  jure  vel  terre  usu  seu  consue- 
tudine,  quibus  expresse  renuntio  in  hac 
parte,  absque  tamen  vestra  expressa  licen- 
tia  &  vohuitate.  Insuper  profiteor  &  re- 
eognosco  vobis  domino  Amalrico  me  a 
vobis  habuisse  &  récépissé  &  vos  mihi  ex 
causa  mutai  tradidisse  C  libr.  Tur.  supra 
vadiis,  de  quibus  a  vobis  bene  per  paccatum 
me  teneo  &  contentum.  Quas  siquidem 
C  libr.  Tur.  bonas  &  percurribiles  vobis 
predicto  Aymerico,  de  mandato  &  ex  delc- 
gatione  dicti  domini' Amalrici,  persolvere 
promitto,  &c.  Verum  si  forte  morte  essem 
preventus  ante  passagium  vel  aliqua  alia 
ratione,  propter  quod  transfretare  non 
possem,  quod  Deus  avertat,  promitto  vobis 
per  firmam  stipulationera  predictas  C  libr. 
Tur.  reddere,  &c,  juxta  conditionem  con- 
dictam  inter  dictum  dominum  Regem  & 
stipendiarios  suos,  vel  duos  idoneos  milites 
mittere  in  Terre  Sancte  subsidium  vobis- 
cum  predicto  Aymerico  cum  toto  meo 
arnesio,  loco  mei,  &c.  Ad  hec  nos  Amalri- 
cus,  Dei  gratla  vicecomes  Narbone,  &  nos 
Aymericus  filius  ejus,  de  mandato  expresse 
ejusdem   domini  patris  nostri,  nos  ambo 

promittimus tibi    dicto    Bernardo    de 

Durbanno,  c[uod  nos  dabimus  &  dare  fa- 
ciemus  tibi  &  socio  tuo  militi  vadia  &  res- 
taurationem  equorum  tibi  &  eidem  facie- 
mus,  sicut  dictus  dominus  rex  nobis  dic'.o 
Aymerico  &  sociis  nostris  &  aliis  stipendia- 
riis  suis  dare  &  solvere  ac  restituere  tenc- 
tur,  &c.  Acta  sunt  hec  Narbone,  in  palatio 
rotundo  dicti  domini  Amalrici,  in  presen- 
tia  &  testimonio  Raimundi  de  Quadragiata 
militis,  Bedocii  de  Seiano  domicelli,  &c. 
IL  In  anno'  Nativitatis  Christi  millesimo 

'  Hôtel  de  ville  de  Naitonne,  Thalamus  i.  [Doat, 
V.  5o,  i"  26-j,] 


ducentesimo  septuagesimo,  rege  Ludovico 
régnante,  quarto  nonas  augusti,  noverint 
universi  presentis  pagine  seriem  inspec- 
turi,  quod  Joannes  Benedicti,  Jacobus  Be- 
nedicti,  Bernardus  Gueraldi  &  Guillelmus 
de  Fulano,  consules  civitatis  Narbone, 
exibuerunt  mihi  notario  infrascripto  & 
testibus  infrascriptis  presentibus  quandam 
litteram  domini  Guillelmi  de  Choardoue, 
militis,  senescalli  Carcassone  &  Biterris, 
patentem  &  sigillatam  sigillo  ipsius  domini 
senescalli  cereo  coloris  viridis  &  signo  in 
eodem  septem  rotarum,  in  cujus  circuitu 
erat  descriptio  :  5".  Guillelmi  de  Choardon 
militis;  cujus  littere  ténor  talis  est  : 

Nobili  viro  &  karissimo  amico  suo,  do- 
mino Amalrico,  vicecomiti  Narbone,  Guil- 
lelmus de  Cohoardon,  miles,  senescallus 
Carcassone  &  Bitterris,  salutem  &  since- 
ram  dilectionem.  Cum  nuper  vobis  que- 
dam  mandata  fecissemus  pro  vestro  com- 
modo  &  pro  periculis,  que  in  civitato 
Narbone  iminebant,evitandis,  &  ad  tenen- 
dum  in  bono  statu  &  pacifico  burgenses  & 
habitatores  dicti  loci,  vos,  sicut  nobis  est 
relatum  a  diversis,  hoc  quod  previdimus 
ad  remedium,  ad  dispendium  irapenxistis, 
faciendo  fieri  preconisationes  &  excubias 
&  multa  alia  contra  usum  hactenus  a  lon- 
gevis  temporibus  observatum,  de  quo,  ut 
dicitur,  iminent  pericula  graviora.  Unde 
vobis  mandamus,  quatinus  predictas  pre- 
conisationes sub  vestro  nomine  &  illorum 
qui  soliti  sunt  adhiberi  &  prout  consue- 
tum  est  fieri  faciatis  &  etiam  excubias, 
prout  hactenus  est  fieri  consuetum,  nec 
eos  impediatis  excubare  qui  hoc  facere 
sunt  ex  antiqua  consuetudine  assueti,  nec 
ad  hoc  aliquos  faciendum  contra  hoc  quod 
consuetum  est  compellatis.  Si  vero  alique 
querele  contra  consules  Narbone  in  vestra 
curia  proponantur,  eorum  deffensiones  & 
exceptiones  tam  fori  quam  alias  sibi  de 
jure,  usu  vel  consuetudine  compétentes 
admitatis.  In  creatione  autem  novorum 
consulum  hoc  quod  hactenus  consuetum 
est  observetis  &  observari  faciatis,  nec 
confratrias  vel  conjurationes  prohibifas  & 
paci  odiosas  ibi  fieri  permitatis,  &  si  facte 
sunt,  eas  dissolvi  faciatis  &  transgressores 
légitime  puniatis.  Illos  autem,  qui  pro 
ultima  guerra  domini  Raimundi,  quoiidam 


An 
1:70 


An 

I  270 

juiliut. 


An 
1270 


1709 


PREUVES  DE  L'HÎSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1710 


coniitis  Tîiolosani,  pro  his  que  coatra  do- 
niiaiim  llegeni  coniraiseruiit,  de  niandato 
cjusdem  domini  Régis  fueruiit  facii  exules 
de  Narbona,  si  illicite  redieruiit,  capiatis 
&  captos  teneatis,  douce  sit  quid  inde  fieri 
debcat  ordiiiatum.  lllos  vero,  qui  iii  dicta 
rjuerra  domino  Régi  fidelifer  adheserunt, 
non.  perniittatis  ab  aliquibus  damnificari 
in  personis  sive  rébus.  Consulibus  autem 
suis  temporibus  servari  faciatis  a  populo 
bobedientiam  consuetam.  In  his  autem 
o:iinibus  &  in  aliis,  que  nuper  vobis  man- 
davimus  pro  bono  statu  dicte  ville,  bene 
Ci  juste  habeatis  vos  &  vestros  &  prout 
bene  extitit  retroactis  temporibus  consue- 
tum.  Et  si  qua  indebite  innovastis,  celeri- 
ter  in    statum   debitum    reducatis,  taliter 


quatenus  ad  nobilem  virum  comitem  Fuxi 
pcrsonaliter  accedentes,  ex  parte  nostra 
rcquiratis  eundem,  ut  castrum  de  Mou 
îcacuto,  Tholosane  dyocesis,  quod  in  nos- 
trum  &  fidelis  nostri  Sicardi  de  Montcalto 
r.iilitis  prejudicium  occupasse  dicitur  & 
adhuc  etiam  detinere,  vobis  nostro  nomine 
restituât,  &  tam  super  invasioae  dicti 
castri,  quam  super  aliis  injuriis  &  exces- 
sibus  par  ipsum  comitem  seu  gentes  suas 
in  ferra  dicti  Sicardi  de  Montealto  militis, 
quam  a  nobis  tenct  in  feudum,  &  alibi  in 
nostris  feudis  perpetratis,  infra  instans 
festum  Candelose  emendam  nobis  &  nos- 
tris faciat  competentem,  alioquin  denun- 
cietis  eidem  comiti  ex  parte  nostra  quod 
cxtunc  circa  factum  hujusmodi   consilium 


An 
1270 


facientes  quod  in  deffectum  vestrum  non      8i    remedium    adhibere    curabimus,   quam 


opporteat  nos  interponere  partes  nostras. 
Datum  Carcassone,  tertio  kalendas  au- 
gusti,  anno  Domini  millesimo  ducente- 
sinio  septuagesimo.  Reddite  litteras. 

Acta  fuerunt  hec  anno  &  die  premissis, 
in  domo  consulatus  civitatis  Narbone,  in 
presentia  Se  testimonio  Hudalguerii  de 
Lacu,  Raimundi  Pétri  Guillelmi,  Rai- 
mundi  de  Montepessulano,  Guillelmi  Be- 
raudi,  Berengarii  Terreni,  &  mei  Guil- 
lelmi Pétri,  scriptoris  Narbone  publici, 
qui  hec  omnia  ad  instanciam  &  mandatum 
dictorum  consulum  scripsi  &  dictam  litte- 
ram  coram  predictis  testibus  legi  &  in  pu- 
blicam  formam  redegi. 


53g. 

Mandements  divers  d'AlJonse  de  Poi- 
tiers pour  l'année  1270. 

I.  Littera  patens,  directa  vicarlo  Tholose  St  ejus 
judici,  super  coiiimonicione  fiicienda  ex  parte 
domini  comitis  Pictaviensis  &  Tholose  a  comité 
Fuxi  '.. 


fore  noverimus  oportunum.  Quod  si  ambo 
luiic  requisicioni  faciende  nequiveritis 
]iersonaliter  interesse,  alter  vestrum  prc- 
sens  mandatum  nostrum  nichilominus  exe- 
catur.  Datum  die  dominica  ante  epipha- 
nlam  Domini,  anno  Domini  M» cco  lx™" 
nono. 

II.  P.  de  Roceio,  militi,  vicarlo  Tholose,  &  nia- 
gistro  Arnaldo  de  Petnicia,  ejusdem  curie  jiidici 
super  négocie  comitis  Fuxi  '. 

Alfonsus,  &c.  Per  alias  nostras  patentes 
litteras  vobis  scribimus,  ut  comitem  Fuxi 
secundum  formam  in  dictis  litteris  conten- 
tam  ex  parte  nostra  requirere  debeatis, 
vos  vel  alter  vestrum,  si  arrfbo  nequiveritis 
interesse.  Hinc  est  quod  vobis  mandamus, 
quatiiHis  in  requisicione  hujusmodi  fa- 
cienda  assumatis  vobiscum  aliquas  perso- 
nas  ydoneas,  qui  présentes  assistent,  cum 
dictus  cornes  fuerit  requisitus,  ut  [de]  re- 
quisicione eadem  possint  processu  tem- 
poris,  si  neccesse  fuerit,  testimonium  pe- 
ril)ere,  rcsponsionemquo,  quam  dictus  co- 
rnes fecerit,  sine  aliqua  amixtione  falsitatis 
nobis  quam  cito  poteritis  rescribatis,  & 
senescallo  nostro  Tholose  &  Albiensi  vera- 
citer  intimetis  eandem  &  Sicardo  Alemanni 


ALFONSL'S,  &c.  Petro  de  Roceio,  militi, 

vicario  Tholose  &   mngistro  Arnaldo  militi,  facto  inde,  si  expedire  videritis,  pu- 

de  Petrucia,  judici  curie  ejusdem  vicarii,  blico  instrumento.  Datum  die  dominica  in 

salutem  &  dilectionera.  Mandamus  vobis,  vigilia  epiphanie   Domini,   anno   Domini 


'  n.  xxivD,  f"  96  y. 


I.  x.vivP,  f"  p7  a, 


An 


I71I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1712 


An 

I  270 


An 

I  270 

S 
janvier. 


]\l"ccoLX.°  noiio.  Istas  autem  litteras  senes-  idem  Jordainis,  in  loco  predicto  dictas 
callo  nostro  Tholose  ostendatis  &  Sicardo  furcas  construi  &  erigi  fecerit  in  ipsius 
Alemanni  militi,  iina  ciim  littcris  patenti-      Jordani  prejiidicium  &  gravanien,  manda- 

mus  vobis  quatinus,  vocatis  dicto  Odone 
de  Insula  &  aliis  qui  fuerint  evocandi, 
consulto  super  hoc  dicto  Sicardo  Alemanni 
&  auditis  hinc  inde  rationibus,  dicto  Jor- 
dano  super  premissis  exhibeatis  mature 
justicie  complementum ,  si  quid  in  hac 
parte  contra  justiciam  attentatum  fuerit, 
faciatis  ad  statum  debitum  revocari.  Datuni 
Parisius,  die  mercurii  post  epiphaniam 
Domini,  anno  Domini  M"  cc°  LX"  nono. 


bus  super  requisicione  hujusmodi  facienda. 

III.  Senescnllo  Tholose  &  Albiensis  &  Sicardo 
Alemanni  militi  'pro  abbate  monasterii  Lesa- 
tensis  '. 

Alfonsus,  &c.  Veniens  ad  nos  abbas  mo- 
nasterii Lesatensis  nobis  dédit  intelligi 
conquerendo,  quod  cornes  Fnxi  in  nostrum 
&  ejusdem  abbatis  prejudicium  in  villa 
Lesatensi  &  alibi  in  districtu  &  comitatu 
nostro  in  bonis  ejusdem  monasterii  non 
modica  dempna  (sic)  dédit  &  multa  centra 
justitiam  attemptavit.  Quocirca  vobis  man- 


Provido  viro  &  dilecto  suo  Th.  de  Non- 


damus,  quatinus  vos  vel  aller  vestrum  aut  gevilla,   militi,  senescallo  Tholose  &  Al- 

saltim  per  personas  ydoneas  a  vobis  depu-  biensis,    G.    subdecanus    Carnotensis,    P. 

tatas,  de  jure  nostro,  quod   in  dicta  villa  archidiaconus  Xanctonensis  &  Guichardus 

Lesatensi  habere  dicimur,  inquiratis  dili-  Cameracensis   canonicus,    illustris  domini 

genter  veritatem,  &  jus  nostrum,  de  quo  comitis  Pictaviensis  &  Tholose  clerici,  sa- 

vobis  constare  poterit,  illesum  servare  eu-  lutem  &  dilectionem.  Transcriptum  litte- 

retis,  non  permittentes  in  bonis  dicti  mo-  rarum,  quas  serenissimus  dominus  Ludo- 

nasterii  infra  metas  districtus  &  comitatus  viens,  Dei    gratia    Francorum    rex,    mittit 

nostri,    in   feudis   nostris   existentibus    in  nobilibus  viris  comiti   Fuxi  &  senescallo 

vestra   senescallia,   dempna   &   gravamina  suo  Carcassone  super  negotio  castri  Mon- 

inferri  per  dictum  comitem  vel  per  suos,  fisacuti  &  ville  de  Lesato,  vobis  mittimus 

rescribentes  nobis  nihilominus  ea  que  ad  presentibus  infrascriptum.  Unde  expedicns 

jus  nostrum   spectare  inveneritis   in  pre-  arbitramur,  quod  vos   illustrem  dominum 

missis.  Datum  die  dominica  in  vigilia  epi-  nostrum  comitem  Pictaviensem  &  Tholose 


phanie  Domini,  anno  Domini   m^cCLX» 
iiono. 

IV.   Senescallo  Tholose  &  Albiensis   pro  Jordano 
de  Saxiaco  milite'. 

Alfonsus,  &c.  senescallo  Tholose,  &c. 
Ex  parte  fidelis  nostri  Jordani  de  Saxiaco 
militis  nobis  extitit  conquerendo  monstra- 
tum,  quod  cum  ipse  quasdam  furcas  fecis- 


certificare  curetis  quam  cito  poteritis  bono 
modo,  qualiter  senescallus  Carcassone  se 
habuerit  in  mandato  domini  Régis  exe- 
quendo.  Vos  autem  contra  dictum  comitem 
Fuxi,  occasione  castri  Montisacuti  &  ville 
de  Lesato  ac  aliarum  injuriarum,  quas 
idem  comes  F'uxi  in  feudis  dicti  domini 
comitis  dicitur  perpétrasse,  pendente  ordi- 
jiacione  domini  Régis,  guerram  facere  nul- 
latenus  presumatis  vel  aliud  attemptare, 
set  dirui,  quas  in  sui  prejudicium  de  novo  quousque  ab  ipso  domino  comité  aliud 
erexerat  in  villa  de  Bordis  Odo  de  Insula,      super  hoc  receperitis  in  mandatis.  Datum 


porcionarius  dicte  ville,  nomine  suo  & 
nepotum  suorum,  &  postmodum  magister 
Guillelmus  de  Furno,  judex  Tholose,  de 
mandato  dilecti  &  fidelis  nostri  Sicardi 
Alamanni  militis,  tune  fenentis  locum  se- 
nescalli,  sine  cause  cognitione,  ut  asserit 


Parisius,  die  jovis  antc  festum  sancti  Vin- 
centii. 

Transcriptum  vero  diciarum  Utlerarum  sunt 
(sic)  in  communibus, 

•  JJ.  xxiv»,  f  99  i. 


An 
1 270 


An 

1270 

16 
janvier. 


■  JJ.  xxivD,  f"  97  i. 
'  I6id.  {"  p3  a. 


lyiS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1714 


An 

1  270 

ib  jan- 
vier. 


An 
1270 

16 
février. 


VI.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  Ademario 
de  Montellis  clerico'. 

Alfonsus,  &c.  Veniens  ad  nos  Ademarius 
de  Montellis  clericus  nobis  dédit  intelligi, 
quod  cum  abbas  Lesatensis  sibi  quedam 
ecclesiastica  bénéficia  contulisset  in  dio- 
cesi  Tholosana,  &  idem  abbas  in  absentia 
dicti  clerici  fructus  &  proventus  dictonim 
beneficiorum  in  anno  présent!  tempore 
messium  vendidisset  Rogerio  de  Espieriis 
servienti  nostro  pro  decem  libris  Tholosa- 
narum,  ut  dicitur,  de  quibus  licet  requisi- 
tus  idem  Rogerius  dicto  clerico  satisfacere 
contradicit.  Vobis  mandamus  quatinus,  si 
est  ita  &  aliud  rationabile  non  obsistat, 
dictum  Rogerium  ad  satisfaciendum  de 
dicta  pecunia  dicto  clerico  corapellatis, 
justicia  mediante.  Datum  Parisius,  die  sab- 
bati  ante  festum  beati  Vincencii,  anno 
Domini  m°cc°lx.°  nono. 


VII.  Senescallo  Tholose  &  Albiensis  pro  episcopo 
Albiensi  '. 

Alfonsus,  &c.  Meminimus  alias  scripsisse 
dilecto  &  fideli  nostro  Sycardo  Alemanni, 
militi,  tune  temporis  vices  senescalli  nos- 
tri  Tholose  &  Albiensis  gerenti,  pro  rêve- 
rendo  in  Christo  pâtre  episcopo  Albyensi 
in  modum  qui  sequitur  :  —  Fréquenter 
pulsati  instantia  peticioiiis  reverendi  in 
Christo  patris  episcopi  Albiensis,  vobis 
mandamus  quatinus  décimas  incursas,  ad- 
juratas  &  possessas  sub  ecclesia,  necnon 
décimas  novalium  a  subditis  nostris  dicte 
senescallie,  in  dicta  diocesi  décimas  hu- 
jusmodi  detinentibus,  facta  vobis  primo  a 
parte  ecclesie  fide  summaria  de  predictis, 
décimas  easdem  restitui  f'aciatis  ecclesiis, 
quibus  subsunt,  nonobstante  si  ab  ecclesia 
de  fructibus  dictarum  ecclesiarum  cum  ali- 
quibus  personis  contractas  vendicionis 
processerit,  nisi  eedem  persone  vendicio- 
nem  hujusmodi  ostenderint  extitisse.  Pre- 
tereaeos  de  jurisdictione  nostra  existentes 
in  eadem  diocesi,  qui  per  annuni  &  diem 
excommunicationis  sententiam  sustinue- 
rint  animo  indurato,  per  capcionem  bo- 

'  JJ.  wivD,  (■'  <J9  a. 
'  IhU.  i"  101   a. 


norum  in  districtu  vesfro  existencium 
conipelb.tis  redire  ad  unitatem  Ecclesie 
post  annum  &  diem,  secundum  quod  per 
karissimum  dominum  fratrem  nostrum  re- 
gem  Francorum  in  eadem  diocesi  in  casu 
consimili  observatur,  salvo  jure  quolibet 
alieno.  — Et  cum  super  predictis  non  sit 
ex  parte  dicti  Syccardi  aliquatenus  proces- 
sum,  prout  ex  parte  dicti  episcopi  nobis 
exstitit  conquerendo  monstratum,  vobis 
mandamus  quatinus  secundum  formam  su- 
piascriptam  in  predictis  procedalis,  salvo 
jure  nostro  &  quolibet  alieno.  Datum  Pa- 
risius, die  dominica  in  quindena  purifica- 
tionis  béate  Marie  virginis,  anno  LX^IX». 

\\\l.  Littera  f.ictn   pro  episcopo  Albiensi 
de  moneta  '. 

Alfonsus,   &c.   senescallo   Agennensi   & 

Caturcensi Ex  parte  reverendi   patris 

episcopi  Albiensis  nobis  extitit  conque- 
rendo monstratum,  quod  ipse  dempna  non 
modica  patitur  &  nos  similiter  passi  fui- 
mus,  eo  quod  moneta  nostra  Albiensis 
non  cuditur,  cum  alie  monete  nobilis  & 
fidelis  nostri  comitis  Ruthinensis  &  vene- 
rabilis  patris  episcopi  Caturcensis  cudan- 
tur  cotidie  &  currant  per  Albigesium  & 
alias  terras  nostras,  in  nostrum  &  dicti 
episcopi  Albiensis  prejudicium  &  grava- 
men.  Unde  vobis  mandamus,  quatinus  dili- 
genter  addiscatis  a  probis  viris,  qui  dictam 
monetam  nostram  cudendam  vellent  acci- 
pere,  &  sub  quo  cuneo  &  de  qua  lege  &  de 
quo  pondère  eam  facerent  illi,  qui  eam 
acciperent  ad  cudendam,  &  sub  qua  forma 
&  per  quantum  tempus  &  quot  miliaria 
facerent  per  dictum  tempus  de  moneta 
antedicta  &  quantum  darent  pro  quolibet 
miliari,  &  de  omnibus  aliis  condicionibus 
&  circonsfanciis,  que  sunt  in  talibus  ad- 
discende.  Et  quid  super  premissis  invene- 
ritis,  nobis  in  scriptis  de  quolibet  articulo 
significare  curetis,  &  quid  commodi  vel  in- 
commodi  possemus  assequi,  si  hujusmodi 
moneta  cuderetur.  Datum  Parisius,  die  do- 
minica post  octabas  purificationis  béate 
Virginis,  anno  Domini  M°  ducentesiino 
LX"'°  nono. 

■  JJ.  XXI vu,  f"  i56  i. 


An 
I  270 


An 
1273 

i(i 
février. 


lyiS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1  7i( 


Au 

1  270 

novem- 
bre. 


541. 


de  régence  institué  par  Alj'onse  de 


Poiti 


ers  ' 


duo  nolnrii  publici  ordiiieiitur  ex  parte 
domini  comitis,  vel  de  jani  creatis  assu- 
mantur,  qui  ibi  continue  maneant  &  pro- 
cessus habitos  coram  judicibus  in  scripîis 
Ordonnance  de  réformation  du  conseil     redigant  in  papiro,  &  papirum  ibidem  di- 

mittant  &  asservent.  Item  illi  duo  notarii 
habeant  redditus  totos  débites  domino  co- 
miti  pencs  se  in  scriptis,  &  caveant  ne 
balhivi  aliqucs  de  dictis  redditibus  aliè- 
nent seu  oniittant  scu  atténuent  in  damp- 
num  &  prejudicium  domini  comitis.  Item 
quod  illi  duo  notarii  &  nulli  alii  notarii 
faciant  cartas  de  rébus  venditis,  quarum 
laudes  &  vende  spectent  ad  dominum  co- 
initem,  &  si  per  aliqucs  facte  fuerint, 
nullius  penitus  sint  momenti,  &  vigilent 
dicti  notarii  ne  aliquid  in  dictis  vendis 
depereat  de  jure  domini  comitis.  Item 
dicti  notarii  non  facient  expensas  judicum 
ex  parte  domini  comitis  ibidem  instituto- 
rum. 

II.  Item  quod  notarii  non  recipiant  pro 
citatione,  nisi  unum  Turonensem  vel  obo- 
lum  Tolosanum,  &  non  recipiant  pro  una 
j-.ositione,  nisi  obolum  Turonensem  vel 
pictamTolosanam.  Item  pro  sententia  scri- 
bcnda  vel  registranda  VI  denarios  Tolosa- 
nos  vel  XII  denarios  Turonenses,  nisi  evi- 
denter  negocii  vel  scripture  qualitas  exi- 
i^;eret  aliquid  augmentandum.  Item  pro 
îacienda  copia  &  scribenda  partibus  &  red- 
lîcnda  eisdem  de  actis,  recipiant  illud  quod 
tixabit  judex  de  concilie  advocatoruni 
liîriusque  partis  prius  tamen  juratorum, 
vel  alterius  eorum,  si  advocati  utriusque 
]:artis  convenire  non  possunt.  Item  pro 
teste  examinando  &  scribendo  recipiant 
unum  denarium  Tolosanum  vel  duos  dena- 
rios Turonenses,  vel  amplius  ad  arbitrium 
judicis,  &  predicta  solvantur  ad  arbitrium 
solventis.  Item  omnes  casus  &  clamores 
émergentes  inter  duas  assizias  in  scriptis 
redigant  in  quolibet  casu,&  judici  quando 
venerit  in  assiziam  predictam  seu  alicui 
locum  ejus  tenenti  in  scriptis  tradent  & 
prcsentabit  (sic)  pro  jure  domini  comitis  & 
])artium  in  omnibus  observando.  Item  no- 
tarii ratione  seu  occasione  scripture  vel 
ollicii  nihil  debent  judici,  nisi  esculentum 


STATUTA  SUPER  REFORMATIONE  TERRE  COMITATUS 
TOLOSANl  PER  TENENTES  LOCUM  DOMINI  COMITIS 
PICTAVENSIS    ET    TOLOSE    ANNO    DOMINI    MILLE- 

SIMO    DUCENTESIMO    SEPTUAGESIMO,  DIE 

FESTUM    BEATI   ANDREHE  APOSTOLI. 

LAUDABILIUM  jussionum  causas  plerum- 
que  alienus  prebet  excessus,  &  miro 
modo  momenta  justicie  de  injusticia  ge- 
nerantur  ;  silet  enim  equitas  ubi  culpa 
non  vociferatur  commissa,  &  feriatum 
quiescit  presidentis  ingenium,  quod  non 
fuerit  querela  aliqua  vocatum.  Dudum  si- 
quidem  dominus  noster  Alfonsus,  cornes 
Pictavensis  &  Tholose,  ex  fide  sincera  & 
conscientia  innocenti,  pro  viribus  firma- 
verat  judicio  &  justicia  terrain  suam,  ins- 
tituons personas  ibidem,  que  potestate  dé- 
bita preminerent  &  in  exhibenda  justicia 
omnibus  exolverent  quod  debetur  &  jura 
ipsius  domini  comitis  nihilominus  débite 
conservarent.  Et  quia  plerumque  iniquitas 
parit  ausum  &  ausus  excessum,  tam  ipso 
dominus  cornes  quam  ipsi  subditi  &  sub- 
jecti  provisionis  hujusmodi  fructum  modi- 
cum  vel  minus  debitum  propter  quorum- 
dam  fr[a]udem,  malitiam  vel  iiegligentiam 
reportarunt,  &  quod  previsum  fuerat  per 
medelam  tendit  ad  noctiam.  Quare  nos,  qui 
conservationi  jurium  domini  comitis  & 
quiète  (sic)  subditorum  ex  debito  nobis 
injuncti  officii  vigilare  tenemur,  optantes 
disîorta  reducere  ad  lineam  rectitudiiiis  & 
tramitem  equitatis,  ea  que  sequuntur  duxi- 
mus  ordinanda. 

I.  In  primis  vohimus  &  ordinamus,  quod 
in  qualibet  castellania  ubi  tenenturassizie, 

'  Publiée  d'après  une  copie  du  temps  conservée 
iuix  archives  de  Verdun-sur-Garonne,  dans  les 
'lo'tres  de  l'académie  de  législation  de  Toulouse, 


t.  9,  année   18Û0,  p.  Siy  8c  suiv.  La   pièce  dut      ^   poculentum,  ita   quod  non   transeat  ad 
être  rédigée  dans  la  semaine  qui  précéda  la  Saint-       nuineris  qualitatem.  Item  pro  SCfiptura  li- 

AnJré  (24-29  novembre}.  belli  dabuntur  duo  Tolosaui  seu  un  Turo- 


An 
1270 


An 

1270 


1717 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1718 


nenses.    Item    pro   contiuuatione   dierum 
III  obolos  Tolosanos. 

III.  Item  quod  fiât  înquesta  conîra 
notarios,  &  si  inventi  fuerint  infâmes  seu 
etiam  infidèles,  ab  officio  notarié  arcean- 
tur.  Itéra  quod  aliqui  novi  de  cetero  non 
creentur,  nisi  necessitate  urgente  val  evi- 
denti  utilitate. 

IV.  Item  judices  non  recipiant  aliquiJ 
de  scriptura  notariorum  vel  occasione  oiii- 
cii  seu  notarié  eorumdem ,  nec  raaneant 
nec  morentur  notarii  cum  judicibus. 

V.  Item  de  cartis  conficiendis  super  con- 
tractibus  quibuscumque  recipiant  notai ii 
pccuniam  ad  bonam  &  fidelem  estimatio- 
Jiem  judicis. 

VI.  Et  raro  aut  numqiiam  comcdant  ji'.- 
dices  cum  balhivis  vel  alibi  cum  expcura 
eorum,  maxime  nullo  modo  comedant  cum 
ipsis,  quandiu  balhivi  habeant  causam  co- 
ram  ipsis  contra  quascumque  personiis, 
seu  quicumque  contra  ipsos. 

VII.  Item  si  possint  inveniri  judiceL  in 
jure  ydonei,  qui  possint  &  debeant  cng- 
noscere  de  criminibus  8c  etiam  judicare  de 
eisdem,  creentur  in  judicaturis,  cum  iicri 
poterit  ullo  modo.  Et  idem  fiât  de  notariis. 

VIII.  Inqualibet  bajulia  instituatur  qui- 
dam ex  parte  senescalli  de  concilie  bono- 
rum,  bonus  &  fidelis,  neutri  partium  ins- 
pectas], qui  vigilet  &  provideat  ne  dicti 
balhivi  opprimant  aliquam  partium  litisran- 
tium  coram  ipsis,  nec  aliquis  violentiam 
inférât  eisdem  seu  aliis  quibuscumque.  Et 
si  balhivi  taliter  se  habuerint  erga  partes, 
ut  dictum  est,  tune  ille  institutus  moncat 
dictum  bajulum,  quod  se  abstineat  a  pre- 
dictis.  Quod  si  monitus  abstinere  noluerit, 
tune  ipse  institutus  intimet  hoc  senescallo 
&  tune  dictus  senescallus  dicta  gravamina 
seu  injurias  faciat  emendari,  &  dictum 
bajulum  puniat  senescallus,  ut  decebit, 
emenda  domini  comitis  in  omnibus  obsur- 
vata. 

IX.  Cum  casus  acciderit,  quod  bajuli  110- 
lueririt  hobedire  mandatis  judicum  seu  ik 
senescallorum ,  tune  apponant  penam,  & 
dictara  penam,  si  obtemperare  noluerint 
mandatis  suis,  lèvent  indilate.  Et  alias  pe- 
nas  impositas,  ex  eo  quod  noluerint  hobe- 
dire dictis  judicibus  &  senescallis,  lèvent 
ipsi  judices  8c  senescalli  sine  aliqua  dila- 


tione.  Et  quotiens  de  cetero  dicii  senes- 
callus 8c  judices  raandabunt  aliquod  certum 
dictis  balhivis,  penam  semper  apponant 
oc  penam  lèvent,  si  dicti  balhivi  noluerint 
hobedire. 

X.  Si  constiterit  senescallo  seu  judici, 
quod  dicti  bajuli  vel  arrendatores  ab  ipsis 
minus  juste  vel  sine  causa  probabili  sibi 
subditos  fecerint  pignorari,  non  permitat 
Se  ipsos  subditos  aliquid  solvere  seu  daie, 
ymo  compellat  dictos  balhivos  seu  arren- 
datores ab  ipsis  8c  eorumdem  servienfes 
dampna  8c  deperdita  injuriam  passis  vel 
lesis  resarcire,  8c  emendam  pro  domino 
comité  lèvent  ab  eisdem  ipsi  senescalli  Ce 
judices. 

XI.  Nec  ipsi  balhivi  habeant  servientcs 
ultra  per  quam  (sic)  [a]  senescallo  in  initio 
balhivie  fuerit  ordinatum  Se  eosdera  ins- 
tituant senescalli  in  bailhiviis,  prout  sibi 
secundum  quantitatem  balhiviarum  visuiu 
fuerit  expedire.  Se  faciant  dictos  servientcs 
taliter  institutos  in  assiziis  publiée  juraro 
statuta  curie.  Et  si  aliqui  alii  pignorave- 
rint  prêter  juratos,  capiantur  8c  carceren- 
tur,  8c  ut  decebit  puniantur. 

XII.  Interdicimus  autem  ne  subbalhivi 
vel  arrendatores  pignorare  subditos  domini 
comitis  audeaut,  nisi  de  mandate  senescalli 
vel  bajuli,  nisi  pro  re  judicata  vel  confes- 
sata  aut  manifesta  offensa  coram  judicibus 
suis,  nisi  excessus  inopinata  novitas  vel 
faeti  atrocitas  aliud  exigat  faciendum. 

XIII.  Item  non  sustineant  senescalli  vel 
judices,  quod  de  rébus  seu  casibus  ad  do- 
minum  comitem  speetantibus,  quod  balhivi 
faciant  compositionem ,  8c  si  invenerint 
dietam  compositionem  esse  factam  in  pre- 
judicium  Scdampnum  domini  comitis,  tune 
faciant  revocari  8c  lèvent  emendam  senes- 
calli seu  dicti  judices  tam  a  dicto  balhivo 
quam  etiam  a  componentibus  cum  ipso. 
Nec  permitant  dicti  senescalli  seu  dicii 
judices  de  causis  ventilatis  coram  judicibus, 
in  quibus  causis  balhivi  sperant  habere 
emendas,  levari  ab  ipsis  ipsas  emendas, 
quandocum([ue  fuerint  per  dictos  judices 
judicate  seu  oc  coram  ipsis  judicibus  a  par- 
tibus  confessate,  8c  si  contra  fecerint  pu- 
niantur. Pignora  per  balhivos  seu  servien- 
tcs eorum  capta  reddantur  sine  aliqua  dif- 
ficultate  8c  sine  aliqua  redemptione,  niii 


An 

1270 


An 

"1270 


I719 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


17:0 


pro  re  jiulicata  vel  coiifessata  seu  pro  ma- 
nifesta offensa  dicta  pignora  capiantur,  vel 
uisi  alicujus  excessus  inopinata  novitas  vel 
facti  atrocitas  aliud  exigat  facienduni.  Qiiod 
si  capta  fiierint  ob  causas  predictas,  po- 
iiantur  in  loco  vicino,  propinquo  illi  qui 
pignorabitur,  usque  ad  certum  tempus.  Et 
nisi  pignoratus  illa  pignora  infra  illud 
tempus  redemerit,  tune  balhivi  dicta  pig- 
nora explecteiit,  prout  justum  fucrit. 

XIV.  Super  eo  quod  in  terra  domiui  co- 
mitis  in  Tolosano  &  Albigesio  cavalcato, 
armaportata,gentes  occise  &  multadampna 
data  sunt  &  fiunt  de  die  in  diem,  senescal- 
lus  requirat  barones,  sub  quorum  dominio 
malefactores  liujusmodi  eunt  &  redeuut  & 
se  receptant,  ne  ipsos  malefactores  reci- 
piaiit  vel  sustineant  sub  pena  mille  mar- 
charum  argenti,  &  ut  ipsi  domini,  qui  po- 
terunt  sciri  hec  facere,  coram  senescallo 
vocentur,  jus  facturi  &  recepturi  &  sub 
pena  supradicta.  Et  si  dicti  domini  sint 
circa  hoc  inhobedieutes  &  oportoat  vim 
fieri  pro  dictis  corrigendis,  senescallus  hoc 
faciet  cum  gentibus  domini  comitis,  & 
levant  (sic)  emendam  a  dictis  dominis,  & 
malefactores  nihilominus  puniantur  prout 
justum  fuerit.  Et  istud  preceptum  fieri  vo- 
lumus  per  senescallum  dictis  dominis  & 
baronibus  cum  publico  instrumento,  vo- 
cato  consilio  domini  comitis  quod  erit  in 
patria.  Si  barones  vel  alii  juridictionem 
habentes  in  hoc  deliquerint ,  secundum 
statuta  pacis  Parisiensis  a  senescallo  pu- 
niantur. 

XV.  Item  interdicimus  gentibus  domini 
comitis,  quod  nullum  malitiose  capiant  vel 
incarcèrent  sine  causa  rationabili  vel  pre- 
sumptione  seu  suspicione  bene  probabili. 
Et  si  aliter  aliquem  ceperint,  ab  incarce- 
rato  injuste  nulla  summa  pecunie  exigatur, 
&  qui  aliter  quam  ut  superius  dictum  est 
subditos  domini  comitis  ceperint,  prout 
justum  fuerit  puniantur. 

XVI.  Item  ordinamus  quod  servientes 
aut  correrii  absque  mandato  balhivorum 
&  judicum  non  pignorent  subditos  domini 
comitis  presertim  injuste,  ne  habeant  oc- 
casioneiu  quare  ipsos  redimi  faciant.  Et  si 
servientes  talia  facere  convincantur,  re- 
nioveantur  a  servitio  domini  comitis,  & 
quod  exegerint,  restituere  compellantur. 


ac  etiam  danipna  &  injuriam  ad  arbitrium 
judicis  satisfacere,  &  dampna  pascis  (sic') 
&  duplum  hujus  quod  exegerint  domino 
comiti  reddere  compellantur.  Ordinamus 
insuper  quod  servientes  non  pignorent 
nec  alias  suum  officium  exerceant,  nisi 
habeant  litteras  patentes  super  officio  sibi 
comisso  a  senescallis  quibus  serviunt.  Et 
si  balhivi  maliciosas  &  injuriosas  pignora- 
tiones  facere  fieri  convincantur,  ipsi  pénis 
consimilibus  puniantur. 

XVII.  Item  ordinamus  quod  castellani 
de  balhiviis  non  intromittant  se,  nisi  a 
gentibus  domini  comitis  vel  a  senescallis 
casus  aliquis  specialiter  commitatur,  vel 
nisi  casus  inopinatus  vel  urgens  nécessitas 
hoc  exposcat. 

XVIII.  Item  ordinamus  ne  pedagia  aug- 
mententur,  &  si  aliqua  augmentata  de  novo 
fuerint,  ad  statum  debitum  revocentur,  Se 
si  qua  de  novo  imposita  fuerint,  prohi- 
beantur. 

XIX.  Item  collegia  illicita,que  non  sunt 
a  juris  principe  concessa,  reprobantur  & 
precipue  confratrie  in  partibus  Tolosanis 
a  legato  sedis  apostolice  prohibite.  Volu- 
mus  &  mandamus  quod  jam  facte  confra- 
trie sint  solvende  &  prohibende,  ne  de 
cetero  nove  fiant,  presertim  cum  in  jam 
factis  dicantur  illicita  pacta  apposita  fuisse, 
que  vergunt  &  vergere  possunt  in  magnum 
prejudicium  domini  comitis  &  subditorum 
suorum. 

XX.  Item  plures  inqueste  sunt  facte  que 
non  terminantur,  ymo  per  negligentiam 
judicum  dominus  cornes  amitit  jus  suum 
super  factis  &  faciendis;  volumus  &  man- 
damus quod  inqueste  non  facte  fiant,  & 
facte  determinentur  &  exécution!  man- 
dentur. 

XXI.  Item  de  terris  domini  comitis  occu- 
patis  ordinamus,  quod  notarii  qui  ponen- 
tur  in  balhiviis,  ut  supra  ordinatum  est, 
pro  domino  comité  diligenter  &  fideliter 
debeant  inquirere  a  fide  dignis  &  juratis, 
terras  domini  comitis  &  omnia  alla  jura, 
que  injuste  occupafa  invenerint,  ad  ma- 
num  domini  comitis  revocent,  &  quod 
iahibeatur  publiée  in  qualibet  balhivia,  ne 
de  cetero  aliquis  terras  vel  jura  aliqua 
domini  comitis  occupare  présumât.  Et  si 
aliquis  convincatur  de  cetero  aliquid  inde- 


An 
1270 


An 


I72I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


172: 


An 


bite  occupasse,  mecliîtate  omnium  bono- 
rum  suorum  publicatioiie  mulctetur,  vel 
alias,  si  bona  non  habeat,  relegetur  vel 
exuletur  ad  tempus  ad  arbitrium  judicis. 

XXII.  Item  volumus  &  mandamus,  ne  ali- 
qui  in  divisione  terrarum  vel  inspectiono 
earum  cum  caparellis  eant.  Et  si  cum  capa- 
rellis  iverint  &  probatum  fuerit  vel  cogni- 
fum ,  puniautur,  sicut  alii  arma  deffe- 
rentes. 

XXIII.  Inhibomus  efiam  &  per  senescal- 
los  precipimus  inhiberi  publiée,  ne  aliquis 
sine  licentia  terras  sive  possessiones  alie-. 
nas  violenter  intrare  présumât,  &  si  contra 
fecerit,  penam  sexagentorum  solidorum 
Tholosanorum  incurrat,  domino  comiti 
persolvendani. 

XXIV.  Ordinamus  etiam  &  volumus 
quod  expense  communes  levari  possint, 
civitate  Tholosana  excepta,  in  magnisvillis 
sicut  in  Agenno,  Condomio,  Montealbano, 
Moysiaco,  Gailhiaco  &  consiniilibus,  abs- 
que  solide  &  libra  usque  ad  summara  XL 
librarum  Turonensium;  supra  vero  le- 
ventur  per  solidum  &  libram.  In  aliis  vero 
mediocribus  leventur  usque  ad  summam 
XX  librarum  Turonensium,  &  in  aliis  mi- 
noribus  usque  ad  summam  x  librarum  Tu- 
ronensium &  ultra,  per  solidum  &  per 
libram. 

XXV.  Item  statuimus  ne  balhivie  filiis- 
familias  &  clericis,  quandiu  aliis  personis 
comodius  vendi  poterint,  non  vendantur, 
&  si,  aliquo  casu,  eas  vendi  talibus  con- 
tigerit,  recipiantur  fidejussores,  qui  se 
constituant  debitores  principales  pro  ipsis 
de  stando  juri  in  curia  domini  comitis,  si 
inveniantur  in  aliquo  delinquentes,  quan- 
diu fuerint  in  officio  balhivie. 

XXVI.  Item  ])recipiiiius  &  mandamus 
quod  senescalli  diligenter  inquirant  &  ad- 
discant,  tam  per  se  quam  per  alios  ad  hoc 
ydoneos,  in  quibus  locis  dominus  cornes 
spoliatus  est  juridictionibus,  a  quibus  &  a 
quo  tempore  citra  causam  habent  illi,  qui 
jure  utuntur,  &  si  quid  injuste  invenerint 
usurpatum,  studeant  ad  manum  domini  co- 
mitis revocare,  justicia  mediante.  Notariis 
in  qualibet  castellania  institutis,  ut  supra 
ordinatum  est,  procuratoribus  super  hoc 
spccialitcr  constitutis,  inhibemus  &  per 
SL-nescallos  precipimus   inhiberi    publiée, 


ne  aliqua  similia  de  cefero  acceptent,  sub 
pena  slatuta  superius  in  occupatioiie  ter- 
rarum domini  comitis. 

XXVII.  Et  quod  de  cetero  judices  non 
teneant  in  illis  casibus,  in  quibus  constaro 
poterit  juridictionem  ad  cognitionem  cu- 
rie domini  comitis  pertinere. 

XXVIII.  Item  inhibemus  &  districte  pre- 
cipimus, ne  consules  villarum  nec  alio 
persone,  etiam  juridictionem  habentes  vel 
merum  imperium,  nullos  deinceps  créent 
notarios,  nisi  doceant  quod  eis  competat 
de  jure  vel  ex  privilegio  sibi  concesso  ab 
eo,  qui  jus  habeat  concedendi. 

XXIX.  Insuper  senescalli  domini  co- 
mitis deinceps  non  créent  notarios,  &  si 
creandos  in  aliquo  loco  perpenderint, 
ipsorum  vitam  &  fidelitatem  diligenter 
examinari  faciant,  &  illos  quos  ad  hoc 
officium  idoneos  reputabunt,  admittant 
coram  tenentibus  locum  domini  comitis 
ad  parlamenta,  &  tune  examinata  ipsa- 
rum  personarum  scientia,  qui  invenietur 
ydoneus  promovebitur  ad  officium  nota- 
rié. 

XXX.  Inhibemus  etiam  judicibus  ordi- 
nariis,  quod  occasione  commissionum  sibi 
specialiter  factarum  nullas  expensas  lè- 
vent a  partibus,  nisi  alias  pro  occasione 
factarum  commissionum  majores  expensas 
ipsos  facere  oporteat,  vel  in  casibus  a  jure 
permissis,  in  quibus  casibus  expensas,  si 
expensas  levare  contingat,  moderafas  lè- 
vent, &  caveant  diligenter  ne  in  hoc  mali- 
tiam  comitant  vel  fraudem,  ne  aliquis  se 
possit  per  ignorantiam  excusare. 

XXXI.  Verum  cum  per  reverendum  do- 
minum  nostrum  diu  est  ordinatum,  ut  se- 
nescalli seu  judices,  officio  sue  adminis- 
trationis  deposito,  starent  per  mensem  in 
terris  sue  senescallie  seu  judicature,  pa- 
rati  respondere  conquerentibus  de  eisdtni, 
si  durante  officio  in  aliquo  deliquerint, 
illud  idem  inviolabiliter  precipimus  obser- 
vari,  volentes  ut  novi  senescalli  seu  alii 
judices,  quos  ad  hoc  duxerit  depufandos 
in  qualibet  assizia  sue  senescallie,  durante 
tamen  termine  supradicto,  ipsos  de  piano 
faciant  respondere  conquerentibus  de  eis- 
dem. 

XXXII.  Precipimus  autem  quod,  duran- 
tibus    causis    coram    judicibus    ordinariis, 


An 
1  270 


1728 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1724 


An 


An 
1271 
3o  ian- 


non  permîtat  senescallus  aliquam  in  eis 
fieri  novitatem  indebitam. 

XXXIII.  Et  ne  aliquis  se  possit  per  igno- 
rantiain  excusare,  hanc  ordinationeni  in 
omnibus  assisiis  ter  per  senescallos  preci- 
pimus  publicari  &  in  omnibus  &  singulis 
articulis,  prout  superius  sunt  expressi,  pre- 
cipimus  districte  &  inviolabiliter  obser- 
vari. 

Nos  vero  magister  Guillelmus  de  Vallc- 
grignosa,  ecclesie  Parisiensis  archidiaco- 
niis,  Radulphus  de  Mirabello,  decanus  Pic- 
tavensis,  &  Petrus  Viguerii,  arcTiidiaconiis 
Xantonensis,  Egidius  de  Bonnavalle,  gra- 
netarius'  ecclesie  Beati  Martini  Turonen- 
sis,  Alanus  de  Mellento,  archidiacouus 
Ebroycensis,  Stephanus  de  Sarcleiis,  the- 
saurarius  ecclesie  Beati  Ylarii  Pictavensis, 
&  Robertus  dictus  Rueta  miles,  gerentes 
vices  illustris  domini  comitis  Pictavensis 
&  Tholose  in  suis  negociis  peragendis  & 


cpiscopalis  honoris  &  comodi  prerogativa 
donentur,  utrum  jugo  antique  servi tutis 
erepti  &  nova  libertate  gaudentes  opéras 
Sj  servicia  nioderata,  noviter  eis  indicta  & 
imposita,  partis  utriusque  presertim  inter- 
veniente  consensu,  facilius  &  gratis  cum 
onini  reverencia  &  honore  novis  dominis 
possint  &  debeant  exhibere'.  Nos  igitur 
(  .lido  de  Leviis,  marescallus  Albigensis  & 
dominus  Mirapiscis,  militum  &  quorum- 
dam  hominum  nostrorum  habito  diligenti 
concilie,  volenfes  novam  villam  sive  bas- 
tidam  edifficare  sub  dominio  &  dicione 
terre  nostre,  in  loco  qui  vulgo  communi- 
ter  appcllatur  de  Riuboyse,  &  volentibus 
homiiiibus  ad  locura  predictum  accedere, 
causa  morandi  ibidem  &  continuam  resi- 
denciam  faciendi,  libertates  seu  francali- 
cias  concedimus  Jnfrascriptas  pro  nobis  & 
successoribus  nostris,  quas  volumus  in  per- 
petuum  irrevocabiliter  observarî,  statuen- 


per  ipsum  specialiter  deputati,  ordinatio-      tes  quod  infra  metas  seu  limites  dicte  ville, 

jiem   presentem    &   universos    &   singulos 

articules   in    eadem    contentes,    in   plene 

parlamente  omnium  Sancterum  appreba- 

mus  &  etiam  cemprobamus  &  "eam  sigilli 

ejusdem  domini  comitis  munimine,  que  in 

ejus  negeciis  peragendis  in  ipsius  absentia 

utimur,  fecimus  roberari. 

Datum  &  actum  Parisius,  anno  Do- 
mini millesimo  ducentesimo  septu'agesimo, 
mense  novembris. 

(Hoc  est  transcriptum  dictorum  statutorum). 


541. 


Fondation  par  le  seigneur  de  Mirepoîx 
de  la  ville  neuve  de  Ribouisse^. 

IN  Dei  nomine.  Dignura  est  qui  domino- 
rum  suerum  austeritate,  sub  quorum 
dicione  tenebantur,  inhumaniter  serviun- 
tur  ad  aliéna  loca  transeuntes  &  dominia 


'  Le  texte  imprimé  que  nous  suivons  porte  gra- 
vtcarius y  qui  n'a  aucun  sens.  Notre  correction 
n'est  qu'une  hypothèse  assez  hasardée. 

'  Archives  du  château  de  Léran,  B,  \6;  copie 
ancienne. 


prout  per  nos  vel  alium  locum  nostrum 
tenentem  seu  per  nos  ad  hoc  deputatum 
limitabuntur  seu  statuentur,  nullus  alius 
preterquam  in  dicta  villa  inhabitantes 
usque  ad  decem  annos  continues  proxime 
numerandos  ad  excelendum  terras  reci- 
piatur  ibidem,  quibus  elapsis  ordination 
nem  &  disposicionem  de  terris  memoratis 
nobis  &  successoribus  nostris  duximus  re- 
tinendam,  salvis  laberancia  seu  laboran- 

ciis,  si  que fuerint  herum  predicto- 

rum,  &  salve  eisdem  hominibus  jure  sue 
in  terris,  que  ipsis  perpétue  per  nos  vel 
per  nostres  successores  erunt  cencesse, 
velentes  quod  homines  dicte  ville  seu  bas- 
tide &  eorum  animalia  nemore  &  pascuis 
semper  habundent  in  dicte  loco,  prout  per 
nos  vel  alium  nostrum  lecum  tenentem 
liraitabitur  &  statuetur,  salve  etiam  &  re- 
tento  in  hiis  jure  aliarum  villarum  nostra- 
rum.  —  Item  statuimus,  quod  neque  nos 
neque  aliqui  successerum  nostrorum  pas- 
cua  sive  callium  alicui  bandire  pessimus 
infra  termines  dicte  ville,  prout  limita- 
buntur ut  superius  est  expressum.  —  Item 
statuimus    quod  via    sive    carreria   major 

'  Cette  première  phrase  est  peu  claire  &.  la  co- 
pie en  paraît  incorrecte.  Il  est  vrai  que  ce  préam- 
bule n'a  guères  d'importance. 


IJ2D 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1726 


An 

'^'''      dicte  ville  seu  bastide  quatuor  brachiata-  munis  sive  publica  perpaucos  nielius  &  uti- 

rum,  relique  vero  vie  sive  carrerie  mino-  lius  consuevit  gubernari,  concedimus  quod 

res   trium    braciatarum   existant.  —  Item  in  dicto  loco  sive  villa  consules  creentur  & 

habitatoribus    ejusdem    ville    sive    bastide  ordinentur  do  consilio  &  consensu   pro- 

donios,  ortos  &  areas  concedimus,  domos  borum  hominum  dicte  [ville],  qui  bajulo 

videlicet  longitudinis   decem  braciatarum  nostro  taliter  presententur  &  recepto  ab 

&  ortos  &  areas  lougitudinis  XVI  bracia-  eisdem    par   eundem    bajulura    juramento 

tarum,    ita    videlicet    quod   pro    qualibet  aprobentur,    nisi   aliquid   sit    rationabilo 

braciata  domus  in  amplitudinem  duos  den.  quod  obcistat.  —  Electionem  autem  mes- 

Tur.,  pro  braciata  vero  ortorum  &arearum  segnerii   ad    eosdem    consules  volumus  8i 

in  amplitudinem  unum  den.  Tur.  singulis  concedimus  pertinere,  qui   bajulo  nostro 

annis  in  festo  omnium  Sanctorum  homines  presentetur   &  confirmetur   per  eundem. 


An 
1171 


predicti  &  eorum  successores  nol)is  &  suc- 
cessoribus  nostris  pro  pennone  solvere 
teneantur.  —  Item  habitantibus  in  loco 
predicto  pro  campis  &  vineis  terras  infra 
limites  dicte  ville  apponendas,  ut  dictum 
est,  concedimus  quemadmodum  per  vos 
vel  alium  locum  nostrum  tenentem  eisdem 
hominibus  &  inter  eosdem  coUocate  fue- 
rint  &  concesse,  ita  quod  de  campis  agra- 
rium  tantummodo  absque  portu  in  ipsis 
terris  tempore  messium  in  garba  reddant. 
Pro  sextariata  vero  terre,  in  qua  vinea  erit 
plantata  sive  edifficata,  nobis  &  successo- 
ribus  nostris  duodecim  den.  Tur.  tribuant 
annuatim,  in  festo  omnium  Sanctorum  ex- 
solvendos.  —  Nolentes  autem  quod  habi- 
fatores  dicti  loci,  qui  pro  libertate  ad  nos 
veniunt  &  nostro  se  subictunt  dominio, 
(alliis  aut  ceteris  exactionibus  per  nos  8c 
successores  nostros  in  posterum  valeant 
bonerari,  statuimus  quod  quilibet  habita- 
torum  dicte  ville  seu  bastide,  qui  residen- 
ciam  &  focum  faciat  in  eadera,  duos  solidos 
Tur.  nobis  &  successoribus  nostris  in  festo 
beati  Michaelis  singulis  annis  pro  quista 
sive  tallia  exsolvat,  quibus  nos  &  succes- 
sores nostros  volumus  esse  contentos,  nisi 
forsitan  aut  pro  milicia  per  dominum  vel 


Volentes  preterea  quod  dicti  homines 
majori  adhuc  libertate  prerogativa  gau- 
deant,  fabricam  seu  fabricas  dictis  homini- 
bus libère  concedimus  in  eadem  villa  sive 
bastida  faciendas,  in  qua  quidem  fabrica 
nichil  pro  censu  sive  lanceto  retinemus. — 
Concedimus  etiam  comunitati  dicte  ville 
pro  aizina,  exitu  sive  pasturali  octo  sesta- 
riatas  terre  in  loco,  ubi  nos  vel  alius 
locum  nostrum  tenens  duxerimus  hosten- 
dendas  seu  limitandas.  —  Item  quod  habi- 
tatores  dicte  ville  de  venacione  onini,  que 
per  eos  capta  fuerit  infra  metas  seu  limites 
dicte  ville,  medietates  possint  si  voluerint 
sibi  libère  retinere,  cirogrillis  tamen  ex- 
ceptis,quos  nobis  penitus  retinemus. — Vo- 
lumus tamen  quod  habitatores  dicte  ville 
ad  molendinum  nostrum  seu  molendina 
pro  blado  suo  molendo  sive  triturando, 
prout  eis  fuerint  opportuna,  &  ad  furnum 
sive  furnos  nostros,  quos  in  dicta  villa 
habemus,  pro  pane  suo  dequoquendo  ac- 
cédant, nec  alibi  quant  in  furnis  nostris 
panem  suum  coquere  aut  quam  in  molen- 
dinis  nostris  blada  sua  molere  audeant 
uUomodo,  nisi  forte  ex  necessitate  per 
dominum  aut  suos  dictis  hominibus  aliter 
concessum    existât,  &  quod  nuUus  alius, 


iilium  ejus  aut  filios  recipienda,  filia  vel      prêter  nos  &  successores  nostros,  furnum 


filiabus  maritandis,  aut  si  dominus  vel  ejus 
filiusvelfilii,quod  absit,  capti  detinerentur 

in pro  redemptione  amplius  ab  eisdem 

hominibus   duxerit  postulandum.    Quibus 
casibus  dicti  homines  nos  &  successores 


possit  facere  seu  construere  in  eadem 
villa  seu  bastida  vel  ejus  pertinenciis.  — 
Statuentes  ne  aliqui  [de]  jurisdicione  seu 
foudo  nostro  aut  militum  nostrorum  ad 
comunitatem  dicte  ville  seu  bastide  reci- 


nostros  adjuvent  &  contribuant,  si  nobis  jiiantur  causa  inhabitandi  ibidem  aut  mo- 
placuerit,  sicut  ceteri  homines  terre  nos-  ram  continuam  faciendi.  Et  quia  neminem 
tre,  &  tune  vero  nisi  quantum  pro  quista  in  dicta  bastida  invitum  retinere  inten- 
sive tallia  memorata  soliti   fuerint  nobis  dimus  aut  per  violenciam  nostro  dominio 

dare  aut  quod  amplius  de  eorum  gratuita      submittere,  licentiara  damus  &  conce- 

procederet  voluntate.  —  Et  quia  res  com-  dimus,    quod    habitatores    dicte    bastide, 


An 
1271 


1727 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1728 


An 

1271 

lû  avril. 


postquam    per   annuni    &    diem    continue  Devesa  &   exiiide  iisque    ad    mefam    lapi- 

residenciam  fecerint  &  f'ocum  tcnuerint  in  deani,  que  est  ad  radicem  Noguerii  de  Po- 

eadem,  a  die  qiio  recepti  sunt  in  comuni-  dio   Devesa,   &    exiiide    usqiie    ad   metam 

tateni  ejusdern,  extiinc,  rébus  suis  omni-  lapideam,   que    est   ad    radicem    Azeronis 

bus  venditis  vel  alio  modo  distractis,  libère  Serre  de  Devesa,  &c Hujus  statutionis 


An 
1271 


valeat  recedere  &  domicilium  transmutare. 
—  Item  venientes  ad  dictam  bastidam  sive 
villam  causa  morandi  ibidem  sub  protec- 
tione  &  manutenencia  nostra  &  successo- 
rum  nostrorum  recipimus,  quod  eos  & 
bona  sua  servemus  &  custodiamus,  sicut 
alios  homines  terre  nostre,  dum  tamen 
residenciam  faciant  in  eadem,  concedentes 
eisdem,  quod  possint  ire  &  redire  ad  forum 
&  nundinas  quocumque,  sicut  ceteri  homi- 
nes in  terra  nostra  &  sub  nostro  dominio 
résidentes.  Actum  est  hoc  m"  kalendas 
febroarii,  anno  Christi  Incarnationis  mil- 
lesimo  cc^LXX",  rege  Philippe  régnante, 
in  presencia  &  testimonio  domini  Arnul- 

phi  de  Bordis [Pétri  de  Planov]iIla- 

rio  junioris [&  Guillelmi  de  Paris] 

notarii  publici  dicti  domini  Guidonis,  qui 
cartam  istam  scripsi,  vice  Guillelmi  Au- 
dunii  predicti  '. 

Postmodum  temporis  processu,  anno 
Domini  m°cc°lxx''  primo,  illl»  ydus  apri- 
lis,  preffatus  nobilis  vir  dominus  Guido  de 
Levies  statuit  metas  sive  limitaciones  dicte 
bastide  de  Riuboysa  &  apponi  fecit  bodulas 
in  locis  inferius  nominatis,  usque  ad  que 
loca  &  bodulas  voluit  &  statuit  quod  ter- 
ritorium,  pertinencie  &  terminalia  dicte 
bastide  protendantur,  que  quidem  mete 
seu  bodule  sunt  a  loco,  in  quo  rivus  de 
Raysaco  intrat  aquam  &  Versegia  &  exinde 
protenduntur  assendendo  usque  ad  ul- 
mum,  que  est  inter  condaminam  vocatam 
de  las  Morgas  &  campum  Raimundi  Pauli, 
&  exinde  assendendo  usque  ad  metani 
lapideam,  que  est  in  loco  vocato  Prades 
&  exinde  ad  radicem  Azeronis  de  Costa  de 


'  Tout  ce  qui  précède  se  retrouve  textiiellement, 
sauf  la  date,  dans  une  autre  charte  des  mêmes  ar- 
chives (B,  17),  du  mardi  dans  l'octave  de  Snint- 
Michel  (6  octobre)  i265,  portant  concession  de 
franchises  aux  habitants  de  la  ville  neuve  de  Li- 
gnairolles.  —  Nous  nous  en  sommes  servi  pour 
combler  les  lacunes  de  celle  de  Ribouisse,  —  Ce 
qui  suit  ne  se  trouve  que  dans  la  charte  de  Hi- 
bou isse. 


nietarum  seu  bodularum  sunt  testes  Ayme- 
ricus  de  Lordato,  Clemencius  arbalista- 
rius,  Petrus  de  Planovillario,  Arnaudus 
Blandelli,  Ramundus  de  Bossaco,  &  Guil- 
lelmus  de  Paris,  notarius  supradictus,  qui 
cartam  istam  scripsit  vice  Guillelmi  An- 
dunii  publici  notarii  Mirapiscis.  — Et  ad 
majorem  omnium  firmitatem  premissorum, 
nos  Guido  de  Levies  supradictus  presen- 
tem  paginam  sigilli  nostri  munimine  feci- 
mus  communiri. 


541.  —  CCCLXV 

Accord  entre  Aimer'ic  6*  Amalr'ic,  fils 
d'Amalric,  vicomte  de  Narbonne , 
sur  la  succession  de  leur  père  '. 


I.  jN  nomine   Domini.   Anno   Nativitatis 


r 


Christi  mcclxxi,  Philippo  rege  rég- 
nante, IX  kalendas  aprilis.  Noverint,  &c. 
quod  suborta  materia  questionis  &  discor- 
die  inter  nobiles  viros  dominum  Aymeri- 
cum  &  dominum  Amalricum,  fratres,  filios 
quondam  domini  Amalrici,Dei  gratiavice- 
comitis  &  domini  Narbone,  super  heredi- 
tate,  bonis  &  juribus,  que  quondam  fue- 
runt  prefati  domini  Amalrici  quondam 
patris  dictorum  fratrum,  tractatibus  variis 
&  diversis  precedentibus,  amicis  commu- 
nibus  mediantibus,  tandem  iidem  fratres 
inter  se  ad  pacem  &  concordiam,  prout  se- 
quitur,  pervenerunt.  Prefatus  igitur  domi- 
nus Amalricus  gratis,  &c.  absolvit,  diffini- 
vit  &  omnino  quittavit  &  deseruit  dicto 
domino  Aymerico  fratri  suo  &  suis  heredi- 
bus  in  perpetuum  totum  quidquid  juris  & 
rationis  habebat  &  habere  debebaf,  &  pe- 
tebat  seu  petere  poterat,  ratione  seu  oc- 
casione  tesfamenti  seu  ultime  voluntalis 
dicti  domini  Amalrici  quondam  patris  sui, 
&  ratione  etiam  donationis  facte  sibi  inter 

'  Archives  de  la  ville  de  Narbonne. 


Kd.orîg. 
t.  m, 

col.  5gS. 


An 

1271 
2  l-  m;irâ. 


An 

1271 

Éd.orii;. 

t.  m'. 

col.  599. 


1719 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1730 


vivos  vel  aiite  miptias  seu  piopter  nup- 
tias  a  dicto  domino  quondam  pâtre  suo, 
seu  quocumque  alio  modo  in  civitate, 
burgo  &  suburbiis  Narbone  &  eorum  ter- 
miniis,  adjacentiis  &  pertinentiis  &  in 
quibuslibet  aliis  locis,  videlicet  in  castris, 
villis,  fendis,  feudalibus,  exceptis  tamen 
salvîs  sibi  &  retentis  M  lib.  Turon.  an- 
nui  redditus,  sibi  per  eorum  communes 
amicos  assidendis,  deputandis  &  assignan- 
dis  extra  Narbonam  &  ejus  terminia  & 
pertinentia,  in  castris  videlicet,  villis  & 
aliis  locis,  que  quondam  fuerunt  predicti 
domini  Amalrici,  quondam  patris  dictorum 
frafrum.  Ita  tamen  quod  si  in  predictis 
castris,  villis  seu  locis  aliis  extra  Narbo- 
nam   &    ejus   terminia    seu    pertinentia, 


runt  domini  patris  eorum  quondam  prcli- 
bati.  Débita  vero  dotium  uxorum  eorum- 
dem  fratrum  ipsi  fratres  solvere  teiieanfur 
hoc  modo  :  videlicet  uterque  dotem  uxoris 
sue  &  eidem  pro  ipsa  dote  remaneat  obli- 
gatus,  sine  parte  alterius.  Fuit  actum  etiam 
inter  dictos  fratres,  quod  si  castra  vel 
feuda,  que  quondam  pertinuerunt  ad  an- 
tecessores  eorum,  que  tamen  pater  eorum 
non  possidebat  tempore  mortis  sue,  pro- 
cessu  temporis,  occasione  restitutionis, 
venditionis  aut  permutationis  ad  dictos 
fratres  vel  eorum  successores  pervenirent, 
extra  Narbonam,  ea  ad  ipsos  pertineant 
communiter  inter  eos,  per  communes  ami- 
cos médium  per  médium  dividenda,  &c. 
Verum  si  in  compositione  seu  ordinatione 


An 


omnes  predicte  M  lib.  Tur.  annui  redditus      supradicta  aliqua  dubia  vel  obscura  ori- 


eidem  domino  Amalrico  assideri  non  pos- 
sint  seu  assignari,  fotum  illud  quod  inde 
defuerit,  eidem  domino  Amalrico  in  Nar- 
bona  8c  in  terminiis  ejus  assignetur;  & 
quod  in  illis  castris  vel  villis,  in  quibus 
extra  Narbonam  dicto  domino  Amalrico 
predicta  ôet  assisia  seu  assignatio,  in  qui- 
tus memoratus  dominus  Amalricus,  quon- 


rentur,  voluerunt  &  expresse  consense- 
runt,  fratres  memorati,  quod  dominus  Gui- 
raudus  de  Narbona,  abbas  ecclesie  Sancti 
Pauli  Narbone,  &  dominus  Berengarius  de 
Podiosorigario  miles  ea  possint  declarare  & 
interpretari.  Hec  autem  omnia  supradicta 
&  singula  dominus  Aymericus  &  dominus 
Amalricus  fratres  predicti  laudaverunt,  &c. 


dam  pater  dictorum  fratrum,  habebat  non      cedendo  dictus  dominus  Amalricus  predicto 


solum  merum  &  mixtum  imperium,  sed 
totam  habebat  castlaniam  sine  parte  alte- 
rius, prefatus  dominus  Amalricus,  frater 
dicti  domini  Aymerici,  habeat  merum  & 
mixtum  imperium  &  omnem  juridictio- 
nem.  Et  quod  idem  dominus  Amalricus 
habeat  omnia  feuda,  que  sunt  in  episcopa- 
tibus  Bitterrensi  &  Albiensi,  &  feudum 
etiam  castri  de  Voûta,  que  tenebantur  a 
dicto  domino  Amalrico  quondam  pâtre, 
cum  omni  jurisdictione  quam  ibi  habebat 
ipse  dominus  Amalricus  pater,  sine  parte 
domini  Aymerici  memorati.  Omnia  vero 
feuda  que  sunt  in  episcopatu  Narbonensi, 


domino  Aymerico  fratri  suo  &  suis  omnia 
jura,  &c.  in  bonis  que  fuerunt  dicti  domini 
quondam  patris  sui,  salvo  tamen  sibi  jure 
&  retento  in  M  lib.  Tur,  annui  redditus, 
que  sibi  debent,  ut  dictum  est,  assignari, 
&  salvo  sibi  jure  in  feudis  supradictis,  &c. 
Acta  fuerunt  de  voluntate  &  expresso  con- 
sensu  ac  in  presentia  domine  Philippe 
matris  dictorum  fratrum,  hec  omnia  lau- 
dantis  salvo  in  omnibus  jure  suo.  Acta  sunt 
hec  Narbone,  in  presentia  &  sub  testimo- 
nio  domini  Guiraudi  de  Narbona,  abbatis 
ecclesie  Sancti  Pauli  Narbone,  Guillelmi 
de  Durbanno,  Berengarii  de  Podiosoriga- 


ÉJ.ori». 
t.iur 

col.ûoo 


que  a  dicto  domino  Amalrico  pâtre  dicto-  rio,   Giiillermi    de   Lodeva,  Guillermi   de 

rum  fratrum  tenebantur,  cum  omni  juris-  Capraria,    Guillermi   de   Villanova,  Ber- 

dictione   quam    idem    dominus    Amalricus  nardi  de  Durbanno  &  Kaimundi  de  Qua- 

habebat  in  eis,  ad  eosdem  fratres  spectent  draginta    militum,    Deodati    de   Bociacis, 

communiter,  inter  eosdem  dividenda,  &c.  Poncii  de  Tezano,  Berengarii  de  Boute- 

Ita   tamen  quod    débita  domini  Amalrici,  naco  &  Arnaldi  de  Boutenaco  domicelio- 

quondam  patris  eorum,  &  dotes  sororum  rum,  &c. 

ipsorum  necnon  &  dos  &  provisio  domine  Post  hec,  anno  &  die  supradictis,  domina 

Philippe    matris   eorum    persolvantur  per  Sibylia,  uxor  dicti  domini  Aymerici,  &  do- 

ipsos  fratres  pro   rata  reddituum  utrique  mina  Alcayeta,  uxor  dicti  domini  Amalrici, 

obvenientiiim,  de  bonis  !k  juribus  que  lue-  de  voluntate,  consilio  &  assensu  viiorum 


Vin. 


55 


An 
1271 


lySi 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


17- 


An 
1272 

juillet. 


suoruni,  omuia  siipradicta  &  singula  lau- 
daverunt,  &c.  Et  dicta  domina  Sibylia  ab- 
solvit,  &c.  dicto  domino  Amalrico  &  suis 
totum  quidquid  petere,  exigera  &  consequi 
posset  in  castris  de  Albaribus,  de  Ferrariis 
&  de  Periniano  &  in  aliis  castris,  villis  & 
locis,  in  quibus  dicte  M  lib.  Tur.  annui 
redditiis  eidem  domino  Amalrico  assigna- 
buntur,  ratione  dotis  sue,  donationis  prop- 
ter  nuptias  seu  lucri  nuptialis  &  qua- 
cumque  alia  ratione,  &c.  Similiter  dicta 
domina  Alcayeta  absolvit,  &c.  dicto  do- 
mino Aymerico  &  suis  heredibus  in  perpe- 
tuuni  totum  quidquid  petere,  exigere  seu 
consequi  posset  in  civitate,  burgo  &  sub- 
urbiis  Narbone  8c  terminiis,  adjacentiis  S: 
pertinentiis  eorumdem,  &c. 

II.  Anno  ■  Christi  Incarnat.  MCCLXXII, 
noverint,  &c.,  quod  orta  materia  dubita- 
tionis  &  discordie  super  eo  quod  Ayme- 
ricus,  vicecomes  &  dominus  de  Narbona, 
assereret  territorium  loci  qui  dicitur  de 
Embres  &  loci  qui  dicitur  de  Vallemara- 
neria,  que  sunt  prope  castrum  de  Castro- 
mauro,  &  loci  qui  dicitur  de  Montaniaco 
&  de  Infesta,  que  loca  sunt  prope  castrum 
de  Portello,  pertinent  ad  ipsum  ratione 
dominii  quod  habet  in  Corberia,  cum  ex- 
presse non  fuissent  in  assignatione  Amal- 
rico de  Narbona  fratri  suo  facta  de  cas- 
tris predictis,  etc.,  prout  in  sententia  & 
ordinatione  inter  eosdem  fratres  facta 
per  nobilem  virum  dominum  Guidonem  de 
Levis,  marescallum  Albigensis  &  dominum 
Mirapicis,  &c.,  dictas  vero  Amalricus  asse- 
reret predicta  loca  ad  se  pertinere  ratione 
predictorum  castrorum  &  esse  de  appen- 
ditiis  eorumdem,  &  redditus  ipsorum  lo- 
corum  fuerunt  in  sua  assisia  assignati, 
quare  dicebat  dicta  loca  ad  se  pertinere. 
Dictus  vero  nobilis  vir  dominus  Guido 
marescallus  predictus,  arbitraria  potestate 
a  predictis  fratribus  sibi  concessa,  prout 
in  dicto  instrumente  continetur,  dictam 
dubitationem  seu  dubium  ita  deterniina- 
vit  :  quod  locus  vocatus  de  Embres  &  locus 
■  qui  dicitur  de  Vallemaraneria,  &  ita  loca 
dicta  de  Montaniaco  &  de  Infesta  &  de 
Sancta  Columba,  dicto  Amalrico  assigna- 

'  Archives  du  domaine  de  Montpellier  ;  vigueric 
de  Narbonne,  7*  cont.  n.  8. 


vit';  quia  redditus  eorumdem  locorum  ve- 
nerunt  in  compositione  M  libr.  pro  quibus 
assisia  eidem  Amalrico  facta  fuit,  &c.  Ac- 
tum  est  hoc  Vl  kalendas  augusti,  in  presen- 
tia  &  testimonio  doniini  Amalrici  Milleti 
militis,  &c. 


An 

1272 


543. 


CCCLXVI 


Mémoire  des  acquisitions  faites  par 
Alfonse ,  comte  de  Toulouse  6*  de 
Poitiers^. 

HEC  sunt  acquisita,  que  dominus  Alfon- 
sus,  inclite  recordationis  quondam  co- 
rnes Pictaviensis  &  Tholose,  tempore  suo 
acquisivit  in  comitatu  Tholosano  &  in 
terra  Agenesii  &  Caturcensis. 

Inprimis  in  diocesi  Tholosana  acquisivit, 
tam  ex  dono  quam  ex  emptione,  loca  in 
quibus  bastide  que  sequuntur  sunt  fun- 
date. 

Fecit  enim  seu  edificavit  de  novo  basti- 
dam  Villefranche  juxta  Sanctum  Romanum 
in  diocesiTholosana,  valentem  citra  L  libras 
Turonensium. 

Item  bastidam  de  Calvomonte,  valentem 
octo  viginti   libras  Turonensium  vel  plus. 

Bastidam  de  Salis,  cujus  locus  obvenit 
pro  heresi,  valentem  per  annum  centum 
libras  Turonensium  &  amplius. 

Item  castrum  &  bastidam  de  Fossareto, 
quam  dominus  comes  émit  pro  majori 
parte,  valentem  per  annum  centum  libras 
Turonensium  &  amplius. 

Bastidam  Sancti  Sulpicii,  acquisitam  pro 
parte  ex  dono  hospitalariorum  ante  tempus 
fundationis,  valentem  per  annum  centum 
libras  Turonensium  &  plus. 

Bastidam  deGimont,  cujus  locum  habuit 


'  La  phrase  est  incorrecte;  nous  ne  pouvons 
guères  la  corriger,  n'ayant  point  le  texte  suivi 
par  dom  Voissete.  Peut-être  après  de  Vallemara- 
neria notre  auteur  a-t-il  passé  quelque  chose. 

[A.  M.] 

°  Archives  du  domaine  de  Rodez;  Rodez,  n.  307. 
[Doat,  vol.  74, T"  91  à  94;  d'après  l'original,  auK 
archives  du  roi,  à  Rodez. i 


An 
1272 


liJ.orîo. 

t.uir 

col. 601. 


An 

1272 


1733 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1734 


ex  donatione  abbatis  de  Gimont,  valentem 
per  annum  centuni  quinquaginta  libras 
Turonensium  vel  circa. 

Bastidara  de  Narbona,  cujiis  locus  datus 
fuit  domino  comiti,  valentem  per  annum 
centum  quinquaginta  libras  Turonensium. 

Bastidam  de  Palamenit  —  Bastidam  de 
Avellaneto;  quarum  loca  data  suntj  valent 
circa  centum  libras  Turonensium. 

Item  bastidam  de  Esperte,  communem 
domino  Régi  &  Sycardo  de  Montealto,  va- 
lentem viginti  quinque  libras  Turonen- 
sium vel  circa. 

Item  posuit  in  operibus  castri  de  Sancta 
Guavella  circa  ducentas  libras  Tholosano- 
rum. 

Item  fecit  bastidam  de  Cordua,  cujus  lo- 
cum  dédit  sibi  abbas  Bellepertice,  item 
bastidam  de  Nagervilla  juxta  Perticam,  va- 
lentes  ambe  sexaginta  libras  Turonensium. 

Item  terra  quam  habet  ultra  Garonam  in 
Vasconia  non  valebat,  tempore  quo  domi- 
nus  cornes  Alfbnsus  recepit  terram,  tre- 
centas  libras  Turonensium,  modo  perdili- 
gentiam  sUam  &  suorum  valet  mille  libras 
Turonensium. 

Item  fecit  bastidam  deLerac,  sitam  inter 
Villammuri  &  Montemalbanum,  valentem 
quinquaginta  libras  Turonensium. 

Item  bastidam  de  Verlhac,  valentem  cen- 
tum libras  Turonensium. 

'  Item  bastidam  Sancti  Pétri  a  parvo  tem- 
pore citra  valentem  triginta  libras  Turo- 
nensium. 

Item  fecit  muros  &  turrim  circa  castrum 
Narbone,  qui  constiterunt  tria  millia  libra- 
rum  Turonensium. 

Item  fecit  expensas  inquisitoribus  do 
heresi  &  immuratis  per  sexdecim  annos, 
in  quibus  bene  posuit  circa  viginti  millia 
librarum. 

Summa  acquisitorum  in  Tholosana  dio- 
cesi  :  xi'=  &  lin""  libre  Turon-jusium. 

In  diocesi  Ruthenensi  fecit  dominus  co- 
rnes fieri  bastidam  Villefranche,  habuit  tam 
ex  dono  quam  ex  emptione  locum  ville, 
valentem  per  annum  ducentas  libras  Ca- 
turcensium. 

Item  bastidara  de  Viridifolio,  quam  ha- 
buit ex  dono,  valentem  centum  libras 
Caturcensium. 

Item  editicavit  de  novo  castrum  de  Na- 


jaco,  quod  constitit  sexdecim  milia  libra- 
rum Turonensium  &  amplius. 

Item  quamdam  aliam  bastidam  juxfa 
Malamvillam,  valentem  circa  triginta  li- 
bras Turonensium. 

Summa  acquisitorum  in  diocesi  Ruthe- 
nensi :  cccxxx  libre  Turonensium. 

In  diocesi  Caturcensi  fecit  dominus  co- 
rnes iieri  : 

Bastidam  deSeptemfontibus  in  terra  pro 
heresi  incursa,  valentem  per  annum  cen- 
tum marchas. 

Item  bastidam  de  Castrosacrato  ;  locum 
habuit  ex  dono,  valentem  per  annum  cen- 
tum libras  Turonensium  vel  circa. 

Item  bastidam  de  Mirabello;  locum  ha- 
buit ex  dono,  valentem  per  annum  centum 
libras  Turonensium  vel  circa. 

Item  bastidam  de  Montegaudii;  locum 
habuit  ex  dono,  valentem  per  annum  quin- 
quaginta libras  Turonensium  vel  circa. 

Item  bastidam  de  Villafrancha,  in  in- 
troitu  Petragoricensis;  locum  habuit  ex 
dono,  valentem  per  annum  ducentas  libras 
Turonensium  vel  circa. 

Item  bastidam  de  Moleriis;  locum  habuit 
ex  dono,  valentem  per  annum  sexaginta 
libras  Turonensium. 

Item  bastidam  Montisalzati,  valentem 
circa  quadraginta  libras  Turonensium. 

Summa  :  octingente  libre  Turonensium. 

In  diocesi  Agennensi  fecit  fieri  dictus 
comes  : 

Bastidam  Sancte  Fidis;  locum  habuit  ex 
dono  abbatis  Sancte  Fidis,  valentem  per 
annum  centum  marchas  &  amplius. 

Item  bastidam  de  Aymeto;  locum  habuit 
ex  dono,  valentem  per  annum  sexaginta 
libras  Turonensium  vel  circa. 

Item  bastidam  de  Castellione';  locum 
habuit  ex  dono,  valentem  circa  centum 
marchas. 

Item  bastidam  Villenove;  locum  habuit 
ex  dono,  valentem  per  annum  circa  ducen- 
tas libras  Turonensium. 

Item  bastidam  de  Claromonte;  locum 
habuit  ex  dono,  valentem  circa  centum  li- 
bras Turonensium. 

Item  bastidam  Castri  Seignorii;  perme- 
dietatem  locum  habuit  ex  dono,  valentem 
circa  triginta  libras  Turonensium. 

Item   bastidam  de  Sancto   Pastore   &  de 


An 
1272 


An 
1272 


I7OD 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


;736 


Gratacambo;  locum  liabuit  ex  dono,  valea- 

tem  circa  quadraginta  libras  Turoiiensium. 
Item  bastidam  Villeregalis,  valentem  per 

aniium    quatuor   vigiiiti    libras   Turonen- 

sium;  locum  habuit  ex  donc. 

Ultra  Garonam  fecitfieri  demi  mis  cornes: 
Bastidara  de  Duiiesio;   locum  habuit  ex 


Choardoiie  militis,  seaescalli  Carcassone 
&  Biterris,  de  vice  sua  super  his  comissa 
magistro  Bartholomeo  de  Podio,  domini 
régis  Francie  clerico,  judici  Carcassone, 
coustituti  coram  ipso  judice  apud  Carcas- 
sonam  &  coram  domino  Raymbaudo  de 
Salve,  milite,  judice  predicti  domini  senc- 


dono,  valentem  circa  quinquaginta  libras      scalli,  ad  requisitionem  ipsorum,  recogno- 


Turonensium. 

Item  bastidam  inter  Altumvillare  & 
grancbiam  Bellepertice,  valentem  circa 
quadraginta  libras  Turonensium. 

Item  posait  in  refectione  castri  de  Mar- 
manda  quadringentas  libras  Turonensium, 

Item  bastidam  de  Castrocomitali;  locum 


An 
1271 

22  mai. 


verunt,  quod  nobilis  vir  dominas  Amalri- 
cus,  bone  memorie  vicecomes  Narbone, 
pater  eorum,  tenebat  in  feudum,  dum 
vivebat,  ab  excellentissimo  domino  rege 
Francie  omnia  bona  &  jura  infrascripta, 
videlicet  vicecomitatum  Narbonensem  in- 
tègre. Item  civitatem  &  burgum  Narbone, 


gentas  libras  Turonensium, 

Summa  acquisitorum  in  Ageunesio  :  xv« 
libr,  Turon. 

Summa  acquisitorum  sine  magnis  exple- 
tis  :  iil""  &  Vlii'=  &  X  libr,  Turon. 


544.  —  CCCLXVII 

Aveu  6-  dénombrement  d'Aymerl, 
vicomte  de  Narbonne,  £,•  de  son 
frère  Amalrïc'. 

ANNO  Incarnac,  dominice  M"  cc°  LXXi", 
XI"  kalendas  junii,  rege  Philippo  rég- 
nante, Noverint  univers!  quod  nobiles 
viri  Aymericus,  Dei  gracia  vicecomes  Nar- 
bone, &  Amalricus  frater  ejus,  filii  quon- 
dam  nobilis  viri  domini  Amalrici  vice- 
comitis  Narbone,  ostenso  eis  mandato 
litterarum  domini  régis  Francie  super  re- 
cognitione  feudoriim  &  lidelitatibus  facto, 


necnon  &  mandato  domini  abbatis  Sancti 

Dionysii   &   domini   Simonis   de   Nigella,  Je  Ortonibus,  de  Fulano,  de  Fraxino,  de 

tenentium  locum  domini  Régis,  subsecuto,  Lagis  ,  de  Villarifargarum ,  de    Donis,  de 

necnon  &  mandato   domini   Guillelmi  de  Jouqueriis,  de  Prennano,  de  Costogia,  de 

Mossauo,  de  Monterotundo,  de  Vidilano, 
■  Manutcriu  de  Colbcrt,  n.  2275.  [Latin  ppprt,  de  Mercorinhano,  de  Sancto  Martino  In- 
fo ,3_j  i.j  ter-ambas-aquas,  de  Leviano,  de  Rajacho, 


An 
1271 


ÉJ.orîff. 

t. III, 
col.  602. 


habuit  ex  dono,  valentem  circa  quadraginta  cum  jurisdictione  &  mero  imperio  &  leudis 
libras  Turonensium,  &  pedagiis  &  moneta  &  cum  aliis  omnibus 
Item  bastidam  de  Monteregali,  locum  juribus  &  pertinentiis  suis,  prêter  que- 
habuit  ex  dono,  valentem  circa  sexaginta  dam  loca  que  tenebat  a  domino  archiepi- 
libras  Turonensium,  scopo  &ecclesia  Narbonensi.  Item  in  Cor- 
Item  in  refectione  castri  de  Pena  quin-  beria  castrum  de  Talayrano  &  bastidam  de 


Furcis,  castrum  de  Albaribus,  Ferreriarum 
&  majorem  dominationem  castri  de  Villa- 
sicca,  &  cmnia  bona  &  jura  que  ibi  habent, 
&  feuda  que  ibi  ab  ipso  tenentur.  Item 
eodem  modo  castrum  de  Castromaura,cum 
omnibus  feudis.  Item  eodem  modo  castrum 
de  Sancto  Johanne  de  Berone.  Item  eodem 
modo  castrum  de  Troliis,  Item  eodem 
modo  castrum  de  Portello,  Item  eodem 
modo  castrum  de  Lacu,  Item  eodem  modo 
castrum  Sancti  Martini  de  Tocha,  Item 
eodem  modo  castrum  Sancti  Pétri  de  Claro, 
Item  in  Narbonesio  castra  de  Perinhano 
&  de  Parasano,  Item  in  diocesi  Biterrensi 
castrum  de  Magalacio  &  de  Sancto  Ger- 
vasio  &  de  Neyrano,  cum  omnibus  mansis 
&  districtibus  &  juribus  &  pertinentiis 
suis.  Item  in  Corberia  omnia  feuda  &  ma- 
jores justitias  &  dominationes  &  omnia 
bona  &  jura  que  habebat  in  castris  infras- 
criptis,  videlicet  in  castris  de  Lacauta,  & 
de  Fitorio,  de  Palma,  de  Rupeforti,  de 
Montepesato,  de  Matha,  de  Turribus,  de 
Glebo,  de  Durbanno,  de  Cassiocastello, 
de  Villanova,  de  Roffiano,  de  Mandalella, 


An 
1271 


1787 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1788 


I."J.oric. 

t.  III, 
col.  6o3. 


de  Ornasos,  de  Bisano  d'Amont,  de  Bisano  tem  illam  iiidivisam,  quam  habet  &  habere 

d'Aval,   de   Moiitesereno ,   de  Villarubra,  débet  ex    paterna   successione   in    castris 

de    Boteiiacho    d'Amont,    de    Botenacho  aliis    &    feudis   &   juribus   predictis,  que 

d'Aval,  de  Guat-Pesenchis,  de  Fabrezano,  fuerunt  dicfi  patris,  &  illa  omnia  que  ad 

de    Monterabegio,    de   Escalis,    de   Mon-  ipsum    devenient    pro    parte   divisa,   cum 

tebruno,   de   Rochacurva.    Item    ia    Nar-  facta  fuerit  divisio  inter  ipsos.  —  Recogno- 

bonesio,   de   Serairano,  de  Vinassano,  de  verunt  etiam  quod  pro  predictis  bonis,  feu- 

Marmoreriis,  de  Sancto  Petro  de  Lico,  de  dis  &  juribus   debent  fidelitatem  domino 

Armissano,   de    Corciano,   de    Cutciacho,  régi  Francorum  &  servitium  exercitus  in 

de  Sallela,  de  Trularibus,  de  Mirapisce,  de  ista  conquesta.  Quam  recognitionem  pre- 

Genestaribus,  de  Parazano,  de  Villari  de  dicti  judices  receperunt,  salvo  in  omnibus 

Portu,  de  Robiano,  de  Malacho,  de  Argi-  jure  domini  Régis  &  etiam  alieno.  Insuper 

leriis,  de  Monteolerio,    de  Coviliano,  de  predicti  fratres  protestati  sunt,  quod  pre- 

Crusi,de  ViHispassantibus,de  Crastinbano,  dicta    tenent   &  tenere    debent   cum    illis 

de  Assinhano,  de  Quadraginta,  de  Celiano,  libertatibus  &  dominatlonibus  &  juribus 

de  Sevcnhiaco,  de  Terciano,  de  Tudusana.  &  pleno  jure,prout  dixerunt  patrem  suum 

Item  in  diocesi  Biterrensi,  de  Boiano,  de  &  eorum  antecessores  tenuisse.  Et  statiin 

Caussanafolio,  de  Calvayrola,  de  Pujolio,  predicti  judices  requisierunt  predictos  fra- 

de  Manso  de  Mosus,  de  Columberia,  de  très,  quod  jurarent  fidelitatem  domino  régi 

Volta,  de  Castaneto  cum  parochia  de  Mo-  Francie  pro  feudis  predictis  contra   om- 

nis,  de  Datz,  de  Mauriano,  de  Sancto  Lau-  nés  homines  :  quod   juramentum  libenter 

rentio,  de  Sancto  Mauricio,  de  Regatz cum  prestitit  predictus  Amalricus  in   manibus 

mansis.  Recognovit  etiam  predictus  Aymé-  judicum  predictorum,  sed  predictus  Ayme- 

ricus,  vicecomes  Narboue,  quod  de  predic-  ricus  noluit  jurare,  dicens  quod  coram  do- 

tis  tenet  ipse  a  domino  Rege   in  feudum  mino  Rege  juraret,  sicut  dicebat  sibi  esse 

civitatcm  &  burgum  Narbone  cum  juribus  conccssum  a  predicto  domino   senescallo, 

&  pertinentiis  suis,  prêter  illa    loca  que  recognoscens   quod  fidelitatem   débet  ju- 

dominus  Amalricus  pater  suus  fenebat  ab  rare  domino  Régi,  &  sibi  libenter  jurabit. 

arcbiepiscopo  &   ecclesia  Narboneusi,  &  Item  predicti   judices   requisiverunt   pre- 

quod  feiict  a  domino  Rege  castra  de  Cor-  dictum  Aymericum,  vicecomitem  Narbone, 

ciano  &  de  Cutciacho  cum  feudis  &  juri-  quod  mandet  &  faciat  congregari  consules 

bus  &  pertinentiis  suis.  Item  quod  tenet  a  &  consilium  &  universitatem  civium  urbis 

domino  Rege  pro  indiviso  partem,  quam  &  burgi  Narbone  ad  diem  martis  post  fes- 

habet  vel  habere  débet  ex  successione  pre-  tum  Pentecostes,  mane,  in  loco  consueto, 

dic(i  domini  patris  sui  in  castris  &  feudis  adjurandum  domino  régi  Francie,  iu  manu 

predictis,  8i  quidquid  pro  diviso  deveniet  alterius    eorumdem    judicum,   prout   aliis 

ad  partem  ejus,  cum  divisio  fuerit  facta  antecessoribus   domini   Régis   juraverunt. 

inter  ipsos.  —  Item   predictus  Amalricus,  Item  sit  notum,  quod  predictus  Aymericus 

filius  quondam  dicti  domini  Amalrici  vice-  absentavit    se,    dum    predictus    Amalricus 

comitis  Narbone,  recognovit  quod  de  om-  specificabat  castra  que  recognoscebat,  sed 

nibus  predictis  tenet  a  domino  rege  Francie  statim  postea  rediit,  &  cetera  post  speci- 

in  feudum,  castra  de  Magalacio,  de  Sancto  ficationem    ambobus   presentibus   fuerunt 

Gervasio,  de  Nerano,  cum  mansis,  distric-  facta,  84  etiam  juramentum  fidelitatis  pres- 

tibus,  juribus  &  pertinentiis  suis,  &  totum  titum   a  predicto  Amalrico,  &  omnia  alla 

vicecomitatum  Narbonesii,  &  castra  de  Pe-  precedentia  ante    predictam    specificatio- 

riiihano,    de    Sancto    Petro   de   Claro,   de  nem.  Actum  Carcassone,  in  doiiio  predicti 

Sancto  Martino  de  Tocha,  de  Talayrano,  judicis,  in  |)resentia  &  testimonio  magistri 

de    Furcis,   de    Albaribus,    de  Villasicca,  Simonis  de  Carcassona,  judicis  Biterrensis, 

do  Sancto  Joanne  de  Berone,  de  Castro-  Pétri  Arnaldi  notarii  de  Narbona,  domini 

maura,  de  Ortonibus,  de  Troliis,  de  Por-  R.  de  Quadraginta,  R.  de  Sancto  Ste])bano, 

tello  &  de   Lacu,  cum    proprietatibus    &  Bertrandi  de  Caramancio  de  Albia,  B.  Gal- 

feudis  Se  juribus  suis.  Si  etiam  totam  par-  liaci  de  Lumberiis,    R.  Textoris  ejusdem 


An 
1271 


An 

1271 


1739 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


T740 


castri,  B.  de  Durbanno,  P.  Stophai-.i  do 
Hulmo  de  Narbona,  Gr.  de  Petrapertiisa, 
Rogerii  Ferralli  de  Gaurre,  magistri  Phi- 
lippi  de  Fossatis,  notarii  Carcassoiiensis, 
Johaniiis  de  Insiila,  Aymerici  Sabaterii 
clerici  &  plurium  aliorum,  &  Pétri  Mar- 
sendi,  notarii  publici  curie  Carcassoiie  do- 


An 
1271 

lO  iioûl. 


lid.crig. 

t.  m, 

col.  604. 


proptcr  messes  sfeiilcs  &  bladi  karistiam 
imminentem  a  quibusdam  fuerimus  cum 
instantia  requisiti  de  deffenso  generali 
faciendo,  ne  bladum  extrahatur  per  mare 
vel  terram  de  senescallia  Carcassoiie  &  Bi- 
tcrris,  &  ad  fioc  ad  diem  jovis  post  festum 
saiicti  Laurentii  apud  Biterrim  consiliura 


mini  Régis,  qui  predictis  interfuit  &  recc-      prelatorum  &  baronum  &  aliorum  bono- 


pit,  vice  cujus  &  mandato  ego  Guillelnuis 
Isarni  clericus  banc  cartam  scripsi,  anno 
&  die  quibus  supra.  Ego  idem  Petrus  Mar- 
sendi,  publicus  notarius  antedictus,  sub- 
scribo  &  signum  meum  appono,  régnante 
Philippo  rege  Francorura. 


545.  —  CCCLXVIII 

Assemhlée  tenue  à  Bé-^iers  par  les 
trois  Etats  de  la  sénéchaussée  de 
Carcassonne  '. 

NOVERINT  iiniversi,  quod  cum  alique 
persone  quarumdam  bonarum  villa- 
rum  de  senescallia  Carcassone  exposuissent 
Gaufrido  de  Avesia,  vicario  Biterrensi  do- 
mini  Régis,  tenenti  locum  domini  Giiil- 
leimi  de  Cohardone,  militis,  senescalli 
Carcassone  &  Biterris,  quod  propter  mes- 
ses stériles  bladi  karistia  iniminebat,  & 
cum  instantia  supjilicassent,  ut  habito 
coasilio  juxta  regale  statutum  deffensum 
faceret  générale  de  blado  non  extrahendo 
de  senescallia  Carcassone  &  Biterris,  pre- 
dictus  tenens  locum  dicti  domini  sene- 
scalli, ad  habendum  super  his  consilium, 
prelatos  &  barones  &  consules  &  commu- 
nitates  civitatum  &  aliarum  bonarum  vil- 
larum  de  senescallia  Carcassone  &  Biterris, 
per  suas  patentes  litteras  apud  Biterrim 
convocavit,  in  hune  modum. 

Reverendo  patri  in  Christo  domino  M., 
Dei  gratia  archiepiscopo  Narbonensi,  & 
capitulo  ecclesie  ejusdem,  Gaufridus  de 
Avesia,  vicarius  Biterrensis,  locum  tenens 
domini  senescalli  Carcassone  &  Biterris, 
salutem    &    sinceram    dilectionem.    Cum 


'  Manuscrits  de  Colhert, 
129.1 


2275.    [Latin  999!^, 


rum  viroruni,  prout  in  statutis  regalibus 
continetur,  duximus  convocandum,  requi- 
rimiis  vos,  ragamus  &  mandamus,  quatinus 
ad  dictum  consilium  die  &  loco  predictis 
veniatis,  ad  prestandum  nobis  bonum  con- 
silium ,  c(uid  super  his  agere  debeamus. 
Datum  Carcassone,  mense  augusti,  anno 
Domini  M°cc°LXXi°.  Reddite  litteras. 

Item  sub  eodem  modo  &  forma  de  verbo 
ad  verbiim  scripsit  reverendis  in  Christo 
patribus  dominis  Biterrensi,  Agathensi  & 
Lodovensi  Dei  gratia  episcopis,  &  capitu- 
lis  suarum  ecclesiarum.  Item  sub  eodem 
modo  &  forma  scripsit  domino  electo  & 
capitulo  ecclesie  Carcassone.  —  Item  sub 
eodem  modo  &  forma  de  verbo  ad  verbum 
scripsit  viris  venerabilibus  &  discretis  ab- 
batibus  de  Monteolivo,  de  Crassa,  de  Cau- 
nis,  de  Villalonga,  de  Electo,  de  Sancto 
Policarpio,  de  Sancto  Ylario  &  conventi- 
bus  eorumdem.  —  Item  sub  eodem  modo 
&  forma  de  verbo  ad  verbum  scripsit  viris 
venerabilibus  &  discretis,  abbatibus  Fon- 
tisfrigidi,  Sancti  Pauli  Narbonensis,  Sancti 
Affrodisii  &  Sancti  Jacobi  Biterrensis, 
Sancti  Tyberii  &  Sancti  Poncii  de  Tome- 
riis,  Vallismagne,  Juncellensis  &  Sancti 
Aniani.  —  Item  sub  eodem  modo  &  forma 
de  verbo  ad  verbum  scripsit  nobilibus  viris 
Aymerico  vicecomiti  Narbone,  Amalrico 
fratri  ejus,  domino  Isarno,  domino  Ber- 
trando,  domino  Amalrico,  fratribus,  vice- 
comitibus  Lautricensibus;  &  domino  Lam- 
berto  de  Montilio  iJi  domino  Stephauo  de 
Darderiis,senescallo  terre  uxoris  &  libero- 
rum  domini  Philippi  de  Monteforti  quon- 
dam.  Item  sub  eodem  modo&  forma  scrip- 
sit nobili  viro  domino  Guidoni  de  Levis 
marescallo  Mirapiscis.  Item  sub  eodem 
modo  &  forma  scripsit  nobilibus  viris  Lam- 
berto  de  Tureyo,  domino  Guialf[r]edo  de 
Felgariis,  domino  Aymerico  de  Bociassis, 
Berengario  Guillelmi  domino  Ciarimontis. 
Item    sub   eodem   modo   &   forma   scripsit 


An 

.271 


An 
1271 


1741 


.PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1742 


discretis  viris  preceptoribus  de  Dozincho, 
de  Magriano,  de  Rusticaiiis,  de  Petrosiis  & 
de  Pedeiiacio.  —  Item  sub  eodem  modo  & 
forma  scripsit  consulibus  ik  communitati- 
bus  Narboue,  Carcassoiie,  BLterre,  Agathe 
&  Lodeve.  —  Item  sub  eodem  modo  &  forma 
scripsit  abbatibus  Castrensi  &  Candilii  & 


Éd.orig. 

t.  m, 

col.  6o3. 


munitate  Albie,  cum  maiidato  procuratorio 
sigillato  cum  sigillo  pendenti  consuluni 
civitatis  Albie.  Set  &  alii  vocati  non  vene- 
runt;  sed  curia  domini  archiepiscopi  Nar- 
bonensis  excusavit  litteratorie  ipsum  domi- 
num  archiepiscopum,  quod  iter  arripuerat 
eundi    in    Franciam.    Item    abbas    Sancti 


An 
1271 


Ardorelli.  Item  sub  eodem  modo  &  forma      Poncii  Thomeriarum  excusavit  seper  suam 


scripsit  capitule  ecclesie  Albiensis.  Ad 
quam  diem  &  locum  de  predictis  prelatis, 
barouibus,  consulibus  &  communitatibus 
coiivocatis  venerunt  infrascripti,  videlicet 
venerabilis  pater  dominus  episcopus  Aga- 
thensis;  item  Raimundus  Vaireti,  cano- 
nicus  Lodovensis,  cum  mandato  procura- 
torio domini  episcopi  Lodovensis;  item 
Petrus  camerarius  Montisolivi  cum   man- 


litteram,  approbans  quidquid  ordinaretur 
cum  cousilio  aliorum  prelatorum.  Item 
multi  alii  fuerunt  vocati,  quorum  liftere 
pre  manibus  non  habentur,  de  quibus 
venerunt  infrascripti,  videlicet  dominus 
prior  de  Cassiano,  &  dominus  Br.  de  Po- 
diosorigario,  &  Johannes  de  Insula,  & 
consules  de  Pedenatio,  scilicet  G.  de 
Aureliaco    &   Petrus   Bernardi.   A   quibus 


dato  procuratorio   domini    abbatis    Mon-      omnibus  supradictis  vicarius  Biterris,  lo- 


tisolivi;  item  dominus  B.,  sacrista  ecclesie 
Carcassone,  &  dominus  Sancius  Morlana 
pro  capitule  ecclesie  Carcassone;  item 
frater  G.  prior  claustralis  monasterii  Cras- 
sensis,  procurator  generalis  ejusdem  mo- 
nasterii, abbate  carentis;  item  Raimundus 
de  Aracio  clericus,  cum  mandato  procura- 
torio abbatis  Caunensis;  item  dominus 
abbas  Sancti  Pauli  Narbonensis,  scilicet 
dominus  Guiraudus,  &  P.  abbas  Sancti  Ja- 
cobi  Biterrensis,&  dominus  P.  abbasSancti 
Affrodisii;  item  predictus  dominus  abbas 
Sancti  Affrodisii,  pro  abbate  Sancti  Tiberii 
presentialiter  ab  ipso  constitutus;  item 
Aimericusvicecomes  Narbonensis  &  Amal- 
ricus  fratres;  item  pro  vicecomitibus  Lau- 
tricensibus  littera  approbationis  de  hoc 
quod  fiet,  per  vicarium  sigillata  cum  si- 
gillo domini  Isarni,  vicecomitis  Lautri- 
censis;  item  dominus  Lambertus  de  Tu- 
reyo;  item  Aymericus  de  Bociacis,  &  B. 
Guillelmi;  item  consules  Narbone,  vide- 
licet Johannes  Benedicti,  Petrus  Abbati, 
pro  se  &  aliis  conconsulibus  &  pro  com- 
munitate  urbis  &  burgi  Narbone;  item 
consules  Biterris,  scilicet  Guillelmus  de 
Rivosicco,  B.  Grassi,  Pontius  Torti,  Rai- 
mundus Bardoni,  G.  Villamagna,  B.  Sal- 
vator  &  Paulus  Cultellt,  pro  se  &  pro 
communifate  civitatis  Biterris;  item  B. 
Johannis  &  G.  Petrus  Pitralli,  consules 
Carcassone,  pro  se  8c  aliis  coconsulibus 
suis  &  communitate  Carcassone;  item 
Guillelmus  Grava,  pro  consulibus  &  com- 


cum  tenens  domini  senescalli  Carcassone 
&  Biterris,  super  predicto  deffenso  fa- 
ciendo  &  de  modo  &  de  forma  juxta  re- 
gale statutum  consilium  requisivit.  Omnes 
autem  predicti  qui  vénérant,  prout  supe- 
rius  sunt  nominati,  necnon  &  multi  alii 
boni  viri,  videlicet  dominus  Raymbaudus 
de  Salve,  miles,  judex  domini  senescalli, 
magister  Bartholomeus  de  Podio,  domini 
régis  Francie  clericus,  judex  Carcassone, 
magister  Simon  judex  Biterrensis,  dominus 
P.  Figerii  miles  de  Biterris,  Guitardus  Er- 
mengaudi,  R.  de  Montefetosio,  G.  Aynardi, 
G.  Pétri  jurisperitus  &  multi  alii  boni 
viri,  cum  aliis  supra  nominatis  in  palatio 
Biterrensi  domini  Régis  congregafi,  con- 
suluerunt  predicto  tenenti  locum  senes- 
calli Carcassone  &  Biterris,  quod  faciat 
générale  deffensum,  ne  aliquis  extrahat 
bladum  de  senescallia  Carcassone  &  Biter- 
ris, per  mare  vel  per  aliam  aquam  vel  per 
terram,  hinc  ad  futurum  festum  nativitatis 
beati  Johannis  Babtiste  sub  pena  commissi 
ipsius  bladi,  preterquam  ad  civitatem  Aco- 
nensem,  &  ad  hoc  bene  custodienduni,  ne 
aliqua  fraus  possit  fîeri,  bonos  custodes 
ponat  &  provideat  diligenter.  Quibus  au- 
ditis,  predictus  vicarius  Biterrensis,  tenens 
locum  domini  senescalli  Carcassone,  de 
unanimi  consilio  &  consensu  domini  epi- 
scopi Agathensis,  domini  Aymerici  vice- 
comitis Narbone  &  Amalrici  fratris  ejus, 
domini  Lamberti  de  Tureyo,  &  omnium 
aliorum  supra  nominatorum,  qui  ad  hanc 


An 
1271 


1743 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


«744 


Éd.orîg. 

t.  111. 
col.6oti. 


coiivocationem  venerunt,  fecit  deffensum, 
statuit  &  edixit  pro  domino  rege  Francie 
&  pro  domino  senescallo  Carcassone,&  per 
locum  quem  tenet,  quod  nuUus  présumât 
extrahere  vel  onerare  ad  extrahendum 
bladum  de  senescallia  Carcassone  &  Biter- 
ris,  per  mare  vel  per  aquam  vel  per  ter- 
ram,  hinc  ad  proximum  festum  nativitatis 
beati  Johannis  Babtiste,  preterquam  ad 
civitatem  Aconensem,ad  quam  possint  bla- 
dum defferre,  petita  prius&  habita  licentia 
a  custodibus  infrascriptis,antequam  in  ali- 
quo  procédât  ad  extrahendum  vel  etiam 
ad  onerandum  ipsum  bladum,  &  quod  dic- 
tis  custodibus  satisdent  ydonee,  quod  ir.fra 
certum  tempus,  de  quo  convenient  cum 
ipsis  custodibus,  reportent  bonas  litteras 
testimoniales  cum  sigillis  niajoris  magistri 
Templi  &  majoris  magistri  Hospitalis  Je- 
rosolimitani  &  illius  qui  tenebit  locum 
domini  régis  Francie  in  civitate  Aconensi, 
vel  tenentium  locum  eorura,  quod  totum 
predictum  bladum  in  ipsa  satisdatione 
compreheiisum  ad  dictam  civitatem  Aco- 
nensem  attulerint.  Et  quicumque  predicta 
non  servaverit  vel  in  aliquo  adversus  ea 
f'ecerit,  statim,  ipso  facto,  ipsum  bladum 
vel  ejus  estimatio  totum  incidat  in  com- 
missum  domino  Régi  &  sit  confiscatum.  De 
quo  blado  sic  confiscato,  concessit  dictus 
tenens  locum  domini  senescalli  decimam 
partem  in  singulis  casibus  delatoribus,  qui 
primo  hoc  sibi  vel  predictis  custodibus  no- 
tificabuut  &  de  hoc  instruent  eos.  Et  ad 
recipiendum  predictas  satisdationes  &  ad 
custodienda  predicta,  constituit  custodes 
pro  domino  Rege  8c  domino  senescallo  do- 
ininum  P.,  Dei  gratia  abbatem  Sancti  Affro- 
disii  Biterreusis,  &  dominum  Bertrandum 
de  Podiosorigario  militem  &  se  ipsum. 
Qui  très  predictam  custodiam  pro  domino 
Rege  &  domino  senescallo  receperunt,  pro- 
mittentes  sub  religione  jurisjurandi,  quod 
super  sancta  Dei  Evuangelia  corporaliter 
tacta  in  manu  predicti  magistri  Bartholo- 
niei  de  Podio,  clerici  domini  Régis,  presti- 
terunt,  quod  in  predictis  fidelem  curam  & 
diligentiam  ad  vitandam  omnem  fraudem 
adhibebuiit,  &  nulli  facient  gratiam  pretio 
vel  prccibus  contra  predicta  vel  alio  quo- 
quo  modo.  Predictus  vero  dominus  abbas 
Sancti  Pauli  Narbone  dixit,  quod  ipse  pro- 


testabatur  pro  domino  archiepiscopo  Nar- 
bone &  pro  domino  vicecomite  Narbone 
&  pro  aliis  se  jus  habere  dicentibus,  quod 
sit  eis  jus  suum  salvum  in  bladis,  que  in 
terris  eorum  comitentur,  &  in  satisdatio- 
iiibus  supradictis.  Econtra  predictus  te- 
nens locum  domini  senescalli  dixit  & 
protestatus  fuit,  quod  predictas  satisdatio- 
nes &  omnia  predicta  commissa,  ubicum- 
que  committantur  in  senescallia  Carcas- 
sone &  Biterris,  ratione  talis  deffensi  ge- 
neralis  domini  Régis,  ad  ipsum  dominum 
Regem  spectant&  nonalium  quemciimque 
dominum,  &  quod  dominus  Rex  est  de  iis 
in  plena  potestate  &  fuit  teniporibus  rc- 
troactis.  Et  ita  fecit  deffensum  &  edictum 
supradictum,  adjiciens  &  prohibens,  quod 
nullus  présumât  in  génère  vel  specie  ali- 
quid  facere  vel  dicere  in  prejudicium  do- 
mini Régis  &  sui  edicti  vel  deffensi  supra- 
dicti,  &  si  fecerit,  sit  irritum  &  inane. 
Actum  fuit  hoc  apud  Biterrim,  in  palatio 
domini  Régis,  anno  Nativitatis  Christi 
M"  ce  LXXI°,  régnante  rege  Philippo, 
xvii°  kalendas  septembris,  in  presentia  & 
testimonio  Deodati  de  Bociacis,  filii  quon- 
dam  domini  Armanni,  Guialfredi  de  Fel- 
gariis  juvenis,  Estulphi  de  Rocosello,  do- 
mini Raimundi  Rigaudi  militis,  domini 
Guillelmi  de  Populo  jurisperiti,  domini 
Pétri  Raymundi  de  Columbariis  militis, 
Pétri  de  Fraxino,  Amelii  Mercerii,  ju- 
risperitorum,  Berengarii  deSaurinaco  scu- 
tiferi,  Augerii  de  Affaniano,  Pétri  de  Pa- 
risius,  notariorum,  &  multorum  aliorum 
&  Pétri  de  Manso,  notarii  Biterrensis 
publici  &  dicte  curie,  vice  cujus  Johannes 
Nicerii,  notarius  Biterrensis,  hoc  scripsit 
&  suprascripsit  ad  ipsum  dominum  Regem. 
Ego  idem  Petrus  de  Manso  notarius,  qui 
omnibus  supradictis  presens  interfui,  & 
subscribo  &  sigaum  meum  appono. 


An 

1271 


174^ 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1746 


Éd.orig. 
t.Ill. 

C0I.C07. 


An 
■  278 
i3  juin. 


346. 


CCCLXIX 


Confirmation  de  l'élection  d'un  consul 
à  Pise,  par  les  négociants  de  Nar- 
bonne' . 

Nos  Bernardus  Inardi  jurîsperîtus  8t 
Guillelmus  Arnaldi  do  TruUaribus, 
cives  Scambaxiatores  civitatisSt  burgi  Nar- 
boné,  habentes  bailiam  &  authoritatem 
infrascripta  faciendi  a  coiisulibus  uiiiver- 
sitateque  civitatis  Narbone,  per  eorum  pa- 
tentes litteras,  datas  Narboiie  pridie  nouas 
aprilis  anno  Domini  M°cc°  LXXViir,  sigil- 
latas  diiobus  sigillis  cere  impendentibus, 
in  quorum  une  erat  imago  béate  virginis 
Marie  Sicircuniscriptio  ejusdem  sigillicon- 
tinebat  sic  :  Sigillum  pacis  consulum  civita- 
tis Narbone;  in  alio  vero  sigillo  erat  imago 
Agni  Dei,  &  circumscriptio  ejusdem  sigilli 
continebat  sic  :  Sigillum  consulum  burgi 
Narbone;  pro  dicta  bailia  a  dictis  consuli- 
bus  nobis  concessa...  pro  civitate  &  burgo 
Narbone  &  pro  civibus  dicte  civitatis  & 
burgi  &  eorum  nomine  &  vice,  ad  petitio- 
nem  nobilis  viri  domini  Ugolini  Scelecti 
civis  Pisani  confirmamus  &  ratificamus  & 
firmam&rafam  habemus  electionem,quam 
Bernardus  Pauli,  Petrus  Rubeus,  Arnaldus 
Segianus  quondam  Segiani,  Raimundus  de 
Agnana,  Petrus  Marmorerius  quondam 
Aymerici  de  Marmoreriis,  Raimundus  de 
Ursia  quondam  Bernardi  &  Guillelmus  de 
Valle,  cives  predicte  civitatis  Narbone,  pro 
se  &  ceteris  civibus  Narbonensibus,  fece- 
runt  de  prefato  domino  Ugolino  in  con- 
sulem  &  rectorem  ipsorum  civium,  pro 
terapore  ad  civitatem  Pisanam  venturorum 
&  stantium  in  civitate  Pisana  &  ejus 
districtu  causa  mercationis  faciende,  per 
istam  cartam  rogatam  a  te  Frederico  no- 
tario,  &  cetera  omnia  in  dicta  carta  elec 


ex  altéra  parte,  quod  cives  civitatis  &  burgi 
Narbone  qui  pro  tempore  veneriut  cum 
navibus  aliisve  lignis  navigalibus  ad  por- 
tum  Pisanum  &  ibi  discaricaverint,  tenean- 
tur&debeant  dare  scripto  domino  Ugolino 
pro  qualibet  navi,  que  ibi  descaricabitur, 
solldos  triginta  bonorum  '  Pisanorum  & 
de  qualibet  tri  ta'  solides  viginti  de  Pisa  8c 
de  qualibet  barcha  que  ibi  discarigabitur, 
ut  dictum  est,  solides  decem  de  Pisa.  Si  au- 
tem  aliqua  navis  vel  trita  dictorum  civium 
ad  portum  Pisanum  veniret  nec  discarica- 
retur,  8c  ei  per  officiales  Pisani  conimunis 
fuerint  vêla  vel  timones  ablata  vel  ablati 
pro  ancoragio  solvendo,  teneantur  dare 
eidem  domino  Ugolino  pro  qualibet  nave 
solidos  viginti,  &  de  singula  trita  solidos 
decem  de  Pisa.  Si  autem  navis  aliqua  vel 
trita  pro  tempore  advcneritad  portum  Pi- 
sanum, que  ibi  non  discaricaretur,  &  ti- 
mones vel  vêla  eis  ablati  vel  ablata  non 
fuerint  per  officiales  Pisani  comunis  pro 
encoragio,  in  hoc  casu  eidem  domino 
Ugolino  niliil  solvere  teneantur.  Unde 
ego  prefatus  Ugolinus  convenio  ik  pro- 
niitto  vobis  nobilibus  &  prudentibus  viris 
dominis  Bernardo  Inardi  &  Guillelnio  Ar- 
naldi, civibus  &  ambaxiatoribus  civitatis 
&  burgi  Narbone,  recipientibus  pro  civi- 
bus civitatis  predicte  &  burgi,  facere, 
attendere  &  observare  omnia,  que  pro- 
misi  &  conveni  supradictis  civibus  qui 
me  elegerunt  in  consulem  per  scriptam 
priorem  cartam  rogatam  a  te  Frederico 
notarié.  Actum  Pisis,  in  apotheca  de  car- 
tone  ecclesie  Sancti  Nicolay,  presentibus 
Johanne  notarié  quondam  Necchi,  &  Rai- 
niunde  Rubaldi  de  Narbena,  testilnis  ad 
bec  regatis,  dominice  Incarnationis  anno 
i\i°  cc°  LXXix",  indictione  vi",  idus  junii, 
secundum  cursum  &  consuetudinem  Pisa- 
norum. 

(Locus  signi  notarîi.)  Ego  Fredericus, 
fllius  quondam  Bonaccusi,  domini  Frede- 
rici  (.sic)  Dei  gratia  serenissini  Romanorum 


An 
1273 


tionis  comprehensa  :  hoc  habite  &  expresse      jmperateris  netarii,  predictis  omnibus  in- 
per  pactum  habitum  inter  nos  pro  dicta 


civitate  &  burgo  &  ejus  nomine  &vice  ex 
una  parte  &  scriptum  deminum  Ugolinum 

'  Archives  de  l'hôtel  deyillede  Narbonne.  [Doat, 
Tol.  5o,  f°  40.) 


■  Le  texte  que  nous  suivons  porte  dominorum, 
qui  n'a  aucun  sens.   [A.  M.] 

'  Ce  mot  n'existe  pas  dans  Du  Cange.  Le  sens 
est  sur  d'ailleurs,  mais  nous  ne  savons  comment 
le  corriger.   [A.  M.] 


An 
1278 


1747 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1748 


An 
1298 
3  juin. 


terfui  &  rogatus  has  inde  cartas  scripsi  8j 
signavi  &  in  publicam  formam  redegi. 


547.  —  CCCLXX 


litis. —  Sigillum  Pefri  Sarnici  nctarii. — 
Sigillum  Jacobi  Bertrandi  jiirisperitis  (j-fc)- 
—  Sigillum  Raimuiidi  Rostagni  burgeiisis 
Bellicadri. — Sigillum  Poncii  de  Crota  do- 
micelli  de  Belliquadro.  —  Sigillum  Rai- 
muiidi de  Camargis  burgensis  Belliqua- 
dri  s,,,  (sic). 

Scellé  de  vingt-trois  sceaux  :  le  bas  du 
parchemin  est  découpé  en  autant  de  morceaux 
qu'il  y  a  de  sceaux;  £■  le  nom  de  chacun  de 


An 

I  2p3 


Ed.oriff. 
t.  111. 

col.  Goo. 


Attestation   touchant   la  coutume  de 

donner   la    ceinture    militaire    aux 

bourgeois,  dans  la  sénéchaussée  de      ^eu>:^Jont  le  sceau  est  pendant,  £■  qui  ont 

donné  cette  attestation,  est  écrit  le  long  du 
parchemin  découpé,  [Note  de  D,  Vaissete.j 


Beaucaire  &•  en  Provence' 


C 


548. 


CCCLXXI 


>UNCTis  présentes  litteras  intuentibus 
nos  subscripti,  quorum  sigilla  sunt 
pendencia,  facimus  notorium  &  manifes- 
tum,  quod  usus  &  consuetudo  sunt  &  fue- 
runt  longissimis  temporibus  observati,  & 
tanto  tempore  quod  in  contrarium  memo- 
ria  non  existit,  in  senescallia  Belliquadri 
&  inProvincia,  quod  burgenses  consueve- 
runt  a  nobilibus  &  baronibus  &  etiam  ab 

arcbiepiscopis  &  episcopis,  sine  principis        *    Tovs  ceux  qui  ces  lettres  verront,  Jehan. ,, 

i-      -t*.    garde  de  la  prévôté  de  Paris,  salut.  Sa- 


Lettres    du    roi    Philippe    le    Bel    en 
faveur  du  Pont  Saint-Esprit'. 


auctoritate  &  licencia,  inpune  singulum  m 
litare  assumera  &  signa  militaria  habere 
&  portare  &  gaudere  privilegio  militari. 
In  cujus  rei  testimoniuni,  sigilla  nostra 
appensa  presentibus  litteris  duximus  appo- 
nenda,  die  martis  post  octavas  Pentecostes, 
anno  Domini  millesimo  ducentesimo  no- 
nagesimo  octavo. 

Sigillum  domini  Durantis  prioris.  —  Si- 
gillum Rostagni  de  Ruppemaura  domicelli. 

—  Sigillum  Johannis  de  Ruppemaura  do- 
micelli.—  Sigillum  Rostagni  de  Monte- 
lauro  domicelli.  —  Sigillum  domini  Rai- 
mundi  Guidonis  militis.  —  Sigillum  domini 
Bertrandi  Ricardi  militis.  —  Sigillum  do- 
mini Jacobi  Gaucelmi  militis. —  Sigillum 
domini  Guillelmi  Hugonis  Barguanhacii 
militis.  —  Sigillum  Rostagni  de  Blaudiaco 
domicelli.  —  Sigillum  Rostagni  de  Ba- 
gualancia  domicelli.  —  Sigillum  Marci 
Guelesica  domicelli.  —  Sigillum  Bertrandi 
Guigonis  domicelli.  —  Sigillum  domini 
Raybaudi  militis. —  Sigillum  G.  Saunerii 
burgensis. — Sigillum  Nycholai  Chabaudi 
uotarii. —  Sigillum  B.  de  Caperiis  notarii. 

—  Sigillum  domini  Bertrandi  Mustela  mi- 

'  Trésor  des  chartes  du  roi  ;  ordonnances,  n.   i, 
[J.  468^  original  scellé.] 


chent  tuit,  que  nous  Van  de  grâce  mil  trois 
cent  £•  neuf,  le  jeudi  devant  les  Brandons, 
veismes  les  lettres  de  nôtres  eigneur  II  roi  de 
France  en  cette  forme  : 

Philippus,  Dei  gratia  Francorum  rex, 
universis  présentes  litteras  inspecturis  sa- 
lutem.  Notum  facimus,  quod  nos  sollicita 
meditatione  pensantes  labores  immensos, 
quos  dilecti  nostri  homines  ville  Sancti 
Saturniui  de  Portu  in  constructione  pontis 
Sancti  Spiritus  sustinuisse,  diligentianique 
&  providentiam  circumspectam  eorum, 
quas  in  querendo  &  procurando  emolu- 
mento,  de  quo  pons  tara  mire  magnitu- 
dinis  in  tam  modico  tempore  construi 
potuit,  adhibuisse  noscuntur;  considéran- 
tes insuper  plura  miracula  jam  facta  & 
que  ibidem  quotidie  gratia  sancti  Spiritus 
iiivalescunt,  ut  ipsi  fidèles,  ex  quorum  lar- 
gitionibus  dictus  pons  constructus  est,  a 
solifa  devotione  operis  pontis  ipsius  non 
retrahantur,  sed  ad  majorem  potius  at- 
trahantur,  continuantes  eleemosinas,  quas 
ad  perficiendum  opus  predictum  largiflue 
porrexerunt,  predictis  hominibus  Sancti 
Saturniui  de  Portu   concedimus  de  gratis. 

'  Communiqué  par  M.  Lancelof 


An 

i3io 

février. 


I74Q                       PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  lj5o  ~7" 

An           '  ^ ''  'An 

'"^     speciali,  quantum  ad  nos  pertinet,  ut  ipsi  pifalis  &  pauperum  ibidem  confluentium 

in  capite  dicti  pontis  a  parte  ville  Sancti  ac dicte  capelle   &  deservitorum   ejusdem 

Saturnini  quoddam  hospitale  ad  recipien-  sustentatione,  totaliter  &  intègre  conver- 

dum  infirmes,  pauperes,  débiles  &  raendi-  tantur,  consummatoque  opère  pontis  pre- 

cos,    necnon    unam    capellam    in   honore  dicti, dictas  eleemosinas  ad  sustentationem 

béate  Virginis  &  gloriosissimi  confessoris  pontis  ejusdem  hospitalisque  &  pauperum, 

beati  Ludovici,  avi  quondara  nostri,  edi-  necnon  capelle  &  deservitorum  ipsius  ex- 

ficare   &  construere  valeant,  dum  tamen  pendi   volumus,   ut   predicitur,   prout  ad 

patri  nostro  sanctissimo  summo  pontifici  nos  pertinet,  &  converti.  Que  omnia  per 

predicta    placeant,    dictumque    hospitale  dictos  homines  fieri  volumus,  ut  premit- 

&    capellam    eximere    ab   ecclesia    majori  titur,  &  compleri.  In  cujus  rei  testimo- 

ville  Sancti  Saturnini  predicte.  Volentes  &  nium,  sigillum  nostrum  fecimus  presenti- 

coiicedentes,  prout  ad  nos  pertinet,  quod  bus   litteris  apponi.   Datum   Parisius,  die 

omnes  eleemosine  que  fient  a  Christi  fide-  XXV  februarii,  anno  Domini  M  cccix. 

libus,  sive  pro  constructione  pontis  sive  Et  nous  au  transcrit  de  ces  lettres  avons  mis 

pro  dictis  hospitali  &  capella,  tam  in  ip-  le  scel  de  la  prévôté  de  Paris,  l'an  &  le  jour 

sius  pontii  constructione,  quam  dicti  hos-  dessus  dit. 


•'ji     «^    «jj^    «jj-»     i-Çj     «jSj     t-2j"^<JÏJ     «^     i^j     *^     «-^     «.^     «^^     «^jj     *'i^     *^     */i~t     -^^  i-Jj     »V^     »■!«     ^V^     t/^Vj     •vjj     fcj^v.     »/^  '  f-çj""  .^ 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES 


j  Latin  11008  (ancien  cartiilaire  ^62").  Parche- 
min,deux  cent  vingt-six  feuillets  à  longues  lignes, 
haut  de  deux  cent  dix-sept  millimètres.  Ecriture 

Ahhciye   de   GrUnd.Set.VC,  du  même  temps  que  le  précédent;  fait  le  plus  sou- 
vent double  emploi  avec  lui. 

,-  ,      ,    ,,..            ...      j    T     1    ,,„    „„;.  Latin    11000   (ancien  cartulaire  i6p).   Parche- 

(  Ordre  de  Citeaux,  diocèse  de  Toaloase,  puis  '   ^         .                                 . 

de  .Moiitauban.)  min,  vingt-deux   feuillets  à  longues  lignes,  haut 

de  deux  cent  quinze  millimètres.  Fragment  d'un 

T    'ABBAYE   de  Grandselve   est   la  mère   de  cartulaire  plus  étendu.  Peu  de  pièces  intéressantes. 

L    la    plupart    des    abbayes    cisterciennes  Écriture  analogue  à  celle  des  précédents,   portait 

1      »«•  !•        11      1                   •                 >         11         I  à  l'abbave  le  numéro  6. 

du  Midi;  elle  donna  naissance  a  celles  de  ,     .   '             ^       .               ,  ■        ^  s    „      , 

„,.,',„         r     ■  ■>                          ■  Latin    iioii   (ancien  cartulaire   lûol.   Parche- 

Candeil  &  de  Fontfro.de,  pour  ne  citer  que  ^._^  ^  ^^^^  quatre-vingt-seize  feuillets  à  longues 

les   plus    célèbres,   &  sa    richesse,    sa  puis-  y^^,^^^^  ^^^^  ^^  „„,  quatre-vingt-un  millimètres. 

sance  en  firent  longtemps  l'un  des  centres  ]yj^„e  ,„..,in  &  même  époque  que  le  précédent.  La 

monastiques   les   plus    importants  du  Midi.  plupart  des  pièces  se  retrouventdans  le  latin  9994. 

Les  abbés   du   douzième  &  du  quatorzième  Ce  volume  »  l'abbaye  portait  le  numéro  2. 

siècles    firent    réunir    les    actes    relatifs    à  Latin    11010  (ancien  cartulaire    i63J.   Vélin, 

leurs  vastes  propriétés  &  en  formèrent  six  cent   soixante -treize   feuillets  à   longues  lignes, 

cartulaires,  dont  cinq  nous  sont  parvenus  haut  de  cent  quatre-vingt-cinq  millimètres.  Cora- 

&  dont   le   sixième,   en   grande   partie,  fut  mencement  du  quatorzième  siècle.Titre  au  folio  2  : 

./               T^       »    j            1                       »     I         !•  Aisso  so  las  liicrtatx  e  las  franaue^as  çuel  monestier 

copié  par  Doat  dans  le  courant  du   dix-  "^'"          ,          ,    -,   ,           d     ,  ,   i      r     n 

'.,.,,,-.                            .  de  Granselva   a.  de  Tholosa   a   Bordel.  Les   feuillets 

septième  siècle.  Ces  manuscrits  sont  tous  ,      .       ,             >,                           •  ■          1 

1        "  "          ,      T.  1  1-      1                       ■         1        -  '^9    *    '7''    5°"'   d'une    main    postérieure   (entre 

conservés  à  la  Bibliothèque   nationale,  a  ^33^  ^  ,3^^^    j^^j^^jf  ^^.^  privilèges  &  exemp- 

"^^^^-  lions  de  l'abbaye  dans  les  villes  &  seigneuries  ri- 

En  voici  la  liste  &  la  description  :  veraines   de   la   Garonne.  Beaucoup   de   pièces  en 

langue  vulgaire.  En  tète,  résumé  ville  par  ville 
Latin  9994  (ancien  cartulaire  159).  Manuscrit  des  droits  &  exemptions  de  Grandselve;  ce  som- 
sur  vélin  de  deux  cent  cinquante  &  un  feuillets  à  maire  est  en  langue  vulgaire.  Ce  cartulaire  portait 
longues  lignes,  haut  de  trois  cents  millimètres;  à  l'abbaye  le  numéro  4.  Nous  en  donnons  le  dé- 
portait à  l'abbaye  le  numéro  1.  Kcrit  du  temps  de  pouillement  complet,  &  nous  le  désignons  par  la 
l'abbé  Guillem,  vers   1195.   Porte   à  la   marge  de  lettre  E. 

nombreuses   annotations    du    dix-septième   siècle.  Dans    notre   Catalogue   la    lettre    D  désigne   I  s 

relatives  à  la  topographie.  —  Nous   désignons   ce  volumes    76    à    79  de    la    collection   Doat,   oii    est 

cartulaire,    dont  nous  donnons  le  dépouillement  ira  nscrit  le  sixième  cartulaire,  aujourd'hui  perdu, 

presque  intégral,  p.ir  la   lettre  A.  qui  renfermait   surtout  des  pièces  de  princes  &  ce 


nols. 

A,   1 o5  a. 


1755                       PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  17^6 

rois.  Dont  a  en  outre  copié  un  certain  nombre  de  guière,  de  Pierre  de  Bessens  &  autres  sei- 

pièces  détachées,  trouvées  par  lui  aux  archives  de  gneurs  des  environs 

l'abbaye.  ,         _             , 

D          j               1              1                       1        j                   j  A,   loj  a,    106  a. 

Four  donner  le  catalogue  complet  des  actes  de 

Grandselve,  il  conviendrait  de  joindre  aux  docii-  --, 

ments  plus  haut  indiqués  les  deux  collections  sui-  IV.— Vers  1 125.  —  Raimond  Garsias  & 

vantes:  *^    femme    Ermessinde    donnent   à    l'abbé 

.  „    .      .    ,  .  Bernard  leurs  possessions  dans  l'île  de  Ba- 

1°  A  Pans,   Archives   nationales,    L,    1009   èis.  „ril<: 
Collection  d'environ  cent  quatre-vingts  pièces  des 
douzième,  treizième  8c  quatorzième  siècles,  surtout 
du   douzième,  donnée  aux  Archives  en   i8o5.  Peu 

d'intéressantes;   la  plupart  se   retrouvent  dans  les  ^-    ~    "^^-    —   Guillem    Sicber    &    son 

cartulaires.  frère  Géraud    donnent   à  Grandselve  &   à 

2°  Aux  archives  départementales  de  la  Haute-  l'abbé  Bertrand  la  moitié  de  la  terre  de  la 

Garonne,  autre  collection   de    pièces   rachetées   à  Zacha  de  Combas  pour  le  salut  de  l'âme  de 

un  relieur  dans  le  courant  de  ce  siècle;  beaucoup  leur  frère  Raimond,  mort  après  avoir  été 

sont   mutilées.   Quelques-unes  pourtant   ne  Jnan-  excommunié    par    l'évêque    de    Toulouse, 

quent  pas  d'intérêt,  notamment  pour  la  fin  du  Amélius,  à  la  requête  des  frères  de  Grand- 

treizième  siècle.  Selve. 

Enfin   une  courte  monographie  de  l'abbaye  de  A,  9  è. 
Grandselve,  publiée  par  M.  Jouglar  dans  le  tome  8 

des   Mémoires   de   U  Société  archéologique  du   midi  VI.  —  24  août  Il3o.  —  AméliuS,  évêque 

de  U  France,  nous  a  fourni  quelques  actes  non  de  Toulouse,  donne  à  Grandselve  8c  à  l'abbé 

copiés  par  Doat  Bertrand  l'église  de  Ricancèle. 

Jusque   vers   1  an    iioo  ces   actes   ne  présentent  r^       ^    .- 

■           •         ■    .'   •        <            L-                       ,1  I'.  76,  f"  7. 
guère  qu  un    intérêt   géographique;   nous  les  don- 

nons    principalement    à   cause   de    la    pénurie  de 

documents   anciens   sur  cette   partie  du    Langue-  ^'^-   ~   ^O   janvier,   avant    Il33.   —  AI- 

doc.  lis  sont  de  plus  de  nature  à  faire  connaître  fonse,  comte  de  Toulouse,  donne  au  mo- 

dans  le  détail  la  manière   dont  se   formaient  les  nastère  de  Grandselve   une    terre   dans  le 

domaines  des  grandes  communautés  cisterciennes.  dîmaire  de  Sainte-Marie  de  Lasella. 

A  partir  de  l'an    1190,  ces  documents  deviennent  A,  1  a. 

beaucoup  plus  intéressants,  &  les  lettres  de  princes 

y  ^''°"^«"t-  VIII.  —  ii33.  —  Matfred  cède  à  Grand- 
selve Si  à  l'abbé  Bertrand  ses  droits  sur  la 

L  —  1117,  —  Amélius,  évêque  de  Tou-  terre  donnée  à  l'abbaye  par  le  comte  Al- 

louse,  confirme  à  Géraud  de  Salles  la  pos-  fonse. 

session  de  tout  ce  qu'il  a  acquis  à  Grand-  a,  1  a. 
.selve    &   aux   environs,    &   l'exempte    du 

payement  des  dîmes,  à  condition  de  cons-  IX.  —  20  mai,  vers  ii33.  —  Innocent  II 

truire  une  église  dédiée  à  la  Vierge  &  à  la  à  l'évêque  de  Toulouse.  L'abbé  de  Cadouin 

Madeleine.  s'est  plaint  à  lui  de  celui   de  Grandselve, 

Gall.  Christ.  XIII,  Instr.  c.  i5.  qui  lui  refuse  l'obéissancej  le  pape  invite 

l'évêque  à  rétablir  la  subordination. 

II.  —  Janvier  11 17.  —  Olivier  de  Bes-  Gall.  Christ,  xiii,  Instr.  c.  17. 
sens  &sa  femme  Algarde  donnent  à  Grand- 
selve &  à  Géraud  de  Salles  une  partie  de  X.  —  ii35.  —  Arnaud  de  Montech  cède 
la  forêt  de  Grandselve.  à  Grandselve  &  à  l'abbé  Bertrand  ses  droits 

Gall.  Christ,  xiii,  Instr.  c.  iS.  de   baille   sur  la  terre  donnée  à  l'abbaye 

par  le  comte  Alfonse. 

III.  —  Vers  II25.  —  Suavis  &  sa  femme  A,  1  h. 
Guillemette  donnent  à  l'abbé  Bernard  tous 

leurs  droits  sur  l'île  de  Banols;  —  à   la  XI.  —  i3  août  1140.  —  Bertrand,  abbé 

suite,  chartes  identiques  de  Pons  de  Bru-  de  Grandselve,  vend  à  Bernard  Risum  agni 


17^7 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1758 


hahens,  de  l'iiôpital  de  la  porte  d'Arnaud- 
Bernard,  à  Toulouse,  &  à  tous  les  frères 
diidit  hôpital, -les  oublies  que  Benezeit 
Arnaud  avait  données  à  l'abbaye,  moyen- 
nant cent  sous  de  Morlas. 
D,  76,  f">  12. 

XII.  —  1"  avril  1142.  —  Innocent  II 
confirme  à  l'abbaye  de  Grandselve  toutes 
ses  possessions,  à  Grandselve  &  dans  les 
localités  environnantes,  &  le  lieu  de  Font- 
froide,  en  Narbonnais,  que  le  vicomte  Ai- 
nieri  avait  donné  à  l'abbaye  pour  y  bâtir 
un  monastère. 

Gall.  Christ.  XIII,  In'.tr.  c.  18. 

XIII.  —  7  avril  1148  (n.  st.).  —  Roger 
de  Béziers,  vicomte  de  Carcassonne,  ac- 
corde aux  moines  de  Grandselve,  à  l'abbé 
Bertrand  &  à  la  maison  de  Fontfroide 
l'exemption  de  tous  péages,  cens,  leudes 
&  guidages  dans  l'étendue  de  ses  domai- 
nes. 

A,  121  h;  H,  v,  c,  1060. 

XIV.  —  10  septembre  1143.  —  Richard 
de  Combes  vend  à  l'abbé  Bertrand  une 
terre,  moyennant  vingt-six  sous  de  Mor- 
las. 

A,  3  a. 

XV.  —  1143.  —  Guillem  de  Belpech 
donne  à  l'abbé  Bertrand  sa  terre  d'Es- 
pagnac,  près  de  celle  de  Comberouger, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

D,  76,  f  16. 

XVI.  —  1143.  —  Richard  de  Combes 
engage  à  l'abbé  Bertrand  une  terre  voisine 
de  celle  qu'il  avait  déjà  donnée  à  l'abbaye 
pour  la  tenir  sept  ans,  &  moyennant  vingt- 
cinq  sous  de  Cahors. 

A,  3  h. 

XVII.  —  1143,  —  Richard,  Bernard  & 
Martin  de  Combes  vendent  à  l'abbaye  de 
Grandselve,  moyennant  vingt  &  un  sous  de 
Morlas,  une  terre  située  près  de  la  route. 

A,  4  A. 


l'abbé  Bertrand    leurs   droits   sur  l'île   do 
Banols. 

A,    loj  h. 

XIX.  —  9  avril  1147.  —  Bernard  de  Cas- 
telpor  &  sa  femme  donnent  à  l'abbé  Ber- 
trand la  moitié  de  leurs  revenus  en  huile 
&  en  olives  sur  le  jardin  de  Pons  Gaufred. 

A,  izz  h. 

XX.  —  II47'  —  Terrenus,  prêtre,  cède 
à  Bertrand,  abbé,  moyennant  deux  sous  de 
Cahors,  la  terre  de  la  Pradelle. 

A,  I  b. 

XXI.  —  II47'  —  Arnaud  de  Montech  & 
son  frère  Guillem  donnent  à  l'abbé  Ber- 
trand leur  terre  de  Lasela,  moyennant 
quinze  sous  de  Cahors  &  le  don  d'une  tu- 
nique &  d'une  cape. 

A,  I  o  a. 

XXII.  —  II47'  —  Bernard  de  Lascascs 
&  son  frère  Poitevin  donnent  à  Grandselve 
cinq  sous  de  leur  part  des  péages  de  Sainte- 
Bazeille. 

B,  i52  b. 

XXIII.  —  1 147.  —  Guillem  Pierre  &  ses 
frères  Aimeri  &  Adémar  donnent  à  Ber- 
trand, abbé  de  Grandselve,  une  terre  près 
du  ruisseau  de  Calers.  —  Donation  con- 
firmée la  même  année  par  Guillem  Rai- 
nier,  Compain  de  Bouville,  Raimond  de 
Beaumont  &  Arnaud  de  Lens. 

H,  V,  c.  1097. 

XXIV.  —  2!  janvier  1147  (v.  st.).  —  Ar- 
naud Elie  &  son  fils  Eudes  donnent  avec 
le  consentement  d'Hugues,  abbé  de  Saint- 
Sernin,  leur  condamine  de  M-a^triis. 

A,  io3  b. 

XXV.  —  I"  mai  1  i5o.  —  Ug  de  Belpech 
confirme  à  Grandselve  la  possession  de  la 
terre  que  Guillem  de  Belpech  lui  avait 
vendue,  moyennant  la  somme  de  dix  sous 
de  Morlas. 

D,  76,  f  40. 


XVIII.  —  10  juillet  1144.  —  Guillem  XXVI.  —  26  septembre  nSo.— Guillem 

Burdo    &   sa    femme    Richarde  cèdent   à      Esquivet  &  ses  frères  Raimond  de  Saint- 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1759 

Salvi  &   Guillem  Jorda  donnent  à  l'abbé 
Alexandre  la  terre  dite  Camp-Bernard. 

A,  201  a. 

XXVII.  —  4  décembre  ii5o. —  Guillem- 
Raimond,  sénéchal  de  Barcelone,  &  ses  en- 
fants donnent  à  Grandselve  leur  honneur 
du  nom  de  Cerdaniola,  pour  y  construire 
un  monastère. 

Marcel  Hispanica,  c.  l3io  (Bréqiiigny,  TahU  des 
d'tplàmes,  t.  3,  c.   169). 

XXVin.  —  ii5o.  —  Raimond  de  Mon- 
taigu  donne  à  l'abbé  Alexandre  ses  posses- 
sions dans  le  bois  de  Candeil,  —  Donation 
semblable  faite  en  même  temps  par  Gui- 
raud  Bec  &  Guillem  de  la  Grave. 

H,  V,  c.  1127. 


1760 


XXIX. —Vers  ii5o.  —  Raimond,  comte 
de  Barcelone,  exempte  de  tout  péage  dans      guttcs. 
ses  États  les  objets  &  marchandises  appar-         a,  180  a. 
tenant  à  l'abbaye  de  Grandselve. 

D,  77,f»  i3. 


de  leur  seigneur  Arbert  de  Finhan,  don- 
nent à  l'abbé  Alexandre  leur  honneur  de 
Nones,  moyennant  douze  sous  de  Morlas. 

A,  182  a. 

XXXV.  —  2  juillet  ii53.  —  Richard  de 
Combes  vend  à  Grandselve,  pour  dix  sous 
de  Morlas,  une  terre,  sise  à  Villelongue, 
qu'il  lui  avait  engagée. 

A,  3  *. 

XXXVL  —  18  juillet  1153.  —  Pons  fe 
Monbéqui  cède  à  l'abbé  Alexandre  ce  qu'il 
possédait  au  terroir  de  Noncs,  moyennant 
treize  sous  de  Morlas. 

A,  180  a. 

XXXVIL  —  18  juillet  ii53.  —  Rai- 
mond Peitavin  donne  à  l'abbé  Alexandre 
sa  part  de  l'honneur  de  Nones,  infra  duas 


XXX.  —  24  janvier  ii5o  (v.  st.).  — Arbert 
de  Finham  &  Bertrand  de  Saint-Nauphary 
{S.  Leufarîo)  donnent  à  Grandselve  &  à 


XXXVIII.  —  28  octobre  ii53.  —  Bona- 
fos,  doyen  de  Cayrac,  avec  le  conseil  de 
ses  frères,  donne  à  l'abbé  Alexandre  la 
terre  de  Saint-Pierre  &  de  Saint-Béraud, 
dans    la   paroisse   de   Lasela,    sous   la   re- 


l'abbé  Alexandre  le   casai   de  la  Graveira      devance  annuelle  de  quatre  setiers,  deux- 


avec  toutes  ses  appartenances. 

A,  2  a. 

XXXI.  —  Juillet  Ii5i  (I"  mercredi  du 
mois).  —  Ermengarde,  vicomtesse  de  Nar- 
bonne,  donne  à  l'abbé  Alexandre  dix  sau- 


de  froment  &  deux  de  mixture,  payables 
à  la  fête  do  Saint-Gilles,  aux  moines  de 
Cayrac. 

Latin  i  roi  1 ,  41  i. 

XXXIX.  —  Vers  ii53. 


Arbert  de  Fin- 

lées  de  sel  à  prendre  chaque  année  dans      han   &  Guillem    d'Ayguetinte  donnent   à 

Granselve   l'honneur  que   tenait  d'eux,  à 
Nones,  Forton  Corrigia,  &  le  fief  de  Guil- 
lem de  Belpech. 
A,  i3o  b. 

XL.  —  18  août  1154.  —  Bernard  del  R!u 
&  son  frère  Arnaud  partagent  avec  l'abbé 
Alexandre  l'honneur  qu'ils  tenaient  de 
Arbert  de  Finhan. 

A,  182  h. 

XLI.  —  9  septembre  1154.  —  Galabrun 
de  Lassela  ik  autres  seigneurs  vendent  à 
Grandselve,  moyennant  dix  sous  de  Mor- 
las, quelques  possessions  à  Lassela, 

A,  2  a. 


ses  salines  de  Narbonne. 
A,  221  è. 

XXXII.  —  23  septembre  ii52.  —  Ber- 
nard Pèlerin  cède  à  Grandselve  la  terre 
qu'il  possédait  près  de  la  Morte-Garonne, 
moyennant  six  sous  de  Morlas. 

A,  104  A. 

XXXIII.  —  Ti52.  —  Jourdain  de  l'Isîe 
accorde  à  l'abbé  Alesandre  le  droit  de  pâ- 
ture dans  toutes  ses  terres. 

H,  V,  c.  I  j  jp. 

XXXIV.  —  5  juin  II 53.  —  Forton  Corn- 

gia  !k  sa  femme  Arsi-ude,  du  consentement 


lyôi 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUE:; 


XLII.  —  9  septembre  1154.  —  Guilleni- 
Aton  &  son  frère  Bertrand  donnent  à 
l'abbé  Alexandre  un  lieu  dans  leur  hon- 
neur de  Nones,  pour  y  construire  des  bâti- 
ments &  y  établir  des  pâturages. 

A,  180  h.  . 

XLIII.  —  10  septembre  1154.  —  Sibille, 
femme  de  Richard  de  Combes,  confirme 
les  ventes  &  donations  faites  à  Grandselve 
par  son  mari. 

A,  4  a. 

XLI V.  —  10  septembre  1 1 54.  —  Bernard 
de  Combes  8c  sa  femme  Provence  donnent 
à  Grandselve  une  terre  à  Cofruer. 

A,  2  i. 

XLV.  —  II  septembre  11 54.  —  Adémar 
de  Saint-Giri  vend  à  Grandselve  une  déna- 
riée  de  vigne  pour  la  somme  do  quatre 
sous  de  Morlas. 

A,  4  a. 

XLVI.  —  2  mai  ii55.  —  Isarn  de  Saint- 
Laurent  &  Brun  de  Pantaniac  cèdent  à 
Grandselve  leur  terre  de  Lassela,  pour 
quinze  sous  de  Cahors. 

A,  4  *• 

XLVII. —  2  mai  11 55.  —  Armand  du  Pin 
&  son  frère  Raimond  de  Bessens  cèdent  à 
l'abbé  Alexandre  leur  quart  des  dîmes  de 
Nones,  moyennant  trente-cinq  sous  de 
Morlas;  cette  vente  est  approuvée  par  les 
parents  d'Armand. 

A, 181  t. 

XLVIII.  —  6  mai  ii5j.  —  Ug  Je  Rogo- 
n'iag  &  sa  femme  Brunissende  cèdent  à 
Grandselve  leur  terre  de  Frigida  Fabrica 
dans  le  terroir  de  Lasela. 

A,  22  è. 

XLIX.  —  6  mai  n55.  —  Bernard  de 
Combes  &  ses  parents  vendent  à  Grand- 
selve, moyennant  dix  sous  de  Cahors,  leur 
terre  du  port  de  Saissas, 

A,  5  a. 

L.  —  6  mai  ii55.  —  Terrenus,  prêtre, 
vend  à  Grandselve  sa  terre  de  Pradelle, 
moyennant  six  sous  de  Morlas. 

A,  5  a. 


1762 

LI.  —  6  mai  ii55.  —  Arnaud. GuitarJ  & 
sou  frère  Raimond  vendent  à  Grandselve 
leur  terre  de  Perer  Arnaîd,  moyeiinaut 
quinze  sous  de  Cahors. 

A,  6  b. 

LU.  —  6  mai  ii55.  —  Galal)run,  son 
frère  Raimond  &  sa  sœur  Bermonde  don- 
nent à  Grandselve  tous  leurs  droits  sur  le 
port  de  Saissas. 

A,  5  h. 

LUI.  —  6  mai  ii55.  —  Ug  de  Rogonag 
&  sa  femme  Brunissende  vendent  à  Grand- 
selve leurs  possessions  à  Frigida  Fabrica, 
in  terminio  de  Lassela,  moyennant  quinze 
sous. 

A,  6  a. 

LIV.  —  7  mai  11 55.  —  Guillem  Tort  & 
ses  frères  donnent  à  Grandselve  la  terre 
de  la  Pradela. 

A,  6  a. 

LV.  —  18  février  1 155  (v.  st.).  —  Géraud 
Regafred  donne  à  l'abbé  Alexandre  son 
quart  des  dîmes  de  Nones. 

A,  181  a. 

LVI.  — Vers  ii55.  —  Bernard  Arlot  & 
ses  enfants  cèdent  à  Grandselve  le  fief 
qu'ils  tenaient  de  Forton  Corrigia,  à  No- 
nes, moyennant  deux  sous  de  Morlas, 

A,  184  a. 

LVII.  —  M  mai,  vers  ii56.  —  Bernard 
Alègre  cède  à  l'abbé  Alexandre  ce  qu'il 
avait  au  lieu  dit  Serrago-^a,  &  une  place 
pour  construire  un  moulin  sur  le  Lanibon, 

A,  i83  a, 

LVIII.  —  20  octobre  11 56.  —  Sicard  de 
Laurac  &  son  fils  Sicard  exemptent  Grand- 
selve de  tout  droit  de  leude  sur  le  sel. 

A,  222  a, 

LIX.  —  29  novembre  11 56.  —  Bernard 
Corna  &  son  frère  donnent  à  l'abbé  Alexan- 
dre leurs  droits  sur  b  bailie  &  le  dîmaire 
de  Nones,  à  eux  cédés  par  Armand  du  Pin 
en  échange  d'une  égale  quantité  de  terre. 

A,  182  a. 


VIII. 


.% 


1763 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


LX.  —  Décembre  ii56.  —  Arnaud  Hélie 
&  son  fils  Eudes  donnent  à  l'abbé  Alexan- 
dre autant  de  terre  qu'en  pourront  labou- 
rer deux  paires  de  boeufs,  aux  garrigues  de 
Banols. 

A,  104  ^.  ' 

LXL  —  18  janvier  1157.  —  Gautier  de 
Serrant  confirme  à  l'abbé  Alexandre  les 
donations  d'Arnaud  de  Bre'^uila,  entre  les 
ruisseaux  de  Girben  &  de  Rodanel. 

A,  I  i. 

LXn.  —  18  janvier  iiSy.  —  Richard  de 
Combes  &  sa  femme  Sibille  vendent  à 
Grandselve  leur  clos  de  vigne  Je  Panepu- 
trido. 

A,  7  a. 

LXin. —  3o  janvier  iiSy. —  Pierre  de 
Banols  &  autres  donnent  à  l'abbé  Alexan- 
dre leur  part  de  la  terre  de  Mazères  au 
terroir  de  Banols,  moyennant  trente  sous 
de  Morlas. 

A,  104  a. 

LXIV.  —  I"  février  iiS;.  —  Sanche 
Mazelier  &  ses  enfants  donnent  à  Grand- 
selve cinq  sétérées  de  terre  qu'ils  possé- 
daient au  lieu  de  Nones. 

A,  i83  i. 

LXV.  —  4  février  iiSy.  —  Arnaud  de 
Bre\uila  donne  à  l'abbé  Alexandre  la  terre 
de  Foliacîa. 

A,  I  i. 

.    LXVI ii56  (V.  st.?).—  Guilelmota  & 

Jean  Sychier  vendent   à  l'abbé  Alexandre 
des  prés  &  des  terres,  près  de  la  grange  de 
Lassela,  pour  quatre  sous  de  Morlas. 
A,  7*- 

LXVIL  —  ii56  (V.  st.?).  —  Terrenus 
Mafre  &  Arnaud  de  Montech  donnent  dif- 
férents biens  à  Grandselve. 

A,  8  a. 

LXVIIL  —  ii57  (»•  st.).  —  Raimond 
de  Saint-Caprais  donne  à  l'abbé  Pons  ses 
droits  sur  le  quart  de    la  terre  que  lui   & 


ses  frères  tiennent  du  comte 
à  Lassela, 
A,  7  h. 


1764 
de  Toulouse 


LXIX.  —  12  septembre  1137.  —  Arnaud 
de  Bre^uiîa  &  ses  fils  donnent  au  prieur, 
Pierre  -  Géraud  ,  tous  leurs  droits  sur  le 
lieu  de  ce  nom. 

A,  2  a. 

LXX.  —  14  décembre  1137.  —  Pierre 
Amath  &  sa  femme  Garsinde  donnent  à 
Grandselve  un  mas  dans  les  dépendances 
de  Saiiit-Hippolyte, 

A,  224  i. 

LXXL  —  14  décembre  \\5j.  —  Gauzbert 
&  Arnaud  Riquin  donnent  à  Grandselve 
un  jardin  tenu  d'eux,  près  de  Saint-Hip- 
polyte,  par  Pierre  Amath. 

A,  224  h. 

LXXn.  —  n57.  —  Raimond  Galabrun 
donne  tout  son  honneur  paternel  à  Grand- 
selve. 

A,  10  a. 

LXXin.  —  23  avril  ii58.  —  Dominique, 
fille  de  Vidal  Gueira,  cède  à  Pons,  abbé,' 
ses  droits  sur  la  terre  de  Nones,  donnée 
par  Raimond  de  Conques,  moyennant  qua- 
torze deniers. 

A,   1  84  a. 

LXXIV.  —  27  octobre  ii58.  —  Pèlerin, 
curé  de  Breo^uîla,  confirme  les  donations 
d'Arnaud  de  Brezuila,  moyennant  dix-huit 
deniers  de  Morlas. 

A,  2  b. 

LXXV.  —  3  mars  iiSç.  —  Raimond- 
Guillem  de  Saint-Sardos  cède  à  Grandselve, 
pour  cinq  sous  de  Morlas,  l'honneur  que 
Guillem  Tobal  lui  avait  engagé  pour  six 
sous  au  terroir  de  Nones. 

A,  1S6  b. 

LXXVL  —  II38  (V.  st.?).  —  Raoul, 
prieur  de  Saint-Sardos,  cède  à  Pons,  abbé, 
ce  qu'il  possédait  au  nom  de  Grandselve, 
au  lieu  de  SerragO'}[a,  sous  le  cens  annuel 
&  perpétuel  de  douze  deniers  de  Morlas, 


1765 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1766 


&  moyennant  une  somme  de  quinze  sous 
une  fois  payée. 
A,  184  a. 

LXXVII.  —  ii58  (V,  st.>).  —  Arnaud 
Gauzbert  &  sa  femme  Estaque  cèdent  à 
l'abbé  Pons  leurs  possessions  au  lieu  de 
Serra^o-ii^a ,  moyennant  quinze  sous  de 
Morlas. 

A,  184  h. 

LXXVIII.  —  16  avril  1159.  —  Forton 
Corri^'ia  &  ses  enfants  confirment  à  l'abbé 
Pons  les  donations  de  Bernard  Alègre. 

A,  187  a. 

LXXIX.  —  1"  mai  1159.  —  Bernard  Por- 
quer  &  sa  femme  Arsens  donnent  h  l'abbé 
Pons  la  terre  qu'ils  tenaient  de  Forton 
Corrigia  nu  piig  de  SerragO'^a, 

A,  18:,  i. 

LXXX.  — 3o  mai  11 'J9.  —  Sanche  de  Pan- 
perdut  cède  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  possé- 
dait au  terroir  de  Nones,  moyennant  trois 
sous  de  Cahors. 

A,  186  i. 

LXXXI.  —  7  octobre  ii;"9.  —  Bermonde, 
sœur  de  Galabrun,  &  son  mari  Guillcm 
Guitard  vendent  différentes  terres  h  l'abbé 
Pons  pour  cinq  sous  de  Morlas. 

A,  10  i. 

LXXXII. —  16  novembre  iiSg.  —  Ug  de 
Rodonag  &  sa  femme  Brunissende  vendent 
à  l'abbé  Pons  la  terre  de  la  Fradela,  pour 
six  sous  de  Cahors. 

A,  8  b. 

LXXXIII.  —  23  février  1160.  —  Bertrand 
de  Roquefort  &  son  frère  Aimeri  donnent 
à  l'abbé  Pons  l'honneur  qu'ils  possédaient 
dans  le  terroir  de  Ricolmont. 

A,  i8J  h. 

LXXXIV.  —  i5  mars  1160,  —  Bertrand 
de  Seguivila  &  son  frère  Saimeri  donnent 
à  l'abbé  Pons  ce  que  Anier  de  Nones  te- 
nait d'eux  au  terroir  de  Nones. 

A,   189  a. 


LXXXV.  —  1159  (V.  st.?).  —  Bernard 
Corna  renouvelle  la  donation  faite  par  lui 
à  Grandselve  des  dîmes  de  Nones,  moyen- 
nant certaines  redevances  annuelles. 

A,  188  h. 

LXXXVI.  —  6  mai  1160.  —  Arnaud 
Gauzbert  da  Finhan  cède  à  Grandselve 
l'honneur  qu'il  possédait  au  lieu  de  Nones. 

A,  187  h. 

LXXXVII.  —  II  août  1160.  —  Guiraud 
d'Alathz,  prieur  de  Moissac,  donne  à  l'abbé 
Pons  une  pièce  de  terre,  sise  à  Panperdud, 
&  Raine  de  Malleville,  prieur  d'Escata- 
lencs,  confirme  cette  donation,  moyennant 
un  denier  de  Morlas  ou  deux  de  Cahors  de 
cens  annuel  à  l'Assomption. 

Lat.   1  I  o  I  1 ,  43  k. 

LXXXVIII,  —  14  octobre  1160.  —  Gé- 
raud-Benoît  &  ses  proches  donnent  à  l'abbé 
Pons  leur  terre  de  Lassela. 

A,  8  i. 

LXXXIX. —  14  octobre  1160. —  Bernard 
de  Combes  &  Rainiond,  fils  de  Brunet  de 
Pantajac,  donnent  à  l'abbé  Pons  leur  terre 
de  Combes,  près  de  la  grange. 

A,  9  a. 

XC.  —  14  octobre  1 160.  —  Bernard  Mo- 
lis  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits  sur  le  lieu 
de  Lassela  donné  à  l'abbaye  par  les  comtes 
Raimond  &  Alfonse. 

A,  9  a. 

XCI.  —  i5  octobre  1160.  —  Bernard  de 
la  Faurga  donne  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  la  terre  de  Serrago^a. 

A,  188  a. 

XCII.  —  7  novembre  1160.  —  Guiraud 
Espanol  donne  à  Pons,  abbé,  une  sienne 
terre,  située  près  de  celle  que  lui  avait 
donnée  le  comte  de  Toulouse. 

A,  1 1  £. 

XCIII.  —  8  janvier  1161.  —  Bernard  & 
Arnaud  del  Riu  donnent  à  l'abbé  Pons  une 
terre,  sise  à  Perer  Eschirol,  près  de  Nones; 
trois  sétérées  de  terre,  à  mesure  de  Ver- 


1767 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


176S 


dun,  à  Nones,  &  une  terre,  près  l'église  de      ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de  Vieilaiguc 
ce  dernier  lieu.  &  aux  garrigues  de  Banols. 

A,  188  A.  A,  108  b. 


XCIV.  —  19  janvier  1161.  —  Esquiva, 
sœur  d'Arnaud  de  Brei^uila,  &  son  fils  Ber- 
nard de  Manavat  donnent  h  Pons,  abbé, 
une  terre  entre  Girben  &  Rodanel. 

A,  2  b. 

XCV.  —  24  janvier  1161.  —  Arnaud  de 
Bessens,  fils  de  Bernard  del  Prat,  cède  à 
l'abbé  Pons  le  tiers  d'une  terre  à  Nones, 
moyennant  huit  sous  de  Morlas. 

A,  187  4. 

XCVL  —  Janvier  ii6r.  —  Pierre  de 
Bessens  cède  k  Oalric  du  Portai  six  deniers 
d'oubliés,  que  lui  devait  Pierre  Garsias  de 
Saint-Jory  pour  l'honneur  dels  Peiros, 

A,  173  b. 

XCVU.  —  19  février  1161.  —  Guillem 
Guitard  cède  à  l'abbé  Pons  une  terre  située 
près  de  celle  de  Comdal, 

A,  1 1  0. 

XCVIII.  —  19  février  1161.  —  Pierre  de 
la  Mote  cède  à  l'abbé  Pons  son  honneur 
de  Lasela. 

A,   I  I   a. 

XCIX. —  20  mars  1161.  — Aimeri  &  Ber- 
nard de  Nones  donnent  à  l'abbé  Pons  ce 
qu'ils  tenaient  de  Bertrand  de  Seguivlla,  à 
Nones. 

A,  i83  a. 

G,  —  7  juin  1161.  —  Guillem-Raimond 
Micals  &  sa  femme  Bernardo  donnent  à 
l'abbé  Pons  le  droit  de  pâture  dans  leurs 
honneurs  de  Sarra  &  de  Goiag,  moyennant 
trois  sous  de  Morlas. 

A,  236  b. 

CI.  —  7  juin  1161.  —  Unaud  de  Savolta 
&  sa  fille  Alpais  donnent  à  l'abbé  Pons 
ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de  Bosanvila, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

Latin  1 1008,  1  20  a. 

Cil.  —  Juin  1161.  —  Bernard  del  Prat 
&  sa  sœur  Matias  donnent  à  l'abbé  Pons 


cm.  —  2  août  1161.  —  Bertrand  de 
Tudèle  donne  à  l'abbé  Pons  son  honneur 
de  Ricolmont. 

A,   189  a. 

CIV.  —  5  août  1161.  —  Arnaud-Raimond 
de  Bourret  donne  à  l'abbé  Pons  le  droit 
de  pâture  dans  ses  terres. 

A,  232  a. 

CV. —  3  septembre  1161.  —  Raimonde 
de  Conques  &  ses  fils  donnent  à  l'abbé 
Pons  une  terre  tenue  d'eux  dans  le  terroir 
de  Nones.  Leurs  feudataires,  Guillem  Jo- 
gueth  &  Raimond  de  Saint-Germain,  ap- 
prouvent cette  donation. 

A,  186  a. 

CVI.  —  10  octobre  1161.  —  Géraud  de 
Margastaud  &  ses  fils  vendent  à  l'abbé 
Pons,  pour  le  prix  de  cinquante  sous  de 
Morlas,  un  honneur  situé  près  du  ruisseau 
de  M.erdan'^, 

Lat.  II  008,  f"  1 24  a  ;  H,  V,  c.   11  jp. 

CVII.  —  i5  novembre  1161.  —  Julien 
de  Finhan  donne  à  l'abbé  Pons  sa  part  de 
la  terre  de  Comdal. 

A,  II  è. 

CVIII.  —  16  novembre  1161.  —  Gala- 
brun  de  Lassela  donne  à  l'abbé  Pons  ses 
biens  situés  à  La  Gravela. 

A,  Il  i. 

CIX.  —  22  novembre  1161.  —  Beg  de 
Belpech  &  sa  femme  Peyrone  donnent  à 
l'abbé  Pons  les  dîmes  de  ses  labours  dans 
le  terroir  de  Cobirac, 

D,  76,  f  i58. 

ex.  —  8  décembre  1161.  —  Raimond 
d'Ambres,  Bertrand  de  la  Garde  &  Guiraud 
de  Pomeruig  exemptent  l'abbé  Pons  du 
droit  de  leude  pour  tous  les  objets  passant 
sur  la  Garonne. 

A,  222  b. 


1769 

CXI.  —  7  janvier  1162.  —  Bernard  de 
Toulouse  donne  à  l'abbé  Pons  l'honneur 
qu'il  tenait  à  Nones,  de  Arbert  de  Finhan, 
en  se  réservant  l'agrier;  cette  donation  est 
confirmée  par  Bernard  Corna. 

A,  189  i. 

CXII.  —  10  janvier  1162.  —  Roger  Je 
Partes  &  son  fils  Roger  donnent  à  l'abbé 
Pons  le  droit  de  pâture  dans  leurs  terres, 
entre  la  Save  &  la  Garonne. 

A,  23i  i. 

CXIII.  —  22  janvier  1162.  —  Cenabrus 
de  Canzas  donne  à  l'abbé  Pons  tous  ses 
droits  sur  le  territoire  de  Vieilaigue, 
moyennant  soixante-dix  sous  de  Morlas. 
—  Le  même  renouvela  plus  tard  cette  do- 
nation que  sa  femme  Sasneus  &  son  frère 
Raimond  Garsias  confirmèrent  moyennant 
vingt  sous. 

A,  106  i. 

CXIV.  — .  22  janvier  1162.  —  Guillem- 
Pierre  de  Seguivila  donne  à  l'abbé  Pons 
tous  ses  droits  sur  le  terroir  de  Vieilaigue 
&  sur  les  garrigues  de  Banols. 

A,  108  a. 

CXV.  —  27  janvier  1162.  —  Marie  de 
Canzas  &  ses  enfants  donnent  à  l'abbé  Pons 
leurs  possessions  au  territoire  de  Vieil- 
aigue &  dans  les  garrigues  de  Banols. 

A,  107  i. 

CXVI. —  27  janvier  1162.  —  Pierre  de 
Bessens  donne  à  l'abbé  Pons  ses  posses- 
sions au  terroir  de  Banols. 

A,  lop  a. 

CXVII.  —  29  janvier  1 162.  —  Tardif  de 
Saint-Giry  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  le  territoire  de  Frigîda  Fabrica. 

A,  12  a. 

CXVIII,  —  I"  février  1162.  —  Bernard 
du  Solier  &  sa  femme  Garsinde  accordent  à 
l'abbé  Pons  le  droit  de  pâture  dans  le  ter- 
roir de  Saint-Laurent. 

A,  220  a. 

CXIX.  —  I"  février  1161.  —  Pierre- 
Jourdain   de   Saint-Laurent  &   sa    femme 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1770 


Guillemefte  accordent  à  l'abbé  Pons  le 
droit  de  pâture  dans  le  terroir  de  Saint- 
Laurent. 

A,    220  a, 

CXX,  —  I""'  février  1162.  —  Arnaud  de 
Saint-Cézert  donne  à  l'abbé  Pons  ses  pos- 
sessions dans  le  territoire  de  Lobavîla. 

Lat.  II  008,  119a, 

CXXI.  —  I"  février,  vers  1162.  —  Cena- 
brus de  Canzas  &  sa  femme  Sasneus  don- 
nent à  l'abbé  Pons  le  droit  de  pâture  dans 
le  terroir  de  Saint-Laurent. 

A,  220  a. 

CXXII.  —  12  février  1162.  —  Géraud 
Benezeit  donne  à  l'abbé  Pons  ses  droits  sur 
les  dîmes  de  ses  labours  de  Vieilaigue. 

A,  108  h. 

CXXIII.  —  17  février  1162.  —  Bertrand 
de  Toala  donne  à  l'abbé  Pons  les  dîmes  de 
tous  ses  labours  à  Vieilaigue. 

A,  108  i. 

CXXIV.  —  14  mars  1 162.  —  Bernard  de 
Toulouse  &  sa  femme  Rainionde  donnent 
à  l'abbé  Pons  une  pièce  de  terre  au  terroir 
de  Nones,  près  du  Lambon. 

A,  189  h. 

CXXV.  —  22  mars  1162.  —  Sanche  de 
Panperdut  &  sa  femme  Bernarde  donnent 
à  l'abbé  Pons  la  moitié  d'un  casai  commun 
entre  eux  &  Tardif  de  Saint-Giri,  à  Las- 
sela,  moyennant  deux  sous  de  Morlas. 

A,  12  b. 

CXXVI.  —  22  mars  1162.  —  Sanche  de 
Panperdut  &  sa  femme  Bernarde  donnent 
à  l'abbé  Pons  tous  leurs  droits  sur  le  ter- 
roir de  Frigîda  Fabrica. 

A,  i3  0. 

CXXVII.  —  27  mars  1162'.  —  Sibille, 
femme  de  Guillem  Beg  de  Belpech,  donne 
à  l'abbé  Pons  son  honneur  de  Vieilaigue, 
moyennant  vingt  sous  de  Morlas, 

A,  I  r  0  a. 

'  Pour  résoudre  la  date  de  cette  pièce  &  des  deux 
suivantes,  il  faut  supposer  que  le  notaire  a  fait 
commencer  l'année  au  2.j  mars. 


I77I 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1772 


CXXVIIL  — 2  avril  1162.—  Guillemette 
&  ses  enfants  cèdent  à  l'abbé  Pons  leurs 
possessions  au  terroirdeVieilaigue, moyen- 
nant trois  sous  de  Morlas. 

A,  110  ^. 

CXXIX.  —  2  avril  1162.  —  Ponce  &  son 
mari  Rainiond-Azémar  cèdent  à  l'abbé  Pons 
leurs  droits  sur  le  territoire  de  Vieilaigue, 
moyennant  cinq  sous  de  Morlas. 

A,  m  i. 

CXXX.  —  23  avril  1 162.  —  Gautier,  frère 
de  Cenabrus  de  Canzas,  donne  à  l'abbé 
Pons  ses  possessions  au  terroir  de  Vieilai- 
gue, &  confirme  les  donations  de  son  irère. 

A,  III  a. 

CXXXL  —  24  avril  1162.  —  Arnaud 
Maestre  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  a  au 
terroir  de  Vieilaigue,  moyennant  trois  sous. 

A,  I  I  I  a. 

CXXXH.  —  24  avril  1162.  —  Raimond- 
Bernard  de  Gandalou  donne  à  l'abbé  Pons 
ce  qu'il  avait  au  terroir  de  Vieilaigue. 

A,  1 1 1  b. 

CXXXin.  —  23  mai  1162.  —  Géraude, 
son  frère  Terrenus  &  son  mari  Pons-Roger 
donnent  à  l'abbé  Pons  leur  casai,  près  de 
la  grange  de  Villelongue,  pour  deux  sous 
de  Morlas. 

A,  6  h. 

CXXXIV.  —  i3  juin  1162.  —  Raimond 
de  Saint-Laurent,  Gausbert  de  Saint-Hip- 
polyte  &  autres  donnent  à  Pons,  abbé,  & 
à  Vidal,  abbé  de  Fontfroide,  une  garrigue 
dite  al  tor  de  Veschran,  près  de  Saint-Hip- 
polyte. 

A,  22J  a, 

CXXXV. —  22  juin  1162. —  Estève  Ug 
donne  à  l'abbé  Pons  sa  terre  de  Feranel. 
A,  1 12  a. 

CXXXVL  — 22  juin  1162.  — Pons  &  Gé- 
raud  Malet  cèdent  à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils 
ont  au  terroir  de  Vieilaigue,  moyennant 
quatre  sous  de  Morlas. 

A,  1 12  a. 


CXXXVII.  —  i3  septembre  1 162.  —  Rai- 
mond Honiel,  son  frère  &  leurs  enfants 
donnent  à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils  possèdent 
au  terroir  de  Toala,  moyennant  vingt  sous 
de  Morlas. 

A,  112  a. 

CXXXVIIL  —  i5  septembre  1 162.  —  Ga- 
labrun  de  Lassela  &  sa  femme  Bernarde 
cèdent  à  l'abbé  Pons  un  casai  &  une  terre, 
près  de  Foileribert,  moyennant  un  droit 
sur  les  dîmes  de  Rogonag  &  d'Escatalens. 

A,  i3  a. 

CXXXIX.  —  i5  septembre  1162.  —  Ber- 
nard &  Hugues  Fissu  donnent  à  l'abbé 
Pons  une  pièce  de  terre,  dans  le  dîmaire 
de  Lassela,  moyennant  trois  sous  de  Mor- 
las. 

A,  i3  i. 

CXL.  —  3  octobre  1162.  —  Pons-Rai- 
mond  de  Cavaldos  donne  à  l'abbé  Pons 
tous  ses  droits  sur  le  terroir  de  Saint-Lau- 
rent. 

A,   14  a. 

CXLL  —  19  octobre  1162.  —  Pierre  de 
Lévinhac  donne  à  l'abbé  Pons  le  droit  de. 
pâture  dans  tous  ses  domaines. 

A,  220  è. 

CXLIL  —  16  novembre  11 62.  —  Géraude, 
femme  de  Raimond  Homel,  &  ses  enfants, 
confirment  à  Pons,  abbé,  les  donations  de 
leur  époux  &  père. 

A,   HZ  è, 

CXLin.  —  16  novembre  1162.  —  Ra- 
dulphe,  prieur  de  Saint-Sardos,  limite 
l'honneur  de  Saint-Germain,  à  Noues,  Se 
le  partage  en  deux  parts,  dont  l'une  est 
attribuée  à  Pons,  abbé,  auquel  Arnaud 
Gauzbert  &  sa  femme  Estaque  l'avaient 
cédée,  moyennant  le  don  d'un  cheval 5  le 
prieur  approuve  leur  donation,  moyennant 
cinquante  sous  de  Morlas. 

A,   190  a, 

CXLIV.  —  17  novembre  1162.  —  Sanche 
Mazeler  &  Arnaud  de  Candes  donnent  à 
l'abbé  Pons  ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de 


177^ 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES 


Saint-Germain,  donné  à  l'abbaye  par  Ar- 
naud Gauzbert  &  sa  femme  Estaqiie. 
A,  ipi    a. 

CXLV.  —  17  novembre  1162.  —  Garsio 
Corrigia  &  son  frère  Bonet  confirment  à 
l'abbé  Pons  le  don  d'une  partie  de  la  terre 
de  Saint-Germain,  cédée  par  Arnaud  Gauz- 
bert &  sa  femme  Estaque. 

A,   191   a. 

CXl.VI,  —  20  novembre  1162.  —  Julien 
de  Finhan  &  Géraud  Barrau  font  abandon 
à  l'abbé  Pons  de  la  dîme  de  tous  ses  labours 
dans  l'honneur  de  Saint-Laurent. 

A,  14  a. 

CXLVn.  —  20  novembre  1162. —  Pierre 
de  Vieilaigue  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il 
avait  au  terroir  de  ce  nom. 

A,  1 14  ^. 

CXLVIIL  —  20  novembre  1 162.  —  Pierre 
de  Bessens  &  Guillem-Arnaud  d'Aucam- 
ville  cèdent  à  l'abbé  Pons  leurs  droits  sur 
les  terres  données  par  Raimond  Homel, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  1 14  j. 

CXLIX.  —  20  novembre  1162.  —  Pons 
Malet  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  possé- 
dait à  Vieilaigue,  moyennant  cinq  sous  de 
Morlas. 

A,  I i3  a. 

CL.  —  20  novembre  1162.  —  Arnaud 
Malet  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait 
au  terroir  de  Vieilaigue. 

A,  ri3  o. 

CLL  —  27  novembre  1162.  —  Guillem 
d'Aurlaval  &  Guillem  Assalit  d'Esparvers 
cèdent  à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils  ont  au  ter- 
roir de  Vieilaigue,  moyennant  vingt  sous 
de  Morlas. 

A,  ii3  h. 

CLIL  —  27  novembre  1162.  —  Navarre 
&  son  mari  Guillem  Assalit  donnent  à 
Pons,  abbé,  ce  qu'ils  ont  h  Vieilaigue. 

A,  ni  i. 


1774 

CLIIL  —  Novembre  1162.  —  Géraud 
Malet  donne  à  Pons,  abbé,  ce  qu'il  possé- 
dait au  terroir  de  Vieilaigue  par  droit  de 
viguerie  &  de  sirventage. 

A,    i  i2  b. 

CLIV.  —  8  décembre  1162.  —  Guillem 
Trencard  cède  à  Pons,  abbé,  le  droit  de 
pâture  dans  ses  domaines. 

A,  220  b, 

t 

CLV.  —  II  décembre  1162.  —  Pierre 
Amat  donne  à  Grandselve  le  quart  d'un 
jardin,  situé  dans  le  terroir  de  Saint-Hip- 
polyte. 

A,  225  A. 

CLVL  —  12  décembre  1162.  —  Pierre 
&  Raimond  du  Verger  donnent  .\  l'abbé 
Pons  leurs  dîmes  de  Vieilaigue,  moyen- 
nant trente  sous  de  Morlas  &  une  rente 
perpétuelle  de  trois  sous. 

A,  189  b. 

CLVIL  —  3i  décembre  1162.  —  Pons 
Malet  &  sa  famille  cèdent  à  l'abbé  Pons  ce 
qu'ils  avaient  au  terroir  de  Vieilaigue. 

A,  109  a. 

CLVIU.  —  6  janvier  ii63.  —  Bernard- 
Raimond  de  Saint-Sauveur  donne  à  l'ab- 
baye de  Grandselve  &  à  l'abbé  Pons  ses 
droits  sur  le  lieu  de  Frlgida  Fabricata. 

A,   12  b. 

CLIX.  —  22  février  ii63.  —  Bertrand  de 
Toala  &  ses  parents  cèdent  à  l'abbé  Pons 
ce  qu'ils  avaient  infra  vallalum  quod  dîs- 
currit  ad  Garonnam,  formant  en  tout  huit 
pièces  de  terre,  moyennant  soixante  sous 
de  Morlas. 

A,  109  b. 

CLX.  —  Février  11 65.  —  Pierre  de  l'Ile 
cède  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  possédait  à 
Vieilaigue,  moyennant  quatre  sous  de 
Melgueil. 

A,  I  09  i  ;  H,  v,  C.   I  160. 

CLXI.  —  14  mars  ii63.  —  Esplandie  & 
sa  sœurGéraude  confirment  à  l'abbé  Pons 
l'honneur  de  Saint-Germain,  donné  à  l'ab- 


1775 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1776 


baye  parEstaque  &  son  mari  Arnaud  Gauz- 
bert. 
A,  190  h. 

CLXII.—  1162  (v.st.?).—  Bernard  Flizu 
&  Hugues  Flizu  donnent  à  Pons,  abbé,  une 
pièce  de  terre,  àTerrafort,  dans  le  dîmaire 
de  Lassela,  moyennant  trois  sous  de  Mor- 
las. 

A,  12  i. 

CLXIII.  —  25  mars  ii63.  —  Bernard 
Pauta  donne  à  l'abbé  Pons  la  terre  de  Ma- 
zères  au  terroir  de  Banols. 

A,  i\5  i, 

CLXIV.  —  25  mars  ii63.  —  Willem 
Neps  vend  à  l'abbé  Pons,  moyennant  deux 
sous  de  Morlas  &  une  quartière  de  blé 
mélangé,  deux  pièces  de  terre  à  Lalande. 

A,  16  t. 

CLXV.  —  26  mars  ii63.  —  Arnaud  de 
Montech  donne  à  Grandselve  tous  ses 
droits  sur  la  paroisse  de  Lassela. 

A,  17  è. 

CLXVl.  —  27  mars  ii63.  —  Bernard, 
Durand,  Gauzbert  &  Pierre  Alègre  cèdent 
à  l'abbé  Pons  leur  terre  de  Lalande,  moyen- 
nant cinq  sous  de  Morlas. 

A,  .7  *. 

CLXVII.  —  27  mars  1 163.  —  Pierre  Gra- 
net  &  son  frère  Bernard  cèdent  à  l'abbé 
Pons  leurs  droits  sur  le  lieu  de  Saudrune, 
moyennant  six  sous  de  Morlas;  cession 
confirmée  par  leur  cousin  Garsias. 

A,  18  a. 


CLXVIII.  —  3o  mars  ii63.  —  Brunis- 
sende  &  son  mari  Hugues  de  Rogonag 
cèdent  à  l'abbé  Pons  leur  honneur  de  la 
paroisse  de  Lassela,  moyennant  treize 
sous  de  Morlas  &  quatre  setiers  de  fro- 
ment. 

A,  18  i. 

CLXIX.  —  3o  mars  Ii63.  —  Pons  & 
Guillemette  donnent  à  l'abbé  Pons  leur 
terre  de  Toalas. 

A,  I  i5  a. 


CLXX.  —  3  avril  ii63.  —  Pons  Malet  & 
sa  soeur  Fine  cèdent  à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils 
avaient  au  terroir  de  Vieilaigue,  moyen- 
nant sept  sous  de  Morlas. 

A,  I  i5  a, 

CLXXl.  — Savril  ii63.  —  Géraud  Malet 
cède  à  Pons,  abbé,  ce  qu'il  avait  au  terroir 
de  Vieilaigue,  moyennant  trois  sous  de 
Morlas. 

A,  1 15  <z. 

CLXXII.  —  6  avril  ii63.  —  Bernard 
Pauta  donne  à  l'abbé  Pons  sa  terre  de  Ma- 
zères  au  terroir  de  Banols. 

A,   120  h. 

CLXXIII.  —  6  avril  ii63.  —  Bernard 
Barrau  &  sa  femme  Rengis,  sœur  de  Ber- 
nard Pauta,  donnent  à  l'abbé  Pons  leur 
terre  de  Mazères. 

A,  i\5  i. 

CLXXIV.  —  i5  avril  ii63.  —  Guillem 
de  Toulouse  &  son  fils  Pons  donnent  à 
l'abbé  Pons  leurs  leudes  &  droits  de  péage 
à  Toulouse  sur  tous  les  objets  à  l'usage  du 
monastère. 

A,  222;  H,  V,  c.  iiSi. 

CLXXV.  —  Juillet  ii63.  —  Arnaud,  vi- 
comte de  Terride,  donne  à  l'abbé  Pons 
toute  sa  part  du  lieu  de  Bosavila;  ses  fils 
Bernard  de  Astafort,  Arnaud  de  Montaigu 
&  Guillem  de  Verdun  approuvent  cette 
donation. 

L.Tt.   I  1008,  l3o  b. 

CLXXVI.— I"  septembre  ii63.—  Guil- 
lem Arsuis  de  Saubolenà  &  autres  donnent 
à  l'abbé  Pons  le  droit  de  pâture  dans  leurs 
domaines. 

A,  221  a. 

CLXXVII.  —9  octobre  n 63.— Pons  de 
Bruguières  cède  à  l'abbé  Pons  son  île  de 
Banols,  moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,   I  I  5  hli  a. 

CLXXVIII.  —  19  octobre  ii63.  —  Ar- 
naud-Raimond  de  Bourret  approuve,  eu 
faveur  de  l'abbé  Pons,  la  donation  de  sa 


1777 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1778 


sœur  Estaque  &  d'Arnaud  Gauzbert,  &  lui 
cède  tous  ses  droits  sur  le  terroir  de  Saint- 
Germain,  moyennant  cinquante  sous  de 
Morlas  &  un  poulain. 

A,   192  a. 

CLXXIX.  —  20  octobre  11 63.  —  Gui- 
raud-Julien  &  sa  femme  Géraude  vendent 
à  l'abbé  Pons,  pour  soixante  sous  de  Mor- 
las, leur  part  d'une  culture,  sise  à  la  tête 
du  pont  de  Lassela,  la  terre  de  Foileribert 
&  leurs  droits  supérieurs  sur  les  dîmes  de 
Lassela, 

A,  là  -. 

CLXXX.  —  29  octobre  Ii63.  —  Pierre 
Malet  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  possé- 
dait à  Vieilaigue. 

A,  r  i5  èis  a. 

CLXXXI.  —  29  octobre  ii63.  —  Garsias 
de  Saubolena  &  Bertrand  de  Montbruii 
donnent  à  l'abbé  Pons  le  droit  de  pâture 
dans  tous  leurs  domaines. 

A,  :21a. 

CLXXXII.  —  29  octobre  ii6j.  —  Dona- 
tion des  mêmes  au  même  abbé  du  même 
droit  dans  leurs  terres  entre  la  Save  &  la 
Garonne. 

A,  23z  a. 

CLXXXIII.  —  3o  octobre  ii63.  —  Pons 
de  Canzas  donne  à  l'abbé  Pons  ce  que  sa 
mère  Marie  lui  avait  donné  au  terroir  de 
Vieilaigue. 

A,   I  lô  iii  b, 

CLXXXIV.— i3  novembre  ii63.  — San- 
che  Clavers  de  Til,  avec  l'assentiment  de 
Pierre  de  Bessens,  donne  à  l'abbé  Pons  ce 
qu'il  tenait  dudit  Pierre  dans  les  dîmes  de 
Saint-Seurin,  avec  droit  de  pâture  dans  ses 
terres,  le  tout  moyennant  vingt  sous  de 
Morlas. 

Lat.  1 1008,  134  b. 

CLXXXV.  —  29  novembre  1 163.  —  Guil- 
lem  Jogueth  &  Auriole  cèdent  à  l'abbé 
Pons  une  terre  sise  au  delà  du  Lambon  & 
leur  terre  de  Saint-Germain,  moyennant 
huit  sous  de  Morlas. 

A,  l()l  b. 


CLXXXVI.—  II  décembre  ii63.  —  Ber- 
nard Corna  donne  à  l'abbé  Pons  sa  terre 
du  terroir  de  Nones. 

A,  92  b. 


décembre    ii63.  — 
son  frère   Raimond 


CLXXXVII.  —  12 
Pierre  du  Verger  & 
donnent  à  l'abbé  Pons  les  dîmes  des  terres 
de  l'abbaye  à  Vieilaigue,  moyennant  trente 
sous  de  Melgueil  &  trois  sous  de  Morlas 
de  cens  annuel.  Ils  y  ajoutent  une  pièce 
de  terre  à  eux  donnée  par  Cenabrus  de 
Canzas. 

A,  I  14  a. 

CLXXXVII!.  — 4  janvier  1164.  — Aimeri 
de  Bretes  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait 
dans  la  terre  de  Terrafort. 

Lat.  1 101  I,  5-j  a, 

CLXXXIX.  —  7  janvier  1164.  —  Esclar- 
monde  &  sa  sœur  Perronelle  cèdent  à 
l'abbé  Pons  toutes  leurs  terres,  moyennant 
trois  sous  de  Morlas. 

A,  I  1  J  bis  b. 

CXC.  —  28  janvier  1164.  —  Bernard  de 
Combes  donne  à  l'abbé  Pons  une  pièce  de 
terre  sise  entre  Lalbespi  &  Cal'^ata. 

A,  17  a. 

CXCI.  —  3o  janvier  1164.  — Donadeu, 
sa  femme  Guillemette  &  son  beau-père 
Urrauza  vendent  à  l'abbé  Pons,  moyennant 
deux  sous  &  deux  deniers  de  Morlas,  une 
pièce  de  terre  sise  dans  le  terroir  de  La- 
lande. 

A,  14  b. 

CXCII.  —  3o  janvier  1164.  —  Bernard 
de  Bairavlla  cède  à  l'abbé  Pons  tout  ce 
qu'il  possédait  au  terroir  de  Vieilaigue, 
moyennant  huit  sous  de  Morlas  &  un  se- 
tier  de  mixture. 

A,  I  \6  a. 

CXCIII.  —  3o  janvier  1164.  —  Guilleni 
Sanche  cède  à  l'abbé  Pons  un  casai  situé 
au  terroir  de  Vieilaigue,  moyennant  deux 
sous  de  Morlas. 

A,  1 16  a. 


1779 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1780 


CXCIV.  —  7  février  1164.  —  Pierre  du 
Verger  &  son  frère  Raimond,  tous  deux 
prêtres,  cèdent  à  l'abbé  Pons  un  casai  au 
terroir  de  Vieilaigue. 

A,  116  i. 

CXCV.  —  7  février  1164." —  Guillem- 
Pierre  de  Toalas  &  ses  sœurs  cèdent  à 
l'abbé  Pons  un  casai  dans  le  terroir  de 
Vieilaigue,  moyennant  deux  sous  &  trois 
deniers. 

A,  116  i. 

CXCVL  —  7  février  1164.  —  Bernard 
Corna,  avec  l'assentiment  de  Bernard  de 
Toulouse,  donne  à  l'abbé  Pons  une  terre 
sise  dans  le  terroir  de  Noues. 

A,  ipS  a. 

CXCVn.  —  7  février  1164.  —  Assalit, 
sœur  d'Arnaud-Raimond  de  Bourret,  donne 
à  l'abbé  Pons  ce  qu'elle  avait  au  terroir  de 
Saint-Germain  de  Berzacj  ses  tenanciers, 
Raimond  &  Bernard  de  Saint-Germain, 
abandonnent  en  même  temps  tous  leurs 
droits  sur  la  terre  donnée. 

A,    193  i. 

CXCVin.  —  7  février  1164.  —  Bernard 
del  Riu  &  sa  sœur  Ermessinde  donnent  à 
l'abbé  Pons  leur  part  du  casai  de  Ricol, 
dans  le  terroir  de  Nones. 

A,  ipS  a. 

CXCIX,  —  18  février  11 64.  —  Tardif  de 
Saint-Giri,  pressé  par  sa  pauvreté,  vend  à 
l'abbé  Pons  des  pièces  de  terre  apparte- 
nant à  son  neveu  Guillera. 

A,  i5  i. 

ce.  —  22  février  1164.  —  Guillem-Ar- 
naud  donne  à  l'abbé  Pons  une  pièce  de 
terre  sise  à  Lalande. 

A,  iS  i 

CCL  —  25  février  1164.  —  Fines  &  son 
mari  Arnaud  donnent  à  l'abbé  Pons  une 
pièce  de  terre  dans  le  terroir  de  Lalande. 

A,  i5  a. 

CCIL  —  26  février  1164.  —  Grune, 
femme  de  Bernard  de  Bairavila,  donne  à 


l'abbé  Pons  tout  ce  qu'elle  possédait  dans 
le  terroir  de  Vieilaigue. 
A,  \\6  b. 

CCIIL  —  26  février  1 164.  —  Arnaud  del 
Rîu  donne  à  l'abbé  Pons  ses  droits  sur  le 
casai  de  Ricol,  au  terroir  de  Nones. 

A,  194  a. 

CCI V.  —  26  février  1 164.  —  Bernard  del 
Coninal  &  ses  frères  Pierre  &  Raimond 
donnent  à  l'abbé  Pons  une  pièce  de  terre, 
près  de  celle  de  Tardif  de  Saint-Giri. 

A,  17  a. 

CCV.  —  9  mars  1164.  —  Arnaud-Guil- 
lem  de  la  Motte  &  sa  femme  Alpaïs  don- 
nent à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils  ont  au  terroir 
de  Vieilaigue  &  leurs  droits  sur  l'île  don- 
née par  Pons  de  Bruguières,  moyennant 
dix  sous  de  Morlas. 

A,   I [7  a, 

CCVI.  —  ii63   (V.  st.?).  —  Guillem  de 
Candes  confirme  à  l'abbé  Pons  la  posses- 
sion d'une  terre,  sise  à  Saint-Germain,  &  . 
donnée  par  Arnaud  Gauzbert,  moyennant 
quatre  deniers. 

A,  191  è. 

CCVII.  —  ii63  (V.  st.?).  —  Bernard  de 
Saint-Giri  vend  à  l'abbé  Pons  deux  pièces 
de  terre  pour  six  sous  de  Morlas. 

A,  16  a. 

CCVIII.  —  ii63  (V.  st.?).  —  Bernard- 
Gairaud  vend  à  l'abbé  Pons  une  pièce  de 
terre,  à  Lalande,  moyennant  douze  de- 
niers de  Morlas. 

A,  16  a. 

CCIX.  —  ri63  (V.  st.?).  —  Bernard  Es- 
tendud  donne  à  l'abbé  Pons  une  terre  sise 
près  de  celle  de  Bernard  del  Coninal. 

A,  17  a. 

CCX.  —  14  avril  1164.  —  Bernard  de 
Binag  cède  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait  au 
terroir  de  Vieilaigue,  moyennant  dix-huit 
deniers  de  Morlas. 

A,  117  i. 


lySi 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


CCXI.  —  23  avril  1164.  —  Guillem- 
Pierre  du  Cloître  donne  à  l'abbé  Pons  sa 
part  des  dîmes  des  labours  de  l'abbaye  dans 
la  terre  de  Gaugi. 

Lat.  I IS08,  14a  a. 

CCXII.  —  23  avril  1164.  —  Ot  Hélie 
donne  à  l'abbé  Pons  ses  prés  &  sa  terre  de 
Banols;  cette  donation  est  approuvée  par 
Arnaud  Hélie. 

A,  117  4. 

CCXIIl.  —  Avril  1164.  —  Pierre  de 
Montbéqui  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  la  terre  donnée  par  son  frère  Pons. 

A,  194  i. 

CCXIV.  —  i5  mai  1164.  —  Bertrand  & 
Guillem  de  Toala  donnent  à  l'abbé  Pons 
ce  qu'ils  tenaient  de  Géraud  Benoît  dans  la 
paroisse  de  Vieilaigue, 

A,  118  a. 

CCXV.  —  23  mai  1164.  —  Bernard  Bai- 
rau  donne  à  l'abbé  Pons  sa  part  de  la  terre 
de  Mazères  sous  diverses  conditions. 

A,  1 18  a. 

CCXVI.  —  5  juin  1164.  —  Aribert  de 
Dieupentale  donne  à  l'abbé  Pons  tous  ses 
droits  sur  l'honneur  de  Folio  Aribert. 

A,  âo  a. 

CCXVII.  —  24  juin  1164.  —  Domerque 
Arufat  de  Bersac  &  ses  frères  &  sœurs  cè- 
dent à  l'abbé  Pons  la  terre  qu'ils  avaient 
dans  le  terroir  de  Saint-Germain,  au  delà 
du  Lambon,  moyennant  une  ànesse, 

A,  194  a. 

CCXVIII.  — Juin  1164.  — Bertrand  de 
Saint-Germain  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il 
avait  au  terroir  de  ce  nom. 

A,  194  i, 

CCXIX.  —  Juin  1164.  —  Raimond-Ber- 
nard  de  Gandalou  cède  à  l'abbé  Pons  ce 
qu'il  avait  aux  terroirs  de  Bosavila  &  de 
Vieilaigue,  moyennant  quarante  sous  de 
Morlas. 

A,  n8  i. 


1782 

CCXX.  — Juin  1164.  —  Raimond  Ho- 
mel  donne  à  l'abbé  Pons  un  casai,  appelé 
Surda  ValUs ,  &  une  pièce  de  terre  à  La- 
lande.  —  Cette  donation  est  approuvée 
par  diverses  autres  personnes. 

A,  18  A. 

CCXXL  —  Juin  1164.  —  Bernard  Gaî- 
raud,  sa  femme  &  son  fils  cèdent  à  l'abbé 
Pons  une  pièce  de  terre  dans  le  territoire 
de  Lalande. 

A,  19  a. 

CCXXIL  —  Juin  1164.  —  Bernarde  & 
son  mari  Sanche  de  Panperdut  &  leur  fils 
Raimond  Urset  donnent  à  Pons,  abbé,  une 
pièce  de  terre  à  Frigida  Fabrica. 

A,   19  h. 

CCXXIIL  —  Juillet  1164.  —  Arnaud- 
Raimond  de  Bourret  abandonne  à  l'abbé 
Pons  toutes  ses  prétentions  sur  la  terre  & 
le  bois  de  Montecapreh  &  de  Tirafort, 
donnés  à  l'abbaye  par  Raimond  Guitard, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  21  a. 

CCXXIV.—  Juillet  1164.  —  Géraud-Be- 
noît  réclame  au  cellérier  de  Grandselve 
les  dîmes  de  la  grange  de  Vieilaigue,  qu'il 
avait  précédemment  données  à  l'abbaye- 
cette  demande,  soumise  à  des  arbitres,  est 
repoussée. 

A,  123  a. 

CCXXV.  —  I"  août  1164.  —  Bernard- 
Guillem  de  Montaigu  &  Garsias  Anier  de 
Cassen  donnent  à  l'abbé  Pons  leurs  droits 
sur  l'honneur  de  Poissas,  moyennant  vingt 
sous  de  Morlas. 

Lat.  1 1008,  164  a. 

CCXXVI.  —  II  août  1164.  —  Bertrand 
de  Toala  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait 
au  terroir  de  Vieilaigue,  moyennant  six 
sous  de  Morlas. 

A,  I 19  a. 

CCXXVH.  —  II  août  1164.  —  Vidal 
d'Espavers  &  sa  femme  Garsinde  cèdent  à 
l'abbé  Pons  ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de 


1783 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1784 


Vieilaîgue,  moyennant  cinq  sous  de  Mor-      partie  des  dîmes  de  Sainte-Marie  de  Las- 
las,  sela. 
A,  120  3.  A,  2  1  a. 


CCXXVin.  —  12  août  1164.  —  Géraiid- 
Benoît  &  sa  femme  Sardinia  donnent  à 
Pons,  abbé,  une  terre  proche  l'église  de 
Vieilaigue,  tenue  d'eux  par  Pierre  de  Vieil- 
aigue,  &  divers  prés  situés  au  même  lieu, 
le  tout  moyennant  le  don  d'une  ânesse. 

A,  1 19  A. 

CCXXIX.— iSaoût  1164.  — Jean  Balar- 
gus  de  Toalas  donne  à  Pons,  abbé,  son 
casai  de  Toalas,  moyennant  dix  sous  de 
Morlas. 

A,  120  a. 

CCXXX.  —  Août  1164.  —  Gauzbert  de 
Agra  &  ses  frères  donnent  à  l'abbé  Pons 
leur  huitième  partie  des  dîmes  de  Lassela. 

A,  22  a. 

CCXXXI.  —  Août  1164.  —  Raimond  V, 
comte  de  Toulouse,  confirme  à  Grandselve 
&  à  l'abbé  Pons  la  possession  de  la  culture 
donnée  par  son  père,  &  celle  d'une  autre 
culture  que  lui-même  a  donnée. 

A,  19  ij  H,  V,  c.  1291. 

CCXXXII.  —  8  septembre  11 64.  —  Pè- 
lerin de  Conques  donne  à  l'abbé  Pons  tous 
ses  droits  sur  les  terres  du  terroir  de  No- 
nes,  données  par  sa  mère  Raimonde. 

A,   iç5  a. 

CCXXXIII.  —  Septembre  1164.  —  Ber- 
trand de  Toala  &  son  frère  Guillem  don- 
nent à  l'abbé  Pons  leur  part  des  dîmes  de 
Vieilaigue. 

A,  122  i. 

CCXXXIV.  —  Octobre  1 164.  —  Pierre  de 
Bessens  &  sa  sœur  Blancagent  donnent  à 
l'abbé  Pons  toutes  leurs  possessions  au 
dîmaire  de  Saint-Sernin  de  Vieilaigue, 
moyennant  quatorze  sous  de  Morlas. 

A,  121  a. 

CCXXXV.  —  8  décembre  11 64.  —  Jour- 
dain Je  Agra  cède  à  l'abbé  Pons  la  huitième 


CCXXXVI.  —  9  décembre  1164.  —  Guil- 
lem-Pierre  de  Siguivila  donne  à  l'abbc  Pons 
ce  qu'il  avait  au  terroir  de  Banols,  &  le 
droit  de  passage  sur  sa  terre  de  Pavila, 
pour  les  moines,  leurs  bestiaux  &  leurs 
charrois,  moyennant  quatorze  sous  de 
Morlas. 

A,  122  a.  * 

CCXXXVII.  —  9  décembre  1164.  —  Ar- 
naud Barrils  donne  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  l'honneur  de  Foissa, 

Lat.   I  looS,  148  a. 

CCXXXVIII.  —  12  décembre  1164.  — 
Arnaud  de  Saint-Seurin  donne  à  l'abbé 
Pons  ce  qu'il  avait  des  honneurs  de  Bosa- 
vila  &  de  Foissa  &  dans  le  dîmaire  de 
Saint-Seurin. 

Lat.  1 1008,  i52. 

CCXXXIX.  —  3i  décembre  1164.  — 
Florence  &  Bernard  de  Brsr^,  son  fils, 
cèdent  à  l'abbé  Pons  leurs  possessions 
dans  le  terroir  de  Banols  &  dans  la  terre 
de  Mazères,  moyennant  cinq  sous  de  Mor- 
las. 

A,  123  b. 

CCXL.  —  Décembre  1 164.  —  Adémar  de 
Bruniquel  &  son  frère  Arnaud  donnent  à 
Pons,  abbé,  leur  culture  vicomtale  de 
Omerville  &  tout  ce  qu'ils  avaient  au  ter- 
roir de  Banols. 

A,  123  h. 

CCXLL  —  Décembre  1164.  —  Bernard 
Aner  de  Belvezer  donne  à  l'abbé  Pons  sa 
part  des  dîmes  de  Gaugi,  moyennant  cinq 
sous  de  Morlas. 

Lat.   1 1  od8,   147  a. 

CCXLII.  —  Décembre  1164.  —  Raimond 
de  Saint-Germain  donne  à  l'abbé  Pons  ses 
domaines  du  ruisseau  de  Lambon  à  Grand- 
selve. 

A,   197  a. 


i/s; 


CCXLIII.  —  Décembre  1164.  —  Ber- 
narde,  femme  de  Gnlabrua  de  Asseîano, 
cède  à  l'abbé  Pons  tous  ses  droits  de  pré- 
teur sur  l'honusur  donné  par  son  mari  au 
monastère. 

A,  2ï  i. 

CCXLIV.  —  Décembre  1 164.  —Bertrand 
Homel  &  sa  femme  Ermengarde  donnent 
à  l'abbé  Pons  leur  part  de  la  terre  de  Ty- 
gaherium, 

A,  20  a. 

CCXLV.  —  Décembre  1164.  —  Bertrand 
de  Saint-Nauphary  donne  à  l'abbé  Pons  sa 
part  de  la  terre  de  Tygalterius. 

A,  20  a. 

CCXLVI.  —  4  janvier  ii65.  —  Aîmeri 
de  Bretas  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait 
au  terroir  de  Tirafort. 

A,  ï3  a. 

CCXLVII.  —  7  janvier  ii65.  —  Bernard 
Bairau  donne  à  l'abbé  Pons  une  pièce  de 
terre  au  terroir  de  Vieilaigue. 

A,  123  a. 

CCXLVIII. —  7  janvier  ii65, —  Ermen- 
garde, fille  de  Guillem-Peire  d'Esgua, 
donne  à  l'abbé  Pons  sa  part  des  dîmes  de 
Nones. 

A,  197  a. 

CCXLIX, —  3i  janvier  ii65.  —  Terre- 
nus  Restoila  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il 
avait  au  terroir  de  Banols,  moyennant  deux 
sous  de  Morlas. 

A,   122  a. 

CCL,  —  9  février  ii65.  —  Guillem 
Unaud  de  Malsamunt,  sa  femme  Marie  & 
son  beau-frère  Pons  de  Bruguières  cèdent 
à  l'abbé  Pons  leur  part  de  l'île  del  Peiros, 
près  de  Banols,  moyennant  quinze  sous  de 
Morlas. 

A,  I  22  b. 

CCLI.  —  9  février  ii65.  —  Sibille  de 
Albarils  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'elle 
avait  dans  les  honneurs  de  Bosavila  &  de 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES.  1786 

Foissa  &  dans  le  dîmaire  de  Sainf-Seurin, 


moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

Lat.    I  ico3,   146  a. 

CCLII. —  9  février  1 165. —  Adémar  do 
la  Mote  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait 
dans  divers  lieux  sur  les  bords  de  la  Save. 

Lat.   I  1008,  146  a. 

CCLIII.  —  6  mars  ii65.  —  Bernard  de 
Montech,  curé,  &  son  frère  Raimond- 
Guillem  cèdent  à  l'abbé  Pons  leurs  droits 
sur  l'honneur  de  Campdoi^oUn  &  sur  la 
terre  de  Lalande,  moyennant  trois  sous  de 
Morlas. 

A,  21  è. 

CCLIV. —  3o  mars  ii65. —  Brunissende 
Se  son  mari  Ug  de  Rogonag  cèdent  à  l'abbé 
Pons  leur  honneur  de  la  paroisse  de  Las~ 
sela,  moyennant  treize  sous  de  Morlas  & 
quatre  setiers  de  froment. 

A,  23  a. 

CCLV.  —  1164  (v.  st.?).  —  Ermengarde, 
sœur  d'Arnaud  de  Montech,  ses  filles  & 
ses  gendres  cèdent  à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils 
avaient  dans  la  paroisse  de  Asseîano  &  dans 
la  terre  de  Bosca^a,  moyennant  dix  sous  de 
Morlas. 

A,  20  h. 

CCLVI.  —  Avril   ii65.  —  Arnaud  de 

Saint-Cézert  &  sa  famille  donnent  à  l'abbé 
Pons  ce  qu'ils  avaient  dans  l'île  de  Banols 
&   dans    les   terroirs   de  Vieilaigue  &  de 
Toalas,  moyennant  le  don  d'une  jument. 
A,  124  h. 

CCLVII.  — Avril  ii65.  —  Hugues,  abbé 
de  Saint-Sernin,  inféode  à  Vidal  de  Saint- 
Georges  la  terre  de  Llran,  moyennant  la 
tâche  &  la  dîme,  &  divers  droits  sur  les 
ventes  &  engagements. 

A,  166  a. 

CCLVIII.  —  Mai  ii65.  —  Estève  de  la 
Barta  &  son  fils  Guillem-Arnaud  cèdent  à 
l'abbé  Pons  une  pièce  de  terre,  sise  à  La- 
lande, moyennant  six  deniers  de  Morlas  & 
trois  quarterées  de  froment. 

A,  2j  b. 


1787 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1788 


CCLIX.  —  3  juin  ii63.  —  Guillemette  de 
Vieilaigue,  fille  de  Géraiid  de  Vieilaigue, 
donne  à  l'abbé  Pons  sa  part  du  casai  de 
Vieilaigue,  moyennant  quinze  sous  de 
Morlas  &  une  couverture  valant  deux  sous. 

A,  124  a. 

CCLX.  —  6  juin  ii65.  —  Jean  Tuers 
donne  à  l'abbé  Pons  ses  droits  sur  la  terre 
donnée  par  son  frère  Arnaud  de  Saiat- 
Cézert. 

A,  126  é. 

CCLXÏ.  —  24  juin  ii65.  —  Jourdain 
Bonnevigne,  partant  pour  la  Terre-Sainte, 
donne  à  Pons,  abbé,  vingt  &  une  sétérées 
de  terre  dans  les  dîmaires  de  Lassela  &  de 
Montech,  moyennant  vingt  sous  de  Morlas 
&  l'association  spirituelle. 

A,  16  h. 

CCLXII.  —  Raimonde  Ameilenca  de 
Bretes  donne  à  l'abbé  Pons  sa  part  du  bois 
de  Galcanta,  avec  le  droit  d'y  prendre  an- 
nuellement quatre  chênes,  &  les  droits  de 
dépaissance  &  d'usage. 

A,   20   i. 

CCLXIII.  — Juin  ii65.  —  Raimond,  fils 
de  Brun  de  Pantainag,  donne  à  Grandselve 
sa  part  de  l'honneur  qu'il  avait  en  commun 
avec  Bernard-Charles. 

A,  24  h. 

CCLXIV.  — Juin  ii65.— Guillemette  & 
son  mari  Raimond  Amels  de  Saint-Audard 
donnent  à  l'abbé  Pons  leurs  droits  sur  le 
terroir  de  Tygalterio, 

A,  24  h. 


CCLXVII.  —  Août  Ii65.  —  Guillem  de 
Toalas  cède  à  l'abbé  Pons  tous  ses  droits 
sur  la  terre  de  Vieilaigue,  donnée  par  son 
frère  Bertrand  de  Toalas,  avec  le  droit  de 
dépaissance  pour  les  troupeaux  dans  toute 
sa  terre,  le  tout  moyennant  un  cheval. 

A,    1  2.5  a. 

CCLXVIII.  —  II  novembre  ii65.  — 
Gautier  de  Canzas  confirme  la  donation 
de  son  frère  Raimond  Garsias  à  l'abbé 
Pons. 

A,  1 26  a. 

CCLXIX.  —  14  novembre  ii65.  —  Ber- 
nard Perer  donne  à  l'abbé  Pons  une  pièce 
de  terre  sise  à  Galtoirenc,  dans  le  terroir 
de  Lalande. 

A,  25  a. 

CCLXX.  —  3  janvier  1166.  —  Galabrun 
de  Lassela  donne  à  l'abbé  Pons  tous  ses 
biens  &  honneurs. 

A,  5o  a. 

CCLXXI.  —  Janvier  1166.  —  Pons-Ber- 
nard de  Finhan  &  sa  sœur  Garsinde  don- 
nent à  l'abbé  Pons  une  pièce  de  terre  à 
Lalande  &  un  casai  à  Lassela,  moyennant 
quatre  sous  de  Morlas. 

A,  92  h. 

CCLXXII.  —  Janvier  1166.  —  Guillem, 
fils  de  Terrenus,  sa  fille  Raimonde  &  son 
gendre  Raimond  donnent  à  l'abbé  Pons 
deux  pièces  de  terre,  près  de  la  route  ou 
l'Estrade  (stratarn) ,  moyennant  trois  sous 
de  Morlas  &  trois  quarterées  de  froment. 

A,  16  a. 


CCLXV.  —  Juillet  ii65.  —  Bertrand  de 
Saint-Nauphary  cède  à  l'abbé  Pons  sa  part 
des  dîmes  de  Montech,  moyennant  dix  sous 
de  Morlas. 

A,  24  è. 

CCLXVI.  —  27  août  ii63.  —  Raimond 
Garsias  de  Canzas  cède  à  l'abbé  Pons  tous 
ses  droits  sur  la  terre  &  sur  les  prés  don- 
nés par  Ot  Hélie  de  Cavaldos,  à  Banols, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  125  i. 


CCLXXIII.  —  3  février  1166.  —  Louvnt 
de  Verdun  &  sa  famille  donnent  à  l'abbé 
Pons  les  droits  sur  les  bords  &  sur  les 
eaux  de  la  Garonne,  que  leur  ont  engagés 
Bernard  de  Astafort  &  Arnaud  de  Mon- 
taigu,  moyennant  dix  sous  de  Toulouse,  & 
exempte  les  gens  de  l'abbaye  de  tout  droit 
au  barrage. 

D,  76,  {"  355. 

CCLXXIV.  —  17  février  1166.  —  Ber- 
narde  de  MotervUa  &  son   fils  Pierre   de 


1789 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


Montaigu,  donnent  à  l'abbé  Pons  leurs 
droits  sur  le  territoire  de  Poissa,  moyen- 
nant cinq  sous  de  Morlas. 

Lat.   1 1008,  1 55  a. 

CCLXXV.  —  8  mars  1166. —  Raimond 
del  Verdier  donne  à  l'abbé  Pons  sa  part  de 
la  terre  qu'il  tenait  dUnaud  de  la  Volta 
dans  le  terroir  de  Vieilaigue. 

A,    I 24  h. 

CCLXXVI.  —  18  mars  1166.  —  Eudes 
d'Escuters  donne  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  l'honneur  de  Bosavila, 

Lat.  1 1008,  i58  h. 

CCLXXVII.—  ii65  (v.  st.?) Échange 

entre  Robert,  abbé  de  Moissac,  &  Pons, 
abbé  de  Grandselve,  par  lequel  le  premier 
cède  à  celui-ci  différentes  terres  à  Lass^la, 
&  en  reçoit  diverses  possessions  àArJailo] 
Galabrun  de  Lassela  cède  à  Robert  tous  ses 
droits  sur  les' terres  cédées. 

A,  23  i. 

CCLXXVIII.  —  1 165  (V.  st.?).  —  Ermen- 
garde&son  mari  Raimond-Bernard  cèdent 
à  l'abbé  Pons  une  pièce  de  terre,  sise  à 
Lalande,  moyennant  six  sous  de  Morlas  & 
une  émine  de  froment, 

A,  25  a. 

CCLXXIX.  —  ii65  (V.  st.?).  —  Guille- 
mette  &  son  mari  Raimond  Torta  cèdent  à 
l'abbé  Pons  une  pièce  de  terre,  à  Lalande, 
moyennant  douze  deniers  de  Morlas  &  un 
setier  de  froment. 

A,  25  i. 

CCLXXX.  —  ii65  (V.  st.?).  —  Géraud  de 
Agra,  Bernard-Gauzbert  &  Pierre-Aribert 
donnent  à  l'abbé  Pons  leurs  droits  sur  la 
terre  &  le  bois  de  Tirafon  &  de  Monteca- 
prello. 
A,  2Û  a. 


CCLXXXl 28  juin  1166.  —  Aldiard 

Garsione  &  ses  fils  confirment  à  l'abb 
Pons  la  donation  du  bois  de  Galcanta,  fait 
par  Raimonde  Amelenca. 

A,  29  a. 


1790 

CCLXXXII.—  28  juin  1166.  — Ug-Arnald 
de  Fromeissart  &  sa  femme  Blanche  con- 
firment à  l'abbé  Pons  la  donation  faite  par 
Raimonde  Amelenca  du  bois  de  Galcanta. 

A,  28  a. 

CCLXXXIII.  —  Juin  1166 Vidal  Ar- 
naud &  son  frère  Raimond  quittent  à 
Pierre  Vidal  &  à  sa  postérité  la  terre  de 
Lîran,  avec  l'assentiment  de  Hugues,  abbé 
de  Saint-Sernin. 

A,   i65  a. 

CLXXXIV.  —  6  juillet  1166.  —  Aimeri 
deMerdans  donne  à  l'abbé  Pons  une  sété- 
rée  de  ferre  à  Volox. 

A,  27  h. 

CCLXXXV.  —  6  juillet  1 166.—  Arnaude, 
sœur  d'Ug  de  Rogonag,  &  son  fils  Jean 
donnent  à  l'abbé  Pons  leur  moitié  du  bois 
de  La  Claira. 

A,  27  i. 

.  CCLXXXVI.  —  7  juillet  1166.  — 
Echange  entre  Raimond  &  Arnaud  Gui- 
tard  &  l'abbé  Pons;  ce  dernier  leur  donne 
deux  pièces  de  terre,  sises  à  Volvena,  & 
plusieurs  casais,  &  en  reçoit  une  terre  à 
Frigida  Fabrica. 
A,  27  a. 

CCLXXXVII.  -^  25  juillet  ij66.  —  Ber- 
trand de  Toala  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il 
avait  dans  l'île  de  Vieilaigue. 

A,  128  a. 


CCLXXXVII!.  — Juillet  1 166 Bernard 

de  Combes  donne  à  l'abbé  Pons  une  terre 
près  l'Albespin. 

A,  29  a. 

CCLXXXIX,— i5août  1 166.  —  Échange 
entre  Garin,  abbé  de  Sarlat,  &  Pons,  abbé 
de  Grandselve;  le  premier  cède  à  celui-ci 
les  possessions  de  son  église  au  terroir  de 
Saint-Germain,  à  la  Goutte  de  Borssada  & 
dans  l'honneur  de  Berzac,  moyennant  cin- 
quante sous  de  Morlas;  Pons  lui  cède  de 
son  côté  les  droits  de  Grandselve  sur 
l'honneur  de  Ricolmont. 
A,   195  a. 


179' 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[79: 


CCXC.  —  29  août  1166.  —  Bertrand  Je 
Toalas  donne  à  l'abbé  Pons  tous  ses  droits 
sur  le  casai  tenu  de  lui  par  Pierre  de 
Vieilaigue  dans  le  terroir  de  ce  nom. 

A,  127  a, 

CCXCI.  —  2  septembre  1166.  —  Sas- 
neus,  femme  de  feu  Cenabrun  de  Canzas, 
&  son  frère  Jourdain  de  Caraman  donnent 
à  l'abbé  Pons  des  prés  &  des  terres,  dans 
le  terroir  de  Saint-Laurent,  avec  le  droit 
d'exploiter  le  bois  de  Botanella,  le  tout 
moyennant  vingt  sous  de  Morlas. 

A,  27  o. 

CCXC II.  —  10  octobre  1166. —  Terre- 
nus  &  ses  frères  Bernard  &  Guillem  don- 
nent à  l'abbé  Pons  leur  part  de  la  terre 
de  Ma^eriae. 

A,  127  b. 

CCXCIII.  —  II  octobre  1166.  —  Guil- 
lem Ug  &  ses  frères  donnent  à  l'abbé  Pons 
leur  tiers  des  terres  de  Lescoboler  &  d'Al- 
sone. 

A,  1 27  a. 

CCXCIV.— II  octobre  1166. —Bernard 
Lobeira  confirme  à  l'abbé  Pons  les  dona- 
tions de  Bertrand  de  Toala,  moyennant 
trois  sous  de  Morlas. 

A,  126  i. 

CCXCV.  —  18  octobre  1166.  —  Pons  de 
Bruguières  donne  à  l'abbé  Pons  sa  terre 
del  Mortared,  au  terroir  de  Vieilaigue, 
moyennant  quatre  sous  de  Morlas.  —  Su- 
zanne del  Verdier  approuve  cette  dona- 
tion, 

A,  iï3  a. 

CCXCVI.  —  Décembre  1166.  —  Rai- 
inond  de  Saint- Caprais  donne  à  l'abbé 
Pons  ses  droits  sur  les  dîmes  des  labours 
faits  par  l'abbaye  dans  le  dîmaire  de  Saint- 
Laurent. 

A,  ï8  a. 

CCXCVII.  —  Janvier  1167.  —  Arnaud- 
Raimond  de  Bourret  donne  à  Grandselve 
une  terre,  près  du  çasal  de  Saiiit-Giri, 

A,  28  b, 


CCXCVIII.  —  3  février  1167.  —  Unaud 
de  La  Volta  confirme  à  Grandselve  les  do- 
nations de  son  gendre  Arnaud-Guillem  de 
la  Mote  &  de  sa  fille  Alpa'is. 

A,  128  b. 

CCXCIX. —  3  février  1167. —  Guillem 
de  Toala  donne  à  Grandselve  ce  qu'il  avait 
dans  l'île  de  Vieilaigue,  sa  culture  de  To- 
ronno  &  douze  deniers  qu'on  lui  devait. 

A,  128  b. 

CCC.  — 4  mars  116';'.  —  Raimond-Mar- 
tin  confirme  l'échange  fait  par  l'abbé  Pons 
avec  Robert,  abbé  de  Moissac,  sous  pro- 
messe d'une  tunique. 

A,  28  b. 

ceci.  —  7  mars  1167.  —  Estève  de  la 
Barla  &  son  fils  donnent  à  Grandselve 
leurs  droits  sur  le  casai  cédé  à  l'abbaye  par 
Arnaud-Raimond  de  Bourret. 

A,  28  b. 

CCCII.  —  17  mars  1167.  —  Adémar,  vi- 
comte de  Bruniquel,  donne  à  Grandselve 
le  droit  de  pâture  dans  tous  ses  domaines, 
&  l'exempte  de  tous  mauvais  usages. 

0,76,^313. 

CCCIII.  —  28  mars  1167.  —  Pierre  de 
Montbéqui  confirme  à  l'abbé  Pons  la  do- 
nation de  son  frère  Pons,  &  lui  donne  le 
droit  de  pâture  dans  ses  domaines,  moyen- 
nant six  sous  de  Morlas. 

A,  197  a. 

CCCIV.  —  3i  mars  1167.  —  Guillem- 
Unaud  de  Malsamunt  cède  à  Grandselve  sa 
part  de  la  terre  de  Martored,  dans  la  pa- 
roisse de  Vieilaigue,  moyennant  cinq  sous 
de  Morlas. 

A,  \2J  h. 

CCCV.  —  Mars  1167.  — Aladaïz  &  ses 
fils  Unaud  de  Pouïsdad  &  Guillem  Ot  don- 
nent à  Grandselve  le  droit  d'exploitation 
dans  leur  part  du  bois  de  Galcanta,  avec 
usage  du  bois  mort  &  vif,  droit  d'y  fabri- 
quer le  charbon,  d'y  couper  trois  chênes 
chaque  année  &  d'y  conduire  les  porcs  à 
la  glandée. 

A,  29  b. 


179-5 

CCCVI. —  i5  mai  1167.  —  Pierre  Favre 
de  Thil  &  sa  sœur  Guillemette  donnent  à 
Grandselve  leurs  droits  sur  l'honneur  de 
Danois. 

A,  I  29  b. 

CCCVII.  —  i5  mai  1167.  —  Sibilie  & 
son  frère  Arnaud -Guillem  confirment  à 
Grandselve  la  donation  d'Arnaud-Guillem 
de  la  Mote  &  de  ses  frères. 

A,   129  b. 

CCCVIII.— 25août  1167.— UgdeRo- 
gonac  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits  sur  la 
terre  &  le  bois  de  la  Claira,  moyennant 
cinq  sous  de  Morlas. 

A,  3o  a. 

CCCIX.  —  24  septembre  1167.  —  Gé- 
raiide,  femme  de  Pons-Roger,  donne  à 
l'abbé  Pons  ce  qu'elle  avait  à  titre  d'alleu 
dans  les  terres  de  Volven  &  de  Terrafon, 

A,  3o  6. 

CCCX.  —  24  septembre  1167.  —  Ber- 
nard de  Cortinal  donne  à  l'abbé  Pons  ses 
possessions  dans  le  terroir  de  Lalande. 

A,  3i  a. 

CCCXI.  —  24  septembre  1167.  —  San- 
che  de  Montcabrel  cède  à  l'abbé  Pons  ses 
droits  sur  la  terre  de  Lalande,  moyennant 
deux  sous  de  Morlas. 

A,  3 1  <i. 

CCCXII.  —  i3  octobre  1167.  —  Ber- 
narde,  femme  de  Sanche  de  Panperdud,  & 
son  fils  Raimond  Orset,  donnent  à  l'abbé 
Pons  tous  leurs  droits  sur  les  vignobles  de 
Frigida  Fabrice, 

A,  35  i. 

CCCXIII.  —  28  octobre  1167.  —  Marie, 
sœur  de  Jean  Balargus,  confirme  en  fa- 
veur de  l'abbé  Pons  la  donation  faite  par 
son  frère  d'une  terre  dans  le  terroir  de 
Vieilaiguc. 

A,  129  a. 

CCCXIV.  —  28  octobre  1 167.  —  Ermen- 
gardc,  fille  d'Esquivat,  cède  à  l'abbé  Pons 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


'794 


ses   droits    sur    le    terroir   de  Vieilaiguc, 
moyennant  trois  sous  de  Morlas. 
A,  1  29  a, 

CCCXV.  —  3o  octobre  1167.  —  Pierre- 
Jourdain  de  Saint-Laurent,  son  fils  Arnaud 
&  autres  personnes  cèdent  à  l'abbé  Pons 
leurs  terres  de  la  paroisse  de  Saint-Lau- 
rent, moyennant  huit  sous  de  Morlas.  — 
Pons-Bernard  de  Saint-Giri  confirme  cette 
donation. 

A,  3 1  4  &  32  a. 

CCCXVI.  —  3o  octobre  1167.  —  Ber- 
narde,  fille  de  Bernard  Gairaud,  cède  à 
l'abbé  Pons  la  terre  de  las  Clotas,  moyen- 
nant trois  sous  de  Morlas. 

A,  32  a. 

CCCXVII.  —  2  novembre  1167.  —  Rai- 
mond Guitard  &  sa  femme  Ponce  cèdent  à 
l'abbé  Pons  tous  leurs  droits  sur  les  terres 
par  lui  échangées  avec  l'abbé  de  Moissac. 

A,  32  a. 

CCCXVIII.  —  28  novembre  1 167.  —  Ar- 
naud de  Gironne  &  sa  femme  Fines  don- 
nent à  l'abbé  Pons  leurs  possessions  au 
terroir  de  Berzac,  moyennant  cinquante 
sous  de  Morlas. 

A,  198  a. 

CCCXIX.  —  3i  janvier  1168.  —  Géraude, 
veuve  de  Pons-Roger,  donne  à  l'abbé  Pons 
ses  droits  sur  la  terre  de  Cofruer,  &  deux 
alleus  proche  Saudrune. 

A,  3i  a. 

CCCXX.  —  I"  février  1168.  —  Bertrand 
de  Finhan  &  sa  femme  Raimonde  cèdent  à 
l'abbé  Pons  leurs  droits  sur  les  terres  don- 
nées par  Bernard  &  Hugues  Fisses,  moyen- 
nant deux  sous  de  Morlas. 

A,  3o  a. 

CCCXXI.  —  3  février  1168.  —  Guille- 
mette de  Saint- Laurent  approuve  la  do- 
nation faite  à  l'abbé  Pons  par  son  marj 
Pierre -Jourdain  de  différentes  terres,  à 
Saint-Laurent. 
A,  29  à. 


VIII. 


1795 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1796 


CCCXXII.  —  12  février  1168.  —  Porto 
Je  Fau^eîa  &  son  frère  Ug  cèdent  à  l'abbé 
Pons  leurs  possessions  au  terroir  de  Ber- 
zac,  moyennant  trente  sous  de  Morlas. 

A,  197  i. 

CCCXXIII.  —  9  mars  1168.  —  Austris 
donne  à  l'abbé  Pons  tous  ses  droits  sur  les 
terres  échangées  entre  lui  &  Robert,  abbé 
de  Moissac. 

A,  3o  i. 

CCCXXIV.  —  10  mars  1 168-  —  Raimond 
Ot  &  son  fils  Martin  cèdent  à  l'abbé  Pons 
ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de  Berzac, 
moyennant  cinq  sous  de  Morlas. 

A,  197  A. 

CCCXXV.  —  26  mars  1168,  —  Pons-Ber- 
nard donne  à  l'abbé  Pons  la  Nausa,  près 
la  terre  de  Cofruer, 

A,  32  i. 

CCCXXVI.  —  29  avril  1168.  —  Estève 
de  Caumont  donne  à  l'abbé  Pons  ses  pos- 
sessions au  terroir  de  Berzac. 

A,    199  a. 

CCCXXVII.  —  9  mai  1168.  —  Bernard 
Corna  cède  à  l'abbé  Pons  une  pièce  de 
terre,  sise  au  terroir  de  Nones,  moyennant 
douze  deniers  de  Morlas. 

A,  199  a. 

CCCXXVIII.  — II  mai  1168.— Géraude 
de  Saint-Germain  &  son  mari  Pierre  don- 
nent à  l'abbé  Pons  leurs  possessions  au 
terroir  de  Saint-Germain, 

A,  199  i. 

CCCXIX.  —  II  mai  1168.  —  Engilbert 
&  sa  femme  Ameldz  cèdent  à  l'abbé  Pons 
leur  part  de  l'honneur  qu'ils  possèdent  en 
commun  avec  Bernard  Gairaud  de  Lalande 
à  Montech,  moyennant  dix-huit  deniers. 

A,  34  a. 

CCCXXX.  —  16  mai  1168.  —  Bernard 
Anier  de  Belvezer  donne  à  l'abbé  Pons  tout 
ce  qu'il  possédait  de  la  Save  au  ruisseau  de 
Merdanz,  dans  la  paroisse  de  Saint-Seurin. 

Lut.   1  ioo3,   168  a. 


CCCXXXl.  —  18  mai  1168.—  Aribert 
de  Dieupentale  confirme  à  l'abbé  Pons  la 
donation  d'une  partie  du  bois  de  Galcania, 
faite  par  les  hommes  de  Bretes. 

A,  33  i. 

CCCXXXII.  —  10  juin  1168.  —  Rai- 
mond &  Arnaud  Guitard  donnent  à  l'abbé 
Pons  leur  terre  de  Perer-Arnald. 

A,  32  A. 

CCCXXXIII,  — Août  1168.  —  Querelle 
entre  Grandselve  &  1  abbaye  de  La  Ca- 
pelle,  terminée  par  l'intervention  d'Hu- 
gues, abbé  de  Saint-Sernin  ;  les  territoires 
en  litige  étaient  Vieilaigue,  qui  reste  à 
Grandselve,  Lavolta,  dont  les  pâturages 
sont  déclarés  communs  entre  les  deux  mo- 
nastères &  Mairas,  qui  est  restitué  à  La 
Capelle. 

A,  lîp  i. 

CCCXXXIV.  —  20  août  1168.  —  Sibilie, 
femme  de  Garsion  de  Cantalouh,  donne  à 
l'abbé  Pons  tous  les  droits  qu'elle  avait, 
pour  cause  d'épousailles,  sur  les  biens 
donnés  par  sa  cousine  Géraude. 

A,  34  b. 

CCCXXXV.  —  20  août  1168.  —  Ug  de 
Rogonac,  sa  femme  &  son  fils  donnent  à 
l'abbé  Pons  tous  leurs  droits  sur  les  terre 
&  bois  de  la  Claîra,  moyennant  deux  se- 
tiers  de  froment. 

A,  34  b. 

CÇCXXXVI.  —  22  août  1168.  —  Rai- 
mond-Aton  de  Montfolcaud  cède  à  l'abbé 
Pons  une  pièce  de  terre  dans  le  dîmaire  de 
Lassela,  à  Volve,  moyennant  quatre  sous 
de  Morlas  &  deux  setiers  de  froment. 

A,  35  a. 

_  CCCXXXVII,  —  23  août  1168.  — 
Echange  entre  Pons-Bernard  de  Finhan  & 
Pons,  abbé  de  Grandselve;  le  monastère 
acquiert,  moyennant  une  terre  à  Volve, 
une  terre  que  Pons-Bernard  possédait  en 
commun  avec  les  hommes  de  Montfolcaud, 
&  une  autre  dite  de  Cofruer,  sise  à  Terra- 
fort. 
A,  33  a. 


1797 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


CCCXXXVIII.  — 23  août  1168.  — Dona- 
dieu  de  Saint-Laurent  &  sa  femme  Giiille- 
mette  donnent  à  l'abbé  Pons  un  pré  qu'ils 
possédaient  dans  le  terroir  de  Saint-Lau- 
rent donné  par  Sasneus. 

A,  33  h. 

CCCXXXIX.  —  24  août  1168.  —  Arbert 
&  Bertrand,  fils  d'Arbert  de  Finhan,  con- 
firment à  Pons,  abbé,  la  donation  par  leur 
mère  Assalit  d'une  partie  du  terroir  de 
Berzac. 

A,  199  h. 

CCCXL.  —  6  septembre  1168.  —  Rai- 
mond  V,  comte  de  Toulouse,  confirme  à 
Grandselve  la  possession  de  toutes  les 
terres  acquises  par  l'abbé  Pons. 

Annales  Cistercienses,  t.  2,  p.  475.  (Bréqiiigny, 
Toile  des  diplàmes,  t.  3,  p.  397.) 

CCCXLI.  —  6  novembre  1168.  —  Rai- 
mond,  comte  de  Toulouse,  confirme  à 
Grandselve  la  jouissance  de  toutes  ses  pos- 
sessions présentes  &  à  venir  &  piend  l'ab- 
baye sous  sa  protection. 

Cette  charte  fut  confirmée  en  1197  par 
Raimond,  comte  de  Toulouse,  fils  de  la 
reine  Constance. 

D,  76,  {"  383. 

CCCXLII.—  23  novembre  1168.—  Pons 
de  Vivers  &  Raimond  de  Sauners  cèdent  à 
l'abbé  Pons  leur  honneur  de  Berzac  &  lui 
accordent  le  droit  de  pâture  dans  leurs  do- 
maines, moyennant  quarante-cinq  sous  de 
Morlas  &  un  cheval  de  selle. 

A,  198  A. 

CCCXLIII.  —  Décembre  1168.  —  Guil- 
lem-Bernard  de  Lo'^aldvila,  sa  femme  Esté- 
phanie  &  leurs  enfants  cèdent  à  l'abbé 
Pons  leurs  droits  sur  la  terre  &  le  bois  de 
la  Claire,  moyennant  cinq  sous  de  Morlas. 

A,  34  a. 

CCCXLIV. —  26  mars  1169.  — Raimond, 
frère  Je  Porrade,  cède  à  l'abbé  Pons  ses 
droits  sur  l'honneur  donné  par  Estac(ue  à 
Arnaud-Gauzbert,  moyennant  treize  nummi. 

A,  199  a. 


1798 

CCCXLV.  —  26  mars  ii6g.  —  Domer- 
gue  de  Refont!  donne  à  l'abbé  Pons  ses 
droits  sur  la  terre  de  Gaudard. 

A,  201    a. 

CCCXLVI.  —  26  mars  1169.  —  Ug  de 
Ilogonag  &  sa  famille  donnent  à  l'abbé 
Pons  tous  leurs  droits  sur  la  terre  delPerer, 

A,  34  h. 

CCCXLVII.  —  26  mars  1169.  —  Aimeri 
de  Roquefort  cède  à  l'abbé  Pons  tous  ses 
droits  sur  les  choses  données  à  l'abbaye 
par  Bertrand  de  Tudèle. 

D,  76,  r"  38o. 

CCCXLVIII.  —  8  mai  1169.  —  Guillem- 
Pierre  de  Agra  donne  à  l'abbé  Pons  sa  part 
des  bois  Se  terre  de  Terrafort  &  de  M.ons- 
caprel,  &  lui  accorde  le  droit  de  pâture 
dans  ses  domaines,  le  tout  moyennant  dix 
sous  de  Melgueil. 

A,  36  a. 

CCCXLIX.  —  20  août  1169.  —  Raimond 
Pesquidz  &  sa  femme  Raimonde  donnent  à 
l'abbé  Pons  leur  vigne  de  la  Gravela,  en- 
gagée pour  cinq  sous  de  Cahors. 

A,  35  i. 

CCCL.  —  26  août  1169.  —  Raimond 
Homel  donne  à  l'abbé  Pons  ses  dîmes  du 
dîmaire  de  Saint-Sulpice  de  Montech,  sauf 
la  dîme  du  vin. 

A,  37  a. 

CCCLI.  —  29  août  1169.  —  Bertrand 
de  Saint-Nauphary  donne  à  l'abbé  Pons 
un  casai  à  Lassela. 

A,  36  A. 

CCCLIl.  —  I"  septembre  1169.  —  Guil- 
lem-Raimond  &  son  frère  Bertrand  don- 
nent à  l'abbé  Pons  leur  part  de  la  terre  de 
PraJelas, 

A,  36  a. 

CCCLIII.  —  3o  octobre  1169.  —  Ber- 
nard de  Combes  lègue  tous  ses  honneurs 
à  son  fils  Bernard,  &  le  met  sous  la  pro- 
tection de  Grandselve:  si  cet  enfant  meurt 


1799 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i8co 


sans  postérité  légitime,  l'abbaye  sera   son 
héritière. 
A,  36  a. 

CCCLIV.  —  12  novembre  1169.  —  Ber- 
trand de  Toalas  abandonne  à  Raimond  del 
Verdîerwn  cens  de  douze  deniers  de  Morlas, 
qu'il  percevait  sur  l'église  de  Vieilaigue, 
cens  que  Raimond  rétrocède  à  l'abbé  Pc.is. 

A,  i3i  (t. 

CCCLV.  —  Décembre  ii6g.  —  Bernard 
Je  Toalas,  fils  de  Géraud-Benoît,  cède  à 
l'abbé  Pons  un  cens  annuel  de  douze  ni.mmi 
(deniers)  de  Morlas  que  lui  devait  Raimond 
del  Ferdier. 

A,  i3i  è. 

CCCLVL  —  3  janvier  1170.  —  Pierre- 
Armand  de  Corbarieu  &  son  beau- frère 
Géraud  d'Auterive  donnent  à  l'abbé  Pons 
leurs  possessions  sises  au  terroir  de  Larra, 
moyennant  quinze  sous  de  Morlas. 

D,  77,  f  3. 

CCCLVIL  —  18  mars  1170.  —  Bernard 
de  Combes  donne  à  l'abbé  Pons  un  artigale 
(essart  ?)  situé  devant  la  grange  du  monas- 
tère; ses  co-propriétaires  approuvent  sa 
donation. 

A,  22  a  &  36  b. 

CCCLVIIL  —  Mars  1170.  —  Raimond 
de  Cavaldos  donne  tous  ses  biens  à  Donat 
de  Caraman,  au  cas  où  lui-même  n'aurait 
pas  d'enfant  légitime. 

A,  98  b. 

CCCLIX.  —  1 169  (V.  st.  ?).  —  Bernard  de 
Condom  &  ses  frères  Pierre  &  Pons  don- 
nent à  l'abbé  Pons  leur  part  des  dîmes  & 
du  terroir  de  Vieilaigue,  moyennant  une 
rente  viagère  de  deux  quartons  de  blé  à  la 
Toussaint;  leur  sœur  Guillemette  ap- 
prouve cette  donation. 

A,  1 3o  b. 


CCCLXL  —  4  mai  1170.  —  Vidal  de 
Lambon  donne  à  l'ahbé  Pons  ce  qu'il  pos- 
sédait des  dîmes  de  Nones,  par  droit  de 
sirventage,  moyennant  un  setier  de  blé 
chaque  année. 

A,  200  a. 

CCCLXn.  —  5  mai  11 70.  —  Aimeri  de 
Roquefort  concède  à  l'abbé  Pons  le  droit 
d'usage  dans  ses  bois  ik  de  pâture  pour  ses 
animaux,  moyennant  quinze  sous  de  Mor- 
las. 

A,  37   b. 

CCCLXin.  —  Mai  1170.  —  Échange 
entre  l'abbé  Pons  &  Terrenus  Mairan,  par 
lequel  ce  dernier  reçoit  une  partie  de  la 
terre  de  la  Bocac^a,  &  cède  à  l'abbé  Pons 
huit  sétérées  de  terre,  sises  à  Volve. 

A,  3/  a. 

CCCLXIV. —  17  août  1170.  —  Conrad  & 
sa  femme  Bernarde  donnent  à  l'abbé  Pons 
une  partie  d'une  pièce  de  terre,  voisine  de 
celle  d'Aldiarde  Sabatière. 

A,  38  c. 

CCCLXV.   —    Août    II 70.   —    Bernard  ' 
Bairau  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait 
au  terroir  de  Vieilaigue. 

A,  1 32  a, 

CCCLXVL  —  29  décembre  1170.  —  Ro- 
ger, vicomte  de  Béziers,  pour  le  repos  de 
l'àme  de  son  père  Raimond -Trencavel , 
affranchit  de  tous  péages  &  leudes  dans 
ses  domaines  l'abbé  Pons  &  la  maison  de 
Grandselve. 

D,  77.  f°  ^9- 

CCCLXVIL  —  18  janvier  1171.  —  Rai- 
mond Sarrazin  &  son  frère  Pierre-Guillem 
confirment  les  donations  du  prêtre  Terre- 
nus  8:  de  Guillcm-Raimond  Esqualdatus  à 
l'abbé  Pons  dans  le  dîmaire  de  Lassela. 

A,  37  h. 


CCCLX.  —  Avril    1170.  —  Arnaud   de  CCCLXVIIL —  19  janvier  1171. — Ar- 

Saint-Paul  &  sa  famille  donnent  à  l'abbé  naud  Gauzbert,  fils   d'Arbert  de    Finhan^ 

Pons  leur  honneur  entre  le  vallum  de  l'Es-  donne  à  son  frère  Arbert  &  à  ses  neveux 

pinalb  &  le  ruisseau  de  Mauris.  tout   l'honneur  qu'il   avait  déjà   donné   à 

Lat.  11008,  174  A.  l'abbé  Pons,  sous  condition  d'indemniser 


i8oi 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1802 


celui-ci  avec  diverses  possessions  dans  le 
terroir  de  Berzac. 
A,  38  a. 

CCCLXIX.  —  21  mars  1171.  —  Navarre, 
femme  d'Aton  d'Albarels,  cède  à  l'abbé 
Pons  ce  qu'elle  avait  au  terroir  de  Nones, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  loo  h. 

CCCLXX.  —  20  avril  1171.  —  Géraud 
de  Margastaud  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  la  paroisse  de  Vieilaigue,  moyennant 
seize  sous  de  Morlas. 

A,  1 34  a. 

CCCLXXI.  —  4  juin  1171.  —  Bernard 
de  Toala,  fils  de  Géraud-Benoît,  donne  à 
l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait  à  Governad ;  son 
père  approuve  cette  donation  faite  moyen- 
nant vingt-cinq  sous  de  Morlas. 

A,  i35  a. 

CCCLXXII.  —  5  juin  1171.  —  Pierre 
de  Saint-Paul  &  son  frère  Guillem  donnent 
à  l'abbé  Pons  leurs  possessions  entre  la 
Save  &  Margastaud,  moyennant  vingt  sous 
de  Morlas. 

A,  137  b. 

CCCLXXIII.  —  i3  juin  1171.  —  Garsios 
Fogals  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits  sur 
l'honneur  donné  par  Bertrand  de  Toala, 
moyennant  un  quarton  de  froment. 

A,  i35  h, 

CCCLXXI V.  —  3o  juin  117 1.  —  Arnaud- 
Guillem  de  la  Mote  &  sa  femme  Alpals 
donnent  à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils  ont  au  ter- 
roir de  Lerm ,  moyennant  cent  sous  de 
Morlas. 

A,  i35  t. 

CCCLXXV.  —  I"  juillet  1171.  —  Ber- 
nard de  Ladorre  confirme  à  l'abbé  Pons  la 
donation  faite  par  sa  femme  d'une  terre  au 
terroir  de  Saint-Germain. 

A,  200  h, 

CCCLXXVI.—  I"  juillet  1 171.— Jour- 
dain de  Corbarieu  &  sa  femme  Ricarde 
approuvent  l'échange  fait  par  l'abbé  Pons 


avec  l'abbé  de  Moissac,  S:  lui  abandon- 
nent tous  leurs  droits  sur  la  terre  de  Saint- 
Pierre  &  Saint-Géraud  de  Lassela,  comme 
caution  d'un  prêt  de  vingt  sous  de  Mor- 
las. 

A,  5o  a. 

CCCLXXVII.  —  6  août  1171.  —  Raî- 
mond-Jourdain  de  Corbarieu  donne  à  l'abbé 
Pons  tous  ses  droits  sur  les  dîmes  de  Saint- 
Nauphary. 

A,  39  b. 

CCCLXXVIIL  — 9  août  1171.  — Guilem- 
Arnaud  &  Sicard  de  la  Mote  donnent  à 
l'abbé  Pons  leurs  possessions  à  Léron, 
Manegoila  &  dans  le  bois  de  Maurevila, 
moyennant  soixante-dix  sous  de  Morlas. 

A,  i38  b. 

CCCLXXIX.  — 9aoûtii7i.  — Dodel'Ile 
&  sa  femme  Indie  donnent  à  l'abbé  Pons 
ce  qu'ils  possédaient  dans  le  terroir  de 
Leran  &  dans  le  bois  de  Setes,  moyennant 
vingt  sous  de  Morlas. 

A,  139  a  j  H,  V,  c.   I  160. 

CCCLXXX. —  9  août  1171.  —  Guillem 
de  Verdun,  sa  femme  Isabelle  &  Mauriu 
de  Muret  donnent  à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils 
avaient  au  terroir  de  Lerm,  moyennant 
soixante  sous  de  Morlas. 

A,  137  a. 

CCCLXXXI.  —  II  août  1171.  —  Belis- 
sens  &  sa  femme  Pétronille  confirment  à 
l'abbé  Pons  la  possession  de  l'honneur  de 
Lassela  donné  par  Jourdain  Bonnevigne, 
moyennant  vingt  sous  de  Morlas. 

A,  5o  b. 

CCCLXXXII.  —  i3  septembre  1171.  — 
Arbert  de  Finhan  donne  à  l'abbé  Pons  la 
terre,  tenue  de  lui  à  Lassela  par  les  Gra- 
nd; donation  approuvée  par  les  feuda- 
taires. 

A,  38  h. 

CCCLXXXIII.  —  28  septembre  1171.  — 
Marie  de  Causas  &  ses  fils  donnent  à  l'abbé 
Pons  ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de  Banols. 

A,   i32  a. 


i8o3 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1804 


CCCLXXXIV.  — 3i  octobre  1171.  — Ar-  CCCXCII.  —   18  février  1172.  —   Ber- 

naud  de  Brassols  &  ses  fils  cèdent  à  l'abbé  nard  d'Astaf'ort   donne   à   l'abbé   Pons  ses 

Pons  leurs  possessions  dans  la  paroisse  de  droits  sur   l'honneur  de  Lerni   &  le  bois 

Lassela  &  à  la  Gravela,  moyennant  soixante  de  Setes,  moyennant  soixante  sous  de  Mor- 

sous  de  Morlas.  las. 

A,  39  b.  A,  i36  a. 


CCCLXXXV.  —  12  décembre  1171.  — 
Guillem  Homel  donne  à  l'abbé  Pons  sa 
part  des  dîmes  de  Montech  &  de  l'église 
Saint-Supplice  avec  ses  droits  sur  le  casai 
de  Sourdeval, 

A,  Sp  a. 

CCCLXXXVI.  —  4  janvier,  vers  1172. 
—  Bertrand  &  Pèlerin,  fils  d'Aton  de  Ba- 
rillac,  vendent  à  Grandselve  le  droit  de 
passage  sur  leurs  terres,  pour  le  prix  do 
vingt  &  un  deniers  de  Morlas, 

A,  200  b. 

CCCLXXXVIl.  —  10  janvier  11 72.  — 
Guillem-Unaud  de  Malsamunt  &  Pons  de 
Bruguières  donnent  à  l'abbé  Pons  leurs 
droits  sur  les  honneurs  de  Faiz  &  de  Mau- 
renvila,  moyennant  trente  sous  de  Morlas. 

A,  i32  b, 

CCCLXXXVIII.  —  II  janvier  1172.  — 
Guillem  de  Sanglada  donne  à  l'abbé  Pons 
sa  part  de  l'honneur  de  Lerm, 

A,  iSp  a. 

CCCLXXXIX.  —  II  janvier  1 172.  —  Ar- 
naud de  Montaigu  donne  à  l'abbé  Pons 
ses  droits  sur  l'honneur  de  Lerm  &  le 
bois  de  Setes,  moyennant  trente  sous  de 
Morlas. 

A,  184  a, 

CCCXC.  —  9  février  1172.  —  Arnaud- 
Pons,  Pons  &  Guillem  de  Anglada  cèdent 
à  l'abbé  Pons  leurs  possessions  dans  le  dî- 
maire  de  Lerm,  moyennant  vingt-six  sous 
de  Morlas, 

A,  34  b. 

CCCXCI.  —  14  février  1172.  —  Arnaud 
de  Garag  cède  à  l'abbé  Pons  ses  possessions 
au  terroir  de  Vieilaigue,  moyennant  dix 
sous  de  Morlas, 

A,  i32  b. 


CCCXCI  IL  —  22  février  11 72.  —  Garsios 
de  Neuville  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  l'honneur  donné  à  l'abbaye  par  Guil- 
lem-Pierre  d'Aldira. 

Lat.   1 1008,  179  a. 

CCCXCIV. —  22  févrisr  1172. —  Arnaud 
d'Esblanquet  &  son  frère  Raimond  cèdent 
à  l'abbé  Pons  leurs  droits  sur  l'honneur  à 
lui  donné  par  Pons  de  Causas. 

A,  i33  b. 

CCCXCV.  —  4  mars  1172.  —  Bernard 
de  Combes  donne  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il 
possédait  à  la  Nausa  del  Verned. 

A,  39  a. 

CCCXCVI.  —  24  avril  1172.  —  Guillem- 
Pierre  de  Toaila  &  ses  parents  donnent  h 
l'abbé  Pons  leurs  parts  des  casais  del  Cor- 
tînal  &  de  Fonte,  moyennant  cinq  sous  de 
Morlas  &  quelques  menues  redevances, 

A,  145  A. 

CCCXCVII.  —  26  avril  1172,  —  Géraud 
Homenel  donne  à  l'abbé  Pons  sa  part  de 
l'honneur  de  Lerm  &  lui  engage  pour  dix- 
huit  sous  de  Morlas  son  mallol  de  Goiag. 

A,  141  a. 

CCCXCVIII.  —  29  avril  1172,  —  Jean 
del  Balud  &  son  frère  Bernard  cèdent  à 
l'abbé  Pons  leurs  droits  sur  la  terre  de  las 
Clotas,  moyennant  douze  deniers  &  trois 
émines  de  seigle. 

A,  40  a. 

CCCXCIX. —  29  avril  1172.  —  Accord 
entre  l'abbé  Pons  &  Rainard-Guillem  de 
Montech,  par  lequel  l'abbé  abandonne  ses 
droits  sur  la  moitié  des  biens  donnés  par 
Raimond  Homenel  à  Lassela  &  à  Saint- 
Supplice,  moyennant  la  cession  de  tous  ses 
droits  sur  les  dîmes  de  Saint-Supplice  &  de 
Montech  j  Bertrand  de  Saint-Nauphary,  su- 


i8o: 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES, 


ï8o6 


zerain  de  Raimond  de  Montech,  approuve 
cet  accord. 
A,  42  a. 

CCCC.  —  3o  mai  1172.  —  Joiirdaia 
Bonnevigne,  sa  sœur  Belissende  &  sa  fille 
Bérengère  cèdent  à  l'abbé  Pons  leurs  pos- 
sessions dans  les  terroirs  de  Lassela  &  de 
Montech,  moyennant  quatre-vingt-dix  sous 
de  Morlas, 

A,  40  i. 

CCCCl.  —  7  juin  1172.  — Aton  du  Pui, 
sa  femme  Durance  &  son  fils  Sanche  cè- 
dent à  l'abbé  Pons  leurs  droits  sur  divers 
honneurs  de  la  paroisse  de  Lassela,  moyen- 
nant trois  sous  de  Morlas. 

A,  40  a, 

CCCCn.  —  22  juin  1172.  —  Raimond  Ho- 
menel  &  son  frère  Imbert  cèdent  à  l'abbé 
Pons  leur  part  des  églises  de  Montech  &  de 
Saint-Supplice,  moyennant  quarante  sous 
de  Morlas. 

A,  41  a. 

CCCCIII.  —  21  juillet  1172.  —  Échange 
entre  Bertrand  Homenel  &  l'abbé  Pons,  par 
lequel  celui-ci  acquiert,  moyennant  trente 
sous  de  Morlas  &  la  moitié  des  dîmes  don- 
nées à  l'abbaye  par  Bertrand  de  Saint-Nau- 
phary  tous  les  droits  dudit  Homenel  sur 
les  dîmes  possédées  par  le  couvent  dans 
les  dîmaires  de  Montech  &  de  Saint-Sup- 
plice. 

A,  4.  i. 

CCCCIV 22  août  1172.  —  Aimeri  de 

Roquefort  &  son  neveu  Bertrand  donnent 
à  l'abbé  Pons  le  droit  de  pâture  &  d'usage 
dans  leurs  bois;  pour  réparer  les  domma- 
ges causés  aux  cultures  par  les  bestiaux  de 
l'abbaye,  on  s'en  rapportera  au  jugement 
des  voisins. 

A,  40  6. 

CCCCV.  —  i5  septembre  1172. —  Rouge 
de  Montgaillard  donne  à  l'abbé  Pons  le 
droit  de  faire  paître  ses  bestiaux  sur  ses 
terres. 

A,  23p  a. 


CCCCVL —  3i  octobre  1172.  —  Guillera- 
mota  &  son  fils  donnent  à  l'abbé  Pons 
quatre  dénariées  &  une  obolée  de  terre 
proche  la  Nau^a  de  Combas. 

A,  40  a. 

CCCCVH. —  28  novembre  1172.  —  Guil- 
lem-Pierre  de  Garag  cède  à  l'abbé  Pons  ce 
qu'il  possédait  au  dîmaire  de  Vieilaigue, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,   141   b. 

CCCCVIII.  —  29  novembre  1172.  — 
Raimond  del  Verdier  donne  à  l'abbé  Pons 
une  partie  de  son  casai  de  Coriînal,  près  sa 
terre  de  Vieilaigue. 

A,  141  h. 

CCCCIX,  —  29  novembre  1172.  —  Ber- 
nard de  Fredegvila  cède  à  l'abbé  Pons  ce 
qu'il  avait  à  Lerm,  moyennant  deux  sous 
six  deniers  &  une  terre  au  terroir  de  Bosa- 
vila,  moyennant  douze  deniers  de  Morlas, 

A,   140  a. 

CCCCX.  —  29  novembre  11 72.  —  Pierre- 
Raimond  de  Cavaldos  cède  à  l'abbé  Pons 
les  nausas  &  les  prés  qu'il  avait  au  Vernet, 
&  une  terre  proche  la  Garonne,  moyen- 
nant vingt  sous  de  Morlas, 

A,  41   h. 

CCCCXI i8  mai  1173  .—  Guillem  de 

Bclcasse  &  sa  sœur  Ponce  cèdent  à  l'abbé 
Pons  une  terre  au  terroir  de  Lassela, 
moyennant  sept  sous. 

A,  45  h. 

CCCCXH.  —  29  mai  1173.  —  Ug  de 
Toala  cède  à  l'abbé  Pons  ce  qu'il  avait 
dans  le  dîmaire  de  Vieilaigue,  moyennant 
quinze  sous  de  Morlas,  &  ses  vignes  de 
Fauz,  moyennant  dix  sous. 

A,   142  a. 

CCCCXin.  —  29  mai  1173.  —  Gauzbert 
de  Agfa  donne  à  l'abbé  Pons  divers  droits 
d'usage  sur  l'île  de  Montfort, 

A;  46  a. 

CCCCXIV.— 28juin  1173 — Les  moines 
de  Grandselve  prêtent  à  Raimond  del  Ver- 


i8o7 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1808 


ff;er  vingt  sous  de  Morlasj  s'il  ne  les  a  pas 
rendus  à  Pâques  prochaine,  ils  jouiront  de 
tous  ses  droits  sur  les  dîmes  de  Mauravila, 
A,  14,5  i. 

CCCCXV.  — 3i  juillet  1173.  — Guillem- 
Pierre  Je  Toaila  donne  à  l'abbé  Pons  ce 
qu'il  avait  au  dîmaire  de  Vieilaigue. 

A,  143  i, 

CCCCXVI.  —  8  août  iiyB. —  Raimond 
Sarrazin  &  son  frère  Pierre-Guillem  don- 
nent à  l'abbé  Pons  leur  terre  de  Albarels, 
moyennant  cinquante  sous  de  Morlas. 

A,  45  a. 

CCCCX"VII.  —  1 1  août  1 173.  —  Guillem- 
Raimond  Esqualdat  de  Finhan  donne  à 
l'abbé  Pons  sa  part  de  la  terre  d'Albarels, 
trois  éminées  de  terre  à  Terrafort,  &c.,  & 
renonce  à  toutes  ses  prétentions  sur  la 
terre  dite  la  Cros  de  San  Gîri  {ad  crucem 
Sancti  Quirini),  moyennant  soixante-dix 
sous  de  Morlas. 

A,  44  b. 

CCCCXVIII.  —  12  août  1173.  —  Pierre 
Gaiet,  sa  femme  Aldiarde  &  leurs  enfants 
donnent  à  l'abbé  Pons  tous  leurs  droits  sur 
la  terre  à' Albarels,  moyennant  cinq  sous 
de  Morlas. 

A,  46  a. 

CCCCXIX.  —  17  août  1173.  —  Donat  de 
Caraman  confirme  les  donations  de  sa 
sœur  Sasneus  à  l'abbé  Pons. 

A,  45  a. 

CCCCXX.  —  18  août  1173.  —  Sasneus, 
veuve  de  Cenabrum  de  Gansas,  donne  à 
l'abbé  Pons  ses  droits  sur  un  territoire,  si- 
tué proche  la  Garonne,  près  la  terre  de 
Combas. 

A,  44  a. 

CCCCXXI.  —  Août  1173.  —  Hugues, 
évèque  de  Toulouse  &  abbé  de  Saint-Ser- 
iiin,  exempte  l'abbé  Pons  du  payement  des 
dîmes  &  prémices  de  leurs  labours  de  Las- 
sela,  moyennant  un  cens  annuel  de  trois 
sous  de  Toulouse. 

D,  77,  f"  89. 


CCCCXXII. —  24  octobre  1173.  —  Guil- 
lem  Anier  &  sa  femme  Sybille  donnent  à 
l'abbé  Pons  toutes  leurs  possessions  dans 
le  terroir  de 'Vieilaigue,  sauf  les  dîmes 
dues  par  les  étrangers. 

A,  145  a. 

CCCCXXIIF.  —  29  novembre  1173.  — 
Gausbert  de  Montech,  sa  femme  Raimonde 
&  son  frère  Raimond-Hugues  abandonnent 
à  l'abbé  Pons  tous  leurs  droits  sur  les  dî- 
mes des  labours  faits  par  le  monastère  dans 
le  territoire  de  Lassela,  moyennant  quatre 
sous  de  Morlas,  la  cession  de  la  moitié  des 
dîmes  données  à  l'abbaye  par  Bertrand  de 
Saint-Nauphary,  l'association  spirituelle 
^i  la  sépulture.] 

A,  43  b. 

CCCCXXIV.  —  18  février  1174,  —  Ar- 
naud Terrenus  cède  à  l'abbé  Pons  ses  droits 
sur  le  territoire  de  Lassela  &  l'honneur 
de  Jourdain  Bonnevigne,  moyennant  qua- 
rante-cinq sous  de  Melgueil. 

A,  45  b. 

CCCCXXV.  —  18  février  1174.  —  Ber- 
nard de  Toaila  &  Genorius  de  Caraborda 
donnent  à  l'abbé  Pons  leurs  possessions  de- 
puis le  ruisseau  de  Jotel  jusqu'au  dîmaire 
de  la  Voha,a.vec  leur  part  de  l'île  de  Vieil- 
aigue, moyennant  cent  sous  de  Morlas. 

A,  142  b. 

CCCCXXVI.  —  1173  (V.  st.>).  —  Ber- 
trand de  Toaila  confirme  à  l'abbé  Pons,  en 
présence  d'Hugues,  évêque  de  Toulouse, 
la  possession  des  terres  données  par  lui  à 
Grandselve  &  s'engage  à  prendre  l'habit  à 
l'abbaye  dans  les  trois  ans. 

A,   143  b. 

CCCCXXVII.  —  1173  (V.  st.?).  —  Guil- 
lem-Martin  &  sa  femme  Garsinde  donnent 
à  l'abbé  Pons  ce  qu'ils  ont  au  delà  du  ruis- 
seau de  Jotel,  &  leur  part  d'un  casai  à 
Vieilaigue,  en  échange  de  trois  mésalées 
de  terre  à  Gaustnag. 

A,  142  b, 

CCCCXXVIII.  —  18  avril  1174.  —  Ug 
Esfradier   &    sa   sœur  Bernarde   cèdent  à 


iSog 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


loIO 


Grandselve  une   artigue   près   la  terre   de 
Roquefort,  moyennant  douze  deniers  de 
Morlas. 
A,  47  a. 

CCCCXXIX.  —  23  avril  1174.  —  Bertrand 
de  Agra  cède  à  l'abbé  Gui  sa  part  de  l'île 
de  Montfort,  moyennant  quinze  sous  de 
Morlas, 

A,  47  b. 

CCCCXXX.  —  23  avril  1174.  —  Rai- 
mond  Bonhomme  cède  à  l'abbaye  de  Grand- 
selve ses  droits  do  sirventage  sur  les  bois 
d'Aimeri  de  R.oquefort,  moyennant  trois 
sous  de  Melgueil  &  l'association  spiri- 
tuelle. 

A,  47  a. 

CCCCXXXI,  —  24  avril  11 74.  —  Gé- 
raude,  femme  de  Pons- Roger,  cède  à 
Grandselve  ses  droits  sur  les  terres  de  Co- 
friier  &  de  Montfolcaud,  &  sur  le  fief  de 
Saint-Laurent,  moyennant  quatre  sous  & 
une  quartière  de  froment. 

A,  32  b. 

CCCCXXXII. —  27  juin  1174.  —  Pierre 
de  l'Ile  cède  à  Grandselve  sa  part  de  l'hon- 
neur de  Mauranvila,  moyennant  vingt  sous 
de  Morlas. 

A,  147  a  j  H,  V,  c.   1  161. 

CCCCXXXIII.  — 28  juin  1 174.  — Séguin 
de  Saint-Cirq  &  sa  femme  Sasneus  con- 
cèdent à  l'abbé  Gui  l'usage  de  leurs  bois  & 
le  droit  de  paisson,  moyennant  vingt  sous 
de  Morlas. 

A,  48  a. 

CCCCXXXIV.—  28  juin  1174.-01  Vi- 
vareil  &  son  frère  Vidal  cèdent  à  l'abbé 
Gui  leurs  possessions  au  terroir  de  Nones, 
moyennant  cinq  sous  six  deniers  de  Morlas. 

A,  201    b. 

CCCCXXXV.  —  I"  juillet  1174.  —  Pons 
de  Bruguières  &  sa  sœur  Saurine  cèdent 
à  l'abbaye  de  Grandselve  leurs  droits  sur 
les  terres  données  par  Guillem-Unaud  de 
Malsamunt. 

A,  146  i. 


CCCCXXXVI.  —  27  août  1174.  —  San- 
che  de  la  Pomarède  &  sa  famille  cèdent  à 
l'abbé  Gui  leurs  droits  sur  l'église  de  Vieil- 
aigue,  moyennant  cent  sous  de  Morlas. 

A,  146  a. 

CCCCXXXVII.  —  27  août  1174.— Jour- 
dain de  l'Ile,  sa  femme  Esquaroie  &  son 
fils  Jourdain  donnent  à  l'abbé  Gui  leurs 
droits  sur  le  casai  du  Mont  de  Toaila,nvec 
le  droit  de  paisson  &  d'usage  dans  leurs  bois. 

A,  147  b. 

CCCCXXXVIII,  —  Août  1174.  —  Ber- 
nard de  Saint-Seurin  donne  à  l'abbé  Gui 
tout  ce  qu'il  possédait  par  droit  hérédi- 
taire dans  du  dîmaire  de  Saint-Seurin  &  le 
terroir  de  Boi^avila,  moyennant  cent  vingt 
sous  de  Morlas. 

Lat.  1 1008,  184  b. 

CCCCXXXIX.  —  10  septembre  1174.  — 
Genorius  Caraborda  fait  abandon  à  Gé- 
raud-Benoît  du  bénéfice  de  toutes  les  con- 
ventions passées  entre  lui  &  son  frère  au 
sujet  de  sa  fille. 

A,  I  55  a, 

CCCCXL.  —  17  septembre  1 174.  —  Ber- 
trand de  Saint-André  &  sa  femme  Lombarde 
donnent  à  l'abbé  Gui  leurs  possessions 
dans  la  paroisse  de  Lassela,  moyennant 
une  rente  de  vingt-cinq  setiers  de  froment, 
mesure  de  Corbarieu,  rente  payable  tant 
que  lui  Bertrand  aura  la  baille  de  son 
beaw- frère  Géraud;  quand  cette  baille 
prendra  fin,  le  monastère  n'aura  plus  à 
lui  payer  que  la  moitié  de  cette  redevance. 

A,  5i  a. 

CCCCXLI.  —  25  septembre  1174.  — 
Pierre-Jourdain  de  Saint-Laurent  cède  à 
l'abbé  Gui  ses  droits  sur  l'honneur  donné 
par  Sasneus,  &  situé  dans  le  terroir  de 
Saint-Laurent,  avec  une  pièce  de  terre  sise 
ad  MorvoUem,  moyennant  vingt-quatre 
sous  de  Morlas. 

A,  43  b. 

CCCCXLII.  —  25  septembre  1174.  — 
Sicard  de  Cobîraco  donne  à  Grandselve  ia 
part  de  la  franchise  de  Saint-Germain. 

A,  201    b. 


i8ii 


PREUVES  DE  L'fnSTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1812 


CCCCXLIII.  —  25  septembre  1174.  — 
Pierie-Ug  de  Toaila  cède  à  Gui,  abbé,  tous 
ses  droits  sur  la  paroisse  de  Vieilaigue, 
moyennant  une  jument. 

A,  147  *. 

CCCCXLIV.  — 10  décembre  1 174.  — Ber- 
nard d'Ardorel,sa  femme  &  son  fils  cèdent 
à  l'abbé  Gui  leurs  droits  sur  la  paroisse  de 
Vieilaigue,  moyennant  vingt-sept  sous  de 
Morlas. 

A,  148  a. 

CCCCXLV.  —  10  décembre  1174.  — 
Garsios  Fogals  &  son  frère  Vidal  cèdent  à 
l'abbé  Gui  ce  qu'ils  ont  au  terroir  de  Vieil- 
aigue, moyennant  douze  sous  de  Morlas. 

A,  148  a. 

CCCCXLVI.  —  i3  février  1 175.  —  Ber- 
nard de  Combas  cède  à  l'abbé  Gui  une 
pièce  de  terre  près  la  nausa  du  pont  de 
Cairac,  ses  vignobles  de  la  Gravele  &  une 
pièce  de  terre  à  Lespinalb,  moyennant  le 
don  d'un  cheval. 

A,  52  a. 

CCCCXLVII.  —  19  mars  1175.  —  Guil- 
lem  de  Flaunhac  cède  à  l'abbé  Gui  tous  ses 
droits  sur  le  terroir  de  Lerm,  moyennant 
dix  sous  de  Morlas. 

A,  149  a. 

CCCCXLVIII.  —  19  mars  1 175.  —  Guil- 
lem-Martin  &  sa  femme  Garsinde  cèdent  à 
l'abbé  Gui  ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de 
Vieilaigue,  moyennant  douze  sous  de  Tou- 
louse. 

A,  148  b. 

CCCCXLIX.  —  20  mars  1175.  —  Rai- 
mond  Guilamar  cède  à  l'abbé  Gui  ses  pos- 
sessions dans  le  terroir  de  Vieilaigue, 
moyennant  trois  sous  de  Morlas  &  un 
setier  de  froment. 

A,  149  a,  • 

CCCCL.  —  1174  (v.  st.?).  —  Aimcri  de 
Roquefort  donne  à  l'abbé  Gui  tous  ses 
droits  sur  les  possessions  de  Grandselve, 
lui  promet  son  amitié  &  sa  protection 
&  lui  cède  l'usage  de  ses  bois  entre  Tarn 


&    Garonne,    moyennant    vingt    sous    de 
Morlas. 
A,  5o  b. 

CCCCLI.  —  II 74  (v.  st.?).  —  Géraud, 
abbé  de  Clairvaux,  visitant  les  maisons  de 
Gascogne  &  voulant  terminer  les  querelles 
scandaleuses  existantes  entre  Grandselve 
&  Belleperche,  au  sujet  des  églises  de 
Saint-Porquaire  &  d'Escatalens,  près  Cas- 
telsarrasin,  &  des  pâturages  entre  le  Tarn 
&  la  Garonne,  fixe  les  limites  des  deux  pa- 
roisses &  en  attribue  une  à  chaque  partie. 

D,  77,  f°  93. 

CCCCLII.  —  10  avril  1175.  —  Rixende 
du  Pujal  cède  à  Grandselve  ses  possessions 
depuis  la  nausa  du  Pont  royal  jusqu'à  la 
Garonne,  moyennant  cinq  sous  de  Morlas 
&  un  setier  de  froment. 

A,  54  a. 

CCCCLIII.  —  10  avril  1175.  —  Guille- 
mette,  fille  d'Isarn  de  Saint-Laurent,  donne 
à  l'abbé  Gui  toutes  ses  possessions  depuis 
la  nausa  de  Perronel  jusqu'à  la  Garonne, 
moyennant  quatre  sous  de  Morlas. 

A,  54  a. 

CCCCLIV.  —  i5  avril  1175.  —  Guillem 
Neps  cède  à  Grandselve  une  dénariée  de 
vigne,  sise  à  Longa  Fascîola,  pour  une 
terre  engagée  au  monastère  pour  huit  sous 
de  Morlas. 

A,  57  b. 

CCCCLV. —  i5  avril  1175. —  Guillem 

de  Maleisseg  &  son  frère  Gui  donnent  à 
l'abbé  Gui  tout  ce  qu'ils  tiennent  en  fiet 
de  Galabrun  de  Lassela. 
A,  53  a. 

CCCCLVL  —  i5  avril  1175.  —  Bernard 
de  Combas  cède  à  l'abbé  Gui  la  moitié  du 
casai  d'Andrald,  moyennant  une  quantité 
égale  de  terre  8c  cinq  sous  de  Morlas. 

A,  55  b. 

CCCCLVU.  —  19  avril  117,0.  —  Arbert 
de  Finhan  donne  à  l'abbé  Gui  le  droit  de 
pâture  dans  ses  terres. 

A,  236  a. 


i8i3 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


i8i 


CCCCLVIII 26  avril  1175.  —  Rai- 

mond  du  Verdier  cède  à  l'abbé  Gui  tous 
ses  droits  sur  la  paroisse  de  Vieilaigue, 
moyennant  vingt-cinq  sous  de  Morlas. 

A,  149  i. 

CCCCLIX. —  27  avril  1175.  —  Géraud 
de  Agra  &  sa  femme  Guillemette  cèdent  à 
l'abbé  Gui  leurs  droits  sur  les  dîmes  des 
lahours  de  l'abbaye  dans  les  dîmaires  de 
Montech  &  de  Saint-Sulpice,  moyennant 
trente  sous  toulousains.' 

A,  57  a. 

CCCCLX. —  27  avril  1175. —  Rixende, 
fille  de  Guillem  de  la  Mote,  donne  à  l'abbé 
Gui  la  moitié  du  casai  de  Notre-Dame. 

Aj  5;  *. 

CCCCLXI.  —  i3  mai  117'j.  —  Bernard 
de  Toulouse  cède  à  l'abbé  Gui  son  hon- 
neur du  terroir  de  Nones,  moyennant  vingt 
sous  de  Morlas. 

A,  202  a. 

CCCCLXII,  —  2  juin  1175.  —  Arnaude, 
fille  de  Brun  de  Pantaiaco,  &  son  fils  Ber- 
nard-Hugues cèdent  à  l'abbé  Gui  leurs 
possessions  au  dîmaire  de  Lassela,  moyen- 
nant trois  sous  de  Morlas. 

A,  58  a. 

CCCCLXIII.  —  2  juin  1175.  —  Brunis- 
sende  cède  à  l'abbé  Gui  ses  droits  sur  le 
territoire  donné  par  Tardif  de  Saint-Giri, 
moyennant  deux  sous  de  Melgueil. 

A,  58  a. 

CCCCLXIV.  —  I"  juillet  1175.  —  Su- 
zanne du  Verdier  cède  à  Grandselve  ses 
possessions  dans  le  terroir  de  Vieilaigue, 
moyennant  deux  sous  de  Morlas. 

A,  149  i. 

CCCCLXV.  —  4  août  1175.  —  Bernard 
de  Combas  cède  à  l'abbé  Gui  ses  droits  sur 
les  vignobles  d'Isarn  de  Saint-Laurent  à 
Longa  Fasciola,  moyennant  douze  deniers 
de  Morlas. 

A,  5û  a. 

CCCCLXVL  — 5  août  1175.  — Terrenus 
Maira  &  ses  fils  cèdent  à  l'abbé  Gui  tous 


leurs  droits  sur  le  territoire  de  Asselano, 
moyennant  le  don  d'un  cheval. 

A,  57  a. 

CCCCLXVn.  —  i3  août  1175.  —  Guil- 
lemette de  Saint-Laurent  cède  à  l'abbé 
Gui  ses  droits  sur  une  dénariée  de  vigne, 
sise  à  Longa  Fasciola,  moyennant  douze 
deniers  de  Morlas. 

A,  Ô4  i. 

CCCCLXVIII.  —  12  janvier  1176.  — 
Bernard  de  Combas  engage  à  l'abbé  Gui 
une  partie  de  sa  terre. 

A,  5.5  i. 

CCCCLXIX.  —  29  janvier  1 176.  —  Pierre 
Jourdain  &  son  fils  Arnaud  de  Saint-Lau- 
rent cèdent  à  l'abbé  Gui  leurs  droits  sur 
les  terres  de  Saint-Laurent,  données  par 
Sasneus,  &  divers  droits  d'usages  sur  leurs 
terres,  moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  53  a. 

CCCCLXX.  —  29  janvier  1 176.  —  Arbert 
de  Finhan  donne  à  l'abbé  Gui  ses  droits 
sur  la  terre  cédée  par  Tardif  de  Saint- 
Giri, 

A,  58  a. 

CCCCLXXL  —  12  février  1176.  —  Ug 
de  Pui-Usclad  &  sa  femme  Rixende  don- 
nent à  l'abbé  Gui  le  quart  de  deux  casais, 
à  Montech,  qu'ils  tenaient  de  Galabrun 
de  Lassela, 

A,  53  i. 

CCCCLXXII.  —  i3  février  1176,  — 
Guillem-Bernard  de  Combas  cède  à  l'abbé 
Gui  sa  part  du  casai  Andraldi^,  moyennant 
quinze  sous  de  Morlas  &  douze  deniers  de 
Melgueil. 

A,  54  i. 

CCCCLXXIH.  —  i3  février  1 176.  —  Ber- 
nard de  Combas  &  son  parent  Guillem-Ber- 
nard donnent  à  l'abbé  Gui  tous  leurs  hon- 
neurs au  cas  où  ils  mourraient  sans  enfants 
légitimes. 

A,  54  /■ . 

CCCCLXXIV.—  Février  1 176.  — Pierre 
du  Mas  &  ses  frères  donnent  à  l'abbé  Gui 


i8i5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1816 


l'usage  de  leur  bois  de  Bcrzac,  moyennant      nent  à  l'abbé  Gui  ce  qu'ils  ont  au  terroir 
cinq  sous  de  Morlas.  de  Berzac. 

A,  202  a.  A,  202  h. 


CCCCLXXV.  —  6  mars  1176.  —  Que- 
relle entre  Grandselve  &  Hélie,  prieur  de 
Saint-Sardos ,  terminée  par  arbitres.  Le 
prieur  donne  à  l'abbé  Gui  tous  ses  droits 
sur  les  pâturages  des  bords  du  Lambon; 
on  fixe  les  limites  dans  lesquelles  les  trou- 
peaux des  deux  parties  devront  paître;  il 
cède  de  plus  à  Grandselve  une  terre  située 
proche  l'église  de  Saint-Germain. 

A,  196  a, 

CCCCLXXVL  —  3o  mars  1176,  —  Guil- 
lem  de  Montfort  &  son  frère  Bertrand 
donnent  à  l'abbé  Gui  tous  leurs  biens. 

A,  56  b. 

CCCCLXXVn.  —  3i  mars  1176.  —  Ber- 
nard de  Combas  cède  à  l'abbé  Gui,  moyen- 
nant dix  sous  de  Morlas,  tous  ses  droits 
sur  les  terres  situées  entre  la  nausa  du 
Vernet  &  celle  de  Granoilor , 

A,  56  a. 


CCCCLXXXIH.  —  21  juillet  1176.  — 
Guillem  de  Berzac  donne  à  l'abbé  Gui  tous 
ses  droits  sur  l'honneur  de  Berzac. 

A,  2o3  a. 

CCCCLXXXIV.  —  2  janvier  1176.— Es- 
tève  de  Lassela  cè4e  à  Grandselve  une  terre 
à  lui  engagée  par  Galabrun  de  Lassela, 

A,  62  a. 

CCCCLXXXV.  —  3  mars  1176.  —  Ber- 
trand de  Flaunhac  confirme  à  l'abbé  Gui 
la  donation  faite  parRaimond  Poitevin  de 
terres  au  terroir  de  Nones. 

A,  202  h. 

CCCCLXXXVL  —  1176.  —  Bertrand  do 
Flaunhac  &  son  fils  Cenabrun  donnent  à 
l'abbé  Gui  ce  qu'ils  avaient  dans  les  ter- 
roirs de  Fans,  Maranvila  8i  Lerm,  &  y 
ajoute  leur  casai  de  Nones. 

A,  I 5o  a. 


CCCCLXXVIU.  — 3i  mars  1 176.  — Ber-  CCCCLXXXVU.  —  1 176.  —  Guillem  de 

frand  de   Roquefort  donne   à  l'abbé  Gui  Caumont  donne  à  l'abbé  Gui  ce  qu'il  avait, 

tous  ses  droits  sur  la  terre  de  Tygalterîum.  dans  l'honneur  de  Berzac. 

A,  54  a.  A,  2o3  a. 


CCCCLXXIX.  —  3i  mars  1176.  —  Aimeri 
de  Roquefort  cède  à  l'abbé  Gui  tous  ses 
droits  sur  la  terre  de  Tygalterio,  moyen- 
nant vingt-cinq  sous  Toulousains. 

A,  53  b. 

CCCCLXXX.  —  10  juin  1176.  —  Garsias 
Baile  &  son  fils  Arnaud  donnent  à  l'abbé 
Gui  leurs  terres  &  leurs  droits  aux  terroirs 
de  Saint-Lizier  &  de  Saint-Laurent. 

A,  59  b. 

CCCCLXXXL  —  21  juillet  1176.  — 
Pierre  de  la  Mote  cède  à  l'abbé  Gui  tout 
ce  qu'il  avait  dans  le  dîmaire  de  Lassela, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  59  a. 


CCCCLXXXVIIL  —  1176.  —  Ug  de  Ro- 
gonaco  &  sa  femme  Brunissende  cèdent  à 
l'abbé  Gui  toute  la  terre  qu'ils  tiennent  de 
Grandselve. 

A,  Sp  a. 

CCCCLXXXIX.  —  1176.  —  Pons-Ber- 
nard de  Finhan  cède  à  l'abbé  Gui  sa  terre 
du  terroir  de  Saint-Laurent,  moyennant 
quinze  sous  de  Toulouse. 

A,  59  b. 

CCCCXC.  —  28  avril  1177.  — Vidal  de 
Saint-Germain  &  son  neveu  Arnaud  don- 
nent à  l'abbé  Gui  leurs  possessions  au  ter- 
roir de  Saint-Germain. 

A,  2o3  b. 


CCCCLXXXU.  —   21    juillet    1176.  —  CCCCXCL  —7    mai    1177.  —Guillem 

Aton  de  Drudeis  &  son  frère  Caerciu  don-      Gairaud  cède  à  l'abbé  Gui  tous  ses  droits 


i8i7 

sur  trois  pièces  de  terre  entre  le  serras  de 
Moatech  &  Saldruna,  moyeiuiaiit  dix-huit 
deniers  de  Toulouse. 
A,  6z  b. 

CCCCXCII.  —  28  juin  1177.  —  Jour- 
dain de  Agra  cède  à  l'abbé  Gui  tous  ses 
droits  sur  l'île  de  Montfort,  moyennant 
cinquante  sous  de  Morlas. 

A,  63  a. 

CCCCXCIII.  —  29  juin  1177.  —  Pierre 
8:  Bertrand  Granet,  avec  l'assentiment  de 
leur  seigneur  Arbert  de  Finhan,  donnent  à 
l'abbé  Gui  leurs  droits  sur  la  nausa  de 
Lassela. 

A,  62  t. 

CCCCXCIV.  — 29)uin  1177.  — Raimond 
de  Laimont  cède  à  l'abbé  Gui  ses  posses- 
sions au  terroir  do  Berzac,  moyennant 
soixante  sous  de  Morlas. 

A,  2o3  a. 

CCCCXCV.  —  2  août  1177.  —  Vidal 
ciel  Barri  confirme  à  l'abbé  Gui  les  dona- 
tions de  son  beau-père,  Bernard  de  Tou- 
louse. 

A,  204  a. 

CCCCXCVI.  —  3  août  1177.  —  Pierre 
Granet  donne  à  l'abbâ  Gui  sa  part  de 
la  terre  de  Alodio  &  l'honneur  de  Cap- 
debiou  (.de  Capiie  Bovis),  avec  tous  ses 
biens  au  cas  où  il  mourrait  sans  enfants 
légitimes. 

A,  61  c. 

CCCCXCVII.  —  5  août  1 177.  —  Arnaud 
de  Berzac  donne  à  l'abbé  Gui  ce  qu'il  avait 
dans  la  terre  de  Berzac. 

A,  204  h. 

CCCCXCVIIl.—  i3  août  1177-—  Gé- 
raud  de  l'Ile,  fils  de  Pierre  de  l'Ile,  donne 
h  l'abbé  Gui  le  droit  de  pâture  dans  ses 
domaines  &  s'engage  à  obtenir  l'assenti- 
ment de  son  frère. 

H,  V,  c.  1 161. 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 

Gui    tous    leurs    droits 
Saint-Germain. 
A,  204  i. 


;ur  le    terroir  de 


D.  —  17  novembre  1177.  —  Comùor.;, 
sœur  de  Raimond  de  Laimont,  donne  à 
Grandselve  ce  qu'elle  possédait  dans  le 
terroir  de  Berzac. 

A,  204  c. 

DI.  —  17  novembre  1177.  —  Rixende, 
fille  de  Guillem  de  la  Mote,  donne  à  Grand- 
selve la  moitié  de  la  terre  dite  de  l'Alleu. 

A,  6^  i. 

DU.  —  3o  novembre  1177.  —  Ug  de 
Saissas  donne  à  l'abbé  Gui  les  terres  & 
vignes  de  Frigida  Fabrica,  Zocamarlcl  & 
Fidelium. 

A,  62  i. 

DlII.  —  3i  décembre  1177.  —  Guillem- 
Raimond  Esqualdalus  de  Finhan  donne  à 
Grandselve  sa  part  des  dîmes  des  îles  si- 
tuées dans  les  dîmaires  de  Terraiort  &  de 
Lassela,  avec  droit  de  paisson  dans  tous 
ses  domaines. 

A,  61  b. 

DIV.  —  2  janvier  1178. —  Pons-Bernard 
&  son  fils  Arnaud  donnent  à  Grandselve 
toutes  leurs  dîmes  des  îles  de  la  Garonne, 
&  tous  leurs  biens,  au  cas  où  Arnaud 
mourrait  sans  postérité  légitime. 

A,  61  b. 

DV.  —  3  janvier  1178.  —  Bernard  Es- 
pagne &  sa  sœur  Anne  cèdent  à  Grand- 
selve toutes  leurs  possessions  au  terroir 
de  Nones,  moyennant  dix  sous. 

A,  2o5  a. 

DVI.  —  4  janvier  1178. —  Aldlarde  & 
son  mari  Estève  de  Manize  cèdent  à  Grand- 
selve leur  part  de  la  terre  de  Coronatum 
&  de  Tygalterium,  moyennant  vingt  sous 
de  Melgueil;  Bernard  Restols  approuve  Si 
étend  cette  donation. 

A,  63  a. 


CCCCXCIX.  —  5  octobre  1177.  — Vidal  DVII.  —  5  janvier  1178.  —  Sib'Ue  & 

Zi  Donadieu  de  Saguita  donnent  à  l'abbé      son    mari    Aimeri    de    Bretes    donnent    à 


i8i( 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


Grandselve  tous  leurs  droits  sur  les  terres  sis  au   même   lieu,  &  une   somme   de  dix 

données  par  les  Ale^renc,  sous  de  Toulouse. 

A,  62  a.  A,  64  a. 

DVin.  —  14  mai    1178.  —  Les   mêmes  DXVL  —  Juin  1178.  —  Bernard  de  Ber- 

cèdent  à   Grandselve  leurs  droits  sur  les  zac  donne  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'il  possé- 

terres  données  par  les  Alegrenc,  moyen-  dait  au  terroir  de  Berzac. 

nant  cinq  sous  de  Melgueil.  A,  206  i. 

A,  64  i. 

DXVII.  —  6  septembre  1178.  —  Brune 

DIX.  — i5  mai  1178. —  Pierre  du  Mas  &  ^'Espagne  &  son  mari  Martin  donnent  à 

ses  frères  donnent  à  Grandselve  ce  qu'ils  Grandselve   ce    qu'ils    ont   au    terroir   de 

possédaient  dans  le  terroir  de  Berzac.  Nones. 

A,  206  a.  A,  206  i. 


DX.  —  21  mai  1178.  —  Raimond  de 
Serras  &  sa  femme  Guiscarde  donnent  à 
Grandselve  leurs  possessions  au  terroir  de 
Berzac. 

A,  206  a. 

DXI.  —  22  mai  1178.  —  Rouge  de  Mont- 
gaillard  &  sa  femme  Ourse  cèdent  à  l'abbé 
Gui  leur  honneur  de  Mauranvila  &  leur 
part  du  fief  de  Berzac. 

A,  I  5o  a. 

DXII.  —  14  juin  1178.  —  Guillem-Unaud 
de  Maîsamunt  &  son  fils  Pons  cèdent  à 
Grandselve  soixante-dix  sous  assis  sur  un 
maillol  appartenant  à  feu  Unaud  de  la 
Voulte  &  tous  leurs  honneurs,  moyennant 
quarante-trois  sous  de  Morlas. 

A,  i5o  i. 

DXIII.  —  14  juin  1178.  —  Raimond 
Garsias  de  Canzas  donne  à  Grandselve  ses 
possessions  au  terroir  de  Nones. 

A,  2o5  i. 

DXIV.  —  23  juin  1178.  —  Arbert  de 
Finhaa  cède  à  Grandselve  ses  droits  sur  la 
terre  jadis  donnée  par  Pierre  Granet,  avec 
droit  d'usage  dans  son  bois  de  Lacort, 
moyennant  quarante  sous  de  Morlas. 

A,  64  a. 


DXVIII.  —  Septembre  1178.  —  Pons, 
abbé  de  Saint-Sernin,  permet  à  l'abbé  de 
Grandselve  d'acquérir  jusqu'à  dix  arpents 
de  terre  dans  le  fief  de  Gauzinhac,  sous 
réserve  de  l'acapte  &  des  droits  de  lods  & 
ventes. 

A,  i58  a. 

DXIX.  —  Septembre  1 178.  —  Pons,  abbé 
de  Saint-Sernin,  inféode  à  l'abbé  de  Grand- 
selve &  à  ses  ayants  cause  l'honneur  de 
Saint-Sernin,  à  Banols  sur  l'Hers,  moins 
les  dîmes  qui  valaient  annuellement  vingt . 
quartons  de  froment;  l'arrière-acapte  sera 
de  douze  deniers,  &  en  cas  de  vente,  le 
vendeur  paiera  des  droits  proportionels. 

A,  loy  i. 

DXX.  —  Septembre  1178.  —  Pons,  abbé 
de  Saint-Sernin  &  archidiacre  de  l'église 
de  Toulouse,  mande  à  Arnaud-Albert  d'ac- 
quitter exactement  les  redevances  annuel- 
les qu'il  devait  à  Grandselve,  soit  seize 
quartons  de  froment  à  la  fête  de  Saint- 
Julien,  à  livrer  à  la  maison  de  Toulouse 

^<  77.  C  '49- 

DXXI.—  28  octobre  11 78.  —  Aldiarde 
&  ses  fils  cèdent  à  Grandselve  leurs  dîmes 
de  l'île  de  Bourret,  moyennant  six  deniers 
de  Toulouse. 

A,  65  *. 


DXV.  —  Juin  1178.  —  Guillem-Bernard  DXXII. —  11   janvier  1179.  —  Bernard 

Je  Cumbas  cède  à  l'abbé  Guillem  un  casai  de  Berzac  donne  à  l'abbé  Guillem  ses  pos- 

dit  de  Cumbas,  contre  une  terre  à  la  Croix-  sessions  du  terroir  de  Berzac, 

Saint-Giri,  près  l'Estrade,  différents  biens  A,  2c5  è. 


l821 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1822 


DXXtII. —  II  janvier  1179.  —  Gaiizbert 
de  Agra  cède  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'il  a 
dans  l'île  de  Montfort,  moyennant  cin- 
quante sous  de  Toulouse. 

A,  66  b. 


DXXXI.  —  8  juin  I179.  —  Rainiond- 
Bornard  de  Gandalou  cède  à  l'abbé  Guil- 
lem ce  qu'il  avait  auprès  de  l'île  de  Peiros 
de  Baniols,  moyennant  vingt-deux  sous. 

A,  i5i  II. 


DXXIV. —  17  janvier  1179.  —  Géraud  de 
Agra  &  sa  femme  Guillemette  djnnent  à 
Grandselve  l'usage  de  leur  bois  de  Koca- 
fortenc. 

A,  65  a. 

DXXV.  —  14  février  1179.  —  Arbert  de 
Finhan  donne  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'il 
avait  au  terroir  de  Noues. 

A,  206  i. 

DXXVI.  —  3  mars  1179.  —  Guillem- 
Arnaud  d'Espagne  cède  à  Grandselve  sa 
terre  de  Nones,  qu'il  tenait  de  Bertrand 
de  Massols,  moyennant  cinquante  &  un 
sous. 

A,  207  a. 

DXXVII.  —  23  mars  1179.  —  Pierre- 
Bernard  Pedaz  &  Ug  de  Pech  Usclad,  don- 
nent à  Grandselve  leur  part  de  la  terre  de 
Serimed  avec  divers  cens  &  droits,  en 
échange  de  quelques  terres  appartenant  à 
l'abbaye. 

A,  67  a. 

DXXVIII.  —  1178  (V.  st.  ?).  —  Querelle 
entre  les  moines  de  Grandselve  &  ceux 
de  Combelongue,  au  sujet  des  montagnes 
de  Rabat,  terminée  par  l'entremise  de 
Pierre,  abbé  de  Foix,  Dominique,  abbé 
de  Boulbonne,  &  Arnaud,  abbé  d'Eaunes; 
les  montagnes  en  litige  sont  partagées. 

D,  77,  i'  143. 

DXXIX.  —  26  mars  1179.  —  Pierre  & 
Pons  d'Esbrag  donnent  à  l'abbé  Guillem 
leur  part  des  dîmes  de  M.auranvila. 

A,  i5i  i. 

DXXX.  —  3o  mai  1179.  —  Aimeri  de 
Roquefort  confirme  à  l'abbé  Guillem, 
moyennant  la  somme  de  cinq  sous  de  Tou- 
louse, la  donation  par  lui  faite  en  1174. 

A,  r,i  a. 


DXXXII.  —  17  août  1179.  —  Guillem- 
Raimond  Esqualdatus  de  Finhan  donne  à 
l'abbé  Guillem  ses  droits  sur  un  fief  de 
l'île  de  Montcassin,  la  terre  des  hommes 
du  Colombier,  celle  du  champ  Saint-Mar- 
tin &  une  pièce  de  terre  in  Volveno,  moyen- 
nant cent  dix  sous  de  Morlas. 

A,  66  a. 

DXXXIII. —  17  août  1179.  —  Jourdain 
de  Agra  donne  à  l'abbé  Guillem  l'empla- 
cement de  ses  moulins,  sis  à  la  tête  de  l'île 
de  Verdun,  &  un  chemin  sur  ses  terres 
pour  y  accéder. 

A,  67  b. 

DXXXIV. —  3  septembre  1179. —  Gé- 
raud Bairau  de  Finhan  confirme  à  l'abbé 
Guillem  les  donations  d'Arnaud  Bonnevi- 
gne,  à  Asselanum,  &  vingt  sous  d'acapte 
que  lui  devait  un  de  ses  feudataircs,  moyen- 
nant un  cens  annuel  de  cinq  sous  de  Mor- 
las. 

A,  68  a. 

DXXXV.  —  5  septembre  1179.  — Arbert 
de  Finhan  donne  à  l'abbé  Guillem  le  champ 
dit  de  Saint-Martin,  moyennant  cent  vingt 
sous  de  Morlas.  —  Pons-Bernard  de  Finhan 
donne  sa  part  des  terres  des  Villars  &  de 
Prata,  qu'il  tenait  d'Arbert. 

A,  67  b. 

DXXXVI.  —  i5  septembre  1179.  —  Rai- 
mond-Aton  de  Gaiag  donne  sa  part  des 
dîmes  de  l'île  située  entre  le  Gurgius  Capi- 
tis  Bovis  &  la  Garonne. 

A,  68  b. 

DXXXVI!.  — 8  décembre  1179.  — Pierre- 
Raimond  de  Cavaldos  donne  à  l'abbé  Guil- 
lem une  terre  au  terroir  de  Saint-Laurent, 
à  lui  donnée  par  son  parent  Raimond  de 
Cavaldos, 

A,  69  a. 


i823 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1B2 


DXXXVIIL  — 9  février  1180.  — Aldiarde  DXLVI.—  10  mai  1180.  —  Pons  de  Can- 

Gaieta  &  ses  fils  cèdent  à  l'abbé  Guillem  zas  cède  à  l'abbé  Guillem  sa  part  de  l'île  do 

deux  pièces  de  terre,  sises  à  Cap  de  B'iou  &  Montfort,  moyennant  dix  sousdeTouloiise. 

à  la  Gravèle,  moyennant  cinq  sous.  —  Cette  A,  73  a. 


donation   est   confirmée   par  Guillem  Es- 
qualdad, 
A,  65  b. 

DXXXIX i3  février  11 80.  —  Aimeri 

de  Bretes  &  ses  fils  donnent  à  l'abbé  Guil- 
lem l'usage  de  leur  part  du  bois  de  Gal- 
canta. 

A,  68  B. 


DXLVII.  —  Mai  11 80.  —  Bernard  de 
Combas  donne  à  l'abbé  Guillem  plusieurs 
casais  &  une  terre  situés  entre  Combes  & 
Saint-Giri,  —  Cette  donation  est  confir- 
mée par  Guillem-Bernard  de  Combas. 

A,  72  a. 


DXLVIII,  —  Juillet  1180.  —  Arbert  de 

Finhan  reconnaît  avoir  reçu  des  frères  de 

DXL.  —  iSraars  1180.  —  Pons  de  Bru-      Grandselve  cent  sous  de  Morlas  pour  paye- 

guières  cède  à  l'abbé  Guillem  sa  vigne  de      ment  de  la  terre  de  Gravets,  au  terroir  de 

la  Volta,    moyennant    soixante    sous   de      Asselano. 

Toulouse.  A,  70  i. 

A,  i5i  a. 

DXLIX.  —  Juillet  1180.  —  Bertrand  de 

DXLI.  —  22  avril  1180.  —  Raimond  Roquefort  cède  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'il 
Pisquid  &  sa  famille  donnent  à  l'abbé  avait  au  terroir  de  Tygaltier  &  à  la  car- 
Guillem  ce  qu'ils  avaient  dans  l'île  de  rière  de  RfcoZmonf,  avec  la  coupe  &  l'usage 
Bourret,  moyennant  douze  sous  de  Tou-      dans  ses  bois,  moyennant  trente  sous  de 


louse   &   l'abandon   d'un  cens   annuel  de 
sept  sous. 
A,  73  a. 

DXLII.  —  24   avril    1180.  —   Bertrand 
de  Brassols  &  sa  femme  Matilias  cèdent  à 


Melgueil. 
A,  70  b. 

DL.  — Juillet  1180.  —  Unaud  Troia  & 
son  frère  Bertrand  engagent  à  l'abbé  Guil- 
lem tous  leurs  droits  sur  l'île  du  port  de 


l'abbé  Guillem  ce  qu'ils  avaient  au  terroir      Bourret,  moyennant  soixante  sous  de  Mor- 
de Nones,  moyc.inant  quarante   sous   de      las. 


A,  71  b. 

DLL  —  Juillet  1180.  —  Ourse,  femme 
de  Roux  de  Montgaillard,  donne  à  l'abbé 


Melgueil. 

A,  2o8  a. 

DXLIII.  —  26   avril  1180.  —  Guillei 

Bernard  de  Combas  cède  à  l'abbé  Guillem  Guillem  ses  possessions  à  Saint-Laurent, 

une  pièce  de  terre  sise  à  la  Gravela,  moyen-  &  sa  part  du  port  de  Verdun, 

nant  quatre  sous  de  Toulouse.  A,  73  b. 

A,  72  b. 

DLIL  — Juillet  1180.  — Olric  du  Por- 

DXLIV.  —   26   avril    1180.  — Vidal  Je  tal,  près  de  mourir,  se  fait  porter  à  Grand- 

Combas  cède   à  l'abbé  Guillem   une  pièce  selve  &  donne    à   l'abbé  Guillem  un  pré 

de  terre,  sise  à  la  Gravela,  %^  une  dénariée  situé  près  de  Banols;   ses  exécuteurs  tes- 

à  Longa  Fassiola,  moyennant  six  deniers  tamentaires  renouvelèrent  plis  tard  cette 

de  Toulouse.  donation. 

A,  73  a.  A,  175  a. 


DXLV.  — Avril  1180.—  Pierre  d'Orbes- 
san  donne  à  Grandselve  le  droit  de  pâture 
dans  ses  domaines,  entre  la  Save  &  la  Ga- 
ronne. 

A,  237  a. 


DLIII.  —  Juillet  1180 Cauvete  &  sa 

sœur  Grune  donnent  à  l'abbé  Guillem  le 
droit  de  pâture  dans  leurs  terres,  moyen- 
nant trois  sous  &  trois  deniers. 

A,  23()  b. 


xSzl 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


18:6 


DLIV.  —  Juillet  1 180.  —  Pons  de  Caiizas 
&  ses  frères  engagent  à  l'abbé  Guilleni  ce 
qu'ils  avaient  au  lieu  de  Banols,  moyen- 
nant trente  sous  de  Toulouse. 

A,  i53  è. 

DLV.  —  12  août  1180.  —  Aimeri  de 
Bretes  donne  à  l'abbé  Guillem  le  fief  qu'il 
tenait  de  Sasneus  à  Saint-Laurent. 

A,  74  a. 

DLVL  —  Août  1180.  —  Cenabrus,  fils 
de  Bertrand  de  Flaunhac,  cède  à  l'abbé 
Guillem  ses  droits  sur  un  casai,  sis  à  No- 
nes,  moyennant  trois  sous  de  Toulouse. 

A,  210  a, 

DLVn.  —  Octobre  1180.  —  Arbert  de 
Finhan  donne  à  l'abbé  Guillem  tout  ce 
qu'on  tenait  de  lui  dans  le  fief  donné  par 
Bernard  de  Combas,  moyennant  soixante- 
dix  sous  de  Morlas.  —  Plusieurs  autres  sei- 
gneurs se  portent  garants  de  ses  promesses. 

A,  70  a. 

DLVIIL  —  Octobre  1 180.  —  Pons  d'E^- 
brag  &  son  frère  Pierre  cèdent  à  l'abbé 
Guillem  une  redevance  annuelle  de  quatre 
setiers,  deux  de  froment  &  deux  de  mix- 
ture, que  l'abbaye  leur  payait  pour  la  terre 
de  Vieilaigue,  moyennant  vingt  sous  de 
Morlas,  dix  sous  de  Toulouse  &  un  setier 
de  froment. 

A,  I 53  a, 

DLIX.  —  3  janvier  1181.  —  Olivier,  fils 
de  Gautier  de  Canzas,  confirme  à  l'abbé 
Guillem  les  donations  de  son  oncle  Rai- 
mond  Garsias,  de  Cenabrun,  de  Caercin  de 
Drudas,  moyennant  le  don  de  plusieurs 
vêtements  dont  il  avait  besoin. 

A,  i52  i. 

DLX.  —  29  janvier  1181.  —  Siguin  de 
Saint-Cirq  &  son  fils  Bertrand  donnent  à 
l'abbé  Guillem  tout  leur  honneur  de  Ba- 
nols, avec  droit  de  pâturage  dans  leurs  ter- 
res, à  condition  de  ne  point  l'aliéner. 

A,  1J9  h, 

DLXI.  —  i3  février  1181.  —  Pons-Rai- 

mond  de  Cavaldos  donne  à  l'abbé  Guillem 


le  quart  des  trois  quarts  de  Saint-Laurent, 
moyennant  cent  dix  sous.  —  Sasneus  con- 
firme cette  donation. 
A,  71  i. 

DLXH.  —  Février  1181.  —  Guillem- 
Bernard  de  Ricouz  donne  à  l'abbé  Guillem 
le  droit  de  descendre  &  de  monter  la  Ga- 
ronne dans  l'étendue  de  ses  domaines,  sans 
payer  ni  leude,  ni  péage. 

D,  77,  fo  187. 

DLXIII.  —  22  mars  1181.  —  Bertrand 
de  Durban  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
de  pâture  dans  ses  domaines,  avec  droit 
d'usage  dans  ses  bois  &  dans  leurs  étangs. 

A,  235  i. 

DLXIV,  — Mars  1181.  — BernarddeBou- 
conne,  fils  de  Pons,  cède  à  Grandselve  ses 
droits  sur  les  territoires  de  Vieilaigue  & 
de  Goiag,  moyennant  deux  sous  de  Tou- 
louse. 

A,   102  a. 

DLXV.  —  Mars  1181.  —  Raimond  Gar- 
sias de  Canzas  permet  à  l'abbé  Guillem  de 
construire  des  moulins  au  lieu  de  Banols, 
sans  exiger  aucune  redevance,  &  lui  ac- 
corde droit  de  pêche  dans  l'île  de  Ver- 
dun. 

A,  iSp  «. 

DLXVL  —  1180  (V.  st.?).—  Pierre  de 
Bessens  &  son  frère  Olivier  cèdent  à  l'abbé 
Guillem  ce  qu'ils  avaient  au  port  de  Ver- 
dun, moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  I 5i  i. 

DLXVU.  —  1180  (V.  st.  ?).  —  Arnaud 
d'E^blanqued,  sa  femme  &  ses  fils  donnent 
à  l'abbé  Guillem  tous  leurs  droits  sur  l'île 
de  Montfort. 

A,  69  h. 

DLXVIIL  —  1180  (V.  st.  ?).  —  Bernard 

d'Escampodio  &:  ses  neveux  cèdent  à  l'abbé 
Guillem  leur  part  de  l'honneur  de  Berzac, 
moyennant  quatre  sous  de  Morlas.  —  Sa 
sœurBernarde  confirma  cette  donation  en 
mars  1 181. 

A,  207  i. 


vni. 


r.s 


1827 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1828 


DLXIX.  — Avril  1181.  — Bernard  (/e  Corn-  DLXXVI.  —  Mai   1181.  —  Bertrand  de 

bas  cède  à  l'abbé  Guillem  ses  droits  sur  les      Brassols  &  sa  femme  Mathilde  engagent  à 


terres  de   Rocafortenca   &  de    la   Gravelc, 
&   le  fief  qu'il  tient   d'Arbert  de   Finhan, 
moyennant  cent  qnarante  sous. 
A,  74  i. 

DLXX.  —  Avril  1181.  —  Guillem-Ber- 
iiard  de  Combas  cède  à  l'abbé  Guillem  tous 
ses  droits  &  possessions  tant  paternels  que 
maternels. 

A,  78  a. 

DLXXI.  —  Avril   1181.  —  Pierre-Rai- 

mond  de  Cavaldos  cède  à   l'ablé  Gu'Uem 

ses  droits  sur  l'honneur  de  Saint-Laurent, 

moyennant  cent  vingt  sous  de  Toulouse.  tous  leurs  droits  sur  l'honneur  de  Berzac, 

—  Sasneus  fait  une  donation  semblable  en  moyennant  quinze  sous  de  Toulouse. 

se  réservant  l'usage  de  ce  domaine  sa  vie  A,  208  h. 

durant. 

A,  7i  b.  DLXXIX. — 4  juin  iiBr Bernard  Gai- 

raud  de  Jaulencs  &  sa  femme  Espagne  cè- 

DLXXII.  —   14   mai    1181.  —  Sasneus,  dent   à    l'abbé    Guillem    leur   part    d'une 

veuve   de  Cenabrun  de   Canzas,  engage  à  pièce   de  terre,  située    près   de   la   Croix- 

l'abbé   Guillem,   moyennant  cent   sous  de  Saint-Giri,    moyennant    trois    émines    de 

Toulouse,    ses    honneurs    du    terroir    de  froment. 


l'abbé  Guillem  leurs  possessions  dans  l'hon- 
neur de  Banols,  moyennant  quarante-cinq 
sous    de  Toulouse,   remboursables   seule- 
ment dans  les  dix  ans. 
A,  162  i. 

DLXXVII.  —  Mai  1181.  —  Pons  de 
Canzas  permet  à  l'abbé  Guillem  de  faire 
construire  un  moulin  dans  le  terroir  de 
Banols. 

A,  iSp  a. 

DLXXVIII Mai  1181.— Pons  d'Ox  & 

son  cousin  Arnaud  cèdent  à  l'abbé  Guillem 


Saint-Laurent,  &  lui  assure  la  jouissance 

pour  la  durée  de  trois  ans  du  revenu  des 

parties  défrichées  par  lui. 

A,  78  i. 


A,  77  h. 


DLXXX.   —   Juillet    1181.    —  Guillem- 

Pons,  clerc  de  Saint-Jori,  &  les  fils  qu'il  a 

eus  de  Bernarde  de  Banols,  cèdent  à  l'abbé 

DLXXIIÎ.  —  Mai  1181.  —  Ot  Hélie  &      Guillem  leur  part  de  l'honneur  de  Danois. 

son  frère  Arnaud  permettent  à  l'abbé  Guil-  A,  162  a. 

lem  de  faire  construire  des  moulins  dans 

l'honneur  de  Baaols. 

A,   160  a. 


DLXXIV. 


DLXXXI.  —  Juillet    1181.  —   Guillem 
d'Oursiac  renonce  en  faveur  de  l'abbé  Guil- 
lem à  tous  ses  droits  sur  les  terres  acquises 
Mai   1181.  —  Austorgue  &      par  l'abbaye  dans  le  terroir  de  Bosavila, 


son    mari    Cahercin    permettent    à    l'abbé 
Guillem  de  faire  construire  des  moulins  à 
Banols. 
A,  160  a. 

DLXXV.  —  Mai    1181.  —  Bertrand  de 
Saint-André  &   sa  femme  Bertiande  don- 


moyennant  une  émine  de  froment. 
Lat.  I  I  008,  190  h. 

DLXXXII.  —  9  septembre  1181.  — 
Raimoiid,  comte  de  Toulouse  &  marquis 
de  Narbonne,  mande  à  B.  Pellicier  &  au- 
tres, ses  officiers  du  salin  d'Agen,  de  lais- 


nent  à  l'abbé  Guillem  leurs  droits  sur  la  ser  les  frères  de  Grandselve  y  prendre  au- 
terre  de  Tiga/ierio  &  lui  confirment  la  do-  tant  de  sel  qu'ils  voudront,  sans  payer 
nation  de  Bertrand  de  Tudèle,  avec  droit      aucun  droit  ou  redevance. 


de   pâturage    dans    leurs    terres   &  d'usage 
dans  leurs  bois,  moyennant  cinquante  sous 
de  Melgueil. 
A,  78  a. 


B,  12  a  &  |3  a  (deux  vidimusit  \z-ji  &  de  1270". 

DLXXXIII.  —   i5    septembre    n8i.  — 
Pons  de  Gauzinag  donne  à  l'abbé  Guillem 


1829 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


i83o 


sa  part  des   honneurs   de   Gauzinag  &  de      tous  ses  droits  sur  l'honneur  Je/j-  Grands 
Baiiols,  &  la  paroisse  de  Lassela. 

A,  i65  h.  A,  75  a. 


DLXXXIV.  —  4  octobre  1181.  —  Rai- 
mond  d'Esblanquet  donne  à  l'abbé  Guillem 
sa  part  de  l'honneur  de  Banols. 

A,  i6î  4. 

DLXXXV.  —  25  octobre  1181.  —  Ber- 
trand de  Villeniur  donne  à  l'abbé  Guillem 
ce  qu'il  avait  Mans  l'honneur  de  Banols, 
avec  droit  de  pâture  dans  ses  terres,  d'u- 
sage dans  ses  bois,  libre  passage  sur  ses 
domaines  &  exemption  de  toute  leude  dans 
ses  ports,  le  tout  moyennant  trente-cinq 
sous  de  Toulouse. 

A,  162  a. 

DLXXXVI.  —  i5  novembre  1181.  — 
Roger  de  Montech  cède  à  l'abbé  Guillem 
sa  part  des  dîmes  des  labours  faits  par  le 
monastère  dans  le  dîmaire  de  Montech, 
moyennant  un  setier  de  froment  &  six 
brebis. 

A,  76  a, 

DLXXXVII.  —  16  novembre  1181.  — 
Arnaud-Bernard,  fils  de  Pons-Bernard, 
cède  à  l'abbé  Guillem  le  quart  de  la  terre 
du  port  de  Bourrât,  moyennant  un  cens 
annuel  de  deux  setiers  de  froment  &  de 
trois  émines  de  mixture,  qui  ne  sera  pas 
exigible  en  cas  de  débordement  de  la  Ga- 
ronne. 

A,  77  a. 

DLXXXVIII.  —  16  novembre  1181.  — 
Géraude-Rogère,  avec  le  consentement  de 
son  mari  Pierre  de  Gourdon,  fait  son  tes- 
tament; elle  confirme  ses  anciennes  dona- 
tions à  Grandselve  &  laisse  tous  ses  biens 
à  cette  abbaye,  au  cas  où  son  fils  voudrait 
y  entrer  comme  moine;  sinon  Grandselve 
ne  les  possédera  que  si  ce  même  fils  meurt 
sans  descendance. 

A,  76  a. 


DXC.  —  21  novembre  1181.  —  Arbert 
de  Finhan  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
d'usage  dans  tous  ses  bois  avec  droit  de 
paisson  pour  ses  bestiaux. 

A,  75*. 

DXCI.  —  4  décembre  1181.  —  Bernard 
de  Lévinhac  &  ses  frères  donnent  à  Guil- 
lem, abbé,  le  fief  tenu  d'eux  par  Guillem- 
Arnaud  de  Varennes,  avec  leurs  droits  sur 
le  terroir  de  Saint-Laurent,  moyennant 
cent  sous  de  Morjas. 

A,  79  a. 

DXCII.. —  22  décembre  1181.  —  Arbert 
de  Finhan  cède  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'il 
avait  dans  la  terre  &  dans  le  bois  de  Barta 
CanuJa,  moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  io3  i. 

DXCIII.—  3i  décembre  1181.  —  Rai- 
mond-Guillem  de  Montech  donne  à  Guil- 
lem, abbé,  les  prémices  de  ses  labours  dans 
les  dîmaires  de  Montech  &  de  Saint-Sup- 
plice, avec  sa  part  de  deux  pièces  de  terre 
données  au  monastère  par  son  frère  Ber- 
nard. 

A,  76  i. 

DXCIV.  —  3i  décembre  1181.  —  Indie, 
fille  d'Arnaud  Gauzbert,  donne  à  l'abbé 
Guillem  treize  sétérées  de  terre,  sises  à 
Saint-Laurent,  dans  l'honneur  donné  par 
Sasneus  au  monastère. 

A,  ij  a. 

DXCV.  —  28  janvier  1182.  —  Sasneus, 
veuve  de  Cenabrun  de  Canzas,  engage  à 
l'abbé  Guillem  tout  l'honneur  qu'elle  avait 
à  Saint-Laurent,  moyennant  quarante-deux 
sous  de  Toulouse  &  pour  un  temps  indé- 
terminé. 

A,  74  a. 


DLXXXIX.  —  17  novembre  1181.  — Ar-  DXCVI.  — 29  janvier  1 182.  —  Guillem- 

b?rt  de  Finhan  engage  à  l'abbé  Guillem,      Pons  de  Gauzinac  donne  à  l'abbé  Guillem 
moyennant  cent   trente   sous   de   Morlas,      ce  qu'il  avait   dans  les  honneurs  de  Gau- 


i83i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i83: 


7.inac  &  de  Banols,  moyennant  la  sépul- 
ture dans  l'abbaye. 
A,  i6i  a. 

DXCVII.  —  29  janvier  1182.  —  Sicard, 
doyen  de  Cayrac,  de  l'avis  de  ses  moines, 
remet  à  l'abbé  Guillem  le  cens  annuel 
de  quatre  setiers  de  blé  qu'il  payait  à  sa 
maison,  moyennant  deux  cents  sous  de 
Melgueil. 

A,  77  A. 

DXCVIII.  —  Janvier  1182,  —  Raimond, 
comte  de  Toulouse,  donne  à  l'abbé  Guil- 
lem plusieurs  pâturages  &  des  droits  d'u- 
sage dans  plusieurs  bois._ 

D,  77,  f"237. 

DXCIX.  —  Mars  11 82.  —  Arnaud  d'Ez- 
blanqueth  accorde  à  l'abbé  Guillem  le 
droit  d'élever  des  moulins  au  lieu  de  Ba- 
nols &  le  droit  de  passage  sur  sa  terre  de 
Payila,  tant  pour  les  moines  que  pour 
leurs  charrettes. 

A,  \6o  b. 

DC.  —  1181  (V.  st.  ?).  —  Raimond  d'Es- 
blanqueth  permet  à  l'abbé  Guillem  de 
construire  des  moulins  dans  l'honneur  de 
Banols. 

A,  160  h. 

DCI.  —  1181  (v.  st.  >).  —  Raimond, 
comte  de  Toulouse  &  marquis  de  Nar- 
bonne,  accorde  à  l'abbé  Guillem  une  li- 
berté absolue  dans  ses  terres  8c  l'exempte 
des  leudes  &  péages. 

B,  12  b. 

DCIl.  —  2  juin  1182. —  Raimond  Sar- 
razin  &  son  frère  Pierre-Guillem  cèdent  à 
l'abbé  Guillem  la  tenure  que  tient  d'eux  à 
la  Gravela  Raimond  Tort;  celui-ci  con- 
sent à  cette  donation,  moyennant  trois 
sous  de  Toulouse. 

A,  79  b. 

DCIII.  —  2  juin  1182.  —  Les  frères  de 
Grandselve  &  ceux  de  l'Hôpital  limitent 
les  terres  de  Frigida  Fabrica  &  de  Tigal- 
Urium,   appartenant  à  Grandselve,   &    de 


Sainte-Foi,   dépendant   de  l'Hôpital;    011 
creuse  des  fossés  &  on  pose  des  bornes. 

A,  80  a. 

DCIV.  —  2  juin  1182.  —  Vidal  de  Com- 
bas  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit  do 
faire  un  fossé  sur  sa  terre  de  Saint-Giri. 

A,  80  b. 

DCV.  —  2  juin  1182.  —  Géraud  Bairau 
de  Finhan  engage  à  l'abbé  Guillem,  moyen- 
nant quatre-vingt  sous  de  Morlas,  l'île  que 
tenait  de  lui  Bernard  de  Combas. 

A,  81  a. 

DCVI.  —  3  juin  1182.  —  Indie,  fille  do 
feu  Arnaud-Gauzbert,  donne  à  Guillem, 
abbé,  droits  de  pâture  dans  toutes  ses  ter- 
res, d'usage  dans  ses  bois  &  lui  accorde  le 
passage  sur  ses  domaines,  moyennant  vingt 
sous  de  Toulouse. 

A,  242  a, 

DCVII.  —  4  juin  1182.  —  Arnaud  do 
Saint-Laurent  cède  à  l'abbé  Guillem  son 
mallol  de  LaginaJ,  moyennant  quatre  sous 
de  Toulouse. 

A,  80  a. 

DCVIIL  — 23  juin  1182.  — Bernard  Alc- 
gret  de  Goiacç  donne  à  Guillem,  abbé,  ce 
qu'il  avait  dans  l'honneur  de  Lerm. 

A,  154  a. 

DCIX.  —  23  juin  1182.  —  Géraude,  sœur 
de  Sicard  de  la  Mote,  cède  à  l'abbé  Guil- 
lem ce  qu'elle  avait  à  Lerm,  moyennant 
deux  sous  de  Toulouse. 

A,  164  i. 

DCX.  —  3  août  1182.  —  Arnaud  do 
Saint-Laurent  donne  à  l'abbé  Guillem  tout 
ce  qu'il  a  à  la  nausa  de  Saint-l.aurent  &  du 
Vernet,  avec  l'usage  de  ses  bois  dans  lo 
territoire  de  Saint-Laurent. 

A,  80  b. 

DCXI.  —  10  août  1182.  —  Ot  d'Arton 
&  sa  femme  Philippie  donnent  à  l'abbé 
Guillem  le  droit  de  pâture  dans  ses  do- 
maines &  de  passage  sur  ses  terres. 

A,  243  a. 


i833 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1834 


DCXII.  —  19  novembre  1182.  —  Vidal 
&  son  frère  Bernard,  fils  de  Bernard  de 
Villeneuve,  donnent  à  l'abbé  Guillem  ce 
qu'ils  ont  aux  terroirs  de  Lerm  &  de  La 
Voûte. 

A,   i54  a. 

DCXIIL  —  3  décembre  1 182.  —  Bernard 
de  Combas  cède  à  l'abbé  Guillem  tout  son 
honneur  jusqu'à  la  Garonne  &  ses  posses- 
sions dans  l'île  de  Montcassin,  moyennant 
vingt-cinq  sous. 

A,  84  *. 

DCXIV.  ^—  4  décembre  1182.  —  Bernard 
de  Lévinac  &  ses  frères  donnent  à  l'abbé 
Guillem  tout  le  fief  tenu  d'eux  par  Guil- 
lem-Arnaud  de  Varennes  &  ses  frères,  & 
tous  leurs  droits  sur  le  territoire  de  Saint- 
Laurent,  moyennant  cent  sous  de  Morlas. 

A,  81  b. 

DCXV.  —  i3  décembre  1182.  —  Com- 
dets,  femme  de  Bernard  de  Lévinac,  con- 
firme à  l'abbé  Guillem  la  donation  faite  par 
son  mari,  de  terres  situées  dans  le  terroir 
de  Saint-Laurent. 

A,  83  a. 

DCXVL  —  14  décembre  1182.  —  Donat 
de  Caraman  confirme  à  l'abbé  Guillem  les 
donations  &  ventes  faites  par  sa  sœur 
Sasneus,  à  Saint-Laurent,  &  lui  concède 
le  droit  de  pâturage  dans  ses  terres,  usage 
&  exploitation  dans  ses  bois  &  la  dîme  des 
vignes  de  Saint-Martin  de  Castelnau,  le 
tout  moyennant  vingt  sous  de  Toulouse. 

A,  83  a. 

DCXVM.  —  14  décembre  1182.  —  Ber- 
nard Senioreth  &  ses  parents  &  alliés  don- 
nent à  l'abbé  Guillem  le  mallol  de  Lagi- 
nad,  moyennant  dix-huit  deniers  de  Tou- 
louse. 

A,  83  a. 

DCXVIII.  —  16  décembre  1182.  —  Rai- 
mond-Arnaud,  prêtre,  &  Pons  del  Verdier, 
son  frère,  cèdent  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'ils 
avaient  au  lieu  de  Fanz,  moyennant  quatre 
sous  de  Toulouse. 

A,  134  d. 


DCXIX.  —  17  décembre  1 182.  —Vidal  de 
la  Garde  donne  à  l'abbé  Guillem  ses  droits 
prétendus  sur  le  terroir  de  Berzac. 

D,  77,  f  257. 

DCXX.  —  7  janvier  n83.  —  Bertrand 
Homel,  devenu  frère  de  la  milice  du  Tem- 
ple, confirme  à  l'abbé  Guillem  une  an- 
cienne donation  faite  par  lui,  moyennant 
quarante-cinq  sous  de  Morlas. 

A,  87  b. 

DCXXL  —  Janvier  ii83.  —  Castelnau 
de  Toulouse  inféode  à  l'abbé  Guillem  des 
vignes  &  une  terre, sises  au  clos  de  Recus- 
sol,  moyennant  un  cens  de  dix  sous  de 
Toulouse  &  une  obole,  l'arrière-acapte, 
la  foi  &  l'hommage,  &  des  droits  sur  le 
prix  de  vente  &  engagement. 

A,  161  a. 

DCXXIL  —  1x83-1 189.  —  Richard,  duc 
d'Aquitaine  &  comte  de  Poitou,  accorde  à 
Grandselve  le  droit  de  faire  passer  chaque 
année  un  bateau  sur  la  Garonne  sans  payer 
aucun  droit. 

B,  42  b. 

Ordre  du  même  aux  sénéchaux  de  Bor- 
deaux &  d'Agen  pour  faire  exécuter  cette 
donation. 

B,  144  b  Se  145  a. 

DCXXIIL  — 9  juin  ii83.  — Ot  Hélie  de 
Cavaldos  &  ses  enfants  cèdent  à  l'abbé 
Guillem  ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de 
Baiiols,  le  droit  de  pâture  dans  leurs  ter- 
res, leur  vigne  de  l'Oratoire  &  l'usage  dans 
leurs  bois,  moyennant  cinquante  sous  de 
Toulouse. 

A,  164  b. 

DCXXIV.  —  9  juin  1 183.  —  Arnaud-Hélie 
de  Cavaldos  cède  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'il 
avait  au  terroir  de  Banols  &  le  droit  de 
pâture  dans  ses  terres,  moyennant  cin- 
quante sous  de  Toulouse. 

A,  i65  a. 

DCXXV.  —  I"  juillet  n83.  —  Bernard 
de  Pataiag  &  les  siens  échangent  avsc 
l'abbé  Guillem  une  partie  du  casai  de  ce 


i83 


jj 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i836 


nom  contre  riioiineur  d'Involve.  Échange 
approuvé  par  l'abbé  de  Moissac  &  le  prieur 
d'Escatalens ,     moyennant     une     certaine 
somme  en  sous  (nummi)   de  Toulouse. 
A,  89  a. 

DCXXVL  —  18  août  ii83.  —  Procès 
entre  l'abbé  Guillem  &  les  frères  de  l'hô- 
pital de  Rosolaigas ,  terminé  par  Alquier, 
abbé  de  Belleperche,  &  autres  moines  & 
hospitaliers,  au  sujet  de  l'honneur  de  Ty- 
galterium,  de  deux  pièces  de  terre  à  Saint- 
Giri  &  ah  Sulmets,  &  d'une  vigne  à  Roca- 
fortenca, 

A,  88  i. 

DCXXVIL  —  29  aoiit  11 83.  —  Bernard, 
prieur  de  Sancta  Jenivera,  donne  à  l'abbé 
Guillem  tout  ce  qu'il  possédait  dans  le  ter- 
roir de  Gigeac,  sous  un  cens  annuel  de  six 
deniers  de  Morlas. 

D,  77,  f"  271. 

i 

DCXXVIIL  —  i5  septembre  ii83.  — 
Pierre  Vidal  de  Saint-Georges  &  son  fils 
Raimond  quittent  à  Guillem,  abbé,  la  terre 
de  Liran  tenue  par  eux  en  fief  d'Hugues, 
abbé  de  Saint-Sernin  j  ils  lui  cèdent  en 
outre  leurs  droits  sur  une  île  au  terroir  de 
Bauols,  dont  ils  se  réservent  la  jouissance 
leur  vie  durant. 

A,  16Û  h. 

DCXXIX. —  19  octobre  ii83.  —  Isarn  de 
VillenHir&  ses  fièies  Sicard  &  Pierre  don- 
nent à  l'abbé  Guillem  le  droit  de  pâture 
sur  leurs  terres. 

A,  168  a. 

DCXXX.  —  i3  décembre  n83.  —  Mau- 
rin  de  Muret  donne  à  l'abbé  Guillem  ce 
qu'il  avait  à  Lerm  &  l'usage  dans  ses  bois. 

A,  i56  a. 

D.CXXXL  —  17  décembre  ii83.  —  Ber- 
trand de  Finhaii  confirme  à  l'abbé  Guillem 
les  donations  de  ses  parents  &  de  son  frère 
Guillem -Raimond. 

A,  88  a. 

DCXXXH.  —  28  décembre  u83.  —  Ar- 
bert  de  Dieupentale,  fils  de  Sasneus,  cou- 


firme  à  l'abbé  Guillem  les  donations  de  son 
père  pour  le  lieu  de  FoHum  Ariberiî  &  le 
bois  de  Galcanta,  &  lui  accorde  le  droit  de 
pâture  &  d'usage  dans  ses  bois,  moyennant 
huit  sous  de  Toulouse. 
A,  86  h. 

DCXXXIIL  —  28  décembre  ii83.  — 
Guillem-Arnaud  de  Castelnau  donne  à 
l'abbé  Guillem  ce  qu'il  avait  dans  le  dîmaire 
de  Saint-Martin  de  Castelnau. 

A,  i63  a. 

DCXXXIV.  —  7  janvier  1184.  —  Rai- 
mond-Bernard  &  Pons  Desaclota  donnent  à 
l'abbé  Guillem  tout  ce  qu'ils  avaient  dans 
l'honneur  deTygaltier,  de  la  Gravele  &  de 
la  Botonela,  &  leurs  droits  sur  les  dîmes  de 
Montech  8f  de  Saint-Supplice,  moyennant 
vingt  sous  de  Toulouse. 

A,  85  a. 

DCXXXV.  —  7  janvier  1184.  —  Arnaud 
Brus  8:  sa  sœur  Toulousaine  abandonnent 
à  l'abbé  Guillem  tous  leurs  droits  sur 
l'honneur  de  Bassolenca,  dans  le  terroir  de 
Lassela,  moyennant  trois  sous  de  Tou- 
louse. 

A,  8;"i  a. 

DCXXXVL  —  i5  janvier  1184.  —  Dau- 
net,  veuve  de  Amanieu  de  Coblraco,  cède  à 
l'abbé  Guillem  ses  droits  sur  les  terres  de 
Toalia,  données  à  l'abbaye,  avec  droit 
d'usage  dans  ses  bois,  moyennant  vingt 
sous  de  Toulouse. 

A,  104  i. 

DCXXXVIL— 18  janvier  1 184. —  Guil- 
lem Fissu  &  Ug  c/e  Podto  Usclad  cèdent  h 
l'abbé  Guillem  leurs  droits  sur  la  paroisse 
de  Lassela,  moyennant  douze  sous  de  Tou- 
louse. 

A,  86  h. 

DCXXXVIII.  —  18  janvier  1184.  — 
Bernard  de  Reilhac,  prieur  d'Escatalens, 
donne  à  l'abbé  Guillem  un  casai  devant 
Portale,  que  Bernard  de  Pantaiag  &  sa 
famille  tenaient  en  fief  de  Saint -Pierre 
de  Moissac,   en  échange   d'un  autre  casai 


i837 

possédé  par  Giandselvc 
Saint-Géraud. 
A,  8j  i. 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES 

à  Saint-Pierre  & 


i838 


DCXXXIX. —  3i  janvier  1 184.  —  Giiiliem 
de  Casteinau  &  sa  femme  Sibille  donnent 
à  l'abbé  Guillem  le  droit  de  pâture  dans 
leurs  terres,  de  coupe  &  d'usage  dans  leurs 
bois,  &  le  libre  passage  sur  leurs  domai- 
nes; Guillem  confirme  en  outre  les  dona- 
tions de  sa  sœur  Sasneus,  le  tout  moyen- 
nant vingt  sous  de  Toulouse. 

A,  82  a. 

DCXL. —  !'•'•  février  1184. —  Raimonde, 
sœur  de  Guillem  Fizu,  &  son  mari  Ber- 
trand de  Finhan  échangent  avec  l'abbé 
Guillem  leur  honneur  de  Sainte-Marie  de 
Lassela  contre  une  pièce  de  terre  à  Rogo- 
nag  &  un  fief  à  Bretes. 

A,  83  A. 

DCXLI.  —  3  février  1184.  —  Armand 
de  Montbartier  donne  à  l'abbé  Guillem 
tous  ses  droits  sur  les  acquisitions  faites  par 
lui,  moyennant  vingt  sous  de  Toulouse. 

A,  84  a. 

DCXLII.  —  18  février  1184.  —  Ber- 
trand-Gaston donne  à  l'abbé  Guillem  un 
casai  sis  à  Saint-Giri  &  trois  messalées  de 
vigne  à  îa  Gravela,  en  échange  de  quel- 
ques terres  à  Fromaiada. 

A,  87  a. 

DCXLIII.  —  3  mars  1184.  —  Bertrand, 
abbé  de  Moissac,  confirme  à  l'abbé  Guil- 
lem les  donations  du  prieur  d'Escatalens. 

A,  87  i. 

DCXLIV.  — 16  mars  1 184.  — Ug  Je  MjZ- 
samunt  &  sa  femme  Nunious  donnent  à 
l'abbé  Guillem  le  droit  de  pâture  sur  leurs 
terres. 

A,  239  i. 


DCXLVI.  —  23  mars  11G4.  —  Gaiisbi-rr, 
abbé  de  Marcillac,  donne  à  l'abbé  Guillem 
des  terres,  sises  à  Saint-Giri,  en  échange 
d'une  quantité  égale  de  terre  à  Montecli. 
Vidal  de  Combas  cède  à  Grandselve  ses 
droits  de  baillie  sur  ces  terres,  moyennant 
trente  sous  de  Melgueil. 

A,  100  h. 

DCXLVII.  —  Mars  1184.  —  Eudes  de 
Saint-Salvi,  fils  de  Guillem  de  Belpuech, 
cède  h  l'abbé  Guillem  toutes  les  terres  dé- 
frichées par  Clément  &  Baron  au  lieu  dit 
Balaguellum, 

D,  77,  f"  38i. 

DCXLVIII.  —  29  mars  1184.  —  Pont  Ot 
&  sa  femme  Guillemette  donnent  à  l'abbé 
Guillem  ce  qu'ils  avaient  au  terroir  de 
Banols,  avec  le  passage  sur  leurs  domaines 
&  l'usage  dans  leurs  bois,  en  présence  de 
Pons,  abbé  de  Saint-Sernin,  &  moyennant 
la  somme  de  dix  sous. 

A,   170  b. 

DCXLIX.  —  23  avril  1184.  —  GuiUcm- 
Arnaud  de  Gaiag  &  sa  femme  Sibille  don- 
nent à  l'abbé  Guillem  leurs  droits  sur  la 
terre  de  Pavila,  &  le  droit  de  pâture  sur 
leurs  terres. 

A,  234  a. 

DCL.  —  23  avril  1184.  —  Armand  de 
Cubiraco  ik  sa  femme  Ysabe  cèdent  à  l'abbé 
Guillem  un  casai,  nommé  Estrader,  au  ter- 
roir de  Gaiag,  moyennant  quinze  sous. 

A,  i56  b. 

DCLI.  —  Avril  1184.  —  Raimond  V, 
comte  de  Toulouse,  donne  à  l'abbé  Guil- 
lem les  moulins  'du  Lers,  près  la  grange 
de  Banols,  &  le  droit  de  banalité  sur  les 
hommes  des  localités  avoisinantes. 

D,  77,  f»  3o5. 


DCXLV.  —   22    mars    1184.  —   Partage  DCLII. —  20  juin   1184,  —  Les  fils  do 

des  honneurs  de  Saint-Jory  entre  les  moi-  Géraud  Barrau  de  Finhan  cèdent  à  l'abbé 

nés  de  Grandselve  &  les  hommes  de  Saint-  Guillem    leurs   possessions   au    terroir   de 

Jori,  depuis  la  Garonne  jusque  aJ  Pefro  &  Berzac,  moyennant   trente   sous   de  Tou- 

établissement  de  bornes  &  de  limites.  louse. 

A.  164  ».  A,  209  b. 


i839 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1840 


DCLIII.  —  Août  1184.  —  Bernard  del 
Verned  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit  de 
paisson  sur  ses  terres  &  d'usage  dans  ses 
bois. 

A,  90  a. 

DCLIV.  —  20  janvier  ii85.  —  Pierre- 
Bernard  de  Paulhac  donne  à  l'abbé  Guillem 
le  droit  d'usage  dans  ses  bois  &  de  pâture 
sur  ses  terres. 

A,  168  h. 

DCLV.  —  27  janvier  ii85.  —  Guillem- 
Aton  de  Villeniur  &  sa  fille  Castellane 
donnent  à  l'abbé  Guillem  droits  de  pâture 
sur  ses  terres,  d'usage  dans  ses  bois. 

A,  169  h. 

DCLVI.  —  27  janvier  ii85.  —  Ot-Elie 
de  Cavaldos  &  sa  femme  Béatrix  donnent  à 
l'abbé  Guillem  leurs  possessions  au  terroir 
de  Banols. 

A,  168  b. 

DCLVII,  —  28  janvier  ii85.  —  Pons- 
Raimond  de  Cavaldos  donne  à  l'abbé  Guil- 
lem droits  de  pâture  sur  ses  terres,  d'usage 
dans  ses  bois  &  libre  passage  sur  ses  do- 
maines. 

A,  168  è. 

DCLVIII.  —  28  janvier  ii85.  —  Rai- 
mond-Guillem,  Arnaud-Pons  &  Guillem- 
Pierre  donnent  à  l'abbé  Guillem  droits  de 
pâture  sur  leurs  terres  &  d'usage  dans  leurs 
bois,  &  libre  passage  sur  leurs  domaines. 

A,  168  a. 

DCLIX.  —  28  janvier  1 185.  —  Gaillard  de 
Malac  &  sa  femme  Nemsos  donnent  à  l'abbé 
Guillem  droits  de  pâture  sur  leurs  terres 
&  d'usage  dans  leurs  bois. 

A,   170  a, 

DCLX.  —  29  janvier  ii85.  —  Arnaud 
Romengueira  &  sa  femme  Géraude  cèdent 
à  l'abbé  Guillem  leurs  droits  sur  les  vignes 
&  la  terre  de  la  Gravèle,  moyennant  douze 
sous  de  Toulouse. 

A,  236  a. 

DCLXI.  —  1"  février  ii85.  —  Bernard 
&  Arnaud  del  Rival  donnent  à  l'abbé  Guil- 


lem une  pièce  de  terre  dans  le  terroir  de 
Nones. 
A,  209  h, 

DCLXII.  —  7  mars  ii85.  —  Donat  de  la 
Voila  cède  à  l'abbé  Guillem  ses  droits  sur 
la  terre  &  la  vigne  du  Mont  de  Toala, 
moyennant  deux  sous  de  Morlas. 

A,  i56  è. 

DCLXIII.  — 23  mars  ii85.— Pierre  Be- 
nêt cède  à  l'abbé  Guillem  ses  droits  sur  le 
terroir  de  Saint-Laurent,  moyennant  trois 
sous  de  Toulouse. 

A,  88  6. 

DCLXIV.  —  3  août  ii85.  —  Guillem- 
Hunaud  de  Malsamunt,  &  son  fils  Pons  de 
Bruguières  donnent  à  l'abbé  Guillem  droit 
de  pâture  sur  leurs  terres. 

A,  244  a. 

DCLXV.  —  II  novembre  ii85.  —  Ug  de 
Saubolena  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
de  pâture  sur  ses  terres  &  d'usage  dans  ses 
bois. 

A,  246  a. 

DCLXVI.  —  Janvier  11 86.  —  Arnaud 
de  la  Nausa  engage  à  l'abbé  Guillem, 
moyennant  dix  sous  de  Melgueil,  diverses 
terres  àTerrafort. 

A,  92  a. 

DCLXVII.  —  i5  mai  1186.  —  Maurin 
de  Muret,  fils  de  Pierre  de  Lévinhac,  con- 
firme à  l'abbé  Guillem  toutes  les  donations 
de  son  père  &  lui  accorde  le  droit  de  pâ- 
ture sur  ses  terres,  moyennant  vingt  sous 
de  Morlas. 

Lat.  I  I  oo3,  208  a. 

DCLXVIII.  —  Juillet  1186.  —  Pierre  de 
Pibrac  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit  de 
pâture  sur  ses  terres,  d'usage  dans  ses 
bois  &  de  passage  sur  ses  domaines. 

A,  242  h. 

DCLXIX.  —  Août  1186.  —  Gaillard  de 
Saubolena  donne  à  l'abbé  Guillem  droit  de 
pâture  sur  ses  terres. 

A,  246  a. 


1841 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1842 


DCLXX.  —  Novembre  1186. —  Raimond 
de  Laimont  donne  à  l'abbé  Guillem  le 
droit  de  pâture  sur  ses  terres. 

A,  233  a. 

DCLXXI.  —  21  décembre  1186,  —  Vi- 
vien, vicomte  d'Auvillar,  donne  à  l'abbé 
Guillem  le  droit  de  pâture  dans  toutes  ses 
terres  &  prend  le  monastère  sous  sa  pro- 
tection moyennant  trente  sous  de  Morlas. 

A,  229  i. 

DCLXXII.  —  Décembre  1186.  —  Rai- 
mond Siguin  &  sa  sœur  Géraude,  enfants 
de  Vidal  de  Montgaillard,  donnent  à  l'abbé 
Guillem  les  droits  de  pâture  &  de  passage 
sur  leurs  domaines. 

A,   232  b. 

DCLXXIII.  —  Décembre  1186.  —  Ot  de 
Montant  donne  à  l'abbé  Guillem  les  droits 
de  pâture  &  de  passage  sur  ses  terres. 

A,   232   h. 

DCLXXIV.  —  Décembre  1186.  —  Cen- 
tuUe,  Pèlerin  &  Bernard  de  Glatens  don- 
nent à  l'abbé  Guillem  les  droits  de  pâture, 
d'usage  &  de  passage  sur  leurs  terres. 

A,  227  a,  228  h,  232  a. 

DCI,XXV.  —  21  janvier  1187.  —  Ug  de 
Belpech  donne  à  l'abbé  Guillem  droit  de 
pâture  sur  ses  terres. 

A,  23 1  h. 

DCLXXVl.  —  3i  janvier  1187.  —  Ber- 
nard de  Durfort  exempte  l'abbé  Guillem 
des  leudes  &  péages  sur  la  Garonne,  eu 
présence  d'Alquier,  abbé  de  Belleperche. 

D,  77,  f»  2o3. 

Renouvelé  en  avril  1200  par  le  même 
en  faveur  de  l'abbé  Arnaud. 

D,  77,    fo  2o5. 

DCLXXVII.  —  I"  mars  1187.  —  Aton 
de  Vacquiès  vend  à  l'abbé  Guillem  pour 
quinze  sous  de  Melgueil  le  droit  de  pâture 
sur  ses  terres  &  d'usage  dans  ses  bois. 

A,  171  a. 

DCLXXVIII.  — i3mars  1 187. —  Arnaud- 
Pons  de  Noé  &  ses  filles  donnent  à  l'abbé 


Guillem  le  droit  de  pâture  sur  leurs  terres 
&  d'usnge  dans  leurs  bois. 
A,  23 I  a. 

DCLXXIX.— i8mai  1 187.  —  Bernard  de 
Marestaing  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
de  pâture  sur  ses  terres. 

A,  229  a. 

DCLXXX.  —  II  juin  1187.  —  Gautier 
de  Terride  &  sa  sœur  Indie  donnent  à 
l'abbé  Guillem  ce  qu'ils  avaient  au  terroir 
de  Daux. 

D,  76,  f"  234. 

DCLXXXI.  —  22  juin  1187. —  Gautier 
de  Terride,  fils  d'Arnaud-Gauzbert,  donne 
à  l'abbé  Guillem-Bernard  une  famille  ha- 
bitant le  lieu  de  Daux,  sa  descendance,  & 
tous  ceux  qui  hériteront  de  l'honneur  de 
ce  nom. 

Lat.   1 1  008,  f"  Î07  h. 

DCLXXXII.  —  27  juin  1187.  —  Esqui- 
rols,  fils  d'Ug  de  Belpech,  donne  à  l'abbé 
Guillem  le  droit  de  pâture  sur  ses  do- 
maines. 

A,  227  a, 

DCLXXXIII.  —  i3  août  1187.— Géraud 
de  l'Ile,  fils  de  Pierre  de  l'Ile,  concède  à 
l'abbé  Guillem  le  droit  de  pâture  &  de  pas- 
sage pour  ses  bestiaux  sur  ses  domaines, 
moyennant  vingt  sous  de  Morlas. 

A,  240  i, 

DCLXXXIV.  —  25  novembre  1187.  —  Ar- 
mand de  Cobiraco  &  sa  femme  Isabelle  don- 
nent à  l'abbé  Guillem  le  droit  de  pâture 
sur  leurs  terres. 

A,  23ci  a. 

DCLXXXV.  —  Janvier  1188.  —  Gaston 
de  Béarn  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
de  passage  sur  ses  terres  &  l'exempte  des 
leudes  &  péages. 

D,  77,  f»  369. 

DCLXXXVI.  —  19  février  1188.  —  Ar- 
naud-Guillem  de  Fibrac  donne  à  l'abbé 
Guillem  le  droit  de  pâture  sur  ses  terres. 

A,  243  b. 


1843 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1844 


DCLXXXVIL  —  Février  1188.  —  Guil- 
lem-Raimond  de  Pins  donne  à  l'abbé  Giiil- 
lem  le  droit  de  passer  librement  sur  la 
Garonne. 

D,  77,  C  194. 

Donation,  semblable,  de  Pierre  de  Lii- 
nas  &  de  son  frère  Aimeri,  de  Guillem- 
Bernard  &  d'Amanieu  de  la  Motte. 

D,  77,  f°'  196,  198. 

DCLXXXVllL— Mars  1188. —  Bertrand 
de  Bessières  (,Veceiras) ,  évéque  d'Agen, 
donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit  de  pâture 
dans  ses  terres  de  l'Ile. 

A,  238  h;  Cf.  Doat,  77,  f"  373. 

DCLXXXIX.  —  Mars  1188.  —  Pierre  de 
Montpezat  donne  à  l'abbé  Guillem  droits  de 
pâture  &  de  passage  sur  tous  ses  domaines. 

D,  77,  f"  37Ô. 

DCXC  — Avril  1188.  —  Guillem-Salo- 
mon  &  Bertrand  de  Capdiner  donnent  à 
l'abbé  Guillem  droits  de  pâture  sur  leurs 
terres  &  d'usage  dans  leurs  bois. 

A,  237  i. 

DCXCI.  —  II  mai  1188.  —  Donat  de 
Caraman,  fils  de  Jourdain,  &  sa  mère  Ber- 
narde  donnent  à  l'abbé  Guillem  les  droits 
d'usage  dans  leurs  bois  &  de  pâture  sur 
leurs  terres. 

A,  176  i. 

DCXCII.  —  13  juin  1188.  —  Guillem 
de  Castehiau,  frère  de  Donat  de  Caraman, 
donne  à  l'abbé  Guillem  son  honneur  de  la 
Peyre  (de  Petra). 

A,   I 77  a. 


place  pour  construire  deux  moulins  au 
lieu  de  Verned,\>\a.ce  qu'il  exempte  de  tout 
cens. 

D,  78,  i"   17;  Gall.  Ckr\;t.  t.    i3,  Innr.  c.  25. 

DCXCV.  —  2  février  1189.  — Pierre  de 
Vacquiès  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
de  pâture  sur  ses  terres,  d'usage  dans  ses 
bois  &  dix  quartonées  de  terre  à  son  choix, 
entre  le  Tarn  &  la  Garonne,  pour  y  faire 
un  établissement. 

A,    172   b. 

DCXCVI.  —  21  février  1189.  —  Ran- 
sane,  prieure  de  Vernet  &  de  Rîeumanent, 
&  Ermessinde  de  Niort  donnent  à  l'abbé 
Guillem  droit  de  pâture  sur  leurs  do- 
maines &  s'engagent  à  ne  céder  qu'à  lui 
la  maison  de  Rîeumanent. 

A,  234  a. 

DCXCVIl.  —  23  février  11 89.  —  Pierre, 
abbé  de  Foix,  concède  à  l'abbé  Guillem  le 
droit  de  pâture  dans  les  domaines  de  l'ab- 
baye. 

A,  23j  b. 

DCXCVIII.  —  7  mars  1189.  —Vidal  de 
l'Ile,  fils   de  Raimond   de   l'Ile,  donne  à' 
l'abbé   Guillem   le    droit    de   pâture   dans 
tous   ses    domaines,  &  se  fait   associer  à 
toutes  les  bonnes  œuvres  du  monastère. 

A,  244  i;  H,  V,  c.  1161. 

DCXCIX.  —  16  mars  1189.  —  Aton  de 
Goîag  donne  à  l'abbé  Guillem  ce  qu'il  avait 
au  terroir  de  Ricancèle  &  son  honneur  de 
Sainte-Anastasie,  qu'il  reçoit  en  commande 
{in  commendatîonem)  de  l'abbaye. 

A,  216  b. 


DCXCIII.  —  23   juillet    1188.  —  Rai-  DCC.  —  22  mars   1189.  —  Guillem   de 

mond    V,    comte    de    Toulouse,   donne   à  Dun  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit  de 

l'abbé  Guillem  les  droits  de  pâture  sur  ses  pâture  dans  ses  domaines, 

terres  &  d'usage  dans  ses  bois;  il  se  ré-  A,  235  a. 


serve  les  essaims  d'abeilles. 

A^  2 I I    a, 

DCXCI  V.  —  Novembre  1188.  —  Rai- 
mond V,  duc  de  Narbonne  &  comte  de 
Toulouse,    donne    à    l'abbé   Guillem    une 


DCCI.  —  Mars  1 189.  —  Donat  de  Cara- 
man &  son  frère  Guillem  de  Castelnau  cè- 
dent à  l'abbé  Guillem  tous  leurs  droits  sur 
la  terre  de  Saint-Laurent. 

A,   loi  a. 


184: 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


DCCII.  —  1188  (v.  st.  ?).  —  Ispanus  de 
Portaria,  ayant  querelle  avec  les  moines  de 
Grandselve,  choisit  des  arbitres  qui  déci- 
dent en  faveur  de  ceux-ci;  il  s'agissait  des 
honneurs  de  Banols,  en  deçà  de  l'Hers, 
qu'il  réclamait  au  nom  de  sa  femme  Mi- 
racle, petite-fille  de  Pierre,  vicomte  de 
Caussade. 

A,  175  i, 

DCCIII.  —  Avril  1189.  —  Bernard  Amels 
de  Pailhiès  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
de  pâture  &  de  passage  sur  ses  terres. 

A,  23o  i. 

DCCIV. —Août  1 189.  —  Dos  du  Fauga 
donne  à  Grandselve  le  droit  d'user  des  her- 
bages, pâturages,  eaux  &  bois  dans  ses  ter- 
res, &  le  droit  de  passage  sur  ses  domaines, 
moyennant  dix  sous  de  Morlas. 

A,  236  a. 

DCCV.  —  23  septembre  1189.  —  Guil- 
lem, abbé  de  Grandselve,  dégage  l'honneur 
de  Saint-Laurent,  engagé  pour  quatre  cents 
sous  de  Toulouse  à  Sasneus,  veuve  de  Ce- 
nabrun  de  Canzas. 

A,  93  h. 

DCCVL  —  23  septembre  1189.  —  Sas- 
nens  donne  à  l'abbé  Guillem  tous  ses  droits 
sur  l'honneur  de  Saint-Laurent,  moyen- 
nant deux  cents  sous  de  Toulouse,  &  entre 
à  l'abbaye  comme  soeur. 

A,  92  i. 

DCCVIL  —  28  septembre  1 189.  —  Gauz- 
bert  de  Montech  &  ses  fils  cèdent  à  l'abbé 
Guillem  leurs  droits  sur  une  pièce  de  terre 
appelée  5a/(/rz/na,  moyennant  une  quantité 
égale  de  terre  &  cent  sous  de  Melgueil. 

A,  94  i. 

DCCVIII.  —  Septembre  1189.  —  Al- 
fonse,  roi  d'Aragon  &  comte  de  Barcelone 
exempte  Grandselve  de  tous  droits  de  péage 
dans  ses  domaines. 

D,  78,  {■'  47- 


1846 


l'abbé  Guillem  plusieurs  donations  faites 
par  ses  père  &  mère. 
A,  247  i-  H,  v,  c.  1 162. 

DCCX.  —  Janvier  1190.  —  Pierre  Mir 
cède  à  l'abbé  Guillem  tous  ses  droits  sur 
la  grange  &  le  territoire  de  Banols,  moyen- 
nant quarante  sous  de  Melgueil. 

A,  90  a. 

DCCXL  —  21  mars  1190.  —  Arnaud 
Pons  de  Cavaldos  confirme  un  accord  pré- 
cédemment passé  entre  lui,  Donat  de  Ca- 
raman  &  le  cellérier  de  Grandselve,  tou- 
chant les  honneurs  de  Castelnau. 

A,    I 78  a. 

DCCXH.  —  22  mars  1190.  — Tolsan  de 
Gau'^inac  donne  à  l'abbé  Guillem  la  vigne 
de  ce  nom,  &  l'autorise  à  planter  des  vignes 
dans  son  honneur  de  Banols. 

A,  177  i. 

DCCXin. —  19  avril  1190. — Sasneus, 
veuve  de  Guillem-Jourdain,  s'engage  à  ne 
jamais  se  dessaisir  de  la  moitié  de  l'hon- 
neur de  Saint-Laurent,  que  lui  a  laissée 
l'abbé  Guillem. 

A,  99  0. 

DCCXIV Avril  1190.  —  Bernard-Jé- 
rôme de  Esculta  cans  cède  à  l'abbé  Guillem 
ce  qu'il  possédait  au  territoire  de  ce  nom, 
moyennant  trois  émines  de  blé. 

A,  216  b. 

DCCXV Avril  1190. —  Raimond  Gras 

de  Castelnau  donne  à  l'abbé  Guillem  ses 
dîmes  des  labours  faits  par  le  monastère 
dans  le  dîmaire  de  Saint-Martin  de  Castel- 
nau. 

A,  178  a. 

DCCXVL  —  7  mai  1190.  —  Raimond  da 
Dieupeiitale,  étant  près  de  mourir,  donne 
à  l'abbé  Guillem  son  honneur  de  Margas- 
taud,  dans  la  paroisse  de  Saint-Sernin  de 
Ricancele  &  diverses  terres  à  Gauzinac. 

A,  2i5  *. 


DCCIX.  —  17  octobre  1 189.—  Jourdain  DCCXVII.  _  Janvier  1,9,.  -_  Bertrand 

de   l'Isle,  fils  d'Esquarronne,  confirme   à      de  Reillac,  prieur  d'Escatalens,    au   nom 


i847 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1848 


de  Bertrand,  abbé  de    Moissac,  approuve 
l'échange  fait  entre  l'abbé  Guillem  &  Ber- 
nard de  Pantaniac. 
A,  97  a. 

DCCXVIII.  —  i3  février  1191.  —  Gau- 
tier de  Terride  cède  à  l'abbé  Guillem  sa 
part  de  l'île  de  Bourret. 

A,  99  a. 

DCCXIX.  —  6  mars  1191.  —  Raimond- 
Olric  de  Corbarieu  donne  à  l'abbé  Guillem 
droit  de  pâture  sur  ses  terres. 

A,  24-3  i. 

DCCXX.  —  10  mars  1191.  —  Bertrand 
de  Brassols  donne  à  l'abbé  Guillem  le  droit 
de  pâture  dans  ses  domaines. 

A,  249  fl. 

DCCXXI.  —  10  mars  1191.  —  Galard  de 
Corbarieu  &  son  frère  Jourdain  donnent 
à  l'abbé  Guillem  droit  de  pâture  sur  leurs' 
terres. 

A,  249  i, 

DCCXXII.  —  12  mars  1191.  —  Sasneus, 
femme  d'Aimeri  de  Roquefort,  donne  à 
l'abbé  Guillem  droit  de  pâture  dans  ses 
domaines. 

A,  247  h. 

DCCXXIII. —  12  mars  1191.  —  Amanieu 
?{  Pierre  de  Corbarieu  donnent  à  l'abbé 
Guillem  droit  de  pâture  dans  leurs  do- 
maines. 

A,  2;)0  a. 

DCCXXIV.  —  Mai  1192.  —  Sasneus, 
veuve  de  Guillem  de  Castelnau,  donne  à 
l'abbé  Guillem  la  moitié  de  ses  honneurs 
de  Saint-Laurent,  moyennant  une  rede- 
vance annuelle  de  deux  quartons  de  fro- 
ment. 

A,  1 02  A. 

DCCXXV.  —  Novembre  1 192.  —  Barrai, 
seigneur  &  vicomte  de  Marseille,  donne 
à  Grandselve  une  redevance  annuelle  de 
vingt  livres  de  poivre  à  prendre  à  la  Tous- 
saint sur  le  port  de  Marseille. 

D,  78,  f>  loi. 


DCCXXVI.  —  Mars  1193.  —  Bernard 
d'Armagnac  exempte  Grandselve  de  tout 
péage  dans  ses  domaines. 

D,  78,  f  109. 

DCCXXVII.  —  Juin  1193.  —  Austorgue, 
fille  de  Sasneus,  son  mari  Forsat  &  Arbert 
de  Dieupentale,  confirment  à  l'abbé  Guil- 
lem la  possession  du  domaine  de  Saint- 
Laurent,  à  lui  donné  par  Sasneus. 

A,  102  a. 

DCCXXVIII.  —  Juin  1195.  —  Géraud, 
comte  d'Armagnac,  exempte  l'abbé  Guillem 
de  tous  droits  de  péage  &  de  leude  dans 
ses  domaines,  &  lui  concède  le  droit  de 
pâture. 

D,  78,  f"  117. 

DCCXXIX.  —  Août  1195.  —  Bernard- 
Guillem  de  Drudas  confirme  la  donation 
faite  par  sa  mère  Austorgue,  son  aïeule 
Sasneus  &  tous  ses  proches  à  l'abbé  Guil- 
lem du  domaine  de  Saint-Laurent. 

A,  101  l. 

DCCXXX.  — Vers  1195.  — Raimond,  duc 
de  Narbonne  &  comte  de  Toulouse,  or- 
donne au  maire  d'Agen,  à  B.  Pellicier  &  à 
ses  autres  bailes  de  ses  salins  d'Agen  &  de 
Marmande  de  laisser  passer  le  sel  des  frè- 
res de  Grandselve  sur  la  Garonne,  sans 
leur  faire  payer  aucun  droit'. 

D,  77,  f  .87. 

DCCXXXI.— i3  juin  1 196.  —  Raimond, 
abbé  de  Saint-Sernin,  fait  remise  à  l'abbé 
Guillem  du  reliquat  de  vingt  quartons  de 
froment  que  celui-ci  devait  à  Saint-Sernin 
pour  les  dîmes  de  Banols. 

D,  78,  f"  121. 

DCCXXXII.  —  Juillet  1196.  —  Braida, 
femme  de  Pons  d'Ox,  &  sa  fille  Gaillarde 
autorisent  Adémar  de  Crosa  à  faire  valoir 
leurs  droits  sur  plusieurs  terres  apparte- 
nant à  Grandselve. 

A,  217  h. 

'  Cet  acte  est  postérieur  à  1194,  «Jate  de  la  do- 
nation de  l'Agenais  au  comte  de  Toulouse  par 
Richard  Cœur  de  Lion. 


1849 

DCCXXXIII.  —  Janvier  1197.  —  Rai- 
moiid-Bernard  de  Rovinha  &  son  fils  Cen- 
tulle  exemptent  l'abbé  Guillem  des  droits 
de  péage  dans  tous  les  lieux  où  ils  ont 
coutume  de  les  percevoir. 

D,  77,  f°  199. 

DCCXXXIV,  —  1197.  —  RaimondVI 
confirme  toutes  les  donations  faites  à  l'ab- 
baye de  Grandselve  par  son  père. 

Annales  Cistercienses,  t.  3,  p.  3 lo  (Bréquigny, 
Table  des  Diplômes,   t.  4,  p.  222). 

DCCXXXV.  —  Mai  1198.  —  Sanche- 
Anier  de  Caumont  accorde  à  Grandselve 
le  droit  de  naviguer  sur  la  Garonne,  sans 
payer  ni  lende  ni  péage. 

D,  77,  f"  191. 

DCCXXXVI.—  Octobre  1198.  —  Indie 
&  son  fils  Bernard  de  Montant  donnent  à 
l'abbé  Arnaud  tous  leurs  droits  sur  l'île  de 
Bourret,  moyennant  la  cession  d'un  cheval 
que  ledit  Bernard  lui  avait  enlevé. 

D,  78,  f>  i35. 

DCCXXXVI I.  —  6  novembre   1198.  — 

Raimond  de  Castelnau  &  son  fils  Aimeri 
donnent  à  l'abbé  Arnaud  tous  leurs  droits 
sur  le  lieu  de  Banols. 
D,  78,  f  137. 

DCCXXXVIII.  —  2  janvier  1199.  —  Es- 
quirols  de  Belpech  cède  à  l'abbé  Arnaud 
tous  ses  droits  sur  les  honneurs  de  Pavila, 
Nones,  le  Mas  &  Grandselve  &  lui  con- 
cède le  droit  d'usage  dans  ses  bois. 

D,  78,  f»  139. 

DCCXXXIX.  —  1198  (V.  st.  ?).  —  Guil- 
laume-Robert, abbé  du  Mas-Grenier,  in- 
féode à  l'abbé  Arnaud  un  lieu  situé  sur 
la  Garonne,  propre  à  la  construction  de 
plusieurs  moulins  &  d'un  barrage,  &  une 
maison  située  au  même  lieu;  chaque  mou- 
lin payera  un  cens  annuel  de  douze  deniers 
de  Morlas,  &  le  quart  de  la  pèche  appar- 
tiendra au  suzerain. 

D,  78,  f»  127. 

DCCXL.  —  1198.  —  Vézias,  vicomte  de 
Lomagne,  donne  à  l'abbé  Arnaud  une  sau- 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


i85o 


made  de  vendange  qu'il  prenait  sur  les 
vignes  du  couvent  à  Auvillar,  &  confirme 
les  privilèges  de  la  maison  qu'il  possédait 
audit  lieu  &  du  gardien  qui  l'occupait. 

D,  78,  f  125;  B,  f  18  ij  ce  dernier  contient 
une  traduction  en  langue  vulgaire,  sans  date,  du 
dispositif  de  l'acte. 

DCCXLI.  —  Mai  1199.  —  Rousselin, 
seigneur  &  vicomte  de  Marseille,  confirme 
à  Grandselve  pour  l'infirmerie  du  couvent 
la  redevance  annuelle  de  vingt  livres  de 
poivre. 

D,  78,  f»  143. 

Mabilie,  vicomtesse  de  Marseille,  femme 
de  Géraud,  mande  à  son  viguier  de  Mar- 
seille, Adémar,  de  payer  fidèlement  à  l'ab- 
baye de  Grandselve  les  vingt  livres  de  poi- 
vre données  par  son  père  Guillem  Gros  & 
par  Barrai. 

Ikid.  i"  145  (s.  d.). 

Ordre  analogue  du  vicomte  Géraud-Adé- 
mar  à  son  viguier  Hugues  Fer. 
Ihid.  f  147  (s.  d.). 

Ordre  semblable  de  Hugues  de  Baux,  vi- 
comte de  Marseille. 
Ibid.  f°  149  (s.  d.). 

DCCXLII.  —  23  novembre  1 199.  —  Jean, 
roi  d'Angleterre,  ordonne  au  baile  de  Bor- 
deaux de  faire  livrer  chaque  année  aux 
moines  de  Grandselve  les  trois  muids  de 
sel  à  eux  donnés  par  son  frère,  le  roi  Ri- 
chard, &  de  laisser  librement  passer  un  de 
leurs  bateaux  une  fois  par  an  sur  la  Ga- 
ronne. 

B,  146  b. 

DCCXLIII.  — Vers  1199.  —  Eléonore, 
reine  d'Angleterre,  confirme  les  donations 
faites  à  Grandselve  par  son  fils  le  roi  Ri- 
chard :  trois  muids  de  sel  chaque  année  à 
prendre  à  Bordeaux,  &  exemption  de  péage 
pour  un  bateau  sur  la  Garonne  une  fois 
par  an. 

B,  i38  a. 

DCCXLIV.  —  Mars  11 99.  —  Pons  de 
Penne  donne  à  l'abbé  Arnaud  le  droit  de 


iS 


JI 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1802 


pâture  sur  ses  terres  &  d'usage  dans  ses      la  fontaine  de  la  Brugalède  &  sur  l'aque- 
bois.  duc  de  cette  fontaine, 

D,  78.  f°  '4'  0,78,  f°  167. 

DCCLIII. — 9  octobre  I203. — Raimond- 
Koger,  vicomte  de  Béziers,  confirme  à 
Guillem,  abbé  de  Grandselve,  toutes  les 
libertés  &  exemptions  accordées  par  son 
père  Roger  &  par  son  a'ieul  Trencavel  : 
exemption  de  leude  &  de  péage  &  droit  de 
pâture. 

D,  78,  f°  169. 

DCCLIV.  —  I"  septembre  1204.  — Ug 
de  Belpech  confirme  à  l'abbé  Guillem  la 
possession  des  terres  de  Pavila,  de  Nones, 
du  Mas  &  de  Grandselve. 

D,  78,  C  i?!.. 

DCCLV.  —  8  janvier  i2o5.  —  Amalvin 
de  Blancafort  donne  à  Guillem-Robert, 
abbé,  les  droits  de  pâture  &  d'usage  dans 
toutes  ses  terres. 

D,  78,  C  173'. 

DCCLVI.  —  24   février    i2o5.   —   Rai- 
*mond,  comte  de  Toulouse,  fils  de  la  reine 
Constance,  accorde  à  l'abbé  Guillem-Ro- 
bert une  place  à  Castelverdun  pour  y  éle- 
ver une  maison. 
D,  78,  f»  175. 

DCCLVII.  —  Avril  1206.  —  Bernard 
d'Espagne  donne  à  l'abbé  Guillem  toute  sa 
part  de  la  terre  de  Maseraulas. 

D,  78,  fo  177. 

DCCLVIII.  —  Avril  1 207.  —  Matfred  de 
Verdun  donne  à  l'abbé  Guillem  la  moitié 
de  la  terre  de  la  Carbonada  &  une  vigne 
près  celle  de  Raimond  Copelin. 

D,  78,  f»i79. 

DCCLIX.  —  Mai  1208.  —  Arnaud  de 
Girone  donne  à  Grandselve  tous  ses  droits 
sur  le  fief  des  Bonnesvignes  &  les  dîmes 
de  Lasela,  sauf  ses  droits  i'inquisitio,  mon- 
tant à  cinq  sous  de  Morlas. 

D,  78,  f  i83. 


DCCXLV. —  29  novembre  1200.  —  Ama- 
nieu  d'Albret  accorde  à  l'abbé  Arnaud 
l'exemption  de  toutes  leudes  &  péages 
dans  ses  domaines. 

D,  77,  f"  190. 

DCCXLVI.  —  An  1200.  —  Bernard,  ar- 
chevêque d'Auch,  ordonne  de  frapper  d'ex- 
communication &  d'interdit  &  de  priver  de 
la  sépulture  ecclésiastique  les  usurpateurs 
des  possessions  de  l'abbaye  de  Grandselve. 

D,  78,  t"  352. 

DCCXLVII.  —  Février  1200.  —  Ratier 
de  Castelnau  accorde  à  l'abbé  Aimeri 
l'exemption  de  toutes  leudes  &  péages  dans 
l'étendue  de  ses  terres. 

D,  78,  f»  i53. 

DCCXLVIII.  —  Mai  1201.  —  Arnaud- 
Adalbert  donne  à  l'abbé  Aimeri  tous  ses 
droits  sur  les  honneurs  de  Danois,  Bonfol 
8j  autres  donnés  à  l'abbaye. 

Joiiglar,  Monographie,  p.  240. 

DCCXLIX,  —  Octobre  1201.  —  Pons- 
Guillem  de  Castelnau  &  Bernard  de  Dieu- 
pentale  cèdent  à  l'abbé  Aimeri  sept  arpents 
de  terre  franche  dans  le  terroir  de  Gau- 
zinag. 

D,  78,  f  159. 

DCCL.  —  Novembre  1201.  —  Guillem- 
At  de  Marquefave  accorde  à  Gi-andselve 
l'exemption  des  droits  de  péage  &  de  gui- 
dage qu'il  perçoit  sur  le  chemin  de  Tou- 
louse. 

0,  78,  f  i63. 

DCCLI.  —  6  mars  1202.  —  Aicard  d'Au- 
terive  donne  à  Grandselve  vingt  sous  tou- 
lousains à  prendre  sur  ses  oublies  du  châ- 
teau de  Miremont,  &  des  feudataires  de  ce 
château;  l'abbaye  devra  en  payer  seize  à 
la  Daurade,  à  Boulbonnc,  à  Calers  &  à  la 
Grâce-Dieu. 

D,  78,  f"  ijô. 


DCCLII.— Juin  i2o3,  — Vidal  de  Mont-  Le  même  (,lbtd.  f"  i85)  leur  accorde  le 

gaillard  donne  à  Grandselve  ses  droits  sur      droit  de  pâture  sur  ses  terres. 


i853 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1854 


DCCLX,  —  Décembre  1208.  —  B.,  comte 
de  Comniinges,  annonce  à  tous  ses  bailes 
qu'il  a  pris  sous  sa  sauvegarde  les  biens  & 
personnes  de  l'abbaye  de  Grandselve  & 
qu'il  lui  a  accordé  le  droit  de  pâture;  il 
leur  ordonne  de  respecter  ces  privilèges. 

D,  78,  f°  187. 

DCCLXI. —  Novembre  1209.  —  Bernard 
de  Montaut,  fils  de  Bernard,  donne  à  l'abbé 
Guilleni  tout  ce  quil  possédait  à  Burgaud. 

D,  78,  (•'  189. 

DCCLXII.  —  9  juillet  1210.  —  A.,  évo- 
que d'Agen,  confirme  l'exemption  de  tout 
péage  accordée  à  Grandselve  par  Honor  de 
la  Tour  &  Gauzbert  de  Pis,  pour  le  bateau 
portant  les  trois  muids  de  sel  concédés  à 
l'abbaye  par  Richard,  roi  d'Angleterre. 

D,  77,    f"   20Î. 

DCCLXIII.  —  9  décembre  1210.  —  In- 
nocent m  approuve  la  sentence  rendue 
par  l'archidiacre  d'Agen  &  l'évéque  de 
Lectoure,  dans  la  cause  entre  l'abbé  de 
Grandselve  &  le  couvent  du  Mas-Grenier, 
au  sujet  de  certains  fief  &  moulin. 

D,  78.  f"  i9>- 

DCCLXIV. —  17  juin  121 1.  —  B.,  comte, 
&  Raimonde,  comtesse,  se  donnent  à^l'ab- 
baye  de  Grandselve,  eux,  leurs  terres  & 
possessions,  entre  les  mains  de  l'abbé  Guil- 
leni. 

D,  78,  ("  19J. 

DCCLXV.  —  Juin  121  3.  —  Raimond  de 
Ramafort  donne  à  l'abbé  de  Grandselve  le 
droit  de  pâture  dans  toutes  ses  terres  &  de 
passage  sur  ses  domaines. 

D,  76,  f"  1. 

DCCLXVI.  —  Juillet  1214.  —  Guillem- 
Sanche  de  Casais  &  Guilleni-Raimond  don- 
nent à  Grandselve  le  libre  passage  sur  la 
rivière  de  Garonne,  tant  pour  les  person- 
nes que  pour  les  marchandises,  avec  exemp- 
tion pleine  ik  entière  des  leudes  8c  péages. 

D,  77,  f"  192. 


&  Ispan,  donnent  à  Pierre,  abbé  de  Grand- 
selve, une  maison  sise  à  Auvillar,  libre  de 
tous  droits. 
D,  78,  f  202. 

DCCLXVIII.  —  1214.  —  Pierre  d'Ai- 
guillon &  sa  femme  Perronelle  reconnais- 
sent avoir  cédé  à  Grandselve  leurs  péages 
de  Caumont. 

D,  77,  f"  198. 

DCCLXIX.  —  Vers  septembre  I2i5.  — 
Vézias,  vicomte  de  Lomagne,  &  son  fils 
Eudes  prennent  sous  leur  protection  & 
guidage  les  bateaux  de  Grandselve  portant 
son  sel,  &  venant  tant  d'Agen  que  d'ail- 
leurs, dans  toute  l'étendue  de  leurs  do- 
maines. 

D,  78,  f"  204. 

DCCLXX.  —  Décembre  I2i5.  — Vézias, 
vicomte  de  Lomagne  &  seigneur  d'Auvil- 
lar,  donne  à  l'abbé  Pierre  le  libre  passage 
au  port  d'Auvillar,  sans  aucun  cens  ni 
droits;  sou  fils  Ispan  approuve  cette  do- 
nation. 

D,  78,  f»  204. 

DCCLXXI. —  9  juillet  1217. —  Honor 
de  la  Tour  &  son  mari  Gaubert  de  Pis, 
ayant  concédé  à  Grandselve  le  libre  passage 
sur  la  Garonne  pour  un  bateau  portant 
les  trois  muids  de  sel  donnés  à  l'abbaye 
par  le  roi  Richard,  Arnaud,  évéque  d'Agen, 
sur  les  réclamations  des  fils  des  donateurs, 
qui  prétendaient  ignorer  l'existence  de  ce 
privilège,  décide  que  si  le  bateau  appar- 
tient à  l'abbaye,  il  n'aura  rien  à  leur  payer; 
sinon,  il  donnera  seize  sous  pour  le  pas- 
sage. 

B,  43  i. 

DCCLXXII.  —  i5  octobre  1217.  —  Ber- 
nard de  Montaut,  fils  de  Bernard  de  Mon- 
taut &  d'Indie,  donne  à  l'abbé  Pierre  douze 
deniers  toulousains  annuels  d'oubliés  & 
douze  sous  d'arrière-acapte  que  lui  devait 
Vidal  de  Combes. 

D,  78,  f>  212. 


DCCLXVII. —  Septembre  1214.  —  Vé-  Le  même  donna  plus  tard  trente  sous 

zias,  vicomte  de  Lomagne,  &  ses  fils  Eudes      toulousains  que  l'abbé  du  Mas-Grenier  lui 


ï85: 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i856 


devait  d'arrière-acapte  pour  l'honneur  de  nent  à  l'abbé  Hélie  seize  estaJes  de  terre 

Salas,  le  long  de  la  Garonne,  &  la  moitié  de  l'eau 

D,  78,  f  214.  de  la  paissière,  franche  de  toute  coutume, 

moyennant  deux  sols  huit  deniers  à  la  mort 

DCCLXXIII.  —   8    décembre    1217.   —  de  chaque  abbé,  &  seize  deniers  d'oubliés 

Guillem  R.  de  Moncade,  vicomte  de  Béarn,  chaque  année  à  la  Saint-Jean-Baptiste, 

prend  Grandselve   sous  ses  protection    &  D,  78,  f"  22Û. 
défense  spéciales   avec   tous    ses   biens   ik 

tous  ses  troupeaux,  confirme  le  privilège  DCCLXXX.  —  Juillet  1224.  —  Aldiarde, 

accordé  par  son  frère,  le  vicomte  Gaston,  femme  de  Gautier  de  P'ossat,  donne  à  l'abbé 

&  lui  concède  le  droit  de  pâture  dans  tous  Hélie  libre  passage  à  Toars,  tant  en  amont 

ses  domaines  sans  payer  aucuns  droits.  qu'en  aval. 

B,  160  a.  D,  77,  f"  ipô. 


DCCLXXIV.  —  21  février  12 18.  —  Ar- 
naud de  Faudoas  donne  àl'abbé  Raimond  le 
droit  de  pâturage  dans  l'honneur  d'Avezac. 

D,  77.  f"  396- 

DCCLXXV.  —  28  avril  1218.  —  Sene- 
Lrun,  seigneur  de  Lesparre,  donne  à 
l'abbé  Raimond  deux  muids  de  sel  (mesure 
de  Bordeaux)  à  prendre  cette  année  seule- 
ment &  un  muid  les  années  suivantes  à 
SoZacum,  sur  les  revenus  de  Lesparre,  pour 
le  salut  de  l'âme  de  son  père,  Guillem 
Alquier. 

B,  i5o  a. 

DCCLXXVI.  —  S.  d.,  vers  1218.  —  Rai- 
mond, fils  du  comte  de  Toulouse,  prend 
l'abbaye  de  Grandselve  sous  sa  protection  '. 

D,  76,  i"  9. 

DCCLXXVII.  —  Décembre  1222.  —  Eu- 
des de  Pardaillan  donne  à  l'abbé  Bernard 
les  droits  de  pâture  &  d'usage  dans  ses 
bois,  prend  l'abbaye  sous  sa  protection  & 
l'exempte  de  tous  droits  de  péage  dans  l'é- 
tendue de  ses  domaines. 

D,  78,  f  222. 

DCCLXXVIII.  —  Juin  1224.  —  Amanieu 
de  Bocîo  exempte  Grandselve  des  droits  de 
leude  &  de  péage  sur  la  Garonne. 

D,  77,  f"  193. 

DCCLXXIX.  —  3  juillet  &  8  septembre 
1 224.  —  Le  maire  &  le  conseil  d'Agen  don- 

'  Cette  pièce  est  probablement  du  jeune  Rai- 
mond VU,  avant  la  mort  de  son  père. 


DCCLXXXI.  —  Septembre  1224.  —  Se- 
nebrun,  seigneur  de  Lesparre,  donne  à 
l'abbé  Hélie  un  muid  de  sel  (mesure  de 
Bordeaux),  libre  de  toute  coutume,  leude 
&  péage,  à  prendre  chaque  année  à  Les- 
parre, à  la  fête  Notre-Dame. 

D,  78,  {"  224. 

DCCLXXXII.  —  1224-1231.—  B.,  prieur 

du  Mas,  accorde  à  l'abbé  Hélie  &  aux  ab- 
bayes de  Grandselve  &  de  Belleperche 
l'exemption  de  tout  péage  au  lieu  du  Mas. 
—  Confirmé  par  Arnaud,  évéque  d'Agen. 

0,77,1°  201. 

DCCLXXXIII.  —  I"  novembre  i225.  — 
Anselme  Fer,  chevalier,  fils  d'Hugues  Fer, 
de  Marseille,  donne  à  l'abbé  Hélie  une  re- 
devance annuelle  &  perpétuelle  de  vingt- 
cinq  livres  de  poivre  à  percevoir  à  Mar- 
seille, moyennant  la  célébration  d'une 
messe  annuelle  pour  l'âme  de  son   père. 

D,  78,  f»  233. 

DCCLXXXIV.  —  Mars  1228.  —  Garsias 
de  Sabolena,  fils  de  feu  Canhard  de  Sabo- 
lena  &  ses  frères  Fortanier  &  Canhard  ven- 
dent à  l'abbé  Héiie  leurs  terres  proche  la 
grange  de  Lescolt,  moyennant  deux  mille 
sous  de  Toulouse. 

Lat.  I  I  008,  1 13  A, 

DCCLXXXV.  —  Mars  1228.  —  L'abbé 
Hélie  s'accorde  avec  A.,  abbé  de  Gimont, 
au  sujet  des  pâturages  de  Sirac,  que  les 
deux  couvents  se  disputaient,  &  qui  sont 
déclarés  communs  entre  eux. 

D,  78,  f"  23-. 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1837 

DCCLXXXVI.  —  Avril  1228.  —  Aiiier- 
Sanche  de  Caumont  donne  à  Grandselve 
le  droit  de  passage  sur  ses  terres. 

D,  77,  C  2o5. 

DCCLXXXVII.  — Avril  1228.— Exemp- 
tions de  péages  &  de  leudes  sur  la  Garonne 
accordées  par  Anier-Sanche  de  Caumont, 
Austors  de  Limas,  Vidal  de  la  Falconeira, 
Guillem  Saisset  de  Clermont,  Guillem- 
Raimond  de  Pis,  dit  Tinhos  &  Pagane,  fille 
de  Pierre  de  la  Falconeira,  pour  les  lieux 
de  Monheure,  de  Clermont,  de  Caumont 
&  de  la  Falconeira. 

D,  78,  f  24J. 

DCCLXXXVI  II.  —  Novembre  1229.— 
Eudes  d'Armagnac,  fils  de  Bernard  d'Arma- 
gnac &  de  dame  Géraude,  donne  à  Grand- 
selve tous  ses  droits  sur  une  terre  située 
près  d'un  champ  dit  ad  Bul. 

D,  78,  f»  254. 

DCCLXXXIX.  —  I"  décembre  1229.  — 
Grégoire  IX  ordonne  à  l'évêque  de  Conse- 
rans  de  veiller  à  ce  que  l'abbé  de  Grand- 
selve puisse  jouir  paisiblement  de  tous  ses 
privilèges  &  immunités. 

D,  79»  f°  ^80.  » 

DCCXC.  —  4  mars  i23o.  —  Eudes  de 
Terride,  fils  de  Bernard  de  Astafort,  vend 
à  l'abbé  Hélie,  pourquaraute  sous  de  Mor- 
las,  ses  droits  sur  une  terre  située  entre 
le  lieu  de  Richauniont  &  le  Lambou. 

D.  78,  f  262. 

DCCXCI.  —  10  juillet  iîSo.  —  Hélie, 
abbé,  s'accorde  avec  Guillaume,  abbé  du 
Mas-Grenier,  au  sujet  d'un  échange  de 
terres  qu'ils  voulaient  conclure. 

D,  78,  f"  209. 

DCCXCII.  —Vers  i23o.  —  Eudes,  vi- 
comte de  Lomagne,  fils  de  Vézias,  vicomte 
d'Auvillar,  donne  à  l'abbé  Hélie  un  empla- 
cement à  Auvillar,  libre  de  tout  droit  & 
usage,  pour  y  construire  un  moulin. 

D,  78,  {"  2o3. 

DCCXCIII.  —  Vers  i23o.  —  Eudes,  vi- 
comte de  Lomagne  &  seigneur  d'Auvillar 


i858 


&  de  Lectoure,  donne  à  l'abbé  Hélie  ses 
droits  de  cens  sur  les  terres  &  choses  don- 
nées à  l'abbaye,  sauf  à  Lectoure  &  à  Au- 
villar, &  l'affranchit  de  toutes  redevances 
féodales  pour  les  terres  ainsi  données. 
D,  78,  f-201. 

DCCXCI V.  —  Vers  1280.  —  Eudes,  vi- 
comte de  Lomagne,  fils  du  vicomte  Vézias, 
accorde  à  Grandselve  le  droit  de  pâture  & 
de  passage  sur  ses  domainesj  son  fils  Ar- 
naud confirme  ce  privilège. 

B,  164  a. 

DCCXCV.  —  4  juillet  1281.  —  Jourdain, 
fils  de  feu  Bernard -Jourdain  de  l'Isle, 
donne  à  Grandselve  le  droit  de  pâture  & 
de  coupe  dans  ses  bois,  &  le  libre  passage 
pour  toutes  ses  marchandises  sur  ses  terres 
&  domaines. 

D,  78,  f  263. 

DCCXCVI.  —  Avril  i233.  —  Austors  de 
Lunas  donne  à  Grandselve  le  libre  passage 
sur  ses  terres  &  l'exempte  de  tout  droit  de 
péage. 

D,  77,  f  210. 

DCCXCVII.  —  22  novembre  1284.  — 
Grégoire  IX  permet  à  l'abbé  de  Grandselve 
de  ne  pas  répondre  aux  citations  données 
en  vertu  de  lettres  apostoliques,  quand  le 
lieu  d'assignation  sera  à  plus  de  deux  jour- 
nées de  marche  du  monastère. 

D,  78,  f"24.. 

DCCXCVIII.  —  16  décembre  1284.  — 
Grégoire  IX,  informé  par  l'archevêque  de 
Narbonne  &  les  évêques  de  Toulouse  & 
d'Albi,  que  R.,  comte  de  Toulouse,  &  son 
fils  R.,  aujourd'hui  comte,  avaient  con- 
firmé à  Grandselve  la  jouissance  de  toutes 
ses  possessions,  confirme  à  sou  tour  les 
donations  de  ces  deux  comtes. 

D,  76,  f  332. 

DCCXCIX.  —  7  mai,  vers  1235.  —  Ri- 
chard, comte  de  Poitiers,  frère  du  roi 
d'Angleterre,  ordonne  aux  sénéchaux  do 
Guyenne  de  laisser  l'abbaye  de  Grandselve 
percevoir  chaque  année,  à  Bordeaux,  les 
trois  niuids  de  sel  que   lui   avait  donnés 


vni. 


r.y 


iSSg 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


i86û 


son  oncle,  le  roi  Richard,  &  Je  ne  lui  de-  la  Garonne  &  ordonne  à  ses  officiers  de 

mander  aucun  droit  pour  le  passage  sur  la  respecter  à   l'avenir   &  de  faire   respecter 

Garonne.  par  tous  ces  privilèges. 
B,  h5  b.  B,  142  a. 


DCCC.  —  27  avril  1236.  —  Querelle 
entre  A.,  abbé  de  Grandselve,  &  B.,  abbé 
du  Mas-Grenier,  au  sujet  des  possessions 
de  feus  B.  de  Salvanhac  &  Raimond  d'Ai- 
guestintes  à  Verdun  &  à  Auvillar. 

D,  78,  f»  280. 

DCCCI.  —  16  janvier  I238.  —  Eudes, 
vicomte  de Lomagne,  confirme  à  Grandselve 
toutes  ses  possessions  à  Auvillar  &  dans  le 
territoire  de  cette  ville,  &  les  exempte  de 
tous  cens,  leiides  &  péages. 

B,   19  a  &  l63  a. 

DCCCII.  —  17  janvier  1288.  —  Eudes, 
vicomte  de  Lomagne,  élit  sa  sépulture  à 
Grandselve. 

D,  78,  f°  283. 

DCCCIII.  —  Août  1238.  —  Enquête  & 
arbitrage  entre  les  religieux  de  Grandselve 
&  Raimond  de  Dieupentale,  touchant  les 
lieux  de  Margastaud  &  de  Manenguila. 

D,  78,  f°  287. 

DCCCIV.  —  17  octobre  1239.  —  Henri, 
roi  d'Angleterre,  confirme  la  donation  faite 
à  Grandselve  par  le  roi  Richard,  &  sa 
grand'mère  Eléonore  de  Guyenne,  de  trois 
muids  de  sel,  à  prendre  aiinuelleraent  au 
salin  de  Bordeaux,  au  mois  de  mai,  avec  le 
libre  passage  dans  tous  les  ports  de  la  Ga- 
ronne une  fois  l'an. 

Confirmé,  le  17  octobre  1260,  par 
Edouard,  fils  aîné  du  roi  Henri,  depuis 
Edouard  I. 

B,  147  i- 

DCCCV.  —  12  oct.  1240.  —  Henri  III, 
roi  d'Angleterre,  au  sénéchal  de  Gascogne 
&  au  maire  de  Bordeaux.  Les  moines  de 
Grandselve  lui  ont  représenté  que,  chaque 
année,  au  mois  de  mai,  ils  allaient  cher- 
cher à  Bordeaux  trois  muids  de  sel,  en 
vertu  d'une  donation  de  son  oncle,  le  roi 
Richard j  le  roi  déclare  qu'ils  auront  de 
ce  chef  libre  passage  pour  un  bateau  sur 


DCCCVI.  —  16  octobre  1240.  —  Ania- 
nieu,  sire  d'Albret,  fils  de  feue  dame  Assa- 
lit,  fille  du  vicomte  de  Tartas,  accorde  à 
l'abbé  Raimond  l'exemption  de  tous  leudes 
&  péages  dans  l'étendue  de  ses  domaines, 
pour  lui  abbé  &  ses  moines,  &  pour  leurs 
biens  meubles  &  immeubles,  &  confirme 
une  donation  semblable  faite  à  l'abbé  Ar- 
naud en  l'an  1200  par  un  autre  Amanieu, 
sire  d'Albret. 

B,   I 23  a, 

DCCCVII,  —  i5  décembre  1240.  —  Jac- 
ques, évéque  de  Préneste,  légat  du  Saint- 
Siège,  confirme  la  donation  faite  par  Ri- 
chard, roi  d'Angleterre,  de  trois  muids  do 
sel  à  prendre  chaque  année  au  salin  de 
Bordeaux, 

D,  78, f  3o5. 

DCCC  VIII.  —  Février  1241.  —  Anissand 
de  Caumont,  seigneur  de  Sainte-Bazeille, 
remet  à  Grandselve  la  moitié  de  ses  droits 
de  péages  sur  les  objets  achetés  pour  l'u- 
sage du  monastère,  à  leur  passage  audit 
port  de  Saiiyte-Bazeille. 

B,  168  *. 

DCCCIX,  —  14  mai  1241.  —  Alfonsc, 
comte  de  Poitiers,  reconnaît  que  c'est 
seulement  à  titre  viager  que  l'abbé  de 
Grandselve  lui  a  concédé  la  jouissance 
d'une  partie  du  bois  de  Setenis, 

D,  78,  f»  336. 

DCCCX.  —  i3  septembre  1241. —  Eudes 
de  Terride  donne  à  Grandselve  tout  ce 
qu'il  possédait  au  lieu  des  Roches. 

D,  78,  f»3i4. 

DCCCXI.  —  1241.  —  Pierre  &  Gaillard 
de  la  Mote,  chevaliers,  fils  de  feu  Pierre 
de  la  Mote,  donnent  aux  abbayes  de  Grand- 
selve &  de  Belleperche  leur  part  des  péa- 
ges de  la  ville  de  Langon,  pour  tous  les 
objets  transportés  sur  la  Garenne;  dona- 
tion déjà  faite  par  feu  leur  père. 

B,   140  a. 


i86i 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1862 


DCCCXII.  —  22  mars  1245.  —  Géraud 
d'Armagnac,  fils  de  Roger  d'Armagnac, 
donne  à  l'abbé  Pierre-Raimond  le  droit  de 
pâture  pour  les  troupeaux  de  l'abbaye  dans 
toute  sa  terre,  avec  le  droit  de  passage  sur 
ses  domaines,  donation  déjà  faite  par  son 
père. 

D,  78,  Ci  16. 

DCCCXIII.  —  9  septembre  1  245.  —  In- 
nocent IV  exempte  l'abbé  &  le  couvent  de 
Grandselve  de  fous  droits  de  péage  &  de 
leude  sur  les  objets  destinés  à  leur  usage. 

D,  78,  f-413. 

DCCCXIV.  —  4  août  1 247.  —  Eudes  de 
Terride,  fils  de  Bernard  d'Astafort,  donne 
à  l'abbé  Pierre-Raimond  les  bois  &  terre 
de  Guansard,  près  du  port  de  Léon  de  la 
Garde.  , 

D,    78,   f"   020. 

DCCCXV.  —  Février  1248.  — Anissand 
de  Caumont,'  seigneur  de  Sainte-Bazeille, 
donne  à  Grandselve  la  moitié  du  péage 
qu'il  levait  sur  les  choses  achetées  ou  à 
acheter,  vendues  ou  à  vendre,  appartenant 
à  Grandselve,  h  leur  passage  à  Sainte-Ba- 
zeille. 

B,  122  a. 

DCCCXVI.  —  Mai  1248.  —  Bernard  de 
Tiuranis  &  son  frère  Gaissios  donnent  à 
Grandselve  cinq  sous  bordelais  de  rente, 
perçus  comme  droit  de  péage  au  port  de 
Sainte-Bazeille,  jur  les  choses  achetées 
pour  l'usage  du  monastère. 

B,  i52  a. 

DCCCXVII.  —  16  juillet  1248.  —  Dame 
Fauressa  de  Brus,  fille  de  feu  Gaichia  Ar- 
naud, donne  à  l'abbé  R.  ce  qu'elle  avait 
ou  pouvait  avoir  sur  les  marchandises  des- 
cendant la  Garonne,  à  leur  passage  à  Au- 
villar,  pour  les  marchandises  appartenant 
au  monastère. 

B,  21  a. 

DCCCXVIII.  —  Janvier  1249.  —  Ar- 
naud-Eudes, vicomte  de  Lomagne,  con- 
firme un  accord  passé  entre  Bernard-Gau- 
tier,  son    frère    Montarin    &    les    autres 


enfants  de  Guillem-BernarJ  de  Caumont, 
d'une  part,  &  l'abbé  Richard  d'autre  part, 
pour  l'honneur  d'Argombaud. 
D,  78,  {"  332. 

DCCCXIX.  —  26  février  1 249.  —  Gaston, 
vicomte  de  Béarn,  fils  de  feu  Gnillem  de 
Moncade,  vicomte  de  Béarn,  accorde  à 
Grandselve  pleine  &  entière  liberté  dans 
ses  domaines  pour  le  blé,  vin,  sel,  &c., 
acheté  pour  l'usage  du  monastère  & 
l'exempte  de  tous  leudes  &  péages. 

B,  41  i. 

DCCCXX.  —  24  mars  1249.  —  Guille- 
mette  de  Gontaud  donne  à  l'abbaye  do 
Grandselve  tous  ses  droits  de  péages  &  de 
leudes  sur  le  blé,  vin  &  autres  choses  ap- 
partenant en  propre  à  l'abbaye,  à  la  des- 
cente de  la  Garonne. 

B,  20  a. 

DCCCXXI.  —  22  novembre  i25o.  —  G., 
bourgeois  de  Moissac,  exempte  l'abbé  Ri- 
chard &  la  maison  de  Grandselve  de  tous 
droits  de  péages  &  de  leudes  pour  le  vin, 
le  blé  &  autres  choses  à  leur  usage. 

B,  17*. 

DCCCXXII.  —  i5  février  i25i.  —  R,, 
évèque  de  Toulouse,  permet  à  l'abbaye  de 
Grandselve  d'élever  des  oratoires  ou  cha- 
pelles dans  ses  granges,  dans  l'étendue  de 
son  diocèse,  &  d'y  célébrer  l'office  divin, 

D,  78,  f-  334. 

DCCCXXIII.  —  VersnSo.  —  Arnaud- 
Raimond  &  Sanche  de  la  Mote,  fils  de  feu 
Amanieu  de  la  Mote,  confirment  aux  ab- 
bayes de  Grandselve  &  de  Belleperche 
toutes  les  exemptions  que  leur  avait  déjà 
accordées  leur  père  &  défendent  à  leurs 
agents  d'exiger  des  religieux  aucun  péago 
sur  la  Garonne. 

B,  .39  ... 

DCCCXXIV.  —  18  juin  1254.  —  Accord 
entre  Bernard  (sic),  abbé  de  Grandselve,  & 
Jourdain  de  l'Isle,  au  sujet  de  l'honneur 
de  Bracoaccum,  dont  la  propriété  est  dé- 
clarée commune. 

D,  78,  f»  338. 


i863 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1864 


DCCCXXV.  —  Octobre  1254.—  Alfonse 
de  Poitiers  déclare  que  l'abbé  de  Grand- 
selve  lui  ayant  réclamé  cent  marcs  d'ar- 
gent, légués  à  l'abbaye  par  le  feu  comte 
Raimond,  mille  sous  de  Toulouse,  que 
ledit  Raimond  lui  devait,  &:  enfin  mille 
marcs  d'argent  pour  les  dommages  subis 
parle  couvent,  &  stipulés  à  titre  d'indem- 
nité par  la  paix  de  Paris,  il  lui  a  concédé 
un  revenu  de  quinze  livres  assis  sur  le  sa- 
lin de  Toulouse. 

D,  78,  f°  348.  —  Les  lettres  de  l'abbé  Richard 
sont  au  Trésor  des  chartes,  J.  Soy,  n.  14;  Teulet, 
t.  3,  p.  22  1;  elles  sont  datées  du  6  octobre  1204. 

DCCCXXVL  —  28  août  1255.  — Alexan- 
dre IV,  sur  les  plaintes  de  l'abbé  de  Grand- 
selve  contre  Jourdain  de  l'Isle  &  Raimond- 
Guillem  de  Montech,  qui  refusaient  à 
l'abbaye  le  paiement  des  dîmes,  déclare  ces 
seigneurs  excommuniés  &  soumet  leurs 
terres  à  l'interdit. 

D,  78,  C  35o. 

DCCCXXVIL  —  22  janvier  1257.  —  Ri- 
chard, abbé  de  Grandselve,  &  Bartbélemi, 
abbé  de  Gimont,  s'accordent  au  sujet  des 
terres  laissées  par  Saurimonde,  dame  d'Au- 
teville,  dont  ils  se  disputaient  la  posses- 
sion, 

D,  78,  f  36d. 

DCCCXXVIII.  — lojuin  1257.  — Pierre- 
Raimond  de  Blanquefort  donne  à  Grand- 
selve un  millier  de  harengs  à  prendre  cha- 
que année,  le  premier  dimanche  de  carême, 
à  Bordeaux. 

B,   149  a. 

DCCCXXIX.  —  4  mars  i258.  —  Alexan- 
dre IV  charge  Ite  prieur  de  Bergerac  de 
terminer  les  différends  qui  divisaient  l'abbé 
de  Bertolio  &  celui  de  Grandselve,  au  sujet 
de  dégâts  &  dommages  réciproques. 

D,  78,  f  3Û6. 

DCCCXXX.  — 16  juillet  1 258.  — Alexan- 
dre IV  ordonne  à  l'archevêque  d'Auch  de 
veiller  à  ce  que  l'abbé  de  Grandselve  ne 
soit  pas  inquiété  dans  la  jouissance  de  ses 
biens. 

D,  78,  (->  364. 


DCCCXXXI.  —  2  novembre  i258.  — 
Alexandre  IV  permet  à  l'abbé  de  Grand- 
selve de  célébrer  l'office  divin  dans  toutes 
ses  possessions. 

D,  78,  f"  371. 

DCCCXXXII.  —  2  novembre  12 58.  — 
Raimond  de  Dieupentale,  Guillem,  vicomte 
de  Pompignan,  &  Bernard  de  Belfort  accor- 
dent à  l'abbé  de  Grandselve  le  droit  de 
passage  pour  ses  troupeaux  dans  le  fief 
d'Alamans,  sur  une  route  assez  large  pour 
le  passage  de  deux  charrettes, 

D,  78,  {0  373. 

DCCCXXXIII.  —  Dimanche  de  Quasi- 
modo  1259.  —  Simon,  abbé  de  Belleperchc, 
&  Pons,  abbé  de  Grandselve,  s'accordent 
au  sujet  de  diverses  possessions  données 
aux  deux  abbayes. 

D,  78,  i"  377. 

DCCCXXXIV.  —  3  janvier  1260.  —  P., 
officiai  d'Agen  &  le  cellérier  majeur  de 
Grandselve,  fondé  de  pouvoirs  de  l'abbé 
Pons,  s'accordent  avec  Baudouin  de  Dur- 
fort,  seigneur  de  Clermont-sur-Garonne, 
au  sujet  des  péages  de  Clermont,  au  lieil 
dit  las  Peîras  de  Camîel,  sur  les  marchan- 
chises  allant  en  amont  &  en  aval;  l'abbaye 
demandait  l'exemption  complète  confor- 
mément à  ses  privilèges  apostoliques  & 
pour  toutes  ses  marchandises;  l'official  dé- 
cide que  chaque  année  elle  pourra  faire 
passer  librement  une  certaine  quantité  de 
blé,  les  trois  muids  de  sel  donnés  par  Ri- 
chard d'Angleterre,  les  draps  nécessaires 
aux  moines,  le  bois,  le  poisson,  l'orge  & 
les  céréales  provenant  de  ses  domaines. 

B,  27  a. 

DCCCXXXV.  —  3  janvier  1260.  —  Les 
mêmes  s'accordent  avec  Arnaud  de  Durfort 
&  Guillem  Saisset,  autres  seigneurs  de 
Clermont-sur-Garonne,  au  même  sujet; 
chaque  année  le  couvent  fera  librement 
passer  deux  cents  cuveaux  de  vin,  deux 
cents  quartiers  de  blé,  quatre  muids  de  sel, 
dont  les  trois  donnés  par  Richard  d'An- 
gleterre, le  drap  nécessaire  aux  moines,  le 
poisson,  mille  harengs;  pour  tout  le  reste 


i865 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1866 


le  ccllérier  promet  que  le  couvent  paiera 
les  droits. 
B,  32  a. 

DCCCXXXVI.  —  12  août  1260.  —  Anis- 
sand  de  Caumont,  seigneur  de  Monheure, 
au  diocèse  d'Agen,  donne  à  Grandselve  ses 
droits  de  péage  au  lieu  de  Monheure, 
avec  libre  passage  pour  deux  cents  ton- 
neaux de  vin,  deux  cents  quartons  de  blé, 
du  drap,  &c.,  à  leur  passage  sur  la  Ga- 
ronne. 

B,  57  h. 

DCCCXXXVll.  —  12  avril  126t.  —  Es- 
tève  del  Poget,  chevalier,  son  frère  Ber- 
trand &  Pons  Portais  donnent  à  Grandselve 
la  permission  de  faire  passer  sans  payer  de 
péages  ou  de  droits  dans  le  terroir  de 
Moissac,  par  eau  ou  par  terre,  deux  cents 
quartons  de  blé,  mesure  de  Toulouse,  cent 
cinquante  tonneaux  de  vin  &  un  muid  & 
demi  de  sel.  ■ 

B,  i5  b. 

DCCCXXXVIII.—  II  mai  1261.— Ac- 
cord entre  le  procureur  de  Grandselve  & 
Guillemet  Ferriol,  son  fils  Estève  &  sa 
mère  Marquise,  pardevant  P.,  archidiacre 
d'Agen,  conservateur  des  privilèges  apos- 
toliques de  l'abbaye.  —  Un  membre  de  la 
communauté  aura  libre  passage  à  Ton- 
neins,  avec  quatre-vingt-dix  tonneaux  de 
vin,  deux  muids  &  demi  de  sel,  les  pois- 
sons &  céréales  nécessaires  à  la  congréga- 
tion, cinq  mille  harengs,  &c. 

B,  59  a. 

DCCCXXXIX.  —  6  août  1261.  —  Jean 
del  Pont,  bourgeois  du  Mas,  promet  de  ne 
jamais  lever  de  péage  sur  le  vin,  le  blé  & 
autres  choses  provenant  des  terres  de 
Grandselve,  à  leur  passage  sur  la  Garonne. 

B,  85  a. 

DCCCXL.  —  Septembre  1261.  —  Hol- 
dric  de  Corbarieu  (</«  Curvorivo),  fils  de 
Bertrand  de  Roquefort,  vend  à  Pons,  abbé 
de  Grandselve,  tous  les  droits  qu'il  tenait 
de  son  panain,  de  même  nom  que  lui,  sur 
le  bois  de  Florac  !k  l'honneur  de  Campeiran, 

D,  78,  f°42i. 


DCCCXLI.  —  8  novembre  1261.  —  Ac- 
cord entre  R.-B.  de  Durfort,  seigneur  de 
Clermont-sur-Garonne,  &  Guillem  Vidal, 
moine  &  procureur  de  Grandselve,  institué 
par  acte  du  21  juillet  de  la  même  année, 
par  l'entremise  de  P.  Serlan,  archidiacre 
d'Agen.  —  Guillem  Vidal  réclamait  pour 
l'abbaye  le  droit  de  faire  passer  sur  la  Ga- 
ronne tous  les  objets  lui  appartenant, 
sans  payer  aucun  droit  de  péage  au  sei- 
gneur de  Clermont,  en  se  fondant  sur  des 
exemptions  accordées  parla  courde  Rome; 
le  seigneur  maintenait  son  droit  de  percep- 
tion. —  Il  est  décidé  que  l'abbaye  pourra 
librement  faire  passer  chaque  année  cent 
tonneaux  de  vin  provenant  de  ses  vignes, 
les  draps,  sel  &  autres  objets  nécessaires  à 
sa  consommation,  ce  qui  sera  prouvé  par 
serment.  Celui  qui  manquera  à  l'engage- 
ment payera  à  la  partie  adverse  cent  livres 
arnaudines. 

B,  23  i. 

DCCCXLII.  — 6  décembre  1261.— Raî- 
mond,  évêque  de  Toulouse,  &  Bertrand  de 
risle,  prévôt  de  Saint-Etienne,  d'une  part, 
8c  Pons,  abbé  de  Grandselve,  de  l'autre, 
compromettent  entre  les  mains  de  Ber- 
trand de  Miremont,  abbé  de  Lombez,  au 
sujet  des  églises  possédées  par  Grandselve, 
dans  le  diocèse  de  Toulouse,  &  des  dîmes 
dont  Pons  refusait  le  payement  en  vertu 
de  divers  privilèges  apostoliques. 

D,  79,  f"  18. 

DCCCXLIII.  —  9  janvier  1262.  —  P. 
Barta,  bourgeois  du  Mas-d'Agenais,  pro- 
met en  présence  de  P.,  archidiacre  d'Agen, 
conservateur  apostolique  des  privilèges  de 
Grandselve,  &  de  Guillem  Vidal,  moine  & 
procureur  fondé  de  l'abbaye,  que  jamais  & 
nulle  part  il  ne  percevra  de  péages  sur  les 
objets  à  Tusage  de  la  communauté,  à  leur 
passage  sur  la  Garonne. 

B,  84  a. 

DCCCXLIV.  —  24  février  1262.  —  Ac- 
cord entre  Ge'is,  moine  &  celléiier  de 
Grandselve,  &  Gautier  del  Fossat  &  ses 
frères,  par  devant  P.,  archidiacre  d'Agen, 
conservateur  des  privilèges  apostoliques 
de  Grandselve,  au  sujet  des  péages  de  la 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1867 

Garonne.  11  est  déculô  que  l'abbé  ou  tel 
autre  religieux  de  l'abbaye  passera  sur  la 
Garonne,  sans  payer  aucun  péage  à  Cler- 
niont,  à  Thouars,  à  Fossat  &  à  Aiguillon, 
avec  une  certaine  quantité  de  blé,  vin,  &c., 
provenant  des  domaines  de  l'abbaye. 
B,  48  4. 

DCCCXLV.  —  8  avril  1262.  —  Accord 
entre  le  même  &  Arnaud-Guillem  de  la 
Grueria,  bourgeois  du  Mas-d'Agenais,  par 
devant  ledit  archidiacre.  —  Chaque  année 
un  moine  pourra  passer  librement  &  sans 
payer  de  péages  avec  deux  cents  tonneaux 
de  vin,  cent  quartons  de  blé,  deux  muids 
de  sel,  une  certaine  quantité  de  harengs 
&  de  merluches,  des  draps,  des  métaux  di- 
vers, le  tout  à  l'usage  de  l'abbaye. 

B,  75  a. 

DCCCXLVI.  —  8  mai  1262.  —  Accord 
entre  Gélis,  cellérier  &  procureur  de 
Grandselve,  &  Guillem-Raimond  Lorc, 
chevalier,  par  devant  P.,  archidiacre  d'A- 
gen,  &c.,  au  sujet  des  péages  dont  le  cellé- 
rier demandait  l'exemption  complète  pour 
l'abbaye,  ses  moines  &  ses  marchandises, 
—  Chaque  année  un  moine  du  couvent, 
délégué  à  cet  effet,  pourra  faire  passer 
par  les  terres  de  ce  seigneur  une  certaine 
quantité  de  blé,  vin,  harengs,  mbrues, 
drap,  &c.,  sans  payer  aucun  droit  à  Ton- 
neins  sur  la  Garonne. 

B,  65  (ï. 

DCCCXLVII.  —  22  septembre  1262.  — 
Urbain  IV  continue  à  l'abbé  de  Grand- 
selve la  jouissance  des  privilèges  à  lui  ac- 
cordés par  les  papes,  ses  prédécesseurs,  & 
par  les  princes  chrétiens. 

D,  79,P67. 

DCCCXLVIII.  —  28  septembre  1262.— 
J.,  prieur  de  Saint-Orens  d'Auch,  recon- 
naît avoir  reçu  de  P.,  abbé  de  Grandselve, 
les  oublies  &  l'arrière-acapte  qui  lui  étaient 
dus  pour  divers  honneurs  que  ce  prélat 
tenait  de  lui. 

D,  79,  f"  ,36. 

DCC.CXLIX.  —  9  février  1262.  —  Ur- 
bain IV  ordonne  à  l'évéque  de  Toulouse 


î868 


de  protéger  l'abbaye  de  Grandselve  &  de 
la  défendre  contre  tous  ses  ennemis. 
D,  79,  f  63. 

DCCCL.  —  20  février  1262.  —  Ur- 
bain IV  permet  à  l'abbé  &  aux  moines  de 
Grandselve  de  posséder  librement  les  biens 
qui  leur  sont  échus  par  succession,  sauf 
les  fiefs. 

D,  79,  fo  65. 

DCCCLI.  —  1262.  —  Dame  Mafeuz 
d'Ausas,  femme  de  G.  Aimar,  bourgeois 
d'Auvillar,  par  testament  &  acte  de  der- 
nière volonté,  confirme  à  l'abbaye  de 
Grandselve  l'exemption  de  tout  droit  do 
péage  sur  la  Garonne,  tant  en  amont  qu'en 
aval. 

B,  22  A. 

DCCCLII.  —  22  août  1263.  —  Accord 
entre  Guillem-Vidal,  frère  de  Grandselve, 
fondé  de  pouvoirs  de  l'abbé  Bernard,  par 
acte  du  23  novembre  1262,  &  Elle  Aucher, 
]5rieur  de  Saint-Pierre  de  la  Réole,  tou- 
chant le  péage  dudit  lieu  de  la  Réole.  — 
Les  parties  s'en  rapportent  à  l'arbitrage  de 
Guillem  de  Pis,  sous  peine  de  cinquante' 
livres  d'amende  pour  le  contrevenant.  — 
Il  est  décidé  que  les  moines  pourront  faire 
passer  sans  payer  de  péage  une  certaine 
quantité  de  blé  &  de  vin,  provenant  de 
eurs  terres,  trois  muids  de  sel,  quatre 
mille  harengs,  deux  mille  merluches,  les 
robes  &  draps  nécessaires  au  vestiaire. 

B,  125  a. 

DCCCLIII.  —  n  septembre  1268.  — Ac- 
cord entre  les  procureurs  de  Grandselve 
&  P.  Paul  de  Lunatz,  chevalier,  Guillem 
de  Lunatz,  donzel,  &  Raimond-Huc  de  Sal- 
ves, leur  beau-frère,  par  l'entremise  de  P., 
archidiacre  d'Agen,  conservateur  des  pri- 
vilèges apostoliques  de  Grandselve. —  Les 
procureurs  demandaient  l'exemption  de 
tout  péage.  —  On  accorda  le  libre  passage 
pour  un  membre  de  la  communauté  à  Ai- 
guillon avec  une  certaine  quantité  de  mar- 
chandises nécessaires  au  monastère,  &  cent 
vingt  tonneaux  devin  provenant  des  vignes 
de  l'abbaye. 

B,  63  i. 


1« 


69 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1870 


DCCCLIV.  —  1"  février  1264.—  P.  & 
Vidal  Grimoart,  A.  de  Baretges,  Ug  de  Bres- 
sols,  Guillem  Amaiiieu  &  dame  Cassalhona, 
mère  &  tutrice  de  Raimond  Amanieu, 
exemptent  Grandselve  de  tous  leurs  droits 
de  péage  au  lieu  de  Messiones,  &  lui  con- 
cèdent le  libre  passage  pour  tous'^es  objets 
à  l'usage  du  monastère,  moyennant  une 
somme  de  cinq  cents  sous  une  fois  donnée. 

B.  i3  *. 

DCCCLV.  —  22  avril  1265.  —  Clé- 
ment IV  ordonne  au  sacristain  de  l'église 
de  Narboniie  de  prononcer  la  censure  ec- 
clésiastique contre  ceux  qui  troubleraient 
l'abbaye  de  Grandselve  dans  la  possession 
de  ses  biens. 

D,  79,  {"  140. 

DCCCLVI.  —  17  août  1265.  —  Guillem 
Vidal,  cellérier  majeur  de  Grandselve,  & 
Macip  de  Calonges,  donzel  du -Mas-d'Age- 
nais,  s'accordent  au  sujet  de  certains  droits 
de  péage.  —  Macip  accorde  à  l'abbaye  le 
droit  de  transporter  sans  rien  payer,  en 
passant  par  le  Mas  &  tous  autres  lieux  où 
il  a  droit  de  péage  ou  de  leude,  tant  par 
eau  que  par  terre,  cent  tonneaux  de  vin, 
deux  muids  de  sel,  deux  bateaux  de  blé,  & 
tous  les  objets  destinés  à  être  consommés 
par  l'abbaye,  tels  que  métaux,  drap,  pois- 
sons; tout  ce  qui  dépassera  la  quantité  fixée 
payera  les  droits  accoutumés. 

B,  78  *. 

DCCCLVII. —  3o  août  1266.  — Guillem- 
.Irnaud  Perrière,  bourgeois  de  Caumont, 
.)romet  de  ne  lever  aucun  péage,  tant  sur 
eau  que  sur  terre,  pour  le  blé,  le  vin  &  les 
autres  marchandises  appartenant  à  la  mai- 
son de  Grandselve  &  passant  à  Caumont. 

B,  116  è. 

DCCCLVIII.  —  3o  août  1266.  —  R.- 
Guillem  de  Gleiret,  bourgeois  de  Caumont, 
promet  de  n'exiger  aucun  péage  des  moi- 
nes de  Grandselve  pour  leur  vin,  leur 
blé,  &c.  à  leur  passage  à  Caumont. 

B,  ,.7  A. 


DCCCLIX. 


3o  août  1266.  —  Marie 


Pontoera  de  Caumont,  femme  de  Monin- 


bei,  s'engage  à  n'exiger  audit  lieu  de 
Caumont  aucun  droit  de  péage  pour  les 
vins,  draps,  blés  &  autres  marchandises 
appartenant  à  Grandselve  &  qui  y  passe- 
ront. 
B,  118  i. 

DCCCLX. —  19  février  1267.  —  Arnaud- 
Anier  d'en  Franc  &  Gaillard  Forlina,  che- 
valiers, &  plusieurs  autres  personnes  attes- 
tent que  feu  Gaillard  de  Ses;envilla,  donzel, 
coseigneurdu  château  de  Boulbonne,  près 
Mauvezin,  a  fait  diverses  donations  à  l'ab- 
baye de  Grandselve  &  y  a  choisi  sa  sépul- 
ture. 

D,  79,  f  180. 

DCCCLXI.  —  5  mai  1267.  —  Bertrand 
de  Pis  accorde  à  Grandselve  en  pure  au- 
mône l'exemption  de  péage  sur  la  Ga- 
ronne pour  cent  quarante  tonneaux  de 
vin,  cent  quartons  de  blé  &  toutes  autres 
marchandises  destinées  à  la  consommation 
du  monastère. 

B,  135  a. 

DCCCLXI!.  — 12  mai  1267.  — P.  de  Bel- 
loc,  bourgeois  du  Mas-d'Agenais,  transige 
avec  deux  moines  de  Grandselve  &  permet 
à  l'abbé  de  ce  lieu  de  faire  passer  chaque 
année  sur  la  Garonne  mille  six  cents  ton- 
neaux de  vin,  deux  muids  de  sel  &  deux 
bateaux  de  blé,  sans  payer  aucun  droit; 
même  exemption  pour  les  draps,  les  pois- 
sons, l'étain,  le  plomb  &  tout  ce  qui  sera 
nécessaire  à  l'abbaye,  à  leur  passage  au 
Mas. 

B,  81  b. 

DCCCLXIII.  —  14  mai  1267,  —  R.  de 
Lautrec,  moine  de  Grandselve,  procureur 
fondé  de  l'abbé  B.  (nommé  par  acte  de 
1266,  20  décembre),  &  Arnaud  de  Taris, 
bourgeois  de  Caumont,  s'accordent  au 
sujet  des  droits  de  péage  à  Caumont  & 
aux  autres  lieux  où  ledit  Arnaud  a  droit 
de  péage.  —  L'abbé  de  Grandselve  aura 
l'exemption  pour  cent  dix  tonneaux  de 
vin,  deux  muids  de  sel,  un  bateau  de  blé, 
Si  pour  toutes  les  marchandises  nécessaires 
au  couvent,  telles  que  métaux,  drap,  &c.; 
les  droits  seront  exigibles  pour  les  quan- 


1871 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


187: 


tités    dépassant    celles    indiquées    par   la 
charte. 
B,  io3  a. 

DCCCLXIV.  —  1"  juin  1267.  —  Arnaud 
Fissou,  bourgeois  de  Caumont,  donne  à 
l'abbaye  de  Grandselve  le  droit  de  faire 
passer  les  objets  &  marchandises  néces- 
saires aux  moines,  tels  que  vin,  blé,  draps, 


DCCCLXX.  —  7  novembre  1267.  —  Se- 
guin Trosset,  bourgeois  d'Agen,  donne  à 
Grandselve  tous  ses  droits  de  péage  sur  les 
objets  nécessaires  à  la  subsistance  de  la 
communauté. 

B,  46  a. 

DCCCLXXL  —  7  novembre  1267. —  Gé- 
raud,  comte  d'Armagnac,  autorise  Bernard, 


sel,  étain,   &c.  par  Caumont,  sans  payer      abbé  de  Grandselve,  à  tenir  dix  ans  du 
aucun  droit  de  péages. 


B,  I i5  a. 

DCCCLXV.—  20  juillet  1267.—  Accord 
entre  Guillem  Vidal,  moine  de  Grandselve, 
&  Vidal  de  Lendervat,  bourgeois  de  Cau- 
mont; l'abbé  de  Grandselve  pourra  faire 
passer  par  le  château  de  Caumont  chaque 
année  cent  vingt  tonneaux  de  vin,  quatre 
niuids  de  sel,  trois  bateaux  de  blé,  les  mé- 
taux, poissojis,  &c.,  nécessaires  à  l'abbaye, 
sans  payer  aucun  droit. 

B,  99  i. 

DCCCLXVL  —  6  août  1267.—  Raimond 
de  la  Marche,  bourgeois  d'Agen,  donne  à 
Grandselve  tous  ses  droits  de  péage  sur  le 
sel  que  l'abbaye  fera  venir  pour  son  usage. 

B,  47  *• 

DCCCLXVII.  —  25  août  1267.  —  Ber- 
nard de  Baissac,  bourgeois  de  Marmande, 
accorde  à  Grandselve  l'exemption  de  tous 
péages  à  Marmande  sur  le  vin,  le  sel  & 
tous  autres  objets  à  l'usage  de  l'abbaye. 

B,  120  i. 

DCCCLXVIIL  —  7  septembre  1267.  — 
Arnaud  Legnos  de  la  Cassanha,  bourgeois 
cl'Agen,  donne  à  Grandselve  ses  droits  de 
[(éage  sur  le  blé,  le  vin  &  tous  autres  ob- 
jets à  l'usage  des  moines. 

B,  44  i. 

DCCCLXIX.  —  9  septembre  1267.  — 
Transaction  passée  entre  Bernard,  abbé  de 
Grandselve,  &  le  précepteur  de  Burgaud, 
par  l'intermédiaire  de  Raimond  Maurin, 
précepteur  de  Castelsarrasin,  &  de  Guillem 
d'Auch,  grangier  de  Banols,  par  laquelle  le 
précepteur  se  reconnaît  vassal  de  l'abbaye. 

D,  79,  C  i65. 


rant,  à  dater  de  la  mort  de  Guillem  Mau- 
rin, gendre  de  feue  Saurimonde  d'Aute- 
ville,  diverses  possessions  qui  lui  avaieni 
appartenu,  sises  à  Malvezin  &  à  Pis,  san; 
rien  payer. 
D,  79,  (0  2=3. 

DCCCLXXn.  —  7  novembre  1267.  — 
Géraud,  comte  d'Armagnac  &  de  Fezensac, 
&  vicomte  de  Fezensaguet,  confirme  les 
donations  faites  à  Grandselve  par  Guillem 
de  Maurens  &  ses  fils,  &  règle  les  services 
féodaux  dus  par  les  terres  données  par  eux. 

Ces  donations  dataient  du  23  janvier 
1235. 

D,  76,  {"  270. 

DCCCLXXIU.  —  8  novembre  1267.  — 
Accord  entre  B.,  abbé  de  Grandselve,  & 
Jean,  prieur  de  Saint-Orens  d'Auch,  au 
sujet  des  dîmes  de  la  paroisse  de  Saint-Ger- 
mer  de  Trotaca,  réclamées  par  Grandselve. 

D,  79,  f  207. 

DCCCLXXIV.  —  5  mai  1268.  —  Dame 
Marie  de  Pis,  fille  de  feu  Doat  de  Pis,  & 
veuve  d'Amanieu  de  Pommiers,  de  l'aveu 
de  ses  fils,  accorde  à  Grandselve  franchise 
entière  sur  le  fleuve  de  Garonne  pour  une 
certaine  quantité  de  blé,  vin,  poissons, 
cuirs,  bois,  &c.,  &  tous  autres  objets  né- 
cessaires au  couvent. 

B,   i32  a. 

DCCCLXXV.  — 6  juillet  1269.— Accord 
entre  Guillem  Vidal,  procureur  de  Grand- 
selve (institué  par  charte  de  l'abbé  du 
29  décembre  1266),  &  Macip  de  la  Grue- 
ria,  bourgeois  du  Mas-d'Agen.  —  Guillem 
réclamait  l'exemption  de  tout  péage  sur 
la  Garonne.  —  Il  est  décidé  que  chaque 
année  un  moine  de  l'abbaye  pourra  faire 


1873 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1874 


passer  en  franchise  deux  cents  tonneaux 
de  vin,  deux  cents  cartons  de  blé,  deux 
muids  de  sel,  six  muids  de  harengs,  deux 
de  merluches,  &c.,  &  toutes  autres  mar- 
chandises nécessaires  à  la  communauté. 
B,  69  h. 

DCCCLXXVI.  —  9  juillet  1271.  —  Ber- 
trand, seigneur  de  Caumont,  donne  à  l'ab- 
baye de  Grandselve  &  à  son  procureur 
Guiilem  Vidal,  franchise  entière  de  péage, 
tant  sur  eau  que  sur  terre,  &  de  guidage 
dans  tous  ses  domaines,  pour  toutes  les 
marchandises  &  objets  qui  seront  néces- 
saires à  l'abbaye. 

B,  94  b. 

DCCCLXXVII.  —  17  décembre  1271.  — 
Arnaud,  prieur  de  l'église  séculière  du 
Mas-d'Agenais,  confirme  l'exemption  de 
péage  sur  la  Garonne,  accordée  par  son 
prédécesseur  Raimond-Bernard  aux  abbés 
de  Grandselve  &  de  Belleperche. 

D,  79,  f°  240. 

DCCCLXXVIll.  —  12  juillet  1275,  ven- 
dredi après  l'octave  SS.  Pierre  &  Paul.  — 
Philippe  m  mande  au  sénéchal  de  Tou- 
louse &  d'Albigeois  &  au  châtelain  de  Ver- 
dun qu'il  a  pris  sous  ses  protection  &  sau- 
vegarde spéciales  l'abbaye  de  Grandselve. 

D,  79,  f  Z84. 

DCCCLXXIX.  —  Janvier  1276.  —  Phi- 
lippe III  confirme  la  cession  que  l'abbaye 
de  Grandselve  lui  a  faite  de  la  forêt  de 
Boutenelle,  près  Montcch,  &  lui  garantit 
le  droit  de  défrichement  &  d'usage  pour 
ses  moulins  de  la  Garenne  qu'elle  s'y  est 
réservée. 

D,  79,  f»  286. 

DCCCLXXX.  —  i5  août  1276.  —  Guii- 
lem Vidal,  moine  &  procureur  de  la  mai- 
son de  Grandselve,  en  présence  de  R.  de 
Montauban,  moine  de  Belleperche,  s'ac- 
corde avec  Arnaud-Bernard  du  Puy,  bour- 
geois de  Caumont;  ledit  Arnaud  permet  à 
Grandselve  de  transporter  sans  lui  payer 
de  péage  par  eau,  tant  en  aval  qu'en  amont, 
deux  muids  de  sel  &  cinq  navades  de  vin 
&  de  blé,  chaque  année,  avec  tous  les  au- 


tres objets  nécessaires  au  monastère;  Guii- 
lem Vidal  promet  que  l'abbaye  paiera  pour 
tout  ce  qui  dépassera  les  quantités  portées 
par  l'accord. 
B,  i56  i. 

DCCCLXXXI.  —  21  août  1276.  —  Guii- 
lem Vidal,  moine  &  procureur  de  Grand- 
selve, s'accorde  avec  Raimond  de  Taris  & 
son  frère  Carbonnel,  bourgeois  de  Cau- 
mont; l'abbaye  obtient  d'eux  exemption 
complète  de  tout  péage  pour  cent  quarante 
tonneaux  de  vin,  deux  muids  de  sel,  un 
bateau  de  blé  &  toutes  autres  marchandi- 
ses destinées  à  l'usage  du  monastère. 

B,  107  i. 

DCCCLXXXII.  —  22  août  1276.  —  Ac- 
cord entre  le  même  &  Pierre  de  Bretes, 
bourgeois  de  Caumont.  —  Celui-ci  permet 
à  l'abbaye  de  faire  passer  sans  payer  aucun 
péage  soit  à  Grueria,  soit  à  Caumont,  une 
certaine  quantité  de  vin,  de  blé,  de  pois- 
sons, les  draps,  métaux,  &c.,  à  l'usage  du 
monastère  ;  au  delà  des  quantités  mar- 
quées, Pierre  de  Bretes  prélèvera  ses 
droits. 

B,  T  1 1  i. 

DCCCLXXXIII.  — 22  août  1276.  — Guii- 
lem Vidal,  frère  &  procureur  de  Grand- 
selve, s'accorde  en  présence  de  R.  de 
Montauban,  moine  de  Belleperche,  avec 
Anissand  de  Aculeo,  donzel  de  Caumont,  au 
diocèse  d'Agen. —  Ce  seigneur  permet  de 
faire  passer  sans  payer  aucun  péage,  tant 
à  son  château  que  dans  tous  ses  domaines, 
chaque  année,  quatre-vingt-cinq  charre- 
tées de  sel,  cinq  charges  de  bateaux  de  sel 
&  de  vin;  &  de  transporter  par  eau  tous 
les  draps,  métaux,  poissons,  nécessaires  au 
monastère;  celui-ci  s'engage  à  payer  les 
droits  ordinaires  pour  tout  ce  qui  dépas- 
sera les  quantités  spécifiées  par  l'accord. 

B,  i53  a. 

DCCCLXXXIV.  —  9  janvier  1277.  — 
Querelle  entre  l'abbé  de  Grandselve  &  Si- 
card  Alaman,  donzel,  pupille  de  son  oncle 
Bertrand,  vicomte  de  Lautrec.  Sicard  récla- 
mait ses  droits  de  leude  &  de  péage  sur  les 
marchandises  de  l'abbé  &  du  couvent  à  leur 


iSyS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1876 


passage  dans  les  terres  de  son  domaine,  & 
particulièrement  aux  lieux  de  La  Fotz,  de 
Thouars  &  du  Port-Sainte-Marie  ;  l'abbé 
alléguait  ses  privilèges  apostoliques  &  ceux 
des  comtes  de  Toulouse.  —  Sicart  finit  par 
exempter  de  toute  taxe  le  monastère  & 
tous  ses  habitants,  même  laïques,  ik  tous 
ses  biens. 
B,  37  «. 

DCCCLXXXV.  —  3  juin  1277.  —  Al- 
fonse,  roi  de  Castille,  fonde  à  Murcie  le 
monastère  de  Sainte-Marie,  de  l'ordre  de 
Cîteaux,  &  l'assujettit  à  celui  de  Grand- 
selve. 

D,  80,  f"  192. 

DCCCLXXXVL—  17  août  1277.  —  Que- 
relle entre  les  abbés  de  Grandselve  &  de 
Belleperche,  au  sujet  des  dommages  causés 
parles  hommes  de  Belleperche  aux  moulins 
&  à  la  paissière  de  Lassela. 

D,  79,  fo  302. 

DCCCLXXXVII.  —  10  o;:tobre  1278.  — 
Accord  entre  Hélie  Calvet,  cellérier  majeur 
de  Grandselve  &  procureur  du  monastère 
(par  acte  de  l'abbé  Bertrand,  du  21  avril 
1278),  &  R.-B.,  prieur  du  Mas-d'Agenais, 
&  son  chapitre,  au  sujet  des  droits  de  leude 
&  de  péage  perçus  par  ces  derniers  sur  les 
marchandises  traversant  le  Mas  par  eau  & 
par  terre.  —  L'accord  est  conclu  par  l'en- 
tremise de  P,  de  Garmex,  clerc,  &  de  Vidal 
de  Tapia,  bourgeois  du  Mas.  —  Chaque 
année  Grandselve  aura  l'exemption  pour 
cent  soixante  cuveaux  de  vin,  cent  ton- 
neaux de  blé,  des  métaux,  des  draps,  &c. 

B,  8â  a. 

DCCCLXXXVII!.  —  Juillet  1279.  —  Pa- 
réage  conclu  entre  le  roi  &  l'abbaye  de 
Grandselve,  par  l'entremise  d'Eustache  de 
Beaumarchais,  sénéchal  de  Toulouse,  &  de 
Bertrand,  abbé,  pour  la  nouvelle  bastide 
de  Beaumontj  il  y  aura  juge  commun,  ser- 
ment commun  prêté  par  les  consuls;  mille 
maisons  &  mille  arpents  de  terre  pour  les 
vignes,  mille  casais  distribués  par  l'abbé; 
les  droits  utiles  &  les  confiscations  seront 
partagés  par  moitié  entre  les  deux  parties. 

D,  79,  l"  336. 


DCCCLXXXIX.  —  Août  1279.  —  Charte 
de  coutume  accordée  par  Philippe  III  à  la 
nouvelle  bastide  de  Beaumont,  construite 
par  lui  &  par  l'abbé  de  Grandselve. 

D,  79i  f°  344. 

DCCCXC.  —Août  1279.  —Philippe  m 
amortit  toutes  les  acquisitions,  passées, 
présentes  &  futures,  faites  par  l'abbaye  de 
Grandselve  dans  les  fiefs  &  arrière-fiefs  de 
la  couronne. 

Gall.  Christ,  t.    i3,  Jnstrum.  c.  41. 

DCCCXCI. —  5  juin  1280. —  Sentence 
rendue  entre  Guillaume  Lerouge,  com- 
mandeur de  la  maison  de  Burgaud,  &  Ber- 
trand, abbé  de  Grandselve,  au  sujet  de  la 
métairie  d'Estacabove ;  le  commandeur  se 
reconnaît  feudataire  de  l'abbaye  à  cause  de 
ladite  métairie. 

D,  79,  f"  300. 

DCCCXCIL  — 7  mai  1281.  — Martin  IV 

confirme  tous  les  droits  &  possessions  de 
l'abbaye  de  Grandselve  &  la  prend  sous  la 
protection  du  Saint-Siège. 

D,  80,  f  27. 

DCCCXCIII.  —  29  décembre  1281.  — 
Philippe,  vicomtesse  de  Lomagne  &  d'Au- 
villar,  femme  d'Hélie  Talleyrand,  fils  d'Ar- 
chambaud,  comte  de  Périgord,  &  admi- 
nistrateur desdites  vicomtes,  accorde  au 
cellérier  &  à  la  communauté  de  Grand- 
selve les  privilèges  suivants  :  le  couvent 
possédera  librement  tout  ce  qu'il  a  acquis 
en  terres,  maisons,  domaines,  &c.  dans  la 
vicomte  d'Auvillar;  les  privilèges  d'Eudes, 
vicomte  de  Lomagne  (de  1237  &  1240), 
sont  confirmés;  la  vicomtesse  réserve  pour 
les  acquisitions  futures  le  paiement  des 
droits  féodaux  &  rentes  accoutumés. 

B,  162  b. 

Ces  libertés  furent  confirmées,  le  6  juin 
1282,  en  faveur  de  l'abbé  Bertrand,  par 
Archambaud,  comte  de  Périgord,  tuteur  de 
la  vicomtesse  Philippe. 

B,  161  a. 

DCCCXCIV II  janvier  1282.  —  Ac- 
cord entre  Bertrand,  abbé  de  Grandselve, 


i877 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1878 


&  Arnaud  de  Villennir,  abbé  de  Saint-Ser- 
niii,  par  lequel  est  permise  à  Grandselve  la 
construction  d'un  collège  dans  la  paroisse 
de  Saint-Sernin  pour  y  enseigner  la  théo- 
logie, &  d'une  église  pour  y  célébrer  l'office 
divin,  moyennant  l'abandon  au  chapitre 
du  quart  des  offrandes  &:  des  legs  faits  à 
ce  collège. 
D,  79,  f  4'°- 

DCCCXCV.  —  6  juin  1282.  —  Transac- 
tion entre  Archambaud,  comte  de  Péri- 
gord,  tuteur  de  sa  belle-fille  Philippe, 
vicomtesse  de  Lomagne  &  d'Auvillar,  & 
l'abbé  de  Grandselve,  au  sujet  de  la  juri- 
diction des  châteaux  de  Bordillae  &  de  Pi- 
nus;  la  justice  pour  les  causes  au-dessous 
de  cinq  sous  de  Morlas  est  attribuée  à 
l'abbé. 

D,  80,  f  5. 

DCCCXCVI.  —  18  juin  1284,  dimanche 
avant  Saint-Jeau-Baptiste.  —  Quittance 
donnée  par  le  trésorier  deToulouse  à  Ber- 
trand, abbé  de  Grandselve,  d'une  somme 
de  cinq  cents  livres  tournois  à  valoir  sur 
les  neuf  mille  six  cents  qu'il  devait  au  roi 
pour  la  transaction  touchant  les  terres  de 
Septenis  &  de  Ribaut. 

D,  80,  (°  29. 

DCCCXCVII.  —  19  juin  1282.  —  Tran- 
saction entre  les  syndics  de  Grandselve  & 
Raimond  Garsias,  abbé  de  la  Capelle,  au 
sujet  du  territoire  de  Trapel,  que  l'abbé 
de  Grandselve  réclamait  comme  taisant 
partie  du  dîmaire  de  Saint-Sernin;  la  tran- 
saction attribue  à  chacune  des  parties  la 
moitié  des  dîmes  de  ce  territoire. 

D,  80,  f»  I. 

DCCCXCVIII.  —  8  avril  1287.  —  Fon- 
dation &  règlements  du  collège  Saint- 
Bernard  à  Toulouse. 

Gall.  Christ,  t.  i3,  Instrum.  c.  43. 

DCCCXCIX.  —  16  juin  1289.  —  Deux 
religieux  de  l'abbaye  de  Grandselve  re- 
quièrent le  connétable  de  Bordeaux  d'avoir 
h  leur  faire  rendre  quatre-vingt-sept  livres 
induement  perçues  sur  leurs  vins,  malgré 


les  anciens  privilèges  accordés  à  l'abbaye 
par  les  rois  d'Angleterre. 
D,  80,  (o  39. 

DCCCC.  — 1289,  vendredi  ap.  SS.  Pierre 
&  Paul.  —  Philippe  IV  mande  au  sénéchal 
de  Toulouse  de  laisser  jouir  les  abbayes  de 
Grandselve  &  de  Belleperche  de  tous  les 
privilèges  &  exemptions  à  elles  accordés 
par  les  rois  d'Apgleterre. 

D,  80,  f=  37. 

DCCCCI.  —  1289.  —  Raimond-Bernard 
de  Rovignan,  donzel,  seigneur  d'Auterive 
&  du  bourg  Saint-Pierre  de  Tonneins, 
exempte  Grandselve  des  péages  &  des  leu- 
des  dans  l'étendue  de  ses  domaines;  son 
exemple  est  suivi  par  Ranfred  de  Mont- 
pezat. 

B,  42  a. 

DCCCCII.  —  II  mai  1290.  —  Coutumes 
&  libertés  concédées  à  la  bastide  de  Gre- 
nade par  Eustache  de  Beaumarchais,  séné- 
chal de  Toulouse. 

D,  80,  ^  65. 

DCCCCIII.  —  4  septembre  1290,  lundi 
avant  la  Nativité  de  la  Vierge.  —  Parèage 
pour  la  nouvelle  ville  bâtie  sur  l'emplace- 
ment de  l'ancienne  grange  de  Vieilaigue, 
fait  entre  Pierre-Alfaric,  abbé  de  Grand- 
selve &  Eustache  de  Beaumarchais,  séné- 
chal de  Toulouse;  la  nouvelle  ville  devait 
contenir  trois  mille  maisons. —  Ce  parèage 
fut  approuvé  par  le  roi  Philippe  le  Bel  en 
novembre  1291 . 

D,  80,  fSi. 

DCCCCIV.  —  1290.  —  Accord  entre 
Pierre,  abbé  de  Grandselve,  &  Bernard, 
abbé  de  Belleperche,  au  sujet  de  pâturages 
communs  aux  deux  abbayes. 

D,  80,  f°  47. 

DCCCCV.  —  2  avril  1292.  —  Eudes  de 
Terride,  donzel,  engage  à  Grandselve  le 
château  de  Saint-Salvi,  près  Comberoger, 
moyennant  deux  cent  vingt  livres  tour- 
nois. 

D,  80,  fSi. 


i879 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


DCCCCVI.  —  3  avril  1292.  —  Coutu- 
mes données  à  la  bastide  de  Grenade  par 
Pierre-Alfaric,  abbé  de  Grandselve. 

D,  80,  f>  8â. 

DCCCCVn.  —  3  octobre  1296.  —  Le 
clavaire  de  Marseille,  à  la  réquisition  de 
Hugues  des  Voisins,  sénéchal  de  Provence 
&:  de  Forcalquier,  promet  de  payer  avant 
la  prochaine  Saint-Jean-Baptiste,  au  pro- 
cureur de  Grandselve,  quatre  cent  vingt 
livres  de  poivre  qu'on  lui  devait  pour  sept 
ans  d'arriéré. 

D,  80,  f"  97. 

DCCCCVIIL—  24  juillet  8:  4  août  1298. 
—  Bernard  de  Cabrit,  moine,  syndic  & 
chef  d'œuvre  de  Grandselve,  présente  à 
Jean  Landri,  bailli  de  Moissac,  des  lettres 
du  sénéchal  de  Périgord  &  de  Querci,  vidi- 
mant  &  confirmant  le  diplôme  de  Rai- 
mond  V,  comte  de  Toulouse,  de  1181. 

D,  77,  f"  233. 

DCCCCIX.  —  1299,  samedi  avant  les 
Brandons.  —  Philippe  le  Bel  mande  au 
sénéchal  de  Gascogne  de  maintenir  l'ab- 
baye de  Grandselve  dans  la  jouissance  de 
toutes  les  exemptions  de  péage  &  de  leude 
qu'elle  avait  obtenues. 

D,  80,  £°  109. 

DCCCCX.  —  18  décembre  i3oi .  —  Boni- 
face  VIII,  à  la  requête  du  cardinal  de 
Sainte -Pudentiane,  exempte  l'abbé  de 
Grandselve  du  payement  des  dîmes. 

D,  80,  f°  i33. 

DCCCCXI.  —  i3o3,  vendredi  après  l'É- 
piphanie.  —  Philippe  le  Bel  engage  le  roi 
d'Angleterre,  Edouard  I,  à  faire  remettre  à 
l'abbé  de  Grandselve  les  gages  saisis  par  le 
connétable  de  Bordeaux  à  cause  des  procès 
pendants  pardevant  lui. 

D,  80,  {"  i3j. 

DCCCCXII. —  i5  juin  1304.  —  Bertrand, 
abbé,  &  le  couvent  de  Grandselve  annon- 
cent à  Arnaud-Eudes,  abbé  de  Condoni, 
qu'ils  ont  décidé  de  mettre  en  commun  les 
biens,  tant   spirituels   que  temporels,  des 


deux  communautés  &  de  les  partager  éga- 
lement. 

D'Achéry,  Spicilegium,  éd.  in-f",  t.  2,  p.  399. 
(Bréqiiigny,  Taile  des  diplômes,  t.  8,  p.  41.) 

DCCCCXIII.  —  24  novembre  i3o6.  — 
Accord  entre  le  sénéchal  de  Gascogne,  Jean 
de  Havering  &  Bertrand,  abbé  de  Grand- 
selve. —  L'abbé  prétendait  avoir  le  droit 
de  faire  passer  sans  payer  de  droits  aux 
péages  du  roi  d'Angleterre  &  dans  la  cou- 
tume dii  château  de  Bordeaux,  toutes  les 
marchandises  appartenant  au  monastère. 
—  Le  sénéchal  &  le  connétable  de  Bor- 
deaux niaient  l'existence  de  cette  exemp- 
tion. —  Il  est  décidé  que  chaque  année 
l'abbaye  pourra  faire  passer  en  franchise 
trois  cents  tonneaux  de  vin,  tant  sur  la 
Garonne  que  sur  la  Gironde,  provenant 
de  ses  vignes,  ainsi  que  les  poissons  salés, 
le  sel  &  les  draps  nécessaires  au  monas- 
tère, six  tonneaux  de  blé  pour  ses  procu- 
reurs à  Bordeaux,  quatre  tonneaux  d'avoine 
pour  leurs  chevaux.  —  Us  devront,  pour 
tout  ce  qui  dépassera  ces  quantités,  payer 
les  droits  spécifiés  par  les  tarifs. 

Confirmé  par  Edouard  II,  le  14  octobre, 
première  année  de  son  règne. 

B,  168  a. 

DCCCCXIV.  —  Juin  1304.  —  Lettres 
d'amortissement  de  Philippe  le  Bel  en  fa- 
veur de  Grandselve. 

D,  80,  C  137. 

DCCCCXV.  — 17  octobre  1314. — Exemp- 
tion de  péage  sur  la  Garonne  accordée  à 
l'abbé  Bertrand  par  Raimond  Pelet,  cheva- 
valier,  seigneur  du  Fuy  de  Gontaud. 

D,  80,  f°  188. 

DCCCCXVI. —  Février  i3i6. —  Alexan- 
dre de  Caumont  confirme  le  privilège  ac- 
cordé par  son  prédécesseur,  en  février 
1240,  &  donne  à  l'abbé  de  Grandselve  ses 
droits  de  péage  à  Sainte- Bazeille,  sur  les 
objets  achetés  pour  le  monastère. 

B,  168  i. 

DCCCCXVII.—  i322,  veille  de  l'Ascen- 
sion. —  Jourdain  de  l'Isle,  chevalier,  soi- 
gneur de  Sainte-Bazeilie,  exempte  les  moi- 


iB8i 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


188: 


nés  do  Grandselve  de  tout  péage  aux  portes 
de  Sainte-Bazeille. 
D,  80,  f"  207. 

DCCCCXVIII.  —  Octobre  i322.  —  Let- 
tres de  sauvegarde  accordées  à  Grandselve 
par  Charles  le  Bel.  (Renouvelées  par  le 
Hiéme  en  avril  iSiô.) 

D,  80,  ("  221. 

DCCCCXIX. —  II  janvier  1327.  —  Ar- 
naud-Guillem,  comte  de  Montlezun  &  sei- 
gneur de  Pardiac,  accorde  à  l'abbé  Pons 
l'exemption  de  toutes  leudes  &  péages  dans 
l'étendue  de  ses  domaines. 

D,  80,  f  229. 

DCCCCXX.  —  29  novembre  1 336.  —  Be- 
noît XII  confirme  les  exemptions  accor- 
dées à  l'abbaye  de  Grandselve  par  les  papes, 
ses  prédécesseurs,  les  rois  &  les  princes 
chrétiens. 

D,  80,  f"  249. 

DCCCCXXI.—  i349-i35o.  —  Lettres  de 
Philippe  VI,  au  nombre  de  trois,  ordon- 
nant aux  collecteurs  des  décimes  à  lui  ac- 
cordés par  le  pape,  de  n'y  point  faire  con- 
tribuer les  religieux  de  Grandselve,  qui 
sont  réduits  à  une  extrême  pauvreté. 

D,  80,  {"  267. 

DCCCCXXII.  —  28  janvier  i35i.  — 
Jean  II  défend  à  tous  ses  officiers  de  guerre 
en  Agenais  de  prendre  les  animaux  ou  les 
marchandises  de  l'abbaye  de  Grandselve, 
que  les  ennemis  avaient  presque  ruinée. 

D,  80,  (^273. 

DCCCCXXIII.  —  Vers  i35o.  —  Mé- 
moire indiquant  les  droits  &  exemptions 
dont  jouissaient  les  moines  de  Grandselve 
dans  les  ports  de  la  Garonne  &  de  la  Gi- 
ronde, de  Verdun  à  Bordeaux. 

B,  170  4. 

DCCCCXXIV.  —  10  décembre  1354.  — 
Jean  II  prend  sous  ses  protection  &  sauve- 
garde l'église  &  le  couvent  de  Grandselve 
&  toutes  leurs  possessions. 

Jouglar,  Mémoire  sur  Vabbaye  de  Grandselve, 
pp.  236-237. 


DCCCCXXV.  —  10  décembre  1354.  — 
Jean  II  ordonne  au  sénéchal  de  Carcas- 
sonne  de  laisser  jouir  l'abbaye  de  Grand- 
selve de  l'exemption  de  péages  à  elle  ac- 
cordée jadis  par  les  comtes  de  Toulouse, 
&  de  lui  accorder  la  même  exemption  dans 
la  cité  de  Carcassonne. 

D,  80,  f»  275. 

DCCCCXXVI.  —  Novembre  i358.  — 
Jean,  fils  de  roi  de  France,  comte  de  Poi- 
tiers, consent  à  l'amortissement  de  cer- 
taines maisons  acquises  à  Grandselve  môme 
par  l'abbé  de  cette  maison. 

D,  80,  f  291. 

DCCCCXXVII.  —  27  octobre  1364.  — 
Louis,  fils  de  roi  de  France,  duc  d'Anjou, 
lieutenant  du  roi  en  Languedoc,  prend 
l'abbaye  de  Grandselvs  sous  ses  sauvegarde 
&  protection. 

D,  80,  f°  343. 

DCCCCXXVIII.  —  8  novembre  1364.  — 
Edouard,  prince  de  Galles,  ordonne  au 
sénéchal  de  Gascogne  de  rechercher  les 
auteurs  des  violences  commises  contre 
Grandselve;  ils  avaient  démoli  la  maison 
de  Grandselve  dans  le  bourg  de  Bordeaux 
&  détruit  sa  chapelle.  —  L'affaire  fut  ter- 
minée par  sentence  du  conseil  de  ce 
prince,  du  27  septembre  i365. 

D,  80,  f  319. 

DCCCCXXIX.  —  8  janvier  1377.  —  Paul 
de  Nogaret,  maître  des  eaux  &  forêts  dans 
les  pays  de  Toulouse,  Bigorre  &  Albigeois, 
permet  à  l'abbaye  de  Grandselve,  moyen- 
nant un  cens  annuel  de  six  deniers  toulou- 
sains, de  construire  un  réservoir  sur  la  ri- 
vière de  Garonne  pour  y  prendre  du  pois- 
son. 

D,  80,  f"  347. 

DCCCCXXX.  —  21  février  1400. — Arrêt 
du  parlement  de  Paris  portant  que  le  syn- 
dic de  Grandselve  aurait  le  droit  d'assister 
à  la  nomination  &  à  la  prestation  de  ser- 
ment des  consuls  de  Grenade. 

D,  80,  f°  359. 


i883 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1884 


DCCCCXXXI.  —  21  janvier  i^'tj.  — 
Amanieii  d'Albret,  seigneur  d'Orval  &  de 
Lesparre,  concède  à  l'abbé  Gilles  une  rente 
de  deux  muids  de  sel,  mesure  de  Bordeaux, 
à  prendre  chaque  année  à  Lesparre. 

D,  80,  f  33i. 

DCCCCXXXII.  —  3  janvier  1460.  — 
Statuts  donnés  par  Gilles,  abbé  de  Grand- 
selve,  à  la  chapelle  du  Purgatoire,  fondée 
par  lui  en  1454  dans  l'église  de  Grenade. 

h,  80,  f  389. 


II 


Abbaye  de  Boulbonne. 

(Ordre  de  Cîtcaux,  diocisc  dcToiilotiso,  puis  de  Montauban.) 

NOUS  ignorons  ce  que  sont  devenues  les 
archives  de  la  riche  abbaye  de  Boul- 
bonne. Ont-elles  été  détruites  pendant  la 
Révolution?  Ont-elles  disparu  lors  de  l'in- 
surrection de  l'an  VII,  comme  celles  de 
Bonnefont'?  Il  nous  serait  impossible  de 
le  dire.  Tout  ce  que  nous  pouvons  assurer, 
c'est  que  la  collection,  dont  nous  donnons 
le  dépouillement  intégral,  est  tout  ce  que 
nous  connaissons  sur  cet  important  éta- 
blissement. L'intérêt  des  pièces  dont  elle 
se  compose  fera  d'autant  plus  regretter  la 
perte  du  reste  des  archives. 

Le»  piècgs  extraites  par  Doat  des  archives  de 
Boulbonne  remplissent  les  volumes  83,  84,  85  & 
86,  du  recueil  qui  port*  ce  nom  à  la  Bibliothèque 
nationale. 

I,  —  968.  —  Loup,  primecier  de  Saint- 
Etienne  de  Toulouse,  vend  au  prêtre  Be- 
noît toutes  ses  possessions  au  lieu  de  Saint- 
Martin  ou  Ampoulhac,  dans  l'Agarnaguez, 
au  pays  de  Toulouse. 

D,  83,  f"  3. 

II.  —  954-985.  —  Guandalfredus,  fils  de 
Benoît,  vend  à  Amélius-Simplicius  un  alleu 

'  Roschaeh,  Foix  &  Comminges,  pp.  2i3,  2ij(. 


au  lieu  d'Anipoulhac,  moyennant  la  somme 
de  vingt  sous. 
D,  83,  {-  72. 

III.  —  Février  963.  —  Elcs  &  sa  femme 
Avita  vendent  à  Benoît  un  casai  dans  le 
pays  de  Toulouse,  au  terroir  de  Saint- 
Martin  ou  d'AmpouIhac. 

D,  83,  f'^  I. 

IV.  —  i5  juillet  969. —  Loup,  primecier 
&  archidiacre  de  Saint-Etienne  de  Tou- 
louse, donne  à  Saint-Michel  de  Cuxa, 
quelques  alleux  dans  l'Agarnaguez  &  le 
Toulousain,  à  Tramesaigues,  entre  l'Ariége 
&  l'Hers,  avec  l'église  de  Sainte-Marie  & 
l'alleu  d'AmpouIhac,  à  charge  d'y  établir 
tine  congrégation  de  moines. 

Gall.  Christ.   i3,  Inst.  c.  227;  H,  V,  c.  253. 

V.  —  22  janvier  973.  —  Hugues,  évéque 
de  Toulouse,  dédie  l'église  de  Sainte-Ma- 
rie à  la  prière  de  Guarin,  abbé  de  Cuxa,  & 
confirme  à  ce  monastère  la  possession  du 
lieu  de  Tramesaigues. 

Gall,  Christ.    i3,  Inst.  c.  229. 

VI.  —  23  juin  io35.  —  Concile  tenu  par 
les  évêques  des  deux  versants  des  Pyré- 
nées, confirmant  à  Cuxa  la  possession  de 
l'église  de  Tramesaigues,  &  lui  concédant 
l'immunité  &  le  droit  de  refuge. 

Gall.  Christ.   i3,  Inst.  c.  229. 

VII.  —  Avril  II25.  —  Bertrand  de  Bel- 
puech  donne  à  Aimeri,  abbé  de  Vajal,  ce 
qu'il  possédait  le  long  du  ruisseau  d'As- 
trald. 

Gall.  Christ.  i3,  Inst.  c.  281. 

VIII.  —  Avril  1125.  —  Bertrand  de  Bel- 
puech  donne  à  l'abbaye  de  Vajal  &  à  l'abbé 
Aimeri  ses  droits  héréditaires  sur  les  ter- 
res, situées  entre  les  fontaines  d'Estève 
Vacher  &  Saunière,  sans  y  rien  retenir. 

D,  83,  f"  6. 

IX.  —  17  janvier  ii3o.  —  Pons-Adémar 
de  Rodèle  donne  à  Pierre,  clerc  d'Arte- 
nac,  la  terre  dite  de  la  Condaraine  &  une 
vigne. 

D,  83,  f"  14. 


[885 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1886 


X.  —  Juillet  1140.  —  Alfonse,  roi  d'Ara- 
gon, prend  le  couvent  de  Boulbonne  avec 
tous  ses  biens  &  possessions  sous  ses  pro- 
tection &  défense,  déclare  siennes  toutes 
les  injures  qu'on  lui  ferait  &  l'exempte  à 
tout  jamais  des  péages  dans  l'étendue  de 
ses  États. 

D,  83,  f  16. 

XI.  —  Octobre  1 154.  —  Bérengère  &  ses 
enfants  donnent  à  Boulbonne  &  à  l'abbé 
Dominique  ce  qu'ils  avaient  au  lieu  de 
Genat,  Tous  les  habitants  do  Genat  ap- 
prouvent cette  donation. 

D,  83,  f'  21. 

XII.  —  Octobre  11 36.  —  Raimond  de 
Quer  &  son  fils  Pons-Raimond  donnent 
leurs  possessions  au  lieu  de  Eleth,  localité 
déjà  donnée  au  couvent  par  dame  Béren- 
gère. 

D,  83,  f  23. 

XIII.  —  Octobre  iiSy.  —  GuiUem  Sa- 
chet &  ses  frères  donnent  à  fief  à  Pierre 
d'Artenac  un  local  jadis  tenu  par  Bernard 
Vidal,  près  de  la  maison  de  Bernard  Loira. 

D,  83,  f  28. 

XIV.  —  Septembre  1159.  —  Raimond, 
évèque  de  Toulouse,  donne  à  Dominique, 
abbé  de  Boulbonne,  l'église  de  Marens, 
avec  ses  appartenances  &  lui  accorde  le 
droit  d'en  nommer  le  chapelain;  il  ne  s'y 
réserve  que  les  droits  de  synode» 

D,  83,  fSo. 

XV.  —  1159.  —  Bertrand  de  Belpech  & 
«eâ  fils  donnent  à  Guillaume,  abbé  de 
Notre-Dame  de  Garnicia,  leurs  droits  hé- 
réditaires sur  les  terres  situées  entre  la 
fontaine  d'Estève  Vacher  &  celle  de  Sau- 
nière, 

D,  83,  f  7. 

XVI.  —  Roger  de  Ravat  &  son  frère, 
étant  devant  l'église  de  ce  lieu,  donnent  à 
Dominique,  abbé  de  Boulbonne,  ce  qu'ils 
possédaient  dans  les  montagnes  de  l'Escale, 
dites  Gênes. 

D,  83,  f"  32. 


XVII.  —  Février  1161.  —  Auger  &  Do- 
mergue  de  Caumont  donnent  s.  Guillaume, 
abbé  de  Garnicia,  le  droit  de  paisson  &  de 
défrichement  à  Boulbonne, 

D,  83,  f  34. 

XVIII.  —  Juin  1162.  —  Bernard  de  La- 
batut  &  sa  femme  Sibilie  donnent  à  l'aljbé 
Dominique  ce  qu'ils  possédaient  à  Artenac, 
entre  les  ruisseaux. 

D,  83,  f"  49. 

XIX.  —  i3  décembre  ii63.  —  Roger- 
Bernard,  comte  de  Foix,  donne  à  Domi- 
nique, abbé  de  Boulbonne,  la  grange  de 
Bonrepaux,  construite  par  lui  dans  son 
bois  de  Boulbonne  &  qu'il  tenait  de  Rai- 
mond-Trencavel,  vicomte  de  Béziers,  sans 
y  retenir  aucun  ser\ice. 

D,  83,  f"  Ml  ;  H,  V,  ce.  1256,  1257. 

XX.  —  29  janvier  1164.  —  Pierre  de  Lé- 
ran  &  sa  famille  donnent  à  l'abbé  Domi- 
nique l'honneur  acquis  par  lui  de  Bertrand 
dels  Poiols.  —  Cet  abandon  fut  confirmé 
en  juin  1197,  par  Bertrand  de  Léran,  en 
faveur  de  l'abbé  Bérenger. 

D,  83,  f  53. 

XXI.  —  10  juin  1166.  —  Arnaud  de  Cas- 
telverdun  donne  à  l'abbé  de  Boulbonne, 
Dominique,  ce  qu'il  possédait  au  lieu  de 
Genat,  avec  le  droit  de  pâture  sur  ses 
terres. 

D,  83,  f  10. 

XXII.  —  1166.  —  Dominique,  abbé  de 
Boulbonne,  &  Arnaud,  abbé  de  Combelon- 
gue,  font  un  accord  entre  les  mains  de 
Pons,  abbé  de  Grandselve,  pour  divers  pâ- 
turages situés  entre  Bonrepaux  &  Montant, 
lesquels  sont  déclarés  communs  entre  les 
deux  parties,  chacune  d'elles  s'engageant 
d'ailleurs  à  ne  pas  dépasser  les  limites 
respectives. 

D,  83,  f  74. 

XXIII.  — Mai  1 168.  — Bertrand  de  Sais- 
sac,  fils  de  Hugues  de  Saissac,  donne  à 
Dominique,  abbé,  le  bois  de  Boulbonne 
avec  permission  de  le  défricher,  d'y  faire 
paître  ses  porcs,  ikc,  &  s'engage  à  y  em- 


1887 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1888 


pêcher  la  construction  de  toute  autre  mai-      corb,  à  Tarter  de  Biareth,  avec  le  droit  d'y 
son  religieuse.  faire  pâturer  les  bestiaux  du  monastère. 

D,  63,  f"  82.  D,  83,  {•>  11. 


XXIV.  —  Juin  1169.  —  Géraud  de  la 
Barthe,  évêque  de  Toulouse,  donne  à 
Guillaume,  abbé  de  Vajal,  ses  droits  sur 
Taladol. 

D,  83,  {"  94. 

XXV.  —  Juin  1170.  —  L'abbé  de  Cora- 
belongue  abandonne  à  Guillaume,  abbé  de 
Vajal,  en  présence  de  Géraud,  évêque  de 
Toulouse,  sa  part  de  l'honneur  de  Raimond 
Fort, 

D,  83,  f  100. 

XXVI.  —  Août  1174.  —  Hugues,  évêque 
de  Toulouse,  donne  à  Pierre,  abbé  de  Va- 
jal, le  moulin  de  Taladol. 

D,  83,  C  102. 


XXXII.  —  i"  juillet  II 80.  —Eudes,  abbé 
de  Boulbonne,  s'accorde  avec  Pons  Vidal 
&  ses  frères,  Pierre  &  Guillem,  &  promet 
de  les  recevoir  comme  moines  dans  son 
abbaye,  s'ils  veulent  renoncer  à  leurs  droits 
sur  les  agriers  du  dîmaire  de  Mazères. 

D,  83,  {-  i33. 

XXXIII.  —  7  novembre  ii8i-ii85.  — 
Luce  III  ordonne  à  l'archevêque  de  Com- 
postelle,  aux  évêques  de  Léon  &  de  Braga 
d'excommunier  les  Majorquains,  sujets  du 
roi  d'Aragon,  qui  avaient  brûlé  l'abbaye 
de  Saint-Laurent,  dépendant  de  Boul- 
bonne, &  une  grange  appartenant  à  ce  der- 
nier monastère. 

D,  83,  f°  i35. 


XXVII.  —  Octobre  11 74.  —  Sicard  de 
Belpuech  abandonne  à  l'abbé  de  Notre- 
Dame  de  Vajal  ses  droits  sur  les  dîmes 
données  au  monastère  par  Bertrand  de 
Villemur,  évêque  de  Toulouse,  moyennant 
cinq  sous,  monnaie  de  Toulouse. 

D,  83,  fo  8. 

XXVIII.  —  5  avril  1176.  —  Raimond, 
comte  de  Toulouse,  exempte  l'abbaye  de 
Boulbonne  de  tous  péages  &  coutumes 
dans  l'étendue  de  ses  Etats.  —  Exemption 
confirmée  par  Philippe  le  Bel  en  1288. 

D,  83,  f  104. 

XXIX.  —  Septembre  1 178.  —  Do  de  Cau- 
mont  donne  à  l'abbé  Dominique  ses  pos- 
sessions dans  le  terroir  de  Mazères. 

D,  83,  f°35. 


XXXIV.  —  Juillet  1182.  —  Arnaud  de 
Mazères,  jadis  religieux,  plus  tard  apostat, 
abandonne  pour  la  seconde  fois  l'abbaye 
de  Boulbonne  &  donne  à  l'abbé  Eudes  tous 
ses  biens  mobiliers. 

D,  83,  fin. 

XXXV —  Août  1182. —  Arnaud  de  Quer 
&  ses  enfants  donnent  à  Eudes,  abbé,  ce 
qu'ils  avaient  au  lieu  de  Arthmann.  —  A  la 
suite  donation  semblable  de  Bernard-Aton 
dit  Porcellus. 

D,  83,  f  24. 

XXXVI.  —  23  novembre  1182.  —  Luce  III 
annonce  à  Eudes,  abbé  de  Boulbonne,  qu'il 
a  pris  son  monastère  sous  sa  protection  & 
lui  confirme  tous  ses  droits  &  possessions. 

D,  83,  f  ,47. 


XXX.  —  1178.  —  Dodo  deCaumont  vend 
à  Dominique,  abbé,  la  terre  d'Arnaud  Tort, 
moyennant  la  somme  de  soixante  sous 
Toulousains. 

D,  83,  f°  36. 

XXXI.  —  Juin  1 180.  —  Aton-Arnaud  de 
Castelverdun  donne  à  Eudes,  abbé  de  Boul- 
bonne, la  montagne  du  Caylar  de  Cher- 


XXXVII.  — Mars  n83 Sicard  de  Lau- 

rac  &  Hugues  de  Montferrand  donnent  en 
leur  nom  &  au  nom  de  leur  frère  Guillem- 
Pierre,  à  Eudes,  abbé  de  Boulbonne,  leurs 
droits  sur  le  bois  de  Fraiag. 

D,  83,  f»  140. 

XXXVIII.  — Avril  1x83  (n.st.).  — Auger 
de  Caumont,  ermUanus  de  Bolbona,  aban- 


1889 

donne  à  sa  sœur  Mabrienne  la  moitié  de 
ses  honneurs  de  Caumont,  tant  à  Toulouse 
que  hors  de  Toulouse,  en  réservant  le  reste 
pour  lui  &  pour  l'abbaye  de  Boulbonne. 
D,  83,  C  154. 

XXXIX.  — Août  ii85,  — Différend  entre 
Eudes,  abbé  de  Boulbonne,  &  B.  de  Ma- 
rens,  chevalier,  au  sujet  de  terres  &  de 
possessions  dans  le  dîmaire  de  l'église  de 
Marens,  dans  le  comté  de  Foix,  vers  Lari- 
vacum,  apaisé  par  Raimond-Roger,  comte 
de  Foix,  &  Bertrand  de  Durban;  le  terri- 
toire en  litige  est  adjugé  à  l'abbé. 

D,  83,  f"  160. 

XL.  —  ii85.  —  Fulcrand,  évêque  de 
Toulouse,  donne  à  Guillaume,  abbé  de 
Vajal,  les  églises  de  Saint-Pierre  de  Canens 
&  de  Saint-Jean  de  Fajac,  moyennant  un 
cens  annuel  de  deux  sous. 

Boniface  {sic,  corrige':^  Célestin  III)  lui 
confirma  plus  tard  la  possession  de  ces 
églises  &  du  moulin  de  Taladol,  donné 
par  G.,  évéque  de  Toulouse  (3i  octobre, 
Vérone),  &  Foulques,  évéque  de  Toulouse, 
la  lui  confirma  à  son  tour  en  1227. 

D,  83,  {"'  167  à  170. 

XLI.  —  18  octobre  1186.  —Urbain  III 
ordonne  à  l'archevêque  de  Narbonne  & 
aux  évèques  de  Toulouse  &  de  Carcas- 
sonne  de  faire  rendre  justice  à  l'abbé  de 
Boulbonne  par  plusieurs  personnes  mal- 
veillantes qui  lui  causaient  des  torts. 

D,  83,  f"  i65. 

XLII.  —  21  octobre  1186.  —  Urbain  III 
prend  Eudes,  abbé  de  Boulbonne,  sous  la 
protection  du  Saint-Siège,  &  lui  confirme 
toutes  ses  possessions  &  tous  ses  droits. 

D,  83,  f»  18'.. 

XUIII.  —  Février  1187.  —  Bernard  Amels 
de  Pailhès  donne  à  l'abbé  de  Boulbonne, 
Eudes,  le  droit  de  pâture  &  d'usage  dans 
ses  bois  de  Pailhès,  Ventenac,  Roque- 
fixade,  &c. 

D,  83,  f  19Î. 

XLIV.  —  18  mai  1188.  —  Bernard,  abbé 
de  Cuxa,  s'accorde   avec  Eudes,  abbé  de 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1890 


Boulbonne,  pour  les  dîmes  des  terres  de 
l'église  de  Tramesaigues;  elles  sont  parta- 
gées par  moitié  entre  les  deux  parties. 
D,  83,  f  193. 

XLV.  —  3o  novembre  1188. —  Raimond- 
Roger,  comte  de  Foix,  accorde  à  Eudes, 
abbé  de  Boulbonne,  avec  l'autorisation  des 
prud'hommes  de  Pamiers,  pour  le  repos  de 
l'âme  de  son  père  Roger-Bernard,  enterre 
la  veille  dans  l'abbaye,  toute  liberté  & 
franchise  pour  la  maison  du  couvent  à 
Pamiers;  il  l'exempte  de  toute  coutume, 
exaction,  queste,  clôture,  ost,  chevau- 
chée, guet,  &c.,  &  autres  droits  seigneu- 
riaux. 

D,  83,  l"  204. 

XLVI.  —  i"  janvier  1189.  —  Fulcrand, 
évéque  de  Toulouse,  accorde  à  Eudes, 
abbé  de  Boulbonne,  le  privilège  de  ne 
payer  ni  dîmes,  ni  prémices,  pour  les 
labours  de  l'abbaye  dans  ses  différentes 
granges,  entre  l'Hers  &  l'Ariége,  moyen- 
nant une  redevance  annuelle  d'une  livre 
de  poivre  à  l'église  de  Toulouse,  payable 
de  la  Saint-Thomas  à  la  Saint-Hilaire;  en 
outre  il  lui  permet  d'acquérir  librement 
des  terres  dans  son  diocèse. 

D,  83,  f°  106. 

XLVll.  —  1 189.  —  Raimond  Fort  ayant 
enlevé  à  Guillaume,  abbé  de  Vajal,  cinq 
cent  cinquante-six  brebis,  fait  pour  le- 
quel il  avait  été  excommunié  &  sa  terre 
de  Belpech  soumise  à  l'interdit,  finit  par 
s'accorder  avec  l'abbé  Eudes,  &  lui  donne 
ses  domaines  de  Trémoulet  pour  en  jouir 
jusqu'au  jour  où  lui  Raimond  aurait  payé 
la  somme  de  quarante  sous  toulousains. 

D,  83,  f"  210. 

XLVIII.  —  Décembre  1190.  —  Aton  de 
Quer  donne  à  Eudes,  abbé  de  Boulbonne, 
le  moulin  de  Navegio,  avec  une  digue  al- 
lant d'une  rive  à  l'autre,  &  le  droit  de 
pèche. 

D,  83,  f"  26. 

XLIX. —  1191-1198.  —  Célestin  III  prend 
l'abbé  Eudes  sous  sa  protection,  &  énumère 
&  confirme  toutes  ses  possessions  dans  le 


vni. 


60 


1891 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


189: 


diocèse  de  Toulouse  &  autres  diocèses  en- 
vironnants. (.Pièce  mutilée.) 
D,  85,  {"  227. 

L. —  Juillet  1191.  —  Guillaume,  abbé  de 
Grandselve,  &  Eudes,  abbé  de  Boulbonne, 
s'accordent  par-devant  Aimeri,  abbé  de 
Candeil,  Jean,  abbé  de  la  Garde-Dieu,  Ber- 
nard, abbé  de  Belleperche,  &  Guillaume, 
abbé  du  Loc-Dieu,  touchant  des  pâturages 
communs  aux  deux  abbayes;  Grandselve 
pourra  conduire  ses  troupeaux  dans  les 
pâturages  de  la  montagne  de  Ravat,  en 
passant  sur  les  terres  de  Boulbonne,  pen- 
dant six  jours,  à  condition  d'en  avertir  à 
l'avance;  de  plus  les  patres  des  deux  mo- 
nastères ne  pourront  se  gêner  en  rappro- 
chant trop  leurs  cabanes  &  leurs  guettes. 

D,  83,  f"  212. 

LI.  —  Avril  1192  (n.  st.).  —  Raimond- 
Roger,  comte  de  Foix,  donne  à  Eudes,  abbé 
de  Boulbonne,  une  terre  située  près  du 
château  de  Tarascon,  sur  l'Ariége,  avec  la 
maison  qui  y  est  bâtie,  achetée  ])ar  lui  de 
l'abbaye  de  Grandselve;  il  l'exempte  de  la 
chevauchée  &  de  l'ost  &  de  tous  les  autres 
devoirs  seigneuriaux. 

D,  83,  f°  218. 

LIL  —  Janvier  1192  (v.  st.).  —  Sicfred 
de  Léran  donne  à  Eudes,  abbé,  ce  qu'il 
possédait  dans  le  dîmaire  de  Saint-Jean  de 
Nérat,  du  côté  de  Boulbonne. 

D,  83,  C  5'u 

LUI.  —  Avril  1193.  —  Raimond  Forz 
donne  à  l'abbé  Eudes  le  droit  de  pâture 
dans  ses  honneurs  &  d'usage  dans  ses  bois, 
&  lui  confirme  la  possession  du  lieu  de 
Vajal,  que  tient  l'abbé  Guillaume,  lieu 
déjà  donné  par  lui  à  l'abbé  Dominique, 
prédécesseur  d'Eudes,  à  condition  d'y  faire 
dire  des  messes  pour  le  salut  de  son  âme, 
&  moyennant  cent  sous  de  Melgueil. 

D,  83,  f"  220  ;  Gall.  Christ.   i3,  Inst.  c.  232. 

LIV.  —  Février  1193  (v.  st.).  —  Raimond 
Forz  se  démet  en  faveur  de  Guillaume, 
abbé  de  Vajal,  de  toutes  ses  prétentions  sur 
l'église  de  Canens  &  le  moulin  de  Taladol. 

D,  83,  {"  222. 


LV.  —  Janvier  1194  (v.  st.).  —  Sicard  de 
Laurac  donne  à  Eudes,  abbé,  le  droit  de 
pâture  dans  toutes  ses  terres  &  le  libre 
passage  pour  lui,  ses  moines  &  les  trou- 
peaux du  monastère. 

D,  83,  C  141. 

LVI.  —  28  mars  iiçS  (n.  st.).  —  Gau- 
tier, abbé  de  Tenaille,  donne  à  Eudes, 
abbé  de  Boulbonne,  le  lieu  de  Vajal  avec 
ses  granges  de  Canens  &  de  Fajac-la-Re- 
lenque,  &  le  moulin'de  l'Hers. 

D,  83,  f"  224. 

LVn.  —  Janvier  iigS  (v.  st.).  —  Gull- 
leni  d'Amansas  dit  Galoba,  donne  à  Do- 
minique, abbé  de  Boulbonne,  la  maison 
de  Notre-Dame  de  Vajal,  &  confirme  la 
donation  que  lui  &  son  père  Raimond  lui 
en  ont  déjà  faite,  le  fout  moyennant  cent 
sous  de  Toulouse. 

D,  83,  f°  246. 

LVIII. —  Vers  1196.  —  Guillaume,  abbé 
de  La  Grasse,  &  Guillem  Uric,  donnent  à 
l'abbé  Dominique  le  tiers  de  la  dîme  de 
Genat,  moyennant  une  redevance  annuelle 
en  blé,  seigle  &  mil. 

D,  83,  f°258. 

LIX.  —  Juin  1196.  —  Guillem-Roger  de 
Mirepoix  cède  à  Dominique,  abbé,  toutes 
ses  prétentions  sur  les  biens  d'un  aveugle 
de  la  maison  de  Vajal  &  sur  les  pâturages 
de  Canens,  moyennant  quinze  sous  Ugo- 
nens. 

D,  83,  f  256. 

LX.  —  Mars  1 1 96  (v.  st.).  —  Guillem  de 
La  Penna  abandonne  à  Bérenger,  abbé 
de  Boulbonne,  les  droits  &  coutumes  qu'il 
possédait  sur  la  maison  d'Aimeri,  dont 
Guillaume  était  abbé. 

D,  83,  C  203. 

LXL —  Mai  1197.  —  Arnaud  de  Ville- 
mur  le  jeune  donne  à  l'abbé  Bérenger  un 
muid  de  seigle  qu'il  prenait  chaque  année 
au  cloître  de  Sainte-Marie  de  Saverdun, 
pour  le  percevoir  neuf  ans  durant,  en  com- 
pensation de  douze  bœufs  qu'il  avait  enle- 


1893 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1894 


vés  dans  la  grange  du  monastère,  à  Ar- 
tenac. 

Confirmé  pour  dix  ans  au  même  abbé 
par  Pons  de  Villemur  en  mars  1 199  (v.  st.). 

D,  83,  f»  260. 

LXII.  —  Juin  1197.  —  Guillem,  prieur 
de  Bergerac,  confirme  les  donations  faites 
à  Bérenger,  abbé,  par  les  prieurs  de  Rieu- 
peyroux,  de  terres  dans  le  dîmaire  de  Saint- 
Jean  de  Nérat. 

D,  83,  (^  z65. 

LXIII.  —  i5  mars  1198  (v.  st.)-  —  Rai- 
mond-Roger,  comte  de  Foix,  en  présence 
de  Fulcrand,  évèque  de  Toulouse,  &  de 
Laurent,  évèque  de  Conserans,  exempte 
Bérenger,  abbé  de  Boulbonne,  à  l'occasion 
de  la  consécration  de  l'église  de  l'abbaye, 
de  tous  droits  de  péages,  usages,  leudes, 
pèches,  &c.  dans  l'étendue  de  son  comté. 

Confirmé,  le  26  mai  1241,  par  le  comte 
Roger-Bernard. 

D,  84,  f"  i5o;  Gall.  Chriit.  i3;  Inst.  c.  232; 
H,  VIII,  ce.  ^rii  à  4Ô3. 

LXIV.  —  Octobre  1199.  —  Guillem  d'A- 
mansas,  dit  Galaubia,  vend  à  l'abbé  Béren- 
ger tous  ses  droits  sur  la  maison  de  Vajal, 
de  l'Hers  au  ruisseau  d'AstaU,  avec  la  moi- 
tié d'un  moulin  sur  l'Hers,  &  divers  droits 
à  Gaudiès,  le  tout  moyennant  dix  sous  de 
Toulouse. 

D,  83,  f  247. 

LXV Décembre  1200.  —  Aimeri,  sei- 
gneur de  Montréal  &  de  Laurac,  confirme 
à  Bérenger,  abbé,  les  terres  du  dîmaire  de 
Saint-Jean  de  Nérat,  qu'il  avait  acquises 
du  prieur  de  Bergerac. 

D,  83,  f  143. 

LXVI.  —  Mars  1200  (v.  st.).  —  Esclar- 
monde,  sœur  de  Raimond-Roger,  comte  de 
Foix,  donne  à  Bérenger,  abbé  de  Boul- 
bonne, la  vigne  de  Carda  Camas,  près 
Montant,  moyennant  cinquante  sous  de 
Melgueil. 

D,  83,  (°  277;  H,  vm,  c.  4,54. 

LXVII.  —  3i  janvier  1201.  —  Inno- 
cent 111  confirme  une  transaction  relative 


au  prieuré  de  Sainte-Gabelle  passée  entre 
l'abbé  de  Boulbonne,  le  prieur  de  Moissac, 
le  curé  de  Sainte-Gabelle  &  le  vicaire  de  la 
Salvetat. 

D,  84,  f>  ,77. 

LXVIII.  —  Août  1202.  —  Rairaond  de 
Mazères  &  ses  fils  vendent,  moyennant 
vingt  sous  Toulousains,  à  Bérenger,  abbé, 
toutes  leurs  possessions  dans  les  dîmaires 
de  Saint-Jean  de  Nérat  &  de  Saint-Félix 
de  Foulencs. 

D,  83,  f"  117. 

LXIX.  — Novembre  i2o3.  —  Ralmond- 
Roger,  vicomte  de  Carcassonne,  confirme 
à  Bérenger,  abbé,  la  possession  en  franc- 
aleu  du  mas  de  feu  Pierre  Naute,  dans  le 
bourg  Saint-Vincent  de  Carcassonne,  près 
la  porte  d'Aude,  acheté  par  l'aîné  des  fils 
de  Bonef  Baron,  juif,  &  autres  possesseurs, 
en  l'exemptant  de  tout  service  en  temps 
de  guerre  &  en  temps  de  paix;  l'évéque 
de  Carcassonne,  Bérenger,  valide  la  charte 
en  y  apposant  son  sceau. 

D,  83,  f"  296. 

LXX.  —  Février  i2d3  (v.  st.).  —  Estève 
deCaumont  se  donne  pour  frère  à  l'abbaye 
de  Boulbonne,  &,  pour  expier  ses  injures 
&  méfaits  envers  cette  maison,  il  aban- 
donne à  l'abbé  Bérenger  ses  prétentions 
sur  le  bois  de  Boulbonne,  sur  l'abbaye 
même,  sur  les  granges  de  Mazères,  d'Arte- 
nac,  &c.,  &  ses  terres  du  bord  de  l'Hers; 
il  lui  abandonne  encore  toutes  ses  pro- 
priétés à  Mazères  &  reconnaît  que  le  mo- 
nastère avait  de  justes  titres  à  la  possession 
de  plusieurs  droits  de  champart,  qu'il  lui 
contestait,  le  tout  moyennant  la  somme  de 
cent  sous  de  Toulouse. 

D,  83,  f»  37. 

LXXI.  —  Janvier  1207  (v.  st.),  — Vidal, 
frère  de  Guillem  de  Caumont,  vend  à  l'abbé 
Anger  ses  droits  sur  l'honneur  de  Sainte- 
Marie  de  Baraigne,  acquis  par  lui  de  Ber- 
nard-Germain, moyennant  douze  sous  de 
Toulouse. 

D,  83,  f>4i. 

LXXII.  —  22  juin  1209.  —  Pierre,  abbé 
de  Cuxa,  déclare  Raimond  de  Thues  délié 


iSgS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1896 


de  tout  hommage  &  serment  de  fidélité 
pour  l'honneur  de  Tramesaigues,  à  con- 
dition de  transporter  cet  hommage  8^  ce 
serment  à  Bérenger,  abbé  de  Boulbonne, 
&  de  se  reconnaître  son  vassal. 
D,  83,  f»  3o5. 

LXXIII.  —  24  juin  1209.  —  Pierre,  abbé 
de  Cuxa,  donne  à  l'abbé  Bérenger  son 
église  de  Sainte-Marie  de  Tramesaigues, 
dans  l'évèché  de  Toulouse,  avec  les  dîmes 
&  prémices  &  les  églises  en  dépendant, 
sous  le  cens  annuel  de  douze  sous,  mon- 
naie de  Barcelone,  payables  à  Puicerda  ou 
à  Aragolisa,  &  à  condition  d'y  célébrer 
le  service  divin;  par  la  même  charte  il 
lui  abandonne  ses  droits  sur  Raimond  de 
Thues  &  sur  sa  descendance. 

D,  83,  f°3ir. 

LXXIV.  —  Juillet  1209.  —  Raimond  de 
Thues  vend  à  Bérenger,  abbé  de  Boul- 
bonne, ce  qu'il  avait  acquis  de  Pierre, 
abbé  de  Cuxa,  à  Tramesaigues,  moyen- 
nant mille  sous  de  Barcelone. 

D,  83,  ("  3o6. 

LXXV.  —  Octobre  1209.  —  Elie  de  Lau- 
rac  fait  remise  à  Bérenger,  abbé  de  Boul- 
bonne, des  mille  neuf  cents  sous  de  Tou- 
louse, qu'il  lui  avait  promis  pour  prix  du 
territoire  de  Tramesaigues  &  de  la  moitié 
des  dîmes  d'Artenac. 

D,  83,  f»  145. 

LXXVI.  —  Février  1209  Cv.  st.).  —  Rai- 
mond-Roger,  comte  de  Foix,  donne  à  Bé- 
renger Valari,  abbé,  l'honneur  que  feu 
Pierre  Barrau  &  son  frère  Raimond  pos- 
sédaient à  Mirepoix  &  dans  le  terroir  de 
Saint-Jean  de  Lerm,  pour  réparer  les  maux 
c|ue  lui  84  ses  chevaliers  avaient  causés  à 
l'abbaye. 

D,  83,  f°  3o2. 

LXXVII.  —  i3  juin  1210.  —  Innocent III 
à  l'évéque  de  Toulouse  &  aux  abbés  de 
son  diocèse.  Les  papes,  ses  prédécesseurs, 
&  lui-même  ayant  exempté  Boulbonne 
du  payement  des  dîmes  de  ses  labours, 
il  s'étonne  d'apprendre  qu'ils  les  exigent 
de  l'abbé  &  leur  ordonne   de  ne   plus  le 


faire  à  l'avenir,  sous  peine  d'excommuni- 
cation. 

D,  83,  f°  3iâ. 

LXXVIII.  —  Vers  1210.  —  Querelle  en- 
tre G.,  prieur  du  Mas-Saintes-Puelles,  & 
Bérenger,  abbé  de  Boulbonne,  apaisée  par 
Pierre,  abbé  de  Saint-Papoul ,  &  maître 
Raimond;  Bérenger  avait  reçu  injustement 
dans  son  monastère  le  moine  Bernard-Ger- 
main, vassal  &  donat  du  prieuré;  mais  le 
prieur  abandonne  ses  réclamations,  ce 
moine  s'étant  marié  &  vivant  séculière- 
ment. 

D,  83,  f»28i. 

LXXIX.  —  3o  octobre  1212.  —  Inno- 
cent III  enjoint  à  tous  les  dignitaires  ec- 
clésiastiques de  la  province  de  Narbonne 
de  veiller  à  ce  que  l'abbaye  de  Boulbonne 
puisse  jouir  en  toute  liberté  des  biens  que 
lui  ont  donnés  ou  légués  des  particuliers. 

D,  84,  f"  169. 

LXXX.  —  Avril  12 14  (n.  st.).  —  Roger  de 
Montant  donne  à  Raimond,  abbé  de  Boul- 
bonne, tous  ses  droits  &  possessions  sur  le 
pays  entre  l'Hers  &  l'Ariége. 

D,  83,  f  320. 

LXXXI.  —  Août  1214.  —  Guillaume  de 
Servian,  abbé  de  La  Grasse,  s'accorde  avec 
Raimond  Séguier,  abbé  de  Boulbonne, 
pour  l'église  de  Courbières  &  la  forteresse 
de  cette  ville;  il  abandonne  à  Boulbonne 
tous  les  droits  qu'il  y  réclamait  &  toutes 
les  terres  qu'y  tenaient  ses  hommes,  moyen- 
nant vingt  sous  Ugonens  ;  Raimond  lui 
cède  par  contre  la  chapellenie  de  Cour- 
bières,  en  y  retenant  une  albergue  de  dix 
chevaliers,  de  la  Noël  au  carême,  &  cer- 
taines redevances  en  nature. 

D,  83,  f  329. 

LXXXII.  —  Août  I2i5.  —  Accord  entre 
Gui  de  Lévis,  maréchal  du  comte  de  Mont- 
fort,  &  le  couvent  de .  Boulbonne;  Gui 
abandonne  à  l'abbé  Raimond  Séguier  trois 
muids  de  blé,  mesure  de  Mirepoix,  qu'il 
prenait  chaque  mois  sur  plusieurs  maisons 
à  Mazères,  &  se  fait  recevoir  comme  frère 
par  l'abbaye. 

D,  83,  f»  340,  H,  viii,  c.  669. 


i897 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1898 


LXXXIII.  —  3o  octobre  I2i5.  —  Inno- 
cent III  à  l'archevêque  de  Narbonne  &  à 
ses  suffragants.  L'abbé  de  Boulbonne  s'est 
plaint  que  l'on  frappait  de  censure  & 
d'excommunication  ses  religieux  contre 
tout  droit,  &  qu'on  l'empêchait  de  recevoir 
les  terres  &  biens  légués  au  monastère; 
le  pape  défend  aux  prélats  d'agir  ainsi  à 
l'avenir. 

D,  83,  f"  319. 

LXXXIV.  —  3  novembre  12 16.  —  Um- 
beit  de  Pechluna,  Bertrand  de  Canens  & 
Pons  d'Arnave,  requis  par  l'abbé  de  Boul- 
bonne de  dire  la  vérité  sur  l'histoire  du 
domaine  de  Canens ,  jurent  que  ce  do- 
maine avait  appartenu  à  leurs  ancêtres  & 
que  ceux-ci,  après  l'avoir  tenu  pendant 
soixante  ans,  avaient  fini  par  le  vendre  à 
Vajal,  puis  à  Boulbonne. 

D,  83,  f°  355. 

LXXXV..  —  21  mai  1217.  —  Jugement 
rendu  par  G.  de  Chameniaco,  sénéchal  du 
comte  de  Montfort  à  Toulouse,  dans  un 
procès  pendant  entre  l'abbé  de  Boulbonne 
Se  R.  Chauderon. 

D,  83,  f  358.  —  H,  viii,  ce.  701,  702. 

LXXXVI.  —  Mai  1217.  —  Simon  de 
Montfort  donne  à  l'abbaye  de  Boulbonne 
ses  possessions  au  lieu  d'Ampoulhac. 

D,  83,  f  3Û2. 

LXXXVII.  —  Novembre  1218.  —  Estève 
de  Caumont,  faisant  son  testament,  déclare 
authentiques,  à  la  requête  de  Raimond, 
abbé  de  Boulbonne,  toutes  les  chartes 
faites  par  lui  &  ses  prédécesseurs  en  fa- 
veur de  Boulbonne,  &  lui  lègue  cent  sous 
de  Toulouse. 

D,  83,^-47. 

LXXXVI  II.  —  Août  1220.  —  Bernard, 
abbé  de  Calers,  apaise  la  querelle  qui  divi- 
sait R.,  abbé  de  Boulbonne,  &  G.  des 
Camps,  au  sujet  de  la  ville  d'Ampoulhac 
que  l'abbé  réclamait  &  qui  lui  est  adjugée 
comme  ayant  appartenu  à  la  maison  de 
Tramesaigues.  {La  charte  est  donnée  Amauri 
étant  comte  de  Toulouse.) 

D,  83,  f  374. 


LXXXIX.  —  Novembre  1220.  —  Roger 
de  Comminges  prend  sous  sa  protection  la 
grange  de  Genat,  appartenant  à  Boul- 
bonne, avec  toutes  ses  possessions  au  lieu 
de  Quer. 

D,  83,  f°  377. 

XC.  —  27  septembre  1227.  —  Enquête 
conduite  par  J.,  précepteur  de  l'hôpital 
de  Saint-Cyr,  &  P.  de  Saint-Victor,  au 
sujet  du  quart  de  la  dîme  d'Arbouville, 
dépendante  du  prieuré  de  Tramesaigues, 
&  disputée  à  Foulque,  évêque  de  Tou- 
louse, par  l'abbé  de  Boulbonne. 

D,  84,  f°  18. 

XCI.  —  27  novembre  1227.  —  Grégoire  IX 
prend  sous  la  protection  du  Saint-Siège  le 
couvent  de  Boulbonne  &  celui  de  Trame- 
saigues qui  en  dépend. 

D,  84,  f»  16. 

XCII.  —  14  décembre  1227.  —  Raimond 
de  Baraigne,  en  présence  des  consuls  de 
Toulouse,  &  sur  la  plainte  des  moines 
de  Boulbonne,  restitue  à  ceux-ci  tout  ce 
qu'il  leur  avait  enlevé,  &  promet  de  ne 
plus  recommencer  à  l'avenir. 

D,  84,  f  7. 

XCIII.  —  21  décembre  1227.  —  Foulque, 
évêque  de  Toulouse,  confirme  à  R.,  abbé 
de  Boulbonne,  la  possession  de  l'église  de 
Tramesaigues,  jadis  donnée  à  Boulbonne 
par  l'abbé  de  Cuxa. 

D,  84,  f  23. 

XCIV.  —  Janvier  1227  (v.  st.).  —  Foul- 
que, évêque  de  Toulouse,  reconnaît  par- 
devant  J.,  abbé  de  Saint-Sernin,  après  en- 
quête &  production  de  témoins,  que  l'abbé 
de  Boulbonne  possède  justement  une  par- 
tie des  dîmes  de  Montauriol,  Capra  & 
Saint-Quintin. 

D,  84,  f"  II. 

XCV.  —  23  novembre  1280.  —  M.,  abbé 
de  Sainf-Antonin  de  Pamiers,  &  P.,  abbé 
de  Boulbonne,  choisissent  pour  arbitres 
R.,abbé  de  Bonnefont,  &  B.,  abbé  de  Can- 
deil.  L'abbé  de  Saint-Antonin  réclamait  le 
tiers  des  droits  de  sépulture  payés  par  ses 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1899 

paroissiens  enterrés  à  Boulbonne  avec  le 
tiers  des  objets  mobiliers  laissés  par  eux, 
le  tout  montant  suivant  lui  à  cinq  mille 
sous 5  il  réclamait  de  plus  les  dîmes  de  la 
grange  de  Bonrepaux,  diverses  possessions 
à  Bonrepaux  &  à  Nérac,  &  un  droit  sur  les 
terres  acquises  de  ses  vassaux  par  Boul- 
bonne.—  L'abbé  de  Boulbonne  réclamait 
les  dîmes  de  Campredon  &  des  terres  ac- 
quises par  lui  à  Montant  avant  le  concile 
de  Latran,  le  droit  de  pâture  dans  la  forêt 
de  Boulbonne,  &c.  —  L'abbé  de  Saint- 
Antonin  finit  par  renoncer  à  ses  préten- 
tions. 
D,  84,  f°  28. 

XCVL  —  Décembre  1280.  —  Sentence 
rendue  par  les  abbés  de  la  Chaise-Dieu  & 
de  Fontfroide,  juges  députés  du  chapitre 
général  de  l'ordre  de  Cîteaux,  sur  les  dif- 
férends entre  les  abbés  de  Calers  &  de 
Boulbonne;  au  premier  il  est  défendu  de 
bâtir  une  grange  à  Ampoulhac. 

D,  84,  i"  34. 

XCVIL  —  3  juin  1281.  —  Bos  de  Sainte- 
Gabelle,  Guillem  de  Calmels  &  Raimond 
Bigoth  déclarent  que  feu  Raimond-Roger, 
comte  de  Foix,  leur  avait  mandé  de  venir  à 
Tramesaigues  pour  s'entremettre  entre  la 
maison  de  Boulbonne  &  Aicard  de  Sainte- 
Gabelle,  qui  se  disputaient  des  terres  si- 
tuées entre  l'Ariége  &  l'Hers;  celles  de 
Canet  furent  adjugées  à  l'abbé  de  Boul- 
bonne, Pierre. 

D,  84,  f»  5o. 

XCVIII.  —  Juillet  I23i.  —  Pierre,  abbé 
de  Boulbonne,  &  son  couvent,  après  que- 
relles avec  Bernard  de  Durfort,  finissent 
par  lui  inféoder  le  village  d'Ampoulhac  & 
reçoivent  son  hommage. 

D,  84,  f  54. 

XCIX.  —  8  mars  1281  (v,  st.).  —  Dias, 
fille  de  Pons  G.  &  de  Mabilie,  confirme  à 
Pierre,  abbé,  la  donation  faite  par  ses  père 
&  mère  de  la  terre  d'Ampoulhac. 

D,  84,  {"  j,6. 

C.  —  Mars  1281  (v.  st.).  —  Géraude,  fille 
de  Pons-Guillem,  donne  à  Cernin,  prieur 


Ï9CO 


de  Boulbonne,  tous  ses  droits  sur  la  forte- 
resse d'Ampoulhac. 
D,  84,  {'■  48. 

CL  —  Avril  1282  (après  le  11).  —  Dias 
du  Fauga  donne  à  Pierre,  abbé,  toutes  ses 
possessions  dans  le  dîmaire  d'Ampoulhac. 

D,  84,  f°  69. 

CIL  —  I"  février  1282  (v.  st.).  —  Le 
prieur  de  Corneilla  &  l'archidiacre  de 
Confient  mandent  à  l'abbé  de  Boulbonne 
de  comparaître  au  château  de  Querol,  en 
Cerdagne,  pour  répondre  à  l'accusation 
portée  contre  lui  par  l'abbé  de  Cuxa  d'a- 
voir usurpé  l'église  de  Tramesaigues. 

D,  84,  C  73. 

cm.  —  4  mars  1282  (v.  st.).  —  Guil- 
laume, évéque  de  Tournai,  légat  du  Saint- 
Siège,  défend  au  prieur  de  Corneilla  &  à 
l'archidiacre  de  Confient,  conformément 
aux  privilèges  apostoliques  concédés  à 
l'ordre  de  Cîteaux,  de  citer  l'abbé  de  Boul- 
bonne à  plus  de  deux  journées  de  marche 
de  son  monastère,  pour  répondre  à  l'accu- 
sation portée  contre  lui  par  l'abbé  de 
Cuxa,  au  sujet  de  l'église  de  Tramesai- 
gues. 

D,  84,  f"  Û7. 

CIV.  —  18  avril  1288  (11.  st.).  —  Pons, 
abbé  de  Boulbonne,  renonce,  en  faveur 
de  Bernard  de  Durfort  &  de  ses  vassaux, 
habitants  de  Cintegabelle  &  de  Saverdun, 
à  tous  les  sujets  de  plainte  qu'il  pouvait 
avoir  contre  eux,  pour  avoir  brûlé  la 
grange  d'Ampoulhac,  avec  les  bœufs  & 
quatorze  cents  bêtes  à  laine  qu'elle  ren- 
fermait, moyennant  le  payement  de  mille 
sous  Toulousains  &  le  don  de  huit  bètes 
à  cornes,  valant  chacune  trente  sous. 

D,  84,  f»  79. 

CV.  —  Avril  1288  (n.  st.).  —  Roger-Ber- 
nard, comte  de  Foix,  &  son  fils  Roger  se 
portent  garants  envers  Pons,  abbé,  de 
l'exécution  complète  de  la  convention  pas- 
sée entre  lui  &  Bernard  de  Durfort  pour 
les  terroirs  d'Ampoulhac  &  de  Tramesai- 
gues. 

D,  84,  ^83. 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1901 

CVI.  —  7  décembre  1233.  —  Bernard 
de  la  Rivière,  fils  de  Pons  de  la  Rivière, 
donne  à  Pons,  abbé,  tout  ce  qu'il  avait  au 
dîmairc  de  Saint-Martin  d'Ampoulhac,  dont 
il  tenait  la  moitié  en  fief  de  l'abbaye. 

D,  84,  f"  97. 

CVII.  —  2  octobre  1234.  —  L'abbé  de 
Boulbonne  &  le  prieur  de  Saverdun  nom- 
ment Arnaud,  médecin  (phisicus),  leur  pro- 
cureur fondé  pour  paraître  en  présence 
de  l'official  de  Toulouse,  &  terminer  le 
procès  qu'ils  avaient  au  sujet  des  dîmes 
d'Ampoulhac  &  de  Saint-Jean  de  Lissac, 
usurpées  sur  eux  par  Arnaud  Got,  desser- 
vant de  cette  église. 

D,  84,  f°  io3. 

CVIII.  —  K)  octobre  1286.  —  Aiolfus 
fait  vœu  d'obéissance  &  de  chasteté  entre 
les  mains  de  Âdémar,  abbé  de  Boulbonne, 
&  lui  donne  six  cents  sous  toulousains 
pour  acheter  du  bétail,  qu'on  ne  pourra 
vendre  que  lors([u'il  aura  atteint  le  chiffre 
de  ((uatre-vingt  tètes. 

D,  84,  ("  335. 

CIX.  —  2  janvier  i2  36  (v.  st.). — Aimeri, 
vicomte  de  Narbonne,  cède  à  Boulbonne 
tous  ses  droits  sur  les  salines  de  Cor- 
iieillan. 

D,  8.,,  f  II  I. 

ex.  —  i5  août  1237.  — ^^B.,  abbé,  inféode 
à  Raimond  de  Baulias  la  seigneurie  d'Am- 
poulhac, moyennant  prestation  de  l'hom- 
mage. 

D,  84,  f"  117. 

CXI.  —  Novembre  1287.  —  Bernard  de 
la  Rivière  abandonne  à  Bernard  d'Albas, 
abbé,  tous  ses  droits  sur  le  terroir  d'Am- 
poulhac, en  promettant  de  respecter  les 
conventions  faites  entre  lui  &  Pons  de 
Saint-Victor,  autre  abbé  de  Boulbonne, 
moyennant  l'abandon  du  quart  des  dîmes 
du  lieu  de  Ardovilla. 

D,  8.J,  f"  120. 

CXII.  —  3o  juin  1238.  —  Pierre  de  Dur- 
ban, seigneur  de  Durfort,  donne  à  B.,  abbé 
de  Boulbonne,  le  droit  de  pâture  pour  tous 


190; 


les  troupeaux  de  l'abbaye  &  l'usage  du  bois 
dans  tous  ses  domaines  du  terroir  de  Ver- 
dun &  au-dessous  de  Foix. 
D,  S4,  f'  i3  3. 

CXIIl.  —  29  mars  1289  (n.  st.).  —  R., 
évêque  de  Toulouse,  ordonne  à  ses  archi- 
diacres de  forcer,  à  l'avenir,  par  voie  de 
censure  ecclésiastique,  tous  les  la'iques 
qui  pourraient  inquiéter  les  moines  de 
Boulbonne  à  leur  rendre  justice. 

D,  84,  f  i36. 

CXIV.  —  Avril  I  289  (n.  st.).  —  Sentence 
rendue  par  les  délégués  de  J.,  archevêque 
de  Vienne,  légat  apostolique,  entre  l'abbé 
de  Boulbonne  &  plusieurs  particuliers  du 
lieu  de  Caumont,  au  sujet  des  limites  des 
dîmaires  de  Saint-Pierre  de  Mazères  8c  de 
Saint-Marcel. 

D,  84,  f»  i33. 

CXV.  —  20  .mars  1289  (v.  st.).  —  Sen- 
tence de  Guarin,  abbé  d'Eaunes,  limitant 
des  pâturages  communs  aux  abbayes  de 
Calers  &  de  Boulbonne. 

D,  84,  f"  34. 

CXVI.  —  14  juin  1241.  —  Roger,  comte 
de  Foix  &  vicomte  de  Castclbon,  annonce 
à  tous  ses  vassaux  qu'à  l'exemple  de  ses 
prédécesseurs  il  a  pris  l'abbaye  de  Boul- 
bonne sous  sa  protection. 

D,  84,  f»  144. 

CXVII.  —  22  février  1241  (v.  st.).  —  Les 
procureurs  de  Bertrand,  abbé  d'Aurillac, 
&  Gui  Favre,  député  par  les  consuls  de 
cette  ville,  «Tonnent  quittance  aux  procu- 
reurs de  Boulbonne  de  la  somme  de  cinq 
mille  sous  de  Melgueil,  que  Roger-Ber- 
nard, comte  de  Foix,  avait  léguée  aux 
abbés  de  Figeac  &  d'Aurillac  &  aux  dits 
consuls,  pour  réparer  le  mal  qu'il  leur 
avait  fait  en  retenant  captifs,  eux  &  Gé- 
raud,  abbé  d'Aurillac. 

D,  84,  f"  146. 

CXVIII.  —  5  mai  1242.  —  R.,  évêque  de 
Toulouse,  exhorte  Roger,  comte  de  Foix 
Si  vicomte  de  Castclbon,  à  défendre  les 
religieux    de   Boulbonne   contre   ceux    de 


igoS 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1904 


Lézat,  qui  les  inquiétaient  dans  la  posses- 
sion de  l'église  de  Marens,  à  eux  donnée 
par  les  évêques,  ses  prédécesseurs. 
D,  84,  ("  i63. 

CXIX.  —  18  mars  1242  (v.  st.).  —  Rai- 
mond  de  Mazères  donne  à  Boulbonne  trois 
mille  sous  de   Melgueil  &  cinq  vaches,  à 


CXXIII.  —  23  septembre  1247.  —  Inno- 
cent IV,  sur  les  plaintes  de  l'abbé  de  Boul- 
bonne, que  les  autorités  ecclésiastiques 
ne  protégeaient  pas  suffisamment  contre 
les  malfaiteurs,  ordonne  à  l'archevêque  de 
Narbonne  &  à  ses  suffraganfs  de  frapper 
d'excommunication  majeure  les  la'iques, 
de  censure  ecclésiastique  les  prêtres  ou 
condition  que  la  grange  de  Canens,  avec  clercs,  qui  tenteraient  d'usurper  les  do- 
ses dîmes  &  appartenances,  serait  unie  au      niaines  de  cette  abbaye. 


vestiaire  des   religieux  &  des  frères  cou- 
ve rs. 
D,  84,  P>  i55. 

CXX.  —  18  juin  1243.  —  Innocent  IV 
confirme  l'exemption  accordée  par  Roger- 
Bernard,  comte  de  Foix,  à  l'abbaye  de 
Boulbonne,  de  tous  péages,  leudes,  tailles 
autres  impositions. 

D,  84,  f"  166. 

CXXI.  —  5  octobre  1245.  —  Innocent  IV 
exempte  l'abbé  de  Boulbonne  de  l'obliga- 
tion de  payer  les  dettes  des  personnes  qui 
se  feraient  enterrer  dans  son  monastère. 

D,  84,  f"  187. 

CXXI  bis,  —  Novembre  1246.— Louis  IX, 
considérant  que  les  moines  de  Boulbonne 
ont  renoncé  au  privilège  de  l'exemption 
des  droits  sur  le  sel,  à  eux  jadis  concédée 
par  le  vicomte  de  Carcassonne,  Raimond 
Roger,  déclare  exempter  de  tous  droits 
trente  charretées  de  sel,  qu'ils  pourront, 
chaque  année,  conduire  &  faire  passer 
partout  où  ils  voudront. 

Lat.  9996,  p.  207, 

A  la  suite  (p.  208),  exemption  semblable 
de  Raimond  de  Capendu. 

CXXII.  —  19  février  1246  (v.  st.).  —  Bé- 
renger,  abbé  de  Boulbonne,  déclare  re- 
noncer à  l'exemption  de  tous  droits,  jadis 
accordée  à  l'abbaye  par  le  vicomte  de  Car- 
cassonne, Raimond-Roger,  pour  une  cer- 
taine quantité  de  sel  prise  au  salin  de  Car- 


D,  84,  f<'32i 

CXXIV.  —  6  octobre  1247.  —  Inno- 
cent IV  prend  l'abbaye  de  Boulbonne  sous 
la  protection  du  Saint-Siège  &  lui  confirme 
la  possession  de  tous  ses  domaines  :  Arte- 
nac,  Bonrepaux,  Ampoulhac,  Tramesai- 
gues,  &c. 

D,  84,  P  ,79. 

CXXV.  —  9  octobre  1247.  —  Inno- 
cent IV  autorise  l'abbé  de  Boulbonne  à  se 
mettre  en  possession  des  biens  qui  seraient 
revenus  à  ses  religieux  profès,  s'ils  avaient 
continué  à  vivre  à  l'abbaye. 

Cette   bulle   fut   confirmée    par   Hono- 
rius  IV,  le  II  juillet  1283. 
D,  84,  f  189. 

CXXVI.  —  28  décembre  1247.  —  Rai- 
mond de  Foix,  chevalier,  fils  de  Raimond 
de  Foix  &  de  Gaillarde,  se  donne  pour 
moine  h  Boulbonne  &  lui  cède  tous  ses 
biens. 

D,  84,  f°  ,74. 

CXXVII.  —  Octobre-novembre  1248.  — 
Compromis  ménagé  entre  B.,  abbé  de 
Boulbonne,  &  M.,  abbé  de  Pamiers,  par 
G.,  évêque  de  Carcassonne,  A.,  abbé  de 
Bonnefont,  &  S.,  archiprétre  de  Laura- 
gais,  au  sujet  d'un  legs  de  deux  mille  li- 
vres tournois,  fait  par  Roger-Bernard, 
comte  de  Foix,  à  Boulbonnej  l'abbé  de 
Pamiers  prétendait  en  prendre  le  quart, 
comme  legs  fait  par  un  de  ses  paroissiens; 
l'abbé   de    Boulbonne   soutenait,    de   son 


cassonne,  &  rend  aux  officiers  royaux  les  côté,  que  le  comte  n'était  pas  paroissien 

lettres  du  vicomte  stipulant  cette  exemp-  de  Pamiers,    comme   faisant  sa   résidence 

t'O"'  ordinaire  à  Foix. 

0,S^,{'i7i.  D,  84,  fipi. 


CXXVIII.  —  19  juin  1249.  —  Le  bailli 
de  Pamiers  ayant  représenté  à  Bérenger, 
abbé  de  Boulbonne,  en  présence  de  G., 
abbé  de  Foix,  un  sceau  trouvé  dans  la 
grange  de  Bonrepaux,  quand  les  fami- 
liers de  Saint-Antonin  de  Pamiers  s'en 
emparèrent  à  main  armée,  l'abbé  dé- 
clare qu'il  ne  s'en  servira  plus  à  l'avenir, 
parce  qu'il  est  resté  deux  jours  entre  les 
mains  des  moines  de  Saint-Antonin  de 
Pamiers. 
D,  84,  fOîSi, 

CXXIX.  —  18  août  1249.  —  B.,  abbé  de 
Saint-Paul  de  Narbonne,  informe  le  pape 
Innocent  IV,  selon  l'ordre  qu'il  avait  reçu 
de  lui,  des  torts  &  violences  causés  par 
l'abbé  de  Saint-Antonin  de  Pamiers  à  ce- 
lui de  Boulbonne,  auquel  il  avait  enlevé 
la  grange  de  Bonrepaux. 

D,  84.  (°  235. 

CXXX.  —  Avant  1249.  —  Mémoire  con- 
tenant les  plaintes  de  Adémar,  abbé  de 
Boulbonne,  contre  R.,  comte  de  Toulouse, 
&  Boniface  de  Thueys,qui  ont  pillé  les 
granges  de  l'abbaye;  on  y  rappelle  que  le 
roi  avait  ordonné,  quelques  années  aupa- 
ravant, au  comte  de  Toulouse,  de  rendre 
à  l'abbaye  les  granges  de  Tramesaigues  & 
d'Ampoulhac  qu'il  lui  avait  enlevées,  avec 
sept  cent  soixante-quinze  setiers  de  blé 
qu'elles  contenaient,  &  de  lui  payer  une 
somme  de  trois  cents  livres  pour  l'incendie 
de  la  seconde  de  ces  granges. 
D,  83,  f"  364. 

CXXXI.  —  9    janvier  1249    (v.  st.).  

M.,  abbé  de  Pamiers,  &  B.,  abbé  de  Boul- 
bonne, remettent  le  jugement  de  leurs 
différends  à  R.,  comte  de  Foix,  à  l'abbé 
de  Parinhano  &  à  celui  de  Saint-Sernin  de 
Toulouse. 
D,  84,  {•'  249. 


INVENTAIRES   ET  CATALOGUES, 


levé    une  grange  à  main  armée 
d'autres  dommages. 

Exécutée  en  décembre  i25o. 

D,  84.  f""!. 


& 


1906 

causé 


CXXXII.  —  4  octobre  i25o.  —  Inno- 
cent IV  ordonne  à  l'archevêque  de  Nar- 
bonne &  aux  abbés  de  Fontfroide  &  de  La 
Grasse,  à  la  requête  de  l'abbé  de  Boul- 
bonne, de  déclarer  excommuniés  les  abbé 
&  religieux   de  Pamiers,  qui  lui  ont  eu- 


CXXXIII,  —  18  juin  1230.  —  Gaillard 
du  Mas  Saintes-Puelles,  se  trouvant  ma- 
lade, &  frappé  d'excommunication  à  la 
suite  de  ses  attaques  contre  Saint-Thibéri, 
&  le  vicaire  de  ce  lieu  refusant  de  l'absou- 
dre, s'adresse  à  l'abbé  de  Boulbonne,  qui 
l'accepte  pour  religieux,  lui  donne  l'abso- 
lution &  reçoit  tous  ses  biens,  sous  condi- 
tion de  les  rendre  à  son  héritier,  le  jour 
où  celui-ci  aura  fait  satisfaction  à  l'abbé 
de  Saint-Thibéri. 
D,  84,  f»  25,-i. 

CXXXIV Septembre  1201.  —  Le  cha- 
pitre général  de  l'ordre  de  Cîteaux  permet 
à  B.,  abbé  de  Boulbonne,  de  célébrer  dans 
son  monastère  l'anniversaire  des  comtes  de 
Foix,  bienfaiteurs  du  couvent. 

D,  84,  f»  263. 

CXXXV.  —  29  janvier  1252  (v.  st.).  — 
Paréage  fait,  de  l'avis  de  Raimond,  abbé 
de  Bonnefont,  entre  Adémar,  abbé  de 
Boulbonne,  &  Roger,  comte  de  Foix,  pour 
la  ville  de  Mazères;  le  comte  abandonne 
en  même  temps  tous  ses  droits  sur  le  bois 
de  Boulbonne. 

Ce  paréage  fut  confirmé,  le  22  août  1391, 
par  Mathieu,  comte  de  Foix  &  vicomte  de 
Béarn. 

D,  84,  f°  265. 

CXXXVI.  —  Août  1253.  —  Pierre  des 
Voisins,  sénéchal  de  Toulouse,  restitue  à 
l'abbaye  de  Boulbonne,  par  ordre  du  comte 
Alfonse,  le  lieu  d'Ampoulhac. 

D,  84,  f  284. 

CXXXVIL—  2  décembre  1253.—  Inno- 
cent IV commet  l'archidiacre  d'Agarnagues 
pour  recevoir  les  dépositions  des  témoins 
âgés  ou  valétudinaires,  qu'il  sera  nécessaire 
d'entendre  touchant  les  usurpations  dont 
se  plaint  l'abbaye  de  Boulbonne. 
D,  84,  f<'  292. 


1907 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


IC08 


CXXXVIIL  —  28  janvier  1254.  —  Inno- 
cent IV  permet  à  l'abbé  de  Boulbonne 
d'absoiulriî  ses  religieux  de  rexconinunii- 
cation  par  eux  encourue  pour  crime  de 
désobéissance  &  de  violences  mutuelles. 

Avec  une  bulle  d'Honorius  IV  de  même 
teneur  du  18  juillet  1285. 

D,  84,  f  288. 

CXXXIX.  —  28  août  12S4.  —  Compromis 
passé  entre  Adémar,  abbé  de  Boulbonne, 
Kaimond  de  Baulias  &  Raimond  de  Lor- 
dat,  au  sujet  du  terroir  de  Marens. 

D,  84,  {"  294. 

CXL.  —  \"  octobre  1 255.  —  Pierre  d'Au- 
teuil,  sénéchal  de  Carcassonne,  commis- 
saire député  par  Louis  IX  pour  juger  le 
différend  qui  s'était  élevé  entre  Adémar, 
abbé  de  Boulbonne,  &  les  enquêteurs  du 
comte  Alfonse,  assigne  un  jour  aux  parties 
pour  justifier  de  leurs  droits  respectifs  à 
la  possession  des  granges  de  Tramesaigues, 
Ampoulhac,  Artenac,  &c. 

D,  84,  f"32i. 

CXLl.  —  19  octobre  I255.  —  Alexan- 
dre IV  ordonne  à  l'évèque  de  Carcassonne 
de  déclarer  excommuniés  ceux  qui  trou- 
blent l'abbaye  de  Boulbonne  dans  la  jouis- 
sance de  ses  biens. 

Cette  bulle  fut  exécutée  par  l'évèque 
Guillaume,  qui,  le  i5  février  suivant, 
excommunia  le  sénéchal  &  les  autres  offi- 
ciers du  comte  de  Toulouse,  Alfonse,  qui 
s'étaient  emparés  des  granges  d'Ampoulhac 
&  d'Artenac. 

D,  84,  f°36i. 

CXLII.  —  24  novembre  i255.  —  Alexan- 
dre IV  exempte  les  moines  de  Boulbonne 
de  l'obligation  de  payer  les  dîmes  pour  les 
bestiaux,  qu'ils  affermaient  à  demi-perte 
ou  demi-profit. 

D,  84,  f"  3io. 

CXLIII.  —  3  juin  I256.  —  Adémar,  abbé 
de  Boulbonne,  par  l'avis  de  Raimond-Ar- 
naud,  abbé  de  Bonnefont,  abandonne  à  Gui 
de  Lévis,  seigneur  de  Mirepoix,  tous  ses 
droits  sur  Belvezer,  Belène,  Prades,  ikc, 


nioyennant  une  redevance  annuelle  de  dix 
muids  de  blé. 
D,  84,  C  359. 

CXLIV.  —  2  juillet  1256.  —  Raimond, 
évêque  de  Toulouse,  concède  à  Adémar, 
abbé  de  Boulbonne,  l'usage  d'une  carrière 
de  pierre,  située  près  de  la  paissière  d'un 
moulin  sur  l'Hers,  au  lieu  de  Gaiidiès, 
pour  servir  aux  constructions  de  l'église, 
de  l'abbaye  &  de  ses  granges. 

D,  84,  f»  341. 

CXLV.  —  4  juillet  1256.  >—  Sentence  ar- 
bitrale rendue  entre  M.,  abbé  de  Pamiers, 
&  Adémar,  abbé  de  Boulbonne,  touchant 
les  lieux  des  Allemans,  du  Caylar  &  autres, 
qui  sont  adjugés  à  Pamiers,  &  la  grange 
de  Bonrepaux,  qui  reste  à  Boulbonne,  sous 
réserve  de  la  moitié  des  dîmes  attribuée  à 
Pamiers. 

D,  84,  f"  343. 

CXLVI.  —  9  janvier  i256  (v.  st.).  — 
Guillaume,  abbé  de  Boulbonne,  confirme 
le  paréage  fait  entre  son  prédécesseur,  Eé- 
rengcr,  &  Roger,  comte  de  Foix,  pour  le 
lieu  de  Mazères. 

D,  84,  1°  062. 

CXLVII.  —  14  février  I256  (v.  st.).  — 
G.,  archevêque  de  Narbonne,  mande  à 
l'évèque  de  Toulouse  d'excommunier  les 
officiers  d'Alfonse,  comte  de  Toulouse,  à 
Cintegabelle,  lesquels  s'étaient  saisis  à 
main  armée  des  granges  &  des  moulins  de 
Tramesaigues,  Ampoulhac  &  Artenac,  ap- 
partenant à  Boulbonne,  avaient  maltraité 
les  frères,  incendié  le  clocher  de  l'église 
de  Tramesaigues  &  pillé  les  provisions. 

D,  84,  f»  334. 

CXLVIII.  —  4  mars  I256  (v.  st.).  — -  Ber- 
trand de  Pierrcfitte,  chevalier,  reconnaît 
tenir  de  G.  Robert,  abbé  de  Boulbonne, 
la  condamine  du  Piiy  de  las  Plias,  sous  la 
redevance  annuelle  d'un  cierge  de  cire. 

D,  85,  C  78. 

CXLIX.  — I"  janvier  1237  (v.  st.).  — M., 
abbé  de  Pamiers,  &  Guillaume,  abbé  (Je 
Boulbonne,  échangent  les  dîmes  de  Saint- 


1909 


INVENTAIRFS  ET  CATALOGUES. 


1910 


Jean  de  Crieii  &  de  Saint-Michel  de  Mon- 
caiit  contre  celles  de  Saint-Pierre  de  Ma- 
zères. 
D,  84,  C  378. 

CL.  —  25  janvier  iiSy.  —  Alexandre  IV 
confirme  la  permission  accordée  par  ses 
prédécesseurs  aux  abbés  de  Boulbonne 
d'avoir  dans  leurs  granges  des  autels  porta- 
tifs pour  y  célébrer  l'office  divin. 

D,  84,  f  367. 

CLL  —  1"  octobre  1238.  —  Sentence 
arbitrale  rendue  entre  l'abbé  de  Boul- 
bonne &  Boniface  de  Thiieys,  au  sujet  des 
granges  de  Tramesaigues,  Artenac  &  Am- 
poulhac,  qu'il  prétendait  avoir  été  ven- 
dues par  Cuxa  à  son  oncle  &  qu'il  avait 
envahies,  à  main  armée,  sous  ce  prétexte) 
en  détruisant  les  récoltes  &  blessant  deux 
religieux. 

D,  85,  f"  î. 

CLIL  —  25  octobre  I258.  —  Pierre  de 
Provins,  sergent  du  roi  de  France,  déclare 
avoir  interdit,  au  nom  du  sénéchal  de  Car- 
cassonne,  à  Guillem  de  Tougès,  chevalier, 
baile  de  Cintegabelle  &  de  Caumont,  l'en- 
trée de  Mazères  &  du  pays  de  Foix,  qui 
sont  sous  la  sauvegarde  du  roi;  défense 
qu'il  a  méprisée  en  y  commettant  de  nom- 
breux ravages  &  de  grandes  déprédations. 

D,  85,  f"  I. 

CLIIL  —  10  avril  I2j8  (v.  st.).  —  Sen- 
tence arbitrale  rendue  entre  Bertrand, 
abbé  de  Saint-Papoul,  &  Guillaume,  abbé 
de  Boulbonne,  au  sujet  des  dîmes  &  pré- 
mices des  legs  faits  à  cette  dernière  ab- 
baye. Saint-Papoul  en  obtient  la  sixième 
partie,  excepté  les  draps  du  lit  des  morts 
qui  se  feront  enterrer  à  Boulbonne. 

D,  85,  C  i5. 

CLIV.  —  7  décembre  1261.  —  Pierre 
d'Auteuil,  sénéchal  de  Carcassonne,  or- 
donne de"  restituer  à  l'abbé  de  Boulbonne 
&  au  comte  de  Foix  la  ville  de  Mazères 
avec  ses  droits  de  leudes  &  de  péages,  oc- 
cupée par  G.  de  Tougès,  baile  pour  le 
comte  de  Toulouse,  Alfonse,  à  Cintega- 
belle &   à   Caumont,  en  attendant  qu'on 


répare  les  dommages,  estimés  par  les  par- 
tics  à  trois  mille  livres. 
•D,  85,  f»  95. 

CLV.  —  3i  mai  1262.  —  Roger,  comte 
de  Foix  &  vicomte  de  Castelbon  ,  fonde 
une  chapelle  à  Boulbonne  pour  y  trans- 
porter les  corps  des  comtes,  ses  prédéces- 
seurs, &  assigne  à  l'abbé  Arnaud  une  rente 
de  deux  cents  sous  de  Toulouse  à  prendre 
sur  les  revenus  de  Saurai  &  la  leude  de  Ta- 
rascon,  pour  payer  une  réfection  annuelle 
à  tous  les  religieux  le  jour  des  SS.  Jacques 
&  Philippe. 

D,  85,  f°  25  ;  H,  VIII,  c.  1480  &  siiiv.  avec  la 
date  du  1'"'  juin. 

CLVL —  23  octobre  1262.  —  Boniface 
de  Thueys  entre  comme  frère  à  Boulbonne, 
demande  à  y  être  enseveli  &  donne  à  l'ab- 
baye tous  ses  biens  de  l'évèché  de  Tou- 
louse &  ses  terres  d'Aragon. 

D,  83,  f'  307. 

CXVIL  —  7  août  1263.  —  Transaction 
passée  entre  Jaubert,  abbé  de  Cuxa,  &  Ar- 
naud Bonef,  abbé  de  Boulbonne,  au  sujet 
de  l'église  de  S;iinte-Marie  de  Tramesai- 
gues &  de  toutes  ses  dépendances,  données 
autrefois  par  l'abbé  de  Cuxa  à  Boulbonne; 
l'église  est  définitivement  abandonnée  à 
ce  dernier  couvent,  moyennant  neuf  mille 
sous  de  Melgueil. 

D,  85,  C3<. 

CLVin.  —  10  mars  1264  (v.  st.).  —  Ro- 
ger, comte  de  Foix,  fait  remise  à  l'abbé  de 
Boulbonne  d'une  somme  de  quatre  cents 
sous  de  Toulouse,  qui  lui  restait  à  payer 
d'autre  somme  de  trois  mille. 

D,  85,  f°45. 

CLIX. —  14  mars  1265  (v.  st.).  —  Amauri, 
vicomte  de  Naiboiine,  abandonne  à  la 
grange  de  Boulbonne,  située  près  de  Cour- 
san,  un  fossé  &  une  cave  près  de  ce  châ- 
teau, moyennant  quarante-cinq  sous  de 
Melgueil. 

D,  85,  f  47. 

CLX.  —  i5  août  1269.  —  Sentence  arbi- 
trale rendue  entre  B.,  abbé  de  Saint-Anto- 


içii 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1912 


nia  de  Pamiers,  &  Roger,  abbé  de  Boul- 
bonne,  au  sujet  de  l'incendie  de  la  grange 
de  Bonrepaux,  qui  avait  été  brûlée  par  les 
gens  de  Pamiers,  comme  tombée  en  com- 
mise pour  refus  d'hommage  par  l'abbé  de 
Boulbonne;  celui-ci  reçoit  en  récompense 
plusieurs  moulins  situés  sur  l'Ariége. 
D,  8,-),  f"  82. 

CLXI.  —  28  juin  1270.  —  L'official  de 
Toulouse  décharge  Raimond,  évéque  de 
Toulouse,  des  suites  de  la  demande  à  lui 
faite  par  Roger,  abbé  de  Boulbonne,  de 
l'église  de  Saint-Jean  des  Prés,  qui  lui  a  été 
remise  en  attendant  que  Boulbonne  prouve 
la  légitimité  de  ses  réclamations. 

D,  8"),  f"  90. 

CLXII.  —  1 270-1286.  —  Guillaume,  abbé 
de  Fontdouce,  annonce  à  B.,  évéque  de 
Toulouse,  qu'il  ratifie  la  donation  de  l'ab- 
baye de  Valnègre,  faite  précédemment  à 
Boulbonne, 

D,  85,  f"  290. 

CLXIII.  —  25  mars  1272  (v.  st.).  —  Ber- 
nard de  Lordat,  chevalier,  seigneur  du 
Fossat,  abandonne  à  Olric,  abbé  de  Boul- 
bonne, ses  possessions  au  territoire  de 
Montant,  près  du  Fossat,  à  lui  jadis  enga- 
gées par  le  syndic  du  monastère. 

D,  85,  f"  116. 

CLXIV.  —  18  juin  1278.  —  Paréage  en- 
tre le  comte  de  Foix,  Roger-Bernard,  & 
Bernard  Saquet,  abbé  de  Boulbonne  ;  les 
justices  de  la  ville  de  Mazères  sont  parta- 
gées par  moitié  entre  les  deux  parties. 

D,  85,  f»  124. 

CLXV.  —  7  septembre  1278.  —  Bernard- 
Roger  de  la  Nogarède,  chevalier,  &  Guil- 
lem-Roger,  damoiseau,  vendent  à  Bernard, 
abbé,  une  terre  sise  à  Montant,  près  le 
ruisseau  de  Marens,  moyennant  soixante 
sous  de  Toulouse. 

D,  85,  f"  128. 


partie  des  biens  de  son  père,  après  l'em 
prisoniiement  de  celui-ci  à  Carcassonne, 
comme  hérétique. 
D,  85,  f  i33. 

CLXVII.—  19  juin  1282.  — Imbert,  abbé 
de  Boulbonne,  se  présente  devant  Margue- 
rite, comtesse  de  Foix,  &  rappelle  le  pa- 
réage jadis  conclu  entre  les  comtes  de  Foix 
&  le  monastère  pour  la  justice  du  lieu  de 
Mazères;  pressé  parles  officiers  du  roi  à 
ce  sujet,  il  réclame  de  la  comtesse  l'exécu- 
tion de  l'ancien  paréage. 

D,  85,  f  160. 

CLXVIII.  —  6  septembre  1282.  —  Mar- 
guerite, comtesse  de  Foix,  en  l'absence  de 
son  mari  Roger-Bernard,  retenu  prison- 
nier en  Aragon,  promet  de  faire  rendre 
par  celui-ci,  à  l'abbé  de  Boulbonne,  ce 
qu'il  avait  pris  dans  les  dîmaires  de  Nérac 
&  de  Mazères,  ou  de  lui  faire  payer  deux 
mille  cinq  cents  livres;  cet  accord  est  fait 
a  l'occasion  du  paréage  qui  allait  se  con- 
clure entre  l'abbé  &  le  roi  pour  la  ville  de 
Mazères. 

D,  85,  f  140. 

CLXIX.  —  Mars  1282  (v.  st.).  —  Phi- 
lippe III  confirme  une  convention  passée 
entre  l'abbaye  de  Boulbonne  &  le  procu- 
reur royal  de  la  sénéchaussée  de  Toulouse, 
au  sujet  des  granges  d'Ampoulhac,  Artenac 
&  Tramesaigues,  qui  sont  adjugées  au  mo- 
nastère malgré  les  officiers  du  roi,  qui  sou- 
tenaient qu'elles  avaient  été  possédées  par 
les  comtes  de  Toulouse. 

D,  85,  {"  i56. 

CLXX.  —  3i  mars  1283  (v.  st.).  -^  Phi- 
lippe III  mande  à  Pierre  Desfontaines, 
trésorier  de  Toulouse,  à  la  requête  de 
l'abbé  de  Boulbonne,  de  ne  plus  exiger  à 
l'avenir  des  religieux  que  cinq  cents  livres 
tournois  par  an,  en  réparation  de  certains 
dommages  qu'ils  lui  avaient  causés. 

D,  85,  f"  164. 


CLXVI.  —  27  février  1280  (v.  st.).  —  CLXXI.  —  3  mai  1285.  —  Imbert,  abbé 

Bonami,  juge  de  Mazères,  reconnaît  par-  de  Boulbonne,  à  la  requête  de  Pierre  de 

devant  Bernard,  abbé  de  Boulbonne,  Se  le  Durban,  envoyé  de  Roger-Bernard,  comte 

juge  du  comte  de  Foix,  qu'il  a  dérobé  une  de  Foix,  lui   remet  deux   lettres   relatives 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1913 

à  l'hommage  dû  par  le  comte  aux  rois  de 
France,  déposées  dans  son  monastère. 

Gall.  Christ,  t.    i3,  Inst.  c.  234. 

CLXXII .  —  28  août  1 285.  —  Honorius  IV 
prend  l'abbaye  de  Boulbonne  sous  la  pro- 
tection du  Saint-Siège  &  lui  confirme  la 
possession  de  tous  ses  biens. 

D,  85,  {•'  175. 

CLXXIII.  —  26  mars  1283  (v.  st.)-  — 
Imbert,  abbé  de  Boulbonne,  requiert  Mar- 
guerite, comtesse  de  Foix,  d'accomplir  la 
promesse  qu'elle  avait  précédemment  faite 
au  syndic  du  monastère. 

D,  8.j,  f"  I J2. 

CLXXIV.  —  2  mai  1286.  —  Sentence  ar- 
bitrale adjugeant  à  I,,  abbé  de  Boulbonne, 
l'église  de  Carc'iancho,  au  diocèse  de  Tou- 
louse, que  lui  disputait  l'évêque  de  cette 
ville. 

D,  85,  ("  16Ô. 

CLXXV.  —  12  juillet  1286.  —  Partage 
du  bois  del  Serrât  entre  diverses  person- 
nes, parmi  lesquelles  le  sénéchal  du  comte 
de  Foix,  Imbert,  abbé  de  Boulbonne,  Sicard 
de  Belpech  &  les  consuls  de  ce  dernier  vil- 
lage. 

D,  85,  C  171. 

CLXXVI.  —  20  juin  1287.  —  Sentence 
arbitrale  rendue  entre  Aculéus,  abbé  de 
Lézat,  &  Imbert,  abbé  de  Boulbonne,  au 
sujet  de  Saint-Geniès  de  Brogalha,  au  dio- 
cèse de  Toulouse,  &  d'une  partie  des  dîmes 
du  prieuré  de  Montlandier. 

D,  85,  f  177. 

CLXXVII.  —  27  juin  1287.  —  H.,  évé- 
que  de  Toulouse,  ordonne  au  chapelain  de 
Sainte-Gabelle  de  délivrer  aux  frères  de 
Boulbonne  la  huitième  partie  des  blés  de 
la  dîme  d'Arbouville,  qu'il  tenait  en  sé- 
questre. 

D,  85,  f"  189. 

CLXXVIII.  —Vers  1287.  —  Philippe  IV 
ordonne  au  sénéchal  de  Carcassonne  de 
permettre  à  l'abbé  de  Boulbonne  de  faire 
passer  par  le  royaume  d'Aragon  vingt-six 


1914 

charretées  de  sel,  qu'il  n'avait  encore  pu 
faire  venir  à  cause  de  la  guerre  par  le  feu 
roi. 
D,  85,  f°  i3i. 

CLXXIX.  —  23  mai  1288.  —  Nicolas  IV 
ordonne  à  l'abbé  de  Foix  de  faire  rendre  à 
Boulbonne  les  biens  injustement  aliénés 
par  les  prédécesseurs  de  l'abbé  actuel. 

D,  85,  {"  199. 

CLXXX.  —  i3  juillet  1288.  —  Transac- 
tion entre  Hugues,  évêque  de  Toulouse, 
&  le  syndic  de  Boulbonne,  au  sujet  du  ter- 
ritoire de  Sa'issenas ,  près  du  château  de 
Gaudiès. 

D,  85,  f»  193. 

CLXXXI.  —  8  mars  1289  (v.  st.).  —  Im- 
bert, abbé  de  Boulbonne,  s'accorde  avec 
Carbonellus,  abbé  de  Combelongue,  au 
sujet  du  passage  de  l'eau  du  ruisseau  d'As- 
tald ,  qui  allait  au  monastère  de  Boul- 
bonne. 

D,  85,  8»  201. 

CLXXXII.  —  23  mai  1290.  —  Le  procu- 
reur du  roi  en  Lauragais,  l'abbé  de  Boul- 
bonne, Imbert.  Bernard  de  la  Tour,  cheva- 
lier, &  Bernard  de  Villeneuve,  damoiseau, 
se  partagent  une  terre  située  dans  le  dî- 
maire  de  Fajac. 

D,  85,  f  204. 

CLXXXIII,  —  Vers  1290.  —  Plaintes 
adressées  au  roi  par  le  syndic  du  monastère 
de  Boulbonne  contre  les  habitants  de  Vil- 
leneuve &  les  gens  de  l'abbé  de  Saint-An- 
tonin,  qui  avaient  exercé  des  violences 
contre  le  monastère  &  ses  habitants,  & 
leur  avaient  causé  de  grands  maux. 

D,  83,  f"  284. 

CLXXXIV.—  I"  juin  1291.  — Nicolas  IV 
confirme  les  privilèges  &  exemptions  de 
toute  espèce  accordés  à  l'abbaye  de  Boul- 
bonne par  les  rois  &  les  souverains  poii- 
tifes. 

D,  85,  C  191. 

CLXXXV.— 3o  juin  1291.  — Nicolas  IV 
accorde  un  an  &  quarante  jours  d'indul- 


19 


i5 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1916 


gences  à  ceux  qui  visiteniient  une  fois  l'au 
les  chapelles  de  Saint-Jean-Evaiigéliste  & 
de  Saint-Biaise,  dans  l'église  du  monastère 
de  Boulbonne, 
D,  85,  f°  217. 

CLXXXVI.  —  5  décembre  1291.  —  Ac- 
cord entre  l'abbé  de  Boulbonne  &  les  habi- 
tants du  lieu  de  Pouzols,  par  lequel  ceux-ci 
concèdent  à  l'abbé  une  partie  du  bois  de 
Belverdîer,  à  lui  déjà  donné  par  Gui  de 
Lévis,  seigneur  de  Mirepoix. 

D,  85,  f»  211. 

CLXXXVII.  —  5  janvier  i3oo.  —  Boni- 
face  VIII  ordonne  à  l'abbé  de  Saint-Papoul 
de  faire  restituer  au  monastère  de  Boul- 
bonne les  biens  injustement  aliénés  par  les 
anciens  abbés. 

D,  85,  {"  255. 

CLXXXVIII.  —  3  décembre  i3oo.  —  Ro- 
ger-Bernard, comte  de  Foix,  vicomte  de 
Béarn  &  de  Castelbon,  ordonne  à  Pierre- 
Arnaud  de  Castelverdun,  sénéchal  de  Foix, 
de  faire  construire  à  Mazères  une  prison 
commune,  à  ses  frais  &  aux  frais  des  reli- 
gieux de  Boulbonne. 

D,  85,  C  zâj. 

CLXXXIX.  —  27  janvier  i3oi.  —  Gen- 
tile,  cardinal-prêtre  de  Saint-Martin  des 
Monts,  ordonne  à  l'abbé  de  Boulbonne,  de 
lever  l'excommunication  lancée  par  lui 
contre  l'abbesse  de  Valnègre  &  ses  reli- 
gieuses pour  troubles  intérieurs  &  violen- 
ces réciproques. 

D,  85,  C  261. 

CXC.  —  14  juin  i3o2.  —  Agnès  de  Foix, 
comtesse  de  Bigorre,  donne  à  Braida,  ab- 
besse  de  Valnègre,  un  psautier  garni  d'ar- 
gent que  l'acte  décrit  en  détail. 

D,  85,  i"  273. 

CXCI.  —  24  'mars  i3o2  (v.  st.).  —  Mar- 
guerite, comtesse  de  Foix,  &  son  fils  Gas- 
ton ordonnent  de  transporter  les  corps  de 
leur  mari  &  père,  le  comte  Roger-Bernard, 
&  des  comtes,  ses  prédécesseurs,  de  la  cha- 
pelle fondée  à  leur  intention  dans  le  mo- 
nastère de  Boulbonne  par  leur  a'ieul  Roger, 


au  devant  du  grand  autel  de  l'église,  les  legs 
ftiits  par  eux  à  l'abbaye  restant  d'ailleurs 
intacts. 

D,  85,  f»  270. 

CXCII.  —  10  février  i3o3  (v.  st.).  — 
Lettres  d'amortissement  accordées  à  Boul- 
bonne par  le  roi  Philippe  le  Bel,  &  portant 
exemption  de  toute  finance  en  sa  faveur, 

D,  85,  f  279. 

CXCIII,  —  19  mars  1304  (v.  st.).  —  G., 
abbé  de  Cuxa,  &  A.  Guillaume,  abbé  de 
Boulbonne,  confirment  l'association  fra- 
ternelle qui  s'était  établie  entre  les  deux 

monastères. 
D,  85,  f"  281. 

CXCIV.  —Vers  i3o5.  —  Ar.,  abbé  de 
Boulbonne,  &  ses  religieux  au  nombre  de 
cent  seize,  promettent  à  Philippe  IV  de 
célébrer  à  l'avenir  un  anniversaire  solen- 
nel pour  l'âme  de  la  reine  Jeanne,  &  de 
prier  aussi  pour  lui. 

D,  85,  f"  292;   Gall.  Christ,  t.  i3,  Inn.  c.  235. 

CXCV.  —  22  novembre  iSoy.  —  Pierre- 
Arnaud  de  Castelverdun,  sénéchal  du  comté 
de  Foix,  &  A.  Guillaume,  abbé  de  Boul- 
bonne, décident  que  la  ville  de  Mazères 
sera  gardée  à  l'avenir,  nuit  &  jour,  par  dix 
habitants  commandés  par  le  baile,  &  ce 
sous  peine  d'amende. 

D,  85,  f»  3oo. 

CXCVI.  —  9  août  1309.  —  Gaillard, 
évêque  de  Toulouse,  permet  à  l'abbé  de 
Boulbonne  de  faire  passer  l'eau  du  ruis- 
seau d'Astald  au  travers  de  son  monas- 
tère. 

D,  85,  fo  304. 

CXCVII.  —  I"  février  1309  (v,  st.).  — 
Inventaire  dressé  par  A.,  abbé  de  Boul- 
bonne, de  la  vaisselle  d'argent  donnée  à 
Valnègre  par  Agnès  de  Foix,  &  destinée  à 
être  convertie  en  rentes. 

D,  85,  l"  3o6.  —  H,  IV,  p.  852. 

CXCVIII.  —  22  janvier  i3i2  (v.  st.).  — 
B.  Gtiillem  Je  Milglos  se  donne  lui  &  tous 
ses  biens  à  Boulbonne  &  à  l'abbé  A.  Guil- 


I9I7 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1918 


laume,  en  se  réservant  le  droit  de  disposer 
d'une  partie  de  ces  biens  jusqu'à  concur- 
rence de  cinquante  sous  toulousains. 
D,  85,  f"  319. 

CXCIX.  —  28  avril  i3i3.  —  Gaston, 
comte  de  Poix,  ordonne  au  châtelain  & 
aux  consuls  de  la  vallée  de  Sos  de  recevoir 
deux  mille  brebis  que  les  religieux  de 
Boulbonne  envoyaient  aux  pâturages  des 
montagnes  que  leur  avait  concédés  son 
père  Roger-Bernard. 

D,  85,  {"  323. 

ce.  —  5  novembre  i3i3.  —  Lettre  de 
non  préjudice  de  Gaillard,  évéque  de  Tou- 
louse; ayant  été  reçu  &  hébergé  dans  la 
grange  de  Tramesaigues,  il  déclare  que  ce 
fait  ne  constitue  pas  un  précédent. 

D,  85,  f  325. 

CCI. —  20  juin  i3i5.  —  Louis  X  accorde 
à  l'abbaye  de  Boulbonne  des  lettres  de 
sauvegarde  &  de  protection. 

Confirmées  en  i323  par  Philippe  V,  & 
en  1329  par  Philippe  VI. 

D,  85,  f"  335. 

CCII.  —  1"  octobre  1319.  —  Extrait  du 
testament  de  Gaston,  comte  de  Foix  &  vi- 
comte de  Béarn,  par  une  clause  duquel 
sont  léguées  à  Boulbonne  cent  livres  tour- 
nois, &  assignées  dix  livres  tournois  de 
rente  pour  l'entretien  d'un  chapelain. 

D,  86,^61. 

CCIII.  —  29  janvier  1324  (v.  st.).  — 
Gaston,  comte  de  Foix  &  vicomte  de  Béarn, 
par  affection  pour  l'abbaye  de  Boulbonne, 
lieu  de  sépulture  de  ses  ancêtres,  donne  à 
Guillaume,  abbé,  tous  les  produits  de  la 
sergenterie  de  Mazères  pour  l'entretien 
d'une  lampe  perpétuelle  devant  l'autel  de 
la  Vierge  dans  cette  église, 

D,  86,  f  12. 

CCIV.  —  21  juin  1828.  — Transaction 
passée  entre  Guillaume,  archevêque  de 
Toulouse,  &  Guillaume,  abbé  de  Boul- 
bonne, au  sujet  du  ruisseau  d'Astald,  dont 
l'archevêque  permet  de  détourner  la  moi- 
tié de  l'eau  vers  le  monastère,  moyennant 


deux  cents  livres  tournois  pour  les  dépens, 
la  reconnaissance  de  tenure  féodale  &  une 
redevance  annuelle  d'une  paire  de  gants 
blancs. 

D,  86,  f"  24. 

CCV.  —  2  novembre  i332.  —  Pierre  des 
Essarts,  bourgeois  de  Paris,  donne  quit- 
tance à  Guillaume,  abbé  de  Boulbonne,  de 
la  somme  de  quatre  cent  soixante-quinze 
livres  à  déduire  d'autre  somme  de  neuf  cent 
cinquante,  due  au  roi  par  l'abbaye  pour 
l'amortissement  de  cent  cinquante  livres 
de  rente  qu'elle  avait  acquises. 

D,  86,  f  46. 

CCVI.  —  24  janvier  i332  (v.  st.).  —  Cons- 
tance de  Foix,  dame  de  Mirepoix,  cède  à 
l'abbé  de  Boulbonne,  ses  droits  sur  les 
terres  de  diverses  personnes  de  sa  ville  sei- 
gneuriale. 

D,  86,  f»  49. 

CCVII.— 26  juillet  1337. —  Philippe  VI 
nomme  le  châtelain  de  Montréal,  gardien 
&  défenseur  des  privilèges  de  l'abbaye  de 
Boulbonne. 

D,  86,  ("  59. 

CCVIII.  —  25  mars  1339.  —  Hommage 
rendu  par  le  procureur  de  Raimond  de 
Baulias  à  Durand,  abbé  de  Boulbonne, 
pour  la  terre  de  Sainte-Gabelle. 

D,  86,  l"  67. 

CCIX.  —  22  avril  1341.  —  Durand,  abbé 
de  Boulbonne,  reconnaît  avoir  reçu  mille 
florins  d'or  donnés  par  Benoît  XII  au  mo- 
nastère, pour  la  dotation  de  deux  chapel- 
lenies  fondées  dans  l'église  du  couvent  par 
le  souverain  pontife  pour  lui  &  son  oncle 
le  cardinal  de  Saint-Prisque. 

D,  86,  f''74. 

CCX.  —  9  juin  1342.  —  Clément  VI 
accorde  à  l'abbé  de  Boulbonne  le  droit  de 
recevoir  les  corps  de  tous  ceux  qui,  par 
testament,  y  éliraient  leur  sépulture. 

D,  83,  f  202. 

CCXI.  —  3o  juillet  i35o.  —Visite  du 
monastère  de  Valnègre,  faite  par  l'abbé  de 


I9I9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1020 


Boulbonne,  A.,  commissaire   délégué   par      le  pape  lui  permettait  seulement  d'en  coas- 
l'abbé   de  Cîteaux,  chef  d'ordre,  avec   les      truire  de  nouvelles, 
statuts  promulgués  parlai  pour  la  réfor-         D,  86,  f"  114. 


mation  du  couvent. 
D,  86,  f"  88. 

CCXII,  —  3o  avril  i35i.  —  Visite  de 
l'abbaye  de  Valnègre  faite  par  A.,  abbé  de 
Boulbonne,  commissaire  délégué  par  l'abbé 
de  Cîteaux. 

D,  86,  C  63. 

CCXIII.  —  i3  février  iBSi.  —  Clé- 
ment VI  mande  à  l'évêque  de  Rieux  & 
à  l'abbé  du  Mas-Grenier,  conservateurs 
des  privilèges  apostoliques  de  Boulbonne, 
de  lui  faire  restituer  les  possessions,  que 
les  puissances  ecclésiastiques  ou  la'iques 
avaient  usurpées. 

D,  86,  {"  82. 

CCXIV.  —  3  février  i354  (v.  st.).  —  Ar- 
naud, abbé  de  Boulbonne,  transige  avec 
Jean  de  Lévis,  seigneur  de  Mirepoix,  par 
l'entreprise  de  Gaston,  comte  de  Foix,  au 
sujet  des  arrérages  de  treize  muids  de  blé 
dus  chaque  année  à  l'abbaye;  le  seigneur 
de  Lévis  s'acquitte  en  payant  comptant  la 
somme  de  trois  cent  cinquante  écus  d'or. 

D,  86,  f"  90. 

CCXV.  —  8  mai  iSSy.  —  Bertrand,  abbé 
de  Boulbonne,  donne  quittance  à  Guil- 
laume, cardinal-évêque  de  Tusculum,  de 
trois  mille  florins  d'or  à  lui  baillés  pour 
acheter  des  revenus  destinés  à  l'entretien 
de  trois  écoliers  à  l'université  de  Paris. 

D,  86,  f"  104. 

CCXVI.  —  5  mars  i358  (v.  st.).  —  Gas- 
ton, comte  de  Foix  &  vicomte  de  Béarn, 
prend  sous  ses  protection  &  sauvegarde 
l'abbaye  de  Boulbonne  &  toutes  ses  pos- 
sessions, &  ordonne  à  tous  ses  vassaux  de 
lui  restituer  ce  qu'ils  avaient  usurpé  sur 
elle. 

D,  86,  f»  112. 

CCXVII.  —  10  mai  1359.  —  Guillaume, 
cardinal-évêque  de  Tusculum,  écrit  à  Gas- 
ton de  Foix,  qui  voulait  faire  réparer  les 
cellules  du  monastère  de  Boulbonne,  que 


CCXVIIl.  —  4  février  i36o.  —  Inno- 
cent VI  accorde  deux  ans  &  deux  quaran- 
taines d'indulgences  à  ceux  qui  visiteraient 
à  certains  jours  de  fêtes  la  chapelle  fondée 
par  Guillaume,  cardinal-évêque  de  Tuscu- 
lum, dans  l'abbaye  de  Boulbonne  où  il  était 
enterré. 

D,  84,  f°  261. 

CCXIX.  —  6  octobre  1364.  —  Raimond, 
abbé  de  Boulbonne,  fonde  un  anniversaire 
perpétuel  en  l'honneur  de  Guillaume,  car- 
dinal-évêque de  Tusculum,  ancien  reli- 
gieux &  abbé  du  monastère,  qui  avait  légué 
tous  ses  biens  à  Boulbonne. 

D,  86,  f"  120. 

CCXX,  —  12  février  1364  (v.  st.).  — 
Louis,  fils  de  roi,  duc  d'Anjou,  lieutenant 
en  Languedoc,  ordonne  au  sénéchal  de 
Toulouse  de  laisser  jouir  l'abbé  de  Boul- 
bonne du  privilège  accordé  au  monastère 
par  le  roi  Philippe  IV  de  ne  pouvoir  être 
cité  que  par  un  seul  sergent. 

D,  86,  f»  125. 

CCXXI,  —  18  septembre  1379.  —  ^^~ 
raud,  abbé  de  Cîteaux,  confirme  la  vente 
faite  par  son  prédécesseur  Guillaume,  à 
Guillaume ,  abbé  de  Boulbonne ,  d'une 
chambre  située  dans  l'abbaye  de  Cîteaux 
pour  le  prix  de  soixante-cinq  livres  tour- 
nois. 

D,  86,  ("  128. 

CCXXII.  —  Il  juillet  1390.  —  Pierre, 
abbé  de  Boulbonne,  &  Roger-Bernard  de 
Lévis,  seigneur  de  Mirepoix,  confient  à 
Gaston,  comte  de  Foix,  le  règlement  de 
leurs  différends  touchant  la  somme  de  six 
mille  neuf  cent  quatre-vingt-quinze  flo- 
rins d'or,  &  une  rente  de  treize  muids  de 
blé  dus  par  ce  seigneur  au  monastère. 

D,  86,  f  145. 

CCXXIII.  —  22  août  1391.  —  Mathieu, 
comte  de  Foix,  confirme  à  Pierre,  abbé  de 
Boulbonne,   en  présence  des  évêques  de 


1Q21 


INVENTAIRES   ET  CATALOGUES. 


1921 


Pamiers  &  de  Saiiit-Papoiil,  des  abbés  du 
Mas-d'Azil,  de  Lézat  &  de  Conibelongue, 
du  comte  de  Pailhas,  &c.,  les  privilèges, 
exemptions  &  droits  de  pacage  concédés  à 
l'abbaye  par  les  comtes,  ses  prédécesseurs, 
Raimond-Roger,  en  1198,  &  Roger-Ber- 
nard en  I  241 . 
D,  86,  {"  109. 

CCXXIV.  —  23  octobre  iSgi.  —  Roger- 
Bernard  de  Lévis,  seigneur  de  Mirepoix, 
permet  à  l'abbé  de  Boulbonne  de  percevoir 
les  revenus  des  lieux  de  Dun,  Malegoude 
&  de  la  forêt  de  Péchaut  pour  règlement 
de  certaines  dettes. 

D,  86,^  173. 

CCXXV.  —  10  avril  1392.  —  Roger-Ber- 
nard de  Lévis,  seigneur  de  Mirepoix,  séné- 
chal de  (-arcassonne,  concède  à  Boulbonne, 
pour  vingt-neuf  ans,  l'usufruit  des  revenus 
de  Dun,  Malegoude  &  de  la  forêt  de  Pé- 
chaut. 

D,  86,  f>  177. 

CCXXVL  —  26  novembre  iSçj.  —  L'of- 
ficial  de  l'évéque  de  Mirepoix  ordonne  de 
faire  rendre  compte  à  Pierre,  abbé  de 
Boulbonne,  de  l'exéciition  du  testament  du 
cardinal  de  Tusculum  touchant  ce  que  le- 
dit cardinal  avait  donné  à  l'hospice  de  Bel- 
pech  lors  de  sa  fondation, 

D,  8'.,  f"  195. 

CCXXVH.  —  3  décembre  1397.  —  Pa- 
réage  entre  le  roi  &  l'abbé  de  Boulbonne 
pour  les  lieux  de  Dun  &  de  Malegoude  & 
le  bois  de  Péchaut. 

D,  86,  f»  2o3. 

CCXXVIH.  —  18  mars  141 1  (v.  st.).  — 
Jean,  comte  de  Poix,  ordonne  à  son  tré- 
sorier de  payer  à  l'abbé  de  Boulbonne  cin- 
quante livres  de  rente  données  par  ses 
prédécesseurs  pour  les  anniversaires  fon- 
dés par  eux  dans  le  monastère. 

D,  86,  f»  272. 

CCXXIX.  —  22  septembre  1416. —  Les 
commissaires  sur  le  fait  de  l'équivalent  du 
dixième  des  biens  ecclésiastiques  déclarent 
l'abbé  de  Boulbonne  complètement  libéré, 


moyennant    une    somme   de   quinze   livres 
tournois. 
D,  86,  C  278. 

CCXXX.  —  10  octobre  1443.  —  Vente 
faite  par  les  religieuses  de  Valnègre  au 
prieur  de  Boulbonne  de  tous  leurs  biens 
meubles  moyennant  la  somme  de  cinquante 
moutons  d'or. 

D,  86,  {•>  280. 

CCXXXI,  —  28  juin  1453.  —  Nicolas  V, 
à  la  requête  du  comte  de  Poix,  Gaston, 
permet  à  l'abbé  de  Boulbonne,  monastère 
d'où  sont  sortis  un  pape  &  deux  cardi- 
naux, de  porter  la  mitre  &  la  crosse  &  de 
donner  la  bénédiction  pontificale. 

D,  86,  f"  283. 

CCXXXH.  —  20  septembre  1453.  —  L'of- 
ficial  de  Rieux,  commissaire  apostolique, 
procède  à  l'union  du  monastère  de  Calers, 
où  il  ne  restait  plus  qu'un  religieux,  à 
celui  de  Boulbonne,  à  la  demande  de 
Pierre,  abbé  de  Boulbonne,  &  avec  le  con- 
sentement de  celui  de  Calers,  Antoine, 
auquel  sont  assurés  sa  vie  durant  les  titre 
&  qualité  d'abbé. 

Cette  union  avait  été  décidée  par  bulle 
de  Nicolas  V  du  28  juin  1453. 

D,  S'^,  i"  292. 

CCXXXm.  —  7  juillet  1465.  —  Gaston, 
comte  de  Foix,  fonde  une  messe  haute  de 
la  Vierge,  à  dire  chaque  jour  à  Boulbonne, 
moyennant  la  somme  de  mille  six  cents 
écus,  valant  chacun  dix-huit  livres. 

Cette  fondation  fut  confirmée  par  Ma- 
deleine de  Foix  en  1472. 

D,  86,  f»  3i6. 

CCXXXIV.  —  9  mai  1539.  —  Paul  III 
confirme  une  transaction  passée  entre 
Amanieu  de  Foix,  évêque  de  Comminges, 
abbé  commendataire  de  Boulbonne,  &  les 
religieux  de  ce  couvent,  pour  la  séparation 
des  deux  menses  abbatiale  &  conventuelle; 
cette  transaction  avait  été  renouvelée  par 
l'abbé  Paul  de  Béarn,  successeur  d'Ama- 
nieu,  &  par  l'abbé  de  Cîteaux. 

D,  86,  f»  33o. 


\  m. 


61 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1920 

CCXXXV.  —  19  janvier  i543.  —  Paul  III 
permet  à  Amanieu  de  Foix,  clerc  du  dio- 
cèse de  Bordeaux  &  abbé  commendataire 
de  Boulbonue,  de  remplir  dans  son  monas- 
tère les  fonctions  spirituelles  d'abbé. 

A  la  suite  sont  les  statuts  promulgués 
par  ledit  Amanieu. 

D,  8rt,  f"  338. 

CCXXXVI.  — 23  août  i55i.  — Le  vicaire 
général  du  cardinal  de  Ferrare,  abbé  de 
Boulbonue,  transige  avec  les  habitants  de 
Mazères  au  sujet  de  la  reconstruction  du 
clocher  de  leur  église, 

D,  S6,  f°  35o. 

CCXXXVII.  —  18  septembre  iSyg.  — 
Lettre  d'Henri,  roi  de  Navarre,  en  consi- 
dération de  Louis,  cardinal-a"rchevêque 
d'Auch,  abbé  de  Boulbonne,  ordonne  la 
restitution  des  biens  enlevés  au  couvent 
par  les  religionnaires. 

D,  Srt,  f»  364. 


III 

Chartreuse  de  Bonnefoy. 

LE  présent  catalogue  d'actes  relatifs  à 
la  chartreuse  de  Bonnefoy,  au  diocèse 
de  Viviers,  est  extrait  d'un  inventaire  des 
archives  du  couvent,  rédigé  au  septième 
siècle.  Cet  inventaire,  qui  appartient  au- 
jourd'hui à  M.  H.  Vaschalde,  se  compose 
de  quatre  cent  soixante  feuillets;  nous 
n'avons  analysé  que  les  chartes  les  plus 
intéressantes.  Elles  fournissent  d'ailleurs 
nombre  de  renseignements  sur  l'histoire  du 
pays  aux  quatorzième  &  quinzième  siècles. 

I,  —  1179.  —  Guillaume-Jourdain  donne 
à  Bonnefoy  un  mas,  appelé  del  IS/loios,  avec 
diverses  terres  aux  environs  &  dans  le  ter- 
roir de  Cantaloup,  &  le  droit  de  pêche  dans 
le  lac  d'Arcone  '. 

1,  p.  lî. 


1924 


'   Nous  donnons   ici , 
charte,    dont    I'ori£;ir.:il 


en    note,    cette    première 
existe    aux    nrchives    de 


II.   —    1179.    —   Accord    ménagé    entre 
l'abbé  d'Aiguebelle  ik  le  prieur  de  Bonne- 

l'Ardèchc,  d'après  une  copie  que  nous  a  commu- 
niquée ivl.  r.ibbé  Rouchier.  On  peut  considérer 
cet  acte  comme  l'acte  même  de  fondation  de  la 
chartreuse  : 

n  Nonnullis  innotescit  quod    rerum  presenden- 

tium  veritas  vix  custodiri  valeai.  Unde  ego 

GuiUelmus  Jordani  in  hac  présent!  carta  scribere 
feci,  omnibus  hoc  scriptum  legentibus  8c  audien- 
tibus  notum  faciens,  quod  pro  amore  Dei  &.  saluie 
8c  remédie  anime  mee  8c  predecessorum  meorum 
donavi  8c  perpétua  stabilitate  concessi  habitatori- 
bus  Bonefidei  tam  presentibiis  quam  futuris  Rip- 
pam  Lassam  cum  omnibus  appendenciis  suis, 
iibicuinque  aliqiiid  juris  habebam,  8c  cetera  omnia 
que  infra  termines  eorum  jure  hereditario  possi- 
debam.  Hoc  donum  feci  in  manu  Rotberti  prioris 
Bonefidei  8c  ad  duiturnioris  pacis  tenorem  meo 
sigiUo  hoc  scriptum  inunivi.  Donationis  hujus 
testes  sunt  Rotbertus  prier  Bonefidei,  Johannes 
precurater  ejusdem  doraus,  GuiUelmus  de  For- 
cata  cenversus,  Geraldus  de  Podio  Bosonis,  Ber- 
trandus  Bruni,  Petrus  de  Forcata,  Girbertus  de 
Fayno.  —  Notum  sit  tam  presentibus  quam  futu- 
ris, quod  ego  Guillelmus  Jordnrti  pro  amore  Dei 
8c  sahite  anime  mee  8c  predecessorum  meorum 
donavi  8c  perpétua  stabilitate  concessi  habitato- 
ribus  Bonefidei  tam  presentibus  quam  futuris 
mansum  del  Motos,  Los  Ceinets,  pratum  de  Mi- 
lenes,  Calmem  Caninam  8c  quicquid  mei  juris 
erat  a  Calme  Caninn  usque  ad  Altared  &  inde  ad 
terminoruin  fines  de  Ligered  8c  medietatem  dé 
ViUavieilha  81  Rippam  Lassam  &  Pretale  nbi- 
cumqiie  juris  aliquid  habebam,  8c  quod  infra  ter- 
ritorium  de  Chantaloba  in  terra  Aude  vel  in  alie 
leco  jure  meum  esse  credebam,  8c  cetera  omnia 
absque  ullo  retentu,  que  infra  termines  eerum 
qui  subscripti  sunt  jure  hereditario  possidebam, 
scilicet  in  bosce  &  plane,  in  montibus  8c  valli- 
bus,  in  aquis,  pascuis  8c  pratis  8c  in  omnibus 
aliis  rébus,  excepte  quod  de  nemore  liceat  prepriis 
hominibus  meis  tantummodo  ad  focum  facien- 
dum  sive  ad  edificia  construenda  sumere  sibi  ne- 
cessaria,  8c  hoc  extra  defensum  quod  consilio  meo 
fecerunt.  Hoc  ego  ita  constitui,  ut  nullus  ex  ho- 
minibus ineis,  nec  etiam  ego  vel  hères  meus  de 
omni  re  quam  predicte  demus  fratribus  dedi  sive 
do  nemore  sive  de  re  alia  quicquam  alicui  dare 
vel  vendere  valeamus.  Preterea  dedi  eis  piscntu- 
ram  lacus  qui  dicitur  Arcona,  ita  tamen  iit  si 
quis  ex  hominibus  meis  voluerit  ad  opus  meum 
piscari  in  eodem  lacu,  non  prohibeatur  ab  illis. 
Hoc  donum  feci  in  manu  Rotberti  prioris  Bone- 
fidei,  Annando   del   Sauzet   présente,  ejusdem  do 


ICjZJ 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1916 


foy  par  le  prieur  du  Val-Sainte-Marie  & 
Girard,  convers  de  la  chartreuse;  les  pâtu- 
rages de  chaque  abbriye  sont  fermés  aux 
bestiaux  de  l'autre,  &  les  bornes  en  sont 
soigneusement  indiquées. 
I,  p.  70. 

III.  —  1 184.  —  Bertrand  d'Anduze  donne 
h  la  chartreuse  de  Bonnef'oy  dix  saumées  de 
sel  à  prendre  annuellement  dans  4a  ville 
de  Sommières,  sans  payer  aucun  droit. 

I,  p.  61. 

IV.  —  1187.  —  Bertrand  de  Melgueil, 
seigneur  d'Alais,  donne  à  la  chartreuse  de 
Bonnefoy,  en  rémission  de  ses  péchés,  cinq 
saumées  de  sel  à  prendre  annuellement  au 
grenier  d'Alais,  sans  payer  aucun  droit. 

I,  p.  61. 

V.  —  1 188.  —  Accord  passé  entre  Jaren- 
ton,  prieur  de  Bonnefoy,  &  l'abbaye  de 
Saint-Chaffre,  au  sujet  des  dîmes  de  leurs 
possessions  de  la  paroisse  des  Estables, 
(limes  que  Bonnefoy  refusait  de  payer,  sous 
prétexte  d'exemptions  à  elle  accordées  par 
Alexandre  III. 

I,  p.  i5. 

VI. —  1197.  — Raimond  Pelet,  seigneur 
d'Alais,  confirme  le  don  fait  à  la  chartreuse 
de   Bonnefoy   par  son    prédécesseur  Rai- 

mus  converso,  anno  ab  Incarnatione  Domini 
MCLXxviiii.  Et  ad*  diuturnioris  pacis  tenorem 
proprio  sigillo  &  aliis  hanc  cartam  muniri  fccl. 
Isti  siquidcm  sunc  termini  Bonefidei  :  Gerbers, 
Rupls  Nemorosa  inier  Gerbcr  &  Montleu,  ab 
oriente  Calmis  Mayalene  sita,  Lecos,  Dozonen- 
cha,  Petra  Berteus,  Monfol,  Greno,  Chalmet,  ri- 
vus  Traverse,  rivus  de  Corbavaissa,  lo  Pas  de  la 
Saincira,  Cleriat,  Rupes  Urseria  ,  Chabriiniind, 
riTiis  de  Maiossos,  ciimba  Arnaldortim,  peira 
de  ia  Mealha ,  Rupis  Grailosa,  Rivtis  nemoris 
Crose,  Tauron,  Serrad,  Riipes  de  Vorret,  Rupes 
Luparia,  Rocha  Estremeira,  Monsacutus,  via  de 
Plumbazet.  —  Hujus  donationis  testes  sunt  Pe- 
triis  sacerdos  d*  Fayno,  Johannes  de  Salvatge, 
Pontius  de  Montivel,  Giiigo  de  Boreia  8c  Silvio 
filio  ejus,  Jarento  Arnaldi ,  Guigo  &  Hugo  & 
Pontius  milites  de  Fayno,  Guillelmus  Baile,  Ja- 
cobus  Giiersos,  Petrus  de  Valyelada,  Petrut  de 
Chadro,  Pontius  de  Romegeirias,  Blanchardus. 
Durandus  scripsit  qui  hec  nudivit  &  vidit.    » 


mond  Pelet,  de  cinq  saumées  de  sel  à  pren- 
dre annuellement  au  grenier  à  sel  d'Alais, 
sans  payer  aucun  droit. 

I,   p.    Oo. 

VII.  —  1200.  —  Raimond  Pelet,  seigneur 
d'Alais,  déclare  exempter  la  chartreuse  de 
Bonnefoy  de  la  leude  d'une  émine  de  sel  par 
miuot  dans  l'étendue  de  sa  terre  d'Alais. 

I,  p.  63. 

VIII.  —  1201.  —  Aimar  de  Poitiers, 
comte  de  Valentinois,  &  sa  femme  Philippe 
exempte  Bonnefoy  des  droits  de  pâture  dans 
leurs  terres  du  mandement  de  Mezenc. 

I,  p.  14. 

IX.  —  1 2o5.  —  Bertrand,  évêque  du  Puy, 
arbitre  commun,  termine  les  différends, 
qui  existaient  entre  les  religieux  de  Mazan 
&  ceux  de  Bonnefoy,  au  sujet  du  lieu  de 
la  Rochette,  du  lac  d'Arcone,  &c.  —  Sen- 
tence approuvée  par  Innocent  III,  le  3 
août  1207. 

I,  p.  29. 

X.  —  1206.  —  Guillaume  de  Solignac 
donne  aux  religieux  de  Bonnefoy  tous  ses 
droits  sur  le  terroir  de  Bonnefoy,  &  ap- 
prouve lotîtes  les  ventes  faites  à  la  maison 
par  ses  feudataires. 

I.  p.  .2. 

XI.  —  1209.  —  Bertrand,  évêque  du 
Puy,  &  son  chapitre  achètent  pour  le 
compte  de  la  chartreuse  de  Bonnefoy,  à 
Guillaume  Baudouin  &  Gérenton  de  Gla- 
venas  tous  leurs  droits  sur  le  lieu  de  Bon- 
nefoy. 

I,  p.  lî. 

XII.  —  1209.  —  Accord  entre  Gibert  de 
Solignac  &  les  religieux  de  Bonnefoy,  au 
sujet  du  lieu  de  Termes  réclamé  à  la  char- 
treuse par  ce  seigneur;  les  religieux  lui 
payent  dix  sous,  &  il  s'engage  à  indemni- 
ser l'abbaye  de  Saiut-Chaffre,  au  cas  où 
elle  leur  intenterait  une  action. 

I,  p.  16. 

XIII.—  1210.—  L'abbé  de  Saint-Chaffre 
déclare    abandonner    à    la    chartreuse    de 


19-7 


PREUVES  DE  LHISTOIIIE  DE  LANGUEDOC. 


1928 


Boiinefoy  toutes  les  dîmes  qu'il   pourrait 
exiger  pour  ses  possessions  territoriales. 
I,  p.  1(5. 

XIV.  —  1210.  —  Bertrand  &  son  fils 
Pierre  d'Anduze  donnent  à  la  chartreuse 
de  Bonnefoy  quarante  setiers  de  sel  à 
prendre  annuellement  dans  le  grenier  d'A- 
lais,  sans  payer  aucun  droit  de  leude. 

I,  p.  6(. 

XV.  —  1216.  —  Albert  de  Jaujat  donne 
aux  religieux  de  Bonnefoy  un  village,  ap- 
pelé Terrisse,  avec  ses  dépendances  &  une 
somme  de  vingt  livres,  à  charge  pour  eux 
de  célébrer  un  anniversaire  le  jour  de  la 
Nativité  de  la  Vierge  pour  le  salut  de  son 
âme  &  de  celle  de  feu  son  frère. 

I,  p.  i3. 

XVI.  —  17  septembre  1220.  —  Éracle, 
fils  de  Pons  de  Montlaur,  donne  à  Bonne- 
foy, en  perpétuelle  aumône,  tous  les  droits 
qu'il  possédait  au  lieu  de  P'reysseu  &  à  la 
Cuche,  &  ratifie  les  donations  de  feu  son 
père  à  la  maison,  à  condition  de  faire  cha- 
que année  un  repas  dans  l'abbaye  le  jour 
de  Toussaints. 

I,  p.  271. 

XVII.  —  1221.  • —  Richard  de  Prunayret 
confirme  la  donation  faite  à  la  maison  de 
Bonnefoy  par  son  père  &  son  oncle  de 
certaines  terres  sises  aux  terroirs  des  Cha- 
banes,  de  Rioufreyt  &  Las  Sanherîas. 

I,  p.  14'- 

XVIII. —  1221.  —  Pierre  Itier,  seigneur 
de  Géorand,  donne  à  la  maison  de  Bonne- 
foy tous  ses  droits  sur  la  Terrisse  &  Lige- 
ret  avec  deux  jets  du  lac  d'Issarlès. 

I,  p.  3o, 

XIX.  —  1222.  —  Hugues  de  Burzet,  sa 
femme  Chaberte  &  leur  fils  Raimond  don- 
nent aux  religieux  de  Bonnefoy  toutes 
leurs  possessions  dans  le  tènement  des  Es- 
tables  pour  les  revenus  en  être  employés 
chaque  année  à  un  repas,  donné  aux  reli- 
gieux le  jour  de  l'octave  Saint-Michel. 

I,  p.  107. 


XX.  —  1224.  —  Gérenton  de  Chapteuil 
donne  aux  prieur  &  religieux  de  Bonnefoy 
tous  ses  droits  supérieurs  sur  les  terres 
acquises  par  eux  de  Jarenton  de  Mezenc, 
au  lieu  de  la  Chalm-Méjane. 

I,  p.  i3. 

XXI.  —  1228. — Transaction  entre  l'abbé 
de  Sainf-Chaffre  &  le  prieur  de  Bonnefoy 
au  sujet  des  lieux  de  Deux-Rabes  &  de 
Coulanges,  dont  les  deux  tiers  sont  adju- 
gés à  l'abbé  &  le  reste  au  prieur. 

I,  p.  17. 

XXII.  —  1242.  —  Béraud  de  Solignac, 
seigneur  du  Béage,  confirme  toutes  les  do- 
nations faites  par  ses  ancêtres  à  la  maison 
de  Bonnefoy,  déclare  qu'elle  pourra  ter- 
miner le  vivier  que  son  père  avait  voulu 
faire  faire  dans  les  trois  ans,  &  lui  donne 
six  deniers  du  Puy  à  prendre  sur  le  tène- 
ment de  Courbe-Vayse. 

I,    p.    25l. 

XXIII.  —  1244.  —  Eracle  de  Montlaur 
donne  aux  religieux  de  Bonnefoy,  pour  la 
rémission  de  ses  péchés  &  le  salut  de  ses 
parents,  une  cellule  dans  le  couvent, 
qu'habitera  un  religieux,  qui  célébrera 
l'office  divin,  moyennant  une  redevance 
perpétuelle  de  quatre  muids  de  vin  à  pren- 
dre à  Aubenas  même,  dans  le  cellier  sei- 
gneurial. 

I,  p.  33i. 

XXIV.  —  1246. —  Innocent  IV  à  l'arche- 
vêque de  Vienne  &  à  l'évêque  du  Puy.  — 
Il  leur  ordonne  de  maintenir  les  établis- 
sements de  chartreux  de  leurs  province  & 
diocèse  dans  la  jouissance  de  tous  leurs 
droits  &  privilèges  &  de  leur  faire  rendre 
tous  les  biens  qui  leur  avaient  été  enlevés. 

Fulminée  par  Bernard,  évèque  du  Puy, 
en  1246.  —  L'inventaire  donne  la  date  de 
1202  &  l'attribue  à  Innocent  III;  la  date 
de  la  fulmination  nous  oblige  à  rapporter 
cette  bulle  à  Innocent  IV  &  à  l'année  1246. 

I,  p.  .. 

XXV.  —  1247.  —  Arbitrage  entre  le 
prieur  de  Bonnefoy  &  le  procureur  de 
l'abbé    de    Mazan,  au    sujet   du  différend 


19:9 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


içSo 


qui  les  partageait  pour  les  droits  de  pâture 
des  mandements  de  Mezenc,  Géorand,  le 
Béage,  &c. 
I,  p.  6j. 

L'accord  définitif  fut  conclu  l'année  sui- 
vante. 
I,  p.  66. 

XXVI.  —  I  249.  —  Philippe,  comtesse  de 
Valentinois,  confirme  la  donation  faite  à 
Bonnefoy  par  son  père,  Guillaume-Jour- 
dain, en  1179. 

Il    p.    I  2. 

XXVII.  —  1253.  —  Eracle,  seigneur  de 
Montlaur,  &  sa  femme  Marguerite  recon- 
naissent avoir  reçu  de  la  maison  de  Bon- 
nefoy une  somme  de  soixante  livres  qu'ils 
doivent  employer  dans  l'année  à  l'achat 
de  redevances  dans  le  mandement  d'Au- 
benas. 

I,  p.  332. 

XXVIII.  —  1256.  —  Guillaume  de  Con- 
taigitet  &  ses  neveux  vendent  au  prieur 
de  Bonnefoy  un  homme,  appelé  Jean  de 
Pruneyrolles,  moyennant  cinquante  sous 
viennois. 

I,  p.  73. 

XXIX.  —  1264.  —  Éracle  de  Montlaur, 
seigneur  d'Aubenas,  mande  au  fermier  de 
son  château  d'Arlempde  de  livrer  chaque 
année  à  Bonnefoy  douze  cartons  de  seigle 
donnés  par  son  père  pour  la  réfection  des 
religieux  du  couvent. 

I,  p.  332. 

XXX.  —  1273.  —  Les  habitants  du  lieu 
des  Estables  se  reconnaissent  pour  hom- 
mes liges  de  la  chartreuse  de  Bonnefoy,  & 
déclarent  tenir  leurs  terres  dudit  couvent. 

I,  p.  81. 

XXXI.  —  1279.  —  Testament  de  Guil- 
laume de  Contaignet,  par  lequel  il  de- 
mande à  être  enseveli  dans  le  cimetière  de 
la  chartreuse  &  donne  aux  religieux  cin- 
quante livres  pour  l'entretien  d'un  prêtre, 
qui  célébrera  à  perpétuité  l'office  divin. 

I,  p.  73. 


XXXII.  —  26  novembre  1283.  — Tran- 
saction entre  Pons  de  Montlaur,  seigneur 
de  Chàteauneuf,  &  ses  hommes  de  ce  châ- 
teau d'une  part  &  les  religieux  de  Bonne- 
foy de  l'autre,  au  sujet  de  l'usage  du  bois 
de  Clergeac,  appartenant  à  la  chartreuse. 

I,  p.  272. 

XXXIII,  —  1283.  —  Transaction  entre 
Aimar  de  Poitiers,  comte  de  Valentinois, 
&  les  prieur  &  religieux  au  sujet  de  do- 
nations faites  à  ceux-ci  par  les  anciens 
comtes,  du  partage  de  la  justice  de  diffé- 
rents villages  du  pays,  du  droit  de  pêche 
dans  le  lac  d'Arconne. 

I,  p.  27- 

XXXIV. —  1284.  —  Échange  entre  Ai- 
mar de  Poitiers,  comte  de  Valentinois,  & 
Raimond-Olivier,  prieur  de  Bonnefoy;  le 
comte  reçoit  du  couvent  une  rente  perpé- 
tuelle de  cent  quarante  sous  viennois,  as- 
sise sur  la  leude  de  Privas  &  lui  cède  la 
moitié  du  mas  de  la  Vacharesse. 

I,  p.  109. 

XXXV.  —  1284.  —  Aimar  de  Poitiers, 
comte  de  Valentinois,  confirme  les  do- 
nations faites  à  Bonnefoy  par  ses  prédé- 
cesseurs, &  prend  le  monastère  sous  sa 
protection. 

I,  p.  i3. 

XXXVI.  —  1299.  —  Transaction  entre 
Guillaume  de  Poitiers,  comte  de  Valen- 
tinois, seigneur  de  Fay  &  Mezenc,  &  les 
prieur  &  religieux  de  Bonnefoy,  au  sujet 
de  la  justice,  haute,  moyenne  &  basse  du 
lieu  des  Estables  &  de  ses  dépendances. 

1,  p.  143. 

XXXVII.  —  i3o6.  —  Les  habitants  du 
lieu  des  Estables  reconnaissent  au  procu- 
reur de  Bonnefoy  qu'ils  doivent  au  cou- 
vent diverses  redevances  &  cens,  comme 
tenant  de  lui  différentes  maisons,  terres  & 
seigneuries. 

I,  p.  122. 

XXXVIII.  — 25  novembre  i3o8.  — Tran- 
saction entre  Girard  de  Salenche,  prieur 
de  Bonnefoy,  &  Pierre-Julien  de  Largen- 


ig3i 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LAKGUEDOC. 


1902 


tière,  par  laquelle  celui-ci  s'engage  à  faire 
payer  audit  prieur  trois  muids  de  vin  tous 
les  ans,  par  les  tenanciers  d'Aubenas,  en 
échange  de  semblable  quantité  donnée  au 
couvent  par  son  aïeul,  Aymar-Julien,  & 
assise  sur  le  lieu  de  Largentière. 
I,  p.  Stjr.. 

XXXIX.—  4  juillet  i3i2.—  Transaction 
passée  entre  Beraud  du  Béage,  chanoine 
du  Puy,  procureur  de  son  neveu  Béraud 
du  Béage,  &  de  Guillaume  de  Solignac, 
coseigneurs  pour  le  lieu  du  Béage,  & 
Henri  d'Amplepuis,  prieur  de  Bonnefoy, 
au  sujet  de  l'usage  &  de  la  propriété  de 
plusieurs  bois  dépendants  de  ladite  sei- 
gneurie du  Béage. 

I,  p.  248. 

XL.  —  18  octobre  l'iiS.  —  Raimond 
Goschac,  prieur  de  Bonnefoy,  acquiert  de 
Pierre-Aimar,  seigneur  de  Moutbel,  &  de 
son  fils  Poucet,  deux  sols  trois  deniers 
tournois  de  rente  qu'ils  percevaient  sur 
une  vigne  de  la  communauté,  sjse  à  Au- 
benas. 

I,  p.  343. 

XLL  —  12  décembre  i32i.  —  Gui  de 
Montlaur,  eu  échange  de  douze  cartons  de 
seigle  de  redevance  annuelle  donnés  au 
couvent  de  Bonnefoy  par  ses  prédécesseurs 
pour  servir  à  l'entretien  d'un  religieux,  re- 
devance assise  sur  le  château  d'Arlempde, 
lui  donne  une  redevance  égale  sur  les  hom- 
mes du  lieu  de  Faucony,  dans  le  mande- 
ment de  Chàteauneuf,  sous  réserve  de  la 
justice  &  des  droits  supérieurs. 

I,  p.  274. 

XLII.  —  i332.  —  Appel  interjeté  par 
devant  le  bailli  royal  du  Vêlai,  par  le  pro- 
cureur des  religieux  de  Bonnefoy  contre 
Guillaume  de  Tournon,  seigneur  de  Con- 
taignet,  &  ses  officiers,  qui  avaient  fait 
planter  des  fourches  patibulaires  &  exercé 
divers  actes  de  justice  à  Veyradeyres  & 
autres  lieux  voisins. 

I,  p.  25. 

L'enquête  eut  lieu  en  i333  &  prouva  le 
bon  droit  de  l'abbaye. 


XLIII. —  1334.  —  Sentence  rendue  par 
le  juge  royal  du  Vêlai,  au  siège  de  Mont- 
faucon,  contre  les  religieux  de  Bonnefoy, 
qui  avaient  fait  arracher  des  fourches 
patibulaires  plantées  par  le  seigneur  de 
Contaignet;  les  fourches  sont  replacées  & 
les  religieux  condamnés  à  cent  livres  d'a- 
mende. —  Ils  appelèrent  immédiatement 
de  cette  sentence  par  devant  le  sénéchal 
de  Nimes. 

I,    p.    2J. 

La  sentence  du  sénéchal   de  Nimes  fut 
rendue  en  i335,  &  annulla  la  précédente. 
I,  p.  26. 

XLIV.  —  1334.  —  Gui  de  Poitiers,  comte 
de  Villars,  seigneur  de  F^y  &  de  Mezenc, 
fonde  dans  la  chartreuse  de  Bonnefoy  un 
service  annuel  pour  le  salut  de  lui  &  de  sa 
famille,  moyennant  une  rente  de  vingt 
sous. 

I,  p.  61. 

XLV.  —  1344.  —  Benoît  Brossard,  com- 
mis &  député  par  le  roi  pour  la  levée  des 
finances  des  nouveaux  acquêts  faits  par 
les  gens  d'église,  taxe  à  cent  vingt-huit 
livres  les  droits  d'amortissement  dus  par  la 
maison  pour  différentes  acquisitions  aux 
lieux  d'Aubenas,  Montpezat,  Ussel,  &c. 

1,  p.  35o. 

XLVI.  —  1344-1345.  —  Clément  VI  aux 
chanoines  de  l'église  de  Viviers.  Il  les 
charge  de  juger  le  ])rocès  fait  au  prieur 
de  Bonnefoy,  en  vertu  de  certaine  lettre 
obtenue  du  Saint-Siège  par  le  prieur  de 
Saint-Martial  (diocèse  de  Viviers),  tou- 
chant plusieurs  dîmes  qu'ils  se  dispu- 
taient. 

I.p.  2. 

XLVII. —  ij  novembre  1359. —  Guil- 
laume Rostaing,  bailli  de  Montpezat  pour 
le  seigneur  de  Montlaur,  permet  à  Pierre 
Randon,  maréchal  à  Montpezat,  de  faire 
sur  le  devant  de  sa  maison  une  fenêtre, 
un  auvent  &  un  banc  de  bois,  large  d'une 
aune,  le  tout  sous  le  cens  annuel  de  deux 
deniers. 

I,  p.  379. 


i9J-> 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


'9^4 


Cette  maison  fut  donnée  à  Bonnef'oy,  le 
21  mars  1874,  par  Mondette  Bonnaude, 
veuve  de  Pierre  Raiidon. 

IhU. 

XLVIII.  —  i3jo.  —  Compromis  passé 
entre  le  prieur  de  Bonnefoy  &  les  habi- 
tants dudit  lieu  au  sujet  de  la  valeur  d'un 
tournois  d'argent  que  les  habitants  de- 
vaient payer  annuellement  au  prieur;  ce- 
lui-cî  prétendait  qu'il  devait  valoir  douze 
sous,  &  ses  adversaires  soutenaient  qu'ils 
n'é'aient  tenus  que  de  le  payer  en  mon- 
naie courante. 

I,  p.  82. 

XLIX.  —  Mars  1,162.  —  Jean  II  prend 
sous  ses  protection  8c  sauvegarde  les  prieur 
&  couvent  de  Bonnefoy  avec  toutes  leurs 
possessions,  droits  &  privilèges. 

I,  p.  6. 

L.  —  II  juin  i;i6'5.  — Transaction  entre 
le  prieur  de  Lyac  &  celui  de  Notre-Dame 
de  Tournon,  par  laquelle  ladite  église  de 
Tournon  n'ayant  pas  de  cimetière,  il  est 
décidé  qu'on  établira  un  cimetière  auprès 
d'elle  avec  le  consentement  de  l'évéque  de 
Viviers.  —  Auparavant  les  paroissiens  de 
Tournon  étaient  enterrés  à  Lyac. 

I,  p.  3J.5. 

Ll. —  27  octobre  i363.  — Transaction 
entre  Bermond  de  Brion ,  seigneur  de 
Brion,  &  Guillaume,  prieur  de  Bonnefoyj 
le  seigneur  soutenait  que  les  possessions 
féodales  du  couvent  à  Arcens  étaient  tom- 
bées en  commise  faute  d'hommage;  le 
prieur  reconnaît  sa  faute,  s'avoue  coupable 
de  négligence  dans  l'accomplissement  de 
ses  devoirs  de  vassal,  &  rend  hommage  au 
seigneur  de  Brion. 

I,  p.  409. 

LU. —  3  novembre  i363.  —  Transaction 
entre  le  prieur  de  Bonnefoy  &  ses  sujets 
de  la  terre  de  Bonnefoy,  au  sujet  des  rentes 
dues  à  la  maison  &  qui  devaient  être 
payées  en  monnaie  forte,  le  tournois  va- 
lant douze  ou  quinze  deniers;  le  prieur 
réclamait  la  monnaie  ancienne,  les  emphi- 


téoles  ue  voulaient  payer  qu'en  monnaie 
courante,  année  par  année. 
I,  p.  92. 

LUI.  —  3o  octobre  i368.  —  Sentence 
des  officiers  de  la  juridiction  de  Montpe- 
zat  entre  Pierre  Randon,  maréchal  à  Mont- 
pezat,  &  Pons  del  Clotz,  meunier  dudit 
lieu,  au  sujet  des  réparations  à  faire  au 
moulin,  dont  l'eau  passait  sous  la  maison 
dudit  Randon  &  la  rendait  inhabitable. 

I,  p.382. 

LIV. —  20  mai  1378.  —  Le  lieutenant 
du  châtelain  de  Mezenc  condamne  Pons 
ArnissoUe,  dit  Chaufliayne,  à  une  amende 
de  dix  livres  pour  avoir  contrevenu  à  sa 
défense  de  faire  paître  des  bestiaux  dans  les 
terres  &  mandement  de  Bonnefoy,  sans 
en  demander  la  permission. 

I.  p.  9'- 

LV.  — 6  mai  1393.  — Testament  de  Pons 
de  Montlaur,  baron  dudit  lieu  &  de  Sa- 
bran,  par  lequel  il  fonde  une  chapelle 
portant  son  nom  dans  l'église  de  Bonne- 
foy, donne  un  calice  d'argent  &  les  vête- 
ments sacerdotaux  nécessaires  pour  y  cé- 
lébrer tous  les  jours  une  messe  des  morts, 
&  lègue  pour  cette  fondation  une  somme 
de  trois  cents  livres. 
I,  p.  36. 

LVI.  —  1397.  —  Au  moment  de  l'ouver- 
ture de  l'audience  de  justice  par  Jean  de 
Lescure,  juge  ordinaire  de  la  comtesse  de 
Valentinois,  dame  de  Mezenc,  le  prieur 
de  Bonnefoy  réclame  de  lui,  conformément 
à  une  ancienne  transaction,  le  serment  de 
bien  rendre  la  justice  au  lieu  des  Eslables, 
dépendant  de  l'abbaye. 

•.  P-  79. 


LVII. 


2J   juin    1399. 


Charles  VI 


exempte  la  chartreuse  de  Bonnefoy  comme 
tous  les  prieurés  de  l'ordre  des  Chartreux 
du  paiement  des  décimes  imposés  sur  les 
gens  d'église. 
I,  p.  6. 

LVIII.  —  3  avril  1400 Louis  de  Foi-» 

fiers,  comte  de  Valentinois  &  de  Diois, 


igSa 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1936 


donne  à  Lliermite,  seignenr  de  Lafaye 
(diocèse  de  Clerniont),  son  château  de 
Mezenc,  avec  toutes  ses  dépendances  & 
appartenances,  sous  obligations  de  foi  & 
d'hommage  lige  &  sous  réserve  de  l'usu- 
fruit viager  pour  dame  Hélix  de  Beaufort, 
comtesse  de  Valentinois;  le  château  pourra 
être  racheté  en  rendant  au  sieur  Lhermite 
la  somme  de  deux  mille  livres  &  le  mon- 
tant des  réparations  qu'il  y  aura  faites. 
I,  p.  143. 

LIX.  —  3o  août  1400.  —  Transaction 
entre  Jean  de  Prèles,  chanoine  de  Charays, 
prieur  de  Saint-Martial,  &  les  paroissiens 
de  l'église  de  ce  nom,  au  sujet  des  droits 
sur  le  produit  des  enterrements,  de  la  ré- 


d'Auvergne,  aux  généraux  grenetiers  des 
greniers  à  sel  de  ladite  sénéchaussée. 
I,  p.  45. 

LXIII.  —  1412.  —  Lhermite,  seigneur 
d'Argental,  de  la  Paye  &  de  Mezenc,  donne 
aux  religieux  de  Bonnefoy  le  quatrième 
étage  de  la  tour  de  son  château  de  Me- 
zenc pour  s'y  réfugier  &  y  mettre  leurs 
meubles  &  joyaux  en  temps  de  guerre,  à 
condition  de  ne  point  disposer  de  cet 
étage  en  faveur  d'autres. 

I,  p.  83. 

LXIV.  —  1431.  —  Charles  VII  déclare 
exempter  les  hommes  de  diverses  localités 
de  l'obligation  de  faire  le  guet  au  château 


paration    de    l'église,   des    offrandes,    des      des  Estables,  appartenant   à   la   dame    de 

Mezenc;   ils   ne  sont  point   les  sujets  de 
cette  dame,   le  château  est  en  ruines,   & 
plus  de  trente  hommes  ont  péri  lors  de  sa 
chute. 
L  p.  82. 


dîmes,  &c. 
I,  p.  452. 

LX.  —  i5  septembre  1402.  —  Jean  de 
Meyras,  secrétaire  du  duc  de  Berry,  lieu- 
tenant du  roi  en  Languedoc,  &  commis- 
saire sur  le  fait  des  amortissements  & 
nouveaux  acquêts,  donne  quittance  de 
quatorze  livres  dix  sous,  montant  des  droits 
d'amortissement  pour  certaines  redevances 
acquises  du  vicomte  de  Turenne  par  le 
prieur  de  Bonnefoy. 

1,  p.  326. 

LXI.  —  28  juillet  1408.  —  Les  hommes 
&  vassaux  de  Bonnefoy  interjettent  appel 
contre  une  ordonnance  du  juge  &  châte- 
lain seigneurial  de  Mezenc,  qui  les  avait 
taxés  à  quatre  cents  livres  pour  la  répa- 
ration du  château  de  Mezenc;  ils  décla- 
rent qu'ils  sont  sujets  de  l'abbaye,  &  que 
d'ailleurs  ce  château  ne  peut  leur  servir 
de  lieu  de  refuge,  à  cause  de  sa  position 

au    haut    d'une    montagne     extrêmement      faire  telles  portes  &  fenêtres  qu'ils  juge 
froide.  ront  bon. 

ï>    P-    89.  I,    p.    25o. 

LXII.  —  24  janvier  1409. —  Charles  VI  LXVII.  —  26  juin  1445.—  Sentence 
octroie  à  la  chartreuse  de  Bonnefoy  seize  rendue  par  la  cour  royale  de  Vêlai,  à  la 
saumées  de  sel  à  prendre  chaque  année  requête  du  syndic  de  Bonnefoy  contre 
sr.ns  payer  aucun  droit  dans  les  greniers  Etienne  Gibert  de  Rioufreyt,  qui  préten- 
de la  sénéchaussée  de  Beaucaire  &  de  Ni-  dait  avoir  le  droit  de  passer  sur  les  prés 
^ues.  —  A  la  suite  mandement  pour  ladite  de  Tombarel,  dépendant  du  courent,  avec 
donation  adressé  par  Jean,  duc  de  Berry  &  un  char  à  bœufs  pour  porter  son   foin  à 


LXV.  —  4  juillet  1436.  —  Philippe  de 
Lévis,  comte  de  Villars,  seigneur  de  Va- 
chères, mande  à  son  receveur  de  Vachères 
de  payer  exactement  chaque  année  au 
prieur  de  Bonnefoy  la  somme  de  trente 
sous,  montant  d'un  legs  fait  au  couvent 
par  l'un  de  ses  prédécesseurs. 

I,  p.  278. 

LXVI.  —  3  septembre  1442.  —  Hélix  de 
Vendac,  dame  du  Béage,  confirme  le  don 
fait  aux  religieux  de  Bonnefoy,  par  ses 
prédécesseurs  seigneurs  du  Béage,  d'une 
tour  de  ce  dernier  château,  appellée  le 
grenier  de  Bonnefoy,  pour  s'y  réfugier  en 
temps  de  guerre  &  y  transporter  leurs 
meubles    &    joyaux,   avec  permission   d'y 


1907 

Kioufreyt. 
diver. 
I,  p.  279, 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 
Défense  lui  est  laite  de  réci 


[938 


LXVIII.  —  M45'  —  Jean  d'Étampes, 
trésorier  général  des  finances  du  roi  en 
Languedoc,  amortit  l'acquisition  faite  par 
les  chartreux  de  Bonnefoy  de  certains  prés 
&  pâturages,  au  lieu  de  Saint-Martial,  & 
d'une  rente,  au  lieu  de  Thueytz,  moyen- 
nant la  somme  de  vingt  livres. 

I.  P-  7- 

LXIX.  —  1446.  —  Jean  de  Bourbon, 
évêque  du  Puy  &  comte  de  Vêlai,  juge 
exécuteur  &  conservateur  des  privilèges 
de  l'ordre  des  Chartreux,  maintient,  con- 
formément à  une  bulle  de  Jean  XXII  de 
l'an  i3i8,  la  chartreuse  de  Bonnefoy  dans 
la  jouissance  de  tous  ses  droits,  privilèges 
&  possessions. 

I.  p-  2. 

LXX.  —  29  mai  1454.  —  Bernard  d'Ar- 
magnac, comte  de  la  Marche,  confirme  la 
cession  faite  par  le  seigneur  de  Turenne, 
Guillaume  d'Alais,  à  Bonnefoy,  de  certai- 
nes redevances  en  échange  de  quarante 
setiers  de  sel  que  le  couvent  percevait  à 
Alais. 

I,  p.  326. 

LXXI.  —  23  juin  1464.  — Transaction 
passée  entre  les  officiers  seigneuriaux  de 
Vachères,  pour  le  comte  de  Villars  &  le 
procureur  du  couvent  de  Bonnefoy,  au 
sujet  des  crimes  d'hérésie  &  autres  commis 
par  Jacques  Dumas  &  Marguerite  Mayen- 
che,  mari  &  femme,  emprisonnés  au  lieu 
de  Vachères  par  les  officiers  du  comte 
comme  haut  justicier.  —  La  femme  fut 
exécutée  &  le  mari  mourut  en  prison;  le 
procureur  de  Bonnefoy  réclamait  leurs 
biens  par  droit  de  confiscation.  —  Les 
biens  en  litige  furent  remis  aux  enfants 
des  conjoints  comme  leur  ayant  été  substi- 
tués antérieurement. 

I,  p.  282. 


lAs,  exécuteurs  testamentaires  de  feu  Jean 
Chauchat,  confèrent,  conformément  aux 
clauses  de  so.n  testament,  la  chapelle  de 
l'hôpital  de  Montpezat  à  Jean  Boysson, 
prêtre  dudit  lieu. 
I,  p.  388. 

LXXIII. —  25  octobre  1481.  —  Louis  XI 
confirme  les  exemptions  &  privilèges  ac- 
cordés à  la  chartreuse  de  Bonnefoy  par  ses 
prédécesseurs,  l'exempte  des  tailles  que  les 
consuls  d'Aubenas  voulaient  lui  faire  payer 
&  amortit  jusqu'à  cent  livres  de  rente  ac- 
quises ou  à  acquérir  par  la  maison. 

I,  p.  8. 

LXXIV.  —  12  août  1483.  —  Transaction 
entre  le  prieur  de  Bonnefoy  &  Jean  Ey- 
raud,  maréchal  des  Estables,au  sujet  d'une 
maison  bâtie  trop  près  du  couvent  &  que 
ledit  Eyraud  fit  immédiatement  démolir  en 
promettant  de  s'abstenir  à  l'avenir  de  telles 
prétentions. 

I,  p.  93. 

LXXV.  —  27  mars  1484.  —  Charles  VIII 
amortit  en  faveur  de  la  chartreuse  de 
Bonnefoy  les  biens  &  rentes  qu'elle  avait 
acquis,  montant  à  la  somme  de  quatre- 
vingt-douze  livres  dix  sols,  &  lui  permet 
de  continuer  ces  acquisitions  jusqu'à  con- 
currence de  cent  livres. 

I,  p.  8. 

LXXVI.  —  Mars  1484.  —  Charles  VIII 
accorde  à  la  chartreuse  de  Bonnefoy  des 
lettres  de  sauvegarde  &  de  franchise. 

1.  p.  8. 

LXXVII.  —  16  mai  1490.  —  Hommage 
rendu  au  roi,  comme  dauphin  &  comte  de 
Valentinois,  par  Etienne  Vole,  prieur  de 
Bonnefoy,  par  lequel  il  se  reconnaît  lui  & 
ses  religieux  hommes  liges  dudit  seigneur 
&  avoue  tenir  de  lui,  en  franc  fief  noble, 
la  maison  de  Bonnefoy  &  ses  appartenan- 
ces. 

I,  p.  28. 


LXXII-.    —    i3    mai    1476.    —    Etienne,  LXXVIII.  —  7  mai  1497.  —  Charles  VIII 

prieur  de  Bonnefoy,  &  Antoine  Talpenas,      défend   à  tous   ses   officiers   de   loger  des 

•gardien  du  couvent  des  cordeliers  d'Aube-      gens  de  guerre  dans  les  maisons,  granges 


19^9 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


IQdO 


&  autres  dé|)eiulances  de  la  chartreuse^ile 
Bounefoy,    &    de    prendre    aucune    chose, 
fourrages,  &c.,  dans  ses  possessions. 
I,  p.  9. 

LXXIX.  —  i523.  —  François  I  décharge 
la  chartreuse  de  Bounefoy  des  impositions 
que  les  évoques  de  Viviers  &  du  Piiy 
avaient  mises  sur  le  couvent,  outre  la  co- 
tisation annuelle  accoutumée. 

I,  p.  10. 

LXXX. —  20  septembre  1574.  —  Henri  III 
renouvelle  le  privilège  accordé  par  les  rois 
de  France  aux  religieux  de  Bonuefoy  de 


IV 

Catalogue  des  actes  de  Raimond  VI 
&  de  Raimond  VII,  comtes  de  Tou- 
louse. 


MALGRÉ  le  titre  qui  précède,  nous 
n'avons  pas  la  prétention  de  donner 
ci-dessous  un  catalogue  complet  des  actes 
des  deux  derniers  comtes  de  Toulouse. 
Nous  avons  seulement  cherché  à  réunir  un 
certain  nombre  d'actes  qui  font  connaître 


prendre   chaque   année   au   grenier   à  sel'     plus   particulièrement   l'administration   & 
du  Pont-Saint-Esprit  seize  saumées  de  sel,      la  politique  de  ces  deux  princes, 
sans  payer  aucun  droit;  les  actes  originaux 
de  ce  privilège  avaient  été  brûlés  par  les 
huguenots. 
I,  p.  43. 


LXXXI.  —  1 588- ï  589.  —  Rôle  des  gens 
de  guerre  qui  ont  gardé  les  maison  &  for- 
teresse de  Bonnefoy  durant  les  troubles 
publics  &  qui  ont  été  payés  &  entretenus 
par  le  monastère  pendant  tout  ce  temps, 
avec  les  rôles  des  contributions  levées  pour 
l'entretien  de  ces  gens  de, guerre, 

I,  p.  3o. 

LXXXIl.  —  8  mars  1621,  —  Le  duc  de 
Ventadour,  lieutenant  du  roi  en  Langue- 
doc, indique  quelles  seront  les  localités 
qui  devront  contribuer  au  payement  &  à 
l'entretien  des  quinze  hommes  de  guerre 
accordés  à  la  chartreuse  pour  renforcer  sa 
garnison. 

I,  p.  3i. 

LXXXIII.  —  6  avril  1621,  —  Le  duc  de 
Montmorency,  lieutenant  général  en  Lan- 
guedoc, exempte  les  métairies  appartenant 
à  la  chartreuse  de  Bonnefoy  du  logement 
des  gens  de  guerre,  tant  à  pied  qu'à  cheval. 

I,  p.  ?.i. 

LXXXIV.  —  1623-1670.  —  Actes  pour 
la  translation  à  Moulins  de  la  chartreuse 
de  Bonnefoy;  cette  translation  ne  put 
être  effectuée. 

I,  pp.  ô3,  55. 


Nos  sources  ont  été  les  suivantes  : 

1°  Les  deux  registres  dits  de  Raimond  VII,  com- 
pilés par  ordre  de  son  successeur  Alfonse  de  Poi- 
tiers, &  sur  lesquels  on  peut  voir  au  tome  VII,  la 
Note  XLIX,  p.  272  &  suiv.  Nous  désignons  par  A 
le  registre  JJ.  xix,  &  par  B  le  mss.  latin  6009. 

2°  Les  actes  publiés  par  l'Histoire  de  Languedoc, 
dans  l'édition  princeps  &  dans  les  réimpressions. 

3"  Les  originaux  existants  dans  le  Trésor  des 
chartes. 

Nous  donnons  le  dépouillement  complet  des 
deux  registres  de  Raimond  VII  ;  c'est  ce  qui  expli- 
que la  présence  dans  notre  catalogue  d'un  certain 
nombre  d'actes  antérieurs  à  i  194. 

I.  —  Juin  1095.  —  Bertrand,  comte  de 
Toulouse,  donne  à  sa  femme  Electa,  en 
douaire,  les  cités  de  Rodez  &  de  Viviers, 
avec  toutes  leurs  dépendances. 

A,  86;  B,  489;  H,  y,  738-739. 

II.  —  1144»  octobre.  —  Coutumes  &  li- 
bertés concédées  par  le  comte  Alfonse  & 
son  fils  R.  de  Saint-Gilles  à  tous  ceux  qui 
viendront  habiter  la  nouvelle  ville  de 
Montauban. 

A,  169;  B,  94. 

m.  —  ii5j.  —  Raimond  V,  comte  de 
Toulouse,  reconnaît  que  le  marché  de 
Carpentras  appartient  à  l'évèque-de  cette 
ville  &  s'engage  à  n'en  point  établir  d'autre 
dans  un  rayon  déterminé  autour  de  cette 


i94t                                INVENTAIRES  ET  CATALOGUES.  1942 

ville.  Plusieurs  de  ses  vasseaux  lui  servent  VIII.  —  Mai  1167.  —  Hommage  de  Ro- 
de cautions  &  de  répondants.  ger-Bcrnnrd,  comte  de  Foix,  à  Raimond  V, 

Copie  authentique,  J.  3i  i,  n.  56  (2};  A,  io2j  pour  le  cliùteau  de  Saverdun. 

B,  ^37  ;  Teulet,  t.   I ,  pp.  y^-yâ.  Copie  authentique,  J.  332,  n.  1  ;   H,  viir,  270- 

271  ;  Teulet,  t.   I ,  pp.  93-94. 

IV.  —  24  avril   11 58  (n.  st.).  — W.  de 

Bugat,  Bernard  de  Lézat  &  leurs  associés,  'X.  —  Janvier  1 169  (v.  St.).  —  Hommage 

tanneurs  de  Toulouse,  réclament,  par-de-  de  dame  Galburge  &  de  son   fils  Hugues 

vant  la  cour  du   comte   de  Toulouse,  un  d'Ussel,  à  Raimond  V  pour  les  châteaux 

droit  d'usage,  qu'ils  prétendent  leur  être  d'Ussel,  Saint-Laurent  &  Roquecolombe. 

dû  par  les   habitants  de  Toulouse  &  par  Ongin.il,  J.  314,  n.  6j  Teulet,  t.  1,  p.  96. 
les  étrangers  qui  apportent  dans  la  ville 

des  cuirs  tannés;  ce  droit  était  de  deux  X.  —  T' avril  1171.  —  Béatrix,  comtesse 

deniers   par  cuir  de  vache,   de  bœuf,  de  de  Melgueil,  donne  à  sa  fille  Ermessinde 

cheval  ou  de  jument,  d'un  denier  par  cuir  &  à  sa  petite-fille  Douce  les  château   & 

d'àne  ou  d'ànesse,  de  mule  ou  de  mulet.  Ils  comté  de  Melgueil,  avec  la  monnaie  de  ce 

prouvent  leur  bon  droit,   &  s'engagent  h  nom  ;  elle  remet  le  tout  à  Raimond  V,  dont 

payer  tant    au    comte    pour   chaque  peau  le  fils   doit   épouser  Douce,  &   à  Pierre- 

provenant  de  ses  domaines.  Bermond   de    Sauve,    mari    d'Erniessinde. 

Copie  authentique,  J.  328,  n.  7;  A,  40  A;  B,  3o5;  Pierre-Bermond  &  Ermessinde  seront  vas- 

Teulet,  t.  I,  pp.  79-80.  saux  du  comte  de  Toulouse.  —  In  palatio 

Melgorii. 

V.  —  II   janvier  11J9  (v.  st.).  —  Rai-  H,viii,  280-281. 
mond  V,  comte  de  Toulouse,   restitue  à 

Raimond,  évèque   de  Carpentras,  le  chà-  XI.   —   12  décembre   1172.  —  Béatrix, 

teau   de  Venasque   &    ses  appartenances,  comtesse  de  Melgueil,  donne  le  comté  de 

qui  seront  désormais  tenus  en  fief  dudit  ce  nom  à  Raimond  V  &  à  ses  successeurs, 

évéque,  sous  réserve  de  l'ost  &  de  la  che-  comtes  de  Saint-Gilles;  ce  comté  sert  de 

vauchée  &  d'une  albergue  dans  divers  chà-  dot  à  sa  fille  Ermessinde,  qui  épouse  le  fils 

tcaux.  L'évèque  lui  paye  deux  mille  sous  du  comte.   Ermessinde    approuve  l'accord 

de  Melgueil  de  la  nouvelle  monnaie.  passé  par  sa  mère.  Le  comte  de  Toulouse 

Copie  .luthentiqiie,  J.  3i  1 ,  n.  j6  (3);  A,  io3;  lui    donne    en    douaire  ses   possessions    à 

B,  439)  Teulet,  t.  1,  pp.  83-84.  Uzès  &  dans  l'évèché  de  ce  nom. 

Copies  authentiques,   J.    295,    n.    1,   &  J.  33o, 

VI.  — 1"  juin  116J.  —  Les  chevaliers  "Mi  A,  164;  8,443;  H,  viii,  293-29:.;  Teulet, 
des  Arènes  de  Nimes  s'engagent  à  ne  point  '•  '■  PP-  '02-'<'4- 

faire   la  guerre  à  Raimond   V,   comte   de 

Toulouse,  à  moins  que  leur  vicomte,  quand  XII. — Août  1173.  —  Raimond  V  donne 

il  aura  atteint  sa  quatorzième  année,  ne  à  Pierre-Bertrand  de  Paulhac  &  à  ses  frè- 

leur  en  donne  l'ordre  formel.  res  la  ville  de  Gémil. 

Origin.il,   J.  329,    n.   37;   Teulet,    t.   1,  pp.  87  Copie,  J.  328,  n.  1  (1);  Teulet,  t.   i,  pp,   104- 

&  88.  lo.j. 

VU.  —  Juin  ii63.  —  Raimond  V  se  re-  XIII.  —  Vers   1174.  --  Promesses  réci- 
counaît  débiteur  envers  Pierre-Gérard  des  phoques   de  fidélité  de  1\:,' iiond  V  &  de 
Arènes  d'une  somme  de  quatre  mille  cinq  Bernard-Aton,  vicomte  de  Kinies. 
cents  sous  de  Melgueil,  dont  il  assigne  le  Originaux,  J.  323,  n"  1 1 1  &  1  r3  ;  Teulet,  t.  1, 
payement  par  annuités  sur  le  péage  de  Val-  pp.  107-108. 
lignière,   &   sur  ses  droits  utiles  à  Saint- 
Gilles.  XIV. —  il   mars  1175  (v.  st.). —  Hoin- 

Origindl,  J.  3i8,  n.  2  ;  Teulet,  t.  i,pp.  88.  mnge    de   Guilleni-Eudes    de    Pouzilhac    il 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1940 

Rainioiul  V  pour  le  lieu  de  Pouzilhac  & 
son  territoire. 

Original,  J.  3i4,  n.  7  ;  Teiilet,  t.   1 ,  p.   110. 

XV.  —  3  novembre  1176.  —  Publication 
du  testament  de  la  comtesse  de  Melgueil, 
Ermessinde,  faite  par  devant  R.  des  Arènes, 
cardinal-légat  de  Sainte-Marie  in  Fia  Lata, 
&  Aldebert,  évèque  de  Nimes. 

Copie  authentique,  J.  328,  n.  2;  A,  i65  i; 
B,  449  ;  H,  VIII,  323-324;  Teulet,  t.  i,pp-  110- 
III. 

XVL  —  I"  avril  1 176  (v.  st.).  —  Armand 
de  Montpezat,  son  frère  B.  &  leur  allié  B. 
de  Villemur  prennent  à  fief  de  Raimond  V 
les  châteaux  de  Montclar  &  de  Montpezat. 
Ils  cèdent  au  comte  tous  leurs  droits  sur 
le  château  de  Caylus. 

Copie   ancienne,  J.  3  14,  n.  8;   B,  .")68;  Teiilet, 

t.     I  ,    p.    I  12. 

XVII.  —  Novembre  1177.  —  Raimond  V 
accorde  à  W.,  prieur  de  l'hôpital  de  Saint- 
Gilles,  l'exemption  dans  tous  ses  États  de 
tous  droits  de  péage  &  de  leude  pour  les 
objets  appartenant  audit  hôpital. 

H,  vni,  32(j-33o. 

XVIII.  —  21  décembre  1177.  —  Rai- 
mond V  donne  à  l'hôpital  de  Saint-Jean  & 
à  Pierre  Gautier,  précepteur  de  la  maison 
de  Saint-Gilles,  le  droit  de  pâture  dans 
tous  ses  domaines,  sauf  le  payement  des 
dégâts. 

Copie,  J.  Sop,  n,  1  ;  H,  viii,  328-329;  Teulet, 
t.  i,  p.  I  i3. 

XIX. —  28  avril  1179.  —  Hommage  de 
Raimond  d'Uzès,  Pons  Gaucehiie  &  Pierre 
de  Bernis  à  Raimond  V  pour  leurs  châ- 
teaux d'Aimargues,  Cauvisson  &  Bernis. 

Original,  J.  314,  n.  9  ;  H,  viii,  335-337  ;  Teu- 
let, t.   I ,  p.  122. 

XX.  —  1"  (    lobre  1180 Accord  entre 

Raimond  V  ^  Pierre,  abbé  d'Aurillac;  le 
comte  s'engage  à  protéger  l'abbaye,  à  la 
secourir  dans  sa  guerre  contre  les  bour- 
geois d'Aurillac,  &  reçoit  de  l'abbé  le  lieu 
de  Tonnac,  en  Albigeois,  &  le  four  de 
Puicelsi.  —  Juxia  castrum  de  Capdenaco. 


1944 


Confirmé  en  mai  iîîS  par  Raimond  VII 
en  faveur  de  Bertrand,  abbé  d'Aurillac,  à 
l'occasion  de  la  nouvelle  guerre  des  bour- 
geois d'Aurillac. 

A,  76;  B,  129;  original  de  la  confirmation, 
J.  309,  n.  Il;  H,  vili,  344-347;  Teulet,  t.  i, 
pp.   162-163. 

XXI.  —  6  mars  ii85  (n.  st.).  —  Rai- 
mond V  accorde  aux  habitants  de  Nimes 
la  confirmation  de  plusieurs  de  leurs  an- 
ciens privilèges. 

H,  viii,  38o-38i. 

XXII.  —  Août  1188.  — Privilèges  accor- 
dés par  Raimond  V  aux  maîtres  de  pierre 
de  la  ville  de  Nimes. 

Original,  J.  3 14,  n.  65  ;  H,  vm,  38 1-382  ;  Teu- 
let, t.   I,  pp.  148-149. 

XXIII.  —  Août  1190.  —  Hommage  per- 
sonnel de  Pons  de  Castillon  à  Raimond  V, 
&  à  son  mandataire  Raimond  de  IWcaut. 

Copie,  J.  304,  n.  65;  A,  168  b  ;  Teulet,  t.  i, 
p.  162. 

XXIV.  —  Mai  119t.  —  Raimond  V  donne 
à  Hugues,  évèque  de  Rodez,  &  à  son  église 
la  dîme  de  l'argent  des  mines  de  son  dio- 
cèse. 

Copie,  J.  464,  n.  3;  Teulet,  t.  I,  pp.  166-167. 

XXV.  —  Mai  1 193.  —  Accord  entre  Rai- 
mond V  &  l'église  de  Viviers,  par  l'entre- 
mise de  Robert,  archevêque  de  Vienne.  Le 
comte  abandonne  toutes  ses  prétentions 
sur  la  ville  de  Viviers,  &  l'évêque  Nicolas 
lui  donne  en  échange  divers  châteaux  & 
places  du  Vivarais.  L'archevêque  de  Vienne 
devra  décider  plus  tard  plusieurs  points  du 
procès  restés  en  litige. 

H,  viii,  424-425. 

XXVI.—  16  février  1198  (v.  st.).  —  Rai- 
mond V  inféode  à  B. -Arnaud  &  à  ses  héri- 
tiers un  emplacement  sis  à  Toulouse,  près 
de  la  Dalbade,  pour  y  établir  des  étaux  de 
boucherie,  en  s'associant  ceux  qu'il  lui 
plaira,  sous  le  cens  annuel  de  douze  de- 
niers toulousains  par  étal,&  d'une  arrière- 
acapte  de  six  deniers.  Il  pourra  vendre  ce 


>94^ 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


fief  en  payant  les  droits  de  lods  &  ventes. 
(Copie  notariée  de  1223). 

Copies  anciennes,  J.  3jo,  n"*  6  &  40  j  A,  1  18  ; 
B,  171  ;  Teiilet,  t.    i,  p.    176. 

XXVII. —  29  mai  1194. —  Raimond  V 
inféode  à  Guillem  VIII,  seigneur  de  Mont- 
pellier, le  château  de  Frontignan  &  ses 
appartenances. 

Copies  authentiques,  J.  3r4,  n.  64,  J.  3|5, 
n.  100  &  J.  340,  n.  9  (1  &  2);  H,  viii,  417-429; 
Teulet,  t.  I,  pp.  177-178. 

XXVIII.  —  Février  1194  (v.  st.).  —  Phi- 
lippe-.^uguste  donne  à  Raimond  VI,  comte 
de  Saint-Gilles,  &  à  ses  héritiers  la  garde 
de  Figeac  {cuslodia)  &  tous  les  droits  qu'il 
a  sur  cette  garde.  —  Blturîcis. 

Copie,  J.  419,  n.  6;A,  J7  i;  B,6i;  H,  VIII, 
432;  Teulet,  t.   I,  p.  18c. 

XXIX.  —  Juin  1 197.  —  Privilèges  accor- 
dés par  le  comte  Raimond  VI  aux  clercs 
de  la  ville  de  Nimes. 

H,  vin,  442-44.5. 

XXX.  —  Juillet  1201.  —  Arnaud  de.  Vil- 
lemur,  en  son  nom  &  au  nom  de  ses  cosei- 
gneurs,  se  reconnaît  vassal  de  Raimond  VI 
pour  le  château  de  Saverdun.  Raimond  VI 
s'engage  .n  ne  jamais  rendre  ledit  château 
au  comte  de  t'oix. —  Apud Montembrunum. 

Orig.  scellé,  J.  309,  n.  2;  Teulet,  t.   1,  p.  225. 

XXXI.  —  10  août  1202.  —  Bernard  de 
Montcuq  vend  au  comte  de  Toulouse  les 
oublis  qu'il  avait  sur  l'honneur  de  Mon- 
tauban,  pour  le  prix  de  cent  vingt  sous  de 
Toulouse. 

Originiil,  J.  304,  n.  35;  Teulet,  t.   1,  p.  236. 

XXXII.  —  3i  août  1202.  —  Bernard  Lau- 
rent se  reconnaît  homme  lige  du  comte  de 
Toulouse  &  se  soumet,  lui,  sa  postérité  & 
ses  biens  à  son  autorité. 

Original,  J.  314,  n.  67;  Teulet,  t.   1,  p.  237. 

XXXIII. —  i5  décembre  1202.  — Echange 
entre  Guiraud  &  Pierre  Amie  d'une  part, 
&  le  comte  de  Toulouse  d'autre;  les  deux 
frères  cèdent  toutes  leurs  possessions  à 
l'ouest  de  Saint-Gilles  &  de  Gêneras,  &  le 


1946 

comte  leur  abandonne  ses  droits  d'alber- 
gue  à  Caumont  &  dans  plusieurs  autres 
villes  &  châteaux. 

Original,  J.  33?,  n.  8;  Teulet,  t.  i,  p.  237. 

XXXIV.  —  Décembre  1202.  —  Bertrand 
de  Petralapsa,  évêque  de  Saint-Paul-T rois- 
Châteaux,  de  l'aveu  des  chevaliers  &  ecclé- 
siastiques de  son  diocèse,  promet  à  Rai- 
mond VI  de  le  secourir  envers  &  contre 
tous,  &  lui  donne  le  baiser  de  paix  en  signe 
d'alliance.  Le  comte  lui  fait  une  promesse 
semblable. 

B,  ^-^r,. 

XXXV.  —Vers  1202.—  Plaid  entre  Rai- 
mond VI  &  Raimond-Roger,  comte  de 
Foix,  par  devant  la  cour  féodale  de  Tou- 
louse, au  sujet  du  château  de  Saverdun, 
que  le  comte  de  Foix  avoue  tenir  en  fief 
du  comte  de  Toulouse. 

Copie,  J.  332,  n.  i  ;  H,  viii,  267-269;  Teulet, 
t.    .,  pp.  93-94. 

XXXVI.  —  Novembre  i2o3.  —  Bernard 
Lunel,  acquéreur  d'une  terre  de  Bertrand 
de  Laroque,  se  reconnaît  vassal  du  comte 
de  Toulouse  &  s'engage  à  lui  payer  vingt 
sous  d'acapfe  &  trois  sous  de  service. —  En 
la  sala  a  Montalban, 

Original,   J.   3o4,    n.  42;  Teulet,  t.   I,   p.  246. 

Autre  acte  semblable  de  Calvet,  fils  de 
Bernard-Rai  mond. 
nid. 

XXXVII.  — Mart  I203  (v.  st.).  — Aimeri, 
vicomte  de  Narbonne,  de  l'avis  des  prélats, 
prud'hommes  &  chevaliers  de  Narbonne, 
prend  à  fief  de  Raimond  VI  Narbonne  & 
sa  vicomte,  sauf  ce  qu'il  tient  de  l'église 
de  Saint-Just.  Il  reconnaît  aussi  tenir  du 
comte  les  terres  de  Saint-Gervais  &  autres, 
jadis  engagées  par  le  vicomte  Pierre  à  Rai- 
mond V. 

Original,  J.  314,  n.  loj  B,  .08:);  Teulet,  t.  1, 
p.  248. 

XXXVIII 22  février  1204  (n.  st.).  — 

Déposition  de  témoins  produits  par  Pierre 
Imbert  du  Caylar  en  la  cour  du  comte  Rai- 
mond, par  devant  le  baile  du  Caylar,  Pons 


1947 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1948 


de  Cervière,  assisté  du  juge  Pierre   Fou- 
cois,  dans  une  affaire  d'engagement. 

Original,  J.  323,   n.  62;Teiilet,  t.    1,  p.  248. 

XXXIX.—  21  avril  1204.  —  Raimond  VI 
prend  sous  sa  protection  Guillem  de  la 
Mote  &  son  fils  Raimond,  qui  lui  cèdent 
la  moitié  d'une  bouverie.  —  A  Montalba 
en  la  sala. 

Original,  J.  304,  n.  jy;  Teulet,  I,   1 ,  p.  249. 

XL.  —  Avril  1204.  —  Pierre,  roi  d'Ara- 
gon, engage  à  Raimond  VI,  comte  de  Tou- 
louse, pour  la  somme  de  cent  cinquante 
mille  sous  de  Melgueil,  les  vicomtes  de 
Millau  &  de  Gévaudan. 

Original,  J.  689,  n.  i;  H,  viii,  Ji8-522;  Teu- 
let, t.   1,  pp.  286-288. 

XLI.  —  4  juillet  1204.  —  Enquête  faite 
par  W. -Pierre  Barre,  baile  du  comte  à  Cor- 
nebarrieu,  sur  les  droits  &  possessions  du 
comte  à  Alzonne  &  dans  son  territoire. 

A,  1 72  i  ;  B,  Sûp. 

XLII.  —  Septembre  1204.  —  Raimond  VI 
donne  à  acapte  à  G.  Talon,  à  son  frère 
Rostaing  &  à  leurs  héritiers  douze  modiées 
de  terre,  moyennant  une  albergue  annuelle 
de  quatre  chevaliers  &  un  cens  de  quatre 
sous  de  Melgueil. 

Copie,  J.  307,  n"*  Cio  (2);  Teulet,  t.    I,  p.  268. 

XLIII. —  Novembre  120J.  —  Aimar  de 
Durforf  donne  à  son  seigneur  Raimond  VI 
tous  ses  droits  sur  les  châteaux  de  Durfort 
&  de  Montdenard. 

Original,  J.  3o4,  n.  46;  Teulet,  t.   1,  p.  298. 

XLIV.  —  5  mars  1208  (n.  st.). —  Hugues, 
évêque  de  Rodez,  engage  à  Raimond  VI 
pour  la  somme  de  cinq  mille  sous  de  Mel- 
gueil les  château  &  ville  de  Paumât. 

Original,  J.  3i8,  n.   I2j  Teulet,  t.   i,  p.  3i3. 

XLV.  —  6  mars  1208  (n.  st.).  —  Guillem, 
comte  de  Rodez,  engage  à  Raimond  VI  le 
lieu  de  Montrosier  &  tout  le  pays  de  Lais- 
saguez. 

Original,  J.  322,  n.  46  ;  H,  vin,  56i-5!;2  j  Teu- 
let, t.   I,  p    3i3. 


XLVI.  —  oo  mars  1208.  —  Raimond  VI 
inféode  à  Rostaing  de  Marguerittes  &  à 
ses  successeurs  la  ville  de  Bezouce,  &  re- 
çoit son  hommage.  —  Apud  Nemausum. 

Original,  J.  3i3,  n.  69;  Teulet,  t.   1,  p.  3ip. 

XLVI.  —  1208.  —  Raimond  VI  &  son 
fils  Raimond  donnent  à  la  maison  de  la 
Garrigue,  ordre  de  Grammotit,  deux  cents 
sous  arnaudins  de  revenu  perpétuel,  à 
prendre  sur  leurs  revenus  de  Marmande, 
&  ordonnent  à  leurs  baillis  de  Marmande 
de  payer  ladite  aumône. 

Copie  ancienne,  J.  464,  n.  1  ;  Teulet,  t.  1, 
p.  329. 

XLVIII.  —  19  juin  1209.  —  Raimond  VI 
exempte  d'albergues,  de  procurations,  de 
tailles  &  de  toutes  autres  exactions  les 
églises  &  maisons  religieuses  des  provinces 
de  Vienne,  Arles,  Narbonne,  Auch,  Bor- 
deaux &  Bourges,  abolit  le  droit  de  dé- 
pouilles pour  les  évêques  &  les  curés,  re- 
nonce à  s'immiscer  dans  l'élection  des  évê- 
ques &  des  abbés,  promet  de  restituer  les 
droits  &  possessions  ecclésiastiques,  qu'il 
défient  indûment,  &  s'engage  à  protéger 
les  biens  &  personnes  des  clercs.  —  Apud 
Sanclum  Egidium, 

Copie,  J.  3j7,  n.  9  (j);  Teulet,  t.   1,  p.  332. 

XLIX.  —  20  septembre  1209.  —  Testa- 
ment de  Raimond  VI,  comte  de  Toulouse. 

H,  viii,  573-677. 

L.  —  Mai  1210.  —  Pierre  d'Aurs,  vi- 
guier  du  comte  de  Toulouse  àMontauban, 
déclare  avoir  retenu  pour  ledit  comte  sur 
les  eaux  de  Gavarrenx,  accensées  à  Mosset, 
vingt  deniers  d'oubliés  annuelles,  vingt 
deniers  d'acajîte  &  les  droits  de  lods  & 
ventes. 

Original,  J.  328,  n.  ^"i  ;  Teulet,  t.  1 ,  p.  3r)o. 

LI.  —  10  juillet  1210.  —  Articles  pro- 
posés par  Po.,  abbé  de  Saint-Gilles,  par 
devant  Hugues,  évêque  de  Riez,  &  maître 
Thédise,  chanoine  de  Gênes,  juges  délé- 
gués par  le  pape  Innocent  III,  tenant  con- 
cile à  Saint-Gilles,  contre  Ra'vmond  VI, 
comte  de  Toulouse. 

J.  317,  n.  9  (9);  Teulet,  t.   1,  p.  3J2. 


1949 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


'•9 


DO 


LU.  —  14  juillet  1210.  —  Accord  entre 
le  comte  de  Toulouse  &  Guillem  de  Baux, 
fils  de  Bertrand  de  Baux  ;  le  comte  inféode 
à  celui-ci  le  château  d'Ochaus  &  plusieurs 
autres  aux  environs,  &  Guillem  lui  rend 
le  château  de  Vacqueyras.  —  Apuci  Sanctum 
E^idium. 

Original,  J.  rîop,  n.  3;  H,  viii,  090-591  ;  Teu- 
lei,  t.  1 ,  p.  'ir)3. 


LUI.  —  18  juillet  I2I0.  —  Raimond 
Pelet  rend  hommage  à  Raimond  VI  pour 
sa  seigneurie  d'Alais  &  le  château  de  Bou- 
coiran.  —  Ucetlae. 

H,  VIII,  59 É-592. 

LIV.  —  i3  août  12 10.  —  Accord  entre 
Raimond  VI,  l'évêque  &  le  chapitre  de  Vi- 
viers. 

H,  vin,  .")92-Ô98. 

LV.  —  21  octobre  1210.  —  Hugues,  évê- 
que  de  Riez,  légat  apostolique,  &  maître 
Thédise,  chanoine  de  Gènes,  jugeant  la 
cause  pendante  entre  Pc,  abbé  de  Saint- 
Gilles,  &  le  comte  Raimond  VI,  adjugent 
à  l'abbé,  le  comte  ayant  fait  plusieurs  fois 
défaut,  la  haute  juridiction  de  la  ville  de 
Saint-Gilles.  —  Apud  Tarasconem,  in  eccle- 
sia  Béate  Marthe. 

Copie,  J.  317,  n.  9  (10);  Teulet,  t.   1,  p.  Jjy. 

LVI.  —  Novembre  121c.  —  Géraud  de 
Clarensac  reconnaît  tenir  en  fief  de  Rai- 
mond VI  le  château  de  Clarensac,  sous 
l'albergue  de  dix  chevaliers  &  moyennant 
le  service  d'ost  avec  les  hommes  du  châ- 
teau à  toute  semonce. 

Original,  J.  'U  4,  n.  70  ;  Teulet,  t.  1 ,  p.  36o. 

LVII.  —  Avant  1210.  —  Bertrand  Ripert, 
viguier  du  comte  de  Toulouse  à  Saint-Gil- 
les, à  la  demande  des  consuls  &  prud'hom- 
mes de  cette  ville,  fixe  les  droits  que  les 
changeurs  pourront  exiger  des  pèlerins,  & 
les  places  où  il  pourront  s'installer. 

Original,  J.  3o4,  n.  16;  Teulet,  t.  1,  p.   1  19. 

LVIII.  —  8  février  1210  (v.  st.).  —  Les 
seigneurs  &  chevaliers  de  Rabastens  s'en- 
gagent à  n'arrêter  arbitrairement  aucun 
habitant  dudit  lieu,  &  à  ne  les  dépouiller. 


ni  de  leur  argent,  ni  de  leurs  biens  meu- 
bles &  immeubles.  Raimond  VI  reçoit  leur 
déclaration  &  se  porte  garant  de  leur 
bonne  foi.  —  Apud  Rabastenchum, 

Copie,  J.  324,  n.  4;  A,  77  *;  B,  144;  H,  viii, 
602-604  J  Teulet,  t.  I,  p.  363. 

LIX.  —  7  février  1212  (v.  st.).  —  Rai- 
mond VI,  comte  de  Toulouse,  du  conseil 
&  de  l'assentiment  de  P.,  roi  d'Aragon, 
donne  à  Aimeri  de  Castelnau  foutes  ses 
possessions  au  château  de  Castelnau-d'Es- 
trètefons  &  dans  son  territoire.  Le  comte 
ou  son  fils  pourront  toujours  reprendre 
leur  don  en  payant  cinq  mille  sous  de 
Toulouse;  Raimond  VI  se  réserve  le  droit 
d'user  du  château  en  temps  de  guerre. 

Copie,  J.  33o,  n.  i3;  B,  lâi;  Teulet',  t.  1, 
p.  388. 

LX.  —  26  août  I2i3.  —  Bernard  de  Dur- 
fort  se  reconnaît  vassal  de  Raimond  VI 
pour  le  château  de  Bellicadrum,  au  diocèse 
de  Cahors,  8f  pour  toutes  ses  possessions 
dans  ledit  diocèse. 

A,  179 ;  B,  io5. 

LXI.  —  4  janvier  1217  (n.  st.).  —  Rai- 
mond, fils  de  Raimond  VI,  donne  à  Rai- 
mond de  Roquefeuil  tous  ses  droits  sur  le 
château  de  Brissac,  que  tiennent  de  lui  en 
fief  Pons  Petit  &  J.  de  Ganges,  &  sur  ceux 
de  Rocacuver  &  de  Saheiras;  le  feudataire 
devra  lui  prêter  l'hommage,  s'il  est  prouvé 
que  ses  prédécesseurs  l'ont  fait.  —  In  civî- 
tate  Avenionensi. 

H,  viiî,  695-697. 

LXII. —  II  mai  1217. —  Raimond,  fils 
de  Raimond  VI,  prend  l'abbaye  de  Val- 
sauve  &  tous  ses  biens  sous  sa  protection. 

H,  viii,  697. 

LXIII Juillet  1218 Raimond,  fils 

de  Raimond  VI,  engage  à  Jourdain  de  Sa- 
piac  les  ville  &  forteresse  de  l'Ile  Amat 
pour  payer  la  dette  à  lui  due  par  le  comte, 
son  père. 

H,  VIII,  697-698. 

LXIV.  —  9  octobre  1218 Raimond  VI 

s'accorde  avec  Pierre-Bermond   de  Sauve, 


19^1 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


[9^2 


son  pefit-fils,  pour  le  château  de  Laroque 
de  Balzergue. 
H,  vni,  71 8-720. 

LXV.  —  7  janvier  1219  (n.  st.).  —  Rai- 
mond,  fils  de  Raimond  VI,  inféode  à  Pierre 
de  Mèze  &  à  Pons  de  Caux  les  ville  & 
château  de  Loupian,  l'église  de  Palais  &  le 
château  de  Balaruc.  — Apud  Najacum, 

H,  VIII,  698. 

LXVI.  —  In  festo  B.  Martini,  1219.  — 
Olivier  &  Arnaud  de  Penne  reçoivent  en 
fief  de  Raimond  VI  le  château  &  la  ville 
de  Penne,  en  Albigeois,  lui  en  cèdent  le 
domaine  principal  &  s'engagent  à  lui  faire 
chaque  année,  dans  le  donjon  dudit  châ- 
teau, une  albergue  de  vingt  chevaliers.  — 
Apud  Galliacum. 

A,    177    h;   B,    126. 

LXVII.  —  Novembre  1219.  —  Raimond, 
fils  de  Raimond  VI,  approuve  les  conven- 
tions passées  entre  son  père  &  son  cousin 
Pierre-Bermond  de  Sauve.  —  In  villa  de 
Gaillac. 

H,  vm,  720-721. 

LXVIII.  —  3i  décembre  1219.  —  Rai- 
mond, fils  de  Raimond  VI,  exempte  les 
chevaliers  des  Arènes  de  tous  frais  de  jus- 
tice pour  les  procès  plaides  dans  sa  cour  & 
les  autorise  à  secourir  leurs  alliés.  —  Infra 
castrum  de  Arenis. 

H,  vm,  698-699. 

LXIX.  —  24  juin  1220.  —  Raimond,  fils 
de  Raimond  VI,  confirme  à  Raimond- 
Roger,  comte  de  Foix,  &  à  ses  fils  &  petit- 
fils,  la  possession  des  lieux  de  Montauban, 
Hautmont,  Montaigu  &  l'Ile  Amate,  à  eux 
donnés  par  le  comte,  son  père.  —  Apud 
Gallacum. 

H,  vm,  734-735. 

LXX.  —  i3  juillet  1220.  —  Raimond,  fils 
de  Raimond  VI,  donne  à  Roger-Bernard, 
fils  du  comte  de  Foix,  certaines  posses- 
sions à  Castelnau.  —  Intus  Castrumnovum. 

H,  vm,  735. 

LXXI.  —  25  mars  1220  (v.  st.).  —  Les 
consuls  &  la  communauté   d'Avignon  re- 


connaissent avoir  reçu  en  fief  de  Rai- 
mond VI  &  de  son  fils  les  lieux  de  Cau- 
mont  (Cavimons),  Thorum,  &c.,  &  le  droit 
de  pâture  du  Rhône  à  Vallisagraria  &  de 
Saint-Victor  à  Roquemaure;  cette  conces- 
sion les  oblige  au  serment  de  fidélité  & 
d'hommage,  &  à  l'ost  &  la  chevauchée. 

Copie,  J.  814,  n.  71  ;  A,  1  i3;  B,  410;  H,  vm, 
744-747;  Tealet,  t.    1,  pp.  5ii-.')i4. 

LXXII.  —  4  avril  1221.  —  Raimond  VI, 
comte  de  Toulouse,  donne  à  Guillem  Sais- 
set  de  Lavaur  &  à  Aimeri,  Pierre  &  Guil- 
lem de  Castelnau,  le  château  de  Belcastel. 

Original,  J.  326,  n.  23;  H,  vm,  747-:'48  ;  Teu- 
let,  t.   I,  p.  5i5. 

LXXIII.  —  25  août  1221.  —  Raimond, 
fils  de  Raimond  VI,  promet  à  l'université 
d'Agen  sa  protection  &  s'engage  à  la  se- 
courir en  cas  de  siège  &  de  guerre.  —  En 
la  ciutad  de  Tolosa. 

H,  vm,  748-749. 

LXXIV.  —  25  août  1221.  —  Raimond, 
fils  de  Raimond  VI,  pardonne  aux  maire, 
consuls  &  prud'hommes  d'Agen  tous  les 
crimes  commis  contre  son  autorité  pen- 
dant l'occupation  de  cette  ville  par  le 
comte  de  Montfort.  —  En  la  ciutad  de  To- 
losa. 

H,  vm,  753-754. 

LXXV.  —  25  août  1221.  —  Raimond,  fils 
de  Raimond  VI,  confirme  les  coutumes  & 
privilèges  de  la  ville  d',4gen.  —  En  la 
ciutad  de  Tolosa. 

H,  vm,  754-7Ô5. 

LXXVI.  —  27  mars  1222.  —  Promesses 
faites  par  Raimond,  fils  de  Raimond  VI, 
aux  prud'hommes  de  Moissac,  à  l'occasion 
de  la  reprise  de  cette  ville.  —  Moysiaci. 

H,  vm,  749-700. 

LXXVII.  —  II  mai  1222.  —  Raimond, 
fils  de  Raimond  VI,  mande  aux  maire, 
consuls  &  prud'hommes  d'Agen,  de  fournir 
l'ost  à  son  sénéchal,  Arnaud  de  Tantalon, 
&  d'exécuter  tous  les  autres  ordres  dudit 
sénéchal.  —  Apud  Avinionum. 

H,  vm,  700. 


LXXVIII.  —  5  juillet  1222.  —  Rni- 
mouJ  VI  inféode  aux  bouchers  des  grands 
étaiix  de  la  cité  de  Toulouse  &  à  leurs  hé- 
ritiers le  monopole  de  la  boucherie  de 
ladite  cité  ;  ils  devront  faire  crédit  un  mois 
durant  au  comte  &  à  ses  officiers,  &  leur 
vendre  la  viande  à  un  prix  fixé;  ils  lui 
fourniront  la  viande  en  cas  d'ost  &  de 
siège  dans  le  Toulousain. 

Original,  J.  33o,  n.  9;  A,  1  19;  B,  lyS;  Teulet, 
t.  1,  p    ")47- 

LXXIX.  —  2  octobre  1222.  —  Rai- 
mond  VII  donne  à  l'hôpital  de  Jérusalem 
&  au  prieur  de  Saint-Gilles,  Emmanuel, 
le  droit  de  pâture  dans  tous  ses  États,  & 
l'autorise  à  y  acquérir  de  nouveaux  do- 
maines, —  Datum  Vauro. 

Copie,  J.  309,  n.  17  (;))j  H,  vin,  33o-33i  ;  Teu- 
let, t.  I,  p.  jji. 

LXXX.  —  21  janvier  1222  (v.  st.).  —  Con- 
firmation de  l'accord  récemment  intervenu 
entre  Raimond  VI  &  les  bouchers  de  Tou- 
louse. (Voyez  plus  haut,  n.  LXXVIII.) 

Copie,  J.  3  1^,  n.   1  1  ;  Teiilel,  t.   1 ,  p.  ô:<3. 

LXXXI.  —  25  juin  1223.—  Déodat  d'Es- 
taing  reconnaît  tenir  en  fief  de  Rai- 
mond VII  le  château  d'Altinio,  au  diocèse 
de  Rodez;  les  produits  des  mines  d'argent 
&  des  trésors  trouvés  dans  le  château  & 
dans  ses  appartenances,  appartiendront 
pour  moitié  au  suzerain  &  au  feudataire. 
—  Tolose. 

A,  18a  h;  B,  26. 

LXXXII.  —  Juillet  1224.  —  Estève  de 
Montpczat  donne  à  Raimond  VII  toutes 
ses  possessions  à  Montpezat  &  àBelfort; 
le  comte  lui  donne  pour  la  vie  ses  posses- 
sions à  Belfort  &  à  Lalbenque.  Si  Estève 
a  un  enfant  de  sa  femme,  cet  enfant  aura 
Belfort;  si  Estève  meurt  avant  son  enfant 
&  sa  femme,  la  dot  de  celle-ci  sera  hypo- 
théquée sur  Montpezat. 

A,  i63;  B,  Jo3. 

LXXXIII.  —  Juillet  1224.  —  Raimond 
d'Anduze  se  reconnaît  vassal  de  Rai- 
mond VII  pour  les  château  &  ville  d'Aii- 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1904 


du7.e  &  autres  châteaux  &  lieux  en  dépen- 
dant. —  Apud  Ruppem  de  Fallecerga. 

Original,  J.  3  10,  n.  44;  A,  ic  i  ;  B,  428;  H,  viii, 
798-800;  Teulet,  t.  2,  pp.  34-3j. 

LXXXIV.  —  7  août  1224.  —  Pierre  de 
Magrein  se  met  lui,  ses  biens  &  sa  forte- 
resse de  Pechbusque,  dans  le  captein  & 
sous  la  protection  du  comte  de  Toulouse 
Raimond  VII,  pour  cinq  ans;  il  paiera 
chaque  année  au  comte  ou  à  son  baile  uu 
carton  de  froment  &  un  d'avoine. 

Original,  J.  317,  n.  14;  Teulet,  t.  2,  p.  35. 

LXXXV.— 24  août  1224.  — Raimond  VII, 
comte  de  Toulouse,  restitue  à  I.,  évêque 
de  Carpentras,  le  château  de  Baux  &  les 
lieux  de  Saint-Félix  &  Malemort,  sauf  l'al- 
bergue  &  la  chevauchée.  —  Apud  Montem- 
pessulanum. 

Copie,!.  3i  I,  n.  56  (4);  A,  io3;  B,  441 J  H,  viit, 
801-801J  Teulet,  t.  2,  p.  36. 

LXXVL  —  24  août  1224.  —  Raimond  VII 
restitue  à  A.,  évêque  de  Nimes,  la  ville  de 
Milhaud  avec  ses  appartenances.  —  Apud 
Montempissulanum, 

H ,  VIII,  801. 

LXXXVII.  —  25  août  1224.  —  Accord 
entre  Raimond  VII  &  Thédise,  évêque 
d'Agde,  touchant  les  ville  &  vicomte 
d'Agde. 

H,  VIII,  802-804. 

LXXXVIII.  —  Décembre  1224,  —  Rai- 
mond &  Guillem  de  la  Roque  vendent  à 
Raimond  VII  leur  part  du  château  de 
Puycclsi  pour  le  prix  de  cinq  mille  sous 
de  Melgueil. 

Original,  J.  33o,  n.  10;  B,  56o  ;  Teulet,' t.  2, 
p.  43. 

LXXXIX.  —  Décembre  1224.  —  Matfred 
de  Rabastens  cède  à  Raimond  VII  sa  part 
du  château  de  Puycelsi,  qu'il  échange  con- 
tre les  châteaux  de  Cestayrols  &  de  Con- 
foulens  plus  trois  mille  sous  de  Cahors; 
il  se  réserve  ses  possessions  à  Laroque;  il 
tiendra  en  fief  du  comte  ses  nouvelles  pos- 
sessions. —  Raimond  VII  s'engage  à  faire 
épouser  la  fille  de  Matfred,  Comtoresse  à 


VMI, 


62 


igS' 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1956 


son  frère  Bertrand,  auquel  il   donnera  les  Bars  de  tout  ce  que  celui-ci  pouvait  de- 
lieux  de  Bruniquel,  Monclar  &  Salvagnac.  voir  tant  à  lui   qu'à  son  père,  à  raison  do 

Original,  J.  33o,  n.  1  1  ;  H,  vni,  8 1 1-8 1 5;  Teii-  la  villicatlo  qu'il  tenait  d'eux. 
let,  t.  2,  pp.  41-43.  Original,  J.  3i7,  n.   19;  Teulet,  t.  2,  p.   i36. 


XC.  —  3i  mars  1225.  —  Frédéric  II  dé- 
fend à  Raimond  VII  d'aliéner  les  terres 
d'empire  qui  lui  ont  été  inféodées. 

Original,  J.  307,  n.  46;  A,  1  08  h;  B,  396  j  Teu- 
let, t.  2,  p.  5o. 

XCI.  —  18  mai  1226.  —  Raimond  VII 
donne  à  Roger-Bernard,  comte  de  Foix, 
le  château  de  Saint-Félix  &  ses  dépendan- 
ces; le  comte  de  Foix  lui  en  fait  hommage. 

H,  vm,  832-834. 

XCII.  —  22  mai  1226.  —  Raimond  VII 
fait  alliance  avec  la  communauté  d'Agen, 
&  s'engage  à  tenir  garnison  dans  cette  ville 
en  cas  de  siège;  le  maire  &  les  consuls 
promettent  de  lui  rester  fidèles. 

Original,  J.  3o5,  n.  jy  j  H,  vm,  835-836  ;  Teu- 
let, t.  2,  p.  82. 

XCIII.  —  27  mai  1226.  —  Les  bailes  du 
comte  de  Toulouse  engagent  aux  podes- 
tats d'Avignon  le  château  de  Beaucaire, 
celui  de  Malaucène  &  tous  les  domaines 
du  comte  sur  la  rive  gauche  du  Rhône. 

Original,  J.  309,  n.  4;  H,  vm,  837-838;  Teu- 
let, t.  2,  p.  83. 

XCIV.  —  Mai  1227.  —  Guillem-Bernard 
(le  Najac  &  Pierre  Gros,  seigneurs  de  Na- 
jac,  promettent  leur  aide  (prendem  a  cap- 
tienh)  à  Raimond  VII  envers  &  contre 
tous,  notamment  contre  le  roi  de  France 
&  contre  l'Eglise.  —  A  Gallac. 

Original,  J.  3o5,  n.  5ç);  H,  vm,  863j  Teulet, 
t.  2,  p.   123. 

XCV.  —  19  novembre  1227.  —  Rai- 
mond VII  se  reconnaît  redevable  envers 
Durand  de  Saint-Bars  d'une  somme  de  mille 
sous  de  Toulouse  ou  de  Melgueil,  &  lui 
engage  pour  le  payer  les  créances  de  feus 
Abraham  &  Belitus,  juifs. 

Original,  J.  32o,  n.  42  j  Teulet,  t.  2,  p.   i35. 

XCVI.  —  19  novembre  1227.  —  Rai- 
mond VII   fait  remise  à  Durand  de  Saint- 


XCVII.  —  8  juin  1228.  —  Les  chevaliers 
de  Montaigut,  au  nombre  de  trente-trois, 
se  reconnaissent  vassaux  de  Raimond  VIT 
pour  toutes  leurs  possessions  dans  ledit 
château  &  dans  son  territoire.  —  Apud 
GaUiacum. 

A,  178  ;  B,  142. 

XCVIII 6  juillet  1229.  —  Guillem- 
Bernard  de  Najac,  Géraud  de  CadolUa  & 
autres  seigneurs  de  Najac  avouent  tenir 
en  fief  de  Raimond  VII  le  château  de  Na- 
jac. —  Apud  Kabastens. 

A,  179  i ;  B,  22. 

XCIX.  —  7  juillet  1229.  —  B.  Jourdain 
de  l'Ile  se  reconnaît  vassal  de  Raimond  VII 
pour  la  ville  de  ce  nom  &  lui  en  fait 
hommage. 

A,   175  i;  B,  19:). 

C.  — _io  juillet  1229.  —  Les  seigneurs 
de  Fanjeaux  reconnaissent  tenir  en  fief  du 
comte  de  Toulouse  toutes  leurs  posses- 
sions à  Fanjeaux  &  dans  le  diocèse  de 
Toulouse. 

A,  177;  B,  204. 

CI.  —  I"  octobre  1229.  —  Raimond  VII 
restitue  à  Roger-Bernard,  comte  de  Foix, 
le  château  de  Saverdun  &  toute  sa  terre 
au-dessous  du  Pas-de-la-Barre. 

H,  VIII,  923-924, 

CIT.  —  1229.  —  Raimond  VII  reconnaît 
avoir  reçu  l'hommage  de  Roger-Bernard, 
comte  de  Foix,  pour  le  château  de  Saver- 
dun &  ses  dépendances. 

H,  viiij  924-925. 

cm.  —  27  juin  i23o.  —  Raimond  VII 
reconnaît  avoir  cédé  à  Roger- Bernard, 
comte  de  Foix,  tous  ses  droits  sur  les  clui- 
tcaux  de  Pereille,  Castelverdun,  Alzen,  &c., 
&  lui  confirme  le  don  de  Saint-Félix. 

H,  vm,  92,0-926. 


içSy                                  INVENTAIRES  ET  CATALOGUES.  igSS 

CIV.  —  22  juillet  i23o. —  Grégoire  IX  siastique.  —  Anagnie,  Xllil  kal.  octobris, 

ordonne  à  l'archevêque  d'Arles  &  à  l'évê-  p.  n.  a.  iv. 

que  d'Orange    d'engager   Rainiond  VII    &  B,  545  ;  d'Achéry,  5>;c;7f^;am,  t.  3,  6o3,  col.  i, 
sa  femme   S.  à  habiter  ensemble  &  à   se 

rendre  le  devoir  conjugal.  — .4fU£/Cn>(am  Autre  bulle  du  25  septembre  à  l'évêque 

ferratam,  XI  ial.  aug.  p.  a.  IV.  Je  Toulouse  &  à  l'abbé  de  Grandselve,  les 

B,  528)  d'Achéry,  ^pici/egium,  t.  3,  6o3,  col.  1.  chargeant   de  poursuivre  cette  affaire,  à 

défaut  de  Pierre  de  Colmieu. 

CV.  —  3  sept.   i23o.  —  Raimond  VII  B,  r.46. 
inféode  à   Centulle,  comte   d'Astarac,  ses 

possessions    dans   les   châteaux   de   Saint-  CX.  —  22  septembre  i23o.— Grégoire  IX 

Orens,    Caussenx,   Béraud,    Francescas   8:  annonce    à    l'archevêque   de  Sens   &    aux 

Firmarcon,    sauf  l'hommage    de   Guillem  évêques  de  Paris  &  de  Chartres  qu'il  a  ac- 

Hastanova.  Centulle  se  reconnaît  vassal  de  cordé   à   Raimond  VII   de  ne  payer  que 

Raimond  pour  tous  ces  châteaux  &  pour  pi^j  fard  les  dix  mille  marcs  qu'il  doit  sol- 

celui  de  Sampodio.  der  à  diverses  églises  de  France.  Quant  à 

A,  74aiB,  I  i3i  H,  VIII,  919-930.  son  départ  pour  la  Terre-Sainte,  que  le 

comte  désire  retarder,  Pierre  de  Colmieu 

CVI. —  5  septembre  i23o. —  Grégoire  IX  devra  en  conférer  avec  le  roi  &  la  reine, 

charge  Pierre  de  Colmieu  de  juger  en  der-  les  barons  &   les  prélats  du  royaume.  — 

nier  ressort  les  procès  intentés  au  comte  Anagnie,  x  ial.  oct.,  p.  n,  a.  IV. 

Raimond  VII  en  vertu  de  lettres  apostoli-  B,  529. 
q\ies,  —  Anagnie,  non,  septembris,p.  n.  a. IV. 

B,  042;  H,  VIII,  931.  La   lettre  à  Pierre  de  Colmieu  est  du 

9  juillet  précédent. 

CVII.  —  10  septembre  iiSo.  —  Géraud  B,  547. 
de   Gourdon   cède   à  Raimond  VII   toutes 

ses   possessions   à   Sauveterre,    Montcuq,  CXI.   —    25   septembre    i23o.   —   Gré- 

Montemacctstum  &  Montdenard.  gojre   IX   annonce   aux  évêques  de  Ton- 

A,  179  «i  •*>  '°'-  loiise  &  d'Agde   qu'il  a  chargé  Pierre  de 

Colmieu,  à  la  requête  du  comte  Raimond, 

CVIII.  —  i3  septembre  i23o.  —  Gré-  de  juger  les  procès  intentés  à  celui-ci  par 

goire  IX  ordonne  à  Pierre  de  Colmieu  de  lettres  apostoliques;  les  évêques  devront, 

faire  contribuer  les  hommes  d'église   des  au  besoin,  suppléer  Pierre  de  Colmieu.  — 

États   de    Raimond  VII  au   paiement  des  Anagnie,  \U  kal.  oct,,  p.  n,  a.  iv. 

tailles  levées  par  lui  pour  solder  les  amen-  Original,  J.  696,  n,  2  >  B,  53i}Teulef,  t.  2, 

des  que  la  paix  de  Paris  lui  a  imposées.  —  pp.  184-185. 
Anagniae,  td,  sept.,  p.  n.  a.  IV. 

B,  543;  H,  vMi,  931-932.  CXII.  —  26   septembre    i23o.  —    Rai- 


m( 


ond  VII  reconnaît  avoir  reçu  l'hommage 

Autre  bulle,  du  25  septembre  suivant,  de  Roger-Bernard,  comte  de  Foix,  pour  le 

chargeant  l'archevêque  de  Narbonne  &  les  château  de  Saverdun  &  pour  tout  ce  que 

évêques  de  Nimes  &  de  Toulouse  de  sup-  celui-ci  possédait  dans  l'évêché  de  Tou- 

pléer  Pierre  de  Colmieu  si  besoin  est.  louse. 

B,  545.  H,  VIII,  926-927. 

CIX.   —   18   septembre    i23o.   —  Gré-  CXIII.  —   10  octobre  i23o.  —  Bernard 

goire  IX  charge  Pierre  de  Colmieu  de  re-  Alègre  de  Bourret  cède  à  Raimond  VII  la 

chercher  si  le  comte  Raimond  VI  a  donné,  moitié  du  lieu   de  Bourret,  que  les  deux 

avant  sa  mort,  des  signes  évidents  de  re-  parties  posséderont  en  paréage.  Le  dona- 

pentir,  &  s'il   mérite   la  sépulture  ecclé-  taire  reconnaît  qu'il  est  le  vassal  du  comte, 


1959 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


i960 


&  celui-ci  promet  (le  transporter  à  Eourret      bouchure;  ils  doivent  payer  les  droits  du 

comte  au  barrage  de  Blagnac.  Le  comte 
n'a  sur  eux  que  la  haute  justice.  Ils  doivent 
le  transporter  lui  &  ses  bagages  entre  les 
lieux  plus  haut  indiqués,  sauf  au  comte 
à  fournir  le  bateau  convenable.  Celui-ci 


l'ancien  péage  de  Verdiin-sur-Garonne. 

Originaux,  J.  32  1,  11"' 61  &  62;  B,  621  j  H,  viii, 
932-9'!3  ;  Teulet,  t.  2,  pp.   187-188, 

CXIV  —   Octobre    i23o.   —    Pierre   de 

Saint-Praiss,  baile  de  Lavaiir  pour  le  comte  doit  les   défrayer   pendant  ces  voyages  & 

Raimond  VII,  inféode  à  Arnaud  del  Cung  leur  donner  à  manger  au  retour  à  Tou- 

&  à  sa  femme  Erniessinde  la  moitié  du  lieu  louse. 

de  Port.           .  Copie,  J,  3 18, 

Originnl,  J.  322,  n.  53;  Teulet,  t.  2,  p.   188.  t.  2,  pp.  202-203. 


29;   A,'4^;   B,   3i.(;  Teulet, 


CXV.  —  7  novembre  i23o.  —  Les  habi- 
tants de  Marseille,  réunis  en  assemblée 
générale,  donnent  à  Raimond  VII  la  cité 
basse  ou  vicomtale  de  cette  ville  avec  tou- 
tes ses  dépendances,  en  reconnaissance 
des  services  que  le  co.mte  leur  a  rendus. 

Original,  J.  3o8,  n.  62;  B,  5io;  H,  viii,  934- 
908  ;  Teiilet,  t.  2,  pp.   188-190. 

CXVI.  —  2  janvier  i23i. —  Grégoire  IX 
ordonne  à  Raimond  VII  de  payer,  sans 
plus  de  retard,  à  l'abbaye  de  Cîteaux,  les 
sommes  qui  lui  ont  été  promises  lors  de  la 
paix  de  Paris.  —  Laterani,  un  nonas  janua- 
rii,  p.  n.  a.  quarto. 

B,  532;  Percin,  Monumcnta  convcntus  Tolosan'i, 
part.  3,  p.  3,  fragm. 

CXVII.  —  II  janvier  i23i.  —  Gré- 
goire IX  charge  l'évêque  de  Tournai  de 
contraindre  Raimond  VII  au  payement  de 
la  somme  qu'il  doit  solder  à  l'abbaye  de 
Cîteaux,  d'après  le  traité  de  Paris. —  Late- 
rani, III  idus  januarii,  p,  n,  a.  IV. 

B,  548. 

CXVIII.  —  14  février  I23i  (n.  st.).  — 
R.,  abbé  de  Saint-Martial  de  Limoges, 
donne  à  Raimond  VII  la  moitié  des  jus- 
tices, cautions  &  albergues  de  la  ville  d'As- 
prières.  Les  balles  des  deux  ])arties  perce- 
vront &  partageront  les  produits.  —  Lemo- 
vicis, 

A,  108  i;  B,  3i. 

CXIX. —  12  avril  laSi  (n.  st.).  —  En- 
quête sur  les  droits  &  privilèges  des  pê- 
cheurs de  Toulouse;  ils  peuvent  pêcher 
dans  la  Garonne  de  Martres-Tolosanes  à 
Moissac,  8c  dans  l'Ariége  d'Auterive  à  l'eni- 


CXX.  —  i3  juin  i23i.  —  Raimond  VII 
confirme  au  juif  Belidus  la  possession 
des  terres  acquises  par  lui  &  son  frère 
Abraam  à  Rosières  &  à  Algueriae. 

Copie,  J.  324,  n.  7;  Teulet,  t.  2,  209. 

CXXI.  —  10  août  i23i.  —  Raimond  de 
Dourgne  donne  à  Raimond  VII  la  moitié 
des  châteaux  de  Puylaurens,  de  Lescout  & 
d'Escoussens,  la  moitié  des  deux  tiers  du 
château  de  Saint-Germain  &  sa  part  de  ce- 
lui de  Soual.  Le  comte  assure  au  donataire 
une  somme  de  mille  sous  de  Toulouse, 
dont  il  pourra  disposer  à  son  gré  par  tes- 
tament; s'il  a  un  enfant  de  sa  femme  Al- 
gais,  tous  les  domaines  plus  haut  exprimés 
seront  inféodés  h  celui-ci.  Si  cet  enfant  est 
un  fils,  il  épousera  la  nièce  du  comte,  fille 
de  son  frère  Bertrand;  si  c'est  une  fille, 
elle  épousera  un  des  fils  d'Hugues  d'.^ltar. 

Original,  J.J22,n.  54;  A,  92;  6,243;  H,viii, 

940-943;  Teulet,  t.  2,  pp.  214-216. 

CXXII.  —  17  août  I23i.  ' —  Alliance 
entre  Raimond  VII  &  les  consuls  de  Ta- 
rascon  contre  Raimond -Bérenger,  comte 
de  Provence. 

Original,  J.  3io,  n.  48  ;  H,  viii,  938-909;  Teu- 
let, t.  2,  pp.  216-21  7. 

CXXIII.  —  Septembre  I23i.  —  Hélie, 
prieur,  &  le  chapitre  de  Saint-Caprais  & 
Arnaud  de  Tantalon,  sénéchal  de  Rai- 
mond VII,  compromettent  entre  les  mains 
de  W.  de  Cassaigne  &  maître  S.  Arsène, 
touchant  la  possession  du  Port-Sainte-Ma- 
rie, du  lieu  dit  Salvitas,  &  règlent  la  forme 
de  l'accord  à  intervenir,  le  mode  d'en- 
quête, &c.  —  Agenni. 

A,  75  ;  B,  11 6. 


IQtiI 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1962 


CXXIV.  —  i3  octobre  iiSi.  —  Accord 
entre  Raiiiiond  VII  &  Raimoiid,  abbé  de 
Gaillac,  touchant  leurs  droits  respectifs 
dans  la  ville  de  Gaillac. 

Original,  J.  Sep,  n.  8  ;  copie,  J.  3io,  n.  5o  ; 
A,  i3o;  B,  iSîj  Teiilet,  t.  2,  pp,  123-226. 

CXXV.  —  i3  octobre  I23i.  —  Accord 
entre  Albert  Auriole,  abbé  de  Saint-Théo- 
dard,  &  Rainiond  Vil,  au  sujet  de  la  jus- 
tice de  Montauban  &  des  droits  que  l'on 
y  percevait.  —  Apud  Gallîacum. 

Original,  J.  3io,  n.  49;  minute,  J.  Sop,  n.  9; 
A,  i32  h  ;   B,  84;   H,  VIII,  949-954;  Teulet,  t.  2, 

pp.    211-223. 

CXXVl.  —  23  octobre  i23i.  —  Gré- 
goire IX  ordonne  à  Raimond  VII  de  châ- 
tier comme  le  réclame  l'horreur  du  fait  B. 
de  Comminges  &  ses  complices,  qui  ont 
arraché  de  l'autel  un  moine  sous-diacre  de 


tous  ses  droits  sur  le  château  de  Najac.  — 
Apud  Corduam. 
A,  180;  B,  23. 


CXXXI. 


18   janvier   i23i    (v.  st.).  — 


Arnaud  de  Baziége  cède  à  Rainiond  VII 
toutes  ses  possessions  dans  le  territoire  de 
la  ville  de  ce  nom,  qu'il  tenait  de  lui  en 
fief,  &  en  reçoit  le  château  deGardouch  & 
les  lieux  de  la  Bruyère  &  de  Mourvilles. 

Original,  J.  3^3,  n.  2  ;  A,  94  4  ;  B,  238  ;  Teu- 
let, t.  2,  p.  23d. 

CXXXII.  —  18  janvier  i23i  (v.  st.).  — 
A.  de  Baziége  St  son  fils  Bertrand  cèdent  à 
Raimond  VII  toutes  leurs  possessions  audit 
lieu  de  Baziége  &  dans  son  territoire. 

Original,  J.  32o,  n.  43  ;  A,  90  i  ;  B,  248  ;  Teu- 
let, t.  2,  p.  23l. 


CXXXIII. 


18   février  I232.  —  Gré- 


Conques,  l'ont  blessé  mortellement,  puis      goire  IX  charge  l'évêque  de  Tournai  d'em- 


pendu  à  deux  reprises.  —  lieate,  X  kalend. 
novembris,  p.  n.  a.  \", 

B,  549;  à'KQhéry,  Sp'ailegium,  t.  3,6o3,col.  2. 

CXXVII.  —  18  novembre  J23i.  —  Rai- 
mond VII  annonce  à  l'évêque  d'Agcn  qu'il 


pêcher  les  prélats  d'excommunier  sans 
causes  suffisantes  le  comte  Raimond  VII. 
—  Reate,  XII  ial.  mardi,  p.  n.  a.  V. 

B,  534;  d'Achéry,  Spicilegîum,  t.  3,  604,  col.  I. 

CXXXIV.  — 4  mars  1232.  —  Grégoire  IX 


s'est  accordé  avec  l'abbé  de  Cîteaux  pour  à  Louis  IX.  Il  proteste  de  ses  bonnes  dis- 
positions à  l'égard  de  Raimond  VII  ;  s'il  a 
gardé  la  terre  du  Venaissin  jusqu'à  ce  jour, 
ce  n'a  jamais  été  dans  l'intention  de  se 
l'approprier.  Il  écrit  d'ailleurs  à  l'évêque 
de  Tournai  de  conférer  à  ce  sujet  avec  les 
prélats  de  sa  légation,  &  de  rendre  ré- 
ponse à  la  cour  de  Rome,  qui  décidera. — 
Reate,  un  nonas  mardi,  p.  n.  a.  V. 

B,  55i  ;  d'Achéry,  Spicilegiam,  t.  3,  604-605. 

Autre  lettre  du  même  jour  &  pour  la 
même  affaire  à  la  reine  mècje, 
B,  5)4;  d'Achéry,  ut  supra. 

CXXXV.  —  4  mars  I232.  —  Grégoire  IX 
informe  Raimond  VII  des  démarches  faites 
auprès  de  lui  par  l'empereur,  le  roi  &  la 
reine  mère  de  France  pour  l'engager  à  lui 
restituer  le  Venaissin;  il  a  ordonné  au 
légat  de  faire  une  enquête  à  ce  sujet,  & 
fait  espérer  à  Raimond  une  décision  favo- 
rable. —  Reate,  iiii  nouas  mardi,  p.  n,  a,  V. 

B,  554;  d'Achéry,  Spicilcgium,  t.  3,  6o5. 


le  payement  des  sommes  qu'il  lui  devait. 

—  Apud  Tholosam. 

Copie,  J.  3d9,  n.  10  (4);  Teulet,  t.  2,  p.  227. 

CXXVIII.  —  18  novembre  i23i.  —  Rai- 
mond VII  se  reconnaît  redevable  envers 
l'abbé  de  Cîteaux  d'une  somme  de  deux 
mille  marcs  d'argent,  qu'il  s'engage  à  lui 
faire  payer  sur  ses  revenus  de  Marmande, 
jusqu'à  concurrence  de  ladite  somme.  — 
Apud  Tholosam, 

Copie,  J.  309,  n.  10(2);  Teulet,  t.  2,  pp.  226-227. 

CXXIX.  —  Novembre  i23i.  —  Rai- 
mond VII  mande  au  sénéchal  d'Agen  &  au 
baile  de  Marmande  de  payer  chaque  année 
à  l'abbé  de  Cîteaux  deux  cents  marcs  d'ar- 
gent (cinq  cents  livres  tournois)  sur  le 
péage  de  Marmande. 

Copie,  J.  339,  n.  10  (3);  Teulet,  t.  2,  p.  228. 

CXXX.  —  16  décembre  i23i.  —  Géraud 
de   Caduilha   abandonne   à   Raimond  VII 


1963 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1964 


CXXXVI.  —  T2  mars  1232.  —  Grégoire  IX 
recommande  à  l'évèque  de  Tournai  de 
veiller  à  ce  que  le  comte  Raimond  VII  ne 
soit  lésé  par  aucune  personne.  —  Reaie> 
IIII  îdus  mardi,  p.  n.  a.  V. 

B,  535;  d'Achéry,  ut  supra. 

Autre  lettre  du  même  &  dans  les  mêmes 
termes  à  tous  les  prélats  de  la  légation  de 
l'évèque  de  Tournai. 

B,  536. 

CXXXVII.  —  Vers  i2^i.,sahbato  ante  car- 
nisprivium.  —  Vézias,  abbé  de  Sainte- Foi 
de  Conques,  annonce  à  Raimond  VII  que 
Bernard  de  Comminges  &  sa  femme  Blan- 
che lui  ont  fait  satisfaction  pour  tous  les 
torts  qu'ils  avaient  causés  à  son  monastère. 

B,  527. 

CXXXVIII.  —  24  avril  1282  (n.  st.).  — 
R.  Unaud,  fils  de  feu  Géraud  Unaud,  vend 
à  Raimond  VII  toutes  ses  possessions  à 
Saint-Rome  &  dans  son  territoire,  avec 
une  famille  de  serfs  de  ses  domaines  de 
Baziége  &  de  Fourquevaux, 

A,  171  ;  B,  364. 

CXXXIX.  —  24  avril  1282  (n.  st.)-  —  Le 
même  donne  quittance  à  Raimond  VII  du 
prix  de  la  vente  ci-dessus  indiquée. 

A,  172  ;  B,  367. 

CXL.  —  2  mai  1282.  —  Blanche,  femme 
de  Bernard  de  Comminges,  seigneur  de 
Savès,  &  fille  de  feu  Géraud  Unaud,  ap- 
prouve la  vente  faite  par  son  frère  Rai- 
mond Unaud  au  comte  Raimond  VII. 

A,  174;  B,  378. 

CXLI.  —  II  mai  I232.  —  P.,  évèque  de 
Rodez,  arbitre  élu  par  les  parties,  termine 
les  débats  qui  divisaient  le  comte  de  Tou- 
louse &  l'évèque  d'Albi,  au  sujet  des  lieux 
de  Monestiés  Se  de  Montirat.  —  Apud  Cor- 
doam. 

A>  144;  B,  140. 

CXLII.  —  10  juin  1232.  —  Bernard, 
Gaillard  &  Bertrand  de  la  Garde,  &  Ton- 
dut  se  reconnaissent  vassaux  de  Raimond 
pour  leurs  possessions  du  lieu  dit  la  Bas- 


tide de  Montalzat.  Le  comte  a  dans  celte 
bastide  une  albergue  sur  chaque  paire  de 
bœufs.  —  Apud  Tholosam. 
A,  81;  B,  98. 

CXLIÎI.  —  12  mars  1282  (v.  st.).  —  Rai- 
mond VII  donne  quittance  à  Guillem  & 
Raimond  de  Bruguières  de  cent  sous  de 
Toulouse,  qu'ils  lui  devaient  pour  l'acapte 
des  biens  tenus  par  feu  leur  père  à  Pont- 
pertusat. 

Original,  J.  317,  n.  19;  B,  024;  Teiilet,  t.  2, 
p.  245. 

CXLIV.  —  26  mai  i233.  —  Grégoire  IX 
ordonne  à  Raimond  VII  d'agir  contre  plu- 
sieurs hérétiques,  Guillem  &  G.  de  Niort 
&  leurs  parents,  qui  ont  ravagé  les  posses- 
sions de  l'église  de  Narbonne,  &  ont  atta- 
qué 8i  blessé  l'archevêque  de  Narbonne. 
—  Lateranî,  VII  kal,  junii,  p.  n.  a.  VU. 

Original,  J.  43o;  n.   17;  Teulet,  t.  2,  pp.  252- 


CXLV.  —  i3  juin  I233.  —  Grégoire  IX 
recommande  aux  prélats  de  Provence  les 
intérêts  du  comte  Raimond  VII,  réconci- 
lié avec  l'église.  —  Laterani,  idibus  junii, 
p.  n.  a.  VII. 

B,  540. 

CXLVI.  —  27  août  1233.  —  Raimond  VII 
inféode  à  B.  de  la  Salvetat  de  Corronsac 
une  vigne,  située  audit  lieu,  moyennant 
un  cens  annuel  de  six  deniers  de  Toulouse, 
&  quelques  menues  redevances. 

Original,  J.  3:)4,  n.  64;  B,  52o  j  Teulet,  t.  2, 
p.  254. 

CXLVII.  —  3o  août  i233.  —  Les  habi- 
tants de  Serres  se  placent,  eux  8c  tous  leurs 
biens,  sous  la  protection  du  comte  Rai- 
mond VII. 

B,  5i8. 

CXLVIII.  —  1232,  —  Déclaration  des 
fiefs,  redevances,  droits  seigneuriaux,  ou- 
blies, acaptes,  &c.,  appartenant  au  comte 
de  Toulouse  dans  la  seigneurie  de  Ville- 
mur. 

Originaux,  J.  3 20,  n,  43;  J.  3o3,  n.  45  81  n.  49  j 
Teulet,  t.  2,  p.  243. 


IÇÔJ 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1966 


CXLIX.  —  i5  janvier  1234.  —  Gré- 
goire IX  s'excuse  auprès  de  Raimond  VII 
de  ne  pouvoir  lui  rendre  pour  le  moment 
le  Venaissin,  &  l'engage  à  poursuivre  sans 
relâche  les  hérétiques.  —  Lateranî,  xviil 
ial.  febr.,  p.  n.  a.  VU. 

B,  541  î  Bouche,  Histoire  Je  Provence,  t.  2, 
p.  10(50;  C.nstrucci,  Istoria  délia  cilla.  d'Avignione, 
t.  1,  p.   14};  d'Achéry,  SpiciUgium,  t.  3,  606. 

CL. —  20  février  1234. —  Grégoire  IX 
écrit  au  comte  Raimond  au  sujet  de  l'uni- 
versité de  Toulouse. —  Elle  jouira  de  tous 
les  privilèges  de  celle  de  Paris;  les  loge- 
ments pour  les  étudiants  seront  taxés  par 
deux  clercs  &  deux  laï((ues.  Les  étudiants 
ne  seront  pas  soumis  à  la  justice  civile; 
enfin  le  comte  payera  pendant  un  certain 
temps  les  gages  des  professeurs.  —  Late- 
ranî, II  kal.  martii,  p.  n.  a.  VII. 

B,  538. 

CLI.  —  3i  mars  i233  (v.  st.).  —  Les 
consuls  &•  prud'hommes  du  Port-Sainte- 
Marie  déclarent  que  le  roi  Richard  d'An- 
gleterre a  possédé  jadis,  sans  aucun  trou- 
ble, la  justice  de  cette  ville,  &  qu'il  donna 
l'Agenais  à  la  mère  du  comte  Raimond,  sa 
sœur  Jeanne.  Les  habitants  du  Port  doi- 
vent l'ost  en  même  temps  que  ceux  du 
bourg  d'Agen;  les  appels  sont  portés  à 
Agen.  On  marque  en  outre  le  tarif  des 
frais  de  justice  &  des  amendes  de  la  cour 
comtale  du  Port. 

B,  507. 

CLII.  —  17  juillet  1234.  —  Raimond 
Fabre  de  Castelvielh  se  met,  lui,  ses  des- 
cendants &  ses  biens  sous  le  capteinh  &  la 
protection  de  Raimond  VII. 

Original,  J.  314,  n.  12;  A,  38;  B,  298;  Teu- 
let,  t.  2,  p.  266. 

CLIII.  —  Septembre  1234.  —  Frédéric  II, 
empereur,  restitue  à  Raimond  VII  la  terre 
de  Venaissin  &  tout  ce  que  ses  prédéces- 
seurs tenaient  dans  l'empire  &  dans  les 
royaumes  d'Arles  8c  de  Vienne.  —  Apud 
Montemjlasconem. 

Original  scellé  en  or,  J.  419,  n.  2  ;  a Dtre  origi- 
nal, J.  3i  I,  n.  Ô2  ;  H,  VI 11,  979-98  I  ;  Teulet,  t.  2, 
pp.  270-271. 


CLIV.  —  i5  octobre  1234.  —  Aicard  de 
Miremont  vend  à  Raimond  VII  toutes  ses 
possessions  à  Montgiscard,  telles  que  les 
tenait  son  père  Bernard  de  Miremont.  Le 
prix  de  vente  n'est  pas  indiqué.  — Apud 
Vadigiam,  in  aula  d,  comilis, 

A,  lyr  ;  B,  36i. 

CLV.  —  16  octobre  1234.  —  Gaubert  de 
Domme  se  reconnaît  vassal  de  Raimond  VIT 
pour  toutes  ses  possessions  du  diocèse  de 
Cahors.  —  Tholose. 

Original,  J,  314,  n.  i3;  A,  97  h;  B,  65  ;  Teiilet, 
t.  2,  p.  275. 

CLVI.  —  22  novembre  1234.  —  Gré- 
goire IX  exhorte  Raimond  VII  à  continuer 
les  poursuites  contre  les  hérétiques.  — 
Perusii,  x  ial.  decembrîs,  anno  Viii. 

Original,  J.  430,  n.   18;  Teulet,  t.  2,  p.  65(5. 

CLVII.  —  Novembre  1234. —  Raimond 
de  Néricers,  baile  de  Puylaurens  pour  Rai- 
mond VII,  &  Raimond  de  Dourgne  cèdent 
à  titre  d'échange  .à  Raimond  de  Paders  un 
cens  annuel  de  dix-huit  deniers  de  Tou- 
louse, dû  au  comte  &  à  Raimond  de  Dour- 
gne. 

Original,  J.  322,  n.  55;  Teulet,  t.  2,  p.  277. 

CLVIII. —  16  décembre  i  234.  —  Arnaud, 
baile  de  Saint-Rome  pour  Raimond  VII, 
inféode  à  Pierre-Roger  deux  brasses  & 
demi  de  jardin. 

Original,  J.  334,  n.  56;  Teulet,  t.  2,  p.  278. 

CLIX.  —  14  janvier  1234  (v.  st.).  —  Guil- 
lem  Auger,  bourgeois  de  Toulouse,  recon- 
naît qu'il  est  l'homme  de  Raimond  VII. 

A,  162  h  ;  B,  5oi. 

CLX.  —  3  février  1234  (v.  st.).  —  Ala- 
man  de  Roaix  s'engage  à  ne  jamais  rien 
réclamer  au  comte  Raimond  VII  &  à  ses 
bailes  au  sujet  d'une  créance  de  quatre 
mille  cent  cinquante  sous  toulousains; 
somme  pour  laquelle  lui  avait  été  engagée, 
le  i5  janvier  i23i  (v.  st.),  la  condamine 
du  comte;  il  promet  en  outre  de  leur  re- 
mettre la  charte  d'engagement,  s'il  par- 
vient à  la  retrouver. 

Original,  J.  320,  n.  46  ;  A,  33  i;  B,  280;  Teu- 
let, t.  2,  p.  28  I . 


1967 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1968 


CLXI. —  27  mars  1234  (v.  st.).  —  Caza- 
ver,  fille  de  feue  dame  Miles  &  de  Pierre 
de  la  Redorte,  donne  à  son  parent  Pons- 
Arnaud  de  Castelverdun  tout  ce  qu'elle 
possède  au  château  de  Fanjeaux  &  aux 
lieux  de  Cailhau,  de  Cailhavel,  de  Comelle, 
de  Fontazelles,  de  Cambieure,  de  Mire- 
poix,  &c.  Elle  en  retient  l'usufruit  pour 
lequel  elle  donnera  à  chaque  Noël  deux 
livres  de  cire. 

A,  70  i;  B,  47;'). 

CLXIL— 27  mars  1234  (v.  st.).  — Pons- 
Arnaud  de  Castelverdun  &  ses  neveux  pro- 
mettent à  dame  Cavaers  de  l'entretenir 
pendant  toute  sa  vie,  de  nourriture  &  de 
vêtement,  qu'elle  fera  payer  sur  les  reve- 
nus du  marché  de  Fanjeaux;  elle  aura  cha- 
que année,  à  la  Toussaint,  soixante-quinze 
sous  toulousains,  &  autant  à  Pàque,  jus- 
qu'à ce  que  le  marché  de  Fanjeaux  soit 
libre  de  tout  engagement.  Quand  elle  fera 
son  testament,  elle  pourra  distribuer  en 
aumônes  jusqu'à  cinq  cents  sous  de  Mel- 
gueil. 

A,  72  éj  6,482. 


—  Or- 

sa  fille 


CLXIII.  —  16  avril  i235  (n.  st.), 
féline,  veuve  d'Arnaud-Olier,  & 
Antioche,  vendent  à  Raimond  VII  un  em- 
placement (.localis)  situé  près  de  l'honneur 
dudit  comte. 

A,  37  hi  B,  297. 

CLXIV.  —  22  avril  i235  (n.  st.).  — 
Durand  de  Saint-Bars  &  son  fils  Durand 
déclarent  Raimond  VII  quitte  de  tout  ce 
cju'ils  pouvaient  réclamer  tant  à  lui  qu'à 
son  père  à  cause  de  la  viguerie  de  Tou- 
louse. 

Original,  J.  010,  n.  48  ;  A,  82  ;  B,  28  t  ;  Teulet, 
t.  2,  p.  288. 

CLXV. —  12  juin  1233. —  Géraud  Long, 
de  Narbonne,  donne  quittance  à  Rai- 
mond VIT  de  toutes  les  dettes  pour  les- 
quelles il  étoit  obligé  envers  lui. 

A,  8z;  B,  397. 

CLXVL— 8  juillet  1235.  — Gullhalmon, 
Viguier  de  Toulouse,  ordonne  aux  chanoi- 
nes de  Saint-Sernin  de  vider  leurs   mains 


de   plusieurs    terres    mouvant    du    comte, 
qu'ils  venaient  d'acquérir. 

Original,  I.  322,  n.  56  ;  Teulet,  t.  2,  pp.  29(5-297. 

CLXVIl.  —  II  novembre  1235.  —  Guil- 
lem-Géraud,  baile  de  Saint-Rome,  inféode 
à  Pierre-Roger,  sous  certain  cens  annuel, 
une  terre  près  de  Panperdut. 

Original,  J.  804,  n.  58;  Teulet,  t.  2,  p.  299. 

CLXVIIL—  Décembre  i235.  —Frédé- 
ric II  concède  à  Raimond  VIT  tout  ce  que 
lui  ou  ses  prédécesseurs  ont  jadis  possédé 
dans  l'empire,  dans  le  royaume  d'Arles  & 
dans  le  Viennois,  &  notamment  le  Ve- 
naissin. 

Original  scellé  d'une  bulle  d'or,  J,  419,  n.  3; 
A,  176;  B,  402;  Teulet,  t.  2,  pp.  3oo-joi. 

CLXIX.  —  Décembre  I235.  —  Frédé- 
ric II  inféode  à  Raimond  VII  la  ville  d'Isle, 
Carpentras  &  autres  lieux. 

Original,  J.  309,  n  i3,  &  copie,  J.  277,  n.  i; 
A,  94  &  99;  B,  42$;  Teulet,  t.  2,  pp.  3oi-332. 

CLXX.  —  2  mars  i236  (n.  st.).  —  G., 
grand-archidiacre  de  Carcassonne,  &  frère 
Guillem-Arnaud ,  des  prêcheurs,  inquisi- 
teurs députés  par  le  légat,  ordonnent  à 
Raimond  VII  de  saisir  les  biens  de  Ber- 
nard-Othon,  Giiillem-Bernard  &  Géraud 
de  Niort,  par  eux  condamnés  comme  héré- 
tiques. —  Carcassone,  —  Vidimus  de  1247. 

A,  84;  B,  487;  H,  VIII,  1014-1015. 

CLXXI.  —  21  mars  i235  (v.  st.).  —  Ai- 
meri  de  Roquefort,  fils  de  Jourdain,  vend 
à  Raimond  VII  le  tiers  du  lieu  de  Saint- 
Rome  &  de  son  territoire. 

Original,  J.  328,  n.  10  (1  &  2);  A,  7  i j  B,  J27J 
Teulet,  t.  2,  p.  3i  3. 

CLXXI  I.  —  3  juillet  I236.  —  Rai- 
mond VII  inféode  à  Ermitanus  &  aux  au- 
tres seigneurs  de  Caderousse,  le  lieu  de 
Caderousse  avec  toutes  ses  dépendances; 
lieu  que  l'empereur  Frédéric  II  lui  avait 
concédé.  Les  hommes  de  Caderousse  sont 
astreints  une  fois  jiar  an  au  service  mili- 
taire. —  Apud  Aurasîcam. 

Original,  J.  3ii,  n.  53;  A,  109  b;  B,  Spp  ; 
H,  vin,  99J-997;  Teulet,  t.  2,  pp.  319-321. 


1969 

CLXXIII.  —  12  août  1236.  —  R.,  vicomte 
de  Tureiiiie,  se  reconnaît  vassal  de  Rai- 
niond  VII  pour  Castelnau  de  Mafré,  sur 
la  Dordogne,  &  pour  la  vicomte  de  Bras- 
sac,  domaines  qu'il  déclare  n'avoir  jamais 
tenu  en  fief  ni  des  rois  de  France  ni  des 
comtes  de  Montfort.  —  Tholose. 

Original,  J.  3i6,  n,  102,  &  copie.  J.  .'îi^,  n.  yS; 
A,   141  i  i  B.  77  ;  Teulet,  t.  :,  pp.  3:3-324. 

CLXXIV.  —  i3  août  i236.  —  Austorg 
d'Aurelîciaco  se  reconnaît  vassal  de  Rai- 
mond  VII  pour  les  lieux  de  Tinerca,  Can- 
toin,  Séverac,  Benaven,  Graissac,  au  dio- 
cèse de  Rodez.  —  Tholose. 

Original.  J.  3  1 1 ,  n.  04;  A,  1  36  i;  B,  33;  Teu- 
let,  t.  2,  p.  Szâ. 

CLXXV.—  24 août  1 236,  —  Raimond  VII 
a])prouve  la  restitution  faite  par  Barrai  de 
Baux,  son  sénéchal  en  Venaissin,  aux 
prud'hommes  &  chevaliers  d'Avignon,  des 
franchises  &  libertés  jadis  données  par  le 
comte  auxdits  chevaliers  &  prud'hommes. 
—  Apud  Lauracum. 

H,  VIII,  997. 

CLXXVI.  —  5  octobre  i236.  —  Bernard 
de  Bellecoste  se  met  sous  le  capteinh  de 
Raimond  VII. 

Original,  J.  3 16,  n.  io3  ;  A,  40  A  ;  B,  3^4  j  Te  11- 
Ict,  t.  2,  ti.  326. 

CLXXVII.  —  9  novembre  I236.  —  Guil- 
1cm  de  Lanfa,  baile  de  Saint-Rome,  in- 
féode, au  nom  du  comte  Raimond  VII, 
une  maison  &  une  terre  à  Pierre-Boyer  & 
à  ses  ayant  droits. 

Originaux,  J.  334,  n"'  59  81  60 j  Teiilet,  t.  2, 
pp.  326-327. 

CLXXVIII.  —  1"  décembre  i236.  —  Ar- 
naud Nadal,  fils  de  feu  Nadal,  marchand 
de  la  Salvetat,  fait  hommage  au  comte 
Raimond  VII,  qui  devient  son  unique  sei- 
gneur. 

A,  173  A;  8,376. 

CLXXIX.  —4  décembre  1286.  —  Aice- 
lino,  fille  de  feu  Raimond  Malberne  de 
Castanet,  abandonne  à  Raimond  VII  tous 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES, 


1970 


les  honneurs  &  biens  ayant  appartenu  à 
son  père. 

Original,  J.  326,  n.  26;  Teulet,  t.  2,  p.  328. 

CLXXX.  —  24  décembre  1236.  —  Aimeri 
do  Castelnau,  fils  de  R.  de  Castelnau,  vend 
à  Raimond  VII  ce  qu'il  possède  au  lieu 
de  Saint-Rome  84  dans  son  territoire. 

Original,  J.  328,  n.  12;  A,  8  i;  B,  33d;  Teulet, 
t.  2,  p.  333. 

CLXXXI.  —  8  février  I236  (v.  st.).  — 
Gaubert  de  Boissa  fait  hommage  à  Rai- 
mond VII,  comte  de  Toulouse,  &  lui  pro- 
met une  redevance  annuelle  d'une  livre 
de  cire,  payable  au  baile  de  Montcuq. — 
Apud  Bu^etum, 

Original,  J.  314,  n.  14;  A,  38  h  ;  B,  61  ;  Teulet, 
X.  2,  p.  334. 

CLXXXII.  —  10  février  i236  (v.  st.).  — 
Pelfortde  Rabastens  vend  à  Raimond  VII, 
pour  cinq  mille  sous  de  Cahors,  la  moitié 
du  lieu  de  Buzet  &  de  ses  appartenances. 
—  Apud  Felgar. 

Original,  J.  328,  n.  i3  ;  A,  4  i;  B,  3  r9;  Teulet, 
t.  2,  p.  334. 

CLXXXIII.  —  22  février  1236  (v.  st.).— 
Bernard-Jourdain  de  l'Isle-Jourdain,  Gé- 
raud-Unaud  de  Lanta  &  les  autres  exécu- 
teurs testamentaires  de  R.-Unaud  de  Lanta 
vendent  à  Raimond  VII  les  deux  tiers  de 
la  forteresse  de  Lugan  &  de  ses  dépendan- 
ces, possédés  par  ledit  défunt,  pour  le  prix 
de  mille  sous  de  Toulouse. 

Original,  J.  322,  n.  58,  &  J.  323,  n.  77;  A,  120; 
B,  178;  Teulet,  t.  2,  p.  334. 

CLXXXIV.  —  i5  mars  i236  (v.  st.),  — 
Bernard-Amels  de  Palhiès  reconnaît  qu'il 
tenait  du  comte  Raimond  VII  le  domaine 
supérieur  des  châteaux  de  Sainte-Gabelle 
&  de  Grazac,  que  Sicard  de  Miremont  & 
ses  enfants  tenaient  de  lui  en  fief.  Il  cède 
au  comte  son  droit  de  suzeraineté,  &  Si- 
card de  Miremont  devient  vassal  immé- 
diat de  Raimond  Vil,  —  Tholose,  in  aida 
comitis. 

Original,  J.  3o7,  n.  6;  A,  17  !> ;  B,  302;  Teulet, 
t.  2,  p.  335. 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1971 

CLXXXV.  —  26  mars  i236  (v.  st.).  — 
Dépositions  de  plusieurs  témoins  touchant 
les  limites  des  territoires  de  Buzet  &  de 
Bessières. 

Original,  J.  3 28,  n.  1  1  j  A,  6;  B,  32î  j  Teulet, 
t.  2,  p. 


1972 


3:! 


CLXXXVI.  —  20  mai  1237.  —  Rai- 
niond  VII  inféode  à  Guillem  de  Sabran  & 
à  ses  héritiers  la  vieille  bastide  de  Monte 
Alavcrgns  Si  son  péage.  —  Apud  Avinio- 
ncm. 

Original,  J.  Siy,  n.  22;  Teulet,  t.  2,  p.  'i^f. 

CLXXXVII.  —  20  mai  1237.  —  Rai- 
mond  inféode  à  Raimond  de  Baux,  prince 
d'Orange,  les  châteaux  de  Camaret,  de 
Trevellanum  &  de  Germinanum, 

Minute  originale,  J.  322,  n.ôoj  H,vi!i,  1008- 
loop  ;  Teulet,  t.  2,  p.  341. 

CLXXXVIII.  —  9  novembre  1237.  — 
Hugues-Arnaud,  chevalier,  se  reconnaît 
vassal  de  Raimond  VII  pour  toutes  ses 
possessions  à  Lu/.ech,  Saint-Médard,  Mont- 
cuq,  Montdenard  &  Sauveterre.  —  Apud 
Villam  Dei. 

Original,  J.  3i6,  n.  io5;  A,  2c  ;  B,  76;  Teulet, 
t.  2,  p.  3Ô4. 

CLXXXIX,— i5  novembre  1237.  —  Rai- 
mond du  Pont,  Jean  &  Gasc  de  la  Tour  & 
leurs  associés  promettent  de  donner  désor- 
mais à  Raimond  VII  le  tiers  des  sommes 
qu'ils  pourront  recouvrer  sur  Guillem  R. 
de  Moncade,  débiteur  de  Pierre  du  Pont. 

Original,  J.  Siy,  n.  24;  Teulet,  t.  2,  p.  3Ô4. 

CXC.  —  18  novembre  1237.  —  Bernard 
d'Avignon,  bourgeois  de  Toulouse,  promet 
de  donner  à  Raimond  VII  le  tiers  de  tou- 
tes les  sommes  que  pourra  lui  valoir  son 
commerce.  —  Tholose. 

Original,  J.  3 17,  n.  23;  Teulet,  t.  2,  p.  354. 

CXCI.  —  27  novembre  1237.  —  Jourdain 
de  Dourgne  &  son  frère  Isarn  de  Saissac, 
fils  de  feu  Sicard  de  Puylaurens,  se  recon- 
naissent vassaux  de  Raimond  VII  pour 
toutes   leurs   possessions  à  Puylaurens   & 


dans  le  diocèse  de  Toulouse.  —  Apud  Sanc- 
ium  Romanum. 

Original,  J.  3i4,  n.  74;  A,  24  h;  B,  Sio;  Teulet, 
t.  2,  p.  354. 

CXCII.  —  i3  décembre  1237. —  Arnaud 
&  Bertrand  Bestiacius  vendent  au  comte 
Raimond  VII  le  tiers  du  lieu  de  Buzet  & 
de  ses  appartenances. 

Original,  J.  328,  n.  14;  A,  7;  B,  325;  Teulet, 
t.  2,  p-  355. 

CXCIII.  —  8  mai  i238.  —  Gentille  de 
Gensac  vend  à  Raimond  VII  tous  ses  droits 
sur  les  châteaux  de  Rieux,  Auterive,  Be- 
zac,  Montesquieu,  &c.  Le  prix  de  vente 
n'est  pas  indiqué. 

A,  i3;  8,341. 

CXCIV.  —  II  mai  i238.  —  Gentille  de 
Gensac,  fille  de  feu  Aimar  de  Gensac  &  de 
dame  Sibille  d'Auterive  reconnaît  tenir  en 
fief  du  comte  Raimond  Vil  ce  qu'elle  pos- 
sède à  Rieux  de  Volvestre,  Bezac,  Montes- 
quieu, &€.;  pour  réparer  la  faute  qu'elle 
a  commise  en  ne  rendant  pas  hommage 
dans  l'an  &  jour,  elle  fait  abandon  au  suze- 
rain de  tous  ces  fiefs. 

Originaux.  J.  320,  n""  28  &  29;  A,  12  A;  B, 
239  ;  Teulet,  t.  2,  pp.  376-377. 

CXCV.  —  i3  mai  1238.  —  Grégoire  IX 
annonce  à  l'évèque  de  Toulouse  &  aux 
inquisiteurs  de  l'hérésie  en  Albigeois  l'en- 
voi de  Jacques,  évèque  de  Palestrina,  dans 
le  pays,  &  leur  ordonne  de  suspendre  les 
poursuites  contre  les  sujets  du  comte  de 
Toulouse  pendant  trois  mois.  —  Lateranî, 
III  idus  maii,  p.  n.  a.  duodecîmo. 

Original,  J.  43o,  n.   19;  Teulet,  t.  2,  p.  377. 

Autre  bulle  du  même  jour  à  l'évèque 
d'Agen. 

nu. 

CXCVI.  —  14  mai  i238.  —  Aimeri  de 
Castelnau,  fils  de  feu  Pierre-Guillem  Pel- 
fort,  &  son  fils  Castelnau  rendent  à  Rai- 
mond VII,  tout  ce  que  le  comte  Rai- 
mond VI,  son  père,  avait  donné  audit 
Aimeri  de   Castelnau    dans   le   château  de 


1973  INVENTAIRES  ET  CATALOGUES.  1974 

Casteinau  d'Estrètefons  (voyez  plus  haut,  qui    lui   en   fait   hommage,  le  cliàteau  de 

n.  LIX),  sans  réclamer  les  cinq  mille  sous  Bainac,  au  diocèse  de  Périgueux. 

de  Toulouse  stipulés  parle  premier  con-  Original,  J.  Sep.  n.  i5;  A,  140  i;  B,  462  ;  Teii- 

trat,  en   cas   de   reprise   de  la  chose  don-  let,  t.  2,  pp.  jyo-lji. 

née. 

Original,  J.  333,  n.  i3;  A,  \'n  A;  B,  i5o;  Teu-  CCIII.  —  26  janvier  1238  (v.  St.).  — Ber- 

let,  t.  2,  p.  377.  trand  de  Roqueville  &  ses  frères  Raimond 

&    Bègue   vendent    à    Raimond  VII    leurs 

CXCVII.  —  3  juin  1238.  — Pierre  Maire  possessions  à  Lafage,  Trémil  &  Lanta. 

(Major)  &  son  frère  Barthélémy  rendent  Original,  J.  323,  n.  yp;  A,  i5  a  j  B,  346;  Teu- 

hommage  à  Raimond  VII  pour  leurs  do-  let,  t.  2,  p.  396. 
mailles  d'entre  Garonne  &  Ariége. 

Copie,  J.  329,  n.  7;  A,  3i  ii  B,  279;  Teulet,  CCIV.  —  26  janvier  1238  (v.  st.).  —  Es- 

t.  2,  p.  378.  tout  de  Roqueville  &  sa  femme  Géraude 

abandonnent   à    Raimond  VII    tous    leurs 

CXCVIII.—  28  juin  1238.—  Maffred  de  j^oits  sur  les  lieux  de  Lafage  &  Trémil, 

Casteinau    se    reconnaît   vassal   du    comte  ^édés  au   comte  par  Bertrand  de  Roquc- 
RaimondVII  pour  les  châteaux  de  Ganac 
&  de  Belloc  &   toutes  ses  autres  posses- 
sions, sauf  Casteinau  &  son  territoire.  — 

Ante  Amîlianum.  r^/^-n  ■        •  nn  -       .  ,        /- 

CCV.  —  29  janvier  i23o  (v.  st.).  —  Cen- 

Original,  J.  Soç,  n.  14;  A,  .42  ;  B,  79;  H,  vi.i,      j^Hg  jg  Condom  promet  de  donner  à  Rai- 

looQ-ioioi  Teulet,  t.  2,  p.  348.  1  ^rtf   1      .•  1      .       .  i-i 

'  '  >        1  r     t  mond  VU  le  tiers  de  tout  ce  qu  il  pourra 

„,,_,.,  ,        „-         ^       ,.      .  recouvrer  des  six  cents  livres  tournois  & 

CXCIX.  —  20  août  1238.  —  Orcolhosius       1  1.      j-  •  1    •        .i..       i      . 

.i    ,p  fi    r>      I  "^'  marchandises  qui  lui  ont  été  enlevées 

en  Bretagne.  —  Tholose. 


ville  &  ses  frères. 
A.  lû;  B.  347. 


d'Orgueil,  Trauca  &  Gordonus  se  recon- 
naissent vassaux  de  Raimond  VII  pour  le 
château  d'Orgueil. —  Tholose. 

Original,  J.  814,  n.  yjj  A,  i56  i;  B,  66}  Teu- 
let, t.  2,  p.  387. 

ce.  —  28  août  1238.  —  Jean,  évoque  de 


Original,  J.  Jiy,  n.  20;  Tiiilet,  t.  2,  p.  396. 

CCVI.  —  5  février  1 238  (v.  st.).  —  Pons- 
Raimond  de  Raiinonville  &  ses  frères  se 
mettent  sous  le  capteinh  de  Raimond  VII^ 


Maguelonne,  inféode  a  Raimond  VII  les  ^"'  accepte  leur  hommage, 
lieux  de  Montpellier  &  de  Lattes,  tenus 
par  le  roi  d'Aragon  de  l'église  de  Mague- 
lonne &  tombés  en  commise.  —  Le  comte 
accepte  cette  inféodation  8c  s'engage  à  res- 
pecter les  libertés  de  l'église  de  Mague- 
lonne. —  Apud  Amillianum. 

Copie,  J.  323,  n.  78;  A,  137*;  B,  418;  Tei.let, 
t.  2,  pp.  387-389. 


Original,  J,  314,  n.  i5;  A,  3i  a;  B,  277;  Teu- 
let, t.  2,  pp.  397-398. 

CCVII.  —  24  février  i238  (v.  st.).  — 
Raimond  VII  ayant  réglé  ses  comptes  avec 
Jean  d'Orlhac,  de  Montpellier,  reconnaît 
lui  devoir  huit  cent  trente  livres  de  Mel- 
gueil,  dont  il  assigne  le  paiement  sur  ses 
revenus  de  Marseille.  —  Apud  Sanctum 
Eg'idium. 


Original,  J.   3i8,  n.  33;  H,   viii,   1023-1024  j 


CCI. —  3  septembre  i238.  —  Guiraud, 
abbé  de  Sarlat,  inféode  à  Raimond  VII  les 
ville  &  château  de  Bainac,  au  diocèse  de      Teulet,  t.  2,  p.  398. 
Périgueux  J    le   comte    doit    les    tenir   de 
l'abbaye.  Autre  acte  semblable  portant  détermi- 

Orig;nal.  J.  3^9,  n.  16;  A,  ,35  i;  B,  4';7i  Teu-      «ation  de  l'époque  des  divers  payements. 

let,  t.-  2,  pp.  389-390.  Ibid. 


CCII.   —  3   septembre    i238.  —   Rai-  CCVIII.  — 9  avril  1239  (n.  st.).— Aimar, 

mond  VII   inféode  à  Gaillard   de   Bainac,      comte  de  Valentinois,  se  reconnaît  vassal 


1973 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1976 


de  Raimond  VII  pour  les  châteaux  de  Baix, 
Saint-Auban,  &c.  —  Apud  Insulam. 

Original,  J.  3|8,  n.  j.'i;  A,  1  oj  h;  B,  457; 
H,  Viii,   1025-1027;  Teiilet,  t.  2,  pp.  403-404. 

CCIX.  —  3  mai  1239.  —  Raimond  VU 
prie  Guillaume,  abbé  de  Cîteaux,  de  lui  ac- 
corder jusqu'à  la  Toussaint  prochaine  pour 
la  créance  dont  il  réclame  le  payement. 

Copie,  J.  3o9,  n,  10  (6).  —  Teiilet,  t.  2,  p.  4o(j. 

CCX.  —  ij  mai  1239.  —  Guillaume,  évé- 
quc  de  Carpentras,  reconnaît  tenir  de 
Raimond  VII,  au  nom  de  l'église  de  Car- 
pentras, la  cité  de  Carpentras  &  divers,  châ- 
teaux des  environs,  chargés  d'albergue.  — 
Les  deux  parties  approuvent  les  accorda 
anciennement  conclus  par  Içurs  prédéces- 
seurs. —  Apud  Aurasîcam. 

Copie,  J.  3ii,  II.  56;  A,  102;  B,  433;  H,  viii, 
1027-io3o;  Teulet,  t.  2,  pp.  406-408. 

CCXI.  —  Mai  1239.  —  B.,  évèque  de 
Rodez,  de  l'avis  de  son  chapitre,  inféode  à 
Raimond  VII,  en  considération  des  bons 
services  rendus  par  lui  &  par  ses  ancêtres 
à  l'église  de  Rodez,  le  puî  de  Vernojol, 
pour  y  construire  une  nouvelle  ville.  Le 
comte  est  exempté  de  l'hommage,  mais 
devra  l'aven  &  le  serment.  En  échange, 
Raimond  VII  donne  à  l'église  ce  qu'il 
possédait  au  château  de  Lu^eso.  —  Apud 
Luuen^omm. 

A.  80;  B,  19  &  49P  ;  Gallii  Christiana,  t.  1 ,  Instr. 
c.   2:3. 

CCXII.  —  21  juin  1239.  —  R. -Bernard 
de  Durfort  se  reconnaît  vassal  de  Rai- 
mond VII  pour  les  lieux  de  Puycornet, 
Espanel,  pour  toutes  ses  possessions  du 
Puy  de  la  Grua  à  Molières  &  au  Tarn,  & 
])0ur  toutes  les  églises  qu'il  y  possède.  — 
Apud  Castrum  Sarracenum. 

A,  2.;B,  48-. 

CCXIII.  —  3o  août  1239.  —  Gaillarde  de 
Saint-Michel  vend  à  Raimond  VII  sa  part 
du  lieu  de  Buzet. 

A,  i63  A;  Bj  5o5. 

'  L'oiiginnl  était  autrefois  au  Trésor  des  chartes, 
J.  3i4,  n.  17.  Il  est  aujourd'hui  en  déficit.  Cf. 
Teulet,  t.  2,  p.  410. 


CCXIV.  —  3o  septembre  1239.  —  Ber- 
trand de  Cardaillac  se  reconnaît  vassal  de 
Raimond  VII  pour  le  château  de  Saint- 
Cirq. 

A,   178  ;  B,  loi  . 

CCXV.  —  14  novembre  1239.  —  Bertrand 
de  la  Roque  reconnaît  par  devant  P.  Lau- 
res,  sénéchal  de  Cahors,  tenir  en  fief  de 
Raimond  VII  Saint-Remezy  &  la  bastide 
de  don  Bertrand  Dalard,  qui  en  est  voi- 
sine. 

Original,  J.  314,  n.  16:  Teulet,  t.  2,  p.  419. 

CCXVI.  —  27  novembre  1239.  —  R.- 
Bernard de  Durfort  vend  à  Raimond  VII 
la  seigneurie  de  Castelnau  &  tout  ce  qu'il 
possédait  entre  Cahors  &  Montauban.  — 
Apud  Montemalbanum. 

Original,  J.  323,  n.  80;  Teulet,  t.  2,  p.  419. 

CCXVII.  —  Décembre  1239.  —  Frédé- 
ric II,  considérant  la  rébellion  de  Rai- 
mond, comte  de  Provence,  qui  a  osé  s'em- 
parer de  la  ville  d'Arles  à  main  armée, 
inféode  à  Raimond  VII  le  comté  de  For- 
calquier,  le  château  de  ce  nom  &  le  lieu 
de  Sisteron. 

Original  scellé,  I.  610,  n.  4,  &.  copie.  J.  345, 
n.  21  ;  A,  100;  B,  426;  Teulet,  t.  2,  pp.  419-420. 

CCXVIIÎ.  —  I"  janvier  1240  (n.  st.).  — 
Raimond  VII  déclare  que  Roger-Bernard, 
comte  de  Foix,  ne  lui  est  plus  tenu  à  rien 
pour  les  engagements  que  lui,  Raimond, 
avait  pris  pour  ledit  comte  envers  l'abbé 
de  Pamiers.  —  Tholose, 

H,  VIII,  1037. 

CC.XIX.  —  II  &  12  août  1240.—  Rai- 
mond VII  remet  au  comte  Gautier,  vicaire 
impérial,  la  charge  de  podestat  d'Avignon 
que  celui-ci  lui  réclamait  au  nom  de  l'em- 
pereur. 

Original,  J.  3i8,  n.  36;  H,  viii,  1037-1039; 
Teulet,  t.  2,  pp.  431-432. 

CCXX.  —  22  août  1 240.  —  Les  seigneurs 
de  risle  en  Venaissin  prennent  à  fief  de 
Raimond  Vil  la  ville  de  ce  nom  &  lui 
prêtent  hommage.  Ils  stipulent  le  mode  de 
nomination  du  juge  comtal  &  les  cas  de 


1977 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


justice  dont  la  connaissance  appartiendra 
au  comte. 


CCXXI.  —  5  septembre  1240.  —  Bernard 
&  Fortanier  de  Comminges,  fils  de  feu 
Bernard  de  Comminges,  seigneur  de  Savès, 
se  reconnaissent  vassaux  de  Raimond  VII 
pour  la  terre  de  Savès  8c  leurs  domaines 
du  diocèse  de  Toulouse. 

Original,  J.  3 14,  n.  19;  A,  22  i  ;  B,  3j4  ;  Teii- 
let,  t.  2,  pp.  4.32-43.'i. 

CCXXII.  —  Septembre  1240.  —  Rai- 
mond VII  reconnaît  avoir  reçu  l'hommage 
d'Amanieu  d'Albret  pour  toutes  ses  posses- 
sions dans  le  diocèse  d'Agen.  —  Apud  Cas- 
trumnovum. 

H,  VIII,  1039. 

CCXXIII.  —  7  octobre  1240.  —  Gré- 
goire IX  mande  à  l'abbé  de  Déols,  au  dio- 
cèse de  Bourges,  de  forcer  le  comte  de 
Toulouse  à  rendre  satisfaction  à  l'abbé  de 
Moissac,  conformément  à  la  sentence  du 
légat  apostolique,  l'évèque  de  Sora.  — 
Laterani,  nonis  octobris,  p.  n,  a,  XIV. 

H,  VIII,  1041-1042. 

CCXXIV.  —  5  décembre  1 240.  —  Pierre, 
vicomte  de  Lautrec,  se  reconnaît  vassal  de 
Raimond  VII  pour  le  château  de  la  Bru- 
guière  &  lui  rend  hommage. 

A,  176  i}  B,  199  ;  H,  VIII,  1039-1040. 

CCXXV.  —  8  décembre  1240.  —  Rai- 
mond VII  concède  à  Arnaud  Trunnus, 
changeur,  l'essai  (.sagium)  de  la  monnaie 
de  Toulouse,  pour  le  tenir  le  temps  qu'il 
plaira  à  lui  comte. 

Original,  J.  439,  n.  2;  H,  vili,  1040- 1041  ;  Teii- 
let,  t.  2,  pp.  437-438. 

CCXXVI.  —  10  décembre  1240.  —  Jean 
d'Andiville  se  met  lui  &  tous  ses  biens  sous 
le  capteink  de  Raimond  Vil,  qui  accepte 
son  hommage. 

Original,  J.  314,  n.  77;  A,  3;  A;  B,  282;  Teii- 
let,  t,  2,  p.  438. 


1978 

testamentaires  de  Jean  Bègue  d'Andiville 
placent  leur  pupille  Jean  sous  le  captelnh 
du  comte  Raimond  VII;  il  renouvellera 
cet  hommage  quand  il  sera  devenu  majeur. 

Original,  J.  314,  n.  18  ;  A,  32  Aj  E,  299;  Teu- 
let,  t.  2,  p.  440, 

CCXXVIII.  —  10  février  1240  (v.  st.).  — 
B.-Alègre  de  Bourret  vend  à  Raimond  VII 
toutes  ses  possessions,  en  quelque  lieu  &  de 
quelque  espèce  qu'elles  soient  &  puissent 
être;  le  prix  de  vente  n'est  pas  énoncé. 

Original,  J.  304,  n.  66j  B,  504;  Teulct,  t.  2, 
p.  441. 

CCXXIX.  —  14  février  1240  (v.  st.).  — 
Mainard  de  Bainac  se  reconnaît  vassal  de 
Raimond  VII  .pour  la  moitié  du  château 
de  Bainac.  —  Tholose. 

Original,  J.  314,  n  76}  A,  22  ;  B,  464;  Teulet, 
t.  2,  p.  441. 

CCXXX.  —  20  février  1240  (v.  st.).  — 
Arnaud  de  Bouville  reconnaît  tenir  en 
fief  de  Raimond  VII  le  lieu  fort  (caslare) 
du  Pui,  au  diocèse  de  Périgueux.  —  Apud 
Capdenacum. 

A,  181  j  B,  470. 

CCXXXI.  —  I"  mars  1241  (n.  st.).  — 
Raimond  VII  annonce  aux  seigneurs  & 
consuls  de  ses  Etats  qu'il  a  conclu  un 
traité  d'alliance  avec  Jacques,  évêque  de 
Palestrina,  légat  apostolique,  contre  Fré- 
déric, soi-disant  empereur,  &  ses  fauteurs. 
—  Claromonte, 

H,  viii,  io52-io53. 

CCXXXII.  —  14  mars  1241  (n.  st.).  — 
Serment  de  fidélité  prêté  au  roi  par  le 
comte  Raimond  VII.  — Apud  Montemargis. 

Original,  J,  3o3,  n.  67;  H,  viii,  io53io54; 
Teulet,  t.  2,  p.  442. 

CCXXXIII.  —  18  avril  1241.  —  Traité 
d'alliance  entre  le  comte  Raimond  VII  & 
Jacques,  roi  d'Aragon. 

Original,  J.  ôSp,  n.  3  ;  H,  viii,  ioô5-io53  ;  Teu- 
let, t.  2,  p.  444. 


CCXXVII.—  1 5  janvier  1240  (V.  St.).  —  CCXXXIV.  —    19    avril    1241.    —    Rai- 

Bernard  &  Pierre  Cerda,  frères,  exécuteurs      mond  VII  rend  hommage  à  Durand,  evêque 


1979 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1980 


d'Albi,  pour  le  château  de  Bonafoiis,  près 
d'Albi.  —  Apud  Lunellum. 
H,  VIII,  loSS-ioSp. 

CCXXXV.  — 3omai  1241.— Raimoiid  VII 
rend  hommage  à  Jean,  archevêque  d'Arles, 
pour  Beaucaire  &  Argence,  fiets  tenus  de 
l'église  d'Arles  par  ses  prédécesseurs.  — 
Apud  Cavellionem. 

Original,  J.  3i8,  n.  Sy;  A,  1  82  i  ;  H,  VIII,  1  oSp- 
1060J  Teulet,  t.  2,  pp.  448-449. 

CCXXXVI.  —  27  juin  1241.  —  Rai- 
mond  VII  reconnaît  avoir  reçu  de  Roger, 
comte  de  Foix,  l'hommage  pour  ses  do- 
maines du  Toulousain. 

H,  VIII,  io64-io6.'5. 

CCXXXVII.  —  28  juin  1241.  — Roger, 
comte  de  Foix,  reconnaît  tenir  en  com- 
mende  de  Raimond  VII  Saverdun  &  toutes 
ses  possessions  dans  le  diocèse  de  Tou- 
louse. —  Apud  Lunellum, 

Original,  J.  ?>'ii,  n.  20;  H,  viii,  io65-io66; 
Teulet,  t.  2,  p.  451. 

CCXXXVIII.  —  28  juin  1241.  —  Roger, 
comte  de  Foix,  reconnaît  tenir  en  fief  de 
R.  VII,  comte  de  Toulouse,  ce  qu'il  possède 
dans  le  diocèse  deToulouse,  conformément 
à  l'accord  passé  entre  son  père  Roger-Ber- 
nard &  ledit  comte.  —  Apud  Lunellum. 

Original,  J.  332.  n.  20(1);  copie,  ihid.  n.  20(2)  ; 
A,  176  h;  B,  2015  H,  VIlIj  Io65;  Teulet,  t.  2, 
p.  45i. 

CCXXXIX.  —  27  août  1241.  —  Rai- 
mond VII  s'accorde  avec  Bertrand,  prévôt 
de  l'église  d'Arles,  touchant  les  dommages 
causés  audit  prévôt  &  à  son  église  dans  la 
Camargue,  par  le  comte  &  ses  adhérents; 
le  comte  promet  de  lui  payer  deux  cents 
livres  tournois. 

Original,  J.  829,  n.  3  ;  Teulet,  t.  2,  p.  455. 

CCXL.  —  29  septembre  1241.  —  Rai- 
mond-Jourdain,  fils  d'Eudes  de  Terride,  se 
reconnaît  vassal  de  Raimond  VII  pour  la 
terre  de  Gimoez  &  ses  domaines  du  diocèse 
de  Toulouse. 

Original,  J.  3  14,  n.  21  ;  A,  2$;  B,  260  (avec  la 
fausse  date  du  2  sept.);  Teulet;  t.  2,  pp.  405-45(5. 


CCXLI.  —  29  septembre  1241.  —  Forla- 
nier  de  Gourdon  se  reconnaît  vassal  de 
Raimond  VII  pour  Iss  lieux  de  Saint-Cirq, 
Biard,  Limogne,  Luganhac,  Pt-yrelevade, 
Lentilhac,  Ginouilhac,  &c.  —  Tholose. 

Original,  J.  3i4,  n.  20;  A,  90;  B,  62;  Teulet, 
t.  2,  p.  45."), 

CCXLI I.  —  4  décembre  1 241.  —  Bernard, 
comte  de  Comminges,  reconnaît  tenir  en 
fief  de  Raimond  VII  les  châteaux  de  Muret 
&  de  Samatan  &  tout  ce  qu'il  possède  dans 
le  diocèse  de  Toulouse,  sauf  les  fiefs  qu'il 
tient  du  comte  de  Foix  dans  le  Volvestre. 

A.  177;  B,  202;  H,  VIII,  1076-1077. 

CCXLIII.—  12  février  1241  (v.  st.).  — 
Guillem  de  Gourdon  de  Sauviac  se  recon- 
naît vassal  de  Raimond  VII  pour  les  châ- 
teaux de  Gourdon  &  de  Sauviac,  &  pour 
toutes  ses  possessions  en  Querci  &  en  Pé- 
rigord.  —  Apud  Casirum  Sarracenum. 

Copie,  J.  304,  n.  73;  A,  181;  B,  582';  Teulet, 
t.  2,  pp.  463-464. 

CCXLIV.  —  16  février  1241  (v.  st.). — 
Bernard-Aicard  de  Samon  cède  à  Raimond- 
Gaucelin,  seigneur  de  Lunel,  procureur 
de  Raimond  VII,  le  château  de  Samon 
pour  le  prix  de  vingt-cinq  mille  sous  Vilel- 
menses  (de  Forcalquier). — A  Montélimart. 

Original,  J.  33o,  n.  19;  B,  Soi;  Teulet,  t.  2, 
pp.  464-465. 

CCXLV.  —  14  mars  1242  (n.  st.).  — 
Raimond  VII,  gravement  malade  à  Penne 
d'Agenais,  se  fait  absoudre  par  l'official 
d'Ageude  toutes  les  sentences  d'excommu- 
nication qu'il  a  pu  encourir. 

Original,  J.  3o5,  n.  8  ;  H,  viii,  1084-10 87;  Teu- 
let, t.  2,   pp.  466,  467. 

CCXLVI.  —  5  avril  1242.  —  Roger, 
comte  de  Foix,  conseille  à  Raimond  VII 
d'entreprendre  la  guerre  contre  le  roi  de 
France  &  lui  promet  ses  secours.  —  Tho- 
lose. 

Original,  J.  332,  n.6;  H,vm,  1087;  Teulet, 
t.  2,  p.  470. 

CCXLVII.  —  26  avril  1242.  —  Acte  de 
l'appel  interjeté  par  Raimond  VII  en  pré- 


I98I 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1982 


seiice  des  évèqiies  de  la  Province  contre 
les  agissements  des  frères  Ferrier  &  Guil- 
lem-Arnaud,  soi-disants  inquisiteurs  pour 
l'hérésie.  Il  s'engage  d'ailleurs  à  procéder 
contre  les  liérétiques  &  se  soumet  à  la 
décision  des  cardinaux,  le  siège  pontifical 
étant  vacant. 
B,  ôJ6. 

CCXLVIII.  —  I"  mai  1242.  —  Rai- 
mond  VII  deinande  à  l'évêque  d'Agen 
d'exercer  lui-même  l'office  d'inquisiteur 
dans  son  diocèse,  avec  tels  religieux  qu'il 
lui  plaira  de  choisir,  &  lui  promet  son  ap- 
pui. —  Apud  Pennam  Agennensem. 

H,  VIII,  1088-1090. 

CCXLIX. —  21  juillet  1242.  —  Pierre, 
archevêque  de  Narboiiiie,  déclare  excom- 
muniés le  comte  Raimond  VII  &  ses  adhé- 
rents. 

H,  VIII,  1090-1 091 . 

CCL.  —  9  octobre  1242. —  Arnaud  de 
Marquefave,  fils  de  feu  Guillem-Bernard, 
se  reconnaît  vassal  de  Raimond  VII  pour 
toutes  ses  possessions  héréditaires  de  Foix 
à  Toulouse  &  pour  le  lieu  de  Marquefave. 
—  Apud  Pennam  Agennensem. 

Original,  J.  314,  n.  zS;  A,  3j  j  B,  290  ;  Teulef, 
t.  2,  p.  48  I . 

CCLI.  —  10  octobre  1242.  —  Rai- 
mond VII  reproche  sa  défection  au  comte 
de  P'oix  &  lui  enjoint  de  remettre  le  châ- 
teau de  Saverdun  à  son  viguier,  Pierre  de 
Toulouse.  —  Penne. 

H,  VIII,  1094-1095, 

CCLII.  —  i''  novembre  1242.  —  Les 
chevaliers  &  consuls  de  Saverdun  promet- 
tent de  garder  fidèlement  le  château  de 
Saverdun  pour  le  comte  Raimond  VII  & 
de  le  lui  rendre,  quand  ils  en  seront  re- 
quis. —  Apud  Savardunum, 

Original,  J.  3  14,  n.  22  j  Teulet,  I.  2,  p.  483. 

CCLII  I.  —  Décembre  1242.  —  Rai- 
mond VII  délie  les  consuls  &  la  commu- 
nauté d'Albi  de  tout  serment  h  lui  prêté. 

Originel  1,  J.  317,  n.  17;  Teulet,  t.  2,  p.  487. 


CCLIV.  —  22  février  1242  (v.  st.).  — 
Bernard-Amiel,  seigneur  de  Palhiès,  rend 
hommage  à  Raimond  VII  pour  les  châ- 
teaux de  Roquefixade,  Alzen,  Artigues,  &c. 

—  Tholose, 

Original,  J.  3  14,  n.  28  ;  A,  2:)  i;  B,  262  ;  Teulet, 
t.  2,  p.  493. 

CCLV.  —  26  février  1 242  (v.  st.).  —  Ber- 
nard &  Fortanier  de  Comminges,  fils  de 
feu  Bernard  de  Comminges,  seigneur  de 
Savès,  se  reconnaissent  vassaux  de  Rai- 
mond VII  pour  leur  terre  de  Savès  &  les 
lieux  de  Crieux,  Villeneuve  &  Boulbonne. 

—  Tholose  in  domo  comhis. 

Original,  J,  314,  n.  24;  A,  23  i;  B,  357j  Teu- 
let, t.  2,  p.  494. 

CCLVI.  —  19  mars  1242  (v.  st.).  —  Ro- 
ger de  Comminges,  fils  de  Roger,  comte 
de  Palhas,  rend  hommage  à  Raimond  VII 
pour  le  château  de  Quer.  —  Tholose. 

Original,  J.  314,  n.  23;  A,  26  b;  B,  265j  Teu- 
let, t.  2,  p.  496. 

CCLVII.  —  3  avril  1242  (v.  st.).  —Ac- 
cord entre  Gaillard  de  Balaguer  &  sa 
femme  Domestique  d'une  part  &  le  comte 
Raimond  VII  de  l'autre,  au  sujet  du  châ- 
teau de  La  Guépie,  au  diocèse  de  Rodez. — 
Gaillard  &  sa  femme  réclamaient  ce  châ- 
teau comme  appartenant  à  celle-ci  par 
droit  de  succession.  —  Ils  finirent  par  re- 
noncer à  leurs  prétentions,  &  le  comte,  en 
dédommagement,  leur  inféoda  la  ville  de 
Bes,  au  diocèse  de  Rodez.  Les  balles  de  Bes 
&  de  Peyrusse  furent  chargés  d'apaiser 
toutes  les  querelles  entre  les  hommes  des 
deux  châteaux.  —  Tholose. 

Original,  J.  3i  1 ,  n.  57  j  A,  11  b  ;  B,  16  ;  Teulet, 
t.  2,  pp.  5o4-5o5. 

CCLVIII.  —  i5  avril  1243  (n.  st.).  — 
Bertrand  de  Saint-Loup  &  autres,  exécu- 
teurs testamentaires  de  Bernard  W.  de  Bru- 
guières  vendent  à  Raimond  VII  le  lieu  de 
Pontpertusat  &  tout  ce  qu'y  possédait  ledit 
testateur.  Les  habitants  se  donnent  pour 
hommes  au  comte.  Le  prix  de  vente  n'est  pas 
stipulé.  —  Tholose,  in  caméra  dicti  comitis. 

Originiil,  J.  3o3,  n.  4;  A,  46;  B,  jo8  ;  Teulet, 
t.  2,  p.  J07. 


1983 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1984 


CCLIX, —  21  avril  1248.  —  RaimondVII 
supplie  les  évêques  de  ses  Etats  de  repren- 
dre les  poursuites  contre  les  hérétiques. — 
Apud  Bherr'im. 

H,  VIII,  I  1 21-1 1  23. 

CCLX.  —  23  avril  1243. —  RaimondVII 
nomme  Bérenger  de  Promilhac  vigiiier  de 
Toulouse. 

Archives  de  la  Hnute- Garonne;  H.  viii,  ii23- 
I  I  24. 

CCLXI. —  29  juin  1243.  —  Conditions 
de  la  trêve  stipulée  par  Jean,  archevêque 
d'Arles,  entre  Raimond  VII  &  Raimand- 
Bérenger,  comte  de  Provence  &  de  Forcal- 
quier.  —  Apud  BelUquadrum, 

Original,  J.  3 11,  n,  opj  H,  VIII,  1  124-1  128  ; 
Teulet,  t.  2,  pp.  514-J16. 

CCLXII.  —  Après  1248.  —  Sicard  de 
Belfort  &  son  frère  mandent  à  Bérenger 
de  Promilhac,  viguier  de  Toulouse,  que  B. 
Amiel  de  Pailhès  a  pris  possession  du  châ- 
teau d'Alzen,  qui  allait  se  révolter  contre 
le  comte  de  Toulouse,  &  le  prient  de  leur 
envoyer  cinq  ou  six  sergents  pour  garder 
la  place,  à  la  sûreté  de  laquelle  ils  veille- 
ront jusqu'à  leur  arrivée. 

Original,  J.  32o,  n,  97  ;  Teulet,  t.   i ,  p.  yjy. 

CCLXIII.  —  12  septembre  1248.  —  Bé- 
renger de  Promilhac,  viguier  du  comte 
Raimond  VII,  confirme  à  Aimar  de  Mire- 
mont  la  possession  du  quart  de  fief  de  che- 
valier (jnilicia)  acquis  par  lui  de  Bertrand 
de  Caussidières  dans  les  dîmaires  de  Saint- 
Etienne  de  Caussidières  &  de  Sainte-Marie 
du  Val,  sauf  les  droits  supérieurs  du  comte. 
—  Tholose. 

Original,  J.  3  14,  n.  79  j  A,  Sp  i;  B,  3o2  ;  Teu- 
let, t.  2,  p.  020. 

CCLXIV.  —  2  décembre  1248.  —  Inno- 
cent IV  mande  à  l'archevêque  de  Bari 
d'absoudre  le  comte  Raimond  VII  des 
excommunications  qu'il  a  encourues,  sous 
certaines  conditions. — Laterani,  IIll  nonas 
decembris,  p.  n.  a.  I. 

Original,  J.  447,  n.  41  ;  Teulet,  t.  2,  p.  Si^. 

CCLXV.  —  12  décembre  1243.  —  Inno- 
cent IV  annonce  au  roi  de  France,  qu'à  sa 


rec(uête&  sur  les  instances  de  ses  envoyés, 
Guillaume,  archidiacre  de  Coutances,  & 
Guillaume  de  Limoges,  il  a  absous  Rai- 
mond VII  des  sentences  d'excommunica- 
tion qu'il  avait  encourues.  —  Laterani, 
II  îdus  decembris,  p.  n.  a.  I. 

Original,  J.  3j2,  n.  2;  Teulet,  t.  2,  pp.  524-525. 

CCLXVI.  —  II  février  1248  (v.  st.).  — 
Bérenger  de  Promilhac,  viguier  de  Tou- 
louse, inféode  à  Bernard  Parairé  (Parator) 
une  place  sur  la  Garonne  pour  y  établir 
une  pêcherie,  avec  droit  d'y  faire  tels  ou- 
vrages qui  lui  sembleront  utiles,  sous  le 
cens  annuel  de  cinq  sous  de  Toulouse, 
sauf  les  droits  de  lods  &  ventes. 

A,  54  ;  B,  20Û. 

CCLXVII.  —  14  mars  1244.  —  Pierre, 
archevêque  de  Narbonne,  absout  le  comte 
Raimond  VII  de  toutes  les  sentences  d'ex- 
communication qu'il  a  lancées  contre  lui. 

Original,  J.  3c(),  n.  70;  H,  viii,  114.5-1146; 
Teulet,  t.  2,  p.  53d. 

CCLXVIII.  —  i"  avril  1248  (v.  st.).  — 
Pierre  de  Durban  de  Montaigut  se  recon- 
naît vassal  du  comte  Raimond  pour  le 
quart  du  château  de  Montaigut  mouvant 
du  château  d'Auterive,  pour  le  château  de 
Verdun  &  le  château  de  Larbont.  —  Apud 
Sanctum  Supplicium. 

Original,  J.  3i4,  n.  2<5;  A,  ôp;  B,  2i3;  Teulet, 
t.  2,  p.  533. 

CCLXIX.  —  II  avril  1244.  —  Bertrand 
Bofils  &  Gautier  Guitart  vendent  à  Rai- 
mond VII,  pour  quatre  cents  sous  de  Tou- 
louse leur  part  de  la  seigneurie  de  Gémil. 

Original,  J.  33o,  n.  22;  A,  985  B,  258;  Teulet, 
t.  2,  p.  533. 

CCLXX.  —  18  avril  1244.  —  Roger  de 
Noé  vend  à  Bérenger  de  Promilhac,  vi- 
guier de  Toulouse,  sa  part  du  château  du 
Fousseret,  diverses  possessions  près  dudit 
château,  &  sa  part  des  châteaux  de  Sena- 
rens  &  de  Saint-Félix;  il  tenait  tous  ces 
domaines  du  comte  de  Toulouse.  —  Tho- 
lose. 

Original,  J.  3;8,  n.  21  ;  A,  68;  B,  23d;  Teulet, 
t.  2,  p.  5i5. 


1985 

CCLXXI. —  17  mai  1244.  —  Innocent  IV 
annonce  à  Raimond  VII  qu'il  l'a  définiti- 
vement absous  de  la  sentence  d'excommu- 
nication, dont  l'avaient  frappé  frères  Fer- 
rier  &  G.  Raimond,  de  l'ordre  des  Prê- 
cheurs.—  Laterani,  XVII  kal.  junii,  p.  n.  a. 
primo. 

Original,  J.  447.  n.  42;  B,  Syi,  copie  incom- 
plète; H,  VIII,  1  142-1  144  (d'après  B);  Teulet,  t.  2, 
pp.  534-535, 

CCLXXII.  —  10  juin  1244.  —  Arnaud 
Garsias  du  Fossat  se  reconnaît  vassal  de 
Raimond  VII  pour  les  châteaux  de  Bru- 
gues,  Flonticum  &  Caplnasios,  &  tous  les 
biens  de  feu  Raimond  de  Ceilhac.  —  Apud 
Agennum, 

A,  19  i;  B,  I  10. 

CCLXXIII.  —  i3  juin  1244.  —  Sicard 
Alaman,  au  nom  de  Raimond  VII,  confie 
Ug  Mezailha  de  Najac  à  Géraud  de  Ca- 
doilha  &  à  ses  coseigneurs;  ils  devront  le 
lui  remettre  à  sa  première  semonce  ou  lui 
payer  cinq  mille  sous  de  Cahors.  —  Tko- 
lose  in  Castro  îiarbonensi. 

Original,  J.  32o,  n.  52.  —  Teulet,  t.  2,  p.  53i5. 

CCLXXIV.  —  i3  juin  1244.  —  Rai- 
mond VII  remet  Ug  de  Muret  de  Najac  & 
ses  fils,  avec  tous  leurs  biens,  entre  les 
mains  de  Guillem  de  Cadoilha  &  de  ses  co- 
seigneurs j  ils  devront  les  rendre  au  comte 
à  sa  première  semonce  ou  payer  cent  marcs 
d'argent.  —  Tholose  in   Castro  Narboncnsi. 

Ong'inA,  J.  3i7,  n.  29;  Teulet,  t.  2,  p.  535. 

CCLXXV.  —  Août  1244.  —  Frédéric  II, 
vu  l'infidélité  de  l'évèque  de  Viviers,  ré- 
voque la  concession  des  péages  du  Vivarais, 
faite  par  lui  au  prédécesseur  de  ce  prélat. 

Original,  J.  610,  n.  5;  A,  108;  B,  393;  Teulet, 
t.  2,  p.  537. 

CCLXXVl.  —  Août  1244.  — Frédéric  II, 
à  la  requête  de  Raimond  VII,  délie  Géraud 
&  P.  Ami  du  serment  de  fidélité  prêté  par 
eux,  sur  l'ordre  du  comte,  à  l'université 
d'Avignon. 

Original,  J.  3o3,  n.  6;  A,  107;  B,  SpS  ;  H,  viii, 
I  I  5i-i  161  J  Teulet,  t.  2,  p.  537. 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1986 

CCLXXVII.  —  i3  novembre  1244.  — 
Bernard  de  Marestaing  rend  hommage  à 
Raimond  VII  pour  les  châteaux  de  Cler- 
mont  &  Marestaing. 

Original,  J.  3i5,  n.  81;  A,  97;  B,  254;  Teulet, 
t.  2,  p,  540. 

CCLXXVIII.  —  i3  novembre  1244.  — 
Siguis,  veuve  de  Centulle,  comte  d'Astarac, 
&  tutrice  du  jeune  comte  Centulle,  rend 
hommage  au  comte  Raimond  VII,  qui 
prend  le  jeune  comte  sous  sa  protection. 

Oiiginal,  J.  314,  n.  28  ;  A,  95j  B,  3yi  j  H,  vin, 
1 162-1163 j  Teulet,  t.  2,  pp.  539-540, 

CCLXXIX, —  18  novembre  1244.  —  Ber- 
nard, comte  de  Comminges,  de  l'avis  de  ses 
barons  &  fidèles,  se  reconnaît  vassal  du 
comte  Raimond  VII  pour  toutes  ses  pos- 
sessions en  Comminges  &  en  Conserans. 
—  In  Castro  Narbone. 

Original,  J.  3 14,  n.  27;  A,  i52;  B,  147;  H,  viii, 
i  i65-i  167;  Teulet,  t.  2,  pp.  540-541. 

CLXXX. —  28  novembre  1244. —  Pro- 
cès-verbal de  la  remise  des  châteaux  du 
comté  d'Astarac  au  comte  de  Toulouse, 
Raimond  VII,  suzerain  du  jeune  comte 
Centulle. 

Original,  J.  3  14,  n.  3d  ;  A,  63  i;  B,  336;  H,  viii, 
I  i63-i  i65;  Teulet,   t.  2,  pp.  543-544. 

CCLXXXI.  — 18  décembre  1244. —  Ber- 
nard &  Raimond  de  Comatorta  se  mettent 
sous  le  capteinh  de  Raimond  VII  &  lui  prê- 
tent hommage. 

Originaux,  J.  3i7,  n<"  3o  &  3i  ;  Teulet,  t.  2, 
pp.  546-547. 

CCLXXXII.  —  3i  décembre  1 244.  —  Ar- 
naud de  Comminges  reconnaît  tenir  en 
fief  de  Raimond  VII  la  ville  de  Daumazan 
&  le  Daumazanès.  —  Tholose. 

Original,  J.  3 14,  n  29;  A,  28  ;  B,  270;  Teulet, 
t.  2,  pp.  547-548. 

CCLXXXIII.  —  16  janvier  1244  (v.  st.). 
Sicard  de  Miremont,  pour  subvenir  à  ses 
besoins,  vend  à  Raimond  VII  sa  part  du 
château  de  Sainte -Gabelle,  &  tous  les 
droits    qu'il    y   tient;    prix    de    la   vente, 


Mil, 


63 


1987 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


1988 


sept  mille  deux  cents  sous.  — Apud  Rabas- 
tencs. 

Originiil,  J.  SSo,  n.  23;  A,  9;  B,  232 j  Teulet, 
t.  2,  p.  :J48. 

CCLXXXIV.  —  18  janvier  1244  (v.  st.). 
—  Fortaiiier  de  Gourdon  se  reconnaît  vas- 
sal de  Rainiond  VII  pour  les  lieux  de 
Saint-Cire  &  de  la  Popie  &  pour  tout  ce 
qu'il  possède  sur  les  deux  rives  du  Lot, 
dans  le  diocèse  de  Cahors.  — Apud  Rabas- 
tencs. 


Ongi 

t.  2,p 


nal,  J.  3o3, 
549. 


5  ;  A,  143  a  ;  B,  83  J  Teiilet, 


CCLXXXV.  —  22  janvier  1244  (v.  st.).— 
Englesia,  femme  de  Sicard  de  Miremont, 
&  son  fils  Sicard  approuvent  la  vente  faite 
par  leur  époux  &  père  au  comte  Rai- 
mond  VII  de  la  ville  de  Sainte-Gabelle.  — 
Apud  Miromontem. 

Original,  J.  33o,  n.  2jj  A,  10  i;  B,  237  j  Teu- 
let, t.  2,  p.  548. 

CCLXXXVL—  23  janvier  1244  (v.  st.). 

—  Raimond-Géraud  de  Moissac  reconnaît 
tenir  en  fief  de  Raimond  VII  un  vivier  & 
lui  margouillis  Cpaxeriam  S-  margulllum) 
sur  le  Tarn,  avec  tout  son  honneur  de 
Monteamato,  moyennant  une  oublie  an- 
nuelle de  cinq  sous  de  Cahors,  &  les  droits 
de  mutation  stipulés  par  la  coutume  de 
Moissac.  —  Thoîose  in  castro  Narbonensi, 

Original,  J.  3  14,  n.  60;  A,  42;  B,  5o;  Teulet, 
t.  2,  pp.  549-550. 

CCLXXXVII 23  janvier  1244  (v.  st.). 

—  Bos  d'Orgueil  se  reconnaît  vassal  de 
Raimond  VII  pour  ce  qu'il  tient  au  châ- 
teau de  ce  nom.  —  Tholose  in  castro  Nar- 
bonensi. 

Original,  J.  3i  5,  n.  82  ;  A,  20  i;  B,  46  ;  Teulet, 
t.  2,  p.  549. 

CCLXXXVIII.  — 26  janvier  i244(v.  st  ). 

—  Guillem  de  Gameville  &  sa  femme  Claire 
vendent  à  Raimond  VII  le  tiers  de  la  ville 
de  Bessières  &  de  ses  appartenances;  le 
prix  de  vente  n'est  pas  indiqué.  —  Tholose. 

Original,  J.  325,  n.  52;  A,  6];  B,  219;  Teulet, 
t.  1,  p.  55o. 


CCLXXXIX.  —  2  février  1244  (v.  st.).  — 
Roger  d'Aspet  se  reconnaît  vassal  de  Rai- 
mond VII  pour  ses  possessions  à  Bérat, 
Saint-Félix  (ou  Elix),  Gazelles,  Saint-Mi- 
chel &  Mautannum.  —  Tholose  in  Castro 
Narbonensi. 

Original,  J.  3i6,  n.  107;  A,  35  a;  B,  292; 
Teulet,  t.  2,  p,  553. 

CCXC.  —  4  février  1244  (v.  st.).  —  Ro- 
ger d'Aspet  engage  à  Raimond  VII  sa  ville 
de  Cazeaux  &  autres  lieux  voisins  pour 
la  somme  de  cinq  mille  sous  de  .Morlas, 
payable  par  annuités  de  trois  cents  sous 
au  minimum.  —  Tholose. 

Original,  J,  33o,  n.  21  j  A,  55  ;  B,  208  ;  Teulet, 
t.  2,  p.  553. 

CCXCI.  —  i5  avril  1243.  —  Nempsos, 
femme  de  Roger  de  Noé,  &  sa  bru  Indie 
confirment  une  vente  par  lui  faite  au  vi- 
guier  Bérenger  de  Promilhac. 

Original,  J.  327,  r..  24  ;  A,  70  ;  B,  236  ;  Teulet, 
t.  2,  p.  566. 

CCXCII,  —  25  avril  1245.  —Vidal,  fils 
de  Guillem -Aton  de  Miremont,  se  met 
lui  &  ses  biens  sous  la  protection  de  Rai- 
mond VII,  &  promet  de  lui  payer  chaque 
année,  à  la  Saint-Julien,  un  quarton  de 
bon  froment. 

Original,  J.  317,  n.  33;  Teulet,  t.  2,  p  566. 

CCXCIIl.  —  27  avril  1243.  —  Inno- 
cent IV  prend  Raimond  VII,  sa  famille  ik 
ses  domaines  sous  la  protection  du  Saint- 
Siège.  —  Lugduni,  V  kal.  maîi,  p.  n.  a.  II. 

Originaux,  J.  447,  n°'  43  &  43  bis.  —  Teulet, 
t.  2,  pp.  566-567. 

CCXCI V.  —  3o  avril  1245.  —  Pierre 
Lescolier  (Scolaris)  de  Clermont  se  met, 
lui,  sa  famille  &  ses  biens  sous  le  capteinh 
de  Rainiond  VII  &  promet  de  lui  porter 
chaque  année,  à  la  Saint-Julien,  une  livre 
de  cire. 

Original,  J.  3i7,  n    32;  Teulet,  t.  2,  p.  567. 

CCXCV.—  i5  mai  1246.  —  Innocent  IV 
permet  à  Raimond  VII  &  à  ses  familiers  de 
faire  célébrer  l'office  divin  dans  les  lieux 


1989 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


interdits,   sous   les   conditions  ordinaires. 
—  Lugduni,  idus  maït,  p.  n.  a.  II. 

Original,  J.  690,  n.  1  ".  1  (2);  Teiilet,  t.  2,  p.  567. 

CCXCVI.  —  3o  mai  1243. —  Les  consuls 
&  prud'hommes  de  Castelsarrasin  donnent 
à  Ilaimond  VII  le  droit  de  nommer  ou  faire 
nommer  par  son  viguier  ou  baile  les  con- 
suls de  ladite  ville,  aux  conditions  qu'il 
lui  plaira  de  fixer.  Le  viguier  ou  baile 
aura  la  juridiction  criminelle  &  pourra 
l'exercer  avec  lesdits  consuls  &  s'associer 
un  jurisconsulte.  Il  rendra  la  justice  ci- 
vile en  s'adjoignant  un  homme  de  loi.  — 
Apud  Castrum  Sarracenum. 

Original,  J.  32o,  n.  04  ,  A,  1  2  r  ;  B,  181;  Teulet, 
t.  2,  pp.  567-558. 

CCXCVII.  —  3i  mal  1243.  —  Les  habi- 
tants de  Moissac  concèdent  à  Raimond  VII 
le  droit  de  nommer  leurs  consuls.  —  Mois- 
sac. 

Original,  J.  3i2,  n.  ij  A,  116;  B,  68  j  Teulet, 
t.  2,  p.  568. 

CCXCVIII.  _  6  juin  1245.  —  Rai- 
mond VII  mande  à  Roger,  comte  de  Foix, 
de  remettre  à  Sicard  de  Montant  la  terre 
qu'il  donna  jadis  en  commande  à  son  père, 
à  Saverdun.  —  Tholose. 

Original,  J.  332,  n.  7  (1);  copies,  J.  3o3,  n.  7, 
8c  J.  307,  n.  9;  H,  VIII,  1172-1173;  Teulet,  t.  2, 
P   570. 

CCXCIX.  —  10  juin  1243.  —  Gui  des 
Tours  fait  remise  à  Bérenger  de  Promilhac 
viguier  de  Toulouse,  d'une  créance  de 
soixante-dix-neuf  sous  sur  Bélitus,  juif, 
qui  lui  avait  engagé  les  domaines  que  lui 
Bélitus  tenait  dé  Pons  du  Pin.  —  Abandon 
semblable  par  Gui  &  Bertrand  des  Tours 
d'une  autre  créance  de  trois  cent  quatre- 
vingts  sous  sur  le  même  Bélitus. 

Original,  J.  324,  n.  22;  A,  60  A  ;  B,  218;  Tou- 
let,  t.  2,  p.  559. 

CGC.  —  10  juin  1243.  —  Bertrand  & 
Gui  des  Tours  vendent  à  Bérenger  de 
Promilhac,  viguier  de  Toulouse,  la  cour 
de  feu  Bertrand  Gavarerius,  avec  ses  appar- 
tenances  &   plusieurs   autres   propriétés 


[990 


prés,  plantations,  &c.;  le  prix  de  la  vente 
n'est  pas  indiqué. 

Original,  J.  324,  n.  23;  A,  58*;  B,  jn;  Teu- 
let, t.  2,  p.  571. 

ceci.—  12  juin  1245. —  Mahaut,  veuve 
de  W.  Sausset,  vend  à  Raimond  VII  ses 
biens  au  lieu  de  Belcastel,  &  la  beuverie 
de  feu  W.  Malamosca. 

Original,!.  32o,  n.  55  ;  A,  62 ,  B,  22,;  Teulet, 
t.  2,  p.  571. 

CCCII.  —  22  juin  1245.  —  Bernard  de 
Saisses  se  reconnaît  vassal  de  Raimond  VII 
pour  le  quart  des  lieux  du  Fousseret  &  de 
Senarens  &  vend  à  Bérenger  de  Promilhac 
ses  droits  sur  lesdits  lieuxj  le  prix  de  vente 
n'est  pas  indiqué.  —  Tholose  in  castra  Sar- 
bonensi. 

Original,  J.  327,  n.  28;  A,  671;  B,  227;  Teulet, 

t.    2,   p.    572. 

CCCIII 22  juillet  1245.  —  Bérenger 

de  Promillac,  viguier  de  Toulouse,  déclare 
Arnaud  Ot,  vicomte  de  Lomagne,  libre  de 
tout  engagement  touchant  la  caution  de 
treize  mille  sous  de  Morlas  qu'il  avait  don- 
née pour  Bernard,  comte  d'Armagnac. 
Original,  J.  322,  n.  63;  Teulet,  t.  2,  pp    577- 

578.  "^    " 

CCCIV.  —  19  août  1245.  —  Bernard  du 
Mas  &  Jourdain  de  Guiders  jurent  de  re- 
venir se  mettre  au  pouvoir  de  Raimond  VII, 
au  château  Narbonnais,  &  donnent  plu- 
sieurs seigneurs  pour  répondants.  —  Tho- 
lose, in  Castro  Narbonensi, 

Original,  J.  317,  n.  35;  Teulet,  t.  2,  p.  579. 

CCCV.  —  21  août  1245.  —  Géraud  d'Ar- 
magnac, fils  de  feu  Roger  d'Armagnac,  re- 
connaît tenir  en  fief  de  Raimond  VII  le 
château  de  Malvezin  &  lui  en  fait  hom- 
mage. —  Tholose. 

A,  79  i;  B,  193. 

CCCVI.  —  22  août  1 245.  —  Gui  de  Cast- 

lar  donne  à  Raimond  VII  &  à  son  baile  de 

la  Roquecerière,  P.  Roget,  le  quart  de  la 

seigneurie  &  du  château  de  Balaguer. 

Original,  J.  323,   n.   82;  Teulet,  t.  2,  pp.  579- 
58o. 


199» 


PREUVES  DE  L'HISTOIIIE  DE  LANGUEDOC. 


CCCVII.  —  28  août  1245.  —  Giiillem 
Agassa,  baile  de  Biizet,  donne  quittance  à 
Pierre  &  Pons  Aimerix  d'une  arrière-acapte 
de  trois  deniers. 

Original,  J.  Siy,  n.  3^;  Teulet,  t.  2,  p.  5'o. 

Autre  quittance  du  même  Si  du  même 
jour  pour  douze  deniers  d'arrière-acapte 
payés  par  Vidal  Arrabs  &  ses  co-censi- 
taires. 

Original,  J.  32o,  n.  53  ;  Tesilet,  t.  1,  p.  58o. 

CCCVIII.  —  II  septembre  1245.  — 
Hugues  d'Antéiac,  R.  de  S.  Vincent  & 
Hugues  de  Ro.  promettent  à  Bérenger  de 
Promilhac,  viguier  de  Toulouse,  de  lui 
remettre  Guillem  de  Barrière  d'Aumont  ou 
sinon  de  lui  payer  mille  sous  de  Cahors. 

Original,!.  3  18,  n.  39;Teulet,  t.  2,  p.  .58o. 

CCCIX.  —  18  septembre  1245.  —  Les 
lépreux  de  Toulouse,  autorisés  par  les  pro- 
cureurs nommés  par  les  consuls  &  Rai- 
mond  VII,  cèdent  à  celui-ci  quelques  ter- 
res, près  Toulouse,  eu  échange  de  la  cour 
de  feu  Gavaer. 

Original,  J.  307,  n.  8j  A,  i56;  B,  1J9;  Teiilet, 
t.  2,  p.  r)83. 

CCCX.  —  18  septembre  1245.  —  Béren- 
ger de  Promilhac,  viguier  de  Toulouse, 
concède  aux  lépreux  de  la  Mésellerie  de  la 
porte  Narbonnaise  la  cour  de  Gavaer,  sans 
y  retenir  aucun  cens. 

Original,  J.  304,  n.  70;  A,  lôjj  B,  157;  Teulet, 
t.  2,  p.  583. 

CCCXI.  —  23  septembre  1245.  —  Henri 
de  Castagnac,  pour  lui,  pour  les  autres 
seigneurs  dudit  lieu,  &  pour  les  habitants 
se  mettent  sous  le  capteinh  &;  la  protection 
de  Raimond  VII,  &  s'engagent  à  lui  payer 
chaque  année  la  somme  de  cinquante  sous 
de  Toulouse;  quand  il  y  aura  quête,  ils  ne 
payeront  que  la  moitié  de  ce  cens. 

Original,  J.  817,  n.  36  j  A,  27  i  ;  B,  267;  Teu- 
let, t.  2,  p.  585. 

CCCXII.  —  25  mars  1245  (v.  st.).  —  Sy- 
guis,  veuve  de  CentuUe,  comte  d'Astarac, 


1992 
droits  sur  le 


cède  à  Raimond  VII  tous  s 
comté  de  Fezensac.  —  Tholose. 

Original,  J.32I.  n.  64;  A,  ,-,7;  B,  38=;  H.vni, 
I  199-120?  ;  Teulet,  t.  2,  pp.  603-604. 

CCCXI II.  —   25  mars   1245   (v.  st.).  

Eudes  de  Lomagne  cède  à  Raimond  Vil 
tous  ses  droits  sur  le  comté  de  Fezensac. 

Original,  J.  304,  n.  69;  A,  57  i;  B,  333;  H, 
vni,  1200-1201;  Teulet,  t.  2,  pp.  6^4-605. 

CCCXIV.  —  25  mars  1245  (v.  st.).  —  Bo- 
niface  du  Fauga  reconnaît  tenir  en  fief  de 
Raimond  VII  la  ville  de  Saint-Cassien  & 

sa  part  du  lieu  de  Bajourville Tholose, 

in  Castro  ïlarbonensi. 

Original,!.  314,  n.  3i;  A,  29;  B,  274;  Teulet, 
t.  2,  p.  60Ô. 

CCCXV.  — Vendredi  21  avril  1246.  

Procuration  donnée  par  les  seigneurs  de 
Montdenard  à  deux  de  leurs  coseigncurs 
pour  l'abandon  de  leurs  droits  au  comte 
Raimond  VII. 

A,  ■  h.  B,  37. 

CCCXVI. —  24  avril  1246  (n.  st.).  —  Gui 
de  Séverac  reconnaît  tenir  en  fief  de  Rai- 
mond VII  les  châteaux  de  Séverac  &  de  la 
Panouse,  &  toutes  ses  possessions  dans  le 
Laissaguez,  à  Panât  &  à  Auzitz.  —  Apud 
Ruthenam. 

Original,  J.  3i5,  n.  83;  A,  64;  B,  12;  Teulet, 
t.  2,  pp.  61  1-612. 

CCCXVII. —  26  avril  1246 Massip  &: 

Pierre  de  Toulouse,  frères,  reconnaissent 
que  la  vente  par  eux  faite  à  Jourdain  & 
Aimeride  Roquefort  de  la  moitié  de  Four- 
quevaux  &  de  Damiac  a  été  faite  en  réalité 
au  comte  Raimond  VII.  —  Tholose,  in 
aula  castri  Narbonensis. 

Copieou  original,  aujourd'hui  en  déficit,  J.  326, 
n.   33;  A,  36  i;  B,  295;  Teulet,  t.  2,  p.  66o. 

CCCXVIII.  —  27  avril  1 246.  —  Compro- 
mis passé  entre  Raimond  VII  &  Guiraud, 
évêque  de  Cahors,  qui  choisissent  pour 
arbitres  Bernard  d'Antéiac,  archidiacre  de 
Cahors,  &  Sicard  Alaman.  —  Ruthenis. 

Original,  .T.  341,  n.  1;  copie,  J.  3i2,  n.  2  ;  Teu- 
let, t.  2,  p.  612. 


1993 

CCCXIX,  —  3o  avril  1246.  —  Uai- 
mond  VII  approuve  la  remise  du  château 
de  Pernes  faite  à  Sancie,  fille  du  feu  roi 
d'Aragon  (jadis  comtesse  dcToulouse),  par 
son  juge  de  Venaissiu,  Imbert  d'Aurou.  — 
Cor  due. 

K,    VIII,    I2o!î-1204. 

CCCXX.  —  3  mai  1246. — Vidal  de  Mon- 
tagut  &  Tondut  de  Montdenard,  procu- 
reurs fondés  des  autres  seigneurs  de  Mont- 
denard, donnent  à  Rainiond  VII  &  à  ses 
successeurs  tous  leurs  droits  sur  le  château 
de  ce  nom.  —  Apud  Saîvetatetn, 

Original,  J.  32?) ,  n.  3i;  A,  i;  B,  35  5  Teulet,  t.  2, 
p.  614. 

CCCXXI.  —  3  mai  1246.  —  Coutumes 
données  à  la  ville  de  Montdenard  par  le 
comte  de  Toulouse,  (En  provençal.)  —  A 
la  Salvetat. 

Copie  ancienne,  J.  Siô,  n.  2  ;  A,  i  A;  B,  Sy; 
Tculef,  t.  2,  pp.  614-616. 

CCCXXII.  —  8  mai  1246.  —  Guillem  de 
Cadolle  vend  à  Raimond  VII  fout  ce  qu'il 
possédait  aux  châteaux  de  Najac,  de  Mu- 
ret &  de  Lunac  pour  le  prix  de  dix  mille 
sous  de  Cahors  dont  il  donne  quittance. 

Original,  J.  322,  n.  67;  A,  87;  B,  4914  Teulet, 
t.  2,  p.  616. 

CCCXXIII.  —  20  mai  1246.  —  Guiraud 
de  Cadolle  &  son  frère  Amiel  approuvent 
la  vente  faite  par  leur  frère  Géraud  de 
Cadolle  de  ce  qu'il  ()ossédait  à  Najac;  leur 
consentement  est  payé  douze  mille  sous 
de  Cahors. 

Original,  J.  322,  n.  66  ;  A,  87  ;  B,  494  ;  Teulet, 
t.  2,  p.  616. 

CCCXXI V. —  29  mai  1246.  —  Bernard 
d'Astafort  vend  à  Raimond  VII  tout  ce 
qu'il  possédait  dans  les  châteaux  de  Cara- 
man,  Sauzens  &  Arramannum.  —  Le  prix 
de  vente  n'est  pas  indiqué. 

A,    146  i;  B,   186. 

CCCXXV. —  12  juillet  1246.  —  Cavaers, 
fille  de  feu  Pierre  de  la  Redorte,  donne  à 
Raimond  VII  la  moitié  du  château  de  Fan- 
jeaux,  qui   lui   appartient,  en   s'en  réser- 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1994 


vaut  la  jouissance  sa  vie  durant.  —  Apud 
Fanumjovis. 

Original,  J.  323,  n.  84;  A,  62  i;  B,  22 j;  Teu- 
let, t   2,  p.  629. 

CCCXXVI.—  26  juillet  1246. —  Com- 
promis fait  par  Raimond  VII  &  Guillaume 
de  Bessens,  *abbé  de  Moissac,  entre  les 
mains  de  Sicard  Alaman  &  d'Arnaud  d'Ara- 
gon, prieur  de  la  Daurade,  pour  le  règle- 
ment de  toutes  les  contestations  qui  exis- 
taient entre  eux.  —  Apud  Bigardum. 

Copie,  J.  3 10,  n.  24  ;  A,  42  i;  B,  53;  Teulet, 
t.  2,  p    629. 

CCCXXVII.  —  Août  1246.  —  Pierre  de 
Lavarzac  reconnaît  avoir  vendu  à  Rai- 
mond VII,  pour  le  prix  de  sept  mille  sous 
de  Morlas,  la  moitié  du  château  de  La- 
varzac. 

Originiil,  J.  322,  n.  69;  A,  53  b;  TeuUt,  t.  2, 
pp.  633-534. 

CCCXXVIII.  —  20  septembre  1246.  — 
Pierre  de  Lavarzac  se  reconnaît  vassal  de 
Raimond  VII  pour  le  tiers  du  château  de 
Lavarzac.  —  Apud  Agennum, 

Original,  J.  322,  n.  6i  ;  B,  473;  Teulet,  t  2, 
p    635. 

CCCXXIX.  —  23  septembre  I  246.  —  Rai- 
mond VII  inféode  à  Aimeri  de  Maleniort, 
damoiseau,  tout  ce  que  ledit  Aimeri  avait 
reçu  de  Guillem  de  Gourdon,  à  Gourdon 
&  à  Sauviac.  —  Agenni, 

Copie,  J.  304,  n.  73  (3)j  Teulet,  t.  2,  p.  636. 

CCCXXX.  —  26  septembre  1246.  —  Ac- 
cord entre  P.,  évéque  d'Agen,  &  le  comte 
de  Toulouse;  l'évéque  cède  au  comte  le 
lieu  désert  &  boisé  de  Puymirol,  pour  y 
construire  une  ville  neuve,  dite  Grande 
Castrum,  moyennant  cinq  cents  livres  d'A- 
gen, payables  en  plusieurs  termes  sur  le 
péage  de  Marmande.  — Apud  Agennum. 

A,  144;  B,  119. 

CCCXXXI,  —  i5  octobre  1246.  —  Ra- 
baut  Corvus  &  ses  frères,  &  les  fils  de  feu 
Pierre  de  l'Isle  vendent  à  A.  de  Clermont, 
sénéchal  de  Raimond  VII  en  Venaissin, 
les  trois  ciuarts  de  la  dix-huitième  partie 


1995 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC, 


1996 


de  la  seigneurie  de  l'Isle,  pour  le  prix  de 
quatre  mille  sous,  huit  livres  &  sept  sous 
Kairaondins. 

Original,  J.  323,  n.  8j  j  Teiilet,  t.  2,  p.  636. 


tout  ce  qu'il  tenait  de  lui  en  fief  dans  la 
paroisse  de  Gaillard. 

Original,  J.  304,  n.  72  ;  A,   14  i  ;   B,    108  ;  Teu- 
let,  t.  3,   pp.   1-2. 


CCCXXXIL  —  i5  octobre  1246.  —  Ala- 
zais,  fille  de  feu  Pierre  de  perdes,  veuve 
de  Bérenger  de  Boulboune,  tutrice  des  en- 
fants nés  d'elle  &  dudit  Bérenger,  vend  à 
A.  de  Clermont,  sénéchal  du  comte  de 
Toulouse  en  Venaissin,  la  dix-huitième 
partie  de  la  seigneurie  de  l'Isle  pour  cinq 
mille  cinq  cents  sous  Raimondins.  Vente 
reçue  par  Imbert  d'Auron,  juge  du  comte. 

Original,  J.  3o3,  n.  i3;  Teulet,  t.  2,  pp.  636- 
637. 

CCCXXXIII.—  18  octobre  1246.—  Ber- 
trand de  Villeneuve  vend  à  RainiondVII 
ce  qu'il  tenait  à  Caraman,  Saint-Germier 
&  dans  leur  territoire  pour  le  prix  de 
deux  mille  sous  de  Toulouse. 

Copie,  J,  J22,  n.  52  (4);  B,  687;  TeiiUt,  t.  2, 
p.  637. 

CCCXXXIV.  —  21  novembre  1246.  — 
Accord  entre  Raimond  VII,  Laurent,  abbé, 
&  le  monastère  de  Belleperche,  touchant 
des  terres  sises  entre  Bourret  &  Belle- 
perche,  le  long  de  la  Garonne  j  les  deux 
parties  se  les  partagent.  —  Apud  Bîgar- 
dum. 

Original,  J.  333,  n.  12  j  A,  16  i;  B,  348;  Teulet, 
t.  2,  p.  641 . 


CCCXXXVII.  —  3o  janvier  1246  (v.  st.). 
—  Pierre  du  Périer  de  Montant  se  met, 
lui,  sa  famille  &  ses  biens  sous  le  capicinh 
&  la  protection  de  Raimond  VII,  &  s'en- 
gage à  lui  donner  chaque  année,  à  la  Saint- 
Thomas,  deux  livres  de  cire. 

Original,  J.  317,  n.  37;  Teulet,  t.  3,  p.  2. 

CCCXXXVIII.  —  8  avril  1247  (n.  st.).  — 
Arnaud  &  Pons  du  Pin  vendent  à  Béren- 
ger de  Promilhac,  viguier  de  Toulouse, 
leurs  oublies  de  la  cour  de  Bertrand  Ga- 
vaer. 

Original,  J.  324,  n.  25;  A,  60;  B,  216;  Teulet, 
t.  3,  p.  6. 

CCCXXXIX. —  24  avril  1247.  —  Inno- 
cent IV  accorde  à  Raimond  VII  le  droit 
de  nommer  le  recteur  de  la  nouvelle  pa- 
roisse par  lui  fondée  au  lieu  de  Grande 
Castrum,  dans  le  diocèse  d'Agen,  —  Lug- 
duni,  VIII  kal.  mali,  p.  n.  a.  IV. 

A, 167  èi  B,  472. 

CCCXL.  —  Avril  1247.  —  Arnaud  de 
Serdaunîs  vend  à  Raimond  VII  tout  ce  qui 
lui  appartenait  à  Lugan  pour  la  somme  de 
six  cent  cinquante  sous  de  Toulouse. 

Original.  J.  326,  n.  34;  Teulet,  t.  3,  p.  8. 


CCCXXXV.  —  18;  décembre  1246.  — 
Guillem-Bernard  d'Olargues,  mari  d'Hélis, 
fille  &  héritière  de  Deurde  de  Caylus,  re- 
connaît que  ledit  Deurde  tenait  en  fief  de 
Raimond  VII  ses  possessions  aux  lieux  du 
Caylus  &  de  Saint-Affrique,  les  châteaux 
de  Bonnac  &  de  Montaigut,  la  moitié  de 
celui  de  Versols,  &c.,  sauf  la  moitié  du 
château  de  Peyralbe,  qui  meut  du  monas- 
tère de  Vabre;  Guillem-Bernard  en  rend 
hommage  au  comte.  —  Sestairol, 

Original,  J,  3o5,  n.  ôo  ;  A,  18  h-,  B,  28;TeuIet. 
t.  2,  p.  646. 

CCCXXXVI.  —  i5  janvier  1246  (v.  st.). 
—  Bernard  d'Aurencs  vend  à  Raimond  VII 


CCCXLI.  —  21  juin  1247.  —  Raimond 
Elzéar  vend  à  Raimond  VII  sa  part  du 
château  de  Séguret,  au  diocèse  de  Vaison, 
pour  le  prix  de  trente-cinq  mille  sous  Rai- 
mondins. —  La  vente,  reçue  par  Sicard 
Alaman,  est  approuvée  par  le  fils  du  ven- 
deur, Bertrand  Elzéar.  —  Apud  Morna- 
cium. 

A,  145  h;  B,  454. 

CCCXLII.  —  19  novembre  1247.  —  In- 
nocent IV  à  l'archevêque  d'Auch  &  aux 
évoques  du  Puy  &  de  Lodève.  Il  rappelle 
les  demandes  adressées  au  ])ape  Grégoire  IX 
par  Raimond  VII  pour  faire  ensevelir  son 
père  dans  un  lieu  consacré,  &  ordonne  à 


1997 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


1998 


ces  prélats  de  faire  enquête  sur  les  circons- 
tances de  la  mort  du  comte  Raimond  VI, 
&,  s'il  est  prouvé  que  ce  prince  a  témoi- 
gné du  re])entir  avant  la  mort,  de  lui  ac- 
corder la  sépulture  ecclésiastique.  —  Lug- 
duni,  XIII  kahndas  deccmbris,  p.  n.  a.  V. 

Original,  J.  ^47,  n.  47;  H,  viii,  iz-li  i  îTS  ; 
Teulet,  t.  3.  pp.  16-17. 

CCCXLIII.  —  9  décembre  1247.  —  In- 
nocent IV  autorise  l'archevêque  d'Auch  à 
imposer  le  service  personnel  en  Terre- 
Sainte  aux  sujets  du  comte  de  Toulouse 
qui  ont  été  condamnés  pour  crime  d'héré- 
sie au  mur  &  au  port  de  croix. —  Lugduni, 
V  idus  septembris  anno  v. 

A,  168  i. 

CCCXLIV.  —  3i  décembre  1247.  —  Guil- 
lem-Roger  d'AIgans  se  reconnaît  homme 
du  comte  Raimond  VII  &  lui  promet  fidé- 
lité. —  Apud  Vaurum, 

Original,  J,  Si^,  n.  14;  A,  3-i  b^  B,  276;  Teii- 
let,  t.  3,  p.  M). 

CCCXLV.  —  12  janvier  1247  (v.  st.).  — 
Guillem  de  Caderousse,  seigneur  de  Vin- 
sobres  &  de  Caderousse,  vend  à  .\imeri  de 
Clermont,  sénéchal  de  Raimond  VII  en  Ve- 
naissiii,  la  vingt-quatrième  partie  de  la  sei- 
gneurie de  Caderousse  pour  le  prix  de  dix 
mille  sous  Raimondins.  —  Apud  Vinsobres, 

Original,  J.  3ii,  n.6oj  A,  ni;  B,  40  j  j  Teu- 
let,  t.  3,  p.  îo. 

CCCXLVI.  —  27  janvier  1247  fv.  st.). 
—  Bertrand  Maurand  de  Belpech  &  ses 
parents  &  alliés  cèdent  à  R.-Jean  tous  les 
droits  qu'ils  avaient  sur  la  ville  de-Cepet, 
comme  héritiers  de  Bernard  de  la  Cour. 

Original,  J.  33:-,  n.  26  j  A,  \:t()  b;  B,  1 67  ;  Teii- 
Ut,  t.  3,  p.  2?. 

CC(.XI.VIl.  —  27  janvier  1247  (v.  st.). — 
Raimond-Jean,  fils  de  Hugues-Jean,  vend  à 
Raimond  VII,  comte  de  Toulouse,  la  ville 
de  Cepet  &  ses  appartenances;  il  s'y  ré- 
serve les  cens  payés  par  certains  hommes 
de  la  ville.  —  Le  prix  de  vente  n'est  pas 
indiqué. 

Original,  J.  33o,  n.  26;  A,  iCi-j;  B,  161)  TeuUt, 
t.  3,  p.  20. 


CCCXLVIII.  —  28  janvier  1247  (v.  st.). 
—  Raimond-Fabre  de  Montesquieu  se  met 
lui,  sa  famille  &  ses  biens  sous  le  capuinh 
&  la  protection  de  Raimond  VII,  auquel  il 
s'engage  à  payer  chaque  année,  à  la  Saint- 
Thomas,  une  livre  de  cire. 

Original,  J.  3i7,  n.  3^j  Teulet,  t.  3,  p.  ïi. 

CCCXLIX 28  février  1247  (v.  st.).  — 

Raimond  VII  inféode  à  Guillem  Unaud-, 
fils  de  Raimond  Unaud,  tout  ce  que  ce- 
lui-ci possédait  à  Lanta  &  dans  le  pays  de 
Lanta.  Cette  inféodation  est  faite  spus 
forme  de  vente. 

Original,  J.  3i5,  n.  84;  A,  96;  B,  25ij  Teiilet, 
t.   >,  pp.  21-22. 

CCCL.  —  19  mars  1247  (v.  st.).  —  Rai- 
mond VII  prend  sous  sa  protection  l'égHse 
de  Lan/.ac,  donnée  à  l'abbaye  de  Souillac 
par  de  ses  prédécesseurs;  le  prieur  de  cette 
église,  de  l'aveu  de  Bertrand,  abbé  d'Au- 
rillac,  s'engage  à  lui  payer  annuellement 
un  cens  d'un  demi-marc  sterling.  —  Apud 
Sanctum  Sulpicium, 

Original,  J.  3 10,  n.  25;  A,  1  3^  A  ;  B,  91  ;  Te;i- 
lei,  t.  3,  p.  ï3. 

CCCLl.  —  2  1  mars  1247  (v.  st.).  —  Du- 
rand, évéque  d'Albi,  &  Raimond-Gaucelin, 
seigneur  de  Lunel,  déclarent  avoir  assisté 
à  l'hommage  prêté  à  Lunel  par  le  comte  de 
Foix,  feu  Roger-Bernard,  pour  le  château 
de  Saverdun.  —  Apud  Salvitatem  Albiensem. 

Original,  p.  332,   n.  7  (2);   Teulet,  t.  3,   p.  33. 

CCCLII.  —  3  mai  1248.  —  Pierre  Vi- 
Franc,  habitant  de  Buzel,  s'avoue  homme 
du  comte  de  Toulouse  &  déclare  tenir  tons 
ses  biens  de  lui. 

Original,  J.  JI4,  n.  39;  Teulet,  t.  3,  p.  27. 

CCCLIII.  —  6  mai  1248.  —  Durand  de 
Pibras  s'avoue  homme  du  comte  Rai- 
mond VII  &  déclare  tenir  tous  ses  biens 
de  lui. 

Original,  J.  3i4,  n.  38  ;  Teulet,  t    3,  p.  27. 

Autres  actes  semblables,  du  8  mai,  de 
Guillem  de  Garrigues  &  Raimond  &  Ar- 
naud du  Bois. 

Copie,  J.  3r4,  n.  36;  Teulet,  t.  3,  p.  27. 


1999 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


:coo 


CCCLIV.  —  17  mai  1248.  —  Pierre  Eni- 
briu  vend  à  Raimoiid  VII  ses  possessions  à 
Laiinac  8f  dans  le  territoire  de  cette  ville, 
&  reconnaît  avoir  reçu  le  prix  convenu. 

A,  148  ;  B,  191. 

CCCLV.  —  20  mai  1248.  —  Arnaud  May- 
ropia  &  son  fils  Pierre  s'avouent  hommes 
de  Raimond  VII  &  promettent  de  lui  être 
fidèles. 

Copie,  J.  314,  n.  36  j  Teulet,  t.  3,  p.  28. 

CCCLVI. —  21  mai  1248.  —  Guillem  de 
Cajarc  &  sa  femme  Guillemette,  habitants 
de  Buzet,  s'avouent  hommes  du  comte  Rai- 
mond VII  &  lui  promettent  fidélité. 

Copie  ancienne,  J.  314,  n.  36;  Teulet,  t.  3, 
p.  28. 

CCCLVII.  —  25  mai  1248.  —  Inno- 
cent IV  annonce  au  patriarche  de  Jérusa- 
lem le  prochain  départ  du  comte  de  Tou- 
louse pour  la  Terre-Sainte  &  lui  recom- 
mande ce  prince.  —  LugJunl,  Vill  kal.  junii, 
p.  n,  a.  V. 

Original,  J.  447,  n.  jo  j  Teulet,  t.  3,  p.  29. 

CCCLVIII.  —  26  mai  1248.  —  Inno- 
cent IV  prend  sous  sa  protection  le  comte 
de  Toulouse  &  ses  biens,  en  considération 
de  son  prochain  départ  pour  la  croisade. 
—  Lugduni,  VII  kal,  junU,  p.  n.  a.  V. 

Original,  J.  447,  n.  4Ô  ;  Teulet,  t.  3,  p.  29. 

CCCLIX.  —  26  mai  1 248.  —  Innocent  IV 
charge  l'évèque  de  Cahors  &  l'abbé  de 
Bonnecombe  de  protéger  les  biens  &  les 
terres  du  comte  de  Toulouse,  pendant  son 
voyage  d'outre-mer.  —  Lugduni,  vil  kal, 
juniî,  p.  n,  a.  V. 

Original,  J.  447,  n.  46;  Teulet,  t.  3.  p.  29. 

CCCLX. —  26  mai  1248.  —  Innocent  IV 
remercie  Louis  IX  de  l'accueil  favorable 
fait  par  lui  au  comte  de  Toulouse  dans 
leur  dernière  entrevue  &  lui  recommande 
de  nouveau  ce  prince.  —  Lugduni,  VII  ial, 
junii,  p.  n.  a.  quinto. 

Copies,  J.  447,  n.  5i,  &  J.  708,  n.  290;  Teulet, 
t.  3,  p.  3o. 


CCCLXI.  —  28  mai  1 248. —  Innocent  IV 
annonce  au  maître  &  aux  frères  du  Temple 
le  prochain  départ  du  comte  de  Toulouse 
pour  la  Terre-Mainte  &  leur  recommande 
particulièrement  ce  prince.  —  Lugduni, 
V  kal.  junii,  p.  n.  a,  V. 

Original,  J.  447,  n.  48  ;  Teulet,  t.  3,  p.  3i. 

CCCLXII.  —  Mai  1248.  —  Louis  IX 
promet  .î  Raimond  VII  de  lui  donner  vingt 
mille  livres  Parisis  pour  subvenir  aux  frais 
de  son  expédition  d'outre-mer;  il  lui  en 
livre  sur-le-champ  cinq  mille  livres,  le 
reste  devant  lui  être  payé  à  son  arrivée  en 
Orient. 

Original,  J.  3  1  I ,  n.  61  ;  Teulet,  t.  3,  p.  32. 

CCCLXIII,  —  2  juin  1248.  —  Guillem 
Mor  s'avoue  homme  de  Raimond  VII  & 
lui  promet  fidèle  service. 

Copie,  J.  314,  n.  35  ;  Teulet,  t.  3,  p.  33. 

CCCLXIV.  —  3  juin  1248.  —  Fortanier 
de  Bazon  reconnaît  tenir  en  fief  de  Rai- 
mond VII,  aux  conditions  accoutumées,  le 
tiers  de  ce  que  Miron  de  Buffojol  possé- 
dait dans  la  ville  de  ce  nom  &  à  Gabriac,  & 
les  droits  du  même  Miron  à  Roquelaure. 
—  Apud  Bonamcumbam. 

Original,!.  314,  n.  44;  A,  52;  B,  7;  Teulet, 
t.  3,  pp.  33-34. 

CCCLXV.  —  3  juin  1248.  —  Géraud  de 
Valats  se  reconnaît  vassal  de  Raimond  VII 
pour  la  ville  de  Bia  &  le  château  de  la 
Vindtla,  &  se  reconnaît  tenu  aux  services 
ordinaires  de  plaid  &  de  guerre. — Apud 
Bonamcumbam. 

Original,  J.  314,  n.  46;  A,  5;;  B,  i;  Teulet 
t.  3,  p.  34. 

CCCLXVI.  —  5  juin  1248.  —  Pierre 
Estève  vend  à  Raimond  VII  une  terre  sise 
entre  le  Tarn,  le  ruisseau  de  Merdairol  & 
les  pêcheries  du  comte. 

Conle,  J.  322,  n.  71  ;  Teulet,  t.  3,  p.  34. 

CCCLXVII.  —  21  juin  1248.  —  Accord 
entre  Raimond  VII,  comte  de  Toulouse, 
l'évèque  d'Albi  &  Sicard  Alaman,  touchant 
la  monnaie  Raimondine,  dont  les  produits 


2001 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


:oo2 


sont  également  partagés  entre  les  parties, 
&  qui  aura  cours  dans  les  diocèses  d'Albi, 
Rodez  &  Cahors.  Elle  sera  frappée  à  Cas- 
telnau  de  Bonafous.  —  Tkolose,  in  Castro 
Narbonensi, 

Original,  J.  3i  i ,  n.  62;  A,  149  ;  B,  496;  H,  vm, 
124.5-1247;  Teiilet,  t.  3,  pp.  35-36. 

CCCLXVIII,  —  26  juin  1248.  —  Gau- 
tier Guitard  vend  à  Rainiond  VII  une 
sienne  terre  située  près  du  Tarn. 

Copie,  J.  324,  n.  24;  Teulet,  t.  3.  p.  35. 

CCCLXIX.  —  27  juin  1248.  —  W.-P. 
de  Caslar,  son  frère  P.  de  Caslar  &  P. 
de  Caslar,  leur  neveu,  vendent  à  Rai- 
niond VII  leurs  honneurs  du  Caslar  &  de 
la  Gralharia. 

Original,  J.  323,  n.  87;  Teiilet,  t.  3,  pp.  36-37. 

CCCLXX.  —  6  août  1248.  —  Échange 
entre  Raimond  VII  &  Bérenger  &  Gautier 
de  Saint-Jean;  ceux-ci  cèdent  au  comte 
leur  forteresse  &  bastide  de  Belvezre,  près 
risle  d'Albi,  &  quelques  pièces  de  terre, 
sises  à  Fanjeaux  &  Montaigut;  le  comte, 
leur  fait  remise  en  échange  de  tous  ses 
droits  d'incours  sur  ces  terres  &  sur  leurs 
autres  possessions.  —  ApuJ  Lauranum, 

Original,  J.  3o3,  n.  r5;  A,  49;  B,  121;  TcuUt. 
t.  3,  pp.  42-43. 

CCCLXXI.  —  12  août  1248.  —  Ber- 
narde,  fille  de  feu  Aicard  de  Sainte-Ga- 
belle, vend  à  Raimond  VII  sa  part  du 
château  de  Sainte-Gabelle  &  de  son  ter- 
ritoire, &  reconnaît  avoir  reçu  le  prix 
stipulé,  dont  le  montant  n'est  point  in- 
diqué. 

A,  147  i;  B,  189. 

CCCLXXII.  —  25  août  1248.  —  Rai- 
mond VII   s'engage  à  respecter  les  libertés 

&  coutumes  des   habitants  de  Gaillac.  

Apud  Insulam  in  Veneissino. 

H,  vm,  I  248. 

CCCLXXIII.  —  10  octobre  1248. —  Im- 
bert  d'Auron  se  reconnaît  vassal  de  Rai- 
mond VII  pour  ce  qu'il  possède  dans  le 
diocèse   de   Cavaillon  &   les   anciens    do- 


maines de  Geoffroi  de  Cavaillon,  à  Cavail- 
lon même.  —  Apud  Avinionem. 

Original,  J.  314,  n.  43;  A,  56;  B,  416  (avec  Ij 
fausse  date  de  1247);  Teulet,  t.  3,  p.  48. 

CCCLXXIV.  —  22  octobre  1 248.  —  Bar- 
thélemi  de  Crémone,  baile  du  comte  Rai- 
mond VII,  inféode  à  Raimond  Brunon 
Molinier  un  jardin  dans  la  condamine  du 
comte. 

Original,  J.  326,  n.  35;  Teulet,  t.  3,  p.  48. 

CCCLXXV.  —  2j  octobre  1248.  —  Bé- 
renger d'Auriac  reconnaît  tenir  en  fief  de 
Raimond  VII  tout  ce  qu'il  possède  dans  la 
ville  de  Saint-Rome  du  Tarn,  au  diocère 
de  Rodez,  aux  conditions  ordinaires. 

Original,  J.  3i5,  n.  86;  A,  5i;  B,  5;  Teulet, 
t.  3,  p.  48. 

CCCLXXVI.  —  25  octobre  1248.  — 
Guillem  d'Auriac  reconnaît  tenir  en  fief 
de  Raimond  VII  ce  qu'il  possède  dans  la 
ville  de  Saint-Rome  du  Tarn,  au  diocèse 
de  Rodez,  aux  conditions  habituelles.  — 
Apud  Leborinas. 

Original,  J.  3i5,  n.  85;  A,  5o  A  ;  B,  3;  Teulet, 
t.  3,  p.  43. 

CCCLXXVI I.  —  20  novembre  1248.  — 
Martin  de  Raust  s'avoue  homme  du  comte 
Raimond  VII,  &  lui  promet  fidèle  service. 

Copie,  J.  3i4,  n.  37;  Teulet,  t.  3,  p.  49. 

CCCLXXVIIl.  —  3  décembre  1248.  — 
Raimond  Mascaron  vend  à  Rainiond  VII 
une  maison  &  un  honneur  situés  près  de 
la  terre  des  chanoines  de  Saint-Étienne  de 
Toulouse. 

Original,  J.  328,  n.  25  ;  Teulet,  t.  3,  p.  52. 

CCCLXXIX.  —  16  janvier  1248  (v.  st.). 

—  Pierre-Arnaud  Giailh  &  son  frère  Pons 
vendent  à  Raimond  VII  une  terre  sise 
près  du  ruisseau  de  Soit. 

Copie,  J.  3î2,  n.  71;  Teulet,  t.  3,  p.  53. 

CCCLXXX.  —    16  janvier  1248    (v.  st.). 

—  Bernard  Guitard  vend  .i  Raimond  VII 
le  lieu  dit  la  Komegia  avec  toutes  ses  ap- 
partenances. 

Copie,  J.  3  14,  n,  35;  Teulst,  t.  3,  p.  53. 


;20J 


PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC. 


2004 


CCCLXXXI.  —  22  janvier  1248  (v.  st.).  CCCLXXXVIII.  —  9  mars  1248  (v.  st.). 

—  Ug  d'Albi  &  sa  femme   Rica  s'tivouent  —  Bernard  del  Vilar  ik  Pierre   Porquier, 

hommes  de  Raimond  VII  &  lui  promettent  habitants  de  Biizef,  s'avouent  hommes  de 

fidèle  service.  Raimond  VII  &  lui  promettent  fidélité. 

Copie,  J.  314,  11.  37;  Teiilet,  t.  3,  p.  53.  Copies,  J.  314,  n""  35  &.  3?;  Teiilet,  t.  3,  p.  5; 


CCCLXXXII.  —  3i  janvier  1248  (v.  st.). 

—  Ozils  de  Morlhcn  &  Pons  de  Sainf- 
Privat,  &  leurs  femmes,  filles  de  Géraud 
de  CadoUe,  reconnaissent  tenir  de  Rai- 
mond VII  tout  ce  qu'ils  ont  aux  lieux  de 
Najac,  Mirandol  &  Cordes,  &  à  Castehiau 
de  Pendesio.  — Apud  Condomium. 

Original,  J.   314,  n.  41  ;  A,   ôz  l> ;  B,  9;  Teulet, 
t.  3,  p.  54. 

CCCLXXXIII.  —  2  février  1248  (v.  st.). 

—  Guillem  Ponsonenc  &  ses  fils  s'avouent 
hommes  de  Raimond  VII  &  lui  promettent 
fidèle  service. 

Copie,  J.  314,  n.  3?;  Teulet,  t.  3,  p.  55. 

CCCLXXXIV.  —  i5  février  1248  (v.  st.). 

—  Guillem-Pierre  del  Vilar  s'avoue  homme 
de  Raimond  VII  &  lui  promet  fidélité. 

Copie,  J.  3i4,  n.  35;  Teulet,  t.  3,  p.  55. 

CCCLXXXV.  —  19  février  1248  (v.  st.). 

—  Gaude,  femme  de  Raimond  Laurent,  & 
ses  enfants  cèdent  à  Raimond  VII  tous 
leurs  droits  sur  la  bouverie  de  Montau- 
ron. 

Original,  J.  322,  n.  70;  Teulet,  t.  3,  p.  56. 

CCCLXXXVI.  —  20  février  1248  (v.  st.). 

—  Arnaud-Othon,  vicomte  de  Lomagne, 
reconnaît  avoir  reçu  de  Raimond  VII  la 
somme  de  mille  livres,  monnaie  Arnau- 
dine,  montant  de  la  dot  de  sa  femme  Ma- 
rie, nièce  dudit  comte  &  fille  de  Pierre- 
Bermond  de  Sauve.  —  In  Castro  &  aula 
Verduni, 

A,  65;  B,  106 

CCCLXXXVII.  —  9  mars  1248   (v.  st.). 

—  Pons-Aimeri  de  Rodelle  reconnaît  tenir 
de  Raimond  VII  toutes  ses  possessions  au- 
dessous  du  Pas-de-!a-Barre,  vers  Toulouse, 
&  s'engage  à  les  lui  rendre  à  sa  première 
réquisition.  —  Apud  Sarradinum. 

A,  65  ;  B,  226. 


CCCLXXXIX.— 14  mars  1248  (v.  st.). — 
Michel  de  Ros  &  sa  femme  Englésie  ven- 
dent à  Raimond  VII  tout  ce  qu'ils  avaient 
à  Portet. 

Original,  J.  304,  n.  75  ;  Teulet,  t.  3,  p.  57. 

CCCXC.  —  17  mars  1248  (v.  st.).  —  Rai- 
mond-Aimeri  s'avoue  homme  dû  comte 
Raimond  VII. 

Copie,  J.  3  14,  n.  35  ;  Teulet,  t.  3,  p.  57. 

CCCXCI.  —  18  mars  1248  (v.  st.).  — 
Pons  Ivernat  vend  à  Raimond  VII  vingt- 
deux  deniers  Toulousains  d'oubliés. 

Copie,  J.  324,  n.  24;  Teulet,  t.  3,  p.  57. 

CCCXCII.  —  19  mars  1248  (v.  st.).  — 
Raimond  VII  rend  à  Loup  de  Foix  &  à 
son  fils  Roger-Isarn  tous  les  droits  que  le 
premier  possédait  à  Fanjeaux,  lors  de  la 
venue  du  roi  Louis  VIII  à  Avignon;  Loup 
&  son  fils  lui  font  hommage.  —  Tholose, 
in  Castro  harbonensi. 

Original,  J.  3i4,  n.  40;  A,  29;  B,  272;  H,  viii, 
i25o-i25i  ;  Teulet,  t.  3,  p.  58. 

CCCXCIII.  —  21  mars  1248  (v.  st.).  — 
Raimond  VII  inféode  à  Arnaud  de  Mon- 
talgut  la  part  du  lieu  de  ce  nom,  que  Gé- 
raud de  Gourdon  lui  a  donnée. —  Tholose. 

Original,  J.  314,  n,  42  j  A,  3o  ;  B,  1  i  1  ;  Teulet, 
t.  3.  p.  53. 

CCCXCIV.  —  II  avril  1249  (n.  st.).  — 
Isarn-Jourdain  &  Bertrand,  fils  de  feu  Ber- 
trand-Jourdain de  l'Isle,  se  reconnaissent 
vassaux  de  Raimond  VII  pour  les  lieux  de 
Launac,  Thil  &  Grès,  &  pour  tous  leurs 
domaines  du  Gimoez  &  de  la  partie  du 
diocèse  de  Toulouse,  qui  avoisine  la  Gas- 
cogne. 

Original,  J.  3  i  j,  n.  8S  ;  A,  3^4;  B,  287  ;  Teu- 
let, t.  3,  p.  64. 

CCCXCV.  —  23  avril  1249  (n.  st.).  — 
Aimeri  de  Roaix,  fils  de  Bernard,  se  démet 


20o5 


INVENTAIRES  ET  CATALOGUES. 


;oo6 


en  faveur  de  Raimond  VII  de  tous  ses 
droits  sur  la  terre  d'Arnaud-Gaufred,  oncle 
de  sa  mère.  —  Tholose,  in  Castro  Narbo- 
nensî. 

Original,  J.  326,  n.  Sy  ;  A,  33  ;  B,  283  ;  Teiilet, 
t.  3,  p.  65. 

CCCXCVI.  —  Il  mai  1249. —  Bernard 
Ragot  s'avoue  homme  de  Raimond  VII. 
Copie,  J.  314,  n.  3JiTeuIet,  t.  3,  p.  67. 

CCCXCVII.  —  3o  mai  1249.  —  Pierre- 
Bernard  de  Gardouch  (Garricdog)  s'avoue 
homme  de  Raimond  VIT. 

Copie,  J.  314,  n.  3j;  Teulet,  t.  3,  p.  67. 

CCCXCVIII.  —  10  juin  1249.  —  Arnaud 
Garsias  du  Fossat  reconnaît  tenir  en  fief 
de  Raimond  VII  les  châteaux  de  Brugues, 
Floirac,  Capmas  &  tous  les  domaines  de 
feu  R.  de  Teilhac  en  Agenais. 

Original,  J.  814,  n.  46;  Teulet,  t.  3,  p.  70. 

CCCXCIX.  —  II  juin  1249.  —  Rai- 
mond VII  mande  au  vicomte  de  Loniagiie 
d'avoir  à  lui  livrer  le  château  d'Auvillars 
&  la  terre  qu'il  tient  de  lui.  —  Agenni. 

Copiî,  J.  3o9,  n.  65;  H,  viii,  I2â(;  Teulet,  t,  3, 
p.  71. 

CCCC.  —  II  juin  1249.  —  Raimond  VII 
ordonne  au  vicomte  de  Lomagne  de  mettre 
en  liberté  Géraud,  comte  d'Armagnac,  qu'il 
tient  en  prison. 

Copie,  J.  3o8,  n.  65;  H,  viii,  1202  ;  Teulet,  t.  3, 

)  .'    7'-72- 

CCCCI. —  29  juin  1249.  —  Raimond  VII 
annonce  à  Arnaud-Ot,  vicomte  de  Loma- 
gne, que  sa  cour  d'Agen  l'a  condamné  à 
livrer  au  comte  le  château  d'Auvillars  & 
tous  les  fiefs  qu'il  tient  de  lui.  —  Apud 
Agennum. 

Origia.il,  J.  jc8,  n.  64;  H,  viu,  12.J3-12J4; 
Teulet,  t.  3,  pp.  70-71. 

CCCCII. —  1"  juillet  1249.  —  Arnaud 
Ot,  vicomte  de  Lomagne,  explique  à  Rai- 
mond VII  pourqtioi  il  ne  peut  obtempérer 


à  ses  demandes   &  interjette   appel   de  sa 
cour  à  celle  du  roi  de  France. 

Original,  J.  3o3,  n.  65j  H,  viii,  I25i-i253; 
Teulet,  t.  3,  pp.  71-72. 

CCCCIII.  —  22  août  1249.  —  Rai- 
mond VII  mande  à  Pierre  de  Camfaet,  pré- 
cepteur de  Sainte-Eulalie,  de  remettre  à 
R.  du  Pui,  son  baile  de  Rodez,  les  forte- 
resses qu'il  tient  de  lui,  comte,  dans  le 
Larzac,  en  l'avertissant  qu'il  entend  punir 
les  injures  faites  à  ses  hommes  &  À  lui 
à  Cobertorata.  —  Apud  Amilianum. 

Original,  J.  3i8,  n.  42  ;  Teulet,  t.  3,  p.  75. 

CCCCIV.  —  26  août  1249.  —  Jean  de 
Genebra,  baile  de  Buzet  pour  Raimond  VII, 
inféode  un  casai  à  Guillem  Sirvent. 

Original,  J.  328,  n.  26;  Teulet,  t.  3,  p.  y.j. 

CCCCV.  —  23  septembre  1249. —  Testa- 
ment de  Raimond  VII,  comte  de  Toulouse. 

Original,  J.  3i  1,  n.  64;  A,  170  ;  H,  viii,  1255- 
1253;  Teulet,  t.  3,  pp.  78-79. 

CCCCVI.  —  23  septembre  1249.  —  Co- 
dicille de  Raimond  VII. 

Original,  J.  3ii,  n.  63;  H,  viii,  1258-1259; 
Teulet,  t.  3,  pp.  79-80. 

CCCCVII.  —  4  avril  1230  (n.  st.).  — 
Sicard  Alaman,  lieutenant  du  comte  Al- 
fonse  en  Toulousain,  restitue  le  lieu  de 
Sauzens,  entre  Bram  &  Villepinte,  à  la 
prieure  de  Prouille,  sauf  approbation  du 
comte  &  de  sa  femme  Jeanne.  —  Tholose, 
in  Castro  Narbonensi, 

Original,  J.  3 18,  n.  ^^5  ;  A,  39  ;  B,  3oo  ;  Teulet, 
t.  3,  p.  99. 

CCCCVIII.  —  i5  juillet  1 200.  —  Pons  de 
Villeneuve,  fils  d'Arnaud,  vend  à  Alfonse, 
comte  de  Toulouse,  &  à  Arnaud-Jean,  son 
baile  .i  Buzet,  ses  droits  sur  Gémil  !k 
Paulhac  &  sur  leurs  appartenances. 

Original,  J.  33o,  n.  29;  B,  590;  Teulet,  t.  3, 
pp.    l02-Io3, 

CCCCIX.  —  22  février  1230  (v.  st.).  — 
Guillem-Aimar,  fils  de  Bernard-Aimar  de 
Lescure,  se  reconnaît  vassal  d'Alfonse  de 
Poitiers  pour  la  ville  de  Rosières,  au  dio- 


2007               .         PREUVES  DE  L'HISTOIRE  DE  LANGUEDOC.  2008 

cèse  d'Albi,  &  reconnaît  que  c'est  par  igno-  CCCCX.  —  5    juillet  1251.  —  Guilletn 

rance   qu'il    a  fait  hommage  de   ce  fief  à,  ^e  fi^rrena  reconnaît  tenir  en  fief  du  comte 

l'évêque  d'Albi. —  Sicard  Alaman,  ^énécAa/  Alphonse    la  ville  d'Aii^uUenf;  &   tous  ses 

général  du  comte,  reçoit  cet  hommage.  —  droits  à  Monteils  &  à  la  Roquette,  au  dio- 

Apud  Montemalbanum,  cèse  de  Rodez. 

Original,  J.  314,  n.  Ja;  \,66  i;  B,  i24;TeiiIet,  Oïlgl.i.rl,  J.  3  1  y,  n.  çô  ;  A,  6  j  i  ;  B,  1  4  ;  Teiilef, 

t-  3,  p.  117.  t.  3,  p.  i36. 


f%:?^**^i?^:>^i»i^t!^)^<^)>^i?^t^i^iS'^t!^,:!^th^,!ii^t}^( 


INDEX   ONOMASTICUS 


N.  B. 


Littcra   c  columnas  indicat. 


A 


A.,  abbas  Cisterciensis,   apostolice  scdis   Ugatiis. 

FiJe  ARNALDUS  AMALRICDS. 
A.,  archicpiscopiis  Auxiiaiiiis,  c.  i!>^-r. 

A.,  N.irbonensis  archiepiscopus.  TiVf  ARNALDl'S 
AMALRICUS. 

A[RNALDL'S],    Agennensis    episcgpiis,    se'mhor   e 
aiesche  d'Agen,  ce.  620,  623. 

A[RNALDUS],   Agennensis    episcopus,    ce.    ic88, 
.  1089. 

A.,  Aurasicensis  episcopus,  ce.  996,   io3o,  1060. 
A.,  Convenarum  episcopus.  Vide  ARNALDUS  RO- 
GERII. 

A[RNALDUS],  Lectorensis  electus,  c.  669. 

A.,  Nemausensis  episcopus.  Vide  ALDEBERTUS. 

A.,  Nemausensis  episcopus.   Vide  ARNALDUS. 

A.,  abbas  Galliacensis.  F,Ve  ARNALDUS. 

A.,  abbas  Mansiasilis.  Vide  ARNALDUS. 

A.,  abbas  Sancti  Aniani.  Vide  ARNALDUS. 

A.,  abbas  Vallismagne.  Vide  A.MEDEUS. 

A.,  archipresbiter  Amilianensis,  c.  346. 

A.,  monachus  Fullensis,  c.  855. 

A.,  dux  Narbone,  cornes  Tolose  &  Leycestric,  do- 
minus    Montisfortis,    aliai   cornes    Thoiosaïuis, 
alim  vicecomes  Carcassone  &  Biterris,  alias  co- 
rnes Montisfortis,  alias  filius  comitis  Tholosani 
V,de  AMALRICUS. 

A.,  cornes  Pictaviensis  &  Tholose.    Vide  ALKON- 
SUS. 

A.    de    Pictavia,    co.nts   Valcntinus.    Vide    ADE- 
MARUS. 


A.,  comitissa  Montisfortis.  Vide  AHELIS. 

A.,  vicecomes  Narbone.  Vide  AIMERICUS. 

A.  O.,  OTTONIS,  vicecomes  Leomannie  &  Altivil- 
laris.  Vide  ARNALDUS  OTONIS. 

A.   PICTAVE.MSrS,  c.  .O94. 

A.  ROGERII,  episcopus  Convenarum.  Vide  AR- 
NALDUS ROGERIL 

ABANNI,  ABBANI  (Raimundus),  miles,  ce.  i5d8, 
1009,  i633. 

—  (Guillelmus  &  Raimundus),  milites,  fratres, 
ce.   1662,  i663,  i665. 

ABELERIIS  (Arnaudus  de),  c.  55i. 

ABERTUS  (Guillelmus),  consul  Avinionis,  e.  744. 

ABIRACHO  (Bertrandus  de),  c.  35i. 

ABOLEN  (Petrus),  de  Rabastens,  c.  604. 

ABZLNUS,  consul  Tolose,  e.  Syrt. 

ACCIATO  (Raimundus  de),  c.  1  \6()>-Axiat[Ari/ge), 
arr.  de  Fotx, 

ACERMAT  (Joannes),  ce.  1154,  11 5?. 

ACULLERII  (Ramundus),  c.   1034. 

ACURATI  (Guillelmus),  miles,  ce.  1662,  i665. 

—  (Raimundus),  frater  Guillelmi,  miles,  e.   1662. 
ADALACIA,   filia   Guillelmi  VII  de  Montepessu- 

lano,  e.  289. 

ADALACIA,  sorordomini  Montispessulani,  c.  290. 

ADALAISIA,  ADALAICIA,  ADALAICIS,  ADALAIS, 
AZALAIS,  filia  comiils  Tolosani,  vicecosniiissa 
H.tcrrensis,  ce.  378,  385,  403,  412,  403,  468. 

ADALBERTI  (G.),  e.  522. 

—  'Johannes),  c.  400, 

ADALMUA,  uxor  quondam  d.  Rostagni  de  Sa- 
brano,  c.  56o. 

•iDALMUES,  comitissa  Engolisme,  ce.  ii7-r,  1,80 
1181.  "  > 


;on 


INDEX  ONOMASTICUS. 


ADALO,   ADALONE  (Gai.ceranJiis  de),   miles. 

C.     I  I  52. 

—  (Giiillelmus  de),  ce.  55i,  768. 

—  (Guiraudus  de),  de  Mirapice,  miles,  c.  1  iHi. 

—  (Petrus  Raimundiis  de),  c.  646. 

—  (Sicardus  de),  miles,  c.  ii52;  Dalou  (Arlcge), 
arr.  de  Pamiers. 

ADALRADI  (R.),  c.  SaS. 

ADAM  (Giiilhelmus),  c.  412. 

ADEMARU  (WiUelmus),  canonicus  Appamiensis, 
c.  579. 

ADEMARI  (Geraldus),  c.  Ô96. 

ADEMARI,  ADEMARIUS  (W.,  Giiillelmus^ 
ce.   I  i52,   I  i55.  " 

ADEMARUSGUILLELMUS.archidiaconusAlbien- 
sis,  c.  405. 

ADEMARUS,  frater  Fontisfrigidi,  c.  490. 

ADEMARUS,  ADEMARIUS,  A.  de  Pictavia  ,  co- 
rnes Valantinus,  ce.  991,  1020,  1027,  i'395, 
1703,    1705. 

ADEMARUS  MARTINUS,  c.  268. 

ADENULFUS,   ADEULFUS,  subdiaconiis   d.   pape, 

ac  ejus  subdelegatus,  ce.  646,  65 1. 
ADHEMARIUS  (Petrus),  c.  io23. 
ADILLANO  (P.  de),  c.  523  ;  Saint-Marcel  dAdeiUan 

{Hérault),  commune  de  Salnt-Pargoire. 
AERCARDUS  (R.),  c.  402. 
AFFANIANO    (Augerius    de),    notarius,    c.    1744; 

Affames  [Hérault),  commune  de  Magalas. 

—  (Raimundus  de),   publiciis    Biterris    notarius 
c.  601.  ' 

AFFIACO  (Petrus  Ermengaudi  de),  miles,  ce.  1409, 

1460J  Fiac  (Tarn),  arr.  de  Lavaur. 
AFFRICAMPIS  (Joannes  de),   senescallus   Carcas- 

sone.  Vide  FRICAMPIS. 
AGANTICO  (Guillelmus  de),  vicem  gerens  Guido- 

nis,  procuratoris  domiis  S.  Spiritiis  juxta  Mon- 

tempessulanum,  c.  436;    Ganges  (Hérault),  arr. 

de  Montpellier. 

—  (Pontius  Pétri  de),  c.  428. 
AGARNA,  AGARNI  (B.  de),  c.  355. 

—  (Petrus  de),  c.  489. 

—  (Poncius  de),  c.  355. 

—  (R.  de),  c.  307;  Notre-Dame  de  VAgarne  (Gard), 
commune  de  Marguerittes. 

AGATE  (Bastardus  de),  c.  422. 

Ag\tiienses  archidiaconi.    Vide  COCONE    MURO- 

VETERI,  RADULPHI,  VILARIO. 
Agathensis  camerarius.  Vide  JOHANNINI. 

—  ecclesic,   Agathense   capitulum,    ce.    727.  071 
978.  '    "  ^'    ' 

Agatiienses  cives,  c.  1423. 

—  consules,  ce.  i665,  1741. 
Agathe  communitas,  c.  1741. 
Agathensis,   Agatensis   episcopus,  ce.   58o,  58 1 

535,  726,  760,  782,  802,  8c3,  806,  822!  9,rt' 
9;7.  977.  978.  np5,  1197,  1420,  1424,  1426, 
1664,   1740,    174,,   ,742. 

AGATiiEîiSES    episcopi.    Vide    BERTRANDUS     PE- 
TRUS, RAIMUNDUS,  THEDISIUS. 


2012 


AcATtiENSis  precentor.   Vide  MORESIO. 

—  sacrista.  Vide  PHILIPPUS. 

—  vicecomes.  Vide  BERNARDUS  ATTO. 
Agennexsis  archidiaconus.   Vide  AMELIAVO. 
Agexm  (canonici  S.  Stefani),  c.  700. 
Age.vnenses  cives,  c.  971. 

Agex.vexses,  Agenm,  civiiatis  &   biirgi   consi.les, 

ce.  700,  io52,  1090,  1118,  (  144,   I  169. 
Agen  (el  coselhs  e  la  universitads  d'),  ce.  753,  754. 
AGE.\.vENsts,  Agenni  curia,  ce.    1253,  1289,  1292. 

—  episcopi  curia,  c.   1086. 

Agennensis,  Agennt  episcopus,  lavesjue  d'Agenes, 
d'Agen,  éveijues  d'Agiens,  ce.  18,  626,  700,  7Ô3,' 
779.   806,  991,    ,o53,   1122,   1240,   1241,  125-, 
1371,  141C,  1488,  1490,  1492.  Vide  ARNALDUS 
BERTRANDUS,  RADULFUS. 

Agen  (mager  e  coselhs  d'),  ce.  835,  836. 

Agexm  probi  homines,  li  prohome,  proshomes 
d  Agen,  ce.  620,  700,  754,   1090. 

Agexno  (salinum  de),  ce.  1286,  1589. 

Agennexsis  &  Caturcensis  senescallus,  ce.  1089, 
1249,  1282,  1454, 1488, 1489, 1490, 149,, iSioj 
i566, 1072,  1577,  1578,  r579,  1587,  i63o, i656, 
1607,  >659,  1679,  1680,  1681,  1682,  1714;  sffne- 
chal  de  Cahors  &  d'Agenais.  Vide  ALFARO,  BAL- 
NEOLIS,  BERTRANDUS,  CLARETI,  LANDRE- 
VILLA,  PHILIPPUS,  TANTALONE. 

AGEXXENSisuniversitas,  uniVenifa./ ^■^»eM,cc.748, 
835,  836,   1170.  *  ^^  ' 

Agennensis  senescalcie  Judei,  c.  1659. 

AGENNO,  Agen  (Stephanus  de),  c.  412. 

—  (Vitalis  de),  consul  Tholose,  c.  1219. 

—  (Willelmus  de),  c.  558. 

AGNANA  (Raimundus  de),  civisNarbone,  c.  1745. 

Aniane  {Hérault),  arr.  de  Montpellier  {})  '  ' 

AGNES,   vicecomitissa    Biterrensis,  ce.    579,    58o, 

58 1,  582;    quondam   vicecomitissa    Biterrensis' 

c.  859. 

AGNES,  vicecomitissa  Lautricensis,  c.   1022. 

AGNES,  domina  Montispessulani,  ce.   388,  397* 
398,  399.  ^  ' 

AGOBERTUS  (Ramundus),  notarius  publicus  To- 
lose,  ce.  458,  478,  5o6,  5i6,  517,  53o. 

AGOUTO,  Agolt   (Raimundus,    R.    dej ,    ce.    jnS 
434. 

—  (Rostagnus,  Rostandus  de),  ce.  937,  1419. 

AGRA    (Raimundus   de),  consul   Castrisarraceni , 
c.    1262. 

Agrefoil  (Arnaldus  &  Helyas  de),  c.   700. 
Agremont  (G.  de),  miles,  c.  1 134. 

AGRIFOLIO  (P.  de),  archidiaconus  Magalonensis. 
ce.  423,  526.  Vide  P. 

—  (J.  de),  causidicus,  c.  535. 

AGUASSA  (Willelmus),  bajulus  S.  Felicis,c.  ,264 
AGUISSELLO  (Bernardus  de),  c.   ,270;  Languissel 
{Gard),  commune  de  Nimes  (?). 

AGULLONI   (B.  &  R.),  c.  58  i. 

AHELIS,   comitissa    Montisfortis,   ce.    606,   608 
727,  976.  ' 

Ahivar  (Einego  de),  c.  534. 


;oi  j 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2014 


AICELENA,  uxor  Sicardi  de  Oionzaco,  c.  810. 

AIC:iA,  fîlia  GuiUelmi  de  Castronovo,  c.  600. 

Aignen  (Guillelmus  Vitalis  de),  c.  687  j  Aignan 
i^Gers)^  arr.  de  Mtrande. 

Atmars,  c.   621  . 

Aimeric  (Sanch),  c.  .ISz. 

AIMERICUS,  abbas  de  Candelio,  c.  405. 

AIMERICUS  (frater),  monachus  Grandissilve, 
c.  612. 

AIMERICUS,  vicecomes  Narbone,  ce.  285,  3  2;"). 

AIMERICUS,  AYMERICUS,  EIMERICUS,  nepos 
vicecomuisse  Narboiie,  c.  274  j  films  vicecoinitis 
Narbone,  c.  419;  de  Narbona,  Narbone,  vice- 
comes Narbonensis,  ce.  3i8,  !i9,  487,  489,  5So, 
583,  646,  669,  702,  7o3,  73o,  73i,  783,  897, 
898,  906,  937,  960,  961,  963,  984,  1002,  1007. 

AIMERICUS,  AYMERICUS,  filiu»  primogeniiiis 
vicecomitis  Narbonensis,  ce.  956,  1428,  1706, 
1707,  1728,  1729,  1733,  1731,  1735,  1737, 
•738,    1740,   1741,    1742. 

AIMERICUS,  frater  comitis  Fiixensis,  e.  906. 
AIMERICUS  (Petriis),  consul  Tholose,  c.  834. 
AIMERICUS    (Raimundus) ,"  publicus    notariiis 
Alesti,  c.  I  C22. 

AIMERICUS,  AYMERICUS,  publicii»  Appamie  ta- 
bellio,  ce.  876,  9J9. 

AIMERICUS,  AYMERICUS  (Bernardus),  publicus 
Tholose  notarius,  ce,  1040,  1084,  1089,  1124, 
116;),  1172,  1200,  1201,  1247,  i2.')i,  lî.lg, 
1264,    126Ô,    1271,    1278,    1296,    1299,    i3i3, 

■  321  ,     |322. 

AIMERICI  (Berengarius),  c.  523. 

AIMERICUS  (Raimundus),  c.  479. 

AIOARA  (R.\  c.  991. 

AIOARIIS  (Berengarius  de),  c.   1  oSg. 

AIRALDI  (magister  Guiraldus),  procurator  domus 

militie  Templi,  e.  36o. 
Airones  (Pontius  de)^  c,   1227. 

AISCIUS(Arnaldu$),  juveni»,  consul  Tolose, ce.  ")o6, 
5i6,  527. 

—  (Arnaldus),  consul  Tholose,  ce.  640,  641  )  piut- 
étre  le  même  juf  le  précédent, 

AJALBERTUS  (Ainardus).  c.  49."^. 

ALAIRACO  (R.  de),  c.  355;  Aleyrae  {Gard),  com- 
mune de  Nîmes. 

ALAIROS  (Guillelmus),  c.    1342. 

ALAMACLA,  uxor  Ugonis  de  Bariel,  c.  Zin, 

ALAMANT  (Bernardus),  c.  314. 

ALAMANDA,    filia    domini    de   Ucetia ,  ce,    i33i 
i332. 

ALAMANNUS,  ALEMANNI(Berengarius),cc.  1089, 

I  259,    I  203,    1  296. 

ALAMANNUS,  ALAMANNI,  ALAMAN,  ALEMAN- 
NUS  (Donatus,  Doatus,  Deodatus),  ce.  440, 
442,  498,  499,   577,  6o3,  698. 

ALAMANNUS  (Milo),  c.  382. 

ALAMANNI,  ALAMANNUS,  ALAMANDUS,  ALR- 
MANNI,  ALLEMANNI,  Alemant,  Aleman  (Si- 
cardus,  Sycardus,  C:cardus,  Sychardut,  Sycart, 
Sicart),  miles,  ce.  954,  1024,  1027,  io3o,  1040, 
i'58,    1076,    1081,    1082,    io83,    1084,    1089, 


1118,  1127,  ii37,  ii63,  1166,  iioo,  1245, 
1246,  1247,  1249,  i25i,  i2r)7,  1258,  i25g, 
1261,  1265,  1275,  1278,  I2QI,  1296,  1299, 
i3o2,  i3o7,  i3i2,  i32i,  1371,  1372,  1373, 
1403,  1406,  1407,  1409,  1462,  1463,  1490, 
1491,  i5i5,  i5i6,  i5i7,  i5i9,  1527,  i558, 
1570,  1571,  1574,  1575,  1576,  i58o,  i582, 
i583,  1587,  i6o3,  i6o6,  1607,  1608,  1609, 
1610,  1614,  i6i5,  1616,  1619,  1620,  1621, 
i63o,  i632,  1634,  1642,  1647,  i653,  i65i, 
1654,  i655,  1657,  1659,  1676,  1677,  i683, 
1684,  1693,  1698,  1699,  1701,  i7io;tenens 
locum  comitis  Tolosani,  ce.  iiSi,  ii35,  ii36, 
1270,  1672;  tenens  loeum  senesealli  Tholose  & 
Albiensis,  ce.   1692,  1711,  1712,   1713. 

ALAMANNI  (Sycardus),  filius  S.  A.,  c.   1699. 

ALAMANO  (Bernardus  de),  eanonicus  Appamien- 
sis,  c.  579  ;  Us  Allemans  (Ariége),  arr.  de  Pamiers, 

Alamans{los),  ce.  22,  62,  63  j  les  Allemands. 

ALAN  (Bartholomeus),  e.  1432. 

ALANIS  (Petrus  de),  e.  404, 

—  (Petrus  de),  consul  Insuie  Albiensis,  c.   1262, 

ALANUS,  c.  1436  &  seq.  Vide  ROSSI. 

ALANUS,  filius  Alani  de  Rossi,  ce.  1436,  1437, 
1438. 

ALARICO,  AUrig   (Bernardus  de),  e.  3i8. 

—  (Bernardus  Roger  àe),  c.  319;  Alairac  (Aude), 
arr,  de  Carcassonne. 

ALASAICIA,  uxor  Bernardi  de  Mareslagno.c.  751. 

ALASFRATOAS  (Bertrandus  &  Oio  de),  frntrei, 
c,   1 1  5o, 

Alat^.  Vide  ROSSI  (Alanus  de). 

ALAZAICIA,  monialis  Pruliani,  c.  553. 

ALAZAICIA,  soror  domini  de  Ucetia,  c.   i33i. 

.^/afaic,.^/a5aij,viceeomi  tissa  Lautricensis,ee.  3i  2, 

:m6. 

ALAZAINUS  (P.),  prior  Camboni,  c.  556. 
ALAZAIS,    vicecomitissa    Biterrensis.    Vide    ADA- 
LAISIA. 

ALAZARUUS,  prior  S,  Quintini,  c.   1270. 

Alb  (B.  de),  c.  923. 

ALBALANICIS   (P.   de),   eanonicus  Magalonensis, 

C;  423;   Auhagne   (Hérault),  commune   de  Saint- 

Ettenne  de  Gourgas, 
Ai.cANE.vsis  episcopus,  legatus  in  Gothia,  c.  35o. 
Aliaro  de  Orgoilh  (Guill.  de),  c.    1267. 
ALBARONE  (Petrus  de),  e.  435. 
ALBARIBUS,     Alhars     (Berengarius    de),    saerista 

Crassensis,  ce.  673,  676,  680. 

—  (Guillelmus  de),  ce.  960,  1007  j  Albas  (Aude), 
arr.  de  Warhonne, 

Albarros  (P.  Guillelmi  de),  e.  323. 

ALBASIO  (Elesiarius,  Elisiarius  de),  vicarius  Ne- 

mausensis,  ce.    398,    445,    450;   Auèais    (Gard), 

canton  de  Sommières, 

ALBATERRA  (Guillelmus  de),  ce.  280,  292,  3o2, 
366,  402. 

—  (S.  de),  c.  429;  Saint-André  d'Auheterre  (Hé- 
rault), commune  de  Teyran. 

ALBERICI  (Petrus),  eanonicus  Barchilonensis, 
c.   1086. 


!0I^ 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2016 


ALBERICUS,   prepositus  Uticen:is,  c.  .Ij  1 . 
ALBERICUS,  ciipellrmus  Joh.inne,  comitisse   Pic- 

tavie  ik  Tholose,  c.   1702. 
Alhert,  c.  F  3o. 

ALBERTUS,  abbas  Montisalbani,  c.  r5j. 
Al.BERTUS,    prior    S.    Margarite,    diccesis    Fesvi- 

lane,  canonicLis  Bononiensis,  c.    1184. 

ALBERTUS  (Odo),  prior  de  Minnanda/c.   1027. 
ALBERTI    (Petrus),    canoniciis    Barchinonensis, 

c.  998. 
ALBERTUS,  presbiter,  cappellaniis  Octaviani  car- 

dinalis,  c.   1  184. 
ALBERTUS    (magister),   canoniciis    Agatliensis, 

c.  978. 
ALBERTUS  (Petnis),  jurisperitiis,  c.   i33o. 
ALBERTUS    (magister    Stephaniis),    jiirisperifus, 

ce.  I  33o,  i332. 
ALBI  (Petrus),  canoniciis  Narbonensis,  c.  244. 
ALBIACO    (Petrus    de),    monachus    Lesatensis, 

c.   1064. 
ALBIA  (Gorgoil  de),  ce.  911,  912. 
—   (Raimiindus    Johannes    de),    de    Seminoret, 

c.   1017. 

Albienses  archidiaeoni.   FiJe  ADEMARUS  GUIL- 

LELMUS,  BERENGARIUS,   MONTEJOVIS. 
Alciensis  bajuUis  d.  régis.  ViJe  BALDOINUS. 
Ai-BiA,  canonici  S.  Cecilie,  c.  919. 
Aldiensis  eedesie  capitulum,  c.  1741. 
Albie,  AiBiEXSES  cives,    homines,   ce.    791,    911, 

912,  914,  915,  ijoi,  i332,  i3o3,  i3oâ,  i3:7, 
1359,  1423,  >42:j,  1455,  14J5,  1462,  i5o6, 
1J07,    i5o8,    1539,    1669. 

Albie,  Aleiensis  (eonsules  civitatis),  ec.  840,  1 100, 
i3o8,  1456,  14:17,  1458,  i665,  1742. 

Alkiexsis,  Albigensis,  Albïensi.s  episcopus,  l'a- 
ves^ue  d'Alb'i,  l'evestjuc  d'Auhe,  ce.  68,  667, 
806,  807,  845,  910,  911,  912,  913,  914,    915, 

916,    919,    920,    991,     1027,      1009,      ''22,      'I98, 

1237,  1238,  1257,  12ÔS,  i3oi,  i3o2,  i3'_3, 
i3o8,  i3o9,  i3.58,  13.59,  1364,  1455,  1455, 
1457,  i4r)8,  1459,  14^0,  1461,  1463,  i5;6, 
1309,  i5i4,  i.OiS,  1072,  1648,  1664,  1713, 
1714.  Vide  BERN ARDUS,  DURANDUS,  FROTE- 
RIUS,  GUILLELMUS. 

Albia    (probi    homines,    burgenses   de),    ce.   3.')3, 

913,  914,  91Ô,  919. 
AtuiENSis  senescallus,  c.   1595. 

Albiensis  senescalliis,  senescaU  d'AlbcJes.  Vide  BE- 
RENCS,   FRICAMPIS,   GUILLELMONUS. 

Albie,  Albiensis  universitas,  communitas,  ce.  791 , 
iioo,  1455,  1467,  1458,  1742. 

Albigenses,  Albigei  heretici,  ce.  557,  558,  790, 
817,  818. 

Albigensis  legatus,  c.  761. 

Albigesii  Judei,  c.  1659. 

Albigesio  (judexordinarius  eomitisTholosani  in), 

c.   1595. 
Albiensis  judex.  Vide  MoNTEiLCANo. 
Albiensis  moneta,  ce.  1288,  1714. 
Albiense  pazagium,  c.  i3i  1. 


Ai.ijiGESu)  (preceptovcs  Hospitalis  &  Templi  in), 
c.    16G.5. 

Ai,nii;.\sis   prepositus.  Vide   FRAISS1NET,  VEDIA- 

NUS. 

Albiensis  prior.  Vide  GUILLELMUS. 
Albien.sis  sacrista.  Vide  BONETUS. 
Albiensis  vicarius.  Vide  ALTOPULLO. 
Albiensis  vieecomes.  Vide  RAIIMUNDUS  ROGERIt, 
UOGERIUS. 

Albiensis  &  Nemalsensis  vjcecomes.  Vide  ATTO. 
Albigo,  canonicus  Bononiensis,  c.   1184. 
ALBIO  (Bernardus  de),  c.  1211. 

ALCAYA,  filia  Berengarii  Astronis,  tixor  Ber- 
iiardi  Raimundi  de  Tliolosa,  ce.  1214,  1217, 
1219. 

ALCAYETA,  uxor  Amalrici,  filii  vicecomitis  Nar- 
bone,  ec.   1 73o,  1  73 1 . 

ALCHARRAS  (GuiUelmus  de),  c.  287. 
ALCHERIUS ,    filius    quondain    Arnaudi    Poncii, 
c.  4c3. 

ALCHERIUS,  c.  391. 

ALCONUS,  custos  turris  nove  Carcassone,  c.  1452. 

ALDEBERTUS,  Aldebert,  Nemausensis  episcopus, 

hishe  de  Nemse,  ce.   280,   296,   3o3,   3o6,  3o7, 

3i8,  323,  328,  336,  35o. 

ALDEBERTUS,  episcopus  Mimatensis,  e.   1447. 
ALDEBERTI  (Laurencius),  e.  523. 
ALDEGARTUS  (Isnardus),  e.  759. 
ALDEGUERII  (Poncius),  c.  523. 
ALDEMARDI,  ALDEMARIUS  (Stephanus),  c.  450; 
vicarius  Nemausi,  c.  5j7. 

ALDEMARIUS  (Guirardus),  e.  558. 

ALDOINUS  (W.),  c.  6çj. 

ALDUINUS,  cornes,  e.  980. 

ALEGRE  (Petrus  de),  c.  3o2. 

ALEGRE  (R.),  canonicus  Magalonensis,  c.  42J. 

ALEMANDI  (Noetus),  baro,  c.  i  1  i5. 

ALEMANNI  (Sicardus),  miles.  Vide  ALAMANNI. 

ALE.MANNIA  (Petrus  de),  c.   1281. 

ALES,  uxor  Joliannis  d'Uisi,  c.   1697. 

Alesti  eonsules  ae  universitas,  e.   1430. 

Alesto  (homines  de),  c.  724. 

ALESTO  (Petrus  de),  saeerdos,  c.  295. 

—  (Umbertus  de),  e.  523. 

ALEUMUS,  prepositus  Carcassone,  c.  973. 
ALEXANDER  III,  papa,  e.  371. 
ALFARICI    (Bonetus),   consul    burgi    Narbone, 
c.  983. 

—  (GuiUelmus),  miles  Narbonensis,  ce.  897,  1007. 

ALFARIO,    Alfar,    ALFARO,    ALPHARO,    FARO, 

<icZ  /'ar  (Bertrandus  de),  ce.  1077,   1086. 

—  (Ferrandus  de),  miles,  c.   1314. 

—  (Hugo,  Ugo  de),  ce.  721,  734,  8i5,  942,  943. 

—  (Ugo  de),  senescallus  Tholose,  e.  893. 

—  (Raimundus,  R.  de),  bajulus  comitis  Tolosani, 
ec.  11Ô3,  1104,  ii55,  ii55,  ii57,  1166,  1  16S, 
1203,  1261,  1022,  1414. 

—  [Vc  del),  senesckal  de  AgeneSj  ce.  71,  84. 


20I7 


INDEX  ONOMASTICUS. 


)i8 


ALFONSUS,  ILUEFONSUS,  rex  Aragonensis,  co- 
rnes Barchinone,  marchio  Provincie,  cornes 
Rossilionis,  ce.  285,  286,  291,  337,  338,  36?, 
382,  383,  388,  420,521. 

ALFONSUS,  rex  Castelle,  Toleti,  Gallicie,  Sibilie, 
Cordube,  Murcie  &  Jahene,  ce.  1410,  1411. 

ALFONSUS,    ALPHONSUS,    ALFUNSUS ,    Anfon^, 
frater  régis  ;   filius    régis   Francie,  cornes  Picta- 
viensis  &  Tholose,  marchio  Provincie,  ce.  207, 
2i5,  910,  1266,  1260,  126J,  1266,  1267,    1268, 
1271,     1274,     1277,     1278,     1289,     1290,    1291, 
1294,     1295,     1296,    1297,    1299,    i3i2,    i3i4, 
i3i6,     i3i7,    i32i,    i322,    i324,    i326,    i333, 
1370,     i38i,    1384,    1395,    1406,    1407,    1409, 
1412,    1454,    1462,    1463,    147J,    1476,    1488, 
1489,    1490,    1491,    1493,    1494,    i5o3,    i5o5, 
i-Siô,    1.O27,     i.izS,    i53o,    i532,    1534,    LlSi, 
1541,    1.542,    i552,    iâôo,    i562,    1063,    1564, 
i565,    i566,    1567,    i568,    1069,    1570,    1.171, 
1572,    1673,    1074,    1575,    1576,    1077,    i,")78, 
i579,    i53o,    i58i,    i582,    iâ83,    1584,    i585, 
i586,     1587,     i588,    1.589,     '•''9°.    '391,     i5y2, 
1593,    1094,    1593,    1596,    1397,    1600,    1601, 
1602,    i6o3,    1604,    i6o5,    1606,    1607,    1608, 
1609,     1610,    lûii,    1612,    i6i3,    1614,    i(5i5, 
1616,     1617,    1618,    1619,    1620,    161,,    1622, 
1623,    1624,    162.5,    1626,    1627,    1628,    1629, 
i633,     1634,    i63J,    i636,    1637,    i638,    1Û39, 
1640,    1641,    1642,    1643,    1644,    '645,    1646, 
1647,    1648,    1649,    i65o,    i65i,    1602,    i653, 
1654,    i655-,    i655,    1657,    i658,    1659,    i66r, 
1668,    1672,    1676,    1677,    1678,    1679,    1680, 
1681,     1682,     1(583,    1684,    i685,    1686,    1687, 
1688,    1689,    1690,    1691,    1692,    1693,    1695, 
1701,    1703,     1704,    1709,    1710,    1711,    1712, 
I7i3,     1715  ;    quondam    cornes    Pictaviensis    & 
Tholose,  ce.    1732,  1733. 

ALFONSUS,  camerarius  Francie,  c.   1399;  Alfonse 
de  Brtcnne, 

Alfuksi.si,    A.NFtr.si.M,    ce.    1280,    1282;    monnaie 
d' Alfonse, 

ALGAYA,  uxor  Raimiindi  de  Dornhano,  ce.  042 
943.  ^^   ' 

Alguay  {Martin),  ce.  77,  80. 

—  {Peyre),  c.  85. 

ALIENOR,  eomitissa  Tolosana,  c.  574. 
ALINANA  (Poncius  de),  c.  368;   Alignan  du  Vent 
[Hérault),  canton  de  Servian. 

ALIONE,   ALIONIS   (Bernardus  de),  ce.  339,  340; 
Aliou  [Ariège),  commune  d'Aleu. 

—  (Bernardus  de),  e.  959. 

Alton  (B.  de),    c.  820;  seigneur  d'un  château  d'AU 

tigeois,  près  d'Ardorel. 
ALISSENDIS,  uxor  Siephani  de  Darderiis,  c.  |663. 
ALLEMANNI  (Sycardus).   Vide  ALAMANNI. 
ALMARICUS,   ALMARRICUS.    Vide  AMALRICUS. 
ALMARICUS,    miles    Philippi    de   Monteforii' 

c.   i363.  ' 

ALMERADI  (Petrus),  c.  700. 

ALMERADUS,  canonieus  Magalonensis,  c.  423. 

ALMERAUUS,  causidicus,  c.  535. 

ALMO  (P.),  e.  534. 

Alpamia.  Vide  Appamia. 

VIII, 


ALPAYS,  filia  Beniardi  Jordani  de  Insula,  uxor 
Bernardi   de  AstaforI,  ce,    1400,   1406,   1407. 

ALPH.4RO  (Raimundus  de),  bajiilus  comitis  To- 
losani.   Vide  ALFARO. 

ALPHONSUS,  frater  Ludovici  reeis.  Vide  ALFON- 
SUS. 

ALQUERII  (Jacobus),  miles,  c.  211. 

ALQUERIUS  (G.), consul  civitatis  Narbone,  c.  982. 

ALRICI  (Guillelmus),  macellator  Narbone,  c.  23 1. 

ALSAVO  (Raimundus  de),  c.  1673;  Al^au  {Aude), 

commune  de  Pe^ens, 
ALSEU  (Raimundus),  e.  763. 
ALSEVI  (Raimundus),  consul  Appamie,  c.   1367. 
ALSONA,   ALZONA   (Arnaudus   de),    notarius   pu- 

biicus  Biterris,  ce.  404,  454,  470,  471. 

—  (Berengarius  &  Arnaudus  de),  cives  Biterris, 
e.    1467. 

—  (Petrus  de),  e.   i322. 

—  (magister  Poncius  de),  canonieus  Narbonensis, 
c.  221 . 

—  (Raimundus  Amelius  de),  c.  811. 

ALSONO  (Carbonellus  de),  publicus  notarius  Mi- 
rapiscis,  ce.  55l,  768;  Al^en  {Ariége),  arr,  de 
Foix  Q) 

ALTARRIPA  (Ademarus  de),  c.   1201. 

—  (Aicardus  de),  e.  270. 

—  (Arnaldus  de),  consul  Appamie,  e.  876. 

—  (Bernardus  de),  consul  Appamie,  c     1867. 

—  (Bertrandus  de),  scutifer,  ce.  1459,  1460  j  A ute- 
rive  {Haute-Garonne),  arr.  de  Muret. 

Altebippe  judei,  ce.    1657,  i658. 

ALTINIACO  (Guillelmus  de),  sacrista  Montisolivi, 

ce.    1129,    iiSoj  Aulignac  {Hérault),  arrond.  d'e 

Béliers  {>) 

—  (Ugo  de),  e.  284. 

Altisiodoreksis  episeopus,  ce.  817,  818;  évé<jue 
d'Auxerre. 

Altivillaris  vicecomes.  Vide  ARNALDUS. 

Altivilaris  homines,  ce.  504,  1290. 

Altoponte  (abbas  de),  e.  371. 

ALTOPULLO,  AUTOPULLO  (Guillelmus  de),  mi- 
les, c.  209. 

—  (P.  Raimundus  de),  ce.  309,  3ii,  3i2,3i3,  326, 
338,  339,  340,  358,  364,  378,  384,  386;  vicarius 
Albiensis,  e.  314. 

—  (Raimundus  de),  e.  385;  Hautpoul{Tarn),  com- 
mune de  Ma^amet. 

ALUDERIUS  (Petrus),  e.  913. 

ALVAROS  (P.  Villelmi  de),  c.  591  ;  Alharon  {Bou- 
ches~du-Rhone)  {?) 

ALVERNICI  (Guillelmus),  eonstabularius  Caieas- 
sone,  c.   1498. 

ALVERNICO  (Sancius  de),  comendator  Montis- 
pessulani   hospitalis  Jerosolimitani,  c.  663. 

Alvernie  conestabulus,  c.   i656. 

ALVERNIENSIS  (magister  WiUelmus),  socius  epi- 
scopi  Catureensis,  medicus,  c.   io85. 

ALZONA  (Arnaldus  de),  notarius  publicus  Biter- 
ris. Vide  ALSONA. 
AMALBIS,  ce.  i56,  192. 


64 


20I9 


INDEX  ONOMASTICUS. 


!020 


Amalric.  Vide  CRIO. 

AMALRICI  (Arnaldus),  c.  489. 

AMALRICt  (P.),  c.  526. 

AMALRICI  (Peti-us),  c.    lôâS. 

AMALRICUS,  AOIARICUS,  Amalric,  AMAURI-- 
eus,  ALMALRICUS,  cornes  (dorninus)  Montis- 
fortis  (comte  de  Montfort)  &  Leycestrie,  ce.  124, 
180,  182,  l83,  184,  18Ô,  187,  188,  189,  190, 
705,  770,  772,  774,  776,  777,  785,  789,  790, 
820,  858,  860,  894,  976,   1022. 

—  constabularius  Francie,  c.  940. 

—  cornes  Montisfortis,  diix  Narbone,  cornes  Tho- 
lose  &  Francie  constabularius  (acte  faux), 
c.   1021. 

—  primogenitus  filius  comitis  Montisfortis, 
ce.  606,  608,  6.5(5,  659,  660,  673,  676,  630,  686, 
688;  dux  Narbone,  come's  Tholose  (Tholosanus), 
vicecomes  Biterrensis  &  Carcassone,  &  dotninus 
Montisfortis  (alias  cornes  Montisfortis),  ce.  712, 
7i3,  721,  722,  723,  724,  725,  73o,  73i,  732, 
733,  743,  760,  775,  779,  780,  781,  782,  795, 
796,  856,  1436,  1437,  1438,  1439,  1440. 

AMALRICUS,  quondam  vicecomes  Narbone,  c.  898. 

AMALRICUS,  ALMARICUS,  AMALDRICUS,  AL- 
MAURICUS,  filius  vicecomiiis  Narbone,  ce.  898, 
956;  de  Narbona,  vicecomes  &  dominus  Nar- 
bone, Narbonensis,  ce.  io54,  1092,  1093,  1096, 
1097,  1106,  1107,  1108,  ii63,  1166,  1229, 
i23o,  I23i,  1232,  1262,  1341,  1342, 
i36i,  1410,- 1445,  1446,  1464,  1465, 
i665,  1698,  1699,  1701,  1706,  1707, 
quondam  vicecomes  Narbonensis,  ce. 
1729,  1730,  1735,  1736,  1737. 

AMALRICUS,   vicecomes   Lautricensis,   ce. 

1432,    1433,     1456,    1459,    1460,    1461, 

i63i,    i632,    i665,    1670,    1740. 
AMALRICUS,  filius  8c  frater  vieecomitis  Narbone, 

ce.    1728,    1729,    1730,  1731,  1732,  173:"),  1737, 

1738,    1740,  1741,  1742. 

AMALRICUS,  burgensis  Electi,  c.  1046. 
AMANCII  (Raimundus),  consul  Montispessulani, 

c.  998. 
AMANDUS  (Petrus),  mercator,  c.  963. 
AMANEVUS     de     ARMANIACO,    archiepiseopus 

Auxitanus,  c.  1648. 
AMANSAS  (Hugo  de),  dominus  Mirapiscis,  c.  546. 
AMAT  (Ber.),  notarius,  c.  1599. 
AMATI  (R.),  c.  225. 
AMATOR,  c.  937. 
AMATUS,  presbiter,  c.  1184. 
Ambianensis  prepositus,  c.  906. 
AMBIANIS  (Renatus  de),  c.  816;  Amiens  (Somme). 
AMBILETO  (Fredolus  de),  scutifer,  ce.  1459,  1460. 

—  (Guillelmus    Raimundi    de),    scutifer    eques, 
c.   1462;  Ambialct  (Tarn),  arr,  d'Alhi, 

AMBLARDI(Arnaldus),  c.  1211. 

—  (Ermengaudus),  c.  1209. 

—  (Petrus),  c.  800. 

AMBLARDUS,  prior  Vallisbone,  c.  53o. 
AMKLARDUS  (G.),  c.  402. 

•  —  (Petrus),  miles,  c.  1  146, 


1343, 
1466, 

1708; 
1728, 


1408 
i63o 


AMBRESIO  (Pctnis  Geraldi  de),  c.   1461. 
AMFJDEUS,  archiepiseopus  Bisuntinensis,  c.  333- 
AMEDEUS,  abbas  Vallismagne,  c.  398. 
AMEL  (B.),  c.  368. 

AMELIAVO,  AMELIANO,  AIMELAVO,  AMILIANO 
(Berengarius  de),  vicarius  Galliaci,  c.  496. 

—  (Bernardus  Geraldi  de),  c.  loro. 

—  (Jacobus  de),   c.   1022. 

—  (magister  Raimondus  de),  archidiaconus  Agen- 
nensis,  ce.  1293,   1296;  Millau  [Aveyron], 

Amcliavi,  Amiliani,  Amiliavi  consules,  ce.  763, 
1 1  20,  1264,  1668. 

—  (homines),  c.  021. 

—  probi  homines,  c.  763. 

—  (universitas),  c.  1668. 

AMELIUS   (Arnaldus),   infirmarius    Montisolivi, 
c.  1  i3i . 

—  (Bernardus),  c.  522. 

—  (Bernardinus),  c.  534;  peut-être  le  même  que  le 
suivant. 

—  (Bernardus),  c.  65i. 

—  (Bernardus),  canonicus  Appamiensis,  c.  578. 

—  (Guilhelmus),  ce.  414,  427. 

—  (Guillelmus),  Narbonensis,  e.   1002. 

—  (Guillelmus),  c.   1141. 

—  AMIEU    (Joannes),    Narbonensis,    ce.     1002, 
1007,  1  108. 

—  (Johannes"),  jurisperitus  Narbone,  c.  253  ;  pec'- 
être  le  même  (jue  le  précédent, 

—  (Petrus),  c.  954. 

—  (Poncius),  c.  111 5. 
AMELIUS,  c.  1342. 

AMICI,  AMICUS  (Berengarius),  c.  525. 

—  (Geraldus)  quondam,  c.  745. 

—  (Guiraldus,  Giraldus),  ce.  177,  281,  296,  434; 
constabularius  comi'is  Tolosani,  c.  067. 

—  (Giraudus),  c.  Sji. 

—  (Geraldus)  &  P.,  patruus  ejus,  c.  1 160. 

—  (Petrus),  c.  745. 

—  (W.),  c.  695. 

AMICIA,  domina  Montisfortis,  e.  1021. 
AMICUS,  notarius  Nemausensis,  ce.  445,  4S0,  569. 
AMIET  (Petrus),  clericus  régis,  c.  |365. 
AMIEU    (Johannes),    burgensis     Narbone.     Vide 
AMELII. 

AMIGNONU,  consul  de  Rivis,  c.  1262. 
Amiliavi  (consules).  Vide  Ameliavi. 
AMOLIO  (Garinus  de),  c.  652. 

—  (Simon,  Symon  de),  ce.  979,  1193. 
AMORAVIS,  e.  954. 

AMOROSUS     (Guillelmus),     burgensis     Narbone, 

c.  1 1  08. 
AN.  TUELLETA,  e.  590. 
ANATOLIO  (G.  de),  c.  58 r. 
ANCELINI  (Philippus),  syndicus  universitati  ho- 

minum  Massilie,  ce.  1413,  1414,  1416. 

ANCELLI(Guillermus),  c.  256. 
ANCELMI  (Guillelmus),  e.  937. 


202I 


INDEX  ONOMASTICUS. 


202: 


ANCEUNA  (Willelraus,  Rnymbaudiis  &  Raimun- 

dus  de),  c.  993. 
Andegavie  îenescallus,  c.  816. 
ANDIRANO  (magister  Gyraldus  de),  doctor  in  de- 

cretis,  c.  1293;  Andiran,  Lot-&-Garonne,  arr.  de 

'Sérac, 
Andorre  (homines  vallis),  c.  ^'jg. 
Andas  (Martinus  de),   prier  S.   Egidii    hospitalis 

Jerosolitnitanl,  ce.  663,  664. 
ANDRA  (Gullielmus),  c.  5i8. 

ANDREA  (Guillermus),  notarius  Nemausi,  c.  69.^. 
ANDREAS,  abbas  S.  Affrodisii  Biterrensis  &  cano- 

nicus  Narbonensis,  ce.  zzS,  226. 
ANDREAS  (Ar.),  consul  Carcassone,  c.  847. 
ANDREE     (Bernardits),     canoniciis     Agathensis, 

c.  978. 
ANDREE  (Deodatus),  arehipresbyter  de   Lassots, 

c.    l2o3. 
ANDREE  (Michael),  ca  noniciis  Na  rbonensis,  e.  23 1 . 
ANDREE  (Petrus),    bajulus   Fuxi,  ce.   1480,  1042, 

■543,   1545. 
ANDREE  (Ramundus),  c.  1544. 
ANDREVILE,  ANDREVILLA  (de).  Vide  LANDRE- 

VILLA. 
ANDUNII  (Guillelmus),  notarius  publicus  Mira- 

piscis,  ce.   1727,  1728. 
ANDUSIA,  ANDyZIA(Beraudu$  de),consanguineus 

comitisse  Tliolosane,  ce.  i53i,  1586,1671,1671, 

1699;  clericiis,  c.  1572. 

—  (Bernardus  de),  moiiaehus  Mansiade,  ce.  770, 
771.  773- 

—  (Bernardus,  B.,  Bernar^  de),  ce.  3o2,  3o3,  3o5, 
355,  428,  523,  594,  718,  723. 

—.(Bernardus  de),  dominus  Alesti,  ce.  719,  725, 
769,  770,  772,  773,  1021,  1022,  io58. 

—  (Bertrandus  de),  ec.  1201,  1202,  i2o3. 

—  (Guillelmus  de),  ce.  i335,  1445,  1446,  1699, 

—  (Hugo  de),  monachus  Anianensis,  e.  479. 

—  (Hugo  de),  ce.  930,  i25i. 

—  (Margariia  de),  e.  234. 

—  (Peyre  Bermont,  senhor  d'),  c.  22;  Petrus  Ber- 
mundi  quondam,  c.  1671. 

—  (Poncius  de),  c.  304. 

—  (Raimundus    de),    ce.    798,    800,    1201,    1202, 

I  2o3. 

—  (dominus  de),  c.  726. 

Andusie  consules  &  universitas,  c.   1430. 
ANELLERIUS  (Armannus),  c.  534, 
Anfubsini.  Vide  Alforsini. 
ANGELI  (Bernardus),  c.  1020. 
ANGLAIROLA  (G.  d'),  c.  022. 

ANGLARO,  Anglars  (Guillelmus  de),  e.  35i  ;  An- 
glas  (Gard),  commune  de  Vauvert, 

—  [Guillaume  d'),  c.   1470. 
ANGLATA,ANGLADA (Petrus  Berna rdi  de), ce.  38 1, 

332)  Langlade  (Gard),  canton  de  Sommières. 
Anolie  rex,  Anglaterra  (lo  rey  d'),  le  roi  d'Engle- 
terre,  ce.    io3,    104,    iii,    125,    i57,    175,   ii6, 
557,  558,  761,   793,    1252,    1284,    1317,    1519, 
1572. 

—  régis  senescallus,  c.  iSig. 


Anguyers  (Arnauld  d'),  c.  114. 

A.MANExsis    abbas,  c.    1664.    Vide  GAUCEUNUS, 

GUILLELMUS,    RAIMUNDUS,    VAILLAUGUE- 

SIO. 
Anianense  eapitulum,  c.  479.  • 

Amciexse  eapitulum,  c.  638. 
AxiciE.vsis  decanus.  Vide  MONTELAURO. 
Aniciensis    episcopus,    ce.    299,    372,   729,    1236. 

Vide  PETRUS,  ROKERTUS. 

—  eleetus.  Vide  BERTRANDUS. 

—  sacrista,  c.  i5o2. 

ANIORTO,  ANIORTI,  Aniort,  Niort  (Bernardus 
Ot  de),  ce.  975,   ioi5,  1048,  1049,  io5o. 

—  (Bertrandus  de),  ce.  473,  470,  584,  ioi5. 

—  (Bertrandus  de),  c.   1514. 

—  (G.  de),  ec.  1043,   i337. 

—  'Geraldus,  Geraudiis  de),  ce.  ioi5,  1047,  1048, 

1049,     1030. 

—  (Guillelmus  de),  c.  426. 

—  (Guillelmus  de),  ce.  899,  ioi5,  1048,  1049, 
1030. 

—  (Guillelmus  Bernardi  de),  c.  ioi5. 

—  (Oto,  Odo  Je),  ce.  277,  285. 

—  (Raimundus  de),  c.  41 1  j  peut-être  le  même  jue 
le  suivant. 

—  (Raimundus,  R.  de),  ce.  788,  1062,  io65, 
ii35,  1141,  1193,  1194,  1263,  1421;  Niort 
(Aude),  arr,  de  Limoux. 

Anissa  (BtrnarAas  d'),  c,   Ii66j   Nissan  (Hérault), 

arr.  Je  Béliers  (?). 
Anjou  (dux  d'),  c.  248. 
Anjou  (Il  cuens  d').  Vide  CAROLUS. 
ANNI  (Bernardus),  notarius,  c.  592. 
ANNUS  (Stephanus),  c.  1022. 
ANOVILLA,    NOVAVILLA,    NOVILLA    (Titbaldus 

de),  ce.  673,  676,  680. 

ANSBERTUS  (beatus),   arehiepiscopus   Rothoma- 

gensis,  c.  635. 
Anselme  de  Mauny,  évê<jue  de  Laon,  c.  840. 
ANSELMUS,  prepositns  Carcassone,  c.   i358. 
Antraigues    (Rostainh    de),    c.    1472;    Entraygues 

(Aveyron),  arr,  d'Espation. 

ANVERSIUS  (P.),  e.  714. 

AONDE  (Petrus),  consul  Tholose,  c.  834. 

Aorlac  (ff .  d'),  archiJiajues  de  Rodes,  c.  562. 

Apamie,  Appamiarum  (abbas  S.  Axtonini),  Appa- 
MiENSis  abbas,  ce.  612,  io37,  1 139,  1141,  i3')8, 
1645.  Vide  BERNARDUS,  MAURINUS,  PETRUS, 
VITAUS. 

—  arehidiaconus.  Vide  DURBANNO. 

—  cancellarius.  Vide  DEODATUS. 

—  eellerarius.  Vide  FUXO,  SANCTO  SATURNINO. 

—  officialis.  Vide  ATHO. 
Appamiensiï,  Fredalensis,  prior.  Vide  GUI. 

—  sacrista.  Vide  MAURINUS. 

—  (canonici  S.  Antoxini),  ce.  678,  579. 

—  (eapitulum  S.  AxTONiNi),  c.  679, 

—  universitas,  e.  1367. 

—  consules,  ce.  870,  871,  872,  876,   li34,   1479. 


1023 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2024 


Appamiensis  probi  homines,  c.  Spi. 

ApPAMiis,  Pamiis  (homines  de),  ce.   1061,   iSôp. 

Appamiis    (castellnriiis    vel    cas:ellanus    de),    l^ije 

BESSEDA,  COLLETRIO. 
Aptamie.nses,  c.  87  I  . 
APAMIIS  (Guillelmus  de),  c.  453. 
APIANO  (G.    de),    senescalUis    quondatn    Biterris. 

FiJe  PIANO 
APILIA  (R.  de),  c.  922. 
APTA  (Helyas  de),  c.  996;  Apt  {Vauduse). 
AQUABONA  (Philippus  de),  miles,  missus  comitis 

Pictavie  &  Tholose,  ce.  1296,   1370,  1372,  1373, 

1374,  1378,  1389. 
AQUANTICO  (J.    de),    c.    696;    Gaiiges   [Hérault), 

arr.  de  Montpellier.  Vide  AGANTICO. 

AQUAVIVA    (Pontius    Rogerii    de),  ce.   3o8,.  411; 

Aiguesvives  [Aude),  arr.  de  Carcassonne, 
Aquensis  archiepiscopus,  ce.  438,  1578. 
AQUISVIVIS  (G.  de),  qui  se  facit  voeari  G.  de  Lo- 

dova,  ce.   1467,   1468,  1469.  Fide  LODEVA. 
AR.,  Narbonensis  electiis,  Apostolice  sedis  legatus. 

Vide  ARNALDUS. 

AR.,  abbas  Mansi  Asilii.  Vide  ARNALDUS. 

ARACIO  (Raimundiis  de),  clericus,  c.  1741. 

Aragaii,  Argal  [Bernarius  de),  ce.  921,  922,  923, 
955. 

AragoneiNSis,  Abagonensium,  Aragonum,  Aukago- 
NUM,  AnAGONiE  rex,  lo  rey  d'Arago ,  Araguo, 
ce.  24,  20,  26,  27,  28,  29,  46,  54,  55,  57,  92, 
93,  94,  95,  96,  97,  99,  206,  325,  718,  720,  860, 
i3i8,  i3Û2, i365,  1393,  1394,  1401,  1412,  i4i9, 
1450,  i5i9, i52o,  i52i,  i522,  i523,  1524,  i525, 
1587.  Fide  JACOBUS  &  PETRUS. 

—  regina,  c.  212. 

—  régis  infantes,  c.  1412. 
Aragonie  barones  &  magnâtes,  c.  715. 
Abagone.vses,  c.  341. 

ARAGONE,  ARAGONO,  Arago  [A.e  D.  d'),  c.  583. 

—  (Arnaldus  de),  prior  B.  Marie  Deaurate  To- 
lose,  e.   1268. 

—  (Arnaudus  de),  c.  41 1. 

—  (Bernardus  de),  c.    1  129. 

—  (Elesiarius  de),  major,  c.  411. 

—  (Elesiarius  de),  juvenis,  c.  411. 

—  (Imbertus  de),  c.   1 122. 

—  (Isarnus,  I.  de),  archidiaconus  Carcassoneniis, 
ce.  620,  670,  673,  677,  849. 

—  (Isarnus  de),  ce.  788,  809;  est  certainement  dif- 
férent du  précédent. 

—  (Petrus  de),  e.  411. 

—  (Rogerius  de),  filius  Rogerii,  c.  I2<j3;  Aragon 
[Aude),  arr.  de  Carcassonne. 

ARAGONENSIS,  Arragones  (Petrus,  Peyre),  ce.  34, 
601  j  ne  paraît  pas  appartenir  à  la  famille  précé- 
dente. 

Aralatensis.  Vide  Aeelatgnsis. 
ARATIO  (Q.  de),  c.  396.  Fide  ARACIO. 
ARBERTI  (Rostagnus),  c.  490. 
Arbora^  (R.  de),  canonictis  Magalonensis,  c.  423; 
Arboras  [Hérault),  arr.  de  Lodève. 


ARCEl.l.INUS,  c.  598. 

ARCES  (Petrus),  burgensis  Electi,  c.   I04Û. 
ARCHAMBAUDUS,  comes  Petiagoricensis,  c.  170D. 
ARCHERII  (Bernardus),  e.    I23(j. 
ARCHIINIBALDUS    DE    GRALLIACO,    comes    Fiixi 
&  vicecomes  Neboziani,  c.  210. 

ARCHIS  (Berengarius  de),  c.  7o3  ;  Argues  [Aude), 
arr.  de  Limoux. 

ARCIA  (Arnaldus  Ruimundus  de),  ce.  864,  865. 
AR("IE  (Guilhermus),  c.  284. 
ARCINAUDUS  (Ramimdus),  e.  413. 
ARCISIO,  ARCIS  (de).  Fide  ARSICIO. 
ARCUARIUS  (Raimundus),  bajulus  Vauri,  e.  1 1  18. 
ARCUSELLA  (Ximinus  de),  c.  384. 
ARDENA  (Berengarius  de),  miles,  c.  1097, 
Abdokelli,  Ardubei-li  abbas,  ce.  i665,  1741.  Fide 
G. 

ARELATE  (G.  de),  c.  523. 

Arelaïensis,  Aralatensis,  Arrelatensis  archiepi- 
scopus, ce.  333,  438,  806,  938,  1085,  1578. 

Arelatenses,  Aralatenses  cives,  ce.  io85,  1274. 
Arenarum  (domini),  c.  212. 

ARENIS  (Bertrandus  de)  &  ejus  filius  Petrus  Ber- 
nardus, c.  3i 8. 

—  (Petrus  Bernardi  de),  c.  324. 

—  (Raimundus  de),  diaconus  cardinniis  Sancte 
Marie  in  Via  lata,  e.  295. 

—  (W.  de),  e.  355. 

—  (Willelmus  de),  consul  Nemausi,  ce.  567,  568, 
569. 

ARGENTICO  (Bertrandus  de),  notarius  publicus, 
c.  773;  Argence,  portion  du  diocèse  d'Arles^  fai- 
sant aujourd'hui  partie  du  Gard  [}), 

Ariant,  c.  564. 

ARIBERTUS  (Bernardus),  ce.  480,  481,  482. 

—  (Tosetus~l,   consul  Tolose,  ce.   483,  494,496, 

507. 

ARIMANUS,  c.  598. 
ARISTOTELES,  e.   1468. 

ARLEDE  (Porcellus  de),  c.  3o2  ;  Arlendes  [Gard], 
commune  d' Allègre. 

ARLOCHINUS  (A.),  eanonicus  Magalonensis, 
c.  428. 

Armaniaci  comes,  c.  ïi6.  Fide  GERALDUS. 
ARMANIACO   (Amanevus    de),  eanonicus  Tolosa- 
nus,  e.   1406. 

ARMANNUS  presbyter,  e.  53 1. 
Armazamcis  (prior  S.  Saturnini  de),  c.  3o6. 

—  (Christophorus  de),  e.  304;  Aimargues  [Gard), 
arr.  de  Nimes. 

ARMENGAVI  (Bernardus),  c.   1682. 
ARMENGAVUS  (frater),  socius  episcopi  Agennen- 

sis,  e.   1089. 
Arnaldensis   moneta,  Arnaldenses,   Arnaidenses 

solidi  vel  libre,  ce.  971,  1  o5  p ,   1282,   12S3. 

ARNALDONUS,  joeulator,  c.  489. 
ARNALDUS,    ARNAUDUS  DE  LEVESON  ,  archie- 
piscopus Narbonensis,  ce.  217,  25 1. 


202a 


INDEX  ONOMASTICUS. 


ARNALDUS  AMALRICUS,  ArnaulJ ,  ARNAUDUS, 
AR.,  A.,  abat  Je  Cisteaux,  iibbas  Cisterciensis, 
legatus  Apostolice  sedis,  légat  per  lo  sainct  Payre, 
posted  Narbonensis  archiepiscopus  (a/ias  electus), 
ce.  "),  6,  7,  8,  9,  10,  14,  i5,  16,  17,  20,  2J,  ï6, 
27,  28,  29,  3o,  3.,  32,  33,  34,  35,  36,  38,  39, 
43,  44,  4Ô,  46,  47,  48,  âi,  53,  54,  55,  5^,  57, 
58,  59,  60,  61,  62,  63,  68,  69,  73,  74,  75,  101, 
104,  io5,  106,  107,  n>9,  iio,  5ii,  672,  585, 
586,  587,  601,  606,  611,  612,  6i5,  617,  782, 
801,  8o5.   FiVf  CiSTERCiEssis  abbas. 

ARNALDUS,  Agennensis  episcopus,  c.  1169. 

ARNALDUS,  Barchinonensis  episcopus,  ce.  1429, 
1519. 

ARNALDUS  ROGERII,  A.,  A.  ROGERII,  episco- 
pus Convenarum,  ce.  ii65,   1166,  1262. 

ARNALIJJUS,  A.,  Nemausensis  episcopus,  ce.  659, 
694,  765,  769,  770,  771,  801,  845,  861. 

ARNALDUS,  abbas  Bolbone,  ce.   1481,  1483. 
ARNALDUS,  abbas  Galliacensis,  c.   i3i2. 
ARNALDUS    GARSIAS,    AR.,    abbas    Mansiasilis, 

ce.  692,  1480,   1481,  1483,  1547,  1548. 
ARNALDUS,  abbas  S.  Aniani,  c.   1080. 
ARNALDUS,  abbas  S.  Crucis  Burdegalensis,  c.  37 1 . 
ARNALDUS,  archidiaconus  de  Fenoleio,  c.  584. 
ARNALDI  (G.),  archidiaconus  Lantarensis,  inagis- 

ter  in  Tholosana  universitate,  c.   io23. 
ARNALDUS    (Raimundus) ,     prior     Montisolivi, 

c.   I  r3-i. 
ARNALDUS,   ARNALDI  (WiUelmus,   Guillelmiis), 

frater     de     ordine     Predicatorum ,      inquisitor, 

ce.   I  c34,  I  1 53,    1 156. 

ARNALDUS  OTTONIS ,  OTHO ,  OTHONIS,  vice- 
comes  Altivilaris  &  Leomannie,  ce.  io52,  io53, 
iir9,  I25i,  1253,  1289,  1291,  1292;  quondam 
vicecomes  Leomannie,  c.  1700. 

ARNALDUS,  vicecomes  de  Castrobono,  ce.  459, 
7  i5,  92  r ,  922,  ioi3. 

ARNALDUS,    publicus    Fuxi    notarius,   ce.    io63, 

1,69. 
ARNALDUS,  nepos  Isarni  de  Cambon,  c.  953. 
ARNALDUS,  c.  5i7. 
ARNALDUS  (Benedietus),  c.  738. 
ARNAUDI     (Berengarius),     burgensis     Narbone, 

c.   1108. 
ARNALDUS    (Bernardus),    capitiilarius    Tliolose, 

ce.  362,  365. 
ARNALDUS  (Bernardus),  ce.  420,   457;  peut-être 

le  même  que  le  précédent. 
ARNALDUS   (Bernardus),   mercator,   consul  Tho- 

lose,  e.  791 . 
ARNALDI  (Bertrandus),  Montispessulani,  c.  1414. 
ARNAUDI  (Bertrandus),  c.  434. 
ARNALDI  (Garsias),  c.   1037. 
ARNALDI  (Geraldus),    consul    Tholose,    ce.    369, 

417.  447- 
ARNALDUS  (Geraldus),   consul  Tholose,  c.   1219. 
ARNALDUS   (Gviillelmus   R.iinaldus),  consul  To- 

lose,  c.  417. 
ARNAUDUS  (Guillelmus),  jurisperitus,  c.  1293. 
ARNALDI(Guillelmus),  notarius  publicus, c.  1  458. 


ARNAUDUS  (Guillelmus),  c.  411. 

Arnauli  (Guyrauld),  c.    192. 

ARNALDUS  (Petrus),  notarius  eomitis  Tolosani; 

Arnaud    (Peire),    notar'i    del    comte    de    Tliolosa, 

ce.  562,  577,  6o3,  698. 

ARNAUDUS  (Petrus),  c.  55 1. 
ARNALDUS  (Petrus),  c.  ôSy. 
ARNAUDI  (Petrus),  c.  1022. 
ARNALDUS  (Poncius),  notarius   Tholose,  ce.  639, 

64 1 ,  710. 
ARNALDUS  (Pontius),  civis  Narbone,  c.  982. 
ARNALDI  (Poncius),  c.  691. 
ARNALDUS  (Raimundus),  c.  412. 
ARNAUDUS  (Ramundus),  e.  55  1. 
ARNALDUS  (Raimundus),  mercator  S.  Antonini, 

c.   1227. 
ARNALDI  (Rainardus),  c.  378. 
ARNALDI  (Stephanus),  c.  i3i3. 
Arnallda  (episcopus  de),  e.  459. 
ARNAUDO  (Guillelmus),  c.   1164. 
Arnesten  (G.  de),  Imperii  in  Ytalia  legatus,  c.  980. 

—  (A.  de),  c.  980. 

ARNETO    (Petrus    de),    c.    3o4;    Arnet    {Hérault), 

commune  d' Arboras. 
ARNOLDUS,  Treverensis  archiepiscopus,  c.  332. 
ARPAJONE,  Arpajo,  Arpajon    (Bernardus,    Bernad 

d),  ce.  345,  562. 

—  (Bernardus,  Bernart  de),  ce.  1265,  1472;  Arpa- 
jon [Cantal),  arr.  d^Aurillae. 

Arpajou  (Ugo  de),  vicecomes  Lautrici,  c.  209. 
ARQUERH  (Gerardus),  c.   1662. 
ARQUERII  (Johannes),  c.   i663. 
ARQUERIUS  (Petrus),  scutifer,  c.  i33o. 
Arragones  (Peyre).  Vide  AbaconenSIS. 
Ar.nAGOMM  rex.  Vide  Aragomm. 
ARREILLACO  (Guirardus  de),  c.   1680. 
Ar.nELATRNSis  archiepiscopus.  Fide  ArelatensiS. 
Arros  [Michacl  d'),  c.  208;  Aroux  (^Gers),  commune 

de  Manas  {}). 
Arsai{d').  Flde  ARZACIO. 
ARSICIO,   ARSICIIS,    ARSITIO ,   ARCISIO ,  Arsl^, 

ARCICIO,   ARCIS,   ARSISIIS  (Egidius   de),    cas- 

tellanus  Caprariarum,  c.    1452. 

—  (Guillelmus  de),  c.    1662. 

(Hugo,    Hug,  Ugo  de),  miles,  senescallus   Car- 

cassone,  ce.  1049,  1  109,  i  122,  1  i33,  1  134,  1  i35, 
ii36,  1137,  ii38,  1139,  1142,  1159,  1189; 
olim  senescallus  Carcassone,  ce.  1193,  1196, 
1227,   1263,   i3o5,   i3o6,   i5o6,   i5o9. 

—  (Hugo  de),  ce.  1211,1223,  1224,  1265,  1278, 
1498;  defunctus,  quondam  senescallus  Tolosa- 
nus,  ce.  1569,  l585j  peut-être  ce  personnage  est- 
il  le  même  que  le  précédent;  peut-être  aussi  est-ce 
son  fils  aîné. 

(Johannes  de),  eastellanusCapreriarum,c.  1  193. 

(Johannes    de),    miles,    senescallus    in    Ruthi- 

nensi,  ce.   1281,  1282,  1283,  1634. 
Arsis  [Peyrc),  e.  7  r . 
ARSIVUS  (Bernardus),  e.  53o. 
ARTALDUS,  Elenensis  episcopus,  c.  217. 


2027 


INDEX  ONOMASTICUS. 


202S 


ARTALDtlS,  capitulariiis  Tolose,  c.  356. 
ARTEGERA  (Bernardus  de),  nobilis,  c.    14.56. 
Artigas  (Guillelmus  de),  c.  691  ;  Artigues  (^Ariégs), 

arr.  de  Foix. 
ARTIGUA  (Raimundus  de),  miles,  bajiilus  Castii- 

novl,  c.   1680;  peut-être  de  la  même  famille  ^ue 

le  précédent, 
ARTAUDUS  (G.),  castellaniis  Surdespine,  c.  I4')2. 
ARTUINHANO,ARCUINA(ArnaldusWillelmi  de), 

c.    1261. 

—  (P.  G.,  Petrus  Guillelmus  de),  ce.  864,  1062; 
peut-être  faut-il  lire  Arvinhano  &  traduire  Ar- 
vigna  ;  voir  plus  bas. 

ARTUS,  c.   193. 
Art^  [B.  d'),  c.  922. 
Aullensis  cellerarius,  c.  1095. 

—  eleemosinarius,  c.  1095. 
ARVEUI  (Raimundus),  c.  1077. 
ARVEUS,  c.  711. 

ARVEUS  (Guillelmus),  c.  861. 

ARVINHANO,  ARVINIACHO  (Raymundus  de),  mi- 
les, c.   io3;);  Aryigna  (^Ariége"),   arr.   de  Pamiers. 

—  (Arnaldus  Guillelmus  de),  c.  403. 

—  (Bernardus  de),  ce.  767,  768. 

ARZACIO,  Arsas  (Ugo  de),  canonicus  Magalonen- 
sis,  c.  423. 

—  (Guillelmus  d'),  c.  3o2. 

—  (Rostagnus  de),  c.  4025  Assas  (Hérault),  arr.  de 
Montpellier. 

ARZILERIIS  (Petrus  de),  syndicus  comunls  Massi- 

liensis,  ce.  934,  936. 
ARZINCHO  (magister  Bartholomeus   de),  c.   i5i3. 

—  (Raimundus  Senherii  de),  c.  i5i3;  Aryens  & 
Corneille  {Aude),  arr.  de  Carcassonne. 

ASAUNA  (WiisBernardi  de),c.  io65;  Saune{Hautc- 

Garonne),  commune  de  Caragoudes. 
ASCALARI  (Bodo  de),  c.  384. 
ASCO  (Simon),  notarius),  c.  693. 
ASEMARt  (Petrus),  miles,   tenens   locum   tenentis 

locum  Jaeobi  régis  in  Montepessulano,  ce.  1483, 

1484,  1485. 

ASEMARI  (Bernardus),  c.  1202. 

AsiLiAsi  consules.  yide  AziliANUM. 

ASNAVA.  Vide  ASTNAVA. 

ASPARACO  (Bern.  de),   presbiter  &  clericus   Nar- 

bonensis,  c.  228;    Esparac  {Aude),  commune   de 

Narhonne, 
Aspais  (Petrus  de),  canonicus  Aniciensis,  c.  i5o2. 
ASPELLO,  Aspel,   Alpeilh    (Arnaud    Ramond   d'), 

c.   191  î   Aspet  (Haute-Garonne)y    arr,    de   Saint- 

Gaudens. 

—  (Raymonnetus  de),  c.  1627. 

—  [Rogier,  Rogerius  d'),  ce,  162,  853. 

—  (Rogerius  de);  c.    I263. 

Asperas  (Villelmus  de),  c.  450;  Aspèrcs  (Gard]^ 
canton  de  Sommières. 

ASPEROMONTE  (Arnaldus  Aramonis  de),  e.  i  119. 
ASSALITI,   ASSALLITUS    (Guillelmus),   Redensis 
vicarius,  ce.  431,  468,  47J. 

—  (Guillelmus),  miles,  c.   1 1 16. , 


Assaut  (magister),  maeliinator,  c.   1573. 
ASTAFORTE,   ASTAFORTI ,  Astafort    (Bernardus 

de),  miles,  ce.  1403,  1406,  r4o8,  1647;  Astaffort 

(Lot-S'-Garonne),  arr,  d^Agen. 
AsïAr.Aco  (dominus  de),  e.  828. 
A.STABACi   comités.   Vide  BERNARDUS,    CENTUL- 

LUS. 
ASTAEACO  (comitissa  ii).  Vide  SEGUIS. 
ASTNAVA,  ASNAVA  (B.  de),  ce.   1142,   t2o5. 

—  (Guillelmus  Bernardus,  G.  B.  de),  ce.  1062» 
Il32,   1139,  1140,   1141,   1549. 

—  (dominus  de),  c.  691  ;  Arnaye  (Ariége),  arr.  de 
Foix. 

ASTOALDUS,  ASTVALVl,  A stouaud,  ASTOUAUDI, 
AUSTOALDUS,  Austoaud,  ASTOAUDI  (Poncius, 
Pon^),  miles,  jurisperitus,  legista  de  Àvinione, 
ce.  800,  937,  943,  996,  1027,  ic39,  10^9,  106e, 
1086,  I  122,  1  127,  I  177,  1278,  1291,  1294,  1296, 
1371,  1372,  1373,  1403,  1406,  1407,  1490,  i5i5, 
i5i6,  i527,  i566,  i567,  1569,  1570,  1571,  1575, 
1676,  1577, i586,  1387,  1593,  1594, 1595, 1396, 
1597,  1598,  i6o3,  1604,  1609,  1610, i6i3, 1617, 
1634,  i635,  i636,  1642, 1643,  1644,  1643,  1647  j 
cancellarius  comitis  Tholosani,  ce.  801,  1246, 
1269,  1262,  Iî65,  1268  j  peut-être  doit-on  faire 
deux  personnages  différents  de  ce  Pons  Astoaud 
des  textes,  l'un  chevalier  du  comte  Raimond  l'II 
&  juriste  d'Avignon,  Vautre  conseiller  de  Rai- 
mond Fil  &  d'Alfonse;  ce  dernier  serait  le  fils  de 
l'autre. 

ASTUO,  ASTRONIS,  ASTER  (Berengarius), 
ce.   1213,   [2i6,   1217,  1219. 

—  (Bernardus  Ramundus),  consul  Tholose,  e.  709. 

—  (Calvetus),  c.  834. 

—  (Guillelmus  Poncius),  capitularius  Tolose, 
c.  355  ;  consul  Tholose,  e.  393. 

—  (Johannes),  ce.  1213,  1216,  1217,   1219. 

—  (Poncius),  consul  Tholose,  c.  1219. 

—  (Ramundus  Petrus),  ce.  492,  497,  738. 

—  (Stephanus),  c.  492. 

ATBRANDI  (Guiraldus),  ce.  366,  398,  402. 

—  (Raimundus,  R.),  ce.  402,  460,  523,520. 

ATBRANDUS,  filius  quondam  Raimundi  Atbrandi, 
c.  998. 

ATHO  (magister),  officialis  Appamiarum,  c.  1547. 

—  ATHO  ARNALDI.  Vide  CASTltovEr.Di.vo. 
ATHO,  ATO  (Bertrandus),  consul  Tholose,  ce.  463, 

466. 
ATHONIS    (frater    Guillelmus),    ordinis    frafrum 
Minorum    in    conventu    Tholosnno,    c,     159OJ 
gardianiis  Albie,  c.   1672. 

ATO  (Guillelmus,  Willelmus),  archidiaconus  Vil- 
lelonge  &  canonicus  S.  Stephani  Tolose, 
ce.  I  i63,  1 166,  1268. 

ATO  (Wuillelmus),  c.  35 1. 

ATONIS  (Raimundus),  c.  435. 

ATTIIS  (Petrus  de),  seneseallus  Bellicadri,  e.  1344. 

ATTO,  viceeomes  Albicnsis  &  Nemausensis,  c.  385. 

Attrepatensis  episcopus,  e.  840. 

ATUM  (Guilabertus),  c.  474. 

Aube  (l'eyesjue  d'),  fide  AlbiensiS. 


2029 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2o3o 


AUBFIRINUS,  capellanus  Jolianne  comiiisse  Tho- 
losane,  c.   1697. 

AUBERTI  (Pontius),  c.  35o. 
AUCA  (WiUelmus),  c.  1112. 

AUCAVILLA  (Johannes  de),  c.  i333;  Auctniville 
(^Haute-Garûnnc)^  arr.  de  Toulouse. 

AUCELLANO  (Aymericus  de),  raiUs,  c.  i663. 
AUDA,     mater    Isarni     Bernardi     de     Fanojovis, 
c.  I  i5o. 

AODA,  uxor  Ermitani,  c.  993. 
AUDEBAUDUS  (Ato  &  Bernardus),  c.  liôi. 
AUDEBRANNUS  (Joannes),  c     1006. 
AUDEGUARIUS  (Isnardus),  c.  996. 
AUDEGUERIUS  (Bremundus),  c.  698. 
AUDEVINI  (Bernardus),  c.  Ù5i. 
AUDEVINUS  (Petrus),  c.  55  I. 

—  (Raimundus),  notarius  Mirapicis,  c.  5ji. 
AUDIARDIS,   uxor  Willelmi   Carbonelli,  c.  1149. 
AUDOARDUS  (Deodatus),  c.  âo3. 

—  (Geraldus),  ce.  698,  6o3. 

—  (Hugo),  c.  1419. 

AUDRIGINA  (Stephanus  de),  notarius  Castrisar- 
raceni,  c.   1  172. 

AUGER  (Ademar),  c,  3_5i. 
AUGERII  (Bernardus),  c.  55(5. 

AUGERIUS  (Bernardus),  notarius  publicus  Bifer- 
ris,  ce.  1006,  1007. 

AUGERII  (Guillelmus),  clericus  archiepiscopi 
Narbonensis,  c.   1273. 

AUGERIUS,  AUGERII  (Guillelmus,  Willelmu»), 
ce.  937,  938,  939,  1039;  judex  &  cancellarius 
comitis  Tholosani  in  parti  bus  V'enaissini  , 
ce.  996,  997,  io3o. 

AUGERIUS  (Guillelmus  &  Ysnarduf).  c.  i336. 

AUGERIUS,  c.  434. 

AUGUSTA,  uxor  filii  comitis  Astaraci,  c.  109. 

AuGusTiMS  (monasterium  de),  Ucetiensis  diocesii, 
c.  i33o. 

AURA,  c.  1697. 

AURA  (Petrus),  c.   11 5(5. 

AtRi  (castlarius  de),  c.   1141. 

—  (Dozo  de),  c.  1548. 

—  (R»mondus  de),  canonicus  Appamiensis,  c.  578. 

—  (Ramundus  d'),  c.  493;  cette  famille  tirait  pro- 
bahlement  son  nom  d'un  lieu  détruit  situé  sur  le 
Laure,  petit  affluent  de  l'Ariége,  rive  gauche,  au 
nord  de  Saverdun  (Cassini). 

AURAPUERULO  (Reimundus  de),  canonicus  Ap- 
pamiensis, c.  578. 

AURASICA  (G.  de),  scriptor  episcopi  Biterrensis. 
c.  821  ;  Orange. 

Akrei.iace>ses  burgenses,  ce.  344,  346. 
AURELIACO  (Bernardus  de),  canonicus  Biterren- 
sis, c.  32  1'. 

—  (Deodatus  de),  ce.  847,  35:>. 

—  (Reymondus  Bodini  de),  clericus  comitis  Lin- 
cesnie,  ce.   i5o2,  i5o3. 

AvKEUAAEN5is  episcopus,  ce,  817,  818,  840. 


AURELIUS  (mngister  Bartliolomeus),  c.  1528. 
AURENCA  (Paulus  de),  consul  Castrinovi  de  Arrio, 
c.    1264. 

Auriac  (Bernardus  rf'),  c.  287;  seigneur  espagnol  Q) 
AURIACO,  AURIACHO  (Amelius  de),  c.  363. 

—  (Laureta  de),  c.  363j  Auriac  [Aude),  arr.  de 
Carcassonne. 

AiniAco  (milites  de),  c.  1149;  Auria:  (Haute-Ga- 
ronne), arr.  de  Villefranche  de  Lauragais. 

AURIACO(WilIelmus  de),  c.  i2(53;  consul  de  Lau- 
^erte  (Tarn-&- Garonne), 

AURIOUS  (Raimundus  AKantus  de),  c.   io3o! 

AURIOLUS,  AURIOLI,  de  AURIOLO,  AURIOLLUS 
(magister  Johannes),  ce.  996,  1024,  1027,  1089, 
Ii63,  1166,  1200,  1201,  1269,  1261Î  notarius 
vel  scriptor  comitis  Tholosani ,  ce.  800,  8i5, 
930,  933,  934,  loio,  io3o,  1040,  io59,  1060, 
io65,    1077. 

AURO  (Petrus),  c.   11 55. 

AURON  (Imbertus  de),  judex  Vennaissini,  c.  iîo3; 
Auron  (Vaucluse),  commune  de  Bonnieux, 

AURUM  (Amelius),  c.  55i. 
AURUS  (Poncius),  c.  55i. 

—  (Raimundus),  c.  55i. 

—  (Rogerius),  c.  55i. 

AUSBERGERIUS  (Ugo),  consul  Tolose,  ce  73-' 
738.  ' 

AUSEKH  (Guillelmus),  clericus  Agathensis,  c.  804. 
Aussac  (B.  de),  prusome  de  Montalba,  c.  730;  Aus- 

sac   (T<irn-&-Garonne),  commune  de   l'Honor  de 

Cos. 

AUSTOAUDI,  AUSTOALDUS  (Pontius).  Vide  AS- 
TOALDUS. 

AUSURA  {lo  conte  de),  ce.  9,  69)  le  comte  dAuxerre. 
AUTINHACO   (Ermengaudus  de),  monachus  Cau- 

nensis,  c.  1099;    Antugnac   (Aude),    arr,  de  Li- 

moux  (?). 

AUTINIACO  (R.  de),  &  ejus  filius  W.,  c.  587; 
Autignac  [Hérault),  arr,  de  Béliers. 

AUTOUO  (P.,  Petrus  de),  miles,  senescallus  Car- 
cassone  &  Biterris,  ce.  989,  1337,  1379,  1396, 
1399,  1411,  1420,  i43t,  1438,  1433,  1435, 
14.38,  1460,  1477,  1478,  1493,  1497,  1499, 
i5o8,    i5o9,    i5io. 

AUTONGS  (Guillelmus  Petrus),  c.  696. 
AUTONNO   (Guillelmus  de),  senescallus   Bellica- 
dri,  V.'.    1419. 

—  (Imbertus  de),  c.  1419. 

AUTOPULLO (Raimundus  de).  TiVe  ALTOPULLO. 

AUXIO  (Guillelmus  de),   c.   1403. 

AuxiTASUs,   AiiXiTAXENSis  archiepitcopus,  l'arche- 

yes^ue  d'Aux,  ce.    il,   i55,    161,   189,  2i5,   372, 

1236,  1240,  1344, 

AVA,  mater   Pétri  de  Fenolleto,  c.  899. 

AVALHA  (Bernardus  A'),  c.   1649. 

AVANIACHO  (Ermengaudus  de),  sacrista  Caunen- 
sis,  c.   1 498. 

AVARCIONE,    AVARSIONE    (magister    P.,    Petrus 

de),  causidicus,  ce.  626,  620. 
AVARUS  (?)  (Berengarius  de),  c.  954. 


2o3i 


INDEX  ONOMASTICUS. 


:o3: 


Avelanet  (Bereiiga riiis  Je),  c.  '149;  Lnvclanct 
(Anrge),  arr.  de  Fo'ix. 

AVEl.ANIS  (Augerius  de),  consul  Castrinovi  de 
Montemirailho,  c.  1262;  Avalats  (Tarn),  com- 
mune de  Saint-Juéry. 

AVENA  (Joannes  de),  c.  368;  Avennes  {Hérault), 
arr,  de  Lodèvc, 

AVERSONE  (Jocelinus  de),  c.  706. 
AVESACO  (Petriis  de),  c,  iiSi  ;  Be^ac  (Arlége),  arr. 
de  Pamiers. 

AVESIA  (Caiifridns  de),  vicari\is  Biterrensis,  te- 
nens  locum  senescalli  Carcassone  &  Biterris, 
ce.   1739,   1742. 

AVIATIO  (Petrus  Raimundi  de),  presbiter,  c.  979; 
lias  {Hérault),  arr.  de  Béliers. 

AVINIONETO  (Donatus  de),  c.   11 53. 

AviMOMS  diocesis  Tholosane  (consules),  c.  1263. 

AviMONE  (prior  de),  c.  214;  Avignonet  {Haute- 
Garonne),  arr.  de  Villefranche  de  Lauragais.  Voir 
l'Index  geographitjue. 

AviNioNis  cives,  AvixioNENsns,  ce.  837,  838,  841, 
842,  io33,  io38,  1161. 

AviNiONENsn  commune,  ce.  iizS,  1160,  ir(5i. 

AviNiOMS  consiliarii,  c.  718. 

AviMONis,  AvEMOMS  consiiles,  ce.  718,  741,  744, 
74.0,  746,  I  12.5. 

AviMONENSis  episcopiis,  ce.  802,  939. 

AviNioxis  milites  ac  probi  homines,  c.  997, 

AviiViONENSis  popiihis,  c.  741. 

AviMONENSis  iiniversitas,  ce.  997,  1125. 

AVINIONE  (Alperatius  de),  c.    1024. 

—  (B.  de),  c.  77,'i. 

—  (Bertrandiis  &  Ariiaiidus  de],  ce.  696,  746. 

—  (BertrandiiE  de),  bajulus  comitis  Tholosani, 
ce.  697,  804,  837,  1060;  peut-être  faudrait-il 
faire  deux  personnages  de  ce  Bertrandus. 

—  (Eliziariiis  de),  c.  434. 

—  (Elesiariiis  de),  ju.venis,  c.  436. 

—  (mngister  Guillelmiis  de),  c.  80c. 

—  (Giiillelmus  de),  notarius  Massilie  ac  fotiiis 
Provincie,  ce.    1413,    1414,   1419. 

—  (Giiillelmus  de),  c.  804. 

—  (Giiillelmus  Rnimiindus  de),  consul  Avinioiiis, 
c.  744. 

—  (Willelmus  Raimundus  de),  potcstas  Avinio- 
nis,  c.  837. 

—  (Willermus  Raimundus  de),  c.  993  ;  peut-être 
le  même  que  l'un  des  préccden-  , 

AVOSTENCHI  (Johannes),  canonicus  S.  Stephani 
Narbonensis,  e.  25''. 

Ax  (consules  de),  c.  1479;  Ax  {Aricge),  arrond.  de 
Foix. 

AXA  (Petrus  de),  c.   1  270. 

AYDIA  (Sicard  d'),  e.    127. 

AYGUINI  (Berengarius),   clericus  conviva  ecclesie 

Narbonensis,  c.  223. 
Aymeric.  Vide  Castuinovo. 
AYMERICUS.    Vide  AIMERICUS. 
AYMERICI    (Petrus),   sacrista    S.    Stephani    Nar- 

bone,  c.  25.5. 


AYMERICUS  (magister),doctor  decretorum,  rector 
ecclesie  S.  Johannis  Andegavis,  c.   1  180. 

Aymeriguat.   Vide  Montep.egali. 

Aymes  {en),  c.    1546. 

AYMES  (fratres  Petrus  &  Geraldus  de),  monachi 
Bolbone  8c  sacerdotes,  e.  1483. 

—  (Raimundus),  diaconus,  c.   1485. 
AYNARDI  (G.),  c.   1742. 
AYSCIUS  (Bernardus  Petrus),  c.  5i7. 
AZALBERTUS,  consul  Tholose,  ce.  641,  736,  738, 

791. 

AZALBERTUS,  raonachus  Grandissilve,  c.   1110. 
AZEMAR,  c.    i5o. 

AZEMAR,  c.  i5(î;  paraît  être  différent  du  précé- 
dent. 

AZEMAR  (GuiUermus),  c.  546. 
AZEMARII(Poneius),  miles,  c.    1134. 
AZEMAR  JORDA,  capitany  de  Sanct  Anthony,  c.  84. 
AZILLANO  (B.  de),  c.  402. 

—  (Bernardus  Adalbertus  de),  c.  3i8. 

—  (Stephanus  de),  c.  292. 

AziLiANi,  AsiLiANi  consoles,  ce.  1665,  1666;  Avilie 
{Aude),  arr.  de  Carcassovne. 


B 


B.,  SS.  Johannis  &  Pauli  presbyter  cardinalis, 
Apost.  sedis  legatus.  Vide  BERTRANDUS. 

B.,  Auxiensis  archiepiseopus,  c.  449. 

B.,  Narbonensis  archiepiseopus,  Fi'rfe  BERENGA- 
RIUS. 

B.  DE  FARGIS,  Narbonensis  archiepiseopus.  Vide 
BERNARDUS. 

B  ,  Agathensis  episcopus.   Vide  BERTRANDUS. 

B.,  Albiensis  episcopus.   Vide  BERNARDUS. 

B.,  Biterrensis  episcopus.  Vide  BERNARDUS. 

B.  DE  VALLAUGUERIO ,  episcopus  Biterrensis, 
c.  1342;  il  faut  corriger  R.  Vide  RAIMUNDUS. 

B.  R.,  episcopus  Carcassone.  Vide  BERNARDUS 
RAIMUNDI. 

K.,  Helenensis  episcopus.  Vide  BERNARDUS. 

B.,  episcopus  Mimatensis,  c.  1448;  d  j.\ut  corri- 
ger O.  Vide  ODILO. 

B.,  Vivariensis  episcopus.  Vide  BERNO. 

B.,  abbas  Appamiarum.  Vide  BERNARDUS. 

B.,  abbas  Borbonie.  F/rfe  BERNARDUS. 

B.,  Crassensis  abbas.  Vide  BENEDICTUS. 

B.,  abbas  Faieti,  e.   1  164. 

B.,  abbas  Fontisfrigidi.  Vide  BERNARDUS. 

B.,  abbas  de  Jocono,  c.  346. 

B.  CALVETUS,  abbas  S.  Affrodisii.  Vi.ic  BER- 
NARDUS. 

B.,  abbas  S.  Andrée,  ce.  807,  Î:>S. 

B.,  S.  Kradilli  abbas,  e.  53.0. 

B.,  S.  Pauli  Narbone  abbas.   Vide  BERNARDUS. 

B.,  abbas  S.  Tiberii.  Vide  BERENGARIUS. 

B.,  abbas  Vallismagne.  Vide  BERNARDUS. 


2o33 


INDEX  ONOMASTICUS. 


B.  ARMANDI,  aSbas,  c.  589. 

B.,  Corbariensis  archidiaconus,  c.  1273. 

B,,  Karbonensis  archidiaconus,  c.  489. 

B.,  archidiaconus  Ruthenensis,  c.  3^6. 

B.,  capellanus  de  Montealbano,  c.   1089. 

B.,  decanus  Rairiacensis,  c.  346. 

B.,  prtcentorS.  Pauli  Narbone,  c.  1273. 

B.,  Magalonensis  prepositus,  c.  535. 

B.,  prepositus  Nemausensis.  T.Vf  BERN ARDUS. 

B.,  prepositus  ecclesie Tholosane.  T/Vf  BERTRAN- 

B.,  prior  de  Pomario,  c.  345. 

R.,  sacrista  ecclesie  Carcassone,  c.  ,174,. 

B.,  sacrista  Crassensis.  ViJe  Alhars. 

B.,  sacrista  Magalonensis,  ce.  428,   535. 

B.,  sacrista  Urgellensis,  c.  459. 

B.,  Francorum  regina.  Vide  BLANCHA. 

B.     Convenarum    cornes,    fiiius    sororis    comitis 

iliolosani.  Ti^c  BERNARDUS. 
B.,  cornes  Convenarum.  Vide  BERNARDUS. 
B.,  cornes  de  Gravespach,  c.  980. 
B.,  uxor  comitis  Provincie.  Vide  BEATRIX. 
B.,  vicecoraes  Lautricensis.  Vide  BERTRANDUS. 
B.  ATHO,  B.,  Ticecomes  Nemausensis.  Vide  BER- 

NARUUS  ATHO. 

B.,  primogenitus  fiiius  B.  Peleti.  Vide  PELETI. 

BABILONIA,  uxor  Fortonis  de  Molliverneta  , 
c.  3i5. 

BACONI(Arnaldus),  c.   1211. 

BaJen  [marchio  de),  c.  99t. 

BADONIS  (Rainardus  de},  c.  32r  ;  Badonnes  (Hé- 
rault), commune  de  Béliers. 

Bafet  (P.  R.),  miles,  c.  1456. 

BAFFERI  (Petrus  Raimundi),  c.   12(53. 

BAFFIA  (Guillelmus  de),  notarius  comitis  Pro- 
vincie, ce.  339,  340. 

B<,garn^[Vço  de),  c.  804  ;  Bagard  (Gard),  canton 
a  Anau^e. 

BAGAROLUS  (Paganus),  ji.dex  palatii  Massilie 
c.  1414. 

BAGIIS,  BAGIS  (magister  R.  de,,  canonicus 
b.  Pauh  Narbonensis,  c.  1407;  Bage!  (Aude), 
arr.  de  Narbonne.  ' 

—  (Arnaldus  de),  c.  584. 

—  (Bn  de),  c.  254. 

—  (Vidianus,  Vesianus  de),  miles,  ce.  8n-,  ,004 

—  (Willelmusde),  c.  584. 

BAGOD  (Amelius),  miles,  c.   1428. 

BAGUALANCIA  (Rostagnus  de),  domicellns, 
c.   1747. 

BAIARDI  (Bernardus),  publicus  notarius  Tharas- 
coni,  c.  I  142. 

BAILHA  ("Bernardus),  consul  Appamie   c    1867 
BAINA    (Willelmus  de),  c.  579. 
BAINACO   (Galhardus  de),  c.  ,267;  Bcynac  S-  Ca- 
^encic  (Dordognc),  arr.  de  Sarlat. 

BAIRARIA  (W.  de),  c.  948.  V.de  BARRERIA 
BAIRE  (R.  de),  c.  823. 


2084 


BAIRJACO  fde).  Vide  BARGIACO. 
BaUg  {Bertrand   de),   c.    442;    Balach   (Lot),   com- 
mune  de  Lalien^ue  (?) 

BALAGUERIO,  Balaguier  (E^rUsndus  de),  c.  3.^5. 

—  (Gualhardus  de),  c.   1166. 

—  (l>go  de),  c.    1166. 
-(WiU.  de),  c.   ,267. 

BALAGUERIUS,    Balaguier,    miles    de    Lauraco, 
ce.  1  i5o,  11  56.  ' 

KALCIO  (de).  Vide  BAUCIO. 

BALDACO  (de).   Vide  BAUDACO 

BALDOINUS,  bajulus  d.  Régis   in  Albia,  e.   ,3.5 

BALDOINUS  atiliator,  c.    1453. 

BALUOYNUS,     BAUDOINUS,     Baudoy,     Baudoyn 

*'-'"'  comitisTolosani,  frayre  del  conte  Bamon' 
cornes,  ce.  65,  66,  67,  68,  82,  83,  84,  85,  86, 
8^,  89,  573,  574,  575,  576,  591,  598. 

BALDOYNUS,  heresiarcha,  c.  084. 

BALDUINUS,  c.   |368. 

Balcncs  (Kamxinius  Bernardi  de),  ec.    11,9,   ,2;^. 

BALISI  (Guillelmus  de),  c.   1697. 

BALISTERII  (Miehael),  canonicus  hebdomadarius 
ecclesie  Narbonensis  ac  rector  ecclesie  B.  Marie 
Majoris,  e.  248. 

BALMARE,   BALMARI   (Arnaldus    Calvetus    de) 
ce.  639,   641  ;    Balma   (Haute-Garonne),   arr.   de 
Toulouse. 

BALNEOLIS  (magister  Stephanus  de),  clericus  co- 
mitis Tholose,  ce.  ,389,  ,4,0;  Bagneux  (Seine), 
arr.  de  Sceaux  (}).  ^  ' 

BALNEOLIS  (G.  de),  seaeseallus  Agennensis, 
c.    ,286.  °  ' 

BALNEOLIS  (Rostngnus  de),  e.  996;  BagnoU-sur- 
Ce^e  (Gard),  arr.  d'Usés. 

BANDURA  (Arnaldus  Bernardus),  consul  Tholose 
c.  647. 

BANHERFIS,  BANNERIIS  (magister  Guillelmi.s  de), 
judex  juratus  senescalli  Carcassone,  ce.  i38o 
i.<99,  1434,  1458,   1459,  1462. 

Bar  (lo  conte  de),  ce.  68,  69,  70,  72,  78. 

BARANCHE  (Bernardus  Raimundi),  burgensis 
Tholose,  c.  1622  i  peut-être  le  même  eue  le  sui- 
vant. 

BARANONUS,  BARANHOS  (Bernardus  Raimun- 
dus),  consul  Tholose,  ce.  735,  791. 

KARANHANO  (Bernardus  de),  c.  ,,32,  Baraigne 
(Aude),  arr.  de  Castelnaudary. 

BARASCHUS,  BARASCl ,  Barasc ,  Barast ,  Barras 
(Arnaudus),  e.  987. 

—  (Dai.die,  Deodatus,  Deude,  Deurde,  Dorde, 
Deide),   ce.    19,,  987,  ,086,    ,1,9,   ,,63,    ,267, 

,  296,  ,490.  * 

—  (Guillelmus,    Guilhem ,  W.),    ce.    192 
I I 19,   1296.  ' 

BARATA  (Bertrandus),  c.  490. 
BARKA  (Arnaudus),  ec.  55i,  768. 

—  (Aycelraus),  e.  55,. 

—  (Petrus),  c.  55,. 

—  (Petrus)  minor,  e.  55i. 

—  (Poncius),  c.  55 1. 


1» 
10,0, 


2o35 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2o36 


BARBAAURI,  BarhaAciur,  BARBA  DE  AURO,  mi- 
les, ce.  979,  989,  1209,  i33o. 

BARBABRUNA,  Barbebrune  (Raimimdus  Arnaldi), 
ce.  673,  676,  680,  789;  consul  Carcassone, 
c.  847. 

BARBADELLUS  (  Willelmus) ,  consul  Tolose, 
ce.  737,   738. 

BARBAIRANO  (Aimerlcus  de),  ce.  277,  283,  285. 

—  (fratfr  Arnaldus  de),  hospitalis  Jerosolimitani, 
c.  665. 

—  (Botetus  de),  c.  322. 

•^  (Chatbertus  de),  ce.   1226,  1004. 

—  (Domina  de),  monia.lis   Pruliani,  c.  553, 

—  (Ermengaiidus  de),  ce.  703,  789. 

—  (Jalebertus  de),  c.    io36. 

—  (Raimiindiis  Ermengaiidus  de),  c.  411,  Bar- 
baira  [Aude),  arr.  tle  Carcassonne. 

BARBARINI  (B.),  c.  450. 

BARBATI  (Girbertus),  notarius  publicus  castri  de 

Bociacis,  c.  1019. 
BARKAVAIRA  (G.),  c.  526. 
BARBAZANO  (Arnaldus  Willelmus  de),  ce.   i  i65, 

1166;  Barba^an  (Haute-Garonne),  arr.  de  Saint- 

Gaudens, 

BARBERIUS  (Gilo),  cambellanus  quondam  comi- 

tis  Montisfortis,  ce.  1437,   1438. 
Bakchinone  cornes,  c.  339. 
BAnciUNOSE,  aves^ue  de  Barsalona,  c.  7. 

BARDA  (Guiraudus  de),  consul  Montispessulani, 

c.  998. 
BARDINI  (Petrus  Albertus),  canonicus,  c.  loi  i . 
BAREDIES,  BAREDGE  (A.  de),   consul  Castrisar- 

raceni ,  c.    i  1  70. 

—  (Odo  de),  civis  Castrisarraceni,  c.  1170;  con- 
sul, c.  I  262. 

—  (Willelmus  de),  civis  Castrisarraceni,  c.  i  170  ; 
consul,  c.   1262. 

Baretge  (Guill.  de),  c.  442. 

BARGIACO,  BAIRJACO  (Gaucelinus  de),  c.  277; 
Barjac  (Gard),  arr,  d'Alais. 

—  (Rairaundus  de),  c.  428. 

BARGUANHACII   (Guillelmus   Hugonis),   miles, 

c.  1746. 
5fln'cZ  (Jordanus  de),  c.  3  19. 

—  (Udaigarius  de),  c.  319. 

—  (Ugo  de),  c.  3  19. 

BARJOLIS  (prepositus  de),  c.  1  126. 

BARLETI   (Raymundus),    canonicus  S.  Stepliani 

Narbonensis,  c.  255. 
KARNIOLA  (Raimundus  &  Bernardus  Raimundi 
•    de),  fratres,  milites,  c.  1481. 
BARONI  (G.),  capellanus  S.  Sebastiani    Narbone, 

c.   1080. 

BARONIS  (Arnaldus),  de  Casali  deU  Baros,  hereti- 

cus  combustus,  c.   1675. 
BARONUS  (Guillelmus),  c.  404. 
BARRALIS    (Guillelmus),    officialis    Biterrensis, 

c.  1446. 

Barras  (Deodatus).  flje  BARASCHUS. 

Barrault  (Theobaldus  &  Joannes),  milites,  c.  211. 


BARRAU3,  scutifer  B.  de  S.  Martino,  c.    1  102. 
BARRAVI,   BARRAVUS  (Arnaldus),   consul   Tho- 

lose,    ce.    369,    417,    465,  466,    647,    757;   sans 

titrej  c.  483. 

—  (Arnaldus),  burgensis  Tholose,  ce.  834,    1093, 

1622. 

—  (Arnaldus),  notarius  publicus  Tolose,  ce.  467, 
478  ;  peut-être  l'un  des  précédents. 

—  (Bernardus),  consul  Tolose,  ce.  439,  441. 

—  (Bernardus),  ce.  673,  676,  680,  789. 

—  (Bernardus  Ramundus),  consul  Tolose,  ce.  876, 
439,  441,  455,  709. 

—  (Bernardus  Ramundus),  ce.  365,  496,  5o2. 

—  (Durandus),  e.  488. 

—  (Durandus),  c.  1602. 

—  (Ernaudus),  e.  893. 

—  (Guillelmus  Stephanus),  c.  975. 

—  (Johannes),  consul  Tolose,  c.  757. 

—  (Raimundus),  c.   1075. 

—  (Ramundus  Bernardus),  ce.  478,  496;  consul 
Tholose,  ce.  447,  472. 

—  (Rogerius),  consul  Tholose,  c.   1219. 

—  (Stephanus),  c.   i3i2. 

—  (Vitalis),  eapitularius  Tholose,  ce.  362,  365. 
BARRAVUS,  c.   1462. 

Barre  (Bertrandus  </e),  ce.  720,  721. 

—  (Fredolus  de),  c.  720. 
BARRENSIS  archiepiscopus,  c.  1  143. 
BARRERIA,  BARERIA,  BARREIE  (A.),  c.  583. 

—  (Bego  de),  c.    1010. 

—  (W.  de),  ce.  345,  346. 

—  (Guillelmus  de  la),  ce.  698,  746;  peut-être  le 
même  ijue  le  suivant, 

—  (Willelmus,  Guillelmus  de),  ce.  996,  loio, 
1024,  io3o,  1039,  io58,  1059,  1060,  1065, 
1086.  r^ide  BAIRARIA. 

BARROTI  (Hugo),  precentor  Narbonensis,  c.  229. 
BARROTUS  (Guiraudus),  c.   1006. 
jBarr/ (Johannes  du),  miles,  c.  210, 
Barsalona  (aves(jue  de).  Vide  BakchiNONA. 
Barsano,    Barssa    (homines    de),    c.    1687;    Barsa 
(Aude),  commune  de  Ca^alrenoux. 

—  (Bernardus  Catolica  de),  &  ejus  filii  Petrus  & 
Bernardus,  ce.  555,  556. 

BARTADELLUS  (Willelmus),  consul  Tholose, 
c.  791. 

BARTA,  BARTHA  (Arnaldus  Willelmi  de),  c.  448  j 
Labarthe  (Haute-Garonne),  arr.  de  Muret,  ou 
Labarthe- de-Rivière ,  arr,  &  canton  de  Saint- 
Gaudens,  ou  encore  Labarthc-lnard ,  ibid. 

—  (Arnaldus  Guillelmi  de),  ce.   1077,  ii65. 

—  (Gaspar  de  la),  c.  i56. 

—  (Joannes  de),  miles,  e.  209. 

—  (Jo.  de),  miles,  c.   1406. 

—  (Sancius^e),  e.  270. 

BARTHOLOMEUS  (frater),   monachus  Bolbone  8c 

sacerdos,  c.    1483. 
BARTHOLOMEUS,   camerarius    Francie,   ce.   685, 

825,    940;    Barthélémy    de    Roye,   camérier    de 

France, 


:o37 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2o38 


BARTOLOMEI  (W.),  clericus,  c.   1027. 

Basades  (l'aves^ue  Je),  c.   1  8  ;  l'évéjue  Je  Ba^af. 

Basculi,  Bascos,  ce.  76,  341  ;  les  Bttsqaes. 

BASSA  (Guillelmus  de),  scriptor,  c,  287. 

Bastard  (Giiillermus),  c.  55i. 

BASTARDI  (Petriis),  c.  38i. 

BASTERII  (Guilblnuis  P.),  c.   1249. 

-(P.),  c.  :-,23. 

Battila  (Giiillermus  J'en),  c.  55i. 

—  (Isarnus),  c.  541. 

—  (Petrus  J'en),  c.  552. 

KATHEGANIS  (Petri.s  de),  consul  Appamie,  c.  876  ; 
Bâteras,  écart  au  N.-O.  Je  Dauma^an  ÇAriégc), 
arr.  Je  Pamicrs. 

iiATINALA  (Conushorao  de),  c.  83d. 

BAUCEIO,  BAUCIO,  Bau^ ,  BALCIO,  BAUSCIO 
(Barralus,  Barrallus,  Barraudus  de),  dominus 
Baiicii,  ce.  1024,  1027,  io3o,  1039,  io53,  loSp, 
1060,  1122,  1120,  1126,  1274,  1280,  1490J 
seneseallus  comitis  Tholosani  in  Venaijsino, 
ce.  996,  997. 

—  (Guillelmus  de),  princeps  Aurasiee,  ce.  523, 
56o,  Ô90,  ôji . 

—  (Hugo,  Ugo  de),  ce.  J23,  645,  937,  1027.    " 

—  (Raimundus  de),  ce.  281,  296,  3o6. 

—  (Raimuridus  de),  princeps  Aurasicensis,  ce.  937, 
1008,  io3o. 

—  (V.  de),  c.  591. 

BAUDACO,  BALDACO  (Arnaldus  de),  ce.  523, 
652. 

—  (Johannes  de),  frater,  c.  652. 
BAUDOINUS,  BauJoy,  corne».  Vide  BALDOYNUS. 
BAUDONUS,  senescallus    Philippi  de  Monteforti, 

c.   i633. 

BAUKOYNUS  (Stephanus),  notariiis  Massille, 
c.  937. 

KAUDUS,  canonicus  Agathensis,  c.  804. 

BAVARIE  dux,  c.  990. 

BAVASTA  alias  BANASTA  (V.  de),  c.  991. 

—  (Ugo  de),  c.  1027. 

BAVIANO  (Petrus  de),  dominus  Salvagii,  c.  1419. 
Bearnensis  vicecomes.  Fide  GASTO. 
KEARNO,  Beart  (Gasto  de),  c.  6o3. 

—  [Gaston  de),  c.  i5(7. 

BEATRIX,  comiiissa  Melgorii,  ce.  208,  179,  280, 
281 ,  293,  295,  323. 

BEATRIX,  uxor  comitis  Provincie,  c.  971. 
BEATRIX,  regina   Sicilie,  comitissa    Provincie  & 
Andegavie,  c.   1  700, 

BEATRIX,  soror  Ticecomitis  Biterrensis,  comitissa 
Tholosana,  c.  421 . 

BEATRIX,  uxor  quondam  Sicardi  Alemanni, 
ce.  i63o,  i632,  1700. 

BEATRIX,  uxor  Lamberti  de  Limoso,  c.  973. 
BEATRIX,  uxor  Guillelmi  de  Monteclaro,  c.  i663. 
Bebari  alias  Buhars  (B.  Je),  c.  948. 
Bec  &  RICA,  ejiis  uxor,  c.   ii5o. 
BE':CANO  (Raterius  de).  V,de  BESSANO. 


BECEDA.  Vide  BESSEDA. 

BECENQUIS  (Raym.  de),  miles,  c.  1406;  Bcsscns 
[Tarn~&~Garonne) ,  arr.  de  Castelsarrasin. 

Dech,  BEGONIS  (P.),  bajulus  d.  Régis  in  Albia, 
ce.   i3o6,  i3o9,  i3io. 

Bechet  (Henricus),  c.  1281. 

BEDOCII  (B.),  canonicus  Magalonensis,  c.  423 

—  (B.),c.  402. 

—  (Raimundus),  c.  324.  Vide  BIDOCII. 
KEDUILA  (Raimundus  de),  c.  1111. 
BEGO  (Bernardus),  ce.  35t,496. 

—  (Bernardus),  juvenis,  c.  954. 

—  (Deodatus),  ce.  480,  481,  482. 
BEINCA  (de).  P'iJe  BENCA. 
BELLOAFFARI,    Belafar    (GcraulJ ,    Guiraud    de), 

ce.   i3i,   192. 

—  (Cuil/iem  Je),  c.   127. 

Belaro^  [Kamon  Je),  c.   122. 

Belaval  (Petrus  Je),  consul  Vauri,  c.  1261  ;  Bela- 
val  (Tarn),  commune  de  la  Coagotte  (}). 

Belcastell  (Frotardus  Je),  c.  345;  Belcastel  (Avey- 
ron),  arr.  Je  RoJe^  (?). 

BELENGARIUS,  BELENGERIUS.  FiJe  BERENGA- 
RIUS.. 

BELERA  [K.  de),  c.  459. 
BELLAROTI  (Petrus),  c.  591. 
Bellepariice,  BELLEPEniicE  abbas,  ce.  i58o,  1733. 
BELLERUDA  (Guillelmus),  c.  1487. 
Belleteau   (Renatus),    canonicus    ecclesie    Narbo- 
nensis,  c.  246. 

Bellicadhi,  Belliqcaof.i,  de  Belliqcadro  (senes- 
callus), ce.  214,  445,  668,  861,  1167,  1194, 
1270,  i335,  i336,  i358,  i3ûi,  1450,  i52o, 
1524,   1578. 

BELLicAune  senescalli.  ViJe  ATTIIS,  AUTONNO, 
LATINARIUS,   PEREGRINUS,  RONCHERIIS. 

Belliqladri  curia,  ce.   i337,  i338. 

Bellicadsi  senescalli  judex.  ViJe  CODOLIS. 

Bemjcadki  consules  &  eonsiliarii,  c.  718. 

Bellicadhi  consules  ac  universités,  c.   1450. 

Belliquauri  milites  &  burgsnses,  c.  1337. 

BELLICADRI  (Gauterius),  ce.    1697,  1698. 

BELLICADRO   (Raiambaldus  de),  c.  568. 

Belliloci  abbas,  ce.  848,  849;  l'abhé  Je  BctuUeu, 
en  Limousin. 

BELLINI  (magister  B.),  canonicus  Lodovcnsis, 
c.  1091. 

BELLOFORTI  (W.  de),  c.  1267)  Belfort  (Lot),  arr. 
Je  Cahors. 

BELLOJOCO  (Guichardus  de),  c.    i283. 

—  (Imbertiis,  Humbertus  de),  ce.  1099,  i5o7, 
i5o8,  i5o9;  constabularius  Francie,  ce.  945, 
1247J  vices  agens  régis  Francorum  in  patria 
Narbonensi,  c.  878. 

—  (Rayambaldus  de),  c.  1268;  n'est  peut-être  pas 
Je  la  môme  famille  jue  les  précéjents. 

BELLOMONTE  (Johannes  de),  régis  cambellanus, 
ce.   1046,   1047,  1048,  1049,  io5o. 


îoSg 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2040 


BELLOMONTE  (Beniardus  de),  ce  1116,  1140, 
1141,  1261,  1548;  Bcaumont  (Haute-Garonne), 
canton  d'Auterive. 

—  (Guillelmiis  Ato  de),  ce.   i2o5,  1261. 
BELLOMONTE  (Beatrix   de),  ce.    998,  9964    autre 

Beaumont,  en  Venaissin. 

—  (Guillelmiis,  Willelmiis  de),  ce.   1278,  1419. 
BELLONI  (Pontius),  frater  Hospitalis,  c.  SSy. 
Bellopodio  (milites  &  homines  de),  c.  1061. 

—  (Bernardus  de),  ce.  969,  1061  ;  Betpeck  (Aude), 
arr,  de  Castetnaudary  (î^). 

—  (Guillerma  de),  moiiialis  Pruliani,  e.  503. 

—  (Sicardus  de),  ce.  io5i,  i5i3. 

—  (Ugo  ae  Raimundiis  Fortis  de),  fratres,  c.  lofji . 

BELLOPODIO  (Maiirandiis  de),  c.  1  \ji  ;  Bcaupuy 
{Tarn-&-Garonne),  arr.  de  CasteUarrasin. 

—  (magister  Petrus  de),  de  Montealbano,  jiiris- 
peritiis,  ce.   1096,   1598. 

BELLOSTARI   (G.   Avinioni   de),   hereticiis  com- 

bustus,  c.   1675;  Belesta  (Ariége),  arr.  de  Foix. 
BELLUS    (magister   Rigaldus),   judex    Tholose, 

c.     l')28. 

Belota  (na),  c.  565. 

Bclsenx  (Bernardus),  natarius  publicus  de  Petru- 

cia  &  de  Nnjaco,  c,  ■        '^ 
BiavACENSis,  BuLVjgio)^  cambeîRP"''  '^'^'  ^^°'  *'7> 

8 '8-  '-.  1437,  14J 

BENA  (Guillelmus  de),  e.  70a. 

Benastruc  (Ugo),  e.  622. 

Benauges  (Poiicius  de),  canonicus,  c.  1  i34;  Bena- 
gues  (^Ariége),  arr,  de  Pamiers, 

BENCA,  BEINCA  (Bernardus  de),  ce.  i  i65,  1  i6(5; 
Bentjue  d'Aurignac  (Haute-Garonne),  arrond.  de 
Saint-Gaudens, 

—  (Raimundus  de),  e.  1628. 

BENCIANO  (Pontius  de),  c.  378  ;  peut-être  Bessan 
(Hérault),  arr.  Je  Béliers.   Vide  BESSANO. 

Bene  (domina),  e.  1195;  la  Vène  (Tarn),  com- 
mune de  Puygou^on  &  Montsalvy. 

BENEDICTI  (Arnaldus),  c.    1677. 

—  (Jacobus),  consul  eivitatis  Narbone,  c.  1708. 

—  (Joannes),  consul  eivitatis  Narbone,  c.   1708. 

—  (P.),  c.  450. 

■^—  (R.J,  ce.  023,  525. 

BENEDICTUS  XII  papa,  c.  227. 

BENEDICTUS,    abbas   Crasse,   ce.   846,   847,   856, 

906. 
BENEDICTUS,  chamerarius   Crassensis,   ce.   673, 

676,  680  ;  peut-être  le  même  ^uc  le  précédent. 
BENEDICTUS   (Guillelmus),   notarius  Arelatensis 

archiepiscopatus,  c.   1  127. 
BENEDICTUS,  c.  65  1 . 
BENEVEN  (Petrus  de),  c.  937;  Bcnaven  (Aveyron), 

commune  de  .Sainte-Geneviève, 

—  (Stephanus  de),  c.  345. 
BÔNVILLA  (Willelmus  de),  c.   1  r66. 
BEOCII  (Arnaudus),  c.  55 1. 
Berailh   (Gaillardus),  c.    1267. 
BERARUUS,  cornes,  ce.    eo33,   io38. 
BER ARDUS,  miles,  c.  948. 


KERARDLS,  civis  Tholosanus,  c.  527. 
Bcrau.is  (V.),  e.  621. 
BERAUDUS  (Guillelmus),  c.   1709. 
Berdonis  abbas,  e.  2i5j  abbé  de  Berdoue^. 
BERENCIS  ,    Berencs,   Berencx ,   Berengx ,    Bercnx , 
Berins  (domini  de),  c.  405. 

—  (Guillelmus  Pétri  de),  ce.  474,  497;  senescah 
d'Albcjes,  c.  267.  * 

—  (Guillelmus  Pétri  de),  ee.   iii5,  1268. 

—  (Guillelmus  Pétri  de),  domicellus,  ce.  i595, 
1596;  Brens  (Tarn),  arr.  de  Gaillac. 

RERENGARIA,  monialis  Pruliani,  c.  553. 
BERENGARIA,  alia  monialis  Pruliani,  e.  553. 
BERENGARIUS,    archiepiscopus    Narbonensis, 
ee.  218,  252,  423,  426,  489,  509,  6  [  r . 

BERENGARIUS,  archiepiscopus  Tarragonensis, 
Tarraconensis,  ce.  384,  389. 

BERENGARIUS,  episeopus  Barchinonensis,  c.  998. 

BERENGARIUS  FREDOLI,  episeopus  Biterrensis, 
archidiaconus  Corbariensis  &  canonicus  Nar- 
bonensis, e.  224. 

BERENGARIUS,  Illerdonensis  seu  Rottensis  epi- 
seopus, e.  089. 

BERENGARIUS,  abbas  Bolbone,  ce.  451,  454. 
BERENGARIUS,  abbas  S.  Felieis,  e.   286. 
BERENGARIUS,  abbas  S.  Pontii,  e.  <>2o. 
BERENGARIUS,  abbas    S.  Tiberii,   ce.    589,   620, 
699. 

BERENGARIUS,  archidiaconus  Albiensis,  ce.  1246, 

l3l2. 

BERENGARIUS,  prior  eeclesie  S.  Marie  &  archi- 
diaconus S.  Nazarii  Carcassone,  c.  376. 

BERENGARIUS,  vicecomes,  c.  460. 
BERENGARIUS  (magister),  judex  curie   régis  Car- 
cassone, ce.    1207,    1669. 

BERENGARIUS,  BERENGUARIUS  (Arnaldus,  Ar- 
naudus), dominus  Mirapiseis,  ee.  546,  768. 

BERENGARIUS  (G.),  c.  525. 
BERENGARII  (Guillelmus),  c.  1019. 
BERENGARIUS  (G.),  notarius  de  Sallono,  ce.  1  126, 
I  127. 

BERENGARIUS  (Petrus),  miles,  c.  485. 
BELENGARIUS  (Poneius),  consul  Tolose,  ce.  494, 

496,  5oi ,  507. 

BERENGARIUS  (Poneius),  consul  Tholosanus, 
c.    1271  ;  peut-être  le  même  que  le  précédent. 

BERENGARIUS  (Pontius),  jurisperitus,  e.   129$. 
BERENGARII  (Raimundus),  miles,  e.   1  1  i5. 
BERENGARIUS,     BELENGARIUS    (Raimundus), 
c.  738  ;  consul  Tolose,  c.  710. 

BERENGUERIUS  (Ramundus),  consul  Tholose, 
c.   12195  peut-être  le  même  ijue  le  précédent. 

BERENGARII  (Raimundus),  c.  i2o5;  proeurator 
domini  Mirapiseis,  ce,   1477,  1478. 

BERGA,  BERGUA  (Bernardus  de),  ce.  55i,  768. 

—  (Fortunius  de),  c.  384. 

—  (Guillermus  de),  c.  552. 
BERGOLONUS.  Vide  BURGUNDIO. 


2041 


INDEX  ONOMASTICUS. 


1042 


BERGONDI  (Guillelmus),  e.  1022. 
BERGONIONUS.  Vide  BURGUNDIO. 
BERGONNON  (Giiido).  Vide  BURGUNDIO. 
BERLA    (Anthonius),    archidiaconiis    Corbarie    & 
ecclesie  Narbonensis  canonicus,  C..248. 

BERMUNDUS,  Vivariensis  episcopiis,  ce.  769,  77c, 

771.  772.  773. 
BERMUNDI  (P.).   ViJc  UcETiA. 
BERIMUNUUS,  notarius  comitis  Tolosani,  ce.  337, 

9Ô3. 
BERMUNS,  notari,  c.  SSS  ;  peut-être  le  même  ijue 

le  précèdent. 
BernaJ,  aias  Je  CanJeil,  c.  ;Ï82. 
BREMUNDUS  (Bernardus),  c.  36o. 
BERMUNDUS  (Ugo),  consul  Aviiiionis,  c.  744. 
BERNARDA.monacha  domus  de  Paradisio.c.  1  1  loj 

le  Paravis,  sur  la  rive  gauche  de  la  Garonne,  yis- 

à-yis  du  Port  Sainte-Marie  (Lot-&-Garonne). 

BERNARDA,    relicta    quondam    G.    de    Dausaco, 

c.   i635. 
BERNARDA  (domina),  c.   iSpS. 
BERNARDUS  FREDOLI,  episcopus  Tuscellaniis  & 

sancte  Romane  ecclesie  cardinalis,  c.  262. 
BERNARDUS  DE  FARGIS,  Narbonensis  archiepi- 

scopiis,  c.  227. 
BERNARDUS,  episcopus  Albiensis,  ce.  1453,  1642, 

i6-ji . 
BERNARDUS,  Barchinonensis  episcopus,  c.  367. 
BERNARDUS  GAUCELINI,   Biterrensis  episcopus, 

cc.275,278,3oi,3io,  320,  347,  349,  353,  3 J9. 

BERNARDUS,  Biterrensis  episcopus,  ce.  259,  262, 

782,  821,  844. 
BERNARDUS    RAIMUNDI,  episcopus  Carcassone, 

c.     847  j    quondam    episcopus    Carcassonensis, 

c.  807. 
BERNARDUS,  electus  Carcassone,  c.  1666. 
BERNARDUS,  episcopus  Convenarum,  c.  1547. 
BERNARDUS,  Helenensis  episcopus,  c.   1173. 
BERNARDUS,  abbas  Appamiarum,  ce.  1678,  1679. 
BERNARDUS,  abbas  Bolbone,  ce.  453,  io36. 
BERNARDUS,  abbas  Fontisfrigidi,  ce.  878,  1000. 
BERNARDUS,    abbas    Galliaci ,    ce.    1593,    1596, 

1597,   1672. 
BERNARDUS,  abbas  Montisalbani,  c.  1702. 
BERNARDUS  CALVETUS,  GALVETI,  abbas  Sancti 

Aphrodisii,  ce.  Ô89,  6or,  620. 

BERNARDUS,  abbas  S.  Pauli  Narbone,  ce.  1209, 
1273. 

BERNARDUS  DE  OLARGUIS,  abbas  S.  Pauli  Nar- 
bone, c.  220. 

BERNARDUS,  abbas  S.   Saturnini  Tolose,  c.  207. 
BERNARDUS,  abbas  S.  Severi,  e.  371. 
BERNARDUS,  abbas  S.  Marie  Vallismagne,  e.  620. 
BERNARDUS    (magister),   archidiaconus  Veteris- 

moresii,  e.   1  i63. 
BERNARDUS,    Nemausensis   prepositus,    ce.    3^4, 

327. 
BERNARDUS,  prior  S.  Marie  Deaurate,  c.  4J.J. 
BERNARDUS,  vestiarius  Nemausensis,  c.  304. 


BERNARDUS,  procurator  domus  Hospitalis  Mar- 
celliani,  e.  387. 

BERNARDUS  (Willelmus),  canonicus  Tolosanus, 
ce.   I  i63,  1 166. 

BERNARDUS  (magister),  canonicus  Wulteranen- 
sis,  Wlteranus,  ce.  646,  65i. 

BERNARDUS,  frater  ecclesie  B.  Marie  de  Mon- 
lesarges,  e.  46  1  j  Monte^orgues  (Gard),  commune 
de  Saint-Jean-du-Gard. 

BERNARDUS,  capellanus  episcopi  Biterrensis, 
ce.  347,  35o. 

BERNARDUS,  comes  Astarici,  c.  209. 

BERNARDUS,  BER.,  eomes  Convenarum,  filius 
sororis  comitis  Tolosani  j  Bernard,  conte  de  Cu- 
menge,  Bernard  de  Cumenge,  ce.  i  J2,  168,  268, 
408,  409,  448,  499,  575,  797,  798,  852,  853, 
854,   855. 

BERNARDUS,  filius  comitis  Convenarum,  ce.  640, 
797>  79^  i  comes  Convenarum,  ce.  214,  1039, 
loii. 

BERNARDUS  [comes]  de  Convenis,  Convenarum, 
ce.  207,  1076,  1118,  Ii65,  1166,  1200,  1257, 
1258,  1259,  1260,  1261,  1277,  1278,  i3i2, 
i37<j,    1378,    1604,    1Û27,    i638,    1697,    1701. 

BERNARDUS  PELETI,  comes  Melgorii,  ce.  279, 
294. 

BERNARDUS,  vieeeomes  Nemausensis  &  Albiensis, 
c.  385. 

BERNARDUS  ATHO,  vieeeomes  Nemausensis, 
ce.  3o3,  443. 

BERNARDUS  ATHO,  ATTO,  vieeeomes  Nemau- 
sensis &  Agatensis,  ce.  38o,  443,  65i. 

BERNARDUS  ATHO,  ATTO,  vieeeomes  Nemau- 
sensis &  Agathensis,  ce.  290,  296,  3o6,  307, 
324,  325,  326,  327,  341,  354,  397,  398,  399, 
65i,   802,  8o3. 

BERNARDUS,  filius  comitis  Astaraci,  e.  209. 
BERNARDUS,  frater  Centulli,  comitis  de  Astaraco, 

c.   1 163. 
BERNARDUS,  filius  Amelii  de  Auriacho,  c.  363. 
Bernad,  fils  del  conte  de  Montfort  (sic),  e.  70. 
BERNARDUS  (magister),  ce.  458,  834;  consul  Tho- 

lose,  ce.  465,  466,  494,  495,  5oi,  507,  641,  709, 

791. 
BERNARDUS,  medicus  alienus,  c.  423. 
BERNARDUS,    notarius    vicecomifis     Biterrensis. 

Fide  CANETO. 
BEIRNARDUS,  publicut  Tolose  notarius,  c.  933. 
BERNARDUS,  vicarius  de  Portello,  c.  752. 
BERNARDUS  (Arnaldus),  consul  Tolose,  ce.  494, 

4q6. 
BERNARDI  (Arnaudus),  c.  687. 
BERNARDUS    DURANTI ,    nepos   Guillelmi    Du- 

ranti  de  Cornaboe,  c.  954. 

BERNARDI  (G.),  consul  S.  Antonini,  c.  824. 
BERNARDUS    (Guillelmus),    bajulus    S.    Gabelle, 
c.   I  r9i . 

BERNARDUS  (Guillelmus,  Willelmus),  notarius 
Tolose,  ce.  411,  478. 

BERNARDI  (Guillelmus),  notarius  publicus  Ville- 
franche,  e.  700. 


2043 


INDEX  ONOMASTICUS. 


Bernard  {Guirauld),  c.    192. 
BERNARDI  (Isarnus),  ce.  809,  969. 
BERNARDUS  (Isarnus),  c.  474. 
Bernard  Jorda.  Vide  Insula. 

BERNARDUS  JORUANI,  filius  Ysarni  Jordani  mi-- 

litis.  Vide  iNStLA. 
BERNARDUS  (P.),  c.  402. 
BERNARDI   (Petrus),  c.   1121. 

BERNARDI  (Petrus),  c.    ,32(5;  peut-être  le  même 
que  le  suivant. 

BERNARDI    (Petrus),   civis   Catmcensis,    vicarius 
rholose,  c.   162  I. 

BERNARDI  (Poncius),  c.  915. 

BERNARDI  (Ramundiis),  c.  gyfS. 

BERNARDUS  (Willelmus),  c.   1  124. 

Bernasas,  c.  72;   lei  Béarnais. 

BERNICIO  (Amalricus  de),  c.  337. 

BERNICIO  (Bernardus  de),  c.   1484. 

—  (Guiraldus  de),  c.  33ô. 

—  (Petrus  de),  ce.  296,  3o2,  324,  335,  435. 

—  (Poncius  de),  ce.  807,  3o8. 

—  (Poncius  Rainoardi  de),  e.  807.  ' 

—  (Raynoardus  de),  c.  569. 

BERNO,  episcopiis  Vivariensis,  ce.  333,  5o2,  5n3 
.595,  597,  598,  665,  666.  >-  ■     >  . 

BERNO,  Vivariensis  episcopus,  ce.  990,  1160. 

BERNULA   (Cavalrius  de),  c.  975. 

BERONIA  (Petrus  de),  c.  270;  Bêraigne  {Aude), 
commune  de  Carcassonne. 

—  (Raimundus  de),monaehus  Caiinensis.c.  1498 
BERRIACHO  (Petrus  de),  notarius,  c.  678;  Berriàc 

{Aude),  arr.  de  Carcassonne. 

Bersi  (Folcaud,  Folcaut,  Foucault  de),  ce.  i32 
i33,   154,   i5j,   178,   i85,   186,   187,    188,   189.' 

—  (Johan  -de),  c.    1  87.  Vide  BERZEYO. 

BERTRANDA,  filia  quondam  G.  de  Dausaco 
c.  i635.  ' 

BERTRANDA,  filia  Hugonis  de  Brecolles,  ce.  i58, 
1D82.  ' 

BERTRANDA,  iixor  Vitalis  Galterii,  ce.  ,110 
1 1  I  I.  ' 

BERTRANDUS,  tituli  SS.  Johannis  &  Pauli  presb. 
cardinalis,  Apostolice  sedis  legatus,  ce.  678 
728,   73i.  '    ' 

BERTRANDUS  DE  S.  JUSTO,  episcopus  Agathen- 
sis,  ce.  260,  976,  978,   1032. 

BERTRANDUS,  episcopus  Agennensis,  c.  462. 
BERTRANDUS,  Anieiensis  electus,  c.  638. 
BERTRANDUS,  Biterrensis  episcopus,  c.  ÔSy, 
BERTRANDUS,  Carcasonensis  episcopus,  c.  loii. 
BERTRANDUS,  Forojuliensis  episcopus,  c    1419 
BERTRANDUS    DE    INSULA,    prepositus    Tolosa"- 
niis,   ce.    14C.5,    1407,    ,589,    ,591,   1592,   1608, 
1609,  i632,   1702;  electus  episcopus  Tolosanus 
ce.  208,  209,  2i5,  640,  642,  1408,   ,409;    pre- 
positus    eeelesie    Tolosane,     pape    capellanus. 
c.  1407. 

BERTRANDUS,  abbas  Aureliacensis,  c.  846 
BERTRANDUS,  abbas  Franearumvallium,  ce.  3o5, 


2044 


BERTRANDUS   (frater),   canonleus    Cacianensis, 
c.   ]  091 .  ' 

BERTRANDI  (P.),  canonieus  Magalonensis. 
c.   423.  °  ' 

BERTRANDUS  GUILLELMUS,  saeerdos    e    3o3 

BERTRANDUS,  cornes  Melgorii,  ce.  279,  280 

BERTRANDUS,  cornes,  e.  346. 

BERTRANDUS,   filius   Raimundi  VI,  comitis  To- 
losani,   ce.   574,  676;   frater  comitis  Tolosani 
Jrayre   del   conte  jove.   ce.    ,86,    193,    749,    8,0' 
9-io,   942,  943,    ,010,   ,089,    i,,5,  ir36,   ,,37' 

BERTRANDUS,  filius  Bertrand!,  fratris  comitis 
iholosani,  ce.  1262;  vieeeomes  Brunequelli, 
c.    ,700.  ^  ' 

BERTRANDUS,  nieecomes  Lautrieensis,  ce    ,407 
'jl'>     '43î.    .433,     .434.    -455,    ,606,    ,630,' 
io3,,     ,632,    ,665,    1666,    1669,    ,670,    ,704 

BERTRANDUS,  senescallus  Aginnensis,  c     ro86 
BERTRANDUS,  bailivus,  c.  658. 
BERTRANDUS,  miles,  e.   1 1 ,5. 
BERTRANDUS,  Avinionis  notarius,  c.  747 
BERTRANDUS,  frater  Guillermi  Janinci    c    S.î 

BERTRANDUS  DE   ,  c.  484. 

BERTRANDUS  (magister),  e.  376. 
BERTRANDI  (Arnaldus),  c.  435. 
BERTRANDUS    GUILLELMUS,    filius    B.    G.    de 
Montearnaudo,  ce.    1483,   1484,   i486 

BERTRANDI (GuilleImus),consulTholo"se  ce  36o 
417,448,472,647.  '" 

BERTRANDI  (Guillelmus),  miles,  c.  ,3,4 

BERTRANDUS   (Guillelmus),    notarius   Massille 
e.   14,4. 

BERTRANDI  (Hugo),  miles,  e.   ,314. 

BERTRANDUS  (Isarnus),  consul  Tholose,  ce.  465 
466.  ^     ' 

BERTRANDI  (Jacobus),  jurisperitus,  c.  1748, 
Bertrand  Jorda.  Vide  Insula. 
BERTRANDI  (P.),  c.  490. 
BERTRANDI  (Petrus),  c.  402. 

BERTRANDI  (P.),  quondam   bajulus  de  Podioso- 
rigario,  e.   i  198. 

BERTRANDUS  (Petrus),  consul   Lauraei,  e.   ,26, 
BERTRANDUS   (Ramundus),  publicus  Tolose  no- 
tarius,  e.   1 163. 

BERTRANDI  (Ugo),  e.  522. 

BERTULFI  (Johannes  &  Girbaldus),  c.  402. 

BERZEYO,    Bressi,    Bressas    (Fulcaudus,    Folcaud. 

Foulcaut  de),  ce.  84,  127,  652.  Vide  Bersi. 
BESACLAVARIORUM    (Rotbertus   de),   judex, 

C.    oOo  t 

BESANTUS  (Ramundus),  c.  369;  eapitulariusTho- 
lose,  c.  363. 


BESSANO,   BECCANO,    BETIANO    (G.    de),    prior 
elaustralis  Caunensis,  c.   1498. 

—  (Gormon  de),  c.  587. 

—  (Raterius  de),  miles,  c.  587. 

—  (Raterius  de),  miles,  e.  ,097;  Bessan  {Hérault), 
arr.  de  Béliers. 


2045 


INDEX  ONOMASTICUS. 


Î046 


BESSEDA,  BECEDA,  BECETA  (consiiUs  de), 
c.  iiC>4;  Lahèciie-Lauragais  (Aude),  arr.  de  Cas- 
tcînaudary, 

—  (R-)>  castellarius  de  Appamiis,  c.   iod5. 

—  (Rairaundus),  jurisperitiis,  causidicus,  ce.  764, 
823,  1040. 

BESTIACIUS  (Arnaldus),  consul  Tholose,  c.  472. 

—  (Arnaldus),  c.  1246. 

BESTURRE  (Guillelmus  Raimundus  de),  c.   ri  17. 

—  (Petrus  Raimundi  de),  miles,  c.   1 1  17. 
BEVILA  (Guillelmus  &  Vitalis  de),  c.   1075. 
BEZAUDUNO  (G.  de),  c.   1027. 

BEZUCO  (Beriiardus  de),  c.  592;   Be^ouce  (Gartf), 

arr.  de  Nimes. 
BIDOCIUS,  BIDOCII  (Carbonellus),  c.  Spp. 

—  (G.),  c.  52J. 

—  (Guillelmus),  c.  525. 

BIDONE  (Otode),  miles,  c.  i3i4;  Bidon  [Arièche), 

arr.  de  Privas  (?). 
BIGORRA  (Petrus),  c.   11Û4. 

—  (Stephanus),  c.  954. 
BIGORRE  comei,  e.  1428. 

BicoRBE  cornes.  Vide  ESQUIVATUS,  GUIDO. 
BiGORRA  (comitissa  de).  Vide  STEPHANA. 
BiGOBBENSis,  BicoRBiTANUs  episcopus,  C  626.  Vide 

HUGO. 
BINETHO  (Vitalis  de),  miles,  c.  i3i4. 
BINHO  (Petrus  de),  c.   1697. 
BIRACO  (Faber  de),  preceptor  de  Gabro,  c.  ro75; 

Bérat  [Haute-Garonne),  arr.  de  Muret, 

Biran  (Guillelmus  Arnaldus  de),  c.  1261;  arr. 
d'Auch  (Gers). 

BIRNOS  (Ademarius  de),  monachis  Lesatensis, 
c.  1068  ;  Biros  [Ariége),  commune  Je  Lescure  (?). 

BISANO,  BIZANO  (Bernardus  Pétri  de),  c.   iSçS. 

—  (Bernardus  Poncii  de),  c.  iSçjS. 

—  (Raimundus  de),  c.  iSpS  j  Bi^e  (Aude),  arr,  de 
Narionne, 

BISTANI,  BISTAGNUS,  BISTANUS  (Johannes), 
ce.  419,  489. 

—  (Johannes),  probus  homo  Narbone,  ce.  65i, 
660,  897,  957. 

—  (Raimundus),  probus  homo  Narbone,  ce.  65i, 
660,  898,  937;  frère  du  précédent. 

BITA  (Raimundus  Willelmi  de),  c.  1262. 
BiTEBRENSis  archidiaconus,  e.   ijo3.  Tiiie  DORNS, 

ENGELBERTUS,  FREUOLI,  NARBONA,  NIGER, 

STEPHANUS. 
BiTERRENSiS  archipresbiter.  Vide  VÏDVIKVS. 
BiTERRENSis  baillivus,  c.  SSp. 

BiTEBRENSis  camerarius.  Vide  BOIANO,  NARBONA. 
BiTERRiS;  canonici  S.  Nazarii  Biterrensis,  c.  349. 
BiTERRENSis  cantor.  Vide  CALVETUS. 
BiTERRiS  capitulum,  c.   1468. 
BiTERRE,  BiTERRiS  civitatis  communitas,  c.  1741. 
BiTERRis  (provinciale  concilium),  c.   i5o5. 
BiTERRis  consules,  ce.  i665,   1666,  1741. 
Béliers  &  de  Carcassona  (conte  de)  [sic],  c.  5. 
BiTERREMSES  denarii  &  oboli,  c.  338. 


Biterrensis,  Bitterrensis  episcopus,  l'evesque  de 
Béliers,  ce.  16,  17,  359,  535,  58o,  585,  588, 
760,  782,  807,  916,  918,  982,  i366,  1468, 
1645,   1664,   1740. 

BiTERBENSES  episcopi.  Vide  BERENGARIUS,  BER- 
NARDUS ,  BERTRANDUS ,  ERMENGALDUS , 
GAUFRIDUS,  GUILLELMUS,  GUIRAUDUS,  PE- 
TRUS, PONTIUS,  RAIMUNDUS,  RAINALDUS, 
RICARDUS. 

BiTERRENSES  judei,   C.    I234. 

Biterressis  judex  d.  Régis.  Vide  BIZOTO,  CAPU- 

CII,  CARCASSONA,   SIMON. 
BiTEP.RENSis  officialis.  Vide  BARRALIS. 
Biterrensis  operarius.  Vide  RAIMUNDUS, 
BiTERnis  pedagium,  c.   1426. 

BiTEBRE.VSIS   pOpuluS,    c.     I2o8. 

Biterrensis  precentor.  Vide  BOIANO,  GUIRAL- 
DUS. 

BiTERRi  (probi  homines  &  universitas  de),  c.  844. 

Biterrensis  sacrista.  Vide  PETRUS, 

BiTERRis  sigillatus,  c.  348. 

BiTERRis  tabellionatus,  ce.  347,  848. 

BiTERRENSES  vicarii.  Vide  AVESIA ,  CAPITE- 
STAGNO,  LAURANO,  MABILIUS,  ODO,  PELA- 
PULLUS,  RAIMUNDUS. 

BiTTERRENSis,  BiTERRis  yicecomes,  lo  visconte  de 
Béliers,  ce.  9,  10,  11,  14,  |5,  lâ,  22,  23,  25, 
26,  27,  28,  3o,  3i,  32,  33,  34,  35,  37,  38, 
107,  108,  110,  469,  6o5,  669,  910,  911,  912, 
1 159,  i3oi ,  1436,  1437,  1469  ;  ille  qui  se  dicit 
vicecomitera,  c,  109IJ  quondam  vicecomes, 
ce.  i5o7,  i5o8. 

BiTERRis  vicecomites,  c.  6')2.  Vide  RAIMUNDUS 
ROGERIUS,  RAIMUNDUS  TRENCAVELLUS , 
ROGERIUS,  TRENCAVELLUS. 

BiTERRENSES  vicecomitissc.  Vide  ADALAISSIA, 
SAURA,  SAURINA. 

BITERRI  (B.  de),  c.  587. 

—  (Bernardus  de),  domus  Narbone  &  domui 
S.  Pétri  de  Mar  hospitalis  Jerosolimitani  eo- 
mendator,  e.  663. 

—  (Petrus  de),  monachus  S.Tiberii,  c.  700. 

—  (Johannes   de),   sacerdos  de  Olonzaco,  c.   248. 

—  BITTERRIS  (Rogerius  de),  filius  Trencavelli 
quondam  vicecomitis  Biterrensis, ce.  lôop,  1398, 
1599,  1600. 

—  BITERRIS,  BIDERRI,  BITERRENSIS  (magister 
Stephanus  de),  canonicus  Narbonensis,  meure 
Estiene  de  Bediers,  c.  1293J  clericus  comitis 
Tolosani,  ce.   1410,  1490,  1492,  1604. 

BiTURiCENSiS   archiepiscopus,   ce.    438,   789,    791, 

793,   794,    795,   817,    818,    i3o7,    i3o8,    1359, 

1456,   1457. 
BIZANCHIS  (P.  de),  c.  525  j   Biran^ues  (Hérault), 
■    commune  de  Notre-Dame  de  Londres. 
BIZANO.  Vide  BISANO. 
BIZOTO  (Guillelmus  de),  judex  Biterris  d.  Régis, 

c.  1445. 
BLANCA,  monialis  Pruliani,  c.  553. 
BLANCAFORTE,    Blaneafort ,    BLANCAFORTI 

(Amalavinus,  Amalvinus  de),  ce.  5oo,  828, 

—  (Ato  de),  c.  83o. 


2047 

BLANCAFORTE  (Baronus  de),  domicellus,  c.  1408. 

—  (Phiera  de),  miles,  c.  1407. 

—  (Vitalis  de),  c.  761;  BUn^uefort  (Gers),  arr. 
d'Auch. 

BLANCARDI  (B.),  scriptor  Raiinundi  juvénis  co- 
mitis  Tolose,  c.  698. 

—  (R.),  c.  1249- 

BLANCHA,  BLANQUA,  Francie,  Francorum  re- 
gina,  ce.  107,  z'iz,  868,  971,  972,  1042,  1097, 
1104,  1269,  1265,  1266,  1267,  1271,  1274, 
i3i2i  quondam  regina,  c.   1401. 

BLANDELLI  (Arnaudus),  c.  1728. 

BLANDII  (Petrus  de),  notarius  régis  Aragonensis, 
c.  426. 

BLANQUAGARDA  (Ernulpluis  de),  c.  3oi. 

BLANQUERII  (Guillelinus  Membrati),  c.   1480. 

BLANQUERIUS  (Stephanus),  c.  1022. 

BLAQUERIA  (Guillelmus  de),  c.  1022;  U  BU- 
quière  (Hérault),  comm.  de  Ceilhes  &  Roco^els. 

—  (Pontius  &  Stephanus  de),  e.  280. 
BLAROLI    (Berengariiis),    capitularius   Tolose, 

c.  356. 

BLASINI,  BI.AZINUS  (Petrus  Vitalis),  consul  To- 
lose, ce.  834,   1  220. 

BLAUDIACO  (Bertrandus  de),  e.  692. 

—  (Rostagniis  de),  domicellus,  c.  1747;  Blau'^ac 
(^Gard),  arr.  d'V^hs. 

BLESINI  (Bernardus),  consul  Galliaei,  c.  1117. 
BLIGERIUS  (Johannes),  ec.  436,  523. 

—  (B.),  magister  lapidum  Nemausi,  e.  38i. 
BOCADES  (G.),  e.  390. 

Bocard,  Boccjuart.   Vide  MARLIACO. 
BOCCADOS  (G.),  ce.  523,  525. 

—  (R.),  e.  523. 

BOCHETO  (R.  de),  c.  382;  Bouquet  [Gard),  can- 
ton de  Saint- Amhroix.  Vide  BOQUETO. 

BOCHITTUS  (Lambertus),  c.  761. 

BOCIACARUM,  de  BOCIASSIS,  BOSSIACIS,  BOCIA- 
CIS  (Airaericus,  dominus  eastri),ce.  1019,  i665, 
1740,   1741. 

(frater  Bernardus  de),  de  ordine  Predieatorum, 

c,   1694. 

—  (Deodatus,  dominus  de),  ce.  1017,  1019,  1209. 

—  (Deodatus  de),  filius  quondam  Armanni  domi- 
cellus, c.  1744;  Boussagues  (^Hérault),  arr,  de 
Béliers. 

BOCIACO  (Ramundus  de),  c.  546. 

—  (Vitalis  de),  c.  046. 

BOCOIRANO,  Bocoiran,  Bocoirant  (Draconetus, 
Dragonetus  de),  ce.  429,  622,  569,  592. 

—  (Petrus  de),  miles,  c.  327. 

—  (Raimundus  de),  ce.  296,  324  ;  Boucoiran  (Gard), 
arr.  d'Alais. 

BODINI  (Geraldus),  c»nonicus  Vivariensis,  c.  598, 
BODONIS   (Raimundus  de),  e.  404;   il  faut  proha- 

hlement  corriger  BADONIS,   Badonnes  (Hérault), 

commune  de  Béliers. 

BODONUS,  BODONI  (Raimundus),  notarius  eomi- 
tisTholos.ini,  ce.  295,  296;  cancellarius,  ce.  277, 
324,  437. 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2048 


BOFATUS,  BOFFATUS  (Aimerieus),  ce.  470,  471, 
602,  844,  979,  1006;  il  faut  probablement  faire 
deux  personnages  de  cet  Aimeri  Buffat. 

—  (Arnaldus),  c.  979. 

BOIANO  (Berengarius  de),  eanonicus  Magalo- 
nensis,  e.  998. 

—  (Berengarius  de),  e.  587, 

—  (G.  de),  precentor  Biterrensis,  c.  535" 

—  (Guillelmus  de),  caméra  ri  us  Biterrensis,  c.  43  1. 

—  (Johannes  de),  miles,  eivis  Biterris,  ce.  844, 
1006,  1209,  1467;  Boujan  (Hérault),  arr,  de  Bé- 
liers. 

BOISSAZO,  Boissadon,  BOISSADONO,  BOIXADONO, 
BOXADONE,  BUXASONE,  BOYSSESONO  (Ber- 
nardus de),  de  Lombers,  ce.  385,  474. 

—  (Pontius  de),  c.  386. 

—  (Sicardus  de),  ce.  405,  454. 

—  (Sicardus  de),  de  Lumberiis,  scutifer  eques, 
ce.   1209,   1462;  Boisseion  (Tarn),  arr.  de  Castres, 

BOISELLA,  BORSELLA  (Bonetus),  consul  Tolose, 

ce.  5o6,  5i6,  027. 

Boisinhac  fRotgerius  rfe),  miles,  e.  Ii58;  la  Bas- 
tide de  Bousignac  (Ariége),  arr,  de  Pamiers, 

BOISSACO  (Philippus  de),  senescallus  Ruthenen- 
sis,  c.    1527. 

BOISSELI  (Radolphus),  artium  &  théologie  ma- 
gister, eanonicus  Narbonensis,  c.  243. 

BOIXONII  (B.),  consul  burgi    Narbone,  c.  983. 

BoLDESTRE  (homines  de),  c.  1623. 

BoLiiONE,  BoLBONA  (abbas  de),  ce.  402,  1  191,  i353. 

BOLBONE  abbates.  Vide  ARNALDUS,  BERENGA- 
RIUS, BERNARDUS,  ODO,  PETRUS,  RAIMUN- 
DUS,  ROBERTUS. 

BoLBONE  cellararius.  Vide  MONTELAURO,  Volegs. 

BoLBONE  conventus,  ce.  669,  i358,  1480. 

EoLBONA,  BoBBONA  (monachi  de),  ce.   1191,  i366. 

BoLBONE  prior,  c.   1480.  Tiie  PELEGRINUS. 

BOLBONO  (Berengarius  &  Bertrandus  de),  c.  281. 

BOLDRACUS  (Matfridus),  c.  1209. 

Bolic  (Guillaumes  de),  c.   126. 

BOLONACO  (B.  de),  e.  946;  Bouillonac  (Aude), 
arr,  de  Carcassonne, 

Bolonha  (Seguy  de),  capitany  de  Casanolh,  c.  19. 

BoLONiENSis  comes,  c.  563  ;  Philippe  Hurepel,  comte 
de  Boulogne, 

BOLTENACO,  BOLTHENACO,  BOTENACO,  BOU- 
TENACO  (Arnaudus  de),  e.  584. 

—  (Arnaldus  de),  domicellus,  ce.   1342,  1730. 

—  (Berengarius  de),  ce.  283,  454. 

—  (Berengarius  de),  c.  897;  major  diebus,  miles, 
ce.  1093,   1097. 

—  (Berengarius  de),  juvenis,  c.  897. 

—  (Berengarius  de),  ce.  957,  963  ;  l'un  ou  l'autre 
des  précédents. 

—  (Berengarius  de),  vicarius  Narbone,  ce.  1006, 
1007;  même  remarque  que  ci-dessus, 

—  (Berengarius  de),  domicellus,  c.   1730. 

—  (Petrus  de),  e.   1480. 

—  (Raimundus  de),  c.  1075;  Boutenac  (Aude), 
arr,  de  Narhonne, 


2049 


INDEX  ONOMASTICUS. 


d5o 


BOMES  (Robertus  ds),  c.  ço6  ;  il  faut  probable- 
ment corriger  BOVES  &  traduire  Boves  I^Somme), 
arr*  d'Amiens^ 

Bon  (G.),  c.  914. 

—  (Johannes),  c.  912. 
Bona  (^Raynier  de),  c.   192. 

BONAFADIS,  C.    55  I  . 

BONAFOS  (Amalvinus),  c.   loio. 

—  (Richerius),  c.  ôzj. 
Bonay^e  (^Peyre),  c.    127. 

BONCOS  (Raimundus),  notarius  Massilie,  c.  937. 
BONDO  (Sycardus),  castri  Podiilaurencii,  c.  1394. 
BONEFACIUS  (Radulphus,  Randulphus),  ce.  523, 

52-,. 
BONELLI    (Bertrandus),    canonicus  Viyariensis, 

c.  598. 

—  (Bertrandus),  c.  396. 

BONETA,  filia  condam  Assalberti,  c.  254. 
BONETI,    c.   454;  famille    des    environs   de    Boul- 

bonne. 
BONETI  (Bernardus),  burgensis  EUcti,  c.  1046. 

—  (Gtiillelmus),  de  btirgo  Narbone,  ce.  957,  960. 

—  (P.),  canonicus  S.  Stephani  Narbone,  c.  253. 

—  (R.),  consul  burgi  Narbone,  c.  983. 

—  (Raimundus),  c.  954. 
BONETUS,  sacrista  Albiensis,  c.   1462. 
BONETLS  (magister),   canonicus  Agennensis,  ju- 

risperitus,  c.    1  294. 

BONETUS  (Berengarius),  c.  390. 

—  (Ramund*is),  c.  356. 

KONIFACIUS  (Petrus),  civis  Montisp.'ssuli,  c.  1 343. 
Bo.viFONTis  abbas  &  conventus,  c.   i53â. 
BONIHOMINIS   (Isarnus),    monachus  de    Castris, 
c.  1211. 

BONNAVALLE  (Egidius  de),    granicarius   ecclesie 
B.  Martini  Turonensis,  c.  1723. 

BONONIA  (Christiana  de),  c.  1453. 

—  (Rogerius  de),  c.   1432. 

BONUMSOLATIUM  (frater  Guillelmus),  de  ordine 
Predicatorum,  c.  1694. 

BONSONIUS,  c.    1296. 
BONUSFILIUS,  hereticus,  c.   1148. 
BONUSHOMO,  sacerdos   &   capellanus  Durbanni, 
c.   1 164. 

BONUSHOMO  (Berengarius),  c.  38(9. 
BONUSHOMO  (Bernardus),  consul  Tolose,  ce.  494, 
496,  507,  757. 

BONUSHOMO  (Petrus  Raimundi),  c.  386. 
BONUSHOMO  (Vitalis),  consul  Tolose,  c.   11  i3. 
BONUSMANCIPIUS    (frater),  de    ordine   Fontise- 
braudi,  c.    1482. 

BONUSMANCIPIUS,  consul  Tholose,  c.    1219. 
BONUSPAR,  archidiaconus  Nemauscnsis,  c.  304. 
BONUSPUER,  BONIPUER    (Viialis),  ce.  55 1,  768. 
BOQUETO    (Riimundus    de),    c.    392)    Bouquet 

(^Gard),    canton    de    Saint- Ambroix.    Vide    BO- 

CHETO. 
Bosuo.NA  (monacbi  de).  Vide  Boldoxa. 

VIII. 


BORBONIO  (Archambaudus  de),  e.  729. 
Bordeaux  [l'archevesque  de).   Vide  Bubuegalcnsis. 
BORDELLO  (Petrus  de),  e.  409;  Bordeil  {Tarn-Cr- 

Garonne],  commune  de  Brassac  (?). 
BORDES  (Petrus  de),  c.  411. 
BORDIS  (Arnulphus  de),  c.   1727. 
BORDIS  (B.  de),  monachus  &  saerisla  domus  Man- 

siasilis,  c.   i2o5. 
BORDIS  (Petrus  de),  c.  1348. 

—  (Poncius  de),  monachus  Lesatensis,  c.  1068. 

—  (Raimundus  de),  c.   E141. 
BORGAVIUS  (G.  de),  e.  991. 

Borgon/iya,  Borgonya,  Borgonye,  Borgonha,  Bor- 
goigne  (li  dus.  lo  duc  de)^  ce.  9,  22,  32,  35,  4;, 
1493. 

BoRGOMOtS,  c.  36;  les  Bourguignons. 
BORGUONONIUS.  Vide  BURGUNDIO. 
BORNAZELLO   (Guillelmus  de),    prior  S.   Roberii 

de  Cornibario,  c.  954  ;  Bourna^el  (Ayeyron),  arr. 

de  Rode^. 
BOROTA  (Ximinius  de),  c.  384. 
BORRAS  (Fuxetus),  consul  Fuxi,  c.  1168. 
BORRELLI  (Bernardus  &  Guillelmus),  c.  934. 
BORRELLI  (G.),  c.  227. 
BORRELLI  (G.),  ce.  323,  523. 

BORRELLI  (Petrus),  sacrista  major  &  canonicus 
Narbonensis,  c.  227. 

RORRELLO  (Bernjrdus  Alacer  de),  ce.  932,  933; 
Bourret  {Tarn-&-Garonne),  arr.  de  Castelsarrasin. 

BORRELLUS  (Deodatus),  prior  S.  Firmini  Mon- 
tispessulani,  c.   1  000. 

BORRELLUS    (Guill.    Bruno),    notarius   Tolose, 

c.  757. 

BORSELLA  (Bonetus),  consul  Tholose.  V,de  BOI- 
SELLA. 

BOS  (Petrus),  ce.   i3i9,  i32t. 

—  (P.  Raimundi  de),  c.  489. 

—  (Raimundus  Arnaldus  de),  c.  1264. 
BOSANHACO  (Petrus  Rogerii  de),  c.  546  ;  peut-être 

Bousignac;  voye^  plus  haut  BOISINHAC. 

BOSCO,  BOSCHO  (B.  de),  ce.  712,  982. 

—  (Bernardus  de),  c.   1007. 

—  (Bertrandus  de),  Narbonensis,  c.   roo2. 

—  (Girbertus  de),  elemosinarius  Aureliacensis, 
e.  345. 

—  (Jacobus  de),  clericus  Alfonsi,  comitisTolosani, 
ce.  1453,  1454,  i568,  1570,  1571,  1374,  1584, 
1606,  1612,  i6i3,  1621,  1641,  1678,  i683. 

—  (Petrus  de),  filius  Guillelmi  Gausberti,  c.  489. 

—  (P.  Raimundi  de),  e.  490. 

—  (R.  de),  e.   1267. 

BOSCO- ARCAMBAUDI  (Philippus  de),  c.   i665. 
BOSICIS  (Bernardus  de),  frater  Hospitalis,  c.  387; 

Bou^igucs  (Hérault)',  arr.  de  Montpellier. 
BOSO,  BOSUS,  abbas  Electi,  ce.  473,  864,  86',. 
BOSQUETO  (frater  Guillelmus  de),  c.   1284. 
BOSSACO  (Ramundus  de),  c.  1728. 
BOSSIACIS  (Aymerieus  de).  Vide  BOCIACIS. 
BOTECUS,  scriptor,  c.  809. 


2o5ï 


INDEX  ONOMASTICUS. 


20 


52 


BOTENACO  (de).  FlJe  BOLTENACO. 

BOTEÏI   (Bernardiis),   piibliciis    Moiuispessulani 

notarius,  c.  804. 
BOTETUS  (Guillelmus),  c.  BSç. 
—  (Petrus),  c.  378. 
BOTINI  (Berengarius),  c.  434. 
Boucart  (Je).  Vide  MARLIACO. 
Boucort  (Hugo),  c.    1209. 
Boulx  (P.  de),  c.  434. 
Boumon,  c.  800. 
Bour  (Bernard),  c.  84. 
Bousson  (en),  c.   "lôî. 

BOUTENACO  (de).  Vide  BOLTENACO. 
BOUVILA  (G.  de),   c.  1089. 
BOUVILLA,  BOVILLA(Gailardus,  Giialhardus  de), 

ce.    I  077,   1  166. 
BOUVILLA,     BOVISVILLA    (Willelmiis,    W.    de), 

ce.    1077,   1268,   I  291 . 
BOVERII  (P.),  vicarius  Narbonensis,  c.   1342. 
BOVISVILLA  (Bernardiis  de),  dominus  S.  Basilice, 
e.    1291  j    Sainte-Ba-^eille   {Lot-& -Garonne),   arr. 
de  Marmande, 
BOVILLA  (Ramiindiis  Ai-naldiis  de),  consul  TIio- 

lose,  c.  460. 
BOXADONE  (de).  Vide   Boisadon. 
Boysm   (Bernard  de),  c.   193. 
BOYSSESONO  (de).  Vide  Boisadon. 
BRABANTIE  dux,  c.  991. 
Bracantiones,  c.  341.   Vide  Braimansonum. 
BRACHIA  (Miehael  de),  elemoshiariiis  régis  Fran- 

cie,  e.  228. 
BRACIACO   (Faber  de),  c.   1549;    Brassac   (Arii^e), 

arr.  de  Foix. 
BRACO   (R.  de),  c.    1262;    Brax   [Haute-Garonne), 

arr.  de  Toulouse. 
Braconac  (Petrus  de),  c.  3i2;  commune  de  Gibron- 

des  (Tarn). 
BRACONE  (Bernardus  de),  miles,  c.   1 1 16. 
—  (Ramundiis  de),  c.  602. 

(Raimundus  de),  miles,  e.  Ili5;  Bracou  (Tarn), 

commune  de  Ronel. 
Braimansonum    exercitus,    c.    3i5.    Vide    Braban- 

■noxES. 
BRAMO  (P.  de),  consul  Carcassone,  e.  847;  Bram. 

Vide  BROMO. 
Bran  (Petrus  Amelii  &.  Gental  de),  fratres,  c.  1  i5o  j 

Bram  (?).  Vide  BROMO. 
Brantol  (W.  Pétri  de),  e.  323. 
Brassais  (Arnaldus  de],  c.  1  147. 
Brayna  (consuetudo  de),  c.  61 3. 
BREBANCIONUS  (Henricus),  miles,  e.   i3i4. 
BREGAUDUS,  c.  532. 
Brelh  (Uc  del),  c.  65. 
BREMUNDUS.  Vide  BERMUNDUS. 
Brencort  (Odo  de),  miles,  c.   i38o. 
Brendon  (Adamaurus   de),  e.   11  17;    la   Brandouniê 

(Tarn),  commune  de  Carlus  (?). 
Eresac  (Isarnus,  Ugo  Isarni  &  Sicardus  de),  e.  385. 
Bres:as,  BRESSI  (FouUaut  de).  Vide  BERZEYO. 


Bretanya  (lo  conte  de).  Vide  BritAnniE. 

BRIGAUDUS  (Ricardus),  c.    1452. 

BRISSACO  (Raimundus  de),  c.  1022  j  Brissac  (Hé- 
rault), arr.  de  Montpellier. 

BritanniE  comes,  lo  conte  de  Bretanya,  ec.  189, 
1400,   1403. 

BRITO  (Guillelmus),  notarius,  c.  1680. 

—  (Hugo),  c.   1357. 
BRITONI  (Stephanus),  c.  944. 

BRIVA  (frater  Willelmus,  Guillelmus  de),  ordinis 
Cisterciensis,  penitentiarius  comitis  Tholosani, 
ce.   1  258,   1  209,   1276. 

BRODETO  (G.  de),  canonicus  Magalonensis, 
c.  423;  Brou^et  (Gard),  arr.  d'Âlais, 

Broeda  (Syguinus  de  la),  c.    126'!, 

BROLIO  (Geraldus  de),  miles,  c.   1097. 

—  (Guillelmus  de),  c.  8i5. 

—  (P.  de),  castellanus  Cabareti,  c.   1452. 

—  (Petrus  Raimundus  de),  c.  4S9. 

—  (Raymundus  de),  c.   1433. 
Brollas  (Aimeric  de),  c.  562. 
BROLLIIS  (G.  de),  miles,  c.  85o. 
BROMO,  Brom  (G.  de),  c.   i633. 

—  (Petrus  de),  e.  354;  S''""'  (Aude),  arr.  de  Cas- 
telnaudary.  Vide  BRAMO,  Bran. 

BRONIA  (Petrus  Berna rdi),  c.  3|8. 

BROSA  (Ademarus),  ce.    i3i9,    i32r;   consul  Al- 

biensis,  c.  i3io. 
BROZINACO   (Ademarius   de),   canonicus   Ruthe- 

nensis,  c.  345. 
Brua  (Artaud  de  la),  c.   102. 
BRUERIIS  (Johannes  de),   ce.    1662,    i665,   t666,. 

1705. 
BRUGAIROLIS  (Bernardus  Raimundi  de),  e.  280; 

Brugairolles  (Aude),  arr.  de  Limoux. 
BRUGEIRAS,  HRUGERIIS   (Poncius  de),  c.  41  i. 

—  (Willelmus  de),  burgensis  Tholose,  c.  1622; 
Bruguieres  (Haute-Garonne),  arr.  de  Toulouse. 

BRUGERIA  (Raimundus  de),  bajulus  de  GraoUeto 
pro  d.  Sicardo  Alamanni,  ce.  1459,  1460,  1461. 

BRUNA,  filia  Ademari  de  Pontis,  c.  448. 

BRUNA,  soror  Rogerii  Convenarum,  c.  448. 

BRUNELLI  (Henricus),  receptor  reddituum  d.  Ré- 
gis in  senescallia  Carcassone,  ce.  1599,  1668. 

BRUNETUS  (Guilhermus),  c.  412. 

BRUNI  (B°),  notarius  curie  régis  Narbone,  c.  i56. 

5;anirar  (Rostagnus  de),  c.  38o. 

BbuniQUFXLI  vieecomites.  Vide  BERTRANDUS. 

BRUNISSENDIS,  uxor  A.  de  Castrobono,  e.  ici3. 

BRUNISSENDIS,  filia  vicecomitis  Cardonensis, 
ce.  954,  955. 

BRUNUS  (Bertrandus),  c.  937. 

BRUNUS  (P.),  e.  520. 

BRUNUS  (Petrus),  consul  Tolose,  ce.  5oû,  5i6, 
527. 

BUADA  (B.  de),  canonicus  Magalonensis,  c.  423. 

—  (P.  de),  c.  450;  Biaude  (Hérault),  commune  de 
Lagamas. 

BUCA  DE  LUPO  (Guillelmus  Pétri),  miles  faidi- 
tus,  ce.   1460,   1461 . 


!o53 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2o54 


BUCCO  BLAQUERII  (Beitrandus  de),  c.   1419. 

BUCO  DE  LUPO  (P.),  miles,  c.   1436. 

Baeninom,  scutifer,  ce.   i33o,  i33;. 

BUEU  (Petrus),  c.  i3o6. 

BULBONE    (Raimundus    de),    consul    Avinionis, 

c.  744  j  Boulhon  (Bouchei-du-Rk6ne),  arr.  d'Arles. 
BcRDEGALENSE  provinciale  concilium,  c.  1541. 
BuBDEGALENSis     a  rch  iepiscopus ,     l'archevesjue     de 

Bordeaux,  ce.    18,  6j6. 
BURDEGAI.IS  (Bernardus  Ramundi  de),   burgen- 

sis  Tholose,  c.   1622. 
BURGES  {Raimundiis  de),  c.   1062. 
BURGO,    BURGUO   (Guillelmiis    Raimundi    de), 

c.  489;  consul  Tholose,  ce.  466,  466. 

—  (Guillermus  Stephani  de),  c.  789. 

—  (Petrus  Laurencius  de),  c.  1  246. 
BURGUNDIO,    BORGUONONIUS ,    BERGOLONUS, 

BERGONIONUS,  GUIDO  Bergonnion,  filius  Guil- 

lelmi  Montispessulani,  ce.  192,  320,  365,  367, 

523. 
BURGUNDIONA,  BURGUNDIOSA ,    filia    Borguo- 

nonii,  ce.  366,  368. 
BURGUNDIONIS  (Stephanus),  canonicus  Magalo- 

nensis,  c.  523. 

BURLATIO,  BURLACO  (Johannes  de),  miles, 
ce.  1211,  l633,  1694;  Burlats  (^Tarn),  arr.  de 
Castres. 

BUSQUETI  (Bruno),  consul  Toîose,  c.  1  w3. 

BUTIRO,  c.   11  58. 

BUXASONE  (Sicardus  de).  Vide  Boisadon. 

BUYSACO  (Aimericus  de),  viguerlus  regius]  Nar- 
bone,  dominus  de  Ampara,  e.  258. 


C,  Portuensis  &  S.  Rufine  episcopus,  Apostolice 

sedis  legatus.  ri</f  CONRADUS. 
C,  cancellarius  comitis  Montisfortis,  Carcassone 

episcopus.  Vide   CLARINUS. 
C,  Conseranensis  episcopus.  Vide  CEREBRUNUS. 
C,  cornes  de  Fayngen,  c.  980. 
Cabaliio.  Vide  Cavellione. 
CABALLUS   (Arnaldus   Johannes),  consul  Toîose, 

c.  757. 
CABANAS,  CABANIS  (P.  de),  c.  583. 
—•  (Sicardus   de),  miles,  c.    1432  ;    Cahanès  {Tarn), 

arr.  de  Lavaur  (?). 
CABARETO,   Caèares,    Cabaret^,    Cahare^   (Ferran- 

dus  de),  c.  3o8. 

—  (Jordan  us  de),  ce.  41 1,  420;  y  iea  ri  us  Ticecomitis 
Biterrensis,  c.  788. 

—  (Jordanus  de),  c.   i665. 

—  (Petrus  Arnaldus  de),  c.  947. 

—  (P.  Rogerius,   Peyre  Rougie,  Rcgle  de),  ce.  22, 
40,  5o,  59,  60,  948. 

—  (Raimundiis  de),  c.  788  ;   Cabaret,  commune  Je 
Lastours  {Aude). 


Cabaret^  {lo  capitani  de),  c.  49* 
CABiRETi  castellanus.  Vide  BROLIO. 
Cabareto  (obsidio  castri  de),  c.   i5o8. 
Cabdenaco.  Vide  Capdenaco. 
Cabestagno.  Vide  Capitestagno. 
CABRERIA   (W.    Arberti    de),    c.    324;    Cabri'eres 
{Gard),   arr.  de  Nimes. 

Cabreria,  Cabberiis.  Vide  Capraeia. 

Cabbespina.  Vide  Capraspina. 

CABRIACO  (Pontius  de),  c.    322;   Cabriac  {Aude), 

commune  de  Dou^ens. 
Cabriol  {}.),  c.  583. 

—  (Isarnus),  e.    1432. 

CABRIRACIO  (Hugo  de),  nofarius  comitis  Toîose, 
c.  098. 

CABROSir  (dominus).  Vide  CAPROSIA. 
CADALONIA,    Cadahinh    (Geraldus    Pétri    de), 
c.  1262. 

—  (Wuillelmus  de),  c.  35  ij  Cadalen  {Tarn),  arr. 
de  Gaiîîac. 

CADARONA,  CADARONE  (Odo  de),  c.  678. 

—  (Petrus  Ramundus  de),  consul  Appamie,  c.  876. 

—  (Ugo  de),  ce.  285,  3645  Caderonne  {Aude),  com- 
mune de  Espera^a, 

Cadarosse  domini,  ec.  993,  994,  995,  996,  997. 
Cadarosse  homines,  ce,  994,  995. 
CADAROSSA  (Lautaudus  de),  e.  996. 

—  (Petrus,  Willelmus,  Bertrandus  8c  Pontius  Ja- 
renta  de),  c.  993;  Caderousse  {Vaucluse),  arr. 
d'Orange. 

Cadeilhan  {Viill.  de),c.  1267;  Cadeilhan  {Tarn-&~ 
Garonne),  commune  de  Fajolles. 

CADELLI  (G.),  preceptor  domus  milicie  in  Pro- 
vincia,  c.  490. 

CADENETO,  Cadanet  (Ponciiis  de),  ce.  436,  460; 
Cadenct  {Vaucluse),  arr.  d'Apt. 

CADIO  (Petrus  de),  afTenator  Narbone,  c.  253; 
peut-être  faut-il  corriger  AtCzàtO.  Voye^  plus  bas. 

CADOaUS,  c.   i5o8. 

Cadoil  (Bernardus  de),  consul  Toîose,  ce.  494,  5o  1, 
507.  Vide  CADULLO. 

CADOLA  (Imbertus  de),  e.  345. 
CADOLLA  (Gcraudus  de),  e.  6;6. 
CADRO  (Johannes  de),  presbiter  benefieiatus  eccle- 
sie  Narbonensis,  e.  245. 

CADULLO  (Stephanus  de),  consul  Toîose,  ce.  736, 
738  ;  Cadours  {Haute-Garonne),  arr.  de  Toulouse. 
Vide  Cadoil. 

Cahors  {l'eves^ue  de).  Vide  CatiircensiS. 

Cahttsac  {de)  Vide  CAUSACO. 

CAILLAVO  (Bertrandus  de),  bajulusVauri,  e.  1 1 18. 
Vide  CALLAVO. 

Caissac  (S.,  Joannes  &  Deodatus  de),  consules 
S.  Antonini,  c.  824;  peut-être  Caissac  {Ayeyron), 
commune  de  la  Loubière. 

Ca/arc  (Petrus  Garini  de),   c.    loiO;   arr,  de  Figeac 

{Lot). 
CALAPI  (Bernardus),  notarius  Tardschonis  &  to- 

tius  comitatus  Fuxi,  c.  691. 


2o55 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2O0( 


CALATORIO  (Bereiignruis  de),  csnoniciis  Maga- 
lonensis,  c.  42!*  j  pciit-âtre  Caladou  {GariVj,  com~ 
m  une  d'Alton. 

CALAVO,   CALLAVO  (Giiilhermus  de),  c.  ^1 1. 

—  (Raimundus  de),  ce.  354,  4"'  •'i-Ji;  Ca'iUiau 
{Aude),  arr.  de  Limoux.  Vide  CAILI.AVO. 

CALCADICIO(Seguiniis  de),  c.  3^4;  CaUadis^Gard), 
commune  de  Vaîîeraugues, 

CALCIACIO  (Stephamis  de),  c.  324. 
CALCIONOIULO   (Bernard lis   de),   notariiis.    Vide 
CAUCIONOIOLO. 

CALTIO.   Vide  CAUCIO. 
CALDAIRONO  (Gaiifridiis  de),  c.   \665. 
CALUERINA  (Petrus),  scutifer  de  Castris,  c.   14(^1. 
Cahiers  (Guillelmus  de),  c.  pSS  ;  peut-être  Caudiès 

de    Montlouis    (Pyrénées -Orientales),    arrond.    de 

Prades. 
CALDURANICIS,    Cauduranegues  (Bertrandus  de), 

ce.  402,  423. 
Caiercii  abbas,  c.  2  15. 
CALLAVO  (de).  Vide  CALAVO. 
Calm  (Gaylhardus  de  la),  c.   1084;  Lac alm  {Tarn); 

quatre  lieux  de  ce  nom  :  communes  d'Aiguefonde, 

d'Amhialet,  de  Cestayrols  &  de  Saint-Grégoire. 

Calm  (Raniaut  de),  c.   1  16. 

Calmels  (Petrus  de),  c,  392;  Calmet  (Aude),  com- 
mune de  Salles-sur-V Hers  (?). 

CALMIS  (R.  de),  c.  355. 
CALMONTE  (de).  Vide  CALVOMONTE. 
CALOMONTE  (Bego  de).   Vide  CALVOMONTE. 
Calssan  (Guillelm),  c.  93 o. 
CaZssas  (Guillelmus),  c.   1201. 
CALVA,  filia  Adalaicis,  c.  418. 
CALVERA  (Arnau,  Arnaldus),  ce.  440,  442. 
CALVERIA  (Willelmus),  ce.  577,  604. 
CALVERIE    (Bartholomeus),    clericus    notarii, 
c.  1668. 

CALVETI  (Arnaldus),  e.  3  12. 

—  (Bernardiis),  canonieus  &  succentor  Narbonen- 
sis,  c.  236. 

—  (Guillermus),  c.  554. 
CALVETUS,  abbas  S.  Affrodisii,  c.  485. 
CALVETUS,  cantor  Biterrensis,  ce.  431,  454. 

CALVICIONE,  CALVICIONO  (Bernardus  Milo  de), 
c.  304. 

—  (Durantus  de),  c.  445;  Calylsson  (Gard),  arr.  de 
Nirnes. 

CALVO    (Wilhermus    de),    c.    376;    Caux    (Aude), 

commune  de  Caux  &  Sau^ens., 
CALVOjMONTE  (Aiigerius  de),  monachus,  c.  392. 
CALVOMONTE,  Cautmont  (Anissandus  de),  c.  704. 

—  (Bertrandus  de),  domieellus,  e.  1408;  Caumont 
(Gers),  commune  de  Caïaux-sur-Save. 

CALVOMONTE,  CALMONTE,  CALOMONTE,  Cau- 
mont (Bego  de),  ce.  657,  937,  1119,  1  267,  1 490. 

—  (Guillelmus  de),  e.  937. 

—  (Nopars,  Nompar  de),  ce.  937,   i  i  19. 

—  (Stephanus  de),  c.  388;  Caumont-sur-Garonne 
(Lot-&-Garonne),  arr.  de  Marmande. 


CALVOiMONTE    (Geivasius   de),   miles,   c.     i233; 

probahltmcnt  Chaumont  [Haute-Marne^'. 
CAMARADA    (Stephanus    de),    consul    Tholose, 

c.  834;  Camarade  (Ariége),  arr.  de  Pamiers. 
CAMARETO  (W.,  Guillelmus  de),  ce.  1027,  1703, 

Camaret  (Vaucluse),  arr.  d'Orange. 

CAMARGIS  (Raimundus  de),  burgensis  BcUiqua- 
dri,  c.    ]  74ii. 

Camhanat-^,  c.  912. 

CAMBO   {Isarnus  de),  c.  ç53. 

—  (Ramon  de),  e.  408  ;  probablement  Cambon  d'Albi 
(Tarn),    arr.  d'Albi. 

CAMBOLATIO  (Falco  de),  c.  1202. 

—  (Gago  de),  c.  657;  Camboulas  (Aveyron),  com- 
mune de  Pont-de-Salarr. 

Cambon,  c.  aoz. 

Cambom  prier.  T/Ve  ALAZAINUS. 

CAMELINI  (Egidius,  Gilo),  clericus  Alfonsi,  ce- 
mitis  Tliolosani,  ce.  i568,  i5()9,  1570,  1571, 
1573,  i574,  i577,  1579,  i;">8i,  i;J!J2,  i533^ 
1584,  >5i'i,  1587,  i538,  1590,  1092,  1618, 
1639,     1640,    1657,    i653,    1684,    1689,    1693. 

Camels  (Guillelmus  de),  c.  768. 

CAMERLATUS  (P.),  c.    1526. 

Camnon  (R.  de),  c.  402;  Camont  (Gard),  commune 
de  Saint-Martin  de  Valgalgue. 

Campame  cornes,  ce.  880,  881,  904. 

Campanya  (la  contessa  de),  c.  42. 

Campame  domina,  c.   1281. 

CAMPANNOLIS  (Arnaudus  de),  magister  Hospita- 
lis  in  Biierrensi  &  Agathensi,  c.  403. 

—  (Petrus  de),  c.  403. 

Campanolis  (preceptor  de),  e.   i665. 

Campel^  (P.  de),  e.  403;  Campels  (Gard),  commune 
de  Montdardier. 

Campendut,  CAMPENDUTI  (de).  Vide  CANESUS- 
PENSO. 

Campirotl-xdi  (prior  8c  conventus),  c.  1095;  Cam- 
prcdon^  en  Catalogne. 

CAMPIS  (Guido  de),  e.  579. 

CAMPO  (Petrus  Raimundi  de),  e.  423. 

—  (Poncius,  P.  de),  canonieus  M.Tg.ilonensiî , 
ce.  423,  526. 

CAMPOGRISIO  (Guillelmus  de),  bajulus  Vivarien- 
sis  episcopi,  c.  773;  Cangrts  (Aveyron),  commune 
de  Cassuèjouls  (i*). 

CAMPONOVO  (Symon  de),  c.  525;  Cannau  (hU- 
rault),  commune  de  Lunel. 

CAMPORELLIS  (Gombaldus  de),  archydinconi.s 
Ilerdensis,  c.  384. 

CAMPOURSINO  (Raymundus  de),  domieellus, 
c.  r449;  Campoussy  (Pyrénées-Orientales),  arr. 
de  Prades. 

CAMPRANHANO ,  CAMPRINHANO ,  CRAAIPA- 
NHANO  (magister  A.  de),  sacrista  S.  Antonini, 
ce.  876,  11 32,  1142;  peut-être  est-ce  le  même 
<]ue  Arnardus  de  CAMPRINHANO,  c.  578. 

—  (Arnaldus  de),  c.  798. 

—  (Arnaldus  de),  c.  1548;  Crampagna  (Ariége), 
arr.  de  Pamiers. 


2007 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2o58 


CANALI  (Aiho  de),  c.   1062. 
Cananaiol  (Guiraiidus  de),  c.  584. 
CANDELLANICIS  (Stephanus   de),    consul  maris 

Montispessuli,  c.  1344;  Candillargues  (Hérault), 

arr.  de  Montpellier. 

CANUELLI  (Ademarus  de),  c.  474. 
Cakdilii  (abbas),  ce.  i665,  1741  ;  abbates  de  Can- 
DBLio.  FiJe  AIMERICUS,   BERNARDUS. 

CANELLIS  (Vitalis  de],  canoniciis  Barchinonen- 
sis,  c.  998. 

CANESUSPENSO,  Campeniut,  Campenduti  (Berna r- 
diis  Raimundi  de),  ce.  411,  687. 

—  (Gaucelmus  de),  c.  1046. 

—  (Geraldus  de),  ce.  1661,  1662,  iû63,  i665, 
1666. 

—  (Petrus  Bernardi  de),  ce.  979,  1006. 

—  (R.,  Raimundiis  de),  miles,  ce.  780,  917,  974, 
979,  1045,  1 134,  11 35,  1 137,  II 38,  iiSj,  1 142, 

l2o5,  1107,  1209,  1211,  1220,  1224,  1232; 
le    Rogerius    de    CANESUSPENSO   de   la   colonne 

1  198  doit  être  identifié  avec  le  présent  Raimun- 
dus. 

—  (Siguerius  de),  c.  4 1  3  j  Ca;>en<;a  (Aude),  arr.  de 
Carcassonne. 

CANETO,  CANNETO  (Bernardus  de),  notarius  vi- 
cecomitis  Biterrensis,  ce.  3ii,  3i5,  322,  338, 
353,  354, -364,  376,  378,  38o,  384,  385,  386, 
.597,  413,  422,  427. 

—  (G.  de),  c.  1357. 

—  (GuiUelmus  de),  camerarius  Montisolivi , 
c.   ii3i.  ' 

—  (Raimundus  de),  c.  899J  Canet  {Aude),  arr.  de 
Narhonne. 

CANGO  (A.  de),  c.   ro37. 

Canhiti  (Stachy  de),  c.  71. 

CANILHACUS,  c.   12155. 

CANILUACO,  Canillac,  Canilac  (Beatri^  de),  c.  502. 

—  (Deodatus  de),  ce.  1447,  1449,  ,5,5. 

—  (Paganus  de),  c.  584;  Canilhac  (Lozère),  arr.  de 
Marvéjols. 

CANOLLIS  (GuiUelmus  de),  notarius   publicus  de 

Monteregali,  ce.   1599,   167J. 
Canpanya.  Vide  Campanya. 
CANTESIO  (Ramundus  de),  c.  493. 

—  (Ramundus  de),  junior,  c.  493. 
(Raimundus  de),  ce.    i25i,  1548;  peut-être  le 

----  lue  le  précédent;    Canté  (Ariége),  arr.  de 


même 
Pamiers 


CANZI  (Tiebaldus  de),  c.  3oi. 

Caours  (Vevesijue  Je).  Vide  Catcrce.vsiS. 

CAPARACII  (Bernardus),  miles,  c.   ir34. 

CAPATUS    (GuiUelmus),    monachus    Lesatensis 
c.   1068.  ' 

Cap  de  Maill  (Ramundus),  civis  Albiensis,  c.  1669 
CAPDENACO  (Ademarus  de),  c.  345. 
Capdemaci,  C*bue\aci  consules,  c.   1119;  Capdenac 
(Lot),  arr,  de  Figeac. 

CAPELLA    (GuiUelmus),    monachus    Galliaci , 
c.  954. 

Capella  (Bertran  Je  la),  c.  408. 


CAPELLA    (Bertrandus    de),    burgensis    Cordue, 
c.   1117. 

—  (Petrus  de),  e.  800. 

—  (magister  Petrus  de),  c.   1259. 

—  (Raimundus  de),  c.  798. 

—  (Raimundus   de).   Romane    ecclesie    subdiaco- 
nus,  c.  373. 

CAPELLARIUS     (Raymondus),     jurisperitus , 
c.    1294. 

CAPELLI  (Sicardus),  scutifer,  ce.  1459,  1460. 
CAPERIIS  (B.  de),  notarius,  c.  1747. 
CAPISCOLIS,  CAPISCOLIUS  (Ramundus),  capitu- 
larius  Tolose,  ce.  356,  362. 

Capistag.no,  Capitestagno,  Cadestac.no  (preceptor 
de),  c.  i665.  ^^        ^ 

Capistagm  consules,  c.  i665. 

CAPISTAGNO  (Bertrandus  de),  vicarius  Biterris, 
ce.  3o2,  333. 

—  (Gaucerannus,  Gaucerandus  de),  ce.  275,  277. 
278,  279,  283,  284.  /    •     //. 

,    —  (Wilhelmus  Arnaldi  de),  c.  3785  Capestang  (Hé- 
rault), arr.  Je  Béliers. 

CAPITEDENARIO  (Martinus  de),  c.  834. 

—  (Poneius  de),  ce.  640,  737,  738;  consul  Tho- 
lose,  ce.  476,  477,  483,  487,  491,  641. 

—  (Raimundus  de),  ce.  738,  1166. 

CAPITEPORCI,  CAPUDPORCI  (Guido  de),  juris- 
peritus, ce.  522,608,620,  l3^z;  peut-être  faut-il 
faire  Jeux  personnages  Je  ce  Guido,  le  père  &  le 
fils. 

CAPITEVILARIO  (Petrus    de),    notarius  publicus 

Montispessulani,  ce.  1484,  1485,  1487. 
CAPITOLIO  (Berengarius'de),  ce.  418,  489. 

—  (Bernardus  de),  c.  665. 

—  (GuiUelmus  de),  frater  Berengarii,  c.  489. 

—  (P.  de),  consul  civitatis  Narbone,  c.  982. 

—  (Petrus  Raimundi  de),  c.  418. 

CAPITULANE  (GuiUelmus),  canonicus  Narbo- 
nensis,  c.  236. 

CAPRAIROLA(Jordanus  de),  miles,  c.  i3i4;  Ca- 
irerolles  (Hérault)  arr,  de  Béliers. 

CAPRARIA  (Gr.  de),  c.   io58. 

CAPRARIA,  CABRERIA,  CAPRERIA,  CABREIRA 
CABRERIIS  (GuiUelmus  de),  miles,  ce.  1314', 
1730;  Carrières  (Hérault)  arr.  Je  Béliers. 

—  (Guiraldus  de),  e.  58  1 . 

—  (Imbertus,  Umbertus,  Ymbertus  de),  ce.  j7n 
587,  589,  6oi,  638. 

CAPRASIUS  (Bernardus),  canonicus  Agatensis, 
c.  728. 

CAPRASPINA,  CABRESPINA  (Deodatus  de), 
c.    1019. 

—  (P.  de),  preceptor  doinus  milicie  Templi  in 
Montepessulano,  ce.  490,  58i;  le  premier  est 
probablement  un  seigneur  Je  l'Aveyron;  le  second 
peut  être  originaire  Je  Cabrespine  (Aude),  arr.  de 
Carcassonne. 

CAPROSIA,  CABROSIO(Guidode),  ce.  126c,  1265, 
1267,  1290,    1324. 

—  (Herveus  de),  ce.  1260,  1265,  1267;  Chevreuse 
(Seinc-&-Oi:e),  arr.  Je  Rambouillet, 


loSg 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2o6c 


>^ 


CAPUCI,  CAPUKI   (Guillelmus),   judex   Biterren- 
sis,  ce.   1006,  I  234. 

CAPUU  MALLEI  (Bernardus),  ce.  847,  3jo. 
CAPUDPORCI  (Guido).  Vide  CAPITEPORCI. 
CAPUT,  CAPUD  DE  BOVE  (G.),  bajuUis,  ce.  SzS, 

—  (B.),  c.  5ï5. 

CAPUTBOVIS  (Bernardus),  c.  998. 

CARABORDA ,  CARABORDAS  ,   CARABORDE , 

KARABORDA,  CARADORBE  (Aldricus),  civis 

Tholosanus,  c.  1612. 


-(B. 

473,  478,  482,  486,  49t. 

—  (Bernardus),  de  Portaria,  consul Tholose,c. 640. 

—  (Galterius),  e.  483. 

—  (Guillelmus),  consul  Tolose,  ce.  440,  441,  4^6. 

—  (Olricus),  capitularius  Tholose,  c.  302. 

—  (Petrus),  ce.  458,  483. 

—  (Poncius),  consul  Tolose,  e.  456. 

—  (Stephanus),  e.  502;  consul  Tholose,  ce.  369, 
417,  441,  465,  466. 

—  (Stephanus),  juvenis,  c.  492  ;  consul  Tholosa- 
nus, c.  1271. 

Caracilles  (Bernardus  Je),  c.  izi^^  peut-être  Cara- 
guilles  (Aude),  commune  de  Saint-Laurent  de  la 
Cahrerisse, 

Cakamanno,  Caramanio,  Carramain,  Karamanho 
(archipresbiter  de),  c.   1678. 

—  (consules  de),  c.  1263. 

—  (homines  de),  c.  1678. 

—  (vieecomej  de).  Vide  UGO. 
CARAMANNO  (Arnaldus  de),  miles,  c.  209. 

—  (Bertrandus  de),  de  Albia,  c.   1738. 

—  (Donatus  de),  c.  353. 

—  (Donatus  de),  miles,  c.   1406. 

—  (Huguetus  de),  miles,  c.   1097. 

—  (Hugo  de),  vieecomes  Lautrici,  c.  210. 

—  (Joannes  de),  c.  210. 

—  (Jordaniis  de),  burgensis  Tholose,  c.  16225  '-''- 
raman  {Haute-Garonne),  arr.  de  Villefranche  de 
Lauragais. 

Caramenil  (A,  de),  c.  922. 

—  (Ramundus  de),  ce.  921,  922,  923. 
CARANZONUS,  c.  937. 
CARARIE  (Bernardus),  c.  220. 
CARAVITA  (Mosse),  judeus,  c.  376. 
Cai\bo.»<a  (bajulus  de),  e.  i586. 

—  (homines  de),  c.   i,586. 

—  (judei  de),  c.  i586  ;  Cartonne  (Haute-Garonne), 
arr.  de  Muret, 

Carhonel  (Bertrandus),  domicellus,  c.  1623. 

—  (R.  W.),  proome  de  Montalba,  c.  566. 

CARBONELLI  (G.),  canon icus  Magalonensis, 
c.  526. 

—  (Guilabertus),  bajulus  episcopiToIosani,  c.  849. 

—  (P.),  e.  523. 

—  (Petrus),  canonicus  Biterrensis,  ce.  347,  35o. 

—  (Poncius),  ce.  436,  523. 


CARBONELLI  (Poncius),  de  Faget,  e.  1 147. 

—  (Willelraus),  c.   1  149. 

CARBONELLUS,  consul  Tholose,  ce.  460,  466. 

CARBONELLUS   (Petrus),    notarius   Barchinone, 
c.   io63. 

CARBONERII   (Fr.  Raimundus),  de  ordine  Mino- 
rum,  c.   2  i4. 

CARBONERIUS  (Hugo),  c.  658. 

CARCASSES  (Valgueriiis  &  Guillelmus  de),  c.  703, 
commune  de  la  Ro<jue  de  Fa  (Aude). 

CARCASSONA  (Bernardus  de),  c.  419. 


ernardus),  consul  Tolose,  ce.  441,  465,  466,       —  (Petrus  de),  sacerdos,  c.   i5oo. 

—  (magister  Simon  de),  c.  i633;  judex  Biterrensis, 
e.  1738. 

Carcassgne.vses  archidiaconi.  Vide  kKkGOtiR,  liE- 
RENGARIUS,   CASILIACO,   MORA,  PETRUS. 

Carcassone  archidiaconus  major.  Vide  G. 

Cahcassone  ecelesiecapitulum,  ce.  847,  1740,  1741. 

Carcassone  communitas,  c.  1741. 

Carcassone  eonstabularius.  Vide  Galverne.vsis,  S. 

Carcassone  consules,  ce.  846,  i665,  1666,  1741. 

Carcassone  suburbii  consules,  e.   1495. 

Carcassone  senescalli  curia,  ce.  1457,  1458. 

Carcassone  domini,  c.  721. 

Carcassone  electus,  ce.  1664,  1740. 

Carcassone,  Carcassensis,  Carcassonensis,  Kab- 
cassensis,  Rarcassone  episcopus,  l'evesoue  de 
Carcassona,  ce.  37,  626,  657,  916,  1220,  1221, 
i365. 

Carcassonenses  episcopi.  Vide  BERNARDUS  RAI- 
MUNDI,    CLARINUS,    GUIDO,    OTO. 

Carcassonensis,  Karcassone  quondam  episcopus, 
ce.  645,  65o. 

Carcassone  homines,  ce.  1443,  1495. 

Carcassone  judei,  c.  426. 

Carcassone  judex,  e.  1676. 

Carcassone  senescalli  judex.  Vide  BANHERIIS, 
FEUTRICI,  PARISIUS,  PENTERU,  PODIONAU- 
TERIO,  PODIOSIURANO,   SALVIO. 

Carcassone  curie  régis  judex.  Vide  BERENGA- 
RIUS. 

Carcassone  moneta,  c.  i32o. 
Carcassone  officialis.  Vide  PORCIANO. 
Carcassone  prepositus.  Vide  ALEUMUS. 
Carcassone  proditores,  c.  1394. 
Carcassone  sacrista.  Vide  B. 

Carcassone  senescallia  (reeeptor  reddiiuum  i,  Rc- 
gis  in).  Vide  BRUNELLI. 

Carcassone,  Carcassonensis,  Charcasonensis  scncs- 
callus,  ce.  214,  7o3,  895,  1047,  1226,  i3o;, 
i3io,  i356,  i357,  i358,  1359,  i36o,  i36i, 
i362,  i363,  1364,  i365,  i366,  1393,  1394, 
1435,  1475,  i5o4,  1572,  1578,  i6q2,  1607, 
1608,     1643,    1644,    1686,    1712,    1743, 

Carcassonenses  senescalli.  Vide  ARSICIO,  AUTO- 
LIO,  COCUS,  COHARDONE,  CRANIS,  FRICAM- 
PIS,   GOLOEN,   PIANO,   ULMEIO,  VICINIS. 

Carcassone  subvicarii.  Vide  GOGENCHIS,  UGO. 
Carcassone  senescallie  terrarii,  ce.   1192,  1661. 
Carcassone  universitas,  ce.  846,  847. 


206l 


INDEX  ONOMASTICUS. 


îo6: 


Caucassone  vicarii.  Fide  ISARNUS  BERNAUUI , 
PROVINO,  RAIMUNDUS,  ROGERIUS,  ROME- 
GOSIO,  SANCTO  FELICE,  SANCTO  MICHAELE. 

CiP.CASSONii  vicecomes,  ce.  10.^2,  l'^^J()^  VUe  RAI- 
MUNDUS ROGERIUS,  RAIMUNDUS  TRENCA- 
VELLUS,  ROGERIUS,  TRENCAVELLUS. 

CARCER  (Beriiardus  de),  c.  1203;  Carces  {Tarn- 
Ô'-Garonne),  commune  de  Lau^erte. 

CARDAILLACO,  CARDALHACO,  CARDELHACO, 
Cardalkac  (Bertrandus  de),  miles,  ce.  1010,1119, 
1267,  1296,   1406. 

—  (Bertran  de),  seignor  de  Castelnau  Je  Montratter, 
ce.    18,  637. 

—  (Hugo  de),  ce.  1119,  1296;  Cardaillac  [Lof),  arr. 
de  Figeac, 

CARDINALIS  (Andréas),  c.  800. 

CARUO   (magister),  eapellanus  legati,  c.   io33. 

CARDONA,  CARDONE  (dominus  de),  c.   1547. 

—  (Berengariiis  de),  c.  287. 

—  (Guillelmus  de),  ce.  645,  gâS. 

—  (Petrus  de),  c.  292. 

—  (R.  de),  c.   922  ;  Cardona,  en  Catalogne. 

CAREDORTA    (Geraldus    &    Raimundus    Mar.ci- 

pius  de),  c.  319. 
CARERIA  (Petrus  Stephani  de),  syndieus  Laiitrici, 

c.   1669. 
Carcs   (W.  de),  c.  3o5  ;  peut-être  Saint-Martin   de 

Quart  (Cart^),  commune   de    Bouillargues  [Gard). 

CARLACIO  (Bernardus  de),  notariiis  dominorum 
Ucetie,  e.   i333;  Carnas  [Gard),  cant.  de  Quissac, 

Caknotessis  cornes,  c.  816. 

Carxotessis  episeopus,  ce.  794,  817,  818,  840. 

CARNOTO  (Reginaldus  de),  ordinis  Predieatonim, 
c.   1409^  Chartres  [Eure-&~Loir). 

CAROLI  (G.),  archipresbiter  Narbonensis,  c.  264. 

CAROLUS  VIII,  Francoriim  rex,  c.  442. 

CAROLUS  IX,  rex,  c.  248. 

CAROLUS,  KAROLUS,  K.,  Andegavie,  Provincie 
&  Forehalquerii  cornes,  ac  marchio  Provincie, 
ti'K.S\c\\\e,  allai  li  cuens  d'Anjou,  ce.  1274,  127J, 
1407,  1413,   1415,   1417,   1493,   1700. 

CAROLUS  (Bernardus),  seriptor,  c.  355. 

CARPELLUS  (Raimundus),  clericus,  c.   1019. 

CARPENTARIUS  (magister  Theobaldus),  c.  1462. 

CABrEMOBATE.vsis  episeopus,  ce.   1257,  1490. 

CARPINELLUS,  canonieus  Appamiensis,  c.  578. 

CARPINUS  (Ramundus  alias  Martinus),  consul 
Tolose,  ce.  276,  478,  483,  48Û. 

CARRERIA  (Bernardus),  canonieus  Narbonensis, 
c.    1007. 

CARRERIE  (B.),  archidiaeonus  Corbariensis, 
c.  204. 

CartiiuSie  ordo,  ce.  53o,53l,  56o  ;  ordre  des  Char- 
treux. ' 

CARTO  (P.  de),  e.  69/i  ;  Saint-Martin  de  Quart 
(Gard),  canton  de  Qutssac.  Vide  Cares. 

CARZANO  (Stephanus  de),  e.  53 1  ;  Carsan  (Gard), 
arr.   d'U:^ès. 

CASA  (Johannes  de),  ce.  523,  026. 

—  (Joiinnes  de),  Montispessulani,  c.  1414. 


CASA  [Petrus  de),  e.  292  ;  Mas-de-Case  (Hérault), 

commune  de  Montpellier. 
Casahon  (Girardus  de),    e.    687  j    Ca^aubon    [Gers), 

arr.  de  Condom. 
CASALIBUS   (Guillelmus    Petrus   de),   consul  To- 
lose, c.  757;  Ca-^als  [Tarn-&-Garonne),  commune 

de  Verdun-sur-Garonne  (?). 
CASALIBUS  (Raimundus  de),  monachus  Lesaten- 

sis,   c.    1068;  Ca-^als    [Ariége),  commune  du  Mas- 

d'A-^il  [?). 
Casali  Keno/j  (homines  de),  c.   1687;   Ca^alrenoux 

[Aude),  arr.  de  Castelnaudary. 
Casais  (Berengarius  de),  c.  584. 
CASANOVA  (Guiraldiis  de),  c.  436. 

—  (frater  Johannes  de),  ordinis  fratrum  Mino- 
rum,  e.  1  326. 

—  (Vitalis  de),  ce.  1093,  1200,  1201. 

CASCAVELERIUS ,  CASCAVELLERIUS  (Guillel- 
mus, Willelmus),  consul  Tolose,  ce.  5o6,  5iâ, 
527. 

Casedei  abbas.  Vide  GERALDUS. 

CASILIACO,  CASILHACO,  CASILACHO  (Petrus  de), 
Carcassonensis  archidiaeonus,  ce.  282,  283,  284, 
3o2  ;  Ca^ilhac  [Aude),  arr.  de  Carcassonne. 

Cas/ar  (Raimundus  de).  Vide  Castlar. 

Caslaron  (dominus  de),  c.    1  14a. 

CASNACO  (Bernardus  de),  c.  7115  Ca^enac  [Dor- 
dogne),  commune  de  Coux  &  Bigarroijuc. 

Cassainha  [R.  B.  de  la),  c.  621. 

—  [IV.  e  Mossels  de  la),  c.  62  I  ;  la  Cassagne  [Lot- 
&-Garonne),  commune  du  Pont-du-Casse  (?). 

CASSANELLO  (Ramundus  de),  consul  Tholose, 
ce.  476,  478,  483,  487,  491. 

—  (Stephanus  de),  consul  Tholose,  c.  641, 
Cassanol  [B.  de),   e.    53 1  ;    Cassagnoles    (Gard),  arr. 

d'Alais. 
Cassart  (Roger! us  del),  c.  453. 

CASSiAso(prior  de),  ce.  i6û5,  1742.  ^/Vc  JOANNES. 
CASSIT  (Botetus),  de  Sancto  Antonino,  c.   i35i. 
CASTANACHO,  CASTANHACO  (parierii  de), 

c.   1 141 . 

—  (G.  de),  c.    1141. 

—  (Petrus  de),  monachus  Lesatensis,  c.  1068. 

—  (Petrus  de),  ce.  856,  15485  Castagnac  [Haute- 
Garonne),  arr.  de  Muret. 

CASTANETO    (Peregrinus    de),    Montispessulani, 

e.   1414;  Castanet  [Hérault),  arr.  de  Béliers. 
CASTELLANA,   61ia    Aimerici   de    Castronovo, 

c.  499. 
Castelle,  Castilie  rex,  ce.  557,  '°-JJi  '341,  i575. 
CASTELLIO,  CASTELLONUS  (frater),  ord.  Cister- 

eiensis,  ce.   1544,  1546. 
CASTELLIO  (frater),  conversus  Bolbone,  c.  692. 
CASTELLIONE,     CASTELONE    (Guillelmus    de), 

consul  Fuxi,  ce.   1  168. 

—  (Isarnus  de),  c.  768;  Castillon  [Ariége),  com- 
mune d'Artix. 

CASTELLO,  CASTELO  (Bernardus  de),  c.  3o8. 

—  (Pontius  de),  ce.  3o8,  691 . 

—  (Raimundus  de),  c.  55 1.' 

—  (Ysarnus  de),  c.  7675  Castel  [Ariége),  commune 
de  I.apenne. 


2o63 


INDEX  ONOMASTICUS. 


CASTELLO,  CASTEL...  (de).  Fide  CASTRO. 
CASTELLO  RAINARUO   (Giiillelmus   de),   c.  3o6; 

Châtcaurenard  [Bouclies-du-Rhone),  arr.  d'Arles. 
CASTELLONUS,  c.  1002. 
CASTELLUSNOVUS,  ce.  i3i3,  1462. 
Castilie  rex.  Vids  Castelle. 
CASTILIO  (Augeriiis  de),  c.  721;  Castillon-du-Gard 

(Gard)^    arr.    d  U^ès j    ou    Castillon-de-Ganière 

(liiV.),  arr.  d'Alais. 

CASTILIONE  (Bernardiis  de),  c.  6785  Castilhn 
(^Aude),  commune  de  Greffeil. 

CASTILLO  (G.  de),  proome,  prusome  de  Montalia, 

ce.  556,  ySo. 
Castlar  (Elesiarius  de),  c.  522. 

—  (Raimundus  de),  ce.  3o2,  337;  ^"ilar  (Gard), 
arr.  de  Nimes. 

Casilar  (R.  &  Petnis  del),  milites,  fratrcs,  c.  '  1 16. 
Cajl/ar  (Raimundiis  &  Bernnrdiis  de),  c.  578. 
CASTLARDO    (Petrus  de),  consul  &  syiidicus  Ap- 
paraiariim,  c.   1367. 

CASTLARIO  SCITARDO  (Ramundus  de),  cano- 
nicus  Appamiensis,  e.  578. 

CASTLARO  (Arnaldus  de),  c.  897. 
Caetlucii  consules,  e.   11  19;  Caylux  (Tarn-&- Ga- 
ronne), arr.  de  Montauhan. 
CASTLUCIO,  CASTLUSCIO  (Deodattis  de),  e.  800. 

—  (Petrus  de),  notarius   publieus,  ce.  1202,  i2o3. 

—  (Poncius  Ato  de),  e.  1  2o3  ;  Caylux  (Aveyron), 
commune  de  La  Cresse. 

Castras  (l'eves^ue  de)  (sic),  c.  77. 
Castriduni  vicecomes.  Vide  GAUFRIDUS. 
c:ASTRIIS  (B.  de),  c.  460. 

—  (Bertrandus  de),  e.  403. 

—  (Elisiarius  de),  ce.  3ro,  429. 

—  (Petrus  Armengaudi  de),  c.  668. 

—  (Raimunda  de),  c.  668. 

—  (R.,  Ralmundus  de),  ce.  366,  367,  368,  402,668. 

—  (Guillelmus  de),  prior  de  Melgorio,  c.  1000; 
Castries  (Hérault),  arr.  de  Montpellier. 

Casïris',   Castressis    (abbas    de),    ce.    807,    1646, 

i665,  1741. 
Castrensis  abbas.  Vide  GUILLELMUS. 
Castiiensis  sacrlsta.  Vide  SANCTO  PRIVATO. 
Casthis,  Castras  (consules  de),  t.  i665. 
CASTRIS  (Amelius  de),  c,  277 

—  (Bonushomo  de),  c.  336. 

—  (Escotus  de),  c.  3 12, 

—  (Guilahert  de),  e.  408. 

—  (Guilabertus  de),  ce.  io35,  ii5o;  hereticus, 
c.   1149;  Castres  (Tarn). 

CASTRO  (Petrus  de),  miles,  c.   1428. 
CASTROKOC  (Petnis  Austorgii  de),  c.   i2o3;  Cas- 
telhouc  (Lozère),  commune  de  Frades. 

CASTROBONO  (A.  de).   Fide  ARNALDUS. 

Casïrobono  (homines  de),  ce.   1012,  ioi3. 

Castelbo  (Ramonet  de),  e.  70. 

CASTRO  GENESTO  (Petrus  de),  canonicus  Appa- 
miensis, ce.  578;  Castelginest  (Haute-Garonne), 
arr.  de  Toulouse, 


2064 

CASTROMARINO,  Castelmauri  (Hugo  de),  c.  913. 

—  (Robertus  de),  c.  46 1  j  Caslelmary  (Aveyron), 
arr.  de  Rodei^. 

Castrinovi  de  Arrio  consules,  ce.  1119,  1264. 

—  (homines),  ce.  i636,  1637;  Castelnaudary  (Aude). 
CastriiNovi  de  Leval  consules,  c.  1  120. 
Castrinovi  de  Montemirailho  consules,  c.   1262; 

Castelnau  de  Montmirail  (Tarn),  arr,  de  Gatllac, 

CASTRONOVUM,  filius  Aimerici  de  Castronovo, 
c.  933  ;  civis  Tolose,  c.   1 1 14. 

CASTRONOVO  (frater  Petrus  de),  c.  490;  Aposto- 
lice  sedis  legatus,  ce.  509,  53 1,  535,  558,  6i3; 
Peyre  de  Castelnau j  mestre  d'ostal  del  Sanct 
Payre,  ce.  7,  1  i. 

N.  B.  Nous  rangeons  tous  les  personnages  appelés 
de  Castronovo  par  famille;  inutile  d'ajouter  <juc  le 
classement  a  été  souvent  difficile  &  n'est  pas  tou- 
jours certain, 

CASTRONOVO,  CASTELLONOVO  (Aimericus  de), 
ce.  146,  i5i,  268,  393,  421,  492,  499,  5i6; 
major,  ce.  710,  711,  834,  933;  probus  homo 
Tolose,  ce.  747,  748,  757;  consul  Tholose, 
ce.  447,  647. 

—  (Aimericus  de),  juvenis,  minor,  ce.  5i7,  710, 
71  I,  834;  miles,  e.  206. 

—  (Arnaldus  de),  ce.  3o6,  747,  748. 

—  (Bernardus  Oaldricus  de),  e.  6o3. 

—  (Guillelmus  de),  ce.  365,  747,  748,  707;  Tho- 
lose vicarius,  c.  373. 

—  (Guillelmus  Olricus  de),  ce.  747,  748. 

—  (Jordanus  de),  e.  1640. 

—  (Mareella  de),  uxor  Aymerici,  c.  206. 

—  (Oldricus  de),  e.  517. 

—  (Petrus  de),  ce.  478,  517,  747,  748;  consul 
Tolose,  ce.  709,  711. 

(Petrus    de),    miles,    civis   Tholose,    ce.     i552, 

i56o. 

—  (R.  de),  burgensis,  civis  Tholose,  c.  1 56o  ;  con- 
sul Tolose,  c.   I  I  i3. 

—  (Ramundus  de),  ce.  710,  748,  834,  893;  capi- 
tularius  Tholose,  ce.  356,  362,  365;  consul 
Tholose,  ce.  376,  439,  441,  455,  465,  466;  Cas- 
telnau d'Estrètefons  (Haute-Garonne),  arr,  de 
Toulouse. 

Tous  ces  personnages  paraissent  appartenir  'a  la 
même  famille;  les  deux  suivants  en  faisaient  peut- 
être  aussi  partie,  mais  nous  n'en  avons  pas  de  preuves 
certaines. 

CASTRONOVO  (Petrus  Martini  de),  ce.  670,  673, 
677,  834,  943,  949,  950,  1006. 

—  (Petrus  Martini  de),  ce.  1122,  1124,  Ii33, 
1134,  I  i38,  I  166;  peut-être  Castelnau-d'Estrète- 

fons  ou  plutôt   Castelnaudary?   Ces   deux  person- 
nages semblent  être  le  père  &  le  fils, 
CASTRONOVO  (Agullo,   Agullonus  de),  ce.    280, 
292,  3o2,  366. 

—  (B.  de),  canonicus  Magalonensis,  c.  423. 

—  (Rufus  de),  c.  460  ;  Castelnau-le-Le-{  (Hérault), 
arr,  &  canton  de  Montpellier, 


2o65 


INDEX  ONOMASTICUS. 


;o66 


CASTRONOVO  (Bernardus  dej,  c.    ,448;  Chàucu- 
neuf-Ranion  [Lozère),  arr.  de  Menie. 

—  (Gariniis  dej,  senior,  c.    1448. 

—  (Garinus  de),  c.  1448. 

—  (Garinus  de),  domicelliis,  c.   1448. 

—  (GulUelmus  de),  ce.  800,  1448. 

CASTRONOVO  (Gilbertus  de),  c.  ,,io;  CaUelnau 
de  Montratier  (Lot)  (?). 

CASTRONOVO  (Guillelmus  de),  c.  600  ;  C^stelnau 
lie  Fendres  {Hérault),  commune  de  Vendres. 

CASTRONOVO  fRaimundus  de),  c.  66:,;  Castelnau 
d'Aude  [Aude),  arr.  de  Narbonne. 

CASTRONOVO  (Berna rdus  de),  c.  1009;  Castelnau 
de  Pé^ueyrolles  (Ayeyron),  arr.  de  Millau. 

—  (Matfridus  de),  ce.   loop,  loio. 

CASTELLONOVO  (Guillelmus  de)  &  ejus  nepos 
WiIIelmiis,  e.  i  203  ;  peut-être  un  des  nombreux 
Castelnau  du  Tarn. 

CASTRONOVO  (Dalmaciiis  de),  e.  loiyj  en  Ve- 
naissin:'  ou  Chàteauneuf  de  Randon  (Lozère),  arr 
de  Mende?  V      t       ;.        • 

CASTROPERSO  (Guillelmus  de),  scutifer,  ce.  ,409, 
1460;  Caslelpers  (Aveyron),  commune  de  Samt- 
Just. 

CASTRiSARnACENi  consules,  ce.  ri2o,  1170,  1262. 

—  unirersitas,  c.  1170;  Castelsarraxtn  '{Tarn-S- 
Garonne). 

CASTROVERDUNO,  CASTELLOVERDUNI  (domi- 
nus  de),  c.  691 . 

—  (Arnaudus  de),  c.  474. 

—  (Atho,   Ato    Arnaldi,    Arnaudi,    Ernaudi    de^ 
ce.  47J,  Û91,  767,  896,  906.  ■" 

—  (Garsias  Arnaldi  de),  c.   1062. 

—  (Raimundus  Batnlha  de),  miles,  ce.  i.Uô,  i663- 
Chiteauverdun  (Ariége),  arr.  de  Foix.  ' 

Castrovetem    (domini    de),    c.    9,,;    Castelvlclh 
partie  d'Albi. 

CASTROVETERI  (Guillelmus  de),  c.  286,  seigneur 
catalan,  ' 

GATA  (Petruj  de)    c.  3o2. 

CATALANUS,  CATALANI,  CATHALANI  ARQUE- 

RIUS  (Berengarius),  c.    1006. 

—  (Guillelmus),  Narbonensis,  c.  ioo5. 

—  (Johannes),  notarius  Narbone,  c.  24^. 

—  (Joannes),  c.  1 158. 

—  (Petrus),  miles,  c.  703. 

—  (Raimundus),  scriptor  Narbone,  c.  963. 

—  (Rogerius),  miles,  e.   1097. 

—  (Raimundus),  consul  Tholose,  c.  834;  ces  per- 
sonnages  appartiennent  à  deux  familles  différentes 
de  Narbonne  &  de  Toulouse. 

Catalas,  Catalhas,  ce.  52,   162;  les  Catalans. 

Catalonie  barones  &  magnâtes,  c.  -i;5. 

CATEIUS(L.  R.),  c.  712. 

CATELLUS,  c.  746. 

Cath  (Guillelmus),  miles  de  Arsyncho,  c.  1544 

CATHALAUNIS,   CATHALAUNO  (Nicholaus  de) 

inqu.sitord.  Regis,  ce.   ,49,-i,  ,498,  ,499     Chà- 

lons-sur-Marne. 
CATC  (Ramundus),  c.  809. 


CATONIS  (Amelius),  miles,  c.    1462. 
CATULLIS  (Guillelmus  de),  c.  698. 
Catlrcenses  denarii,  ce.  J27,  r)28,  1293. 

—  Ijbre,   ce.    704,    1282,    1283,   1284,  1286,  i634, 
1644,   ,657,  1733.  ^ 

—  solidi,  ce.  623,  812,  8i5,  i3ii. 
Caturcensis,    Cahors,    Cahours ,   Caours  (episcopus, 

leves^ue    de),    ce.     18,    77,    80,    611,   655,    991, 
■122,  1207,  '36i,  i5i4,  i5r8,  1714. 

CATURCO,    CATURCIO    (Arnaudus    Truel    de), 
c.   i5oj.  ^ 

—  (Geraldus  de),  consul  Tholose,  c.  472. 

—  (Guillelmus  de),  c.  706. 

—  (Raimundus,    Remundus,   R.),   ce.    525,   525, 
.)89,  604,  606,  607,  611,  612,  657,  658,  706. 

Caicio,  CAtscio,  Caltio  (consules  de),  ce.   i6ï5. 

CAUCIO  (Berengarius  de),  e.  32o. 

—  (Berengarius  de),  ce.  970,  1444. 

—  (frater  Bernardus  de),  de  ordine  Predicatorum, 
c.   1088. 

—  (Petrus  Raimundus  de),  e.  32  r. 

—  (Pontius  de),   c.    698;    Caux  (Hérault),   arr.  de 
o esters. 

CAUCIONOIOLO,  CALCIONOIULO  (Bernardus  de) 
notarius  Biterrensis,  ce.  3oi,  32,,  349,  404; 
Caussiniojouls  (Hérault),  arr.  de  Béliers. 

CAL'DINA  (Escotus),  miles,  c.   ,459. 

Cauduranegues  (Bertrandus  de),  ride  CALUURA- 
NICIS. 

Caumont  (de).  Vide  CALVOMONTE. 
CAtNENSisabbas,  ce.   ,664,  ,666,  ,740,  ,74,.  VUe 
PETRUS.  '^ 

—  eellerarius.   Vide  FARIC.ONE. 

—  conventus,  ce.   ,498,   ,499,  ,5,0,  ,740,   ,741, 

—  elemosinarius.  ^;./ff  JORDANI. 

—  infirmarius.  ^irft- VAUO. 

—  prior  claustralis.  K,<ie  BESSANO. 

—  sacrista.  Fide  AVANIACHO. 
CauniS  (consules  de),  c.   ,665. 

—  (salinum  de),  ce.   1499,   ,5oo. 
CAUNIS  (Arnaldus  de),  miles,  c.  946. 

—  (Petrus  de),  c.  8,  1. 

—  (Pontius  de),  c.  947. 
CAUS  (Poncius),  c.  9,0. 
Caisaco  (prior  de),  e.    ,455. 

Cahlsac,  Cahusac  (consules  ae  milites),  e.   1  ,  ,9. 

CkV%\CO,Cahusac  (Bernard  àe),  ce.    ,72,   ,73. 

—  (Bernardus  Rogerii  de),  c.  734. 

—  (Poncius  Amelius  de),  ce.   ,262,  ,296. 

—  (Petrus  Bernardi  de),  c.  ,262. 

—  (WiUelmus,    W.    de),   ce.    49,,    602;    Cahurae 
(Tarn),  arr.  de  Galllac. 

CAUSCIO  (de),  ride  CAUCIO. 

CAUSIDA,   filia   Sausse   &   Pétri  Nigrcti,  ce.   ,214, 
i2i5,  1216,  1217,  12,8,  ,2,9. 

CAUSITI  (Gontardus),  c.  324. 

CAUSLIRANO   (Raimundus    Petrus   de),    seriptor, 
c.  504.  ' 


2o6j 


INDEX  ONOMASTICUS. 


!o68 


CAUSSADA,  CAUSADA  (R.  de),  c.   12Û7. 

—  (Ramundus  de),  c.  pSy. 

—  (Ratiers  de),  c.  267. 

—  (Ratter,  Raterius  de),  ce.  192,  1267;  Caussade 
(^Tarn~&~Garûnne)^  arr.  de  Monîauhan. 

Caassits  (Gailhardiis  de"),  c.    1201. 

CAUTEA  (  Bertrandus),  monachus  Caunensis, 
c.   1498. 

Cautmont  (Anissandiis  de).  Vide  CALVOMONTE. 

Cavailloni;,  Cavaillono,  Cavellione,  Cavelhone, 
Cavelleo\e,  Cavalione  (dominus  de),  c.  801. 

CAVAILLONE,  CAVELHONE,  CAVELLEONE,  CA- 
VALIONE, Cahalho,  Cahalhos  (Bertrandus  de), 
c.  281. 

—  (Guido,  Guy,  Puy  [sic]  de),  miles,  ce.  1  1  "i,  1  17, 
696,  746,  769,  804,  893;  Cava'iUon  (Vaucluse). 

CAVALANO  (G.  de),  canonicus  Magalonensis, 
c.  423. 

Cavalhs  (Guido  de).,  c.  749. 

CAVALLERIUS  (Poncius),  precentor  Carpentora- 
tensis  ecclesie,  c.   loSo. 

CAVALLUS  (Arnaldiis),  consul  Tholose,  c.  1220. 
Cavals  (Raimundiis   de),  consul  Verdiini,  c.   1261. 
CAVANACHO,  CAVANNACO  (Ameliiis  de),  c.  i3i4. 

—  (G.  de),  c.  525;  Cavanac  (^Aude),  arr.  de  Carcas- 
sonne. 

CaVELLICENSIS,  CAVEf.LIONENSIS,  Ca VILLONENSiS  epi- 

scopus,  ce.  434,   1060,   1257,   1490. 
CAVERANONO  (Raimundus  de),  c.   i2o3. 
CAVIRTUS  (Bernardiis),  c.  773. 
CAVOMONTE   (Noparius    de),    c.    1291;   peut-être 

Caumont-sur-Garonne  [Lot-&-Garonne),  arr.   de 

Marmande, 

CAVRIACO  (Lambertus  de),  c.  658;  Chevry,  lieu 
de  l'Ile  de  France. 

Cayro  yAytner'ic  de),  c.    1  22. 

—  (Rigauld  de),  c.   117. 
CAZALERIO  (Petrus  de),  c.   1022. 

CAZALI  SANCTI  EGIDII  (Robertus  de),  c.  Soi. 
Ca^ols  (Pfire),  e.  562. 

CECILIA,  comitissa  Fuxensis,  ce.  273,  274. 
CECILIA,  pnella  regine  Aragonie,  c.  534. 
CELESTINUS  III  papa,  c.  436. 

CELLAVINARIA  (Petrus  R.  de),  c.  947;  ancienne 
église,  commune  de  Cru^y  [Ht'rault). 

CELLES  (Mauricius),  beneficiatus  ac  granaterius 
Narbonensis  ecclesie,  c.  za*). 

CEMERIO  (Guillelmus  de),  c.  3.2.  V,de  CIIMERIO. 
Cendrati    abbas,   c.    1449;  Cendras  (Gard),  arrond. 
d'Alais. 

CENERIUS  (Petrus\  notarius  comitis  Tolosani. 
Vide  CEVENERIÛS. 

Cenomanexsis  decanus,  c.  936;   le  Mam  [Sarthe). 

Cenomanenses  solidi,  c.  i3oo. 

Ccitolh  {R.),  c.  1147. 

Cenroï  (Raimundus),  miles,  ce.  i33o,  i332. 

Centolh  {IV.),  c.  1147. 


CENTRAIRANICIS,  CINTRARIANICIS  (Guillelmus 
de),  ce.  292,  36(5. 

—  (R.  de),  ce.  368,  398. 

—  (Rostagnus  de),  c.  398. 

—  (Ugo  de),  canonicus  Magalonensis,  c.  36o  ; 
Sauteyrargues  [Hérault),  arr.  de  Montpellier. 

CENTULLI  (Berengarius),  canonicus  Ruthenen- 
sis,  ce.  346,   1076. 

CENTULLI  (Berengarius),  c.   1010. 

CENTULLUS,  CENTOLIUS  dEstarac,  cornes  de 
Asteraco,  Astaraco,  Astaraci,  ce.  698,  893,  929, 
930,  933,  1 162,  1  i63  ;  quondam  cornes,  c.  1  rg9. 

CENTULLUS  junior,  cornes  de  Astaraco,  ce.  j  102, 
I i63,  1  164. 

CENTULLUS  (Ramunaus),  consul  Tholose,  ce.  4-6, 
478,  4«3,  487. 

CENTULLUS  (Saneius),  notarius  Tolose,  e.  710. 
CENZA  (Berengarius  de),  c.  384. 
CERCTO    [CERCIO?]   (Ramundus   de),   perpetuus 
presbyter  Narbonensis  ecclesie,  c.  221. 

CERDAINHA  (Berengarius  de),  c.  490. 
Cerdana  (rta),  c.  554. 
CERDANI  (Petrus),  c.   1  100. 

CEREBRUNUS,  Conseranensis  episeopus,  c.  906. 
CERNERII    (Petrus),    publicus   tabellio   Appamie, 
c.  876. 

CERVARIA  (Berengarius  de),  miles,   ce.  998,  999. 

—  (G.  de),  c.  714  ;  Cervera,  en  Catalogne. 

CerviAno,  Serviaxo,  5ervias  (homines  de),  c.  1197. 

—  (consules  de),  c.  i665. 

CERVIANO  (Berengarius  de),  c.  804. 

—  (Bernardus  de),  c.  273. 

—  (G.  de),  monachus  Anianensis,  c.  479. 

—  (Pontius  de),  c.  454. 

—  (Stephanus,  Esteves  de), -ce.  267,  290,  428,  429, 
43 1,  453,  470,  471,  584,  586,  588,  529,  6c5, 
638;  &  ejus  iïlius  Stephanus,  c.  669;  Servian 
(^Hérault),  arr.  de  Béliers. 

CESSERACIO  (Guillelmus  de),  c.  1398;  Cesseras 
(^Hérault),  arr.  de  Saint-Pons. 

CEVENERIUS,  CENEHIUS,  CEVERINUS,  SEVENE- 
RIUS  (Petrus),  notarius  comitis  Tolose,  ce.  i^ij, 
429,  434,  490. 

CEVENERIUS  (Petrus),  c.  534;  paraît  être  distinct 
du  précédent. 

CHABALDI,   CHATBALDI  (Petrus],  c.  38 1,  450. 

CHABAUDI  (Nycholaus),  notarius,  c.  1747. 

CHABRELAIN  (Mateus  de),  c.   1027. 

Chatrols  (Guiraudus),  c.  677. 

CHALENCONE  (Hugo  de),  succentor  ecclesie  Nar- 
bonensis, c.  223;  Chalancon  (Ardèche),  arr.  de 
Tournon, 

Clialli  (Philippus  de),  castellanus  Rupis  Aniorti, 
c.   1452. 

Chalon  [lo  conte  de),  ce.  70,  73  ;  Chàlons-sur-Saàne 
(Sa6ne-&-Loire). 

CHALVETI  (Petrus),  conversus  &  donatus  monas- 
terii  Vallisbone,  c.  532. 


2069 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2070 


CHAMENIACO  (G.  de),  sensscalliis  Tolosanus, 
c.  701. 

—  (Guido  de),  nepos  senescalli,  c.  702. 
CHAPELARII,  CHAPELERII  (Berna rdus  &  Petriis), 

fratres,  c.  i6=3. 
CiURCASoxEXSis   senescallus.   ViJe  CABCASSOJiENSiS. 
Chardonnal  (Johannes),  c.   i5o3. 
CharlemagnCf  ce.  29,  3o. 
CHARMEIA  (Petriis  de),  miles,  c.  1437. 
Chartres  (Petrus  Bernardi  Je),  c.   1299. 
CHASSERIIS  (Guido  de),  c.  773. 
CHASTRAS  fBeriiardusde),  c.  798. 
CHAT  (Stephanus),   notarius    régis   in   ricecomi- 

tatu  de  Gredona,c.   1270. 
CHATBALDI  (Villelmus),  c.  450. 
CHATBERTUS,  c.  411. 
CHATBERTUS,  c.   i  i  57. 
CHATMAR  (Laurentius),  c.  412. 
CHAUDERONO,  Chauieron  (Raimundus  de),c.  701. 

—  (Renerius),  c.  1364. 
CHAULERIUS,  prepositus,  c.  355. 

Chausenors  (Durandus   de),   Narbonensis  canoni- 

cus,  c.  241. 
CHAUZARDI   (Ramundus),    consul    Appamie, 

e.  1367. 
CHAVIGNIACO  (Andréas  de),  c.  906. 

—  (Willelmus  de),  dominus  Castriradulphi , 
c.  906;  Chauvigny  (Vienne),  drrond,  de  Montmo- 
rillon,  &  Chàteauroux. 

CHENEVERIIS,  Chennevières  (Gaufridus,  Geof/roi 
de),  senescallus  Tholosanus,  seneschau  de  Tho- 
lose,  ce.   1285,    i5i6. 

Chillan  (Arnaldus  Je),  c.  266. 

CHIRACO  (Mirandus  de),  e.  800. 

.—  (Oliverius   de),  c.  800;   Chirac  (^Lo^ère),  arr.  de 

Marvéjols. 
CHIVUS  (Martinus),  scriptor,  c.  943. 
CHOARDONE  (Guillelmiis  de),  miles,  senescallus 

Careassone  &  Bi.erris.  Fide  COHARDONE. 

CHOLETI  (Andréas),  senescalus  Tolosanus,  c.  878. 

CHRISTIANUS,  serviens  de  Sancto  Porcherio, 
c.  1640. 

CICCA  (Petrus),  e.  1414. 

CiciLiE  rex,  c.  1667;  roi  de  Sicile.  Vide  CAROLUS. 

CICREDA,  CICREDI,  SICREDI  (Arnaldus),  publi- 
cus  tabellio  de  Rayato  &  de  Saurato,  notarius 
publicus  Savartesii,  ce.  692,   1483,  1544,   1546. 

CIMERIO  (Berna  rdus  de),  e.  .)84.  Vide  CEMERIO. 
CJNHANO  (Berengarius  &  Raimundus  Berengarius 
de),  e.  270. 

CINTRAIRANICIS   (de).  Vide  CENTRAIRANICIS. 
Cisteaux  (^aiat  de).  Vide  Arnauld. 
CiSTF.RCiE.NSis  abbas,  Apostolice   sedis  Icgatus, 

ce.  563,  585,  612,  614.  Vide  ARNAUUUS. 
CiSTcr.ciE.xsis  subcellarius,  c.  5â3. 

CiSTEBClENSES,  C.    8|8. 

C1.STC1.CIO  (monachi  de),  e.  290. 
CiÂTEHciE.NSis    ordo,    ce,    4o5,   9Û8,    1122,    169a, 
1698. 


CiSTERCiE.NSE  capituluiii  générale,  e.  1480. 

CIVATA   (Steph.inus),  c.   1343. 

CIVITATE  (Surleonus  de),  c.  937;  la  dotât  {Bon- 

ches-du-Rhône),  arr.  de  Marseille. 
Cr.AiRACO   (abbas   de),  c.   806;    Clairac   [Lot-&-Ga- 

ronne) . 
CLAIRACO  (Pontius  de),  c.  404;  scriptor,  e.  821} 

Clairac  {^Hérault),  commune  de  Boussagues. 

CLAIRANO  (Arnaldus  de),  notarius,  ce.  272,  3o8j 
Claira  (^Pyrénées-Orientales),  arr.  de  Perpignan. 

CLAMOS  (S.  de),  c.  946. 

Cl.ARARUMVALLARCM  ordo,  C.  1696;  Clarvaulx  [los 
frayres  6r  monges  de),  e.  195;  abbaye  de  Clair- 
vaulx. 

CI.ARETI,  Claret  (Simon,  Symon),  senescallus 
Agennensis,  ce.   I283,   1296. 

CLARETI  (Guillelmus),  monachus  Bolbone, 
ce.  462,  453. 

CLARETI  (Guillermus),  e.  554;  P^ut-étre  le  même 
^ue  le  précédent. 

CLARETO,  CLAIRETO  (Almaricus  de),  e.  861. 

—  (Bernardus  de),  c.  3o7. 

—  (Guillelmus  de),  c.  578  ;  Claret  (Hérault),  arr. 
de  Montpellier. 

CLARINUS  (magister),  sacerdos,  ce.  58  1,  652  j  ca- 
pellanus  comitis  Montisfortis,  c.  608;  cancel- 
larius  ejusdem,  ce.  658,  659,  660,  662,  668, 
669,  673,  676,  680,  687,  728,  732  j  Careassone 
episcopus,  ce.  877,  906,   1173,  1206,  1207. 

Ci.ABOMO.VTE  (communitas  de),  c.   1229. 

Ci.ARiMoxTis  consules,  c.  i665. 

Ci.AROMONTE  (hospitalari US  de),  C.   1228. 

CLAROMONTE,  CLARIHONTIS  (Aimericus  de), 
ce.  3o3,  379. 

—  (Aimericus  de),  ce.  698,   1091. 

—  (Berengarius  Guillelmi,  dominus  de),  ce.  1227, 
1228,  1229,  i665,  1666,  1740,  1741. 

—  (Guillelmus  de),  c.  404. 

—  (P.  Ermengaudi  &  Paulus  Raimundus  de), 
c.  1091. 

—  (Petrus  de),  ce.  38o,  480. 

—  (Petrus  de),  e.    i665. 

—  (Peirota  de),  e.   1034. 

—  (Stephanus de),  monachus  Carthusiensis,  c.  56o. 

Tous  ces  personnages  appartiennent  à  la  famille 
des  seigneurs  de  Clermont  de  Lodève  (Hérault),  arr. 
de  Lad'eve.  Le  suivant  doit  peut-être  aussi  être  rat- 
taché a  la  même  famille. 

CLAROMONTE  (P.  de),  eausidicus,  c.  535. 
Claromonteksis  episcopus,  e.    1270. 
Claromontenses  solidi,  c.  729;    Clermont-Ferrand. 
CLAUSSONNA  (Raimundus  Bermondi,  Bremundus 

de),  ce.  434,   lo3o;  Clausonnes  (Gard),  commune 

de  Mèynes. 

CLAUSTRO  (Bernardus  de),  canonicus  Appamien- 
sis,  c.  678. 

—  (Petrus  Wiis  de),  ce.  5o2,  5^4. 

—  (Willelmus  Ramundus,  Guill.  Rem.  de),  c.  83o  ; 
consul  Tolose,  c.  737. 


20/1 


INDEX  ONOMASTICUS. 


CLEMENCIUS,  arbalistarius,  c.  1728. 

CLEAIENS  IV  papa,  ce.  219,  25 1,  1629;  GUIDO, 

nunc  summus  pontifex,  c.  i5o8.  Vide  FULCO- 

DII  &  GUIDO. 
CLEMENS  V  papa,  c.  224. 
CLEMENS  VII  papa,  c.  257. 
CLEMENS,  subdiaconus,  c.  702. 
CLEMENS  (G.),  c.  5i6. 
CLEMENTIA,  filia  GiiiUelmi  VII  de  Montepessu- 

lano,  c.  289;  uxor  Rostagni  de  Sabrano,  c.  460. 
CLEMENTIA,  c.  534. 
CLERICI,  CLERICUS  (Johannes),  ce.  1114,    iii5, 

1116,   I r 17,  1 1 18. 

—  (Marinus),  burgenjis  S.  Antonini,  c.   1226. 
—  (Willelmiis),  consul  Vauri,  c.   1261 . 

CLODOVEUS,  rex  Francoriim,  c.  635. 

Clop  (T.),  e.  583. 

Coassa  (Giiillelmus   Ponciiis  Je  la),  c.    768.   Vijc 

COIIASSA. 

Coc  (Berna rdus),  c.  954. 

COCIACO  (Ingerannus  de),  ce.  816,  840. 

—  (Robertus  de),  c.  816. 

—  (Thomas  de),  c.  816;  Coucy  (Aisne). 
COCIANO,    Cessa,    COSSANO    (Bernardus    Petrus, 

Pétri    de),   ce.    268,    365,    369,  483,   495,    738; 
consul  Tholose,  ce.  376,  393,  394,  4r7,  456. 

—  (Petrus  de),  ce.  893,  i3i3. 

—  (Ramundus  Aimerieus  de),  consul  Tholose, 
c.  709  ;  Coussa  (Ariége),  arr.  de  Pamiers. 

COCONE  (Petrus  de),  precentor  Lodovensis,  c.  620. 
- —  (Poncius  de),  archidiaconus  Agathensis,ce.  804, 
978. 

—  (Petrus  de),  canonicus  Magalonensis,  c.  36o  ; 
Saint-Jean   de  Cocon  (Hérault'),  comm.  de  Lattes. 

COCUS,  COQUS,  COCQUUS,  COCCUS ,  COCCI, 
COCI,  QUOQUUS  (Odo),  miles,  senescallus  in 
partibus  Albigensium,  ce.  943,  944,  989;  se- 
nescallus Carcassone  &  Biterrensis,  ec.  873, 
945,  949,  970,  973,  974,  979,   983,   1499. 

—  (Petrus),  de  Silvanectanis,  c.  979;  de  Senlis 
(Oise). 

CODILETTO  (R.  de),  c.  59  1  ;  Codolet  (Gard),  can- 
ton de  Bagnols. 

CODOLIS,  CODOLIIS  (Willelmus,  Guillelmus  de) 
judex  generalis  senesealli  Bellicadri,  e.   1270. 

—  (Stephanus  de),  consul  Nemausensis,  ce.  688, 
694. 

—  (Stephanus  de),  civis  Nemausensis,  ce.  i332; 
Codols  (Gard),  commune  de  Nimes. 

COGESIO  (de),  corr.  TOGESIO.  Foye^  ce  mot. 
COGNATIO,  COGNACIO,   Cognas  (Adalaicia,  Ade- 
lais  de),  uxor  Borguonioni,  ce.  366,  367. 

—  (Imbertus  de),  c.  367. 

—  (Lambertus  de),  e.  367;  Conas  (Hérault),  com- 
mune de  Pé^enas. 

Cogorla  (Pons),  proome  de  Montalba,  c.  566. 

COHARDONE,  CHOARDONE,  Cohoardon,  COHAR- 
DONO,  Cohardon  (Guillelmus  de),  miles,  senes- 
callus Carcassone  &  Biterris,  ce.  r4o7,  1599, 
i63i,  i632,  1661,  r662,  i665,  1666,  1667, 
1668,     1674,    1705,    1708,    1736,    1739. 


CoiiAssA  (homines  de),  c.  5^ 
Mirepoix.   Vide  CoASSA. 


2072 
1  ;  partie  de  la  ville  de 


COIFFERII  (Johannes),  clerieus,  c.  1660. 

Col(P.),c.  91  3. 

COLIACO  (Bertrandus  de),  e.  53 1  ;  Colias  (Gard), 
arr.  d'Usés. 

COLLE  (Bernardus  de),  e.  534. 

COLLEMEDIO  (magister  P.  de),  capellanus  pape, 
Apostolice  sedis  legatus,  ce.  903,  904,  90J,  906, 
907,  908,  909,  910,  916,  919,  93i. 

COLLETRIO  (Gaufridus  de),  castellanus  Appa- 
miarum,  c.   1674. 

Colna^  (Umbertus  de),  c.  3i  1  j  peut-être  Conas  (Hé- 
rault), commune  de  Pé^enas.  Vide  COGNATIO 
(Imbertus  de). 

Colona  (Petrus  de  na),  c.  55  1 . 

COLUMBARIIS  (Guillelmus  Rairaundi  de), 
ce.  1 006,  I  209. 

—  (Petrus  Raymundi  de),  miles,  c.  r744;  Colom- 
biers (Hérault),  arr.  de  Béliers. 

COLUMBARIIS  (Petrus  Raimundi  de),  burgensis 
Electi,  e.    1  046. 

COLUMBERIS  (Philippus  de),  e.  388. 
COLUMBI  (Joannes),  ordinis  minorum,  théologie 
magister,  episeopus  Trojanus,  c.  247. 

COLUMBUS,  scriptor  régis  Aragonensis,  e.  522. 
COLUMBUS  (Galhiardus),  e.   io5i. 

—  (Raimundus),  c.   1024. 
COMBA  (Raimundus  de),  c.   1  i58. 

COMBIS  (Petrus  de),  clerieus  Montispessulani , 
ce.  1414,  1418;  Saint-Martin  de  Combes  (Hé- 
rault), canton  de  Lunas. 

COMBRETO  (Berengarius  de),  c.   1265. 

—  (Ermengaudus  de),  scutifer  eques,  e.  1461; 
Combret  (Aveyron),  arr.  de  Saint-Affrique. 

Comdors,  uxor  A.  de  Marcafaba,  c.   1  139. 
Comenge,    Commenge,    Comminges.    Vide    CoiNVE.na- 

r.UM. 
Come^  (magister  Johannes  de),  canonicus  Carno- 

tensis    &   capicerius   B.    Aniani    Aurelianensis, 

c.  1438. 
COMINHANO  (R.  de),  c.   1263. 
COMMINIACO   (Raimundus  de),   c.   Iir5;   Ccmiae 

(Lot),  arr.  de  Figeac. 

COMPANNUS  (frater),  monachus  Bolbone,  e.  702. 
COMPENDIO  (Folquetus  de),  ce.  1662,  1663;  Com- 

piègnc  (Oise), 
Comtor   (WiUermus    lo) ,    dominus    Castriveteris , 

e.  35  I . 
COMTORESSA,   filia    Matfredi    de    Rabastenx, 

c.  814. 
Comtors,  filia  Arnaldi  Willelmi  de  Barta,  c.  448. 
CoNCHENSiS  abbas,  l'abé  de  Con<jues,  ce.  149c,  1  5  14; 

CoMjKCS  en  Roucrgue.  Vide  GUIRAUDUS. 
CoNCiiiS  (archipresbyter  de).   Vide  G. 
CONCHIS,  CONCIS,  Concas  (Johannes  de),  e.  1662. 

—  (Stephanus  de),  c.  402. 

—  (Ugo  de),  e.  411. 

—  (Y.  de),  canonicus   Narbonensis,  e.  65o;   Con- 
^ues-sur-Orbiel  (Aude),  arr,  de  Carcassonne. 


2073 


INDEX  ONOMASTICUS. 


!074 


CONCHIS  (Berengariiis  de),  c    523. 

—  (Berengarius  de),  c.   1343, 

—  (G.  de),  ce.  5i3,  523. 

—  (Jordanus  de),  c.  399. 

—  (Petrus  de),  c.  523. 

—  (Raymundiis  de),  major,  c.   i343 

—  (Raymundtis  de),  c.    i343. 

—  (S.  de),  c.  429. 

—  (Sebastianiis  Jordanus  de),  c.  292. 

—  (Stephanus  de),  c.  3o2  ;  Conijues  [Hérault),  com- 
mune de  Saint-Mickel. 

ConJat   (Petrus  Durariti  de),   c.    1209;  les  Contlats 

(Tarn),  commune  de  Bustjue, 
Condé  (princeps  de),  c.  248. 
CONDF.RII  (Bernardus),  c.   1129. 
Condom  {l'ahat  de),  c.   1  i . 
CoNDOMii  consules,  c.   1  1 18. 
CoNDOMio  (homines  de),  ce.  1608,  1C09,  i635. 
Confin^  (Poncuis  de),  c.  53  1. 
CONGENIIS    (Aimericus  de),   c.    ■)23  ;   Congeniès 

[Gard),  arr,  de  Ntmes. 

CONILLERIA  (Gervasius  de),  c.  3o5  ;  Conlllière. 
château  ruiné  [Gard),  commune  d'Alaîs. 

Conors,  c.  9  I  3. 

CONQUISTO  (Rogerius  de),  miles,  c.  946. 

CONRADUS,  CORRAUDUS,  Portuensis  &  S.  Riif- 
fine  episcopus,  Apostolice  sedis  legatus,  ce.  738, 
7^9.  740.  74^.  743.  757,  758,  760,  765,  769, 
774.  77Û.  794.  795.  79Û- 

CONRADUS,  episeopus  Argentine,  c.  333;  Stras- 
bourg. 

CONRADUS,  episcopus  Spirensis,  c.  333. 

CONRADUS,  cornes  de  Hoenloeh,  c.  980. 

CONSERAXEXSLS,     CoSEBANENSIS ,     CoSEBENENSIS    epi- 

scopus,   ce.   626,   1371. 

Co.NSERANENSES  episcopi.  Vide  CEREBRUNUS, 
LAURENTIUS,  VAVARRUS ,  NICOLAUS,  SI- 
CARDUS. 

CONSTANTIA,  regina ,  comitissa  Tholosana  rel 
Sancti  Egidii,  ce.  267,  299,  1176,  1171,  1179, 
1180,  1  liii. 

CONSTANTIA,  soror  comitis  Tholosani,  ce.  1446, 

'447- 
CONSTANTIA,    filla     Matfredi      régis    Sicilie, 

c.   i5oi. 

CONSTANTINOPOLITANUS  imperator,  e.  1180. 
CONSTANTINUS,   consul    Tolose,    ce.    5o6,    5i6, 

527. 

CONSTANTINUS    (Giraldus),   scriptor    Narbone, 

c.   1080. 
—  (Petrus),  consul  Tolose,  ce.  5o6,  5i6,  527. 

CONTADIS  (Johannes),  notarius  capituli  Narbo- 
nensis,  c.  245. 

CONTAINS    (Raimonnetus    de),   bajulus  Philippi 

de  Monteforti,  ce.    1606,  1607. 
Conte  jove  (/o).  f^ide  RAMUNDUS  VII,  cornes  Tho- 

lose. 
Conte  (Bernardus),  c.  996. 
CONVELARIA  (Berengarius  de),  c.   1037. 


CONVENAllUM,     CONVENXARL'M,     CoMlNGlE    COmeS,     de 

Cumenge,  ce.  69,  83,  89,  93,  94,  97,  98,  102, 
104,  i5o,  i5i,  i55,  i56,  160,  171,  172,  175, 
184,  186,  450,  451,  6o3,  643,  645,  828,  855, 
904,  1091,  1490,  i5i3,  i5i7,  1600,  1601,  1689. 

CONVENABUM   comites.  yide  BERNARDUS,  DODO, 

PETRUS. 
CosvEXABUM  comitissa.  Vide  TH. 
CoNVE.NARUM   episcopus,  cc.  554,  626,  1041.  10-6. 

Vide  ARNALDUS,  BERNARDUS,  GRIMOARDUS, 

GUILLELMUS,  RAIMUNDUS. 

CONVENIS,  CONVENARUM,  Cumenge,  Commenge, 
Convencnsis,  Comengia  (Arnaldus,  Arnault  de), 
ce.   192,  207,  1204,  i2o5. 

—  (Aymerieus  de),  cc.   1261,  irt27. 

—  (Bernardus,  B.  de),  e.  i3i2;  dominus  de  Saves, 
c.  854. 

—  (Fortanerius,  Fortenerius  de),  cc.  12C1,  1627. 

—  (Petrus),  miles,  c.   1428. 

—  (Rotgerius,  Rogier  de),  ce.  i56,  475,  683  ;  Ro- 
gerius de  Convenis,  c.  448;  comes,  Convena- 
rum,  c.  608;   R.  Convenarum,  c.  609. 

COQUINIS  (Laurentius  de),  consul  Tholose,  c.  791. 

Coijurels  (Arnaldus  de),  c.   i2o3. 

CORBACUS  (Bernardus),  c.  1548. 

CoRRARiExsES,  CoBBARiF  a rch id iacon i .  Vide  B., 
BERENGARIUS,  BERLA ,  GERALDUS ,  PE- 
TRUS,   PRATIS,    RIPA,   STEPHANUS. 

CoRBARivo  (dominus  de),  c.  1118. 

—  (Gaudinus  de),  cc.  1648,  1549;  Corneharrieu 
[Haute-Garonne),  arr.  de  Toulouse. 

CORBATUS  (Arnaldus),  c.   1075. 
Corheiras,    Corbeirac    (Raimundus    de),    ce.     Ii52, 
I  154;  Courtières  [Aude),  arr.  de  Limoux. 

CORBIANO  (Raimundus  de),  e.  38o. 
CORBIERA  (Pe.  de),  elerieus,  e.   1027. 
CORBOLIO  (Teobaldus  de),  c.  1193;  Corheil  [Seinc- 
&~Oise). 

CORCIANO   (Petrus  de),   e.  584;    Coursan   [Aude), 

arr.  de  Nar Bonne. 
CoRDfE  (consules  &  probi  homines),  e.  1262. 

—  consules  ae  burgenses,  c.    1117. 

—  milites  &  nobiles,  c.   1  1 17. 

—  universitas,  c.  ni";  Cordes  [Tarn),  arrond.  de 
Gaillac. 

Corgent  (Hugo  de),  miles,  c.   1437. 
Cornahoc  (Guillelmus  Durant!  de),  c.  954;  Corne- 
houc  [Tarn),  commune  de  Rivières. 

CORNELANO  (Arnaldus  de),  lieretieus  coinbustus, 
e.   1675;  Corneille  [Aude),  commune  d'Aryens. 

CORNELIANO,  CORNILLANO  (Centul)ius  de), 
c.  431 . 

—  (Petrus  Raimundi  de),  cc.  431,  821,  822. 

—  (W'is  Ar.  de),  e.  587;  Corneilhan  [Hérault),  arr. 
de  Béliers. 

CORNELII  (Petrus),  c.  523. 
CORNELIUS,  c.  714. 
CorniZ  (Ponci  us),  c.  3û8. 

—  (Raimundus),  consul  de  Rabastino,  c.  r  1 15. 
Cornilati  (Pondus),  c.   1027. 


ZOJ'J 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2076 


CORNILLONE  (Gaiictlinus  de),  canonicus  Viva- 
riensis,  ce.  696,  698  ;  Cornillnn  {Gard),  arrond. 
d'Usés. 

CORNONE,  Cornon  (Casto  de),  c.    1  SoS 

—  (frater  G.  de),  c.  700. 

—  (Petriis  de),  c.  3o3. 

—  (Petrus  de),  prior  de  Boia,  c.  1000. 

—  (Petrus  de),  scriptor,  c.  428;  Cournonsec  ou 
Cournonterral  (Hérault),  arr.  de  Montpellier, 

CORNUALLA  (Ricardus  de),  c.  58 1. 

CORNUS  (Guillelmus  de),  c.  46  ij  Cournut  (Hé- 
rault), commune  de  la  Salvetat. 

CORNUTUS  (Guillelmus),  ce.  9.^7,   1419. 

CORRAUDUS,  episcopus  Portuensis,  legatiis  Albi- 
gesii.  Vide  CONRADUS. 

CORRIGERII  (Johannes),  c.   loio. 
Cort  (Ademarus),  c.   i3o8. 

CORTADA  (Raimundus  de),  scriptor,  e.  339. 
CORTANIACO,  CORTENAIO,  Cortenay  ÇPeuui  de), 
ce.  1176,  1177,   1179,  1180,  1181,  1182. 

—  {Robert  de),  ce.  69,  1181;  buticiilarius  Fran- 
cie,  ce.  816,  840;  Cottrtenay  {Loiret),  arrond.  de 
Montargis. 

CORTERI  (Ansellus  de),  c.  606. 

CORTOZELA   (G.    de),    monachiis    Caunensis, 

c.   1498. 
CORVUS  (Giraudiis),  c.  591. 

COSERENENSIS  episcopuS.  Vide  CONSEBANENSIS. 
COSLIRANO  (Raimundus   de),   canonicus   S.  Ste- 

phani  Tolose,  c.  2r4.  Vide  CAUSLIRANO. 
COSSA  (Bernardus  Petrus  de).  Vide  COCIANO. 
COSTA  (B.  de),  prior  Vallismagne,  c.  585. 

—  (Bernardus  de),  Montispessulani  notarius, 
c.   999;  La  Coste  (Hérault),   arr.  de  Lodéye. 

Costa  {Grimard  de  la),  c.  565. 

.—  (Sicard  de  la),  c.   565. 

COSTA  (Raimundus  de),  c.  778. 

COSTANCIA,   uxor  Raimundi   Galterii,  ce.   11  10, 

Mil. 

Costansanes  (Guillelmus  de),  Narbonensis,  c.  ioo5; 
Cousîaussa  (Aude),  arr.  de  Limoux. 

COSTOIA  (G.  de),  capellanus  de  Bethléem,  c.  119. 

—  (G.  de),  c.  253  ;  Coustouge  (Aude),  arr.  de  Nar- 
bonne, 

COTA,  COTE  (Bernardus),  publicus  notarius  Bi- 
terrensis,  ce.  847,  848,  859,  404,  481. 

CoTABELLI,  e,  341  5  les  Coutereaux,  mercenaires. 

COURSERII  (Petrus),  auditor  palatii  apostoliei, 
canonicus  Narbonensis,  ce.  289,  240. 

CoxANi  abbas  &  conventus,  c.  1504. 

CRACOVILLA  (W.  de),  c.  657;  peut-être  Cracou- 
ville  (Eure),  commune  de  Saint-Aubin  du  Vieil- 
Evreux. 

CRAMPAHANO  (magister  Arnaldus  de).  Fide 
CAMPRANHANO. 

CRANIS,  CRANNIS,  SCRANIS  (Johannes  de),  se- 
nescallus  Carcassone,  ce.  1190,  1191,  1192, 
1198,  1194,  "195,  1196,  1197,  1198,  1206, 
1207,     1208,     1209,    1220,    1221,     1222,    1228, 

1224,   1225,   I2î6,   1227,   1228,   1229,   1280, 

i23i,    1232,    1284,    1235,    1443,    1495. 


Cp.ASSENSis  conventus,  ce.  670,  721,  722,  1740. 

Cbasse.nsis,  de  Crassa,  Crasse  abbas,  ce.  65o,  881, 
832,  861,  917,  1664,  1666,  1740. 

Cbassenses  abbates.  Vide  BENEDICTUS,  GUIL- 
LELMUS. 

Cbassensis  camerarius.  Vide  BENEDICTUS. 

Cbassensis  helemosinarius.  Vide  MONTESERENO. 

Crassensis  prior  claustralis.  Vide  G. 

Crassensis  sacrista.  Vide  ALBARIBUS. 

Crassenses  consules,  c.  i665. 

CRASSA  (Bernardus  de),  c.  5o2. 

CRASSENSIS  (magister  Raimundus),  jurisperitus, 
c.   1458. 

CRASSUS  (Raimundus),  c.  504;  consul  Tholose, 
ce.  476,  478,  483,  487,  491. 

CRAUBINCELLA   (Augerius  de),  de  Armanagesio, 

miles,  e.   1814. 
CRAUZANO    (Ademarus    Arnaldus    de),    c.    270; 

Crausse    (Aude),    commune    de   Saint-Hilaire   de 

l'Aude. 
CRECIO   (Raimundus   de),  arehidiaconus   Lodo- 

vensis,    e.    292  ;    le  Cr'es   (Hérault),   commune   de 

Castelna  u-lès-Le^ . 
Creichi   (Lambert  de),   capitany   &  governado  de  la 

senhoria  de  Limos,  c.  87. 
CREISSACO  (Hugo  Arnaldus  de),  c.  10 10;  Craissae 

(Lot),  arr.  de  Cahors. 

CREISSELLO,  Creisseill  (G.  de),  c.  522. 

—  (Petrus  Jordanus  de),  ce.   1202,  1208. 

—  (Raimundus  Jordani  de),  c.  i2o3;  Crels:ets 
(Aveyron),  arr.  de  Millau. 

CREISSELLO   (Dalmaeius  de),    ce.   489,   711; 

Creixell  (Espagne),  province  de  Tarragone,  panido 

de  Vendrell. 
CRESCENTIS  alias  CRESCENTIO  (Dalmaeius  de), 

c.  645  j  probablement  le  même  yue  le  précédent, 

CRESOLIS,  CREZOLIS  (Guillelmus  de),  ce.  1842, 
1848. 

CRILLONE  vel  GRILLONE  (Geraudus  de),  nota- 
rius, ce.  696,  697;  Crillon  (Vaucluse),  arr,  de 
Carpentras, 

Crio  (A mairie  de),  ce.   170,  176;  Craon  (Mayenne). 

CRISPIANO  (P.  de),  c.  58l  ;  Crespian  (Gard),  arr. 
de  Nimes. 

CRISTOLLI  (Petrus  de),  jurisperitus,  c.  1299. 

CROISSES  (Bertrandus  de),  de  Ruppe  Amatoris, 
c.   1299. 

CROS  (Raimundus  de),  ce.  304,  8o5;  Cros  (Gard), 
arr.  du  Vigan. 

CROS  (Raimundus  de),  elerieus  arehiepiscopi  Nar- 
bonensis, c.   1 278. 

CROSO  (Bonetus  de),  capellanus  Bociacarum, 
c.   1019. 

CROTA  (Poncius  de),  domicelhis  de  Belliquadro, 
c.   1748. 

CROTA  (Willelmus  de),  c.  568  ;  les  Crottes  (Gard), 
commune  de  Nitnes. 

CRUCE  (Petrus  de),  c.    1007. 

—  (Raimundus  de),  e.  489;  lieu  près  de  Narionne, 

CUCCIACO  (Arnaldus  de),  c.  897  j  Cuxac-d'Au.is 
(Aude),  arr.  de  Narbonne, 


2077 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2078 


Cl'CIA  (magister  Bonetiis  de),  archipresbiter  de 
Castris,  c.   1672. 

CUGUNHANO  (Berengarius  de),  c.  1421;  Cueugnan 
{Aude),  arr,  de  Carcassonne. 

CUITERERIUS,  c.   i3o8. 
CULTELERIUS   (Aimericus),  c.   1062. 
CULTELLARIUS    (Arnaldus),    burgensis    Electi, 

c.   1046. 
CULTURA  (P.  de),  de  Engolisma,  miles,  c.  i3i4. 
CUSMACl'M    (sic),  filius   Johannis   del  Port,  A1-- 

biensis,  c.    iSoy. 
Cumenge  {conte  Je),  Vide  CONVENARUM. 
CUMERICA  (Ademarius  de),  c.  684. 
CUMIN  (Petriis  Beriiardus),  consul  Tolose,  c.  yfiy. 
CUNGOST  (Raimundus  de),  c.  275;   la  Bastide  ie 

Congoust  (Ariége),  au  S,-E.  de  la  Rc^ue  d'Olmes 

iCassini], 

CUNRADUS  DE  BOKESBER,  c.  332. 
CUNRAUUS,  filius   marchionis    de  Monteferrato, 

c.  332. 
CUNRADUS,  pincerna  imperatoris,  c.  332. 
Cuns  (AJels),  miles,  c.  ii33. 
CuniA  Dei,  Dei  curie  (abbas  de),  ce.  60S,  616. 
CURIAFERANDI  (Arnulplius  de),  miles  régis  Fran- 

cie,  ce.    1666,   1668,   1671. 

CURRIT  AD  ARCHAM  (Tholosanus),  c.  527. 
CURTASOLERIA  ,    CURTASOLEA ,    CURTASOLA 
(Bernardus),  consul  Tholose,  c.  791. 

—  (Johannes),  ce.  492,  604,  5o6. 

—  (Stephanus),  consul  Tolose,  c.  709. 
CURTOLANA,  monialis  Priiliani,  c.  553. 
CURVALA,  CURVALLA(Eernardus  Escafreiusde), 

scutifer  eques,  c.   1461. 

—  (Cuillelmus  Atonis  de),  c.  405. 

—  (Hugo  de),  monachus  Caunensis,  c.  1498;  Cur- 
valîe  (Tarn),  arr.  d'Aîbi. 

CURVORIVO  fOlricus  de),  c.  1261.  Vide  CORBA- 
RIVO.  Ce  personnage  appartient  peut-être  a.  la 
même  famille. 

CURVUS  (Guillabertus),  ce.  1680,  1690. 

—  (Petrus),  ce.   1680,   1690. 

—  (Raimundus),  ce.   1680,  1690. 
CYRONUS  (Guillelmus),  e.  226. 


D 


D.,  Albiensis  episcopus.  TiVc  DURANDUS. 
D.,  vicecomes  de  Calvinhaeo,  c.   1267. 
DAINA   (Centorius   de),  judex   major  appellatio- 
num  in  Massilia,  c.   1414. 

Paîis  (Raimundus  Je),  consul  Tholosanus,  c.  1 27 1  j 
Vaux  {Haute-Garonne),  arr.  de  Toulouse, 

—  (Thomas  de),  c.  79Ï. 

DALMACIUS  (Petrus),  c.  996. 

DALMATII  (Johannes),  civis  Januensis,  c.  1  167. 

DALPHINA,  uxor  Raimundi  de  Rocafolio, 
ce.  1201,   1202. 


DAMIANUS,  frater  minor  conventus  Tolose, 
c.   1 1 1  3, 

DAMPETRA  (Guido  de),  e.  5^4;  Dampierre  {Seine- 
(r-Oise),  arr.  de  Versailles, 

DANI  (Bonetus),  c.   1480. 

DARDEIS  (Johannes  de),  armiger  senescalli  Car- 
cassone,  c.   i  5i3. 

DARDERIIS,  DARDEIS,  DARDESIO  (Stephanus 
de),  miles,  ce.  !633,  1661,  i663,  166.'),  1675, 
1694;  senescallus  Philippi  de  Monteforti , 
ce.  1705,  1740;  Dardé  (^Tarn),  commune  de  Mas- 
saguel  (?). 

Darrs  (Isarnus  de),  c.  397. 

DATBERTI  (P.),  precentor   Karbonensis,  c.  222. 
DAUMACII  (G.),  consul  S.  Geroncii,  c.  i  i33. 
DAURIPLE  (Genso),  c.   1027. 
Dausacamha  (Durant),  e.  442. 
D.4LiACO  (Guillelmus  de),  c.   |635. 
Daussas  le  Maynadyer,  c.  84. 

DAVID  (Bonetus),  notarius  publicus  Appamiensis, 
c.   1046. 

DAVID  (Raimundus),  publicu»  Appamie  notarius, 

c.    Il32. 

DAVID,  bajulus  Sycardi  Alamanni,  c.   1084. 

DAVID,  judeus,  ce.  347,  35o. 

DAVINUS  (Guillelmus),  c.  527. 

DECCASTEL  (Guillelmus),  c.  319. 

DECIMIS,  DECIMA  (Reimundus,  Raimundus  de), 

miles,  ce.    1261,   i3i4j   Deyme  (Haute-Garonne), 

arr,  de  Villefranche  de  Lauragais, 

Dei  Curie  abbas.  Vide  Curia  Dei. 
DELCALADOR  (Gervasius),  miles,  c.   i332. 
DELPI   (Guillelmus),    notarius    publicus    comitis 
Tolosani,  e.  721. 

DENDORTA  (R.  Guillelmi  de),  miles,  c.  1314. 
DEOADJUVA  (Ramundus  de),  c.  5o2. 
DEODATI   (G.   Petrus),  canonicus  Magalonensis, 
c.  423. 

DEODATI  (magister  Johannes),  jurisperitus, 
c.   1438. 

DEODATUS  (magister),  canonicus  Ruthenensis, 
c.  728. 

DEODATUS,  frater  Hospltalis,  c.  387. 
DEODATUS  elericus,  c.   loi  8. 

DEODATUS  (Poncius),  caneellarius  Appamiensis, 
c.   ■)78. 

DEOPANTALA,    DEUPANTALA,    DEIPANTALE 

(Aribertus  de),  c.  480. 

—  (Aribertus  de),  ce.  1040,  1084,  I263j  Dieupen- 
tale  (Tarn~&~Garonne),  arr,  de  Castelsarrasin, 

DESGA  (Saurina),  e.  2,'i4. 
DESIDERIUS,  episcopus  Diensis,  e.  333. 
DEVEZIA,  DEVESA  (Petrus  de),  c.  642. 

—  (Stephanus  de),  consul  Tolose,  c.  709  j  Devere 
(Aude),  commune  de  Belpech  (?). 

DIASPRONISA,  viceeomitissa  Nemausensis,  c.  385. 
Dicus-lo-feis  (Firminus),  c.    io58. 
DINUS  (Michael),  c.  1022. 


2079 


Dion  (Pontia  Je),  vicecomitissa,  c.  3i8. 
—  (Willelmus   de),  c.  568;   Dions   (Gard),  arrond. 
d'Usés. 

DIONISII  (G.),  c.  523. 

Dirusaye   (Guillermus  de),   ebdomadarius   ecclesie 

Narbonensis,  c.  245. 
DODO,  cornes  Convenarum,  c.  448. 
J?oen  (Petrus  de),  de  Kciha:tenx,  ce.    1705,  1706. 
DoLENSis  abbas,  c.   1041  ;  abbé  de  DêoU,  au  diocèse 

de  Bourges. 

Dolit  (Goialher),  c.  412. 

DOLITUS  (Petrus),  doinicelliis,  c.  1446. 

DOLVI  (Martinus),  c.  917. 

DOMIBUS  (Johannes  de),  miles,  e.  i326. 

DOMINICUS   DE   OSMA,    Oxoraensis    canoniciis, 

ce.  552,  553,   554,  555,   556,  676;  predicator, 

c.  612  j  saiitct  Domenge,  c.  5. 

DOMINICUS,  prier  Savarduni,  c.  579. 
DOMINICUS,  c.  434. 
DOMINICUS  (Bonetus),  c.  1623. 
DONADEI  (Petrus),  c.  55i. 

Vonas  (Aimericiis  de),  Narbonensis,  c.  ioo5;  Donos 
[Aude),  commune  de  Thé^an. 

DONATUS,  consul  S.  Antonini,  c.  824. 
DONATUS  (Raimundus),  scriptor,  c.  834. 
DONATUS  (Willelmus),   miles   S.   Pauli,  c.    1264. 
DORCHA  (PetrusJ,   notarius   publicus   de  Caunis, 

c.   i5oo. 
DORNHANO   (Ramundus    de),  ce.   940,  941,  942, 

943;  Vourgne  (Tarn),  arr.  de  Castres, 

Vorns    (Bernardus),    archidiaeoniis     Biterrensis, 
c.   1399. 

DOSCA  (R.),  publicus   Montispessulani   notarius, 

c.  i5o2. 
Doudya  (^Arnauld),  c.   i5o. 
DOZINCHO  (preceptor  de),  ce.    i665,   1741  ;    Dou- 

^ens  (^Aude),  arr,  de  Carcassonne, 

DRACHONETUS,  DRAGONETUS,    de    Montedra- 
cono,  ce.  323,  396,  434. 

DRACHONETUS,    Dragonet ,     filius     Drachoneti, 
ec.   117,  i32,   i35,  I  36,  I  5o,  323,  591 . 

DRAPERIUS  (Raolinus),  e.    1419. 

DROCO,  constabularius  Franeie,  c.  685;  Dreux  de 

Mello. 
DROCO  (magister),  atiliator,  e.  1402. 
Dros  (Bernardus),  domicellus,  c.  1406. 
Druas  (B.    de),   c.   58 1;    Drudas   (^Haute-Garonne), 

arr,  de  Toulouse  (?);  peut-être  est-ce  un  seigneur 

du   Nord;    dans  ce  dernier  cas  la  forme  française 

serait  sans  doute  Droux. 

Ductat  (B.),  domicellus,  e.   1428. 

Dugoult  (R.),  c.  434. 

Duissel  (Hugo),  c.  595. 

DULCELINA,  relicta   Baudaci  de  Montepessulano, 

c.   io32. 
DULCIA,   filia   comitis   Provincle,    ce.   280,  281, 

294. 
Duran  {W.),  c.  562. 
DURANDI  (Bernardus),  c     1094. 


INDEX  ONOMASTICUS.  1080 

DURANDI,  Duran  (Stephanus,  Stephan),   jurispe- 
rltus,  ce,   562,  764. 


DURANDUS,  DURANTUS,  Albiensis  episcopus, 
ce,  J46,  919,  949,  950,  953,  io58,  1059,  1061, 
io65,  1 143,  1 172,  1211,  [245, 1246,  1247,  1259, 
i3i o,  i3i3. 

DURANDUS,  summularius  quondam  comitis  Mon- 
tisfortis,  c.   1437. 

DURANDUS  (Bernardus),  c.  35r. 
DURANDUS,  DURANDI  (Ramundus),  c.  495;  con- 
sul Tholose,  c.  455. 

DURANNUS  (Arnaldus),  consul  Tolose,  e.  447. 
Durant,  de  Valleilas,  bourgeois  de  Milhau,  c.  1471. 
DURANTI  (frater  Petrus),  ordinis   Predicatorum, 

domus  Prulhani  curam  gerens,  c.   1271. 
DURANTI  (Pontius),  c.  460. 
DURANTI  (Thomas),  sacerdos,  c.   1485. 
DURANTUS,  prior,  c.    1747. 

DURANTUS,  eapellanus  S.  Michaelis  de  Galliaco, 

c.  954. 
DURANTUS,  clerieus,  c.   1697. 
DURANTUS,     magister     lapidum     Nemausensis , 

c.  38i. 

DURANTUS,  scriptorS.Nazarii  Biterrensis,  ce.  35o 

337. 

DURBANNO  (A.  de),  abbas  Urgellensis,  e.  1037. 
DURBANO,  DURBANNO,  DURBAnDO  (Bernardus 
de),  c.  283,  584. 

—  (Bernardus  de),  miles,  filios  Pétri  Arnaudi, 
ce.   1706,  1707,   1730,  1739. 

—  (Guillelmus  &  Ebrinus  (alias  Obrinus)  de), 
fratres,  &  Guillelmus  filius  Ebrini,  ec.  584, 
897. 

—  (Guillelmus  de),  e.   1097. 

—  (Guillelmus  de),  miles,  e.   1730. 

—  (Petrus  Arnaldi  de),  c.  897. 

—  (Raimundus  de),  c.  288. 

—  (Raimundus  de),  miles,  frater  Guillelmi, 
c.    1097;    Durban  (Aude),  arr.  de  Narbonnc. 

DURBANNO  (Raimundus  de),  miles,  e.  i38o;  ce 
personnage  appartient  soit  à  la  famille  précédente, 
soit  h  la  suivante. 

DURBANNO,  DURBANO,  Durban  (Bernardus  de), 
c.  767. 

—  (Bertrandus  de),  archidiaconus  S.  Antonini 
Appamiarum,  c.  534. 

—  (Bertrandus  de),  c.  451. 

—  (Fortenarius  de),  miles,  c.  209. 

—  (Petrus  de),  ce.  834,  1166;  Durban  (Ariége), 
arr.  de  Foix. 

Durg  (Gaueerandus  de),  c.  955. 

DUROFORTI,  Durfort  (Bernardus  de),  c.  475. 

—  (Bernardus,  B.  de),  ce.  453,  956,  1141,  ii5o, 
1 190. 

—  (Guillermus  de),  ce.  272,  490,  522. 

—  (Guillelmus  Bernard:  de),  c.   i663. 

—  (Guillelmus  Pétri   de),  c,   1662. 

—  (Ugo,  Hugo  de),  miles,  ce.  11  10,  1116,  ii36, 
1 i5o,    i5o9. 

—  (Petrus  de),  miles,  c.  210. 


2o8i 


INDEX  ONOMASTICUS. 


208: 


DUROFORTI  (Petriis  Ranuindi  de),  c.    iiôo. 

—  (Poncius  Ademurii  de),  ce.  1  o3^,   1  o3 5. 

—  (Raimundus,  R.  de),  ce.  987,  ioo3,  1070,  1142, 
I 169,   1207. 

—  (Ramiindus  de),  miles,  senescalhis  comitiitus 
Fuxi,  c.  692. 

—  (Sicardus,  Secardus  de),  ce.    11  10,  iij6. 

—  (Tortiis  de),  c.  414. 

—  (Ugo  de),  c.  322. 

—  (Wilielmus  de),  c.  iijo;  VilUneave-Darfort 
(^Ariégc^f  arr,  de  Pamiers, 

Durfort  (Gaucelliniis  </e),  c.  710;  peut-être  Je  la 
famille  précédente,  ou  seigneur  Je  Durfort  (^AuJe), 
commune  Je  Vignevieille, 

Ul'RCFORTI  (GulUelma  de),  rellcta  comiiis  In- 
siile  Jortiaiii,  ce.  208,  239. 

—  (Arnaldiis  de),  c.  1  r  19. 

—  (B.,  Bernardiis  de),  ec.  749,  1119;  Durfort 
{^Tarn-&'Garonne'),  arr.  Je  Moissac. 


E.,  Valentinensis   prepositiis,  c.  396. 

E.,  cornes  Bigorre.  Fi  Je  ESQUIVATUS. 

E.,  vicecomiiissa  Narbonensis.  FiJe  ERMENGAR- 

DIS. 
EBRARDI,  e.  7,6',. 
EBRARIJI  (Girardus),  c.  706. 

—  (Giiillelmiis),  prior  de  Piniano,  c.  998. 

—  (R.).  c.  523. 

EBRARlUiS,   templarius,  c.  824. 
Ei;r.ni)ij.\ENSis  arehiepiscopus,   c.    1419;   Varchevê- 

quc  J'Embrun. 
ElîRINl'S,  c.  3.'.i. 
EimiNUS,    EMBRINUS    (Petnis),  c.    639;    consul 

Tholose,  ce.  465,  466,  710. 

Ecalijucns  (J').  ViJe  ESCALQUENS. 
ECCLESIA  (Bertrandiis  de),  ce.  864,   1397. 

—  (Guilhermus  de),  c.  1397;  l'Église  (Ariége), 
commune  Je  Ganac  (?). 

ECIUS  (Garcias),  prior  de  Fiixo,  e.   io6r. 

ECOGLERIA  (Bertrandus  de),  c.  86.0. 

EGIUIUS  AYCELINI,  Narbonensis  arehiepiscopus, 
ce.   222,  223. 

EGIDUJS  (frater),  tnonaehus  Grandissilve,  c.  1089. 

EGIUIUS,  eonstabularius  Francie,  c.  «399;  Gilles 
Je  Trasegntes,  Jit  le  Brun,  connétable  Je  France. 

EGIDIUS,  EGIDII  (Berirandus),  ce.  523,  525. 

EGIDIUS  (Johannes),  notarius  Biterrensis,  c.  1399. 

EIMERICUS.   ViJe  AIMERICUS. 

EISSAUCIACO  (Petnis  de),  Magalonensis  canoni- 
cus,  c.  523. 

EISSEMENA,  eomiiissa    Fuxi,  e    270. 

Eisuna^  (Bennuiidus  de),  c.  3o4  ;  suivant  M.  Ger- 
mer-Durand, ce  heu  serait  Koquedur-Haut,  arr. 
Je  Sauyère. 

ELUINI  (G.),  canonieus  Magalonensis,  c.  423. 


ELEAZAU,  filius   Pili  de  Estivo,  miles,  c.    1314. 
Elccto,    EixcTi,    Electe.nsis  (abbas   de),    ce.   645, 
1192,  1426,   1664,   1666,  1740. 

—  abbates  de.  f^iJe  BOSO,  UDALGERIUS. 

—  conventus,  ec.  975,   1740. 

—  consiiles,  c.   i665. 

—  judei,  e.  426. 

—  universitas,  c.   1045. 

ELECTO  (Astrugus  de),  judeus,  e.  427. 

ELECTO  (Piligrinus  de),  c.  86.",. 

Er.ENEN.sis  episcopus,  e.  982. 

Elexk.v.ses  episeopi.  FiJe  ARTALDUS,  BERNAR- 
DUS,  RAIMUNDUS. 

Elcxensis  archidiaconus.  Vide  JORDANI. 

ELYAS  (Arnaudus),  miles  de  Villaniuri,  e.   1594. 

ELZEIRA  (Arnaldus  de),  e.  33c;  Lauy'eres  [Hé- 
rault), commune  J'Octon, 

EMANUEL,  prior  Hospiialis  in  S.  Egidio,  c.  33o. 

EMBRINUS  (Petrus).  fije  EBRINUS. 

ENCONTRE  (Verles  de),  ce.  36,  48,  49,  5o,  89, 
91,  92,  96;  il  faut  partout  corriger  Willems. 

ENDIA.  yiJe  INDIA. 

ENGALBERTI    (P.),    archipresbiter    Narbonensis, 

c.  227. 
ENGELBERTUS,     archidiaconus      Biierrensis, 

ce.  638,  821. 

ENGLES  (Stephaiius),  c.  5.'>4. 

Engleterre  (d").  ViJe  A.NGLIE. 

ExcoLiSME  (eomiiissa),  ce.  1179,   1182,  ij83. 

ENGOLISiMO  (Giraudus  de),  c.  705. 

F.NRICUS,  clericus  eomitis  Amalriei,  e.  579. 

ENRICUS,  e.   1419. 

Enueg  (R.  J'),  c.  922. 

EPISCOPUS  (Bernardus),  ec.  296,    324. 

—  (Pontius  Guillelraus),  c.  3i8. 

—  (magister  R.  Bernardus),  c.  33o. 
EQUITARIUS  (Raimundus),  c.  412. 

ERALI  (Bernardus  de),  castellanus  Casiriportus, 
c.   1452. 

ERBO,  clericus  senescalli  Carcassone,  c.   1599. 

ERMENGALUUS,  Biterrensis  episcopus,  c.  260. 

ERMENGARUA,  ER.MENGARDIS,  HERMENGAR- 
DA,  HermengarJ,  HERMENGARDIS,  Naiboneii- 
sis  vicecomiiissa,  ce.  263,  264,  270,  274,  277, 
278,  281,  282,  283,  284,  285,  3o8,  3o9,'3i7, 
325,  337,  338,  354,  390. 

ERMENGARDI   (B.),  subdiaconus    altaiis    majoris 

ecclesie  Narbonensis,  e.  23o. 
ERMENGARDIS,  eomiiissa  Fuxensis,  c.  95;). 
ERMENGARUIS,    uxor    Berengarii    de   Portaregia, 

c.  217. 
Ermengau  (G.),  c.  402. 
ERMENGAUDI  (Guitardus),  c.   1742. 
ERMENGAUDI,  HERMENGAUDUS  (Petrus), 

ce.  404,  405,  454,  485. 

ERMENGAUDI  (Rainfridus),  c.   i6'65. 
ERMENGAUDUS,  abbas  Moniisolivi,  ce.  732,  733, 

734,  1 1 28,   I  i3o,  I  i3i . 
ERMENGAUDUS,  prepositus  Viancii,  c.   1462. 


Mil. 


66 


2o83 


INDEX  ONOMASTICUS. 

Uensis,     Orgelii 


2084 


ERMENGAUD08,     cornes     Ur 
ce.  209,  538,  539. 

ERMENGAUDUS,  filiusAmelii  de  Auriacho.c.  363. 

Ermengaut  (Amelius),  c.  914. 

ERMENGAVI   (Bernardiis),   monachiis  Caunensis, 

c.   [498. 
ERMENGAVUS  (B.),  c.  398. 
ERMENGAVUS  (R.),  c.  398. 

ERMENGAVUS  (Ugo),  inaritus  Casfellane.c.  499. 
ERMENGAVUS   (Ugo),  filins   Pétri    Ennengavi   de 

Lautreg^  c,  499. 
ERMENVILLA  (Gerardiis  de),  c.    104.'!. 
ERMESSINDA ,     ERMENSINDA  ,     ERMESSINDIS  , 

HERMESSENDIS,     filia    comitisse    Melgorii, 

ce.  208,  280,  281;   de  Malgouerio,   c.  207;   co- 

mitissa  Tholose,   ce.  293,   294,   295;    comitissa 

Melgorii,  c.  323, 
ERMESSINDIS,  sorov  quondam   Pétri   Ennengavi, 

c.  366. 
ERMITANUS,  dominiis  Cadarosse,  c.  993. 
ESCAFRE   (Arnaldus),  c.   1211. 
ESCAFREDUS   (Ramiindiis),  frater  domiis  ordinis 

Predicatorum  Tolose,  c.   1 1 13. 

ESCALQUENCIS ,  ESCALQUINQUIS ,  Ecalijuens, 
ESCALQUENCIBUS  ,  ESCALQUENX  ,  ESCAL- 
CENS,  ESCALQUENCHIS,  ESCARQUENCIS,  Es- 
^ualquencs,  ESQUARQUENCIS  ,  ESCARQUEN- 
CIS,  Escal^uenx,  Escaî^uenc:^^  Escaî^uencs,  Es- 
ijualijuenc^  (Arnaldvis,  Ernaudus  de),  ce,  893, 
933,  943,  1040,  I IÛ3,  I 172,  12  00,  i3i2;  consul 
Tholose,  c.  767. 

—  (Arnaldus  de),  ce.  i.'ï.'ia,  i55.),  i556;  legista, 
ce.  1294,  iS-o;  capitularius  Tholose,  c.  i552  ; 
peut-être  le  même  tjue  le  précédent. 

—  (Arnaldus  Ramundus,  Arnaut  R.  de),  ce.  468, 
504,750;  consul  Tholose,  ce.  440,  441,  465, 
466. 

—  (Bertrandus  de),  consul  Tholose,  c.   1219. 

—  (Guillelmiis  de),  gerens  vices  vicarii  Tholose, 
c.   1539. 

—  (Guillelmus,  Willelmus  Arnaldi  de),  jurispe- 
ritus,  ce.   1  294,  i3i3. 

—  (Guillelmus  Ramundus  de),  ce.  458,  710;  con- 
sul Tholose,  c.  448, 

—  (Petrus  Raimundus  de),  c.  271  ;  consul  Tho- 
lose, ce.  369,  417,  440,  44r,  456,  472;  Escal- 
ijuens  [Haute-Garonne),  arr.  de  P'illefranche  de 
Liuragais, 

ESCALQUENS,  bajulus  Fenoleti,  c.  584. 
ESCARONHA,  mater   Guillelmi    Pétri   de   Berenx, 

c.   1596, 
ESCARONIA,  filia  Jordani  de  Insula,  c.  461. 
ESCLARMONDA,  uxor  Jordani  de  Insula,  c.  461. 
ESCLARMONDA,    ESCLARMUNDA,   soror  comitis 

Fuxensis,   ce.   452,  453,  955,  959,  iiao;   amita 

alterius  comitis  Fuxensis,  c.  io35. 
ESCLARMUNDA,  mater  B,  Otonis,  c,  ioi.5. 
ESCLARMUNDA,    mater     Bernardi     Hugonis    de 

Festa,  c.  1  103. 
Escoh'don  [Arnaud),  consul  Mirapicis,  c.  5.')2. 
ESCOBOLIET  (Johannes),  c.  423. 
ESCOTUS  (Odo),  miles,  ce.   1249,   1263,  1407. 


Esculencs  (Guillelmus  Ramundi  &  Petrus  Guillel- 
mus d'),  milites,  e,  1116;  Escueillens  [Aude),  arr. 
de  Limoux . 

ESEGALA  (Guillelmus  de),  c.  720. 

E.SHA]\IENITZ  (Petrus),  notarius,  c,  693. 

Esnancourt  (Petrus  d'),  c,   1278, 

Espac  (Petrus  d'),  c,  1077. 

Espalais  [Alpais  d'),  domina  de  Noe,  c,  209. 

—  (Petrus  d'),  miles,  c.  210. 

Espaor  (P.  d'),  canonicus  Tolosanus,  c,   ii63, 

—  (magister  Petrus  i'),  ce.  1086,  1209;  peut-être 
le  même  ^ue-le  précédent  ;  Espaon  [Gers),  arr.  de 
Lombe^. 

ESPELLU  (R.  de),  miles,  e.  1428;  Espjeilh  [Hau- 
tes-Pyrénées), arr.  de  Bagnères-de-Bigorre. 

ESPERA  (Arnaldus),  ce.   1120,   1121. 

ESPERVERIIS  (Arnaldus  de),  miles,  c.  1264;  Es- 
parhis  [Gers),  arr.  de  Mirande. 

ESPIERIIS,  Espiers  (Rogerius  de),  serviens  comitis 
Tolosani,  ce.  i586,  1604,  1677,  1687,  1713  j 
bajulus  Wasconie,  e.  1690;  Esperce  [Haute-Ga- 
ronne), arr,  de  Muret  [}), 

ESQUIROL  (B,),  c,  621. 

Esquiva  (Guillelmus  d'),  c,  1220. 

ESQUIVATUS,  E.,    ESCHIVATUS,    comes    Bigorre, 

ce.   i365,   1547. 
ESQUIVATUS,   SQUIVATUS,    ESQUIVATI   (Geral- 

dus),    ce.    478,   483;   consul  Tholose,  ce.    440, 

44'.  456,  472. 
ESQUIVUS,filius  Pétri  Rogerii  de  Mirapice,c.  541 . 
ESSALABRA  (Guillelmus),  c.  763. 
ESSAMENE  (Bernardus  Udalardi),  c.  963. 
Essart  (Guillelmus  del),  Francigena,  &  dominus 

de  Vilaciscle,  c.  556. 
ESSUSCIO  (Raimundus   Guillelmus   de),  c.   I25i; 

Issus   [Haute-Garonne),    arr.    de   ViV.efranche    de 

Lauragais. 
Estach  (Poncius),  consul  Appamie,  ce,  i367,  i368. 
Estandart  (Galerandus),  c,  608. 
Estandart,    ESTENDARDUS    (Guillelmus),    miles, 

ce.  979,  1408, 
ESTARVILLA  (Guillelmus   Raimundi  de),  miles, 

c.   ]3i4. 

Estivals  (Willelmus   d'),   c,    1264;    Estiyaîs   [Lot), 

commune  de  Saint-Céré. 
ESTIVO  (Pilus  de),  c.  1314, 
ESTORNELLUS,  ce.  527,  592. 
Estors  (Bernardus  d'),  c.   io3i. 

—  (Gaillardus  d'),  c.  io3i;  Estours  [Ariége),  com, 
de  Seix[>). 

EUGE  (B"s),  prior  de  Amancianis,  c.  i  i3o. 
EXARTIS  (Rogerius  de),  c.    1482;  Issards  [Ariége), 
arr,  de  Pamiers. 


F,,  Tholosanus  episcopus.  Vide  FULCO. 

F.,  Vasionensis  episcopus,  c,   1268. 

F.,  dictus  imperator.  Vide  FREDERICUS. 


:o85 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2086 


FABBER  (Bernardus),  civls  Tliolose,  c.  1621. 
FABER,  SLibvicarius,  c.  404. 

FABER  (Berengarius),  burgensis  Narbone,  c.  i  108. 
FABFR,  FABRI  (Bernardi.s),  ce.  5o2,  551;  consul 
Tolose,  ce.  5o6,  5 16,  527. 

FABER  (Berna rdus),  espicienis,  c.  707. 
FABER  (Bertrandus),  c.  1 164. 

FABER  (Bernardus),  piibliciis  S.  Egldii   notariiis, 
c.   1024. 

FABER  FLEQUERIUS,  consul  Appamie,  c.  876. 
FABER  (G.),  filius  Pétri  Raimundi  Fabri,  c.  1007. 
FABER  (Geraldus),  sacerdos  &  donatus  hospitalis 
S.  Johannis  Narbonensis,  c.  763. 

FABER  (Guillelmus),  c.  789;  consul  Carcassone, 
c.  847. 

FABER  (Guillelmus),  ce.  412,  419. 

F.4BER  (Guillelmus),  de  civitate  Karbone,  c.  957. 

FABER  (Hugo),  Montispessulani,  c.  1414. 

FABER  (Petrus),  ce.  5a7,  5o3. 

FABER  (Petrus),  c.  5 5  1 . 

FABER  (Petrus),  c.  121 1. 

FABER  (Petrus),  de  Palers,  consul  Fuxi,  c.  1168; 

peut-être  le  même  que  celui  de  la  colonne  55 1. 
FABER  (Petrus  Raimundus),  c.  489. 
FABER,   FABRI   (Raimundus),    notarius  Tolose, 

ce.   698,  735. 

FABER  (Sancius),  c.  41 3. 

FABpR  (Stephanus),  burgensis  Narbone,  c.   1108. 
FABER  (Vitalis),  consul  Tholose,  c.   1219. 
FABER  (Vitalis),  consul  de  Villamuro,  c.  1262. 
Fahre  {Pon-f),  consul  Mirapicis,  c.  552. 
F.ABRI  (Petrus),  canonicus  Narbonensis  &  rector 
ecclesie  de  Davejano,  c.  238. 

FABRI  (Petrus),   beneficiatuj    in    ecclesia    Narbo- 

nensi,  c.  238. 
FABRI  (Petrus),  frater  Hospitalis,  c.  387. 
FABRICA,  c.  922. 
FABRICIS,    FABRICIIS    (Berengarius   de),   miles, 

c.   1485. 

—  (Maria  de),  c.  436. 

—  (Petrus  de),  c.  999. 

—  (Poncius  de),  c.  402;  Fairègues  [Hérault),  arr. 
de  Montpellier. 

FACITSANGUINEM  (Ramundus),  c.  527. 
Fag  (Guillelmus),  c.  762. 

FAGA  (Arnaldus  de),  miles  castlanus,  c.  489;  la 
Fage  i^Aude),  commune  de  Néhias. 

FAIA,  FAYA  (Arnaldus  de),  consul  de  Rivis, 
c.   1262. 

—  (Ramundus  de),  canonicus  &  presbyter  Appa- 
miensis,  c.  876;  la  Fage  (Aude),  arr.  de  Castel- 
mudary. 

FAIDIDA,  FAIDITA,  comitissa  Tolosnna,  ce.  270, 

276,  277. 
Faidit  [Joan),  proome  de  Montalia,  c.  566. 
FAIS,  mater  Sicardi  de  Durfort,  ce.  556,  1  i5o. 
FAJACO,  Faiag  (Raimundus  de),  capitularius  alias 

consul  Tolose,   ce.   356,  376;   Fajac-la-Relenijiic 

(Aude),  arr.  de  Castelnaudary. 


FALGARIO,  FALGUARIO,  FELGARX,  FELGARIO, 
FELGARE  (Arnaldus  de),  frater  episcopi  Tholo- 
sani,  miles,  ce.   1  261 ,  1611. 

—  (Bonifacius  de),  ce.  85(5,  1076,  ii65,  1166, 
1200,  1263. 

—  (Guillelmus,  G.  Willelmus  de),  miles,  frater 
episcopi  Tholosani,  ce.  1261,  1611,  16145  le 
Fauga  (Haute-Garonne},  arr.  de  Muret. 

FALGUERIIS,  FELGARIIS,  FALGUERIARUM , 
FAUGERIIS  (Gaufredus,   Gaufridus,   Guialfre- 


197,  119»,  1209,  1227, 


1744. 


de). 


dus  de),  miles,  ce.  970, 
1740. 

—  (Guialfredus  de),  juvenis,  c. 

—  (Guercius  de),  c.  402. 

—  (Petrus  Raimundus  de),  c.  470. 

—  (Salomon,    Salamon,    filius    Guilhelmi, 
ce.  402,  468,  469,  470;  &  ejus  filius  Salomon, 
c.  587;  Faugères  [Hérault),  arr.  de  Béliers. 

FALVARIA  (Petrus),  consul  Montispessuli , 
c.  1241. 

FiNiJOVis,  Fan'jos,  Fanjaax,  Fanjaus,  Fanjou  bur- 
genses,  c.   1643. 

—  consules,  ce.   11 19,  1261. 

—  (homines  de),  ce.  1686,  1687. 

—  (milites  de),  e.  1 1 16. 

—  (Gallardus,  Gaillardus,  Galardiis  de),  ce.  897, 
431,  474,  475,  490. 

—  (G.  Garsia  de),  c.   ioo3. 

—  (Guillelmus  Hugo  de),  scriptor.  c.  809. 

—  (Guilhermus  Pétri  de),  c.  788. 

—  (Isarnus,  Ysarnus  de),  ce.  545,  768,  ii35, 
I  i58,  1369,  1662,  i663. 

—  (Isarnus  Bernardus  de),  miles,  ce.  864,  ioo3, 
1116,  1149,  ii5o,  I  261  i  peut-être  le  même  ijue 
le  précédent, 

—  (Nisardus  de),  c.  1 190  ;  peut-être  l'un  des  deux 
Isarnus  qui  précèdent. 

—  (Petrus  Rogerius  de),  filius  Nisardi,  ce.  1  190, 
1369. 

—  (W"s  de),  c.  504;  Fanjeamt  [Aude),  arrond.  de 
Castelnaudary. 

Far  [dcl].  Vide  ALFARIO. 

FARAGOTIA,  FARAGOCIA  (Pontius),  &  Iisbertus 
filius  ejus,  ce.  450,  695. 

FARGIS  (Bertrandus  de),  archidiaconus  FenoUeti, 
c.  228  j  Fargues  [Aude),  commune  de  Camps. 

FARGUERIUS  (R.),  c.  434. 

FARICONE  (Bertrandus  de),  cellerarius  Caunen- 
sis,  c.   1498. 

FARIS  (Guillelmus  Faber  de),  e.  556. 

FARSAT  (Guillelmus,  W.),  ce.  657,  658. 

FA5IANUS  (Bertrandus),  c.  38  1. 

Faudars  (Aimerieus  de),  scutifer  eques  de  Ambi- 
leto,  c.  1462  j  Faudoas  [Haute-Garonne),  com- 
mune de  Corneharrieu. 

FAUGERIIS  (Gaufridus  de).  Vide  FALGUERIIS. 
FAURE   (Guillelmus),   de    Balaguerio,    hcrcticuj 
combustus,  c.  1675. 

Faurel  [Den.),  c.  23o. 

Faurgua  (Bernardus  de  la),  c,  iz63. 


2087 


INDEX  ONOMASTICUS. 


!o88 


FAUROS  (Pstrus  de),  c.  876. 

FAVERIUS  (Vitalis),  consul  Tolose,  c.  834. 

FAVA  (de),  ^ide  FAIA. 

FAYDIDA,   comitissa  Orgelii,  c.  îop. 

FAYS,  monacha   domus  Espinascie,  c.  1110. 

FAYSIDA,   iixor  Jordani  de  Insula,  c.   1408. 

FEDA  [Arnaud),  c.   192. 

—  (Ariialdus),  ce.  800,   1203. 
FEDERÏcUS.  Vide  FREUERICUS. 
FEIROLLUS.  Vide  FERROL. 

FELGARE,   FELGARIO  (de).  Vide  FALGARIO. 
FELGARIIS  (de).   Vide  FALGUERIIS. 
FELICIS  (Petriis),  c.  423. 

FELTRERII  (Petrus),  biirgeiisis  Tholose,  c.   1622. 
FENASCE  (Johannes),  c.  916. 
Fenascia  {B.  de  la),  c.  583. 

FENASSA  (Arnaldus),  ce.  i3i9,  i32i;  consjl  AI- 
biensis,  c.   i3  10. 

—  (Guillelmus),  ce.   i3o9,  1  3  1 9,   i32i. 

—  (L.),  c.   i3oi. 

—  (inagister  Willelmiis),  de  Albia,  c.   |322. 
FENATE  (Bartholomeiis),  c.  i3o6. 

—  (G.),  ce.   i3o6,  iSoy. 

FEN1S(P.  de),  castellaïuis  Cabareti,  c.  1432. 
FENISSIO  (Petriis  de),  castellaniis  rupis  de  Aniorto, 
c.    1675  ;  peut-être  le  même  <jue  le  précédent. 

Fenoleti,  Fn.Nnt.LETi  archidiaconus ,  ce.  1420, 
1449.  ryrfe  ARNALDUS,  FARGIS,  SILVESTRl. 

Fenoleti  vicecomes.  Vide  SAISSACO. 
FENOLETO,   FENOILETO ,  FENOLLETO  (Arnal- 
dus de),  c.  ,')83. 

—  (Petrus  de),  ce.  583,  788,  898,  899,  1043;  do- 
ininus  eastri  de  Fenolleto  &  totius  terre  Fcnol- 
letensis,  c.  1096;  Fenouillet  [Pyrénées-Orient.), 
arr,  de  Perpignan. 

FENOLHETO,  FENOLETO  (Augerius  de),  c.  1  l^o. 

—  (Petrus  Stcphani  de),  bajulus  de  Verduno, 
c.  933. 

—  (Raines  de),  c.  556. 

—  (Usalguerius  de),  ce.  555',  556;  Fenouillet 
(Haute-Garonne),  arr,  de  Toulouse. 

Feraud  (Guillelmus  de),  consul  Castrisa  rraceni , 
c.   I  170. 

FERAUDI   (Ralmundus),    consul    Castrisarraceni, 

c.   1262. 
FERI,   FER.  (Anselmus,   Ancelmetus),  miles  Mas- 

siliensis,  ce.  998,  999,   1034. 

FERRALIS  (Petrus),  consul  Fuxi,  c.   1  168. 

FERRAN  (Raimundus),  c.  475. 

FERRANUI    (Ramundus),    &    Turca    ejus    uxor, 

c.   1  149. 
FERRANDUS  SANCII,  infans  Aragonie,  c.   i5o2. 
FERRANDUS  (Raimundus),  c.  397. 
FERRARIUS,    FERRERIUS  (frater),  ordinis  Predi- 

catorum,  inquisitor,  ce.   1091,   1142,   IJ43. 

FERRATERII   (Bernardus),  consul  de   Rabastino, 

c.   I  I  i5. 
FERREOLT,   FERRIOLI,  FERRIOLUS  (Guillelmus, 

Wi'.lelmus),  ce.  937,  1  |63,  1291,  1490. 


FERRF.OLUS  (B.,  Bertrandus),  causidieus,  c.  535; 
judex,  c.  83  J. 

FERRERIUS  (frater),  inquisitor.  Vide  FERRA- 
RIUS. 

FERRETI  (Petrus),  c.    1019. 

FERRICUS,  FERRINUS,  marescallus  Francis, 
ce.   1047,   1048,   1049,  io5o,  1102. 

FERRINUS,  c.  606. 

FERRO,  sciitifér  P.  Rogerii  de  Mirapice,  ce.  1  i32, 
1 156. 

FERROLLI,     Ferrol,     FEIROLLUS,      FERRIOLUS 

(Aimerieus),  c.  412. 

—  (Arnaudus),  miles,  e.   i3i4. 

—  (Bernardus),   c.  412. 

—  (Bernardus),  de  Carcassona,  ce.  412,  846. 

—  (Bertrandus),  e.  789. 

—  (Guilhelmus),  e.  412. 

—  (Guilhermus),  e.  789. 

—  (Hugo),  ce.  789,  847. 

—  (Jordanus),  e.  789. 

—  (Pontius),  ce.  3o8,  364,  412. 

—  (Raimundus),  notarius,  e.  748. 

—  (Rogerius),  c.  412'. 

FERRUCIUS  (Arnaldus),  notarius  Tolose,  ce.  270, 
358,  363,  355,  374,  377,  393,  440,  455,  465. 

Fessac  [Hernaut  de),  c.   1280. 

FESTA,  c.   1  i5o. 

FESTA  (Johannes),eanonicus  Narbonensis,  e.  235. 

FESTA  (Bernardus  Ugo,  Ugonis,  Hiiguo  de),  mi- 
les, ce.  ico3,  1116,  I  i5o,  I  261 . 

•— (Galardus  de),  miles,  c.   1116. 

—  (Guiraudus  de),  c.   1  i5:>. 

—  (Rogerius  &  Willelmus  de"i,  fratres,  c.  ii5c; 
Festes  &  Saint-André  (Aude),  arr.  de  Limoux. 

FEUDALIA   (Guillelmus  de),  c.   1691. 
FEURIERII  (Bidocus),  e.  1681. 
FEUTRICI  (Bertrandus),  judex  senescaMi  Carcas- 
sone,  c.  i668. 

FIDA  (domina),  e.  257. 
FIDA,  filia  Pétri  de  Albarone,  c.  435. 
FIDAS,  uxor  Guillelmi    Fag,  c.  762. 
FIDELIS  (G.),  c.  339. 

Figat  (magister  Bartholomeus  de),  ce.   1462,  1463. 
Figeac  (Bernardus  de),  e.  598. 

FIGERIA  (Villelraus  de),  c.  450;  la  F-suHt.- 
(Gard),  commune  de  Tornac. 

FIGERIA  (Poncius),  c.  382. 
FIGERII  (P.),  miles  de  Biterris,  e.    1742. 
FIGIACO  (G.  Pétri  de),  c.  523. 
FIGUERIA    (Arnaldus),  consul  Tholose,  ce.  4-6, 
483,  487,  640. 

Filesacs,  domina  heretica,  c.  572. 
FILIOLI   (Arnaldus),  miles,  c.    r663. 
FILIOLI   (Pontius),  e.   1  23  1 . 

FILIOLUS    (3ernardus),  eivis  Carcassone,  e.    1  5  1  o. 
FILlUS      m,.jor     ecelesie  ,      hereticus     Tolosanus, 
e.   1  I  5o. 

FILLACO  (G.  de),  vicarius  Biterrensis,  e.   1399. 


2089 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2090 


FILYANGERIUS  (Richaraus),  c.   ijJS. 

FISSIO  (Bernardus  de),  dominiis  de  Podiosuriga- 
rio,  c.  234;  peut-être  Saint-Gély  du  Fcsc  {Hé- 
rault), arr.  de  Montpellier. 

FLACIANO,  FLASSANO  (Arnaldi.s  de),  c.  864. 

—  (Augerhis  de),  ce.  864,  865. 

—  (B.  de),  c.  711. 

—  (Bernardiis  de),  c.  397;  scriptor,  c.  î85. 

—  (Bernardus  de),  c.  865. 

—  (Miro  de),  c.  272. 

—  (Piligrinus,  Pelegrinus  de),  ce.  864,  865. 

—  (Raimundiis  Bemaidi  de),  c.   i358. 

—  -  (Raimundiis  Bernardi  de),  bajulus  de  Mazeriis, 

c.  1481  ;  peut-être  le  même  yue  le  précédent.  Ces 
personnages  appartiennent  prohahlement  a  deux 
familles  différentes  :  l'une  des  environs  de  Limoux 
(Flassac,  au  nord  de  Limoux,  —  Cassini);  Vautre 
des  environs  de  Pamiers, 

FLACIANUS,  c.  865. 
Flandre  (la  comtesse  de),  c.  1493. 
FLEQUER  (Petnis),  c.  552. 

FLEXO,  FLEXIO  (Guillelmus  de),  canonicus  Ma- 
galonensis,  ce.  3ûo,  367. 

FLOCUR.  (lit)  (magister),  archidiaconus  Bono- 
niensis,  c.  1  034. 

FLOMOLOCO  (Amalricus  de),  c.  3ol. 
Flobe.\ciaciio  (consules  de),  e.  i665. 
Flokenciaco  (Radiilphiis  de),  notarius  Biterrensis, 
c.  638;  Florensac  (Hérault),  arr.  de  Béliers. 

FLORENTIUS,  cornes  Hollandie,  c.  332. 
FLUVIANO    (Guillelmus    de),   c.    955;   Fluvla,  en 
Catalogne. 

FOCIBUS,  FOSSIBUS  (Atho  de),  c.  i5o2,  Fos  (Bou- 

thes-du-Rhone),  arr.  d'Aix. 
—  (Ex.  de),  ce.    io58,   1068. 
Fogars    (Petrus    Batle    de),    hereticus    combiistus, 

c.   1673;   Fougax   &    Barrineuf  (Aricge),   arr.   de 

Foix. 

FOILLACHERIUS  (Bernardus),  consul  Nemauii, 
c.  567. 

Foisencs  (Aimerieus  de),  c.   i3o6. 
FOISSAN    (Arnaldus  de),   c.    522;   Foissac  {Gard), 
arr.  d'Usés. 

Foix.  Vide  FlXUM,  FlXENSlS. 

Folhert,  c.  9  i5. 

Folcaud  {B.),  e.  442. 

FOLCAUDI  (B.),  c.   |3|2. 

FoUaut.  Vide  BERZI. 

FOLCHETUS,  canonicus  Magaloncnsls,  c.  423. 

FOLLALQUERIUS,  miles,  c.  773. 

FOLLAQUERIO   (Petrus    Gaucelini    de),   e.    1202; 

FolUjuter  (Gard),  commune   de    Saint-André   de 

Valhorgne, 

FOLQUERIUS  (Petrus),  scutifer,  c.   i33o. 

Fol(juet,  episeopus  Tholosanus.  Vide  FULCO. 

FONSGRIVE  (Bernardus),  c.  1675. 

FONTANICIS  (Oto  de),  senescallus  Provincie, 
c.  1419. 

FONTANILLES  (Gerardus  de),  c.   i2o3. 


FONTANIS  (Bernardus  de),  e.  293;  Fontanes  (Hé- 
rault), arr.  de  Montpellier. 

FONTANIS  (P.  de),  e.  io58;  peut-être  de  la  même 
famille  ijue  le  précèdent. 

FONTANIS  (Bertrandus  de),  filius  ejus  Bertrandus 
ae  frater  R.,  consules  S.  Antonini,  e.  824. 

—  (Johannes  de),  consul  S.  Antonini,  e.  824. 

FONTE  (Beringarius  de),  publicus  scriptor  Sol- 
sone,  c.  955, 

FONTE  (Petrus  de),  de  Saueeriis,  e.  1705. 

FONTEJONCONSO  (Cortis  de),  e.  584;  Fontjon- 
couse  (Aude),  arr.  de  Narhonne. 

FONTESIO  (Emraeno  de),  e.  1444;  Fontes  (Hé- 
rault), arr.  de  Béliers. 

FoNTiBfS  (moniales  de),  c.  i335;  Notre-Dame  de 
la  Font  à  Nimes. 

FoNTiscALiDi  abbas,  ce.  585,  1664, 

FoNTis  Ebbal'oi  ordo,  c.  1255. 

FoNTisrBifiiDi,  de  Fontefrigido  abbas,  ce.  783, 
957,  i363,  r662,  1664,  1740.  Vide  BERNAR- 
DUS,  HELIAS,  VITALIS. 

FosTisiT.iGiDi  conventus,  c.  957. 

FoNTiSERiGiDi  prior,  ce.  700,  878. 

FORCIA  (Guillermus  de),  c.  1548;  la  Force  (Aude), 
arr.  de  Castelnaudary. 

FORCIIS  (Artaldus  de),  e.  384. 

Fores  (lo  conte  de),  c.  9. 

FORISCAMPIS  (de).   Vide  FRICAMPIS, 

Forn  (Petrus  del),  consul  Mirapicis,  c.  5J2. 

FORNERIUS   (Ademarius),  e.  479. 

—  (Artaldus),  c.  479. 

—  (Petrus),  e.  39  1. 

Fors,  Forti  (Peyre),  ce.    190,  192, 
FORTIS  (Guillelmus),  ce.    1043,  1067,  1068,  1157. 
FORTO,  vicecomes  Sancti  Antonini,  c.  388. 
FORZILLON  (de).  Vide  FOZILLON. 
FOSSATIS  (magister  Philippus  de),  notarius  regius 
Carcassone,  ce.   1668,  17.39. 

FOSSATO  (Arnaldus  Garsias  de),  c.   1119. 

—  (Galterius  de),  c.  1 1  19. 

—  (Galterius  de),  miles,  dominus  de  Bramehae, 
c.  209;  le  Fossat  (Ariége),  arr.  de  Pamiers. 

FossERCTi  universitas,  c.  i566;  le  Fousseret  (Haute- 
Garonne),  arr.  de  Muret. 

FOSSIBUS  (de).  Vide  FOCIBUS. 

Foucault.  Vide  BERZI. 

Fou^ers  (Issemenus  de),  c.  999;  Fo^icres  (Hérault), 
arr.  de  Lodève  (?). 

Foys,  Foyx.  Vide  FixuM,  Flxensis. 

Fo-^illon,  For^illon  (Guillelmus  Armengavi  de), 
c.  587. 

-i-  (R.  de),  c.  587;  Fou^ilhon  (Hérault),  arr.  de 
Béliers. 

Fraisse,  FRAIXIO,  FRAXIO  (Willelmus,  Guillel- 
mus del),  jurisperitus,  ce.  1007,  1299,  i3i3, 
|32|,  i322;  Fraisse  (Tarn),  commune  d'Ambialet 
ou  commune  de  Vianc. 

—  (Al.imannus  de)  junior,  c.  1  124. 
FRAISSINET  (Raimundus  de),   prepositus  ecclesie 

Albiensis,  c.  910  ;  Fraissincs  (Tarn),  arr.  d'Alii. 


2091 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2092 


Framoiit  (Giiillelimis  Jf),  c.  1697. 

Fr.tnca  (Beiti-andiis  de  na),  c.   1019. 

FRANCARDVILLA  (Ato  de),  c.  12(53)  Francarville 
(Haute-Garonne),  arr.  de  Villefranche-de-Laura- 
gais. 

FlïASCAnUMVALLlUM,  pRANCEVALLISabhnS.  F/VeBER- 
TRANDUS,  PONTIUS. 

Fbancabumvallium  prior,  V:ie  GL'ILLELBIUS. 

Fhancabumvallium  sacrista.  Vide  P. 

FRANCHI  (Petrus),  c.    1022. 

FhanciE,  FBA^■COR^.'M  rex,  lo  rcy  de  Fransa,  li  rois 
de  France,  ce.  to2,  111,  12:),  |83,  196,  197, 
198,  208,  209,  210,  557,  558,  576,  636,  667, 
7o5,  720,  724,  725,  726,  792,  8o5,  817,  822, 
83o,  835,  836,  839,  841,  846,  858,  863,  863, 
879,  880,  893,  900,  904,  938,  975,  984,  989, 
io36,  io55,  1067,  1087,  1091,  1098,  1128, 
1129,  ii36,  1137,  1139,  1144,  1167,  1172, 
1243,  1253,  1258,  1260,  1270,  i3oi,  i3o2, 
i3o7,  1341,  1379,  i38o,  1392,  1400,  1401, 
1402,  1403,  1411,  1412,  1432,  1453,  1457, 
1493,  1495,  1496,  1497,  1499»  i5oo,  i5o6, 
i5ii,  i5i2,  i5i3,  i52i,  i522,  1023,  1524, 
i525,  1543,  1571,  1572,  1578,  i583,  1584, 
1601,  1669,  1670,  1673,  1674,  1678,  1706, 
1714,    1735,    1736,    1737,    1738,    1743,    1744. 

FnANXiE  barones,  ce.  628,  634,  792. 

FnANCiE  régis  euria,  ce.   1477,  1478. 

Francie  legatus,  c,   1222. 

Fraxcie  (minister),  ordinis  Minorum,  c.   i335. 

Francie  usus  &  consuetudo,  ce.  628,  633. 

Francigene  milites,  c.  629. 

FrANCIGENE,  Franceses,  ce.  79,865,913,914,  109!. 
-  FRANCISCUS  de  Joyeuse,   cnrdinalis    &  archiepi- 
scopus  Narbonensis,  e.  249. 

FRANCISCUS  (frater),  capellanus  eomitis  Fiixen- 
sis,  c.  io36. 

Francs  (Odo  de),  dominus  de  Montirone,  c.  1263. 

FRANCUS  (Pontius),  consul  Carcassone,  e.  847. 

FRANNO  (magister  Arnaldus  de),  c.  1370. 

Fransa  [lo  filli  del  rey  de),  ce.  99,  100,  101,  102, 
188,   189,   190,   193,   194. 

FRARENETO  (Raimundus  de),  consul  Appamie, 
c.   1367. 

FRAXINO  (Petrus  de),  jurisperitus,  c.  1744. 

—  (Poncius  de),  c.   1008. 

—  (Raimundus  de),  c.  897  ;  Fraisse-des-Coriières 
(Aude),  arr.  de  Narhonne. 

FRAXIO  (de).  Vide  FRAISSE. 

FP.EDERICUS,  FRIDERICUS,  FEDERTCUS  II,  Ro- 
manorum  imperator,  Jérusalem  &  Sicilie  rex, 
ce.  2o5,  207,  260,  333,  840,  979,  989,  993, 
994,  1160;  dictus  imperator,  ce.   io33,   io52. 

FREDERICUS,  filius  Bonaccusi,  notarius  Pisanus, 
ce.   1745,  1746. 

FREDOLI  ((Raimundus),  archidiaeonus  Biterren- 
sis,  c.   i633. 

FREIONICIS  (Poncius  de),  c.  3o6  ;  Fréjorgues  {Hé- 
rault), commune  de  Mauguio. 

FREMIS,  Frnncigena,  c.  554. 

FRENERIUS  (Arnaldus  Ramundus),  capitularius 
Tholose,  c.  363. 


FRESIÎL  (Bernardus),  h;reticas,  c.   1148. 
FRESOI,,  e.    193. 

htESOL,  c.  532;  peut-être  le  même  que  le  précé- 
dent. 

FRESQUETUS,  FRESQUE  (Petrus),  consul  Ne- 
mausi,  ce.  688,  694. 

FREZET  (P.  de),  castellanus  Hierusalem,  e.  3oi. 

FRICAMPIS,  Frickans,  Fricans,  FRISCAMPIS,  AF- 
FRICAMPIS,  FORISCAMPIS  (Johanncs  de),  s  =  - 
nescallus  Régis  in  parti  bus  Albigensibus,cc.  ic-i, 
ipo3,  ioo5,  1007,  io3i;  senescallus  Carcassone, 
ce.  io32,  1499,  i5o8,  i5o9;  ballivus  Régis, 
c.  939  ;  quondam  senescallus  Carcassone,  c.  1  îo5  ; 
sans  titre,  c.   1507. 

FRIDERICUS  I,  imperator  c.  33i.  Vide  FREDE- 
RICUS. 

FROTARDI  (Bernardus),  monachus  Bolbono, 
scriptor,  c.  453. 

FROTARDI  (Guillelmus),  c.   1209. 
FROT ARDUS,  Narbone  milicie  preceptor,  c.  490. 
FROTARDUS  (Raimundus),  e.  38o. 
FROTARDUS,  filius  Poneii  de  Olargio,  c.  536. 
FROTARDUS,  c.  953. 

Frotars,  vescoms  de  Lautrec,  ce.  582,  583. 
FROTERII,  ce.  910,  91  1,  912,  913,  914,  915,  919, 
C)zo  ;  famille  d'Albi. 

FROTERII  (Guillelmus),  miles,  ce.  910,  1117. 

—  (Wilhermus,  Guillelmus),  dominus  Gastrivete- 
ris,  ce.  35i ,  474. 

—  (Raimundus  Bernardi),  miles,  ce.   1077,  1117. 

—  (Sieardus),  ce.  910,  913,  916. 
FROTERIUS,  Albiensis  episcopus,  c.  385. 
FRUCTUOSI    (P.),    archidiaeonus    Narbonensis, 

c.  218. 

FUIELLA,  c.  83o. 

FULANO  (Guillelmus  de),  consul  civitatis  Nar- 
bone, c.  1708;  Feuilla  (Aude),  arr.  de  Nartonnc. 

FULCALDUS  (Petrus),  c.  496. 

—  (Stephanus),  c.  496. 

FULCO,  FULCHO,  F.,  episcopus  Tholosanus,  foZ- 
quet,  evesque  de  Tholosa,  ce.  44,  46,  46,  53,  55, 
58,  59,  73,  101,  io5,  139,  140,  144,  145,  146, 
148,  214,  499,  553,  554,  577,  578,  6o3,  609, 
611,  612,  6i3,  6i5,  616,  617,  619,  640,  641, 
653,  676,  688,  691,  702,  710,  711,  735,  737, 
748,  767,  798,  83o,  834,  906,  933,  943. 

FULCO,  notarius  domini  Montispessulani,cc.  280, 
292. 

FULCODII,  FULCONIS  (sic)  (Guido),  clericus  Régis 
&  Alfonsi,  comiiis  Tholose,  ce.  2i5,  1059,  io65, 
1262,  1265,  1294,  1296,  i3i3,  1326,  1344, 
i358,  1378,  1395  ;  nunc  papa,  c.  1395.  Vide 
CLEMENS  IV  &  GUIDO,  arehiepiscopus  Nar- 
tone. 

FULCODIUS,  FULCODII,  Fulccis  (Petrus),  eausi- 
dicus,  ce.  428,  429,  537  j  judex  &  eancellariiis 
eomitis  Tholosani,  ce.  434,  436  ;  père  du  précé- 
dent. 

FULCODIUS,  c.  337;  peut-être  le  même  que  le  pré- 
cédent. 


îog- 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2094 


Fl'LCRANDI  (Finnimis^,  c.'iizj. 

KULCRANDUS ,  episcopus  Tolosanus,  ce.  358, 
362,  36j,  -^"1,  374,  377,  393,  395,  409,  411, 
4r6,    417,   411,   440,  441,  447,  451,   458,   460. 

F^;I.LE^•SIS  abbas,  ce.  853,  854. 
FtLLENSis  abbns.  Vije  H. 
FULQUERn  (Pontius),  c.    1612. 
FUMELLO  (Esquivus  de),  c.   1  i  19)  Fumel  {Lot-5-- 
Garonne),  arr.  de   Villeneuve-sur-Lot. 

FURCHIS  (Arnaudus  de),  bajulus  Sancte  Libérale, 
c,  1682;  Fourbues  [Lot~&-Garonne') y  arr.  de 
Marmanie. 

FURE    Pascalis),  castellanus  Cabareti,  c.  1452. 

FURGON  (P.),  pelliparius  de  Tholosa,  c.   1147. 

FURNERIUS  (Petrus),  civis  Carcassone,  c.  i5io. 

FURNERIUS  (P.),  c.   i3o8. 

FURNO  (magister  Guilhermus  de),  judex  senes- 
callie  Ruthene,  c.  iSzS;  jiidex  senescalli  Tho- 
losani,  ce.  1094,  1604,  1693,  171  i;  judex  ap- 
pellationum  in  Tolosano  &  Albigesio,  c.  1672. 

FURNO  (G.  Pontii  de),  c.  949. 
FURNO  (R.  de),  civis  Biterris,  c.  1467. 
FURNO    (Raymundus    de),   burgensis    Narbone, 
c.   I 108. 

FUSOLIIS  (Petrus  de),  consul  Tolose,  c.  757. 

FtixENSis  abbas.  Vide  GUILLELIMUS. 

FuxENSis,  Flxi,  Fuscensis,  Flsse.xsis  cornes,  lo 
conte  de  Foix,  de  Foyx,  de  Foys,  ce.  39,  .58,  62, 
63,  69,  70,  72,  73,  78,  79,  80,  81,  83,  87, 
89,  90,  91,  94,  97,  98,  102,  104,  io5,  106, 
112,  162,  i63,  164,  184,  i85,  186,  187,  196, 
21.5,  6o3,  643,  645,  65t,  682,  683,  684,  742, 
779,  783,  82],  833,  846,  889,  917,  1037,  1076, 
1120,  ii32,  ii33,  1196,  1223,  1233,  1259, 
127.5,  «357,  i36o,  i365,  i366,  1391,  1392, 
1428,  1429,  1433,  1600,  1601,  1710,  1711, 
1712. 

FiiXEXsis  cornes  &  vicecomes  Castriboni,  ce.  921, 
922. 

Flxi  comités.  Vide  ARCHIMBAUDUS,  RAIMUN- 
UUS  ROGERII,  ROGERIUS,  ROGERIUS  BER- 
NARDI. 

Ftxi,  FijxENSES  comitisse,  c.  io36.  Vide  CECII.IA, 
EISSEMENA,  ERMENGARDIS,  ERMENSINDA, 
ISABELLA. 

Fuxi  bajulus.  Vide  ANDREE  (Petrus). 

FcxENSES  canonici,  c.  1542. 

Flxi  consules,  ce.  1168,  1479. 

Faix  (homines  de'),  c.   1549. 

Fuxi   populus  &  universitas,  c.   1168. 

Flxi  popuUis,  ce.   io63,   1169. 

Fu\o  (prior  de).  Vide  ECIUS. 

Flxi  comitatus  senescallus.  Vide  UL'ROFORTI. 

FUXIA  (Petrus  de),  c.   1008. 

FUXO    (Johannes    de),    canonicus    Appamiensis, 

c.  578;  cellerarius  Appamiensis,  c.  876. 
FUXO  (Joannes  de),  c.  210. 
Foix  (Joannes  de"),  dominus  de  Rahat,  c.  210. 
FUXO  (Ludovicus  de),  c.  207. 
FUXO  (Lumbardus  Arnaldus  de),  e.  392. 


FUXO,  FUXI  (Lupus  de),  lo  Lop  de  Foix,  frater 
eomitis  Fuxensis,   ce.    169,   186,  767,   809,  906. 

—  (Lupus  de),  filius  precedentis,  patruus  Rogerii 
eomitis  Fuxensis,  ce.  1062,  1077,  ii32,  ii35, 
ii36,  1139,  114a,  1141,  I 142,  1169,  i2o5, 
i25o,    i25i,     1428,    i5i3,    1548,    1662,    i663. 

—  (Rogerius  Isarnus  de),  filius  Lupi,  ce.  lîSo, 
i25i,  1548. 

FUXO  (R.imundus  de),  prior  fratrum  Predicato- 
rum  Tolose,  c.   1 1 13. 


G.,  arcliiepiseopus  Auxitanus,  c.  687. 

G.,  Narbonensis  episcopus.  Vide  GUIDO. 

G.  DE*  BROA,  arcliiepiseopus  Narbonensis.  Vide 
GUILLELMUS. 

G.,  Narbonensis  arehiepiseopus,  c.  zbi  ;  prohahle- 
ment  Guillaume  de  la  Broue. 

G.,  Agennensis  episcopus,  ce.   1262,  i3i3. 

G.,  episcopus  Albiensis.  Vide   GUILLELMUS. 

G.,  Biterrensis  episcopus.  Vide  GUILLELMUS. 

G.,  Carcassonensis  episcopirs,  vicelegatus.  Vide 
GUIDO. 

G.,  Carnotensis  episcopus.  Vide  Gautier. 

G.,  Carpentoratensis  episcopus.  Vide  GUILLEL- 
MUS. 

G.,  episcopus  Convenarum.  Vide  GRIMOARDUS. 

G..  Lodovensis  episcopus.  Vide  GUILLELIMUS. 

G.,  Magalonensis  episcopus.  Vide  GUILLELMUS. 

G.,  episcopus  Mimatensis.  Vide  GUILLELMUS. 

G.,  Nemausensis  episcopus.  Vide  GUILLELMUS. 

G.,  Tarachonensis  eedesie  proeurator,  ce.  1010, 
1011,   1012,   ioi3,  1014. 

G.,  Tornacensis  episcopus,  c.  906. 

G.,  episcopus  Uticensis.  Vi.le  GUILLELMUS. 

G.,  Ananiensis  abbas.  Vide  GUILLELMUS. 

G.,  abbas  Ardurelli,  e.  820. 

G.,  abbas  Castrarum.  Vide  GUILLELMUS. 

G.,  abbas  de  Crassa.  Vide  GUILLELIMUS. 

G.,  Fuxensis  abbas.  TiVe  GUILLELMUS. 

G.,  abbas  Moysiaeensis,  ce.   12S9,  1268. 

G.,  abbas  de  Quadraginta.  Vide  GUILLELMUS. 

G.,  S.  Afrodisii  abbas.  Vide  GUILLELMUS,  Nar- 
bonensis arehiepiseopus. 

G.,  S.  Jacobi  Biterrensis  abbas.  Vide  GUILLEL- 
MUS. 

G.,  abbas  de  S.  Maurino,  e.   1089. 

G.,  arehidiaconus  major  Carcassone,  c.   1014. 

G.,  Helenensis  arehidiaconus.  Vide  JORDANI. 

G.,  arehidiaconus  Narbonensis  in  FeiioUeto, 
c.  1703. 

G.,  arehipresbyter  de  Conehis,  e.  607. 

G.,  cellaraj-ius  Fullensis,  c.  855. 

G.,  Magalonensis  prepositus.  Vide  GUIDO. 

G.,  prior  claustralis  monasterii  Ciassensis,  c.  1741. 

G.,  prior  S.  Firmini  Montispessulani.  Tiiie GUIL- 
LELMUS. 


209J 


INDEX  ONOMASTICUS. 


G.,  prior  S.  Antonini,  c.  824. 

G.,  siibdecanus  Carnotensis.  FiJe  VALLrGnAXiioSA. 
G.,  moiiachiis  Fiillensis,  c.  855. 
G.,  cornes  Armeniacensis.  Fide  GERALDUS. 
G.,    cornes    Forcalquerii ,    filins    Jaiicerane.    FiJe 
GUILLELMUS. 

G.,  coines  Sancti  Pauli.  FiJc  GUIDO. 
G.,  vicecomes  Cardone,  c.  714. 
G.,  vicecomes  Cavellicensis,  c.  775. 
G.,  frater  comiiis  Montisfortis.  yidc  GUIDO,  co- 
rnes Bigorre. 

G.,  sener  de  Monpester.  Vide  GUILLELMUS  VIII. 
G.   PETRAGOHICENSIS    (magister),   medicus, 
c.  io85. 

G.  (magister),  c.  775. 
G.  (magister),  c.   i3o8. 
G.  ATO,  filins  Honoris,  c.  1140. 
GABALLITANUS  ba juins.   Vide  ROURE. 
GAKARETO   (Raimiindns   de),   c.    1  o36  ;   peut-être 
faut-il  corriger  de  CABARETO. 

GACHUS  (Poncins),  c.  Spp. 

Gacs  (Willelmus  de),  miles,  c.  1264. 

GAGIUS  (Odns),  c.    iCzS. 

—  (Ramundus),  c.  527. 

GAIANIS   (R.  de),  c.  Soy;    Gajan   (Gard),   arr.    de 

Nimes. 
Gaiano,  Gajano,  Gayano  (homines  de),  ce.   1639, 

1644,  1648,  1687. 
GAIA,  GAIANO  (A.  de),  miles,  c.   11 34. 

—  (Bernardns  de),  iiotarins,  ce.  468,  474,  475; 
Gaja~la~Selve  [Aude)^  arr,  de  Castelnaudary, 

Gnilard   [Bertran],  c.  621. 

GAILHACO,  GAILLACO  (de).  Fide  GALLIACUM. 

GAILLARDUS,    s.    Salvii     Albiensis    prepositus, 

ce.  405,  408. 

GAILLARUUS  ,  prepositus  S.  Salvii  Albiensis, 
c.   io65. 

GAIRALDI  (Bertrandns),  c.  376, 
GAIRALDI    (Petrns),    sacrista    S.    Panli    Narbone, 
c.  960. 

GAIRALDUS  (Poncius),  consnl  Tolose,  c.  834. 
GAIRAUDI    (magister   Bernardns),    jnrisperitns 
Massilie,  c.  937. 

GAIRAUDI  (Gnillelmus),  bnrgensis  £lecti,  c.  1046. 
Gairic  (Dalmacius  de),  c.  319. 

GAIRIGIS  (P.  de),  canonicus  Magaloncnsis,  c.  423. 
GAITAPODIUM  ,     GAYTAPODIUM     (  Arnaldus  ) , 
<;.  497. 

—  (Bernardns),  ce.   1220,   1247. 

—  (Bernnrdus  Willelmns),  consul  Tholose,  c.  791. 
Galabert  (Gnyo  de),  c.    127. 

GALABRUNA,  lixor  Gaillard!  d'Estors,  c.  io3i. 

GALARUUS,  c.  544. 

GALAZANICIS  (Poncins  de),  canonicus  Magalo- 
ncnsis, c.  998  j  Gallargues  [Hérault),  arr,  de 
Montpellier. 

GALHARDA,  filia  Bertrandi,  vicecomitis  Brunc- 
qnelli,  c.    1700. 


1096 

GALHARDUS,  S.  Lucie  in  Silice  diaconns  cardi- 
nalis  &  archidiaconus  major  Narbonensis, 
ce.  226,   229. 

GALINUS,    GALINI,     GALLINUS     (Ramundns), 

ce.    455,    493;    consul  Tholose,    ce.    869,    393, 

417,  439,  441. 
Gallicana  consuetndo,  c.   1^94. 
Gam,aco,   Galliacensis,    Gailliacensis,    Gali.iaci 

(abbas  de),  Vabé  de  Gaillac,  ce.  806,   1455,  1461, 

1463,   i5i4,  i5i8,  1595,  i683,  i685,  169?. 
Galliacenses  abbates.  TiVe  ARNALDUS,  BERNAR- 

DUS,    RAIMUNDUS. 
Gailliace.\siS  operarins.  Vide  SYMON. 
Galliace.nsis  prior.  Vide  GUILLELMUS. 
Galliacensis  conventns,  ce.  949,  900,  953,  i63j, 

i685. 
Galliaci  consnles,  ce.  pSo,  952,  1117,  1262,  i3io, 

1 3 1  1  ;  consules  sex,  ce.  1  Spô,  1 098. 
Galliaci  (burgenses),  e.   1248. 
Galliaci  enria,  c.   iSpô. 

Galliaci,  Gallaci  (probi  homines),  ce.  497,  1262. 
Galliaci   universitas,   ce.   1117,  1248,   i3ii,  IJ12. 
Galliaci  vicarius.  Vide  AMELIAVO. 
GALLIACI,   de    GAILHACO    i,B.),    de    Lumberiis, 
c.   1738. 

—  (Berengarius  de),  ce.  954,  i  1  1  7,   1263,  1281. 

—  (Bernardns  de),  ce.  904,  1117. 

—  (Bernardns  Duranti  de),  c.   i3ii. 

—  (Bertrandns  de),  bajulns  comitis  Tolosani  in 
Castro  Vauri,  c.   i  1  16. 

—  (Bertrandns  de),  ce.  954,  1117,  1262,  1432. 

—  (Gnillelmus  de),  ce.  954,  1 1  17. 

—  (Gnillelmus  Athonis,  Aytonis,  Willelmns  Ato 
de),  ce.   1262,   1641,   1684. 

—  (P.  Donati  de),  junior,  e.   i3ii. 

—  (Petrus  de),  ce.  8  1  5,  1262. 

—  (Poncius  Gnillelmi  de),  ce.   1096,  iSjS. 

—  (Ramundns  de),  c.  496. 

—  (Raimnndns  de),  ce.  964,   1117. 

. —  (Raimundns  Arnaldi  de),  c.  1682. 
Gallici,  ce.  9i3,  914,  915,   1391. 
GALHNA(Jordanns),  de  Lumberiis,  eques,  c.  1462. 
GALTERII    (Chatardus),   canonicus   Narbonensis, 

c.  243. 
GALTERIUS,  vicarius  imperialis  in  regno  AreJa- 

tensi  &  Viennensi,  ce.    io38,  T039. 
GALTERIUS,  GAUTERIUS  (Raimnndns),  ce.  369, 

4i;)j  consnl  Tholose,  ce.  377,  41T,  441,  456. 

—  (Raimondns),  Tholosanus,  ce.   iiio,  iiii. 

—  (Vitalis),  Tholosanus,  ce.   11  1  o,  1 1 1 1 ,   1112. 
GALTERIUS,  c.  397. 

GALTERUS   (fr.),  monachns  Cisterciensis,  c.  65o. 
GALVERNENSIS,    constabiil.iriiis    Carcassone, 

c.    1451. 
GAMEVILLA  (OIdriens  de),  e.  709. 

—  (Poncins  de),  capitniarins  Tolose,  ce.  356, 
362,  365;  consul  Tholose,  c.  376;  Saint-Orens 
de  Gameville  (Haute-Garonne),  arr.  de  Toulouse. 

GAMISCIUS  (Ramundns),  consul  Tolose,  ce.  494, 
496,  5oi,  007,  736,738. 


2097 


INDEX  ONOMASTICUS, 


2098 


Ganaco,  Gdrtfl^  (domini  (îc\  c.   iâi2. 

—  (milites  de),  c.  45t. 

—  (Rogerius,  Sanciiis,  Gaston  ac  Senebrunus  de), 
c.  4J0  ;  Ganac  (^Ariége),  arr,  de  foix, 

GANDALRICI    (B.),  c.  325. 
GARACO  (Anialdus  de),  c.  641. 

—  (Willelmus  de),  c.  63ç  ;  Garae  (Haute-Garonne), 
arr.  Je  Toulouse. 

GARCIAS,  presbiter  Fuxi,  c.  io36.. 

GARCIAS   (R.),  notarius   comitisse  Fuxi,  ce.  022, 
923. 

GARCIAS,  GARCIA  (Ramundus),  c.  5i6;  capitu- 

larius  Tholose,  c.  363. 
Garciers,  bajuliis  de  Albaron,  c.  382. 
GARCINUS   (P.),   archidiaconus    Béate   Marie   de 

Moniepessi)lano,  c.  607. 
Gai-.da  (homines  de),  c.  814;  peut-être  La  GarJe- 

Viaur  {Tarn),  cowmune  de  Montirat, 
GARDA  (G.    de),  canonicus    S.    Frontis   Petrago- 

ricensis,  c.   1089. 

GARDIA  (B.  de),  monachus,  c.  428. 
GARDOGIO    (Guillelmus    de),    consul   Tolose, 

ce.    43g,   441  ;    Gariouch  [Haute-Garonne),  arr. 

de  Villefranche  de  Lauragah. 
Gardoii  (frater   Ademarius   de),    c.    453;    de    Gar- 

douch  (?). 

GARDUS    (Poncius),    canonicus    Appamiensis, 
c.  578. 

GARIKERNI   (G.),  c.  r,23. 
GARINI  (Raimundus),  consul  Tholose,  c.  834. 
GARINUS,  monachus,  c.  428. 
GARINUS   (Ozilus),  c.  800. 
GARINUS  (Raimundus),  c.  1073. 
GARMASIA    (Arnaudus    de),    c.    jji  ;     Grama^ie 
{Aude),  arr.  de  Limoux. 

GARMUS  (Petrus),  Massilie  notarius,  c.    1414. 
GARMUSII  (Guillelmus),  c.  1020. 
GARNERIUS  (Guersus),  c.  746. 
Garnier,  c.   191 . 

GARRICIS    (B.  de),  vicarius  comitis  Tolosani    in 
Nemauso,  ce.  670,  571. 

Garriga  (Guillerraus  Poncius  de  la),  c.  5ji. 

GARRIGIS  (Poncius  de),  c.  382. 

GARRIGUA  (Raimundus),  c.  954. 

Garrigues  (Bertrandus  de),  c.  893. 

GARSENDIS,  uxor  quondam    Guillclml   de  Villa- 

rubea,  c.   1272. 
Garses  (Garcia  &■  Nexemen),  e.  922. 
GARSIA  (Berna rdus),  macellarius,  c.  490. 
GARSIAS,  abbas  Grandissilve,  c.  409. 
GARSIAS  (fr.),  de  ordine  Predicatorum,  c.  zi/. 
GARSIAS  ARNAUni,  miles,  c.  i3i4. 
GARSIAS   (Radulfus),  miles,  c.   1116. 
GARSIAS  (Ramundus),  ce.  809,  iijd. 
GARSIE(Arnaldus),  c.  i3oi. 

GARSITI  (Guillelmus),  tubicinator,  civis  Tholose, 
c.    1621. 

Gase    (Guillelmus),    publicus    Narbone    notarius, 
c.  957. 


GASCO  (Willermus),  ce.  3 13,  3j3. 

Gascon,  ce.    lo,  19;  les  Gascons. 

GASCUS  (Sanclus),  vir  Ermengardis  Godollna, 
ce.  052,  Sm. 

GASTEBLE  (Galterus),  c.  687. 

GASTINENSIS  (friiter  Stephanus),  Inquisltor  here- 
tice  pravitalis,  e.   1694.  Fide  VASTINENSIS. 

GASTO ,  vlceeomes  Bearnensis,  ce.  21Ô,  i365, 
1418,  1608. 

GASTONUS,  GASTONI  (Bernardus),  consul  Tho- 
lose, ce.  738,  791 . 

GAUCELINI    (Guillelmus   Ralmundi),   bajulus  de 

Tarascone,  c.  382. 
GAUCELINUS,  abbas  Anianensis,  c.  479. 
GAUCELINUS,  Aurellaeensis  ospitalarius,  c.  3^'>. 
GAUCELINUS  (Petrus),  e.   1270. 
GAUCELLINUS,  episcopus  Lodovensls,  c.  292. 
GAUCELMI  (Jacobus),  miles,  c.  1747. 
GAUCELMI  (P.),  canonicus  Magalonensis,  c.  423. 
GAUCELMI  (R.),  c.  1037. 
GAUCELMUS,  e.  491. 
GAUCELMUS  (Bertrandus),  e.  381. 
GAUCELMUS  (Raimundus  &  Pontius),  c.  304. 
GAUCELMUS  (Willelmus),  judex,  c.  838. 
GAUCERANDA,     filia     vicecomitis     Narbone, 

c.   1699. 

GAUCERANDA,  filia  Rogerii  de  Voûta,  c.  1699. 

GAUCERANDUS  (R.),  c.  713. 

GAUDIACO  (Arbertus  de),  ce.  769,  770,  772,  773$ 

Gaujac  [Gard),  canton  de  Bagnols. 
GAUDIACUS,  miles,  c.  773. 

GAUDINI  (Bernardus),  ce.  1320,  i,';2i,  1.322,  i523. 
GAUDINO,   GUALDINO   (Ademarus  de) ,   ce.   1231, 

1263. 

—  (Arnaldus  de),c.  i^i^S;  Gau^y  (Aude),  commune 

de  Belcastel  &  Bue. 
GAliDIO,  nobilis  mulier,  c.  878. 
GAUFREDUS  (Aymericus),  hereticus,  e.   1 149. 
GAUFRIDI  (R.),  ce.  434,  .Ogi . 
GAUKRIDUS,  GAUFREDUS,  Biterrensis  episcopus, 

ce.  2,39,  429,  43 1. 

GAUFRIDUS,  episcopus  Trieastinensis,  c.  333. 
GAUFRIDUS,  GAUFFRIDUS,  G.,  Castriduni  vice- 
comes,  ce.  816,  1046,  1047,  1048,  1049,  io5o. 

GAUFRIDUS,  vicarius,  c.  3o5. 

GAUFRIDUS  (Raimundus),  c.  568. 

GAULTERII    (Guilhermus),    sacrista    Vivariensis, 

c.  598. 
GAURRE  (Rogerius  Ferrallus  de),  c.   1739J  Gaure 

(Aude),  commune  de  Rouffiac-d'Aude. 

Gaushert  (A.),  proome  de  Montalha,  c.  566. 
Gaushert  (B.),  c.  442, 

GAUSBERTUS,  frater  Gordoni,  balistarius  P.  yI- 
cecomitis  Lautrieensis,  c.   1462. 

GAUSBERTUS,    usserius    comitisse  Tholosane, 
c.   1697. 

GAUSBERTUS,  c.  1014. 

GAUSBERTUS    (  B.) ,    consul    burgi    Narbone, 
ce.  1002,  ico3. 


2099 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2IOO 


GAUSBERTUS(Berengarius),  Narbonensis,c.  ioo5; 

peut-être  le  même  que  le  précédent. 
GAUSBERTUS  (Berna  rdiis),  consul  Tolosc,  ce.  494, 

496,  5o 1 , 507. 
GAUSBERTUS  (Guillelmos),  ce.  419,  489. 
GAUSBERTUS  (Oddo,  Odo,  Odonus),  consul  Tho- 

lose,  ce.  476,  478,  483,  487,  491, 
GAUSBERTUS   (Petrus  Willelmus),    consul   Tho- 

lose,  c.  641 . 
GAUSIDA,  domicella,  c.   i33i. 
GAUTELMI  (R.),  c.   591. 
GAUTERII  (Guilermus),    clericus   ecelesie  Narbo- 

nensis,  c.  223. 
GAUTERIUS  (Bernardus  Ramundus),  c.  370. 
GAUTERIUS  (G.),  c.  368. 
GAUTERIUS  (Joannes),  e.  |332. 
GAUTERIUS  (Ramundus).  Vide  GALTERIUS. 
GAUTERIUS    (frater),  notarius   abbatis   Cistercii, 

c.  601. 
Gautier,  G.,  évêque  de  Chartres,  ce.  840,  868. 
Gautiers  {Guillems),  ec.   582,  583. 
GAUZIA,  vicecomitissa  Nemausensis,  e.  335. 
GAVARRETO  (Joannes  Bernardi  de),  c.  210  ;   Ga- 

varrct  (^Gers),  arr,  de  Lectoure. 

GAVERNIS    (Pontius  de),    vicanus    Nemausensis, 
c.  695  j  Cavernes  (Gard),  commune  d'Aubais. 

Gayano  (homines  de).  Vide  Gaiano. 

GAYRAUDI    (Raimundus),    beneficiatus    eeclesie 

Narbonensis,  c.  238. 
GAYTANI  (Petrus),  canonieus  &   precentor  Nar- 
bonensis, c.  238. 

GAYTAPODIUM     (Bernardus).     Vide    GAITAPO- 
DIUM. 

GAZINS  (Raimundus  Guillermi  de),  miles, c.  1  1  16. 

GEIO   (Johannes  de),   canonieus    Narbonensis    & 
rector  eeelesie  de  Aquisivivis,  c.  238. 

GEISSE,    GEISSA    (Guillehnus),    civis    Albiensis, 
ce.  i3o2,  i3o6,  i3o7. 

Genat  (Guillelmus  de),  monachus  Bolbone,  c.  402  ; 
(Ariége),  arr.  de  Foix, 

GENCIANUS  (Petrus),  burgensis  Narbone,   c.  243. 

GENESIUS  (Pontius),  notarius  Massilie,  e.  1414. 

Gencstos  (Ugo  de),  c.  35i  ;  Ginestous  [Tarn),  com- 
mune d'Amhialet. 

Gênera  [lo  conte  de),  c.  9. 

Gentil  (domina),  c.  i586. 

GEOLON,  GELEON  (B.  de),  c.  400. 

—  (Guilherraus  de),  consul  Nemausi,  ce.  067,  568, 
695. 

(Petrus  Guillermus  de),  consul  Nemausi,  c.  7  16; 

Saint-Georges    de   Géyolon    (G.irJ),    commune   de 
Fournès. 

GERALDA,  femina  de  corpore,  c.   i38i. 

GERALDI  (Bernardus),  jurisperitus,  c.  764. 

GERALDI    (Stephanus),  canonieus   Agennensis, 
c.   io8â. 

GERALDI  (Vitalis  Pontii),  e.  798. 

GERALUUS    DE    LANGUICELLO ,    archidiaconus 
Corbariensis  &  episeopus  Nemausensis,  c.  227. 

GERALDUS,  abbas  Casedei,  et.  949,  ySo,  953. 


GERALDUS,  canonieus,  c.  353. 

GERALDUS  (Stephanus),  canonieus  eeclesie  de 
Manso,  c.   1086. 

GERALDUS,  frater  Moyssiacensis  cenobii,  e.  636. 

GERALDUS,  clericus  vicecomitisse  Narbone,  nota- 
rius, c.  275. 

GERALDUS,  GERARDUS,  GIRARDUS,  miles,  co- 
rnes Fezentiaci  &  Armeniaci,  de  Armanaco,  Ar- 
manincensis  cornes,  ce.  207,  5o6,  686,  687,  7°4i 
1252,   1254;  Guirttud  d'Armagnac,  c.  |5Û. 

GERALDUS,     Giraut ,     GERAUDUS    DE     ARMA- 
NIACO,  Armanhac,  Armegnac,   eomes   Armenia- 
censis,   d'Armeniac,   d'Armagnac,   ec.  216,  1263, 
1291,  r5i7,  1608,  i635,  i636. 
GERALDUS  (Arnaldus),  c.  495. 
GERALDUS  (Deodatus),  c.  390. 
GERALDUS  (P.),  c.  53  1 . 
GERALDUS  (Raim.),  c.  53 1. 
GERALDUS  (Ramundus)   Vitalis,   consul  Tolose, 

e.  441. 
GERALDUS  UNALDUS,  c.  268. 
GERALDUS  (Vitalis),  consul  Tolose,  ce.  5o6,  5i6, 

527. 
GERALDUS,   notarius,  c.  270. 
Gerunde  (judei),  e.  i5oi. 
Gep.undensis  episeopus,  c.  684. 
GERVASIUS  (magister),  eausidieus,  c.  SSy. 
GERVASIUS,  c.  386. 
Gervays,  c.    162. 

GESREUSSANO  (Ermengaldus  de),  miles,  e.  948. 
GIBELLO  (Guillelmus  de),  c.  1  1  29  ;  Gibel  (Haute- 
Garonne),  arr.  de  Villefranche  (?). 
GIBOLENSI  (Guillermus  Arnaldi),  c.  556. 
Gi/(moniales  de),  dioeesis  Parisiensis,  c.   1697. 
GiGMACo  (domini  &  eonsules  de),  c.   i665. 
GIGNIACO,     GINIACO,     GINNIACO,    GINACHO, 
GINCNIACO  (Artaldus  de),  c.  479. 

—  (Bertrandus  de),  miles,  ce.  999,  1229. 

—  (G.  de),  e.  479. 

—  (G.  de),  c.  i5i3. 

—  (R.  de),  civis  Biterris,  c.  1467. 

—  (Raymundus  de),  c.  1006;  subvigerius  Biter- 
rensis,  c.  12345  Gignac  (Hérault),  arr.  de  Lo- 
d'eve. 

GILA,  uxor  Guidonis  de  Viliers,  c.  1697. 
GILETA   Boiteuse,  c.  1697. 

GILONIS  (Petrus),  burgensis  Narbone,  c.  1108. 
GIMELLO   (Petrus    de),    c.    l3i4j    Gémil   (Haute- 
Garonne),  arr.  de  Toulouse. 

GIMONT  (abbas  de),  c.  1733. 

GIMUNDUS,  archidiaconus  Ilerdensis,  c.  423. 

GINIACO,    GINNIACO,    GINACHO,    GINCNIACO 

(de).  Vide  GIGNIACO. 
GIRALDUS,  GIRARDUS.  Vide  GERALDUS. 
GIRALDUS  (frater),  ord.  Cistereiensis,  c.  1546. 
GIRALDUS  (Petrus),  c.  646. 
GIRALDUS,  e.  544. 
GIRARDI  (Galterus),  miles,  c.  Iii5. 
GIRARDUS,  canonieus  Lectoriensis,  c,  687. 


2IOI 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2I02 


GIRBERTUS  (Willelmus),    juveuis,   consul  Tho- 

lose,  c.  834. 
GIRBERTUS,  c.  zgS. 
GIROLIS,  Girelles  (Robertus  de,  Roiert  de),  miles, 

ce.  1279,  i3i5,  i3i6. 

GITBERTUS,  canoniciis  Magaloncnsis,  c.  3ûo. 

GLEISA  (Bartholomeus),  c,  402. 

G/fifa   {ft^.    de   la),    communis   notarius  Agcnni, 

c.  621. 
GLISE  (Arnaldus),  c.  1678. 
GLOIANO,  GLUIANO  (Jordanus  de),  miles,  ce.  897, 

1097. 

—  (Rogerius  de),  c.   1314. 

GdALLlS  (G.  Boyssoni  de),  c.   lyoSj  Goas  (Tarn- 

&-Garonnc),  arr.  de  Castelsarrasin. 
GODEFRIDUS,  cancellarius  imperii,  c.  333. 
GODOUNA  (Ermengards),  ce.  552,  553. 
GODOR  (Gailardus  de),  c.  706. 
GODUS    (Petrus    Raraundus),    consul    Tholose, 

c.   1219. 

GOGENCHIS,  GOIENCHIS,  GOGINCHIS  (Beren- 
garius  de),  c.   1662. 

—  (Petrus  de),  ce.  864,  865;  subvicarius  Carcas- 
sone,  ce.  789,  81 1;  Gougens  [Aude),  commune  de 
Carcassonne. 

GOLAIRAN  (Guillelmus  Raimundi  de),  de  Avi- 
nioneto,  ce.  ii53,  ii55,  ii56. 

GOLFER  (Raimundus),  dominas  Castriveteris, 
e.  35r. 

GOLFERII  (Gualhardus),  burgensis  Albiensis,  vi- 
ces tenons  vicarii  Albie  &  Albigesii,  e.  909. 

GOLMARltlS  (Guillelmus  Petrus),  e.  Si?. 

GOLOEN,  GORLOENNUS,  GORLEVUAIN,  GOL- 
LOAN,  GOLOINT  (Philippus),  ce.  607,  658  j 
casiellanus  Karcassonensis,  c.  608;  senescallus 
Carcassone,  ce.  673,  676,  680. 

GOLONH,  GOLOYN  (Philippus),  major,  senior, 
ce.   1196,  1434,  1662,  i665,   1666. 

—  (Guido),  miles,  c.   1 196. 
GOLONH  (Johannes),  e.   i663. 

GOLOYNH,  GOLONH  (Philippus),  junior,  ce.  1662, 

1705, 

GONELLI  (Guillelmus),  conducherius  ecclesie  Nar- 
bonensis,  c.  246. 

GONESSIA  (Petrus  de),  clerieus  comitis  Pietavie, 
c.  1403. 

—  (magister  Radulphus  de),  thesaurarius  S.  Ila- 
rii   Pictaviensis,  ce.   1462,   |526,  1527. 

GONTALDO,  GONTAUDO,  Gontaut,  GUONTAUDO 

(Arnaldus  Bos  de),  c.   i  147. 

—  (Gasto  de),  ce.   1089,  1119,  1254,   1490. 

—  (Vitalis  de),  e.  1119;  Gonlaut  [Lot-Sr-Garonne), 
arr.  de  Marmande. 

GORDAN  (Raimundus  de),  notarius  episeopi  Vi- 
varieiisis,  c.  SyS  ;  Gourdon  (Ardèche),  arr,  de 
Privas, 

GORDOMIO,  GORDONO,  GORDONE,  GORDO , 
GL'ORDaNIO  (Aymericus  de),  c.    1267. 

—  (Bertrandus  de),  ce.  704,  7o5. 

—  (Fortanerius  de),  c.  1267. 


GORDONIO  (Geialdus  de),  ce.  734,  834. 

—  (Guiraudus  de),  hereticiis,  e.  1148;  peut-être 
le  même  yue  îe  suivant. 

—  [Guyraud  de),  senbor  de  Caraman^  ce.    i56,  193. 

—  (Guillelmus  de),  de  Siilviaco,  c.  1119;  Gourdon 
[Lot).  Les  Géra  Mus  &  Guyraud  plus  haut  cités 
n'appartiennent  peut-être  pas  a  cette  famille, 

GORGULLUS  (Pontiiis),  e.  904. 

GOSCIUS  (Petrus),  miles,  e.  947. 

GOT  (Willelmus)   &  ejus  frater  Got,  e.   1  1  5o. 

GOTI  (Johannes),  junior,  castri  Podiilaurencii, 
c.   1594. 

Gox  (B.  de),  e.  621. 

GOZA  (Assalitus  de),  ce.  998,  999;  la  Gasse  [Hé- 
rault], commune  de  Ca^ouls-les-Bé'^iers . 

Crabels  (G.  de),  ce.  436,  525;  (Hérault),  arr,  de 
Montpellier. 

GRACUH  (g.),  notarius  Narbone  &  beneficiatus 
ecclesie  Narbonensis,  c.  243. 

GRALETUS  (Willelmus),  ce.  481,  482. 
GRALLIACO  (Johannes  de),  miles,  c.  208. 
GRANATA  (Guillelmus  de),  c.  426. 
GRANDIS  (Joannes),  consul  Narbone,  e.  1094. 
GRANDIS  (Petrus),  notarius   Biterrensis,  e.   i38o. 
Gbandiscampi  (abbas  &  conventus),  c.  1021. 
Gra.ndissilve  abbas,  ce.  807,  i58o.  Fj^c  GARSIAS, 

HELIAS,  RICARDUS. 
Grandselva  {los  frayres  &  monges  de),  c.   195. 
GRANERIO  (V.  de),  c.  657. 
GRANGIA  (Johannes  de),  miles,  c.  1324. 
Granier  [mestre),  c,   172. 
GRAOLETO    (Guillelmus    Donati    de),    miles, 

c.    1462;   Graulltet  [Tarn),  arr.  de  Lavaur, 
GRASSI  (Berengarius),  civis  Biterris,  c.  1467. 
GRASSUS  (Saviniacus),  c.  454. 
GRAVA  (Berengarius  de),  ce.   1662,  i663, 

—  (Heleazarius  de),  c.  948. 

—  (Petrus  de),  ce.  1434,  1452,  1457;  tenons  lo- 
cum  senescalli  Carcassone,  c.   \i5i). 

—  (Raimundus  de  la),  c.  914;  la  Grave  [Tarn), 
arr,  de  Gaillac, 

GRAVAS  (R.  de),  c.  398. 

Gregoriaus  [les),  1,  248. 

GREGORIUS  IX   papa,   ce.    900,    931,   969,  1041, 

lo52,     I  173,     I  185,     1236. 

GREGORIUS,  S.  Angeli  cardinalis,  scdis  Aposto- 
lice  legatus,  e.  423. 

Grès  (B.),  c.  526. 

GRII.LONE  (Guiraudus  de).  f^iJe  CRILLONE. 

GRIMAUDI  (Berengarius),  e.  474. 

—  (Bernardus),  c.  474. 
Grimaut  (R.),  e.  423. 
Grimoard  [Guillem  B.),  c,  442. 

—  [Vidal),  e.  444. 

GRIMOARDI  (Guillelmus),  consul  Castrisarraceni, 
c,   I  170. 

—  (Petrus),  consul  Castrisarraceni,  c.   1262. 

—  (Poncius),  ce.  933,  1016,  to27,  1040,  1077, 
1089. 


:io3 


INDEX  ONOMASTICUS, 


2104 


GRIMOARDI  (Poncius),  civis  Castrisarraceni, 
c.    1  170;  peut-être  le  même  (jue  le  précédent. 

—  (Stephaniis),  consul   Castrisarraceni,  c.  12Û2. 

GRIIMOARDUS,  episcopiis  Convenarum,  c.  991. 

GRIMOAUDI  (Petrus),  c.    16.J9. 

GRIS,  Sancte  Cecilie  carditialis  &  Icgatus  Aposto- 
lice  sedis,  c.  2ïo. 

GROS  (Durantiis  de),  c.  5i3. 

GROS  (P.),  c.  562. 

GROS,  GROSSL'S  (Petrus),  ce.  354,  4"2- 

GROSSA  (Guillelmus),  miles,  c.  998. 

GROSSI  (G.),  c.   1062. 

GROSSI  (P.),  miles,  c.  1126. 

GROSSUS  (Ricardus),  c.  461. 

Grua  (la),  c.  8  1  . 

GRUT   (Raimundus    Anialdus),  scriptor,  c.    ii3i. 

GUAIRALDUS  (Poncius),  consul  de  Villamuro, 
c.    1262. 

GUALDINI  (Petrus),  clericus,  ce.  1177,  1178, 
1 183. 

GUALDINO.  FiJe  GAUDINO. 

GUAI.FREUUS,  c.   i33o. 

GUALLARDUS,  prepositus  S.Salvii.c.  1211.  FiJe 

GAILLARDUS. 
GUAPHORRUS  (P.),  c.   i332. 
GUARDIA  (R.  de),  c.   i5o2. 
GUARANHAGUA  (Ramundus   de),   c.    017;    Gra- 

gnague  (Haute-Garonne),  arr.  de  Toulouse. 

GUARIGIIS  ('Bertrandus  de),  burgensis  Tholose, 
c.   1622. 

GUARINI  (O.)  &  ejus  frater  G.  Meschini,  c.  822. 
GUARINI  (Raimundus),  c.   1121. 
GUARINUS,  Silvanectensis  episcopus,  Francie  can- 
cellarius,  c.  82:). 

GUARINOS  &  PETRUS  GUARINUS,  consules  Fa- 
nijovis,  c.   1  261. 

GUARINUS  (Yspanus),  c.  893. 

GUARRICIS  (Bertrandus  de),  c.   '.92. 

GUASANHATOR  (magister  Petrus),  c.   1259. 

GUAUCELINUS  (Guaufridus),  c.  99<;. 

GUDA  (Assallitus  de),  c.  r)22. 

GUELESICA  (Marcus),  doraicellus,  c.   1747. 

GUERALDI   (Bernardus),    consul   civitatis   Nar- 

bone,  c.   i  708. 
Gui  (B.),  c.  026. 

Gui  (P.),  prier  Fredalensis,  c.  SyS. 
GUICHARDUS  (magister),  clericus  comitis  Tho- 

lose,  canonicus  Cameracensis,   ce.   1401,  1403, 

1703,   1704,  1712. 

GUIDAR  (Joannes  de),  bajulus  Fenoleti,  c.  384. 
Guiders  (Jordanus  de),  de  Manso,  ce.   1  i55,  i  i5û, 
GUIDO,    nunc    summus    pontifex.    ride    CLE- 
MENS  IV. 

GUIDO,  Narbonensis  archiepiscopus,  ce.  219, 
'47^,   •474-  ^"'«^  FULCODII  &  CLEMENS  IV. 

GUIDO,  Careassonensis  episcopus,  ce.  619,  687, 
688,  728,  733;  vice-legatus,  c.  625. 

GUIDO,  Soranus  episcopus,  Apostolice  sedis  Icga- 
tus, c.   1022. 


GUIDO,  Magalonensis  prepositus,  ce.  423,  428, 
'12'). 

GUIDO,  proeurator  &  fundator  domus  S.  Spiritus 
juxta   Montempessulanum,  c.  436. 

GUIDO,  canonicus  Carpentoratensis  ecclesie, 
c,   io3o. 

GUIDO  (frater  Isarnus),  ordinis  Predicatorum , 
c.  1446. 

GUIDO,  cornes  Bigorre,  Jils  del  conte  de  Montfort, 
'^'^-  '49>  733  ;  frater  comitis  Montisfortis,  c.  782. 

GUIDO,  eomes  Sagieeensis,  c.  840;  Scc-^,  en  Nor- 
mandie. 

GUIDO,  cornes  S.  Pauli,  c.  840. 

GUIDO,  viceeomes  La utricensis,  ce.   i63o,  i632. 

GUIDO,    buticularius    Francie,    c.    685;    Gui    de 

Sentis,  houteiller  de  France. 
GUIDO,   frater   comitis   Montisfortis.  Vide  MON- 

TEFORTI. 
GUIDO,  GUIGO  GUERREIATI,  Guerrejat,  GUER - 

REJATUS  ,     GUERENGIATUS ,      GAIREIATUS, 

frater  Guillelmi  VII,  domini  Montispessulani, 

ce.  287,  289,  290,  291,  292,  296,  3o2,  3o3,  32;"i, 

827,  367,  401,  428. 
GUIDO,  filius  Guillelmi  VII  de  Montepessulano, 

ce.  288,  289. 

GUIDO,  mareseallus.  K/Ve  LEVIS. 
GUIDO  (magister),   ec.   292,   002,  399,   400,   402, 
429,  4{5o. 

GUIDO    (Arnaldus),    c.    5o2  ;    consul    Tholose, 

ce.  yo6,  y lû,  027. 
GUIDO  (Arnaldus),  juvenis,  eonsulTolose,  c.  709. 
GUIDO  (Ramundus),  consul  Tolose,  c.  47J,  463, 

486,  491. 

GUIDON  (Bertrandus),  c.  402. 
GUIDONIS  (Raimundus),  consul  Tolose,  c.  834. 
GUIDONIS  (Raimundus),  miles,  c.  1747. 
GUIFREDUS,  Narbone  episcopus,  c.  216. 
GUIFREDUS  (Raimundus),  c.  737. 
GUIGO  GAIREIATUS.   Vide  GUIDO. 
GUIGO  MISER,   e.  434. 
GUIGONETUS,    miles,  e.  :,6i. 
GUIGONIS  (Bertrandus),  domieellus,  e.   1747. 
Guiers  (G.  de),  barrianus  S.  Pauli,  e.  85o. 
Guilahert,  e.  621. 
GUILABERTI  (P.),   c.  534. 
GUILABERTI  (Poncius),  c.   1017. 
GUILABERTI  (Ra.,  R.),  ce.  4-,!,  47J. 
GUILABERTUS,    filius    Pétri    Ermengavi   de    Lau- 
trico,  ce.  498,  499. 

GUILABERTUS  (Arnaldus),  c.  421;  eonsulTo- 
lose, ce.  447,  472. 

GUILABERTUS,  GUILABERTI  (Arnaldus,  Arnau- 
dus),  publieus  Narbone  notarius,  ce.  icoS, 
1094,  I  273. 

GUILABERTUS  (Bernardus),  ec.  1  i63,  1271;  ju- 
risperitus,  c.   1293. 

GUILABERTUS    (Ramundus),    consul    Tholose, 

ce.  46a,  466. 
GUILAMAR  (Marchus  Pontius),  c.  954. 
GUILHOTUS,  talliator,  c.   1697. 
Cuillabert  [P.),  c.  â83. 


:iOJ 


INDEX  0N0MASTICU3. 


;lo6 


GUILLEBAUDI,   GUILBAUDI   (Petrus),  c.    1601. 
GUILLERMA,  priorissa  Proliani,  c.  5jS. 
GUILLERMA,  monialis  Pruliani,  c.  SSj. 
GUILLERMA,  altéra  monialis  Pruliani,  c.  553. 
GUILLELMA,  V.    Nemaiisensis  &  Agatensis  vice- 

coiniiissa,  ce.  290,  328,  443,  65  1 . 
GUILLELMA,  mater  Giiillelmi  de  Sabrano,  c.  639. 
GUILLELMA,  mater  Heliziarii  de  Ucetia,  c.  i33i. 
GUILLELMA,  uxor  Heliziarii  de  Ucetia,  c.   i33o; 

domina  de  Ucetia,  c.  i332. 
GUILLELMA,  uxor  Raimundi  Jordani  de  Insula, 

c.   1404. 
GUILLELMA,  uxor  quondam  Bertrandi  Guillelmi 

de  Montearnaudo,  ce.   1483,    14S4,  1485,  i486, 

1487. 
GUILLELIVIA,  que  vocatur  Marchesia,  uxor  Rai- 
mundi de  Rocafolio,  c.  461. 
GUILLELMA,  uxor  Bidoci  Feurierii,  c.  1681. 
GUILLELMA,  filia    Guillelmi  Vil   de   Montepes- 

sulano,  ce.  289,  290. 
GUILLELMA  FRANCA,  uxor  Raimundi  deManso, 

de  Mirapisce,  heretica  combusta,  c.   1675. 
GUILLELMONUS,  senescallus  Albigensis,  c.  953. 
GUILLELMUS  DE  BROAS,  Narbonensis  archiepi- 

SCDpus,  quifueratabbasS.  Afrodisii  Biterrensis, 

ce.    219,    252,    262,     1091,    1173,     1208,     1209, 

1261,  1265,  1266,  1272,  |322. 

GUILHERMUS  BRICONNET,  eardinalis  &  archi- 

episcopus  Narbonensis,  c.  246. 
Guillaume,  G.   de  Joinyille,  archevêque  Je  Reims, 

c.  840. 
GUILLELMUS,  Senonensis  archiepiscopus,  ce.  840, 

868. 
GUILLELMUS  PETRUS,  PETRI,  Albiensis  episco- 

pus,  ce.    277,    404,   406,    470,    471,    474,    625, 

7i3;    quondam   episeopus    Albiensis,    cl.    910, 

GUILLELMUS,  Biterrensis  episeopus,  c.  209. 
GUILLELMUS,    WILHERMUS    DE    ROCOSEL'.O, 
Biterrensis  episeopus,  ce.  259,  454,  âio. 

GUILLELMUS,    Carpentoratensis     episeopus, 
ce.  1027,   1019,  io3o,  1060,  1122,   1268,  1373. 

GUILLELMUS,  Conyenarum  episeopus,  c.  21 5. 
QUILHELMUS,  episeopus  Lodovensis,  c.  309. 
GUILLELMUS,   Lodovensis    episeopus,   ce.    1122, 
1 173,  1209,  1227,   l32I. 

GUILLELMUS,  Magalonensis  episeopus,   ce.   422, 

428,  462. 

GUILLELMUS,    electus    Magalonensis,    ce.  509, 

5io;   episeopus,  ce.   522,  526,  534,   537,  538, 

619. 

GUILLELMUS,    episeopus    Mimatensis,    ce.  657, 

764;  quondam  episeopus  Mimatensis,  c.  1449. 

GUILLELMUS,  Mimatensis  episeopus,  c.  221. 
GUILLELMUS  V  USETIE,  Nemausensis  episeopus, 

ce.  355,  443,  45o,  535, 
GUILLELMUS  DE  VENEJANO,   quondam  Uticen- 

sis  episeopus,  c.  53  1 .  Vide  \EtiEJAtiO. 
GUILLELMUS,  Ananiensis  abbas,  c.   1209. 
GUILLELMUS,  abbas  Castrarum,  ce.    1211. 
GUILLELMUS,  abbas  Castrensis,  e.  85o. 


GUILLELAll'S,  abbas  Cistercier.sis,  c.  957. 
GUILLELMUS,  abbas  Crassensis,  de  Crassa,  ce.  620, 

670,   672,  673,  676,   678,   680,   721,   722. 
GUILLELMUS,  G.   ATONIS,   ATO,   ATHO ,    abbas 

Fuxensis,  ce.  906,  io36,    1061,   1062,   i2o5. 
GUILLELMUS    ALANHA,    abbas    Mansiguarnerii, 

c.    1409. 
GUILLELMUS,  WILI.ELMUS,  abbas   Nanthensis, 

ce.    345,  4^  I . 
GUILLELMUS,  abbas  Psalmodiensis,  c.  35o. 
GUILLELMUS,  abbas  de  Quadraginta,  e.  I  173. 
GUILLELMUS  DE  MARGUNCHO,  abbas  S.  Affro- 

disii,  c.  3c>i , 
GUILLELMUS,    WILLELMUS     DE     ROCAFOLIO, 

.ibbas  S,  Guillelmi,  ce.   1000,   1  2o3. 
GUILLELMUS  BERNARDI,  abbas  S.  Jacobi  Biter- 
rensis, ce.  3or,  321 . 
GUILLELMUS,  S.  Jacobi  Biterrensis  abbas,  c.  1  173. 
GUILLELMUS,   WILLELMUS,    abbas    S.   Tiberii, 

ce.  278,  3o5. 
GUILLELMUS,  G.  MAURINI,  MAURINUS,  archi- 

diaconus  Magalonensis,  prior  S.  Firmini  Mon- 

tispessulani,  ce.  292,  36o,  366,  398. 
GUILLELMUS   RAIMUNDI,   Magalonensis   archi- 

diacon  us,  e.  292. 
GUILLELMUS,    W. ,    Parisiensis    archidiaconus , 

ce.  601 ,  625. 
GUILLERMUS  MAGISTRI,  presbiter  &  helemosi- 

narius  eeelesie  Narbonensis,  e.  219. 

GUILLELMUS,    prepositus    S.    Salvii    Albiensis, 

c.  910. 
GUILLELMUS,  prior  S.  Cecilie  Albiensis,  c.  408. 
GUILLELMUS,    prior   S.    Marie   de    Corneliano; 

c.   1429. 
GUILLELMUS  GALTERIUS,  prior  Francarumval- 

lium,  ce.  3o5,  327. 
GUILLELMUS    (magister),    prior   Galliacensis, 

c.  953. 
GUILLELMUS,  prior  S.  Marie  Deaurate,  e.  457. 
GUILLELMl'S   ROSTAGNUS,    prior    de    Someiro, 

e.   304. 
GUILLELMUS  ARNALDI  (fr.),  inquisitor,  ordinis 

fratrum    Predicatoriim,  ce.  214,  1014,   ioi5. 

GUILLELMUS  BERNARDI  (frater),  ordinis  fra- 
trum Predicatorum,  ce.   i562,  1564. 

GUILLELMI  (B.),  canonicus  Agathensis,  c.  804. 

GUILLELMUS  (magister),  canonicus  Magalonen- 
sis, c.  423. 

GUILLELMUS  ALMARICI,  canonicus  Narbonen- 
sis, c.  217. 

GUILLELMUS  (frater),  capellanus  prioris  Nar- 
bone  hospitalis  Jerosolimitani,  c.  665. 

GUILLELMUS,  capellanus  Johanne  comitisseTho- 
lose,  c.   1697. 

GUILLELMUS,  capellanus  S.  Marie  Tolose,  e.4i6. 

GUILLELMUS,  capellanus  de  S.  Felicio.c.  32 1. 

GUILLELMUS  HULARDI,  presbyter  conducherius 
urbis  Narbone,  c.  219. 

GUILLELMUS,  presbiter  S.  Leodegarii  in  Aqui- 
lina,  ce.  1436,  1437,  1438;  Saint-Léger-en-Yve- 
Unes  (JSeine-&~Oïse),  arr.  de  Rambouillet. 


2107 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2108 


GUILLELMUS,   cornes   Forcalqiierii,   films   Jauce- 

ranne,  ce.  281 ,  432. 
Guillems,  coms  de  Kodes,  c.  :)6| . 
Guilhelm  al  cor  Nas,  c.   123. 
GUILLELMUS     VI,     dorniniis    Montispessulani , 

c.  3o3. 
GUILLELMUS    VII,    domlnus     Montispessiilnni  , 

ce.  279,  287,  290,  292,  365. 

GUILLELMUS  f  VIII  ] ,  WILHERMUS,  G.,  filius 
doiTiini  Montispessulani,  c.  288  ;  dominus  Mon- 
tispessulani, sener  de  Monpesler,  ce.  289,  3o2, 
325,  328,  366,  367,  388,  389,  397,  398,  3:;9, 
400,  422,  427,  428,  435,  436,  460,  461,  479. 

GUILLERMUS  IX,  dominus  de  Montepessul.mo, 
ce,  463,  1321,  1622,  i523. 

GUILLELMUS,  filius  Guillelmi  VII,  domini  Mon- 
tispessulani, ce.  288,  289. 

GUILLELMUS,  filius  Pétri  Raimundi  de  MoUi- 
nario,  miles,  c.   1116. 

GUILLELMUS  (magister),  c.  1181. 
GUILLELMUS,  WILLELMUS,  gramaticus,  ce.  296, 

296,  324. 
GUILLELMUS,    notarius    comitis    Montisfortis , 

ce.  687,  706,  714,  722. 
GUILLELMUS,  clericus  comitis  Alfonsi,  c.   1579. 
GUILLELMUS  (magister),  clericus  senescalli   Car- 

cassone,  c.   i5  i3. 
GUILHELMUS,  clericus,  scriptor,  c.  283. 
GUILLELMUS,  scriptor,  c.  421. 
GUILLELMUS,  procurator,  c.  56o. 
GUILLELMUS,  scriba,   c.   1  o58. 
GUILHELMUS,  vicarius,    &  Sicardus    ejiis   frater, 

c.   3l2.  . 

GUILLELMUS,  scriptor  &  notarius  comitis  Fuxen- 

sis,  c.  453. 
GUILLELMUS,  c.  1  o36. 
GUILLERMUS    ARNALDI,    nepos    Berengarii    de 

Podiosorigerio,  c.   i366. 
GUILLELMUS  ARNALDI,  c.  337. 
Gutlhem  Arnauld  Vaudye^  c.    117. 
GUILLELMUS  (Arnaldus),  consul  Tolose,  c.  448. 
GUILHERMUS  (Arnaudus),  c.  412. 
GUILLERMUS  ATONIS,  c.   1548. 
GUILLELMUS  B.,  dominus  de  Najaco,  c.  698, 
GUILLELMI   (Berengarius),  c.  3ii. 
GUILLELMUS  (Berengarius),  c.  1209. 
GUILLELMUS  BERNARDUS,  bajulus  Bernardi  de 

Andusia,  c.  304. 
GUILHELMUS  BERNARDI,  bajulus  de  Confolen- 

cio,  c.  3o8. 
GUILLELMUS    DECANUS ,     capitularius    Tolose, 

■"c.  356. 
GUILLELMUS  (Isarnus),  consul  Tolose,  c.  757. 
GUILLELMI (Johannes),  notarius  Narbone, c.  237. 
GUILLELMUS  PEREGRINI,  levita,  scriptor,  c.  286. 
GUILLELMUS   (Petrus),    major,   consul  Tholose, 

c.  475. 
GUILLELMUS  PETRI,  serviens  régis,  c.   1675. 
GUILLELMUS  PETRUS,  scriptor  Narbone  publi- 

cus,  c.  1709. 


GUILLELMUS  PETRI,  c.  3ii. 
GUILLELMUS  (Poncius),  c.  523. 
GUILLELMI  (Raimundus),   cancellarius   episcopi 
Uticensis,  c.  j5o. 

GUILLELMI  (R.),   judex   &   cancellarius   comitis 
Tolose,  c.  450. 

GUILLELMUS  (Raimundus),   causidicus,  ce.   436, 

445- 
GUILLELMUS     (Ramundus),    consul    Tolose, 

ce.   376,  440,  441,  456,  465,  466. 

GUILLELMUS   (Raimundus  Petrus),  c.  1709. 
GUINARDA,  c.  339. 

GUINDRA,    GUINDRE   (Arnaudus    de),    ce.    454, 
470,  485. 

—  (Arnaudus  de),  miles,  e.   1314. 

—  (Bernardus  de),  c.  471. 

GUINIONUS  (Ramundus),  consul  Appamie,  c.  876. 
GUINOTI  (R.),  canonicus  Magalonensis,  e.  423. 
GUIRALUI  (Bertrandus),  c.  789. 
GUIRALDUS    (magister),    precentor    Biterrensis, 

c.  359. 
GUIRALDUS,  prior  de  Seta,  c.  398. 
GUIRALDUS  (Petrus),  c.  323. 
Guiraud  d'Armagnac.  Vide  GERALDUS. 
Guirauda,  dona  de  Lavaur^  ce.  61,  64,. 
GUIRAUDA,  domina  Ucetie,  c.  532. 
GUIRAUDUS,  episcopus  Biterrensis,  c.  260. 
GUIRAUDUS,  abbas  Conehensis,  c.  345. 
GUIRAUDUS  DE  NARBONA,  abbas  S.  Pauli  Nar- 

bonensis,  ce.   1730,  1741. 

GUITARDI  (Johannes),  canonicus  S.  Pauli   Nar- 
bone &  capellanus  Régis,  c.  237. 

GUIRAUDUS,   e.  937. 
Gutrauîd  Arnaudos,  e.    |56. 
GUIRBERTUS,  c.   386. 
GLTSSELLO  (Hugo  de),  c.   1297. 
GUITARDI  (Galterius),  c.  81 5. 
GUITARDI  (magister   B.),  canonicus  S.  Affrodisii 
Biterrensis,  c.   1273. 

GUITARDUS  (Bernardus),  e.  5o6. 
GUITARDUS   (Guillelmus),   levita  hebdomadari.us 
S.  Nazarii   Biterrensis,  ce.  347,  35o. 

GUITARDUS    (Poncius),   consul   Tolose,  ce.    5o6, 
5 16,  527. 

GUITO  (Bernardus),  consul  Vauri,  c.   11 16. 
GUIZETA    vel    GUIZA ,   filia    domini    de    Ucetia, 
ce.   i3ji,   i332, 

GUONTAUDO  (de).   Vide  GONTALDO. 
GUORDONIO  (de).  Vide  GORDONIO 
GUORLOYEM.  Vide  GOLOEN. 
GUOTBERTUS    (Willelmus),    consul    Montisfer- 

randi,  e.  1  262. 
Guy,  conte  d'Aîvernha,  ce.    18,   19. 
Guy  y  conte  de  G/nevc,  e.  22. 
Guy  (lo  conte),  frayre  del  conte  de  Montfort.   Vide 

MONTEFORTI. 
Guyrauld  Amaneut^,  c.   i56. 
Guyrauld  A\emar,  c.   117. 


2I09 


INDEX  ONOMASTICUS. 


21  lo 


H 


H.,  episcopus  Claromontensis.  KiVe  HUGO. 

H.,  abbas  Fontisfrigidi.  ViJe  HELIAS. 

H.,  abbas  Fiillensis,  ce.  854,  855,  856. 

H.,  abbas  Grandissilve.  ride  HELIAS. 

H.,  Vallismagne  abbas,  c.  535. 

H.  (frater),   magister  S.  Marie  Theotonicorum    in 

Jérusalem,  c.  980. 
H[ENRICUS  VI],  Romanorum  imperator,  c.  432. 
H.  &  L.,  comités  de  Froburg,  c.  980. 
H.,  cornes  Nivernensis,  c.  563. 
HAKRAHYM,  judeus  medicus,  c.  i3i8. 
HANGESTA  (Florentins  de),  c.  8id. 
HASTANOVA  (Guillelmus),  ce.  929,  930. 
HATO  (Bernardus),  c.  543. 
HELIAS,  abbas   Fontisfrigidi,  c.  781. 
HELIAS,  abbas  Grandissilve,  c.  879. 
HELIAS,  abbas  Sancti  Affrodisii,  c.  454. 
HELIAS  (magister),   communis   notarius   Agenni, 

c.   1291. 
HELIZIARIUS,  filius   Stephani  de  Codes,  c.  i33o. 
Helnensis  abbas,  c.  619;  aihé  i'Eaunes, 
HELOTA,  c.  1697. 
HELYAS    (magister),    Reddensis    arcliidiaconus, 

ce.   253,   1273. 
HELYE  (Guillelmus),  publicus  notarius  Mirapi- 

cis,  c.  55< . 
HELYS ,    mater    Raimundi    Jordan i     de     Insula, 

c.   14C4. 

HENRICUS,  Albanensis  episcopus,  Apostolicesedis 
legatus,  e.  37 r. 

HENRICUS  II,  rex  Anglie,  c.  1205. 

HENRICUS  UVERRIO  [sic),  marchio,  c.  332. 

HENRICUS,  cornes  de  Dietsa,  c.  332. 

HENRICUS,  comes  Ruthenensis,  ce.  655,  656, 
722. 

HENRICUS,  marscalcus  imperatoris,  c.  332. 

HERMANUS,  Bambirgensis  episcopus,  c.  332. 

HERMENGARDA,  vicecomitissa  Narbone.  Vide 
'ÎRMENGARDA. 

HtRMENGAUDUS  (Petrus).  Vide  ERMENGAUDI. 

HERMENIARDIS ,  relicta  Raimundi  Arnaldi  de 
Molendino,  militis,  c.   1159. 

HERMESSENDIS ,  filia  comitisse  Melgorii.  Vide 
ERMESINDA. 

HERMESSINDIS  DE  MALGOUERIO.  Vide  ERME- 
SINDA. 

HERMO  (Arnaldus  de),  c.  83a. 

—  (Arnaldus  Poncius  de),  c.  828  j  l'Herm  (^Haute- 
Garonne)^  arr.-  de  Muret. 

HESENVILLA  (Rotbertus  de),  miles,  c.  957. 

HESPANIUS,  frater  vicecomitis  Leomanie,  c.  749. 

HOLINCUS  (Arnaudus),  c.  546. 

HOMODEl  (Arnaldus),  ce.  864,  865. 

HONORIUS  III  papa,  ce.  738,  739,  740,  741,  742, 
758,  769,   774,  775,  776,  777,  778,   804,  8o5. 

Honors,  mater  G.  Atonis,  c.   1140. 


HOSLUPI   (Guilhelmus    Pétri),   c.    411;    viearius, 

c.  386. 
HospiTALABII,  los  religieux  de  Sainct  Johan,  ce.  197, 

343,  818,  891,  892,  ioo5,   1579. 
HospiTALE  Jerosolimitancm,  de  Iherisalem,  Hie- 

RBSALEM,    JeBCSALEM,    JeROSOLIMIS,    S.    JoHASNlS 

HiEROSOLiMiTANUM  coenodochi um,  ce.  265,  299, 

3oo,  328,  329,  33o,  387,  4o3,  573,  576,  663, 

664,    762,    921,    1475,    1476;    Vordre    de    Sainct 

Jehan,  c.  57. 
HospiTALis  s.  JoiiANiNis  Jerosolimitani  domus  de 

ultra  mare,  e.   1696. 
HospiTALis   Jerosolimitani  major  magister, 

ce.  1431,  1432,   1743. 
HospiTALis   Jerosolimitani    major   prior  in  Ara- 

gonia,  c.  65i . 
Hospitalis  (prior)  in  Provincia,  c.  1686. 
HOSPITALI  (Arnaldus  de),  e.  876. 
HOSPITALI  (Guillelmus  de),  c.  392. 
HOSPITALI    (Guillelmus    de)',    consul    Appamie, 

c.  876. 
HOSPITALI  (Raimundus  de),  monaehus  Bolbone 

&  saeerdos,  ce.  453,  1482. 
HUC  (Guillelmus),  e.  913. 
HUGANAEI,  ec.  248,  249;  les  Huguenots. 
HUGENACO  (de).  Vide  UGENACO. 
HUGO,  episcopus  Claromontensis,  ce.   1099,  11 07. 
HUGO,  archidiaconus  Auxitanus,  c.  687. 
HUGO,  capellanus  Johanne  comitisse  Tholosane, 

c.    1697. 
HUGO,  comes  Marchie  &  Engolisme,  e.  1 178. 
HUGO,  U.,  Ruthenensis  comes,  ec.  309,  345. 
HUGO,  eomes  Ruthenensis,  ec.   1010,  1120,  1201, 

1  202,  1265,   1447. 
HUGO  ROSTANGNI,  miles,  ce.   1704,   170$. 
HUGO,  HUGONIS  (Bernardus),  ce.  809,  899. 
HUGO  (G.),  bajulus   d.   Régis    in  Albia,ce.  i3o6, 

i3o7,  i3o8,  i3o9,  i3io. 

HUGONE  (Stephanus  de),  consul  Castrisarraceni, 

c.   1 170. 
HUGONIS  (Petrus),  miles,  c.  1117. 
HUGONIS  (Petrus),  burgensis  Cordue,  c.  703. 
HUGUE  (Bernaldus),  c.  1299. 
Hugues  de  Montréal,  évique  de  Langres,  c.  840. 
HUGUETI  (P.),  presbiter  helemosine  Narbonen- 

sis,  c,  222. 
HUGUO,  episcopus  Bigorritanus,  c.   1164. 
HUGUO  (Petrus),  consul  Montisferrandi,  c.  1262. 
HiLMis  (preceptor  de),  c.   i665. 
HUL/MO  (P.  Stephani  de),  de  Narbona,  c.   1739. 
HUMBERTUS  (Poncius).  Vide  UMBERTUS. 
HUNALDI  (Willelmus).  Vide  UNALDI. 


I 


I.  papa  IV.  Vide  INNOCENTIUS. 

ICHIERE  (Stephanus),  burgensis  Figiaci,  c.  1643. 

Jerre  (abbacia  d'),  diocesis  Parisiensis,  c.  1697. 


2II1 


INDEX  ONOMASTICUS. 


21  12 


ILDEFONSUS,  Monticnlbnni  abbas,  c.   iî68. 

ILDEFONSUS.  Vide  ALFONSUS. 

ILDEFONSUS,  filius   régis  Aragonensiiim,  c.  383; 

cornes  Provincie,  c.  ôiS. 
ILDEFONSUS,   cornes  Tolose,    ce.    276,   277,   419, 

4^9,  540. 
ILDEFONSUS,   frater   Raimundi  V,  coinitis  Tolo- 

sani,  c.  277. 
Ilerdense  conciliiiin,  c.  101  i. 
Ili.erdensis  episcopiis,  c.  1012. 
IMBERTI,  IMBERTUS  (Guiraldis),  ce.  38 1,   592, 

695. 
IMBERTUS,  constabulariiis  Francie.  Vide  BELLO- 

JOCO. 
■  IMPERATOR  (Ermengaudus),  barrianusS.  Paiili, 

c.  sr>o. 

INARDI  (Bernardiis),  jiirisperitus,  civis   Narbone, 

ce.    174Ô,   1746. 

(R-.),  consul  civitatis  Narbone,  c.  982. 

INDIA,  ENDIA,  soror  comitis  ïolosani,  uxor  Giii- 

laberti   de  Lautrico  &  postea   Bernardi  Jordani 

de  Insula,  ce.  498,  499,  702. 
INDIA,  filia  Jordani,  domini  Insuie,  c.  1408. 
INIOURIIS    (Geraudus    de),    biirgensis    Narbone, 

c.   1 108. 
INNOCENTIUS    III,    Innocen .    papa,    ce.    5,    485, 

5io,  585,  6o3,  614,  665,  681,  682,  684. 

INNOCENTIUS  IV,  papa,  ce.  1142,  1167,  1173, 
1178,  1184,  1188,  1236,  1238,  1239,  1240, 
1241,     1242,     1243,     1244,     i333. 

Inquisitobes  heretice  pravitatis,  ce.  1206,  1239, 
1454,  i583,  1584,  1674,  1678,  1733.  Vide  AK- 
NALDUS,  FERRARIUS,  GASTINENSIS,  GUIL- 
LELMUS,  MONTEREVELLI ,  PCGETO  ,  PON- 
CIUS,   RAIMUNDI,   STEPHANUS. 

Insul.\  (domina  de),  uxor  quondam  Pétri  de  In- 
sula, c.   1261. 

Insule  Jokdam  (dominus),  c.  1400. 

Insule  JoROANi  (cornes),  c.  207.   Vide  JORDANUS. 

Inslle  Jordani  (fratres  Minores),  c.  208. 

INSULA  (Arnaldus  de),  senescallus  comitatus  de 
Insula,  c.  208. 

—  (Bernardus  de),  c.  761. 

—  (Bernardus  de),  c.   1404. 

—  (B.  Jordanus,  dominus  de),  ce.  854,  855. 

—  (B.  Jordani  de),  c.  704. 

—  (Bernardus  Jordanus,  Bernard  Jordct  de),  senhor 
de  la  Ylla,  ce.  192,  193,  2o5,  462,  498,  499, 
âoo,  5o6,  687,  751,  752,  834. 

—  (Bernardus  Jordanus  de),  ce.  206,  752. 

—  (Bernardus  Jordani   de),  ce.   1405,   1406,   1602. 

—  (Bernardus  Jordani  de),  c.  208. 

—  (Bertrandus  de),  ce.  1404,  1407. 

—  (Bertrandus  Jordani  de),  ce.  i56,  834,  855, 
I  o65,  1076,  1 1 63. 

—  (Bertrandus  de),  prepositus  ecclesie  Tholosane. 
Vide  BERTRANDUS,  Tholosanus  episcopus. 

—  (Catharina  de),  filia  Joannis  de  Gralliaco, 
c.  208. 

—  (Garsias  de),  c.   1404. 


INSULA  (Isa  m  us   Jordanus   de),   ce,    1261,    1391, 
1400,   1409,   1482,  1676. 


1676,    1687. 

—  (Jordanus  de),  c.   1408. 

—  (Mahaldus  de),  miles,  c.  211. 

—  (Odo  de),  ce.   1263,   i663,  1691,   1711,  1712. 

—  (Petrus  de),  c.  798. 

—  (Rajmundus     Jordanus     de),    ce.    752,    1261, 
i3i2,  1402,  1405. 

Tous  les  personnages  dont  les  noms  précèdent  pa- 
raissent appartenir  h  la  famille  des  seigneurs  de 
Vlsle-Jourdain, 

INSULA    (Ricavus,    Ricaldus    de),    ce.    295,    3o6, 

434;  J-sle  sur  la  Sorgue  {Vaucluse'),  arr,  d'Avignon. 
iNSti.E  Albiensis  (consules),  c.  1262. 
INSULA  (Bernardus  de),  c.  292. 

INSULA  (Giiillelmus,  W.  de),  ce.  1  i52,  1  1  54,  Il  56. 
INSULA,  YNSULA  (GuiUelmus  Ramundus,  WiUel- 

.  mus  de),  consul  Tholose,  ce.  476,  483,  491 . 
INSULA  (Johannes  de),  ce.  i663,  1739,  ■■'42. 
INSULA  (Petrus  de),  miles,  c.   1 197. 
INSULA   (Vitalis   de)    &    ejus    filius    Ramundus, 

c.   I  1 5o. 
ISABELLA,  comitissa  Fuxi,  c.  210. 
ISABELLIS,   YSABELLA,    comitissa    Rutlienensis, 

ce.   1201,  i2o3 
ISARNUS,     abbas     S.   Joannis    de   Vallesiguario, 

c.  397. 
ISARNUS,  YSARNUS,  Lautricensis  vicecoraes, 

ce.   1432,   1434,  1456,  1459,    1460,    1606,    i63i, 

i632,    1740,    I74I- 
ISARNUS,  vieecomes  S.  Anthonini,  c.  4o5. 
ISARNI  (Arnaldus),  bajuliisdominorum  de  Salella, 

c.  435. 
ISARNUS  BERNARDUS,   c.  467;  vicarius  Carcns- 

sone,   ce.    376,   378,    38o;   vicarius    Reddensis, 

ce.  353,  364. 
Isarn  (G.),  c.   i  037. 

ISARNUS  (G.),  consul  Carcassone,  c.  847. 
ISARNI    (GuiUelmus),    archipresbiter   de    Rivis, 

c.  1263. 
ISARNI  (GuiUelmus),  clericus,  c.   1739. 
ISARNUS,  YSARNl  (GuiUelmus),  bajulus    episcopi 

Tholosani,  ce.  ii36,  ii37,  ii38,  1  i65. 
ISARNUS,    YSARNl   (GuiUelmus),  c.  483;  consul 

Tolose,  c.  448. 
Isarn  [Guilleni)^  c.  442. 
ISARNUS  JORDANI.  Vide  INSULA. 
ISARNUS  (P.),  e.  402. 
ISARNI    (Petrus),    helemosinarius     Montisolivi, 

c.   I  1 3 1 . 
ISARNUS  (Petrus),  c.  412. 
ISARNUS  (Rogerius),  c.  541. 


;iio 


INDEX  ONOMASTICUS. 


21  14 


X 


ISPANIA  (Arnaldus  de),    filius  Hogerii   Coiivenen- 
sis,  ce.  1119,  1428. 

—  (Arnaldus   de),   miles,   domimis   de    Dnroforti, 
c.  211. 

—  (Rogerius  de),  c.  2rc. 

—  (Rogeriiis  de),  miles,  c.  211. 
ISSALQUERII  (Petroniiis),  domicellus,  c.  211. 
ISSEIO,   ISSEYO,   ISSINO,  YSSINO    (Ferriniis,  Fer- 

ricus  de),  ce.  608,  6  1  2,  632,  C',-j ,  658,  ôâp,  660, 

67.3,  676,  680;  seigneur  du  nord. 
Issoudon  (Joffridus  de),  e.  3oi. 
luinh^rgcii   [A.  Bernard  de),  proome  de  Montalha, 

c.  566. 

—  {lohan  de),  proome  de  Montalha,  c.    '166. 
l.V'INDRIO  (Poneius  de),  sacerdos,  e.  58  1 . 
IZARELO,   eustos    Philippe,   comitisse    Petragori- 

ceiisis,  c.   1697. 


J.  Prenestrinus   episcopiis,    Apostolice  sedis   lega- 
tus.   Vide  JACOBUS. 

J.,  Arelatensis  archiepiseopus.  r/./e  JOHANNES. 
J.,  Vianensis  archiepiseopus,  Apostolice  sedis  lega- 
tus.  Vide  JOHANNES. 

J.,  Carpentoratensis  episcopiis,  e.  801. 
J. ,  Combelonge  abbas,  c.  90/;. 
J.,  S.  Affrodisii  Biterris  abbas.   Vide  JACOBL'S. 
J.,  camerariiis  Agathensis.   Vide  JOHANNINI. 
J.,  comitissa  Piciavie  &  Tholose.  Vide  JOHANNA. 
JACINTUS,   eardinalis,  e.  4.'}5. 
JACOBUS,  Prenestinensis,  Prenestrinus  episcopiis, 
Apostolice  sedis  legatus,  ce.   io33,  io52. 

JACOBUS,  archiepiseopus  Narbonensis,  c.   1447. 

JACOBUS,  S.  Affrodisii  Biterris  abbas,  c.   1209. 

JACOBUS,  rex  Aragon iim,  Aragonie,  &  regnorum 
Mayoricariim  &  Valencie,  eomes  Barchinone  & 
Urgelli  &  dominus  Montispessulani,  ce.  212, 
2.3,  2i5,  642,  714,  763,  83o,  997,  998,  999! 
io:.3,  1006,  1057,  1067,  1411,  ,429,  ,483, 
r5oi,     I3D2,    1349,  T/Vf  Abaconum  rex. 

JACOBUS,  filius  régis  Aragoniim,  infans  Aragonie, 
ce.  212,  213,  i52j. 

JACOBUS,  filius  Raimundi  Boquerii,  c.  691. 

JANINCUS  (Guillermiis),  c.  345. 

JANUARIUS,  notariiis  Massilie,  c.  937. 

JANUARIUS  (Petrus),  cleneus,  c.   1019. 

Jaxle  eomunis,  c.  265. 

Jamexses,  ce.  212,  2i3,  263,  264,  263,  266. 

Jamjenses  consules,  ce.  263,  264,  265;  Gâne!. 

JAQUELOTA,  c.   1697. 

JATGKRII    (Bartholomctis),    clericus    Agathensis 
c.  979. 

Jauc  il  lias  lo  Gai  (Johanncs),  miles,  c.    1102. 

Jaufte  [Bernad),  c.  562. 

JAUKRIDI  (R.),  c.   'j.^i. 

JAULE  (Guillelmus),  e.   1602. 

Mil. 


JAUSKERTUS,  vicecomes  Castrinovi,  c.   i5o2. 
JAUSSERANDA,    JOCERANDA,     uxor    Pétri    Ber- 

mundi,  ce.   1443,   1446. 
Jehan,  garde  de  la  prévôté  de  Paris,  c.   1748. 
Jehan,  c.    i52. 
Jenart  (Giiirbertus),  c.  35  r. 
Jerosolimitaxcs  rex,  c.  793. 
Jerosolimitaxlm  hospitale.  Vide  Hosimtale. 
JiiEBusALEM   (Durantus,  Maïquesius   &  Vivandus 

de),  c.  937. 

JO.  COLUMBI,  episcopus  Troiassensis,  c.  246. 

Joaires,  c.  249. 

JOANNES    V.de  JOHANNES. 

JOANNINUS,  canonicus  Agatensis,  c.  620. 

JOARAS  (Berengariiis  de),  c.  937;  Jouarres  (Aude), 

commune  d'Ai^ille  (.').  Vide  JUVARIBUS. 
JOCERANDA,  iixor  Pétri  Bermiindi.  Vide  JAUSSE- 

RANUA. 

JOCONE  (Bertrandus  de),  c.  993. 

JocfNDExsis,   de   Joco.NO  (abbas),   ce.   1664,  1666. 
Vtde  B. 

JOHANELLUS,  c.   1697. 

JOHANNA,  soror  Anglic  régis,  regina,  comitissa 
Tolose,  ce.  439.  533,  123.3,   1534,   .693. 

JOHANNA,   filia   comitis  Tholosani,  c.  1236-   co- 
mitissa   Pietavie  &ThoIosana,    ce.    213     I257 
1260,     1265,     ,277,     ,27s,     ,335.     ,38i,'    1630! 
1672,     1673,     1695,    1702,    1703. 

JOHANNA,  uxor  Philippi  de  Monteforti,  e.  1694. 
JOHANNA,   relieta    cjuondam   Pétri   de  Vicinis,  de 
Limoso,  e.   1661 . 

JOHANNA,  uxor  Rotberti,  tapicerii  Johanne,  co- 
mitisse Tholosane,  c.   1697. 

JOHANNES,  S.  Nicholai  in  eareere  Tulliano  dia- 
conus  cardinalis,  c,    1403. 

JOHANNES,   Arelatensis  archiepiseopus,  ce.    ,059 
I  122,    I  124,    I  125,    I  126,    1127,    1  128.  ' 

JOHANNES  DE  HARCURIA,  HAURICURIA,  HA- 
RIC:URIA,  Narbonensis  archiepiseopus  &.'  pri- 
mas, ce.  239,  236,  257. 

JOHANNES  ROGERir,  archiepiseopus  Narbone  &: 

primas,  ce.  23o,  256. 
JOHANNES,   Viennensis,   V.anensis   archiepiseo- 
pus, Apostolice  sedis  legatus,  ce.  982,  10  i5. 
JOHANNES,   episcopus  Cerviciensis,  e.  23o. 
JOHANNES,  JOANNES,   Magalonensis   episcopus 

ce.   290,  291,  292,  3o2,  366,  402.  ' 

JOHANNES  DE  MONTELAURO,  epjscopus  Mafa- 

lonensis,  ce.  206,  997,  998,  999. 
JOANNES,  abbas  V.iHismagne,  c.  3o3. 
JOHANNES  DE  CHAMBERT,    decretorum    doctor, 

archidiaconiis   major  Narbonensis,  abbas  \\\ul 

magne  Argentarie,  c.  249. 
JOANNES,  precentor  Narbonensis  ecelesie,  e.  11  — 
JOHANNES,  JOANNES,  prior  S.  Marie  de  Caseiano' 

te.   286,  32  1  .  ' 

JOHANNES  (fr.)  pen  itentiarius  d.  pape,  c.  760. 

JOANNES  (frater),  de  ordine  Predicatoriim,  c.  1  088. 

JOHANNIS  (Berengarius),  capellaniis  altans  Beatc 
Marie    de    Bethléem,    in    ecclesia    Narbonensi 
c.  227.  ' 


67 


!I  l5 


INDEX  ONOMASTICUS. 


,ii6 


JOHANNES,  rex  Anglle,  ce.  ôTiS,  1181. 
JOHANNES,    buticulariiis   Francie,   c.   i.'îppj   Jean 

Je  Brienne, 
JOHANNES,    camerarius    Francie,    ce.    943,     1214, 

I247i  Jt'an  de  Nanteuil. 
JOHANNES  (Arnaldus),  consul   Tholose,   ce.   3O9, 

417. 
JOHANNIS  (Bernardus),  piiblieus  notarius  Carcas- 

sone,  e.   1676. 
JOHANNES  (Guillelmiis,  Willelmiis),  consul  Tho- 
lose, ce.  476,  483,  487. 
JOANNIS  (Guillelmus),  c.  402. 
JOHANNIS    (Petrus),    notarius    Tolose,    ce.   640, 

642. 
JOANNIS    (Raymondus),    jurisperitus,    c.     1294; 

legista,  c.   1  5")2. 
JOHANNES  (Raimundus),  notarius  Tolose,  ce.  871, 

jpj,  416,  441,  448. 
JOHANNES  (Ramundus),  consul   Tolose,    e.    417; 

peut-être  le  même  cjue  le  précédent. 
JOHANNIS  (Raimundus),   filius  Ugonis,  ce.   107J, 

r  167. 

JOHANNIS  (Stephanus),  causidicus,  c.  5i6. 
JOHANNES  (Ugo),  ce.  640,  641,  738;   consul  To- 
lose, ce.  494,  joi,  607,  710. 

JOHANNES,  JOHANNIS  (Ugo),  vicarius  Tolose, 
ec.  748,  834  j  peut-être  le  même  jue  le  précédent, 

JOHANNES,  castellanus  de  Cosanciis,  e.  878. 
JOHANNES,   medicus,  ce.  347,  S.'io. 
JOHANNES,  seriptor,  c.  33o. 
JOHANNES,  seriptor,  c.  58  1. 
JOANNES,  ce.  764,  76;"). 

JOHANINI  (G.),  bajulus  Montispessulani,  c.  io.";8. 
JOHANNINI,  JOHANNINUS  (S.),   sacrista    Narbo- 
nensis,  ce.  983,   1278. 

JOHANNINI  (Stephanus),   camerarius  Agnthensis, 

ce.  804,  978. 
JOHOLON  (Bernardus  de).  Vide  JOVOLON. 
Jotent  [Kaimon],  c.  552. 
JOLENUS  (Arnaldus),  c.   1070. 

JONQUERIIS,  JONQUARIIS  (Odardus  de),  castel- 
lanus de  Terminis,  c.  1452. 

—  (Petrus  Raimundi  de),  miles,  e.  1007;  Jon- 
^uières  (Aude),  arr,  de  Narionne. 

JORBA  (Geraldus  de),  c.  287. 

JORDANI  (WiUelmus),  G.,  archidiaconus  Hele- 
neiisis  in  Confluenti,  c.  682. 

JORUANI  (Bertrandus),  elemosinarius  Caunensis, 

c.   1498. 
JORDANI   (Petrus),  canonicus  S.  Stephani  Narbo- 

nensis,  c.  255. 
JORDANUS,  abbas  S.  Saturnini,  c.  676. 
JORDANUS,  sacerdos,  e.  323. 
JORDANUS,  cornes  Insuie  Jordani,  c.  208. 
JORDANUS  DE  INSULA,  ce.  208,  209. 
JORDANUS,  miles,  c.    1  1  |5. 
JORDANI,  c.    |3:.6. 

JORDANI  (Arnaldus),  consul  Tolose,  c.   1  1  i3. 
JORDANUS  (Bernardus),  c.  «53. 
JORDANI  (G.),  consul  burgi  Narbonensis,  c.  983. 


JORDANUS  (G.),  c.    i3o6. 
JORDANI  (Guillelmus),  ce.  451,  474,  475. 
JORDANI  (Guillelmus),  miles,  c.   1117. 
JORDANUS,    JORDANI   (Isarnus),   miles,    ce.  788, 

947- 
JORDANI    (Wilhermus),    dominus    Castriveteris, 

c.  35i . 
JORETUS,  c.  91(1. 
Joris,  ce.    I  52,   I  84. 

Jorris  (Ancellus),  miles,  ce.  i663,   1675. 
JOSA  (R.  de),  c.   1037. 
Jovent  [B.),  e.  522. 

JOVIGNIACO(G.ilteriusde),  c.  iiù  ;}oigny  {Yonne). 
JOVOLON,  JOHOLON  (Bernardus  de),  ce.  807,  324, 

355  j  Jalon  (Gard),  commune  de  Fournès, 
JuDEi,  ec.  1079,  i35o,  i35i,  i355,  i58i,  i656. 
Jldeorlm  libri,  c.   1657. 
Jldei  Albigesii,  Tholose  &  de   diocesi  Tholosana, 

c.   1659. 
JuDEi  Biterrenses,  c.   1234. 
JuDEi  de  Carbona,  c.   i586. 
JuDEi  Careassone,  c.  426. 
JtDEi  Electi,  c.  426. 
JuDEi  Gerunde,  c.   iôm. 
Jldei  Limosi,  e.  426. 
JuDEi  Reddenses,  e.  427. 
JuDEi  Tholose,  ce.  i6i3,  1618. 

Judei  dyocesium  Tholosane  &   Albiensis,  c.  1657. 
JuoEi  Agennensis    senescalcie,  c.    1659. 
Judei  senescallie  Careassone,  ce.    1191,   1  192. 
Judei  senescallie  Tholosane,  e.    1657. 
JUDEUS  (Durandus),  burgensis  Tholose,  c.   1622. 
JUDEUS  (P.),  e.  807. 

JULIANUS,  canonicus  Magalonensis,  c.  428. 
JuNCELLENSis  abbas,  c.   1740. 
JUNQUERA  (B.  de),  e.  923. 

JUNQUERIUS  (Guillelmus),  cambiator,  e.   1220. 
JURS  (Goffridus  de),  c.  3oi. 
JUSTI  (Antonius),  e.   1022. 
JUSTINIACHO   (Raymundus   de),  miles,   e.    it-35; 

Justiniac  (Ariége),  arr.  de  Pamiers. 

JUSTUS  (Raymbaudus),  c.  996. 

SS.  JUSTUS   &  PASTOR,  martyres,  eorum  revela- 

tio,  c.  218. 
SS.  JUSTI  &  PASTORIS  corpora,  e.  216.     . 
JUTANUS    (Johannes),  notarius  Montispessuinni, 

c.  643. 
JUVARIBUS    (Berengarius    de),    miles,    c.     ir97; 

peut-être    Jouarres    (Aude),    commune    d'Aiillc. 

Vide  JOARAS. 


K 


K.  ;    chercher   a   C    les  noms   commençant  par  cette 

lettre  non  imit^ués  Ici. 
K.,  cornes  Andegnvie,  Proviiicie  Se  Forcalc[iiern  ac 

maichio  Provincie.  Fide  CAROLUS, 


21  I  7 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2118 


KARLES,  c.  583. 

KAROLUS,   rex  Cecilie  &  cornes  Provincie  &  An- 

deg.Tvie.   F,Je  CAROLUS. 
KAUSONI  (R.),  c.  ,Î23. 


L,,  prieur  Je  VOspttal,  cil. 

L.,  rex  Francorum.  Vide  LUDOVICUS. 

La  Balliva   (Hugo),  burgensis  Figiaci,  c.   1643. 

Lahat  (Gutlhahcrt  t/e),  c.  193  j  nom  Je  lieu  fréquent 

Jam    le    miJi,    peut-être    est-ce    Lahat  (^Ariége), 

commune  Je  Saint- Pjiul  Je  Jarrat. 
LABUS  (magister),  scriptor,  c.  Soi. 
LACI,   LASCY,    LASSIS,    LASSI  (Ugo,    Uc,   Huguct 

de),  ce.  76,  i34,   161,  D79. 
LACILIIS  (Sanctiut  de),  c.  384. 
LACOSTA    (Bernardiis),    suecentor    8c    canonicus 

N.irbonensis,  c.  233. 
LACU,  LACO  (Amalricus  Raimundus  de),  c.  897. 

—  (Arnaldus  de),  c.  418. 

—  (Hudalguerlui  de),  c.  1709. 

—  (Petriis  de),  c.  418. 

—  (magister  Perrus  Arnaldus  de),  ce.  Sço,  419. 

—  (Raimundus  de),  c.  418. 

—  (Rayraundus  de),  burgensis  Narbone,  ce.  804, 
963,   I  108,  I 23  I,  1342. 

—  (Raimundus  de),  judex  vicecomitis  Narbone, 
ce.  9.')7,  960  ;  peut-être  le  même  (jue  le  précé- 
dent. 

Tous  ces  personnages  appartiennent  à    une  même 
famille  Je  Narionne. 

LACU  (Arnaldus  de),  c.   1040. 

—  (Raimundus  de),  cancellarius  comitis  Tolose, 
c.  33  >. 

LADINIANO    (Galterus    de),    c.    ôpj  ;    Léjignan 

(GarJ),  arr,  J'Alais. 
LADRUCHI  (G.  Bernard!  de),  c.  1037. 
Lafage  (Arnaldus    vel   Giiillelm\is    Je],    c.    1678; 

Lafage  (^Haute-Garonne),  commune  Je  Drémil. 
I.AFERA    (Johannes    de),    marescaUus    Bertrandi 

cardinalis  &  legati,  c.  078. 
Laisac  (les  homes  de),   c.   1472;     Laissac  [Aveyron^, 

arr.  Je  Millau. 
LALBAREYRA   (Guillelmus  de),  c.   721  ;   Lalharié 

(Tarn),  commune  Je  Montauriol. 
LAMBERTUS  (Arnaldus),  c.  1220. 
LAMBERTI  (B.),  c.  4<io. 

LAMBERTI  (Berengarius),  causidicus,  c.  520. 
LAMBERTI  (fr.i  ter  Berengarius),  c.    io58. 
LAMBERTI  (Bernardus),  bajulus,  c.  436. 
LAMBERTUS   (magister  Guillelmus,   Willelmus;, 

consul  Tholose,  ce.  476,  483,  486,  491. 
LAMBERTI  (Petrus),  consul  Tolose,  c.  ^r,j. 
LAMBERTI  (Petrus),  jurispe.itus,  ce.  1  33o,  |332; 

peut-être  le  même  jne  le  suivant. 
LAMBERTUS  (Petrus),  c.  1270. 


LAMBERTUS,   scriptor,  ce.  392,  461. 

LA.MBES,  LANNES  (Martinus  de),  consul  Tolose, 

ce.  476,  47 S,  483,  486,  491,  7J7;  Lannes  (Hiiutc- 

Garonne),  commune  Je  Montastruc, 

LAMBES  (Bonetus  de),  c.  i3 -8  j  parent  du  précé- 
dent (?). 

LAMBISCO  (Pe.  de),  c.  1127;  Lambesc  [Bouclies- 
du-Rhàne),  arr.  J'Aix. 

Lantet  (Peyre),  c.    127. 

LANDA  (Bernardus  de),  miles,  c.    1209. 

LANDREVILLA,  AnJrevile,  LANDREVILLIS  (Pe- 
trus de,  messire  Pierre  J'),  miles,  senescallus 
Ruthentnsis,  c.  12JJ;  senescallus  Albiensis  &, 
Tholos.mus,  ce.  1286,  1406,  i5i5,  1.^27,  i,53."i, 
1039,  i53ii  quondam  senescallus,  ce.  iJ3û, 
1594,  1634,  1644,  1647,   1678,  1679. 

—  (Bartholoineus  de),  miles,  castellanus  de  Va  u  10, 
ce.    liyit ,  \6^i  ;  fils  du  précéJent. 

—  (Pliilippus  de),  senescallus  Agennensis,  c.  70:1. 
LanJric  (P.),  scutifer  W.  de  Insula,  c.  1  i52. 
LANDRtCUS,  c.  617. 

LANEIRA  (Girardus  de),  c.  266. 

LANGUISSELLO  (P.  de),  eeclesic  Romane  cardi- 
nalis &  episcopus  Portuensis,  c.  260;  Languis- 
sel  (Gard),  commune  de  Nimes. 

LANOUZ  (Bertrandus  de),  c.  2  r  1  ;  Lanoux  (Ariége), 
arr.  Je  Pamiers, 

Lantabensis  archidiaconus.  l'iJe  ARNALDUS. 
LANTARIO,  LANTARI,  Lantar,  Lanta  (Assalhitus 
de),  c.   1261. 

—  (Geraldus  Hunaldus  de),  c.    1261. 

—  (Hugo  Hunaldi  de),  miles,  c.  211. 

—  [JorJa,  Jordan  us  de),  ce.  192,  943,  1076,  1246, 
I 261 ,  i3i 2. 

—  (Raimundus  Unaldus  de),  c.  268. 

—  (Unaudus  Jordani  de),  c.  937;  Lanla  (Haute- 
Garonne),  arr.  de  Villefranche  Je   Lauragais, 

LANTARIO  (de).  l'iJe  UNALDI. 
LANTARIUS,  ce.    1  164,  1  16"). 
LANZA,  c.  980. 

LANZANICIS  (Bertrandus  de),  c.  304;  Lansargues 
(Hérault),  arr.  de  Montpellier. 

LAQUEATORIS  (Egidius),  canonicus  Narbonen- 
sis,  eonsiliiirius  Régis  in  parlaniento  Tolose, 
c.  241. 

LARAGA  (Garsia),  c.  490. 

LARGUES  (Berengarius  de),  burgensis  Narbone, 
c.   I  108. 

Lascy  (Uc  Je).  FiJe  LACI. 

LASSACO  (Jordanus  de),  c.  I2JI;  peut-être  Lissai 
(Ariége),  arr.  Je  Pamiers. 

Lassots  (archipresbiter  Je).  J'iJe  ANDREAS.  Las- 
souts  (Aveyron),  arr.  J'Espalion. 

Lateiianense  concilium,  c,  81  t. 

Latet   (Bernardus   Je),   capellanus   eeclesle   de  Ge- 

nestiers,    c.    |3.'>9;    Latet   &  Ginestiers,    écarts  de 

la  commune  de  Paulin  (Tarn). 

LATINARIUS  (Peregrinus),  senescallus  Bellieadrl, 

ce.  976,   978,  1247. 
Latis  (homines  de),  c.  53,'). 


3II( 


INDEX  ONOMASTICUS. 


!I  20 


LATIS  (Johaniies  dc^,  causidiciis,  ce.  Szâ,  526, 
538. 

—  (Michael  de),  ce.  399,  400;  Lattes  (Hérault), 
arr.  tie  Montpellier. 

LATONE  (Petriis  de),  publicus  tabellio  Appamie, 

c.  876. 
LAUCENIS  (Giiillelmus  de),  c.  8ûi. 
LAUIJERIL'S  (Raimundiis),  c.  349. 
L.\i  iiu.NENSis  episcopus,  ce.  817,  818,  840. 
LAUDUNINIANO  (Ugo  de),  arehidiaeomis  Nemau- 

sensis,  c.  445. 

LAUDUNO  (Poneius  de),  publicus  &  generalis 
noturius  senescalcie  Belliquadri  &  Nemausi, 
c.  1270. 

—  (Willeimiis  de),  c.  ppfî  ;  Lait^un  (Gard),  arr. 
d'Usés. 

LAUGERII,  Laugier  (G.),  ce.  434,  490. 
LAUGERII  (Poneius),  e.  323. 
Lauguier  (Bertrandus),  c.  434, 

-(R.).  c.  434- 

Laur  (K.),  e.   l3o8. 

LAURACENSI  (Petrus  Artusius  de),  c.  947. 

Lalkaco  (consules  de),  ce.  1119,   1261. 

Lai;i\aci  milites,  c.   11 19. 

Laurac  (B.  Otonis,  dominus  castri  de),  e.  819. 

LAURACO,  Laurac  (Petnis  de),  c.  392. 

—  (Petrus  de),  consul  Appamie,  c.  876. 

—  (Sieardus  de),  ac  ejus  filius  ejusdem  nominis, 
c.  270;  Laurac  (Aude),  arr.  de  Castelnaudary. 
Vide  LAURIACO. 

LAURAGUELLO  (Raimundus  de),  publicus  scrip- 
tor  Limosi,  c.  86.5;  Lauraguel  (Aude),  arr.  de 
Limoux. 

LAURAGUESII  (Petrus),  c.    1462;  Lauragais. 
LAURANO,  LAURA(Arnaudus  de),  ce.  ioo3,  1261. 

—  (Petrus  de),  ce.  275,  278,  283,  314. 

—  (Petrus  de),  vicarius  vicecomitis  Biterrensis, 
c.  788. 

—  (P.  de),  dominus  Cabareti  &  frater  ejus  P.  Ro- 
gerii,  c.  820. 

—  (R.  Ferrandus  de),  c.   ioo3. 

—  (Vascho  de),  c.  946;  Laure  (Aude),  arr.  de  Car- 
cassonne. 

LAURENCII  (Ricardus),  c.  523. 
LAURENTIA,  filia  Guillelme,  c.   1612. 
l.AURENTII,  LAURENCII  (Ugo,   Hugo),  notarius 

Montispessulani,  ce.  436,  523,  525,  526,  643. 
LAURENTIUS,  Coseranensis  episcopus,  e.  451. 
LAURENTIUS  (Petrus  Raimundus),  Narbonensis, 

c.  ioo6. 

LAURENTIUS  (Petrus),  e.   1084. 

LAURETI   (frater   Bernardus) ,   ord.    Cistereiensis, 

ce.    1544,    '^^^7  monachus  Bolbone  &  sacerdos, 

c.   1483. 

Lacriaco  (domini  de),  ce.  949,  951. 

LAURIACO  (Arnaldus  Sancii  de),  seriptor,  ec.  555, 

556,  55?  i  Laurac.  Foye^  plus  haut  LAURACO. 
LAURO  (Guillelmus  de),  civis  Careassone,  c.  i5io. 
LAUSAT  (Ermengardus  de),  c.  474. 


LALSnr.TE,   de  Lauzicrta  (eonsules),  ec.  11  19,  I263. 

—  (probi  homines  de),  e.  1263. 

—  (domini  bajulie  de),  c.  1119;  Laui^erte  (Tarn- 
S'~Garonne),  arr,  de  Molssac. 

LAUTERIUS  (Petrus),  notarius  Agathensis,  c.  979. 
LAUTERIUS    (Raimundus),    dominus   Cadarosse, 
c.  996. 

LAUTERIUS,  c.  35  r. 

Lautrec,   LAtïuiCENSis,  de  Llaltre  (vicecomes  de,  lo 

vlsconte-de),   ce.     186,    187,    937,    i36i,    i363, 

1606. 

Laltiiicknses  vicecomites,  ce.  1669,  1741.  Fide 
AMALRICUS,  ARPAJOU,  BERTRANDUS,  CA- 
RAMANNO,  Frotars,  GUIDO,  ISARNUS,  PE- 
TRUS, PHILIPPUS,    SICARUETUS,    SICARUUS. 

LAUTnicENSES  vicecomitisse.  Vide  AUraic,  VAC- 
QUERIA. 

Lautrec  (cavaillers  del  castel  de),  c.  532. 
Lautbice.nses  consules,  c.   i665. 
Lautp.ico  (probi  homines  de),  c.   1670. 
LAUTRICO  (Amelius  Sicardi  de),  e.  3i2. 

—  (Antonius  de),  miles,  c.  210. 

—  (Guilhelraus  Rainardi  de),  c.  3  12. 

—  (Petrus  Hermengaudi,  Ermengavus  de),  ce.  354, 
498. 

—  (Rocha  de),  miles,  e.  1432;  Lautrec  (Tarn), 
arr.  de  Castres. 

LAUZA  (R.  de),  c.  368;  la  Lau^e  (Hérault),  com- 
mune de  Saint-Jean  de  Védas. 

LAUZINO,  LAUZICIO  (Guillelmus,  Willelmus  de), 

consul  Tholose,  ce.  5o6,  5i6,  527. 
Lauiit   (Joannes  Martini),   tabellio   Galliaeensis, 

c.  1672. 

LAVAL  (Guillelmus  de),  c.  474. 

—  (R.  de),  e.  583;  Laval  (Tarn),  commune  de 
Mo/itredon  (.>). 

LAVANDERIUS  (Ramundus),  c.   1112. 

LAVATA  (Petrus),  e.  6o3. 

Lavaur  (milites  &  consules  de),  e.   1116. 

Lavaur  (lo  castela  de),  ce.  77,  80. 

Lavaur  (Guillems  B.  de),  c.  -jUt.  Vide  VAURUM. 

LAVENNO,  LAVENO  (Robertus  de),  vicarius  Mas- 
silie,  ce.    1413,   1419. 

LAVINERIA,  LAVINEIRA,  LIVINHERIA  (Bernar- 
dus Arnaldi  de),  domicellus,  e.   1407. 

—  (Ermengaudus  de),  ce.  3  18,  413. 

—  (Petrus  de),  e.  3  1  8  ;  la  Livinière  (Hérault),  arr. 
de  Saint-Pons.  Vide  LIVINERIA. 

LEBRATERII,  Lehrater  (Poneius),  c.  55i. 
LEBRETO  (Amaneus  de),  e.  780. 

—  (Amanevus,  Amaneus,  Amenevus  de),  ce.  loSg, 
1119,  1290,  1490  ;  Alhrct;  auj.  Lahrit  (Landes), 
arr.  de  Mont-de-Marsan. 

LECAPIUS  (Bernardus),  e.   i3o8. 
LECAS  (Bertrandus  de),  c.  38 1. 

—  (Raimundus  de),  c.  304;  Lecjues  (Card),  arr. 
de  Nimes. 

LECHIS  (Guillelmus  de),  canonicus  Magalonensis 
c.  423  ;  la  L'e(jue  (Hérault),  commune  de  Gignac, 
LEDERII,  Ledder  (Raimundus),  ec.  338,  3Ô9. 


;i:i 


INDEX  ONOMASTICUS. 


21  î; 


Lc^at,    hguat    (lo),    ce.    ig.T,    196,    içy,    ip8.    f'idc 
BERTKANDUS,  ROMANUS. 

LEGMONTE  (Calyetiis  de),  c.  5o2. 

—  (Peregriniis  de),  c.  Soi. 

Léguât  (loj,  passim.  Viâe  ArnauIJ,  abat  de  Clsteaux. 
LEIRANO   (Sicfrediis   de),  c.  27;);    Léran   {Aricge), 
arr.  de  Pamiers. 

LEl\10VICIS(tnagisterGuillcImiis  de),  clcriois  Ré- 
gis, ce.   I  102,   1  122. 

LEN'ICII  (Joannes),  canonlcus  Fredalensis,  c.  ."lyS. 

LENTERICUS,    LETERICI  (G.),  ce.  3(;8,  402. 

I.EO  (Bertrandiis),  viceconsul  Nemausi,  c.  694. 

Leodiensis  episcopiis,  c.  1 179. 

LEOMANIA  (Odo  de),  ce.  io6,  1490. 

Leomanme  vicecomes,  c.   1490. 

Leomanmie    vicecomites.    Fije  ARNALDUS,  ODO, 

VIZIANUS. 
Leomame  milites  &  homines,  c.  504. 
LEONARDUS,    imperiali    auctoritate    scriniarius, 

ce.  I  182,  I  1S4. 

LEONE,  LEONIS  (P.  de),  causidiciis,  ce.  ô35,  538, 
LERCIO  ;  frater  Petrus  de),  c.  487. 
LERENS  (Petrus  de),  jurisperitus,  c.   1293. 
Lerida  (^avcs^ue  de)y  c,  7, 

—  (Ar.  lie),  ce.  ;'i64,  565,  566. 

—  (Bernardus  de"),  hereticiis,  c.  572. 

Lers  (Giiarinus  de),  c.  993  j  Lers  (Gard),  commune 

de  Roijuemaure. 
Lesatensis,    Lezatexsis    abbas,     ce.    2i5,    1109, 

Ii3j,     ii36,     1139,     1140,     1141,     1142,     1711, 

17.3. 
Lesate.nsis  abbas.  yide  PETRUS. 
Lesatexsis  caméra  ri  us.  Fide  ROSSELLUS. 
LcSATENSis  eellerariiis.  Fide  PEREGRINUS. 
Lesatexsis  conventus,  ce.   1073,  1074,  1075,  1690. 
Lesatexsis  prior,  ce.  1280,  1690. 
Lesato  (homines  de),  ce.  1074. 
Lesati  nundine,  c.   1070  j  Lé^at-sur-Lè^e  (Ar'i/ge), 

arr,  de  Pamiers. 
LESATO  (Guillelmus  Reymes  de),  c.   1680. 

—  (Tholosaniis,   Tolosanus  de) ,   consul   Tholose, 
.  ce.  5o6,  5i6,  527. 

LESCURO  (de).  Vide  SCURIA. 

LESIA  (de).  Fide  LEVIS. 

LETERICI  (G.).  Fide  LENTERICUS. 

LEU   (Petrus),  domicellus,  ricarius  Albie  &  Albi- 

gesii  d.  Régis  ac  custos  magni  sigiUi  dicte  vica- 

rie,  c.  909. 

LEUCHO  (B.  de),  e.  712  :  Leuc  {Aude),  arr.  de  Cir- 

cassonne. 
LEUS  (Guill.  de),  consul  Tolosc,  c.  75;. 

—  (Petrus  de),  e.  |3|3  ;  Le-^  {Haute-Garonne),  arr. 
de  Saint-Gaudem   {}).  Fide  LEVIBUS,  LEVIS. 

LEUZINO   (Bernardus  de),  c.  496;  peut-être  de  la 
même  famille  ^uc  les  précédents. 

LEVF.DONE,   LEVEZONE,   LEVERENO  vel   LKVE- 
SONO  (Bernardus  de),  ce.  1202,  i2o3. 

—  (Raimundus  de),  ce.  280,  365  ;  Leveion  {Gard), 
tornmune  de  Saint-Gilles. 


LEVETI  (Petrus  Bernardi),  miles,  c.  897. 
LEVIBUS    (Ramundus   de),   c.    1370.    Fide    supra 
LEUS. 

LEVIES,  LESIA,  LEVEIIS,  LEVIAS,  LIVIAS,  LI- 
VIES,  LEVIS,  LEVIIS  (Guido  de),  marescalUis 
comitis  Montisfortis ,  ce.  578,  579,  5So,  589, 
606,  609,  669,  678,   679,  680,  695,   700,   734, 

877,    906,     I 102. 

—  (Guido  de),  marescallus  de  Mirapice,  ce.  1047, 
1048,   1049,  io5o,  1175,  12o5. 

—  (Guiotus,  Guido  de),  armiger,  dominus  Mira- 
piseis,  alias  marescallus  Mirapiscis,  ce.  1478, 
i^i32;  miles,  marescallus  Albiensis  &  dominus 
Mirapiscis,  ce.  1639,  1644,  1648,  1661,  1662, 
i665,  1666,  1674,  1675,  1687,  1705,  1724, 
'7271  '7*8,  1731,  1740  J  Guido  de  Miropesio, 
de  Mirapisce,  ce.  1476,  1477.  Fide  Marescal- 
lus de  MIRAPISCE. 

LEVIS  (Durandus  de),  consul  Tholose,  c.  834. 
LEZIGNANO,  Li^ignien  (Gauftidus  de),  c.   1283. 

—  {Gui  de),  c.  1279;  Lusignan  {Ficnne),  arr.  de 
Poitiers. 

LEZINIANO,  LIZINIANO  (Ramunda  de),  &.  ejui 
ftlii,  e.  253. 

—  (Ugo  de),  c.  364  ;  Lé^lgnan  (Aude),  arr.  de  Nar- 
honne. 

L111EREVALLIS  (Sancta  Maria).    Fide  Fraxcakum- 

VALLIIM. 

LICIACO,    LISSACO,    Lissac ,    LISIACO,    LYSSACO 

(Arnaldus  de),  miles,  e.  693. 

—  (Guillermus  Jordanus  de),  ce.   1263,  1548. 

—  (Jordanus  de)  &  ejus  filius  P.  Rogerii,  c.  1  i52. 

—  (Rogerius  de),  miles,  c.  211. 

—  (Sieardus  de)',  ce.  i2o5,  1:63,  1548;  Lissac 
{Ariége),  arr.  de  Pamiers. 

LIEURO  (Raimundus  de),  e.  1019. 
LIGNANO,   LINIANO  (Berengarius    de>,    ce.   3o2, 
390,  431  ;  Lignan  {Hérault),  arr.  de  Béliers. 

Limburg  (dux  de),  e.  991. 

Li.MOSi  euria,  e.  285. 

Li.Moso  (eonsules  de),  ce.  712,  1391,  i665,  1666. 

Liiiosi  probi  homines,  c.  712. 

LnioSi  vici  Judei,  c.  426. 

Limott^,   Limos  fAmalricus,  Amarricus  de),  miles, 

ce.   1 1 09,  1  i35. 
LIMOSO  (Creseas  de),  judeus,  c.  427. 
LIMOSO,  Limos,  Lymos  (Lambertus,  Lambert  de), 

ce.    116,   119,  657,  705,  906,  917,  973. 

—  (Lambertus  de),  ce.  1476,  1662,  i665. 

—  (Simon  de),  ce.  1662,   i665;  Limoux  {Aude), 
LIMOSII  (Willelmus),  derieus,  e.  1370. 
Lixt.nxExsis,  Lyxgoxexsis  epiicopus,  ce.  789,  794, 

7r;5,    817,   818,   840. 

LINIANO  (Berengarius  de).  Fije  LIGNANO. 
LISIACO  (Radulfus  de),  ce.  979;  voye^  plus  haut 

LICIACO  i  ce  personnage  est  peut-être  de  la  même 

famille. 
LISSACO  (Sieardus  de).  F,de  LICIACO. 
LlsrORICUS  (Arnaldus),  e.  710. 
LITZANO  (P.  de),  e.  5;i  ;    Lé-^an   {Gard),  arroni, 

d  Alats, 


:  I 


;3 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2  124 


LIl'RONE  (D.  de),  c.  396  j  Livron  [Dréme),  arr.  ie 

Valence, 
LIVIAS  (Giiido  de),  inarescalliis   coir.itls    Moiitis- 

fortis.  y<Ac  LEVIES. 
LIVINHERIA  (Bernardus  Arnnldi  de),  domicelhis. 

Vide   l.AVINERIA. 

Lix'ignien.  (de).  Vide  LEXIGNANO. 
LIZINIANO  (de).  Vide  LEZIGNIANO. 
Llaltre  (vicecoiiies  de).  Vide  Lautrec. 
Lohald,  Z.oiau<i  (Rogerius  <ie),  miles,  ce.  4Ô3,  107J; 
Louhauî  (^Ariége],   arr.  de  Pamiers. 

LOBENQUIS   (Ponciiis    de),    c.     1406;    Loubens 

(Haute-Garonne),  arr.   de  Villefranche  de  Laura- 

gais. 
LOBERA  (Aymericus),  consul  Lauraci,  c.  1261. 
LOKERII  (Guillelmus),  notarius  publicus,  c.  1  1  27. 
LOBETI,   LOBETL'S  (Petriis),    ce.    025,  Ô26  ;   syn- 

diciis  vel  prociirator  iiniversitatis   &  consuhim 

Montispessulani,  ce.  ôSy,  538. 

LoDOVE.vsis  episcopus,  ce.  372,  y'jo,  822,  I236, 
1237,  1664,  1740,  1741.  Vide  GAUCELINUS, 
GUILLELMUS,  PETRUS,   RAIMUNUUS. 

LouovENSis  abbas,  e.  537. 

LoDOVKNSiS  precentor.  Fide  COCONE. 

LoDEVE  consules  &  communitas,  c.  1741. 

LouoVA  (dominus  de),  c.   1468. 

LODOVA,  LUTEVA,  LUDEVA,  LODEVA  (Giiillel- 

mus  de),  miles,  ce.  979,  1  2o5,  1209,  1  227,  1  228, 

1229,  i665,  1730. 

LODEVA  (G.  de).  Vide   AQUISVIVIS. 

LOUOVICUS.   Vide   LUDOVICUS. 

LOUVICUS,   filins   Aimerici   vicecomitis   Narbone, 

c.  584. 
Lomaigne  (Arnal  de),  c.   i-j-j. 
Lomanha  (Aspes  de),  c.    192. 

—  (Guastonus  de),  c.    1264. 

LOMBARUI,  LUMBARU!  ;Giiillelmiis),  canonicus 
Agathensis,  e.  978. 

—  (Guillehnus),  c.  36o. 

—  (Jaeobus),  ce.  402,  523,  023. 

—  (Petrus),  ce.  864,  865. 

—  (Raiinundus),  Carcassone,  ce.  347,  35o,  376, 
397,  427. 

LiJ.MiiABDU.<i,  diaeoniis,  c.  526. 

Lomiers  (milites  &  probi  hoinines  de),  ce.  1209, 
12  tr . 

—  (universiias  i^e),  ce.   1209,1210,   1211. 
Lombers,      Lumben      (magister    Guillelmiis    de'^i  , 

c.    I  2  I  I . 

—  (Petrus  PelipuUi  de),  c.  3o9;  Lombers  (Tarn), 
arr.  d'Albi. 

LONGATONA  (Galterius  de),  c.  579;  seigneur  an- 
glais^ de  la  famille  de  Langton  (?). 

LONGI  (Bernardus),  c.    1022. 

LONGUS  (Arnaldus),  civis  Narbone,  e.  982. 

—  (Bernardus),  consul  Montispessulani,  c.  998. 

—  (Gerardus),  consul  burgi  Narbone,  ce.  1002, 
1  oo3. 

Lorc  ^Giiillelraus  Aramonis),  c.   Ï119. 


Lorda  (G.  de),  c.  460;  de  hi  famille  des  seigneurs 
de  Lordaîj  ou  peut-être  noble  espagnol. 

LoiiDATO  (milites  de),  e.  691. 

Lor.uATi   consules,  c.    1479. 

LORDATO,  LURDATO,  Lorda,  Lordad  (Arnaldus 
de),  c.  767. 

—  (Arnaldus  Guillelinus  de),  e.   1075. 

—  (Aymericus  de),  c.   172B. 

—  (Bernardus  de),  c.   1075. 

—  (P.  Atho,  Petrus  Hato  de),  ce.  808,  1062. 

—  (Raimundus  de),  ce.  808,   1169. 

—  (Raimundus  de  Salas  de),  e.   734. 

— •  (Rogerius  de),  miles,  dominus  de  C.'istagniaco, 
c.  21  I  j  Lardât  (Ariége),  arr.  de  Foix. 

LoRRUCi  (pax),  c.    1233. 

Lort  (Wilhalmonus  de),  civis  Catureensis,  c.  1  26-. 
LoriiAniNGiE  dux,  c.  991. 

LOUBERETES  (Petrus  Guillelmus,  Poncius  &  Ber- 
nardus de),  fratres,  homines  de  corpore,  c.  i38  1 . 

Loys.  Vide  LUDOVICUS. 

Loyselcur  (Stephanus),  notarius  Narbone,  c.  243. 
LUCAS  (Petrus  de),  consul  \'erduni,  c.   1261. 
LUCATIUS,  Lu^uas ,  Lucas    (dominus),    ce.  148, 
694. 

LUCCANTA  (WiUelmus  de),  e.  ii65j  Luccante 
(Gers),  commune  d'Auck. 

LUCEIO,   LUCI  (G.  de),  ce.  668,  609. 

—  (Guido  de),  e.  606. 

—  (Guillelinus  de),  c.  078. 

LUCHAS,  coehus  coinitisse  Tholosane,  c.   1697. 

LUCIANI  (Johannes),  ce.  525,  526. 

LUCIANI  (P.),  c.  525. 

LUCIANI  (Poncius),  c.  398. 

LUCIANUS  (Petrus),  causidieus,  ce.  366,  iô-j. 

—  (Petrus),  e.  424. 

—  (Petrus),  e.    1  343. 
LUCIE  (Berengarius),  c.  280. 
LUCIUS  (Bertrandus),  ce.  412,  427. 
LUCIUS  (R.),  consul  Carcassone,  c.  847. 
Luers  (Bertrandus  de),  miles,  c.    1428. 
LUGANNO  (Bernardus  de),  consul  de  Rabastencs, 

c.   1262;  Lugan  (Tarn),  arr.  de  Lavaur. 

LUIPOLDUS,  dux  Austrie,  c.  332. 
LUMBARDUS.   Vide  LOMBARDUS. 
LUMBERS  (de).  Vide  Lombers. 
LUDEVA  (Guillelmus  de).  Vide  LODOVA. 

LUDOICUS  (Bernardus),  c.   1007. 
LUDOVICUS  DE  VERVINS,  a rchi episcopus  Narbo- 
nensis,  c.  25o. 

LUDOVICUS  (magister),  rector  ecclesie  de  Quinio, 
legista,  c.   1  370. 

LUDOVICUS,  rex,  c.  635  ;  peut-être  Louis  le  Pieux. 

LUDOVICUS  VI,  rex  Francorum,  c.  3oo. 

LUDOVICUS,  LODOVICUS  VU,  Francoruçi  rex, 
ce.  279,  297,  299,  1177,  1179,  1180,  1181, 
1  I 82,  i552. 

LUDOVICUS,  LODOVICUS,  Loys,  primogenitus  ré- 
gis Philippi,  ce.  220,  648,  660  ;  VIII,  rex  Fran- 


2I2J 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2Iî6 


coruin,  rex  Francie,  rey  defrant^,  ce.  194,  114, 
218,  776,  789,  790,  816,  817,  818,  819,  820, 
821,  822,  823,  824,  S'il,  842,  844,  845,  846, 
848,  849,  85i,  852,  853,  854,  855,  856,  857, 
853,  859,  8âo,  86r,  862,  866,  869,  877,  838, 
894,  977,  978,  1022,  io32,  1106,  l25o,  i3oi, 
'447- 
LUDOVICUS,  LODOVICUS,  LODOICUS  IX,  rex 
Francorum,  Francie,  ce.  2i3,  25»,  732,  816, 
825,  861,  877,  883,  884,  892,  894,  895.  896, 
897,  901,  902,  903,  906,  927,  939,  943,  970, 
97'.  97^.  973.  976,  978,  io32,  1046,  1049, 
io5o,  io53,  1034,  1066,  1099,  1100,  1102, 
1104,  iio5,  1106,  1107,  1108,  1109,  iii3, 
1114,  ii34,  I i35,  ii38,  1159,  1175,  1189, 
1190,  1191,  1192,  1193,  1194,  1195,  1196, 
1197,  1198,  1206,  1107,  1208,  1209,  1110, 

■212,   I2l3,   1214,   1220,   1221,   1222,   1223, 

1224,  1220,  1226,  1227,  1228,  1229,  l23o, 

I23i,  1232,  1233,  1234,  1247,  1266,  1276, 

1277,  r3i4,  i3i6,  i335,  i337,  1339,  1344, 

1345,  i356,  1357,  i358,  1359,  i36o,  i36i, 

i362,  i363,  1364,  i365,  i366,  1374,  1393, 

1394,  1396,  1399,  1429,  1430,  1431,  1435, 

1438,  1440,  1450,  1451,  1466,  1467,  1473, 

'474.  '475.  '477.  '478.  iSo3,  i5o4,  i5o5, 

1639,  i5io,  1319,  i52o,  i55o,  i55i,  i552, 

1698,  1599,  1600,  1608,  1661,  1671,  1712; 
bentiis  LudoTicus,  rex,  c.  1749. 

Lt'DOVICUS  XI,  rex  Francie,  ce.  240,  257. 

LUDOVICDS,  régis  Francorum  [Ludovici  IX],  pri- 
mogeniiiis,  c.  i335. 

lAiNATIO,  LUNACIO  (Attors,  Austor  de),  ce.  309, 
468. 

—  (Guillelmus  de),  ce.  3o9,  470. 

—  (Raimundus  &  Rogerius  de),  ce.  309,  468;  Lu- 
nas  {^Hérauli)^  arr.  de  Lodève, 

LUNELLO,   LUNELLI   (G.  de),  c.  323. 

—  (Olricus  Petrus  de),  canonicus  Magalonensii, 
c.  366. 

—  (P.  de),  canonicus  Mngalonensis,  ce.  423,  428; 
archidiaconus  Magalonensis,  c.  526. 

—  (P.  Bertrand!  de),  c.  522. 

—  (Petrus  de",  syndicus  Montispessiili,  c.   i34r. 

—  (Raimundus  Gaucelini,  Gaucelliiii  de),  ce.  288, 
291 ,  3o2,  367. 

—  (Raimundus  Gocelmi ,  Gaiisselini,  Gaucelmi  , 
Gaucelini,  dominus  de),  ce.  862,  io65,  1086, 
1122,  1124,  1278,  1283,  1284,  1291,  i3i8, 
■  332,  1449,  i5o2j  olim  scnescallus  Venaissini, 
c.  i336. 

—  (Raimundus  Gaucelini),  tenens  locum  régis 
Aragommi  Jacobi,  in  Montepessulano,  Omell.i- 
cio  &  Montearnaudo,  ce.  1483,  1484;  Luncl 
[Hérault),  arr.  de  Montpellier. 

LUPA  (Poncius  de),  consul  Appamie,  e.  876. 
LUPARIA  (Raimundus  de),  tabellio  publicus  Sa- 

varduni,  c.   1075;  Loubières  [Ariége),  arrond.  de 

Foix. 

LUPATUS,  e.  341. 

LtipiANO  (Bernardus  de),  c.  346;  Loupian  'Hé- 
rault'), arr.  de  Montpellier. 

Ll'POS,  frater  comitis  Fuxensis.  Vide  Ft'XO. 


LUPUS,  I.UPPUS  ISPANIUS  (magister),  regens 
apud  Tolosam  in  iiiedicina,  e.  1083^  proeiira- 
tor  universitatis  Tholose,  e.   io23. 

LURDATO  (de).  Vide  LORDATO. 

Luros  [R.  de),  miles,  e.    1  134. 

LUSENACO,  Lusenag,  Lu^eaac,    LUZEIACHd   (Ar- 

naldus  de),  c.  45  1 . 
—  (Guillelmus    Bernnrdus    de),    miles,    ce.     864, 

1013,1169,  '48'.  Lu^enac  (^Artégc),  arr.  de  Foix. 
Lusueg,   Lusoig  (W.,    Guillelmus    Amalvinus   de), 
ce.   inio,   1267;  Lu\ech  (Lot),  arr.  de  Cahors. 

LUTEVA  (Guillelmus  de).  Fide  LODOVA. 
LUZANO  (Poncius  de),  notarius   Ueetie,  ce.  5:2, 
53  1,  592  j  Lussan  (Gard),  arr,  d'Usés. 

LUZEIACHO  (de).  Fide  LUSENACO. 
Lu^enac  (Guillermus    Bernardus  de).    Fide  LUSE- 
NACO. 
Lyllers  (O.  de),  c.  888. 
Lymos  (Lambertus  de).  Fide  LIMOSO. 
Lymotges  {avesjue  de),  c.    18. 
LYNG0.NE^S1S  episeopus.  Fide  LinconensiS. 
Lyon  (îo  chantre  de),  c.   107. 
LYSSACO  (de).  Fide  LICIACO. 


M 

M.,  Arelatensis  archiepiseopus,  ce.  533,  53-,  538. 

M.,  archiepiseopus   Narbone.  Fide  MAURINUS. 

M.,  abbas  Appamiensis.  Fide  MAURINUS. 

M.,  Fontisebraudi  ministra,  e.   1324. 

M.,  archidiaconus  de  Saves,  c.  855. 

M.,  prepositus   S.  Stephani  Tolose,  ce.   553,  614, 

676. 
M.,  regina  Aragonie.  l'ide  MARIA. 
MAASANO  (Raimundus  de),  canonicus  Carpento- 

ratensis,  e.   1 1  27  j  Ma^an  (Faucluse),  arr.  de  Car- 

pentras. 

MABILIUS,  MABIH  (Bernardus),  yigerius  Biter- 
rensis,  ce.   1234,  1 3o8. 

MACELLARII  (Durantus),  c.  45o. 
MACELLARIUS  (Petrus),  ce.  596,  598. 
MACENACHO  (Poncius  de),  monachus  Le'Satensis, 
c.   1068. 

Macip  (G.),  proome  de  Montalia,  c.  566. 

MAUAILLA,  MADALLA  (Petrus  de),  ce.  349,  454, 
485  ;  la  Médaille  (Hérault),  commune  de  Béliers, 

MAUELER  (Ramundus  Rogerii),  c.  332. 

MADELIANO  (Poncius  Amaneri  de),  e.  iiiyj 
Madaillan  (Lot~&-GarO!:ne),  arr,  d'Agen. 

MADERA  (frater  Arnaldus  de),  Bolbone  monachus 
&  sacerdos,  c.  1483  ;  soit  Macères  (voir  plus  ias), 
soit  Madi'eres,  pr'cs  de  Caujac  (Hjute-Garonne) , 
arr,  de  Muret.  —  Cassini. 

MAUIEIRAS  (Poncius  de),  domieellus,  ec.  148.!, 
1487;  Madi'eres  (Hérault),  commune  de  Saint- 
Maurice. 

Mag  (R.),  ta, les  de  Montalia,  c.  75o. 


212' 


INDEX  ONOMASTICUS. 


28 


Magalas  (homines  Je),  c.  1193  (Hérault),  nrr.  de 
Bé-^icrs, 

MAGALDA  (Gtiillelmus),  c.  489. 

Magalonensis  episcopiis,  evesgue  Je  Magalona, 
ce.  7,  287,  292,  372,  SSo,  760,  928,  1449,  I.0j2, 
1539,  1664.  FiJe  GUILLELMUS,  JOHANNES, 
PETRUS. 

MagalOiNENSKS  archidiaconi.  ViJe  AGRIFOLIO , 
GUILLELMUS,  LUNELLO,  MORESIO,   P. 

Magalone.xsis  archipresbiter.  rUe  S.  EGIDIO. 

Maoalonensis  conrezarius.  ViJe  MELGORIO. 

Magalomî.nSKS  prepositi.  J'iJe  B.,  GUIDO,  OLAR- 
GIO,  S.  GERVASIO,  VABRE. 

Magalone,\sis  prior,  c.  42J. 
MAGALOiNENSES  sacriste.   VtJe  B.,  MESOA. 
Magalo.vense  capitiilum,  c.  423. 
MagaloiNE.vses  canonici,  ce.   292,  422,  998,  999; 
eorum   nomina,  c.  423. 

MAGALONO  (Raimimdiis  de),  c.  084. 
MAGISTER  (Bernardus),  consul  de  Peiriissa,  dio- 
cesis  Ruthenensis,  c.   1264. 

MAGISTER  (Poncius)  &,ejus  filins  Petnis,  c.  55i. 
MAGISTFJR  (Raiimmdus),  c.  553. 
MAGISTER  (Steplianus),  consul  Tholose,  c.  1220. 
MAGRIANO  (preceptor  de),  ce.   i665,  1741. 

—  (Wilhermiis  de),  c,  353  ;  Magrie  {Aude),  arr.  Je 
Limoux, 

MAGRIANUS,  ce.  347,  35o. 
Magurols  (Raimundus  de),  c.   1487. 
fliAlENFREDUS  (Pontius),  c.  695. 
MAILHACO,    MALACO   (Will-lmus   de),   ce.   480 
481,  482.  ^ 

—  (Willelmus  de),  miles,  consul  de  Vilhimuro, 
c.  1262;  Mailhac  (Haute-Garonne),  commune  Je 
Monthrun, 

Maillac  (J.  Je),  consul  S.  Antonini,  c.  824. 
Maillac  (R.  Je),  c.  53^. 
MAILLIACO  (de).  FiJe  MALLIACO. 
MAINAUERIUS  (Nicholaus),  c.  480. 
IMAINARDI  (Berengarius),  canonicus  eeclesie  Nar- 
bonensis,  c.  225. 

MAINATA,  MAYNADA,  MAYNATA  (Arnaldus), 
juvenis,  ce.  5o2,  504;  consul  Tholose,  ce.  5o6, 
5i<5,  527,  640. 

MAINETI  (Bernardus),  consul  Appamie,  c.   1367. 
MAIRANO  (B.  de),  e.   io53. 
MAIROIS  (Berengarius  de),  e.  324. 

—  (R.  de),  c.  523  ;  Meyrueis  (Lozère),  arronj.  Je 
florac. 

MAIS,  miles  Francigena,  c.  556. 
Maisac  (G.  Je),  e.  583. 

—  (R.  Je),  e.  583. 

MAJOLANO  (R.  de),  c.  402. 

MAJOR  (Petrus  Raimundi),  eivis  Tholosanus, 
c.   i6p2;  consul  Tholose,  c.  791. 

—  (Raimundus  Johaunes),  civis  Tholosanus, 
c.    l5l2. 

IMALACO  (Willelmus  de).  Vide  MAILHACO. 


MALAFELGARIA,  MALAFALGUEIRA  (Bernardus 
de),  e.  474. 

—  (Calvetus  de),  c.  81  5;  Malrf^lii-re  (Tarn),  com- 
mune Je  Gigonnet  (.'). 

MALAMORTE  (Germ.  de),  miles,  c.    1406. 

MALARIPPA   (Ysarnus  de),  canonicus  Narbonen- 
sis,  e.  247. 

MALASPINA  (Bertrandus  de),  c.  546. 

MALATERRA(Amblardu5),  eques,  ce.  1456,  1462. 

MALAUCENA  (Raimundus  Rainerius  de),  c.  io3o; 

Malaucene  (Faucluse),  arr.  d'Orange. 
3\IALAVEILLA  (Jordanus  de),  c.   1018;  Malav'ic'ille 

(Hérault),  commune  Je  Mérifons. 
MALAVILLA  (Rainerius  de),  c.  345. 

—  (Ramundus  de),  e.  442;  Maleville  (Âveyron), 
arr.  Je  Villcfranche  (?). 

MALCAN  (R.),  e.  522. 

MALESTATGA  (Guillelmus),  sacerdos,  c.  954. 
Malgoires  (solidi  de).  ViJe  MiXGor.iE.NSts. 
MALIARII  (Raimundus),  c.   I2c3. 
MALISANGUINIS  (Rostagnus),  e.  324. 
Mallac,  MALLACO  (Aimericus  de),  e.  461. 

—  (Guillelmus  de),  c.  461  ;  Maillac  (Hérault), 
commune  Je  Montpellier. 

Mallco  (Savari  Je).  Vide  MALOLEONE. 

MALLERIIS  (Stephanus  de),  e.   1490. 

MALLIACO,  MAILLIACO,  Marli ,  MARLIACO, 
MARLETO  (Bochartus,  Bochardus,  Boucard', 
Bueardus  de),  ce.  40,  41,  59,  60,  77,  78,  79, 
80,95,578,608,612,660,816. 

—  (Harduinus  de),  e.  906, 

—  (Matheus,  Mattheus  de),  miles,  ce.  897,  900, 
905,  906,  907,  909,  956,   1022. 

MALLORGAS  (R.),  c.  583. 

MALOBOSCO    (Gaueelmus    de),    c.    8od  ;    Maliose 

(Lozère),  commune  Je  Sondons. 
MALORUXO    (Gaufridus    de),    castellaniis    Petre- 

pertuse,  c.    1452. 
MALODUNO,    MALEDUNO    (Egidius    de),    miles, 

ce.   1674,  1675. 

MALOLEONE  (Bernardus,  Ademarus  &  Arnaldus 
de),  fratres,  ce.    1  i63,  1  164. 

—  (Bernardus  de),  c.  120Q;  Mauléon- Baroune 
(Hautes-Pyrénées),  arr.  de  Bagnères-de-Bigorrc  Q^ . 

MALOLEONE,  Malleo,  Mauleo  (Savaricus,  Savan, 
Savary  Je),  ce.  58,  61,  70,  78,  210,  816. 

MALOLEONE  (G.  de),  c.  557. 

MALONIDO  (Johannes  de),  c.   1286. 

MALOPASSU  (dominus  de),  c.  691. 

MALORGIS  (Arnaldus  de),  c.  1432;  Maillo-gues 
(Tarn),  commune  Je  Réalmont. 

MALOVICINUS,  MALUSVICINUS,  Malvc^in  (Ro- 
bertus),  ce.  589,  601,  606,  608,  638. 

Malpas  (Isariuis  Je),  c.  1209;  commune  Je  Las- 
graysses  (Tarn). 

Malpuel  (Bertrandus),  miles  Castrinovi  de  Arrio, 
e.    1264. 

INlALROSII  (Raimundus),  lieentiatus  in  legibus  & 

baccalarius  in  decretis,  ec.  240,  241. 
Malsamont  (G.  Unaldus  Je),  c.  855. 


2IIC 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2I0O 


IMALUCANUS  (Bertrandiis),  c.  696. 
MAI.USVICINUS  (Rohertus).  f'iJe  MALOVICINUS. 
Malvas  (Johannes  Je),  c.  217;  Malves  {Aude),  arr. 

tte  Carcasionne* 
Malve^in  (Robertus).   FUe  MALOVICINUS 
MAMOLENA  (Adalardiis  de),  c.  V>6. 

—  (Raymbaiidiis    de),   c.   99.!;    Mamolène   (GarJ), 
commune  de  Capelle  &  Mamolène, 

MANCIPII  (Guillelmus),  judex,  c.  970. 
MANCIPIUM  (Arnaldus),  consul  Tolose,  ce.  494, 

496. 
MANCIPUS  (Arnaldus),  notarius,  c.  735,. 
MAiN'CIUS  (Petriis),  c.  478. 
IMANDAGOTO  (R.  de),  c.  3o,")  ;  Manjagout  {Gard), 

arr.  du  V'igan, 

MANDOLIO  (Guiraldus  de),  c.  355. 

—  (Petrus  Bidocius  de),  c.  3o5  ;  Manduel  (Gard), 
arr.  de  Nimes. 

MANDUCATOR   (magister),   canonicus    Lucaniis, 

c.   I  184. 
Manencort  (Guido  de),  c.   1211, 
Marient  (Petrus),  c.   1169. 
MANENTIS  (G.),  c.  523. 
MANFRIDUS,  marchio,  c.  980. 
MANHANA  (Bernardus),  advocatus,  c.   I4'87. 
MANOSIO  (Bertrandus  de),  c.  461. 
Mansi  Asii-i  abbas,  c.  2i5. 
Mansi  AsiLii  abbates.  Vide  ARNALDUS,  WILLEL- 

MUS. 
Mansi  SS.  Plellarïm  milites,  c.  i  1  19. 

—  homines,  c.   i635. 
Ma.\siasiL!S  sacrista.  Vide  BORDIS. 
MiNSioiABNERii  abbates.  Vide  GUILLELMUS,  RAI- 

MUNDUS. 
MasSO  (prior    de),   ce.  806,  io85;   le  Mas  d'Jge- 

nais. 
MANSO  (Bernardus  de),  c.   1263. 

—  (Guillelmus,  Willelmus  de),  ce.  1  1  54  ,  irSy, 
I  261. 

—  (Jordanus  de),  ce.  11 55,  1  1 55  ;  Mas-Saintes- 
Puelles  [Aude),  arr.  de  Castelnauâary. 

MANSO  (Berengarius  de),  c.  523. 

—  (Raimundus  de),  e.  337. 

—  (Ugo  de),  c.  526  ;  famille  du  pays  de  Béliers  ou 
de  Montpellier. 

MANSO  (Petrus  de),  e.  loi  15  seigneur  ou  habitant 
de  la  vicomte  de  Castelbon  (Espagne). 

MANSO  (Petrus  de),  notarius  publicus  Biterrensis, 
c.   1399;  notarius  curie  Régis,  c.    1744. 

MANTAFE  (Guigo),  c.  954. 

Manl^  (Guirauld),  c.    192. 

MAORNACO  (Sicardus  &  Faber  de),  e.   1141. 

—  (Jordanus  de),  c.  1141. 

—  (P.  de),  c.  I  141.  Vide  MAURNACO. 
MARANI  (Stephanus),  c.  ii63. 
Marca  (P.  de  la),  c.  621. 

MARCA  (Raimundus   de;,  e.    io86j  peut-être  La- 
marque  (Lot-S'-Garonne),  commune  de  Lagrucre, 
Maivcafabba  (dominus  de),  c.  691. 


MARCAKAKA,  MAP.CAKABBA ,  MARCAFAVA  , 
Marquefave  (Arnaldus  de),  major,  ce.  691,  933, 
1062,   I  i39,   1  140. 

—  (Arnaldus  de),  miles,  filius  quondam  GuiUelmi 
Bernardi,  ce.   1140,   1261,   i3i4,   1548. 

—  (Arnaldus  Bernardus  de),  ce.  45  r,  493. 

—  (A.  de),  de  Durbanno,  e.   1  141. 

—  (Guillelmus  Bernardus  de),  ce.  855,  856,  1261. 

—  (Petrus  de),  consul  Tholose,  ce.  393,  394. 

—  (Raimundus  Garsias  de),  e.  1141;  Marquefave 
(Haute-Garonne),  arr.  de  Muret, 

Marceil   [W.  de),    c.  408;    Mars.jl  (Tarn),   arrond. 

dAlhi. 
MARCH.  (R.)  Montispcssulani,  e.   1414. 
MARCHI,  MARCI  (magister  Raimundus),  clericus 

Régis,  ec.   1666,  1668,  1671. 

MARCHIA  (Guido  de),  c.   1290. 
MAnciiiE  cornes,  ce.  880,  ii8o,  ii83,  1287. 
MARCIANO   (Petrus    de),    notarius    arehiepiscopi 
Narbonensis,  c.   1091. 

—  (Jordanus  &  Berius  de),  c.  584  ;  Marsa  (Aude), 
arr.  de  Limoux. 

MARCIBILIA,  MARSIBILIA,  filia  Johannis  Astro- 

nis,  ce.   I2i5,   1217,  1218,  1219. 
MARCILHANO  (Gaucelmus  de),  clericus  Agathen- 

sis,  c.  804;  Marseillan  (Hérault),  arr.  de  Béliers. 

MARCILLO  (Bernardus  de),  c.  738. 

—  (W.  de),  consul  Tolose,  e.  11  |3;  Saint-Marcel 
(Haute-Garonne),  arr,  de  Toulouse,  que  Cassini 
appelle  Marceil. 

MARCOLESIO    (Petrus    de),    prepositus    capituli 

S.  Stephani  Narbone,  c,  iSi, 
Marestank,  c.   (92. 
MARESTANNO,   MARESTAGNO,  Marestan,    MA- 

RISTAGNO,  MARISTANNO(Anglesla  de), c.  208. 

—  (Bernardus  de),  ce.  2o5,  5o6,  75 r,  853,  854. 

—  (Bernardus  de),  c.   1  i63. 

—  (Bernardus  &  Ernardus  de),  milites,  fratres, 
c.   1689. 

—  (Bertrandus  de),  miles,  c.  207;  Marestaing 
(Gers),  arr.  de  Lomie^. 

MARGALIO  (Arnaudus),  Narbonensis,  e.  ioo5. 
MARGALIONIS,  MARGALLO  (Petrus  Raimundi), 
ce.  319,  418,  489. 

I\1ARGALI0NIS    (Ugo),     preeentor     Narbonensis, 

e.  217. 
MARGARITA,  Francorum   regina,  c.   i365. 
MARGARITA,    MARGARETA,  filia  eomitis  Mar- 

chie,   ce.    1176,   1177,   1178,    1179,    1180,    1181, 

1182,  |]83. 
MARGARITA,  filia  Aimerici  vieecomitis  Narbone, 

c.  957. 
MARGARITA,  filia    Amalrici,  Narbone  vicecomi- 

tis,  c.   1699. 
MARGARITA,   custos    Philippe,    uxoris    Aicham- 

baudi,  eomitis  Petragorieensis,  e.    1697. 

MARGARITIS  (Bios  de),  c.  070: 

—  fmagtster  Petrus  de),  mcdicus,  c.  3o5. 

—  (l'ontius  de),  ce.  558,  570. 

—  (Roitagnus  de),  c.  354. 


;l3l 


INDEX  ONOMASTICUS. 


2i3: 


IMARGARITIS  (S.  de),  c.  ^i-Ji  MargucritUs  (Gard), 

arr.  de  Niiiics. 
Margliensks  solidi.  Ftde  Melgobilnses. 
MARI  (Guitelmus  de),  c.  937. 
MARIA,    regina  Aragoniim,  comitissa  Earchinone 

&  Montispessuiani  domina,  ce.   523,  52Ô,  526, 

r>33,997,  1Ô21,  i522,  i523,  1524. 
MARIA,  vicecomitissa  Leomannie,  c.  1700. 
MARIA,   filia   Guillelmi  VII  de  Montepessulano, 

c.  289. 
Marir  (pax  Béate),  c.  3j5. 

MARINUS  (Raimundus),  consul  Avinionis,  c.  744. 
MARISTANNO,  MARISTAGNO  (de),  l^ide  MARES- 

TANNO. 
MARLACO,  Marlhac  (Bertrandiis  de),  c.  042. 

—  (Jordanr.s  de),  c.  642. 

—  (Jordanus   &   Bertrandus  de),  c.   iiSl;    Marliac 
(Uaute-Garonne'j,  arr.  de  Muret. 

MARLIACO  ,    MARLI ,    MARLETO.     Fide    MAL- 

LIACO. 
MARLLEIO  (Richardus  de),  c.  687- 
Marmande  consules,  c.   1  120. 
MiRMANDA  (prior  de).  Vide  ALBERTUS. 
MARMANDRA  (Arnaldiis  de),  c.   1291. 
Marmant  [Gilhalt  de),  c.   i56. 
MARMORERIUS   (Petnis),  filius    qiioiidam   Ayme- 

rici  de  Marmoreriis,  civis  Narbonc,  c.   1745. 
MAROJOL  (B.  Raimundus  de),  c.  479. 

—  (Bertrandus  de),  c.  479. 
_(G.  de),  c.  479. 

—  (P.  Guill.  de),  c.  479. 

—  (R.  de),  canonicus  Magalonensis,  c.  428. 
Marijuefave  (Arnaudus  de),   miles.  Fide  MARCA- 

FABA. 
MARRIGNEIO  (Guillelmus  de),  c.  687. 
MARS  (Godefredus  de),  c.  2o5. 

—  (Rogerius  de),  c.  2o5. 

MARSACO    (Bernardiis    Emblardus    de),    c.     604; 

Marsac  (Tarn-&-Garonne),  arr.  de  Castelsarrasirij 

ou  Marssac  (Tarn),  arr.  d'Alhi. 
MARSENDI  (Aymericus),  c.   1498. 
MARSENDI,   MARSENDUS   (Petrus),  notarius   pu- 

blicus  Carcassone,  ce.   1399,    1458,    i4.')9,    1462, 

i.')i4,    1599,    i633,    1668,    1674,    1739. 
MARSIBILIA,  filia  Johannis  Astronis.  Vtde  MAR- 

CIBILIA. 
MARSILIA   (Jaufridus  de),  c.    292;    de  Marseillan 

(Hérault),  arr.  de  Béliers,  ou  peut-être  de  Mar- 

ieille. 
MARTEL  (Rostagnus),  c.  323. 
MARTELLI    (Robertus),  c.  434. 
MARTELLO  (Petrus  Vitalis  dej,   c.    i5o3;    Martel 

(Lot),  arr.  de  Gourdon. 

MARTELLUS,  consul  Tholose,  ce.  476,  478,  483, 

487,  491. 
Marti,  Martin  (Guillelmus  d'en),  ce.  i\^5,  11 56. 
Marti  (Johan),  e.   192. 
MARTINUS  IV  papa,  c.  220. 
MARTINUS,  abbas  Lumbercnsis,  c.  1 163. 


MARTINUS,    openrius    S.    Stephani    Tholose, 

c.    l3l2. 

MARTINUS,  serviens  elemosinarii  Régis,  c.  i363. 
MARTINUS  (magister),  notarius  Mirapicis,  c.  55i . 
MARTINUS,  notarius,  ce.  391,  418. 
MARTINUS  (B.),  consul  Carcassone,  c.  847. 
MARTINUS  (Bernardus),  consul  Tholose,  c.  791. 
MARTINI   (Bernardus),  notarius  Biterris,  ce.  431, 

485,  638,  652. 
MARTINI  (Guillelmus),  c.  428. 
MARTINI  (Guiraudus),  c.  652. 
MARTINI  (Petrus),  jurisperitus,  c.  937. 
MARTINUS  (magister  Petrus),  medicus,  ce.   io85, 

1086. 
MARTINI   (Petrus),  scriptor  publicus  Carcassone, 

ce.   789,  811. 
MARTINUS   (Petrus),  publicus  notarius   Narbone 

ac  vicecomitis  notarius,  ce.  489,  684,  665,  763. 

MARTINI  (P.),  e.  775. 

MARTINI  (Petrus  &  Willelmus),  c.  735. 

MARTINI  (Raimundus),  canonicus  Appamiensis, 

c.  578. 
MARTINI  (Stephanus),  c.   1662. 
MARTORTEL  (Guillelmus  de),  c.  532. 
MARTTIS  'Maurinus  de),  miles,  c.  i3i4;  Martres 

(Haute-Garonne),  arr.  de  Muret. 

MARZANlCIS  (P.  de),  notarius  Ueetie,  c.  532  j 
peut-être  Meyrargues  (Hérault),  commune  de 
Vendargues. 

Mas  (Estor  Jel),  c.   177. 

MASCALCUS,  MASCHALCUS  (Willelmus  Poncius), 
consul  Tholose,  ce.  494,  496,  5oi,  507,  791. 

MASCALDUS,  c.  596. 

MASCARO  (Arnaudus),  e.  55  1 . 

MASCARONIS  (R.  &  Petrus),  fratres,  c.  695. 

MASCARONIS  (V.),  e.  701. 

MASCARONUS(Arnaldus),bajulusMurelli,c.798. 

MASCARONUS  (Monaehus),  c.  295. 

Mascaras,  archidiaconus  Tolosane  sedis,  c.  402. 

MASCAROSA,  filia  Jordani  de  Insula,  c.  701. 

MASCHONES  (G.  de),  c.  523. 

MASERIAS,  civis  Albiensis,  c.   iSog. 

MASOAGUA(de).  Tirfe  MESOAGUA. 

MASSA  (Bartholomeus),  mercator  S.  Antonini, 
c.   1227. 

Massairac  (Al^iea  de),  ce.  \i5z,  1  i5i  (Haute-Ga- 
ronne), arr.  de  Muret. 

Massilie  comune,  ce.  934,  935,  936,  937,  938. 

Massilie  générale  consilium,  ce.   1414,   1418. 

Massilie  homines,  ce.  1413,  1414,  I4i5,  1416, 
1417,  1418. 

Massilie   publicum  parlamentum,  e.  934. 

Massilie  universitas,  ce.  934,  935,  936,  i4i4> 
1415,  1416,  1417. 

Massilie  vicarius,  ce.   loS?,  1418. 

Massilie  (probi  homines  comitatus),  c.  loS?. 

MASSILIA  (Anselmus  de),  juvenis,  c.  526. 

—  (Baueianus  de),  c.  1060 }  Marseille  [Bouchei- 
du-Rhàne). 


INDEX  ONOMASTICUS. 


.1,34 


MASSILIA  (Gaiifridus  de),  canoiiiciis  Biterrensis, 
ce.  347,  35tj  peut-être  Je  Marseillette  [AuJe), 
arr.  de  Carcassonne. 

MATA(B.),  c.  402, 
MATAPLANA  (V.  de),  c.  71  j. 
MATARO,    MATARONUS    (Bertrandus) ,    consul 
Avinionis,  c.  744;  judex,  c.  838. 

MATFREDI  (Guillelmus),  miles,  ce.   1459,   14^0. 
MATFREDI    (Guillelmus   B.),  scutifer,   ce.     1459, 

1  460. 
MATFREDI  (R.),  c.  701. 
MATFREDUS,  rex  Slcilie,  c.  1 5o  1 . 
MATFREDUS,  c.  904. 

MATHA,  vicecomitissa  Bearnensis,  c.   1419. 
MATHENA,    uxor    Johannis   Astronis,    ce.    1214, 

12  15,   1217,  1218,  1219. 
MATHEUS  (Bertrandus),  canonicus  Narbonensis, 

c.  229. 

MATHEUS,  hereticus,  c.   1  i58. 

MATHEUS,  c.  423. 

MATHIE,  c.    1470. 

MATHILUIS,  domina  Montispessulani,  c.  288. 

Matyinol  (Donatus  Je),  miles,  c.    1432. 

Maudit  (Simon),    fornerius  comitisse  Tholosane, 

e.   1697. 
Mauleo  (Savary  de).   Vide  MALOLEONE. 
Maulx  (^GuiraulJ),  e.    (92. 
MAUP.ANUI  (Bonus  Mancipius),  c.   1271. 
MAURANDUS,  consul  Tholose,  c.   1219. 
MAURANDUS  (Oalricus),  consul  Tolose,  e.  448. 
MAURANDUS,  MAURANDI  (Petrus),  ce.  480,  5o6j 

consul  Tholose,  ce.  369,  376,  417,  457- 

MAURANDUS  (Raraundus),  consul  Tholose, 
ce.  448,  46.Ï,  466;  de  capitule  Tholose,  c.  943. 

MAURANUS,  miles,  c.  7o3. 

MAURARQUENI  (Bertrandus),  burgensis  Tholose, 

c.  1622. 
Maurens  (G.  Je),  c.  864. 
—  (Sérac  Je),  c.  855;  Maurens  (Gers),  arr.  Je  Lom- 

bex- 

Maurens  (Bertrandus  Je),  miles,  c.  209  (Haute- 
Garonne),  arr.  de   Villefranchc  de  Lauraeais. 

MAURICIUS,  Parisiensis  episcopus,  c.  297. 
MAURICIUS  (frater),  e.    1  147. 

MAURICIUS  (magister),  phisicus  Jobanne  comi- 
tisse Tholosane,  c.   1697. 

MAURINI  (Bernardus),  c.  1129. 
MAURINI  (Bertrannus),  c.  .^92. 
MAURINO    (Bertrandus    de),   canonicus   Magalo- 

nensis,  c.  423;   Maurin   [Hérault),  commune  de 

Lattes. 
MAURINUS,  Narbonensis  archiepiscopus,  ce.  2r9, 

25o,   231,   1528,  i53o,  i533,  1534,  i53-),  153^, 

1539,  1664,  1739. 

MAURINUS,  sncrista  S.  Antonini,  ce.  554,  678, 
870  ;  abbas  S.  Antonini,  ce.  1  i32,  1 133,  1  i34, 
i3i2;  sedis  Apostolice  delegatus,  c.   1095. 

MAURINUS  (frater),  c.  392. 
MAURINUS,  causidicus,  c.  283. 


MAURINUS  (Bertrandus),  c.    1270. 
IMAURLEONE  (Fortaneriiis   de),  e.  657;    Morl/ion 
(Aveyron),  arr.  de  Villefranche  de  Kouergue. 

MAURNHACO,MAURNACO(Arnaldusde),e.  i.O^S. 

—  (Petrus  de),  e.  493.  Vide  MAORNACO. 

MAURZO  (D.  de),  prior  de  Cabdenaco,  e.  3^5; 
Maurs  du  Cantal  (Cantal),  arr.  d'Aurillac. 

MAYN.ARUI  (Bernardus),  canonicus  Narbonensis 
&  S.  Pauli  Narbone,  c.  22.f. 

MAYNATA,  MAYNADA  (Arnaldus),  consul  Tho- 
lose.  Vide  MAINATA. 

MAYNERIUS,  miles  Castrinovi  de  Arrio,  e.  1264. 

MAYREVILLA  (Bernardus  de),  miles,  e.  1034; 
Mayreville  (Aude),  arr.  de  Castelnaudary. 

Ma^e  (Alquerius),  benefieiatus  ecclesie  Narbonen- 
sis, e.  246. 

Ma^elha  (l'evesjue  Je),  c.  46;  Marseille. 

MAZERUS  (Arnaldus  de),  monachus  Lesatensis, 
c.   lo'S. 

—  (magister  G uillermus  de),  de  Savarduno,c.  1348; 
Ma-^ieres  (Ariége),   arr.    Je  Pamiers. 

MAZEROLIS,  MAZEROLAS  (Arnaldus  de),  c.  1261. 

—  (Petrus  de),  ce.  9J9,  1154;  Ma-^erolles  (Aude), 
arr.  de  Limoux. 

Medendehorc  {IV.  de),  c.  607. 
MEDICUS  (Guillermus),  e.  55i. 

MEGAURIA  (Villelraus  de),  c,  450;  Migauric 
(Gard),  commune  Je  Nimes. 

MEGENS  (Stephanus  de),  c.  368. 
Meli)E>sis  episcopus,  ce.  817,  818,  840;   Mcaux. 
Mki.edi;no  (vicecomes  de),  c.  660;  Melun. 
Melgoriensks,  Melcorii,   Mergolien.sis   moncM, 

ce.  460,  499,  733,  1  i35,  1443. 
Melgorienses,  Mei-golenses,  Mebcorev.'îes,  Mer- 

GOLiEitSES   libre,   ce.  713,  733,  8.09,  944,    ioi3, 

IC24,  1249,  1283,  1394,  1408. 

MELGOniE.VSES,  MELGtRIENSES,  M  ELGI.IENSES,  Mer - 
GOLIK.NSES,    MeBGLBIENSES,    M  \  F.GLl  ENSES  ,    McR- 

GLiENSES,  MtLGARiE.vSES  solidi,  Je  Malgoires,  <oU 
de  Mclgor,  ce.  218,  232,  ?7r,  287,  3oi,  3t9, 
3r2,  3i3,  3i7,  319,  32.,  349,  3.';9,  356,  .363, 
386,  387,  389,  396,  397,  393,  399,  419,  43."), 
46-,  461,  467,  470,  5i8,  555,  56i,  58o,  58i, 
658,  668,  672,  763,  797,  8o3,  809,  864,  922, 
946,  948,  949,  957,  959,  1001,  1018,  1028, 
io3i,  ii3o,  1141,  1281,  1295,  i33o,  i3'!i, 
1342,     1641,     1670,     1684. 

Melgorienses,  Melcorcense.s,  MEI■.G^JL!E^SE.s  de- 
narii,  ce.  229,  254,  3io,  338,  400,  627,  771. 

MRi.cnniENSE.'i  nummi,  c.   973. 

Melgoriekses  oboli,  c.  338. 

Melgorienses  medalle,  c.  33;. 

Melgorio  (prior  de).  Vide  CASTRIIS. 

Mei.gorii,  Melgorienses  comités.  Vtde  BERNAR- 
DUS PELETI,   BERTRANDUS,  RAIMUNDUS. 

Melgorh  domini,  c.  400. 

Melgorio  (comitissa  de),  e.  3o3.  Vide  KEATRIX, 
ER.MESSINDA. 

MELGORIO  (B.  de),  c.  400. 

—  (Ermeng.iTus,  Hermengav-js  de),  ce.   2p3,   3o2, 


:i35 


INDEX  ONOMASTICUS. 


;i36 


MELGORIO  (Peti-iis  de),  conrezailus  M.ngalonen- 

sis,  c.  looo. 
—  (Pontius  de),  civis  Nnrbone,  c.  982;   Mauguio 

(Ht-rautt),  arr.  de  Montpellier. 
MELIA,  uxoi  condam  Bernardi   Baronis  de  Casali 

deii  Baros,  lieietica  combiista,  c.   lôyS. 
MELLENTO,  MEULLENTO  (magister  Alaims  de), 

archidiaconiis    Ebroyceiisis ,     ce.     1677,     17235 

Mculan  (Seine-&-Oise),  arr.  de  Fersailles. 
MELLI  (R.).  canonicus  Uceticensis,  c.  53  1. 
MENARDI     (Berengarius),     burgeiisis     Narbone, 

c.    I  I  c8. 
IMELLIACO  (de).  Vide  MILLIACO. 
MENERBA  (de).  Vide  MINERBA. 
MENERIUS  (Petrus),  consul  Appamie,  c.  876. 
Mentsoious  (archipresbiter  de),  c.   lâlj. 
MERAVILLA  (Willelmus  de),  capellaniis  S.  Pétri 

Coqiiinarum,  c.    iii3j   Mérenvielle  (^Haute-Ga- 
ronne), arr.  de  Toulouse. 
MERCARIUS  (Diirantus),  c.  402. 
MERCATO    (Johannes    de),    castellanus    Riipis- 

inaure,  c.   1270. 
MERCERII  (Amelius),  jiirisperitus,  c.  1744. 
MERCERII  (Petrus),  professer  in  sacra   theologla, 

canonicus  &  magister  major  in  ecclesia  Narbo- 

iiensi,  c.  247. 
MEP.CERII  (Raimundus),  diaconus   hereticorum, 

c.  m5i  . 
Merde  (^Bernard),  c.  192. 
Mercobio  (domini  de),  c.   1448. 
MERCORIO    (Berardiis,    Beraldus    de),    ce.    860, 

1448;   Mercœur  (Haute-Loi